Leon Lemmer: Madeleine Albright se wanprestasie in Kosovo

Madeleine Albright (gebore in 1937) is die eerste vrou wat as Amerikaanse minister van buitelandse sake – “State Department” genoem – gedien het (1997-2001). Sy is deur Bill Clinton aangestel nadat sy die Amerikaanse ambassadeur by die Verenigde Nasies was (1993-1997). Ons lewe in ‘n tyd waarin daar graag gewag gemaak word van die eerste vrou wat dít vermag het of die eerste swarte wat dát geword het. Lank gelede het vroue vir twee eerstes gesorg, te wete die oudste beroep (prostitusie) en die tweede oudste beroep (moederskap). Albright se aanstelling kan kwalik as ‘n deurbraak vir vroulikheid beskou word omdat haar voorkoms so onelegant soos dié van ‘n dubbeldeur-vrieskas is, waarmee ek ontleen aan hoe ‘n naamgenoot, die Afrikaanse skryfster Madeleine van Biljon (1928-2010), haarself beskryf het. Albright is sedert 1982 ‘n geskeide vrou.

Albright het reeds ses boeke gepubliseer, maar nie sonder uitgebreide hulp van haar navorsers nie. Haar jongste boek is Fascism: A warning (London: William Collins, 2017, 283p; Amazon Kindle $17,24). Soos van Albright as linkse Jodin verwag kon word, is dit eintlik ‘n anti-Donald Trump boek. As onder meer vurige feminis was sy ‘n ondersteuner van Hillary Clinton, Trump se teenstander in 2016 se Amerikaanse presidentsverkiesing. Die gevaar bestaan dat die lesers van hierdie boek onbewus kan wees van die oorlogsugtigheid waaraan Albright haar skuldig gemaak het. Voordat ek oor fascisme skryf (hopelik volgende keer), ag ek dit dus nodig om te verduidelik waarom ek besware teen Albright het. Daar is by uitstek een saak, Kosovo, waaroor ek Albright en twee staatshoofde, Bill Clinton (Amerikaanse president 1993-2001) en Tony Blair (Britse eerste minister 1997-2007), verkwalik. Wat ek my deurgaans afgevra het, is of die blanke bewind in Suid-Afrika nie op ‘n manier soortgelyk aan Kosovo en Slobodan Milosevic deur buitelandse (veral Westerse) regerings, by name hulle staatshoofde, ministers en diplomate, ondergrawe is nie.

Kaart van die Balkanstate waarna in dié artikel verwys word.

In 732 het Karel Martel die indringing van Moslems uit die suide van Europa (Iberiese skiereiland) by Tours in Frankryk gestuit. Die inval van Moslem uit die ooste van Europa is in 1529 en 1683 by Wene afgeweer. Danksy hierdie drie veldslae was Wes- en Sentraal-Europa tot in die 20ste eeu redelik vry van Moslems. Die afgelope dekades het vermurwing ingetree weens Moslems wat hulle op groot skaal eers as gasarbeiders en daarna as onwettige immigrante en (ekonomiese) vlugtelinge in Europa gevestig het. ‘n Mens sou verwag dat Albright, wat weens naziïsme uit Europa (haar geboorteland Tsjeggië) gevlug het, respek vir Europese of Westerse kultuur sou hê deur kant vir Judaïsme en die christelike godsdiens teen Islam te kies.

Sy het die teenoorgestelde gedoen. “Although too much bureaucracy can be annoying, there is an even larger threat to intra-European solidarity. That danger comes from the outside, from the dread that immigration – whether legal or illegal – will swamp countries, drown them economically, and further dilute people’s sense of who they are. The premise of the EU is that individuals should conceive of themselves less as French, Czech, Slovenian, or whatever their etnicity might be and instead subscribe to the idea that they are just plain European … the faces peering back from European mirrors become more diverse” (Kindle 2504). “Since 1975, Europe’s Muslim population has more than tripled; France alone has nearly six million – 9 percent of its people” (2509). “Today, nearly two-thirds of the citizens in EU countries believe immigration has a harmful impact on their societies. Cosmopolitanism, once considered a virtue, is less in vogue than nativism. In 2015, immigration became the paramount political issue in Europe … in the United Kingdom … wariness toward migrants almost certainly spelled the difference between success and failure for the 2016 Brexit referendum, an exercise in economic masochism[!] that Britons will long regret” (2514). Masochisme is ‘n soort sadisme wat seksuele genot uit lyding put.

Hierteenoor is daar Viktor Orbán, die Hongaarse eerste minister, se standpunt: Die doel met Moslem immigrasie is “reshaping the religious and cultural landscape of Europe, and to reengineer its ethnic foundations” (2563). Orbán sê: “We are who we were, and we shall be what we are” (2607). Dit herinner aan die volgende woorde: “‘Hulle het nou alles,’ sê Bart, ‘Net my het hulle nog nie … My kry hulle nooit … Ek is Bart Nel van toe af, en ek is nog hy'” (J van Melle, Bart Nel, Kaapstad: 2004, p 162-163). Afrikaners behoort trots te wees op wat hulle is. Hulle moet hulle nie laat mislei deur prestasieloses wat daarop aandring dat Afrikaners hulle behoort te skaam nie.

Daar is ‘n subjektiewe rede waarom Albright ten gunste van massa-immigrasie in Europa is: “I am a refugee” (2575). Sy wil nasiestate en nasionalisme afbreek en van mense wêreldburgers maak. Van beweerde parogiale, kleinburgerlike agterlikheid moet ons tot kosmopolitisme vorder. Kultuur en identiteit moet afgewater word totdat almal sover moontlik eenders is. Daarom hou polities linkses soos Albright van internasionalisering soos vergestalt in die Europese Unie (EU), Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (NAVO), Verenigde Nasies (VN) en Internasionale Strafhof. Brexit en Trumpisme was twee groot terugslae vir hierdie progressiewes.

Groot dele van die Balkanstate in Suidoos-Europa is bergagtig. “Balkan” is die Turkse woord vir berg (Dennis P Hupchick, The Balkans from Constantinople to Communism, New York: Palgrave, 2002, p 2). In hierdie boek is daar ‘n dosyn landkaarte wat inligting oor die geskiedenis, landsgrense, etnisiteite, tipografie, ens, van die Balkanstreek duidelik uitbeeld. Ek fokus hier op veral vier van die Balkanlande wat voorheen as Joego-Slawië (of Suid-Slawië) bekend gestaan het, maar van 1991 af polities onafhanklik geword het, naamlik Bosnië-Herzegowina (Bosnië in die noorde en Herzegowina in die suide), Kosovo (sy onafhanklikheid word deur veral Serwië en Rusland betwis), Serwië en Montenegro. Laasgenoemde twee is die enigste lande wat in die federasie van Joego-Slawië oorgebly het.

Die ander lande wat voorheen deel van Joego-Slawië was, is Slovenië, Kroasië en Masedonië. ‘n Buurland, Albanië, kom hier ook dikwels ter sprake. Nie-Joego-Slawiese Balkanlande is Roemenië, Bulgarye en Griekeland. “The great ethnic diversity resulting from successive waves of invasion has made the Balkans a byword for political dissension, and the 1990s saw the break-up of Yugoslavia along ethnic lines. To ‘Balkanize’ is to divide into small warring states” ( Collins World Encyclopedia, 2003, p 79). “I travelled through a land green as our own [England], with oaks and beeches and fern, and everywhere the print of war was upon it” (Durham, 1904-boek – kyk volgende paragraaf – Kindle 2287). Maar “it seems … unreasonable to expect the Balkan peoples to be the ones to set an example to the rest of the world by dropping all international jealousies and national aspirations” (3709).

Daar is reisverhale wat dit ‘n aangename ondervinding maak om die Balkanstreek van weleer te leer ken. Mary Edith Durham (1863-1944) het van 1900 tot 1920 daar besoeke afgelê en sewe reisboeke oor haar indrukke geskryf. Haar bekendste boeke is: Through the lands of the Serb (1904; Amazon Kindle $2,29), The burden of the Balkans (1905; Amazon Kindle $5,74) en High Albania (1909; Amazon Kindle $3,45). In my teks verwys ek net na Durham se 1904-boek. Wat opval, is dat sy aanvanklik pro-Serwies (ortodoks-christelik) gesind was maar later haar mening verander het en sterk pro-Albanies (Moslem) geword het. Dit het onder meer beteken dat sy teen die Serwiese bewind in Kosovo was.

Die bekendste reisboek oor Joego-Slawië is Rebecca West (1892-1983) se Black lamb and grey falcon: A journey through Yugoslavia (1941; Amazon Kindle $17,24), wat 1 326 bladsye beslaan. Ek wil hierdie beroemde boek nog lees voordat ek saliger word. Die kern van West se betoog is: “The past has made the present.” Sy het van 1936 tot 1938 daar gereis. Haar gesindheid was sterk pro-Serwies, wat haar in konflik met Durham gebring het. Hoewel West se algemene politieke oriëntasie linksgesind was (sy het die Britse Arbeidersparty ondersteun) het sy sowel fascisme as kommunisme (veral dié van Stalin en Tito) as outoritêre stelsels verwerp, maar sy het die Republikeine in die Spaanse Burgeroorlog teen Franco se fasciste gesteun. In 1960 het sy Suid-Afrika besoek en artikels oor apartheid in die Britse Sunday Times gepubliseer.

Robert D Kaplan haal ‘n Joego-Slawiër soos volg aan: “We would have been even greater than the Italians, were it not for the Turks [Muslims]” (Balkan ghosts: A journey through history, London: Papermac, 1994, p 32). West stem hiermee saam: “The Turks ruined the Balkans, with a ruin so great that it has not yet been repaired” (32). Durham skryf: “Those who love him [the Turk] best do not pretend that he has ever attempted to civilise, cultivate, or in any way improve the conditions of, his subject races. Under the Turk all development is arrested” (1904-boek 859). “The Servians have done more in fifty years for the improvement of the place and the conditions of life than the Turk did in four centuries … a journey from Servia into Turkey is like stepping off the pavement into the sewer” (2221).

Turkye is sedert 1952 ‘n lid van NAVO. Turkye begeer reeds dekades lank om lid van die EU te word. Daar is gesonde weerstand daarteen, maar al hoe meer druk word uitgeoefen. Durham het in 1904 geskryf: “I never cross his (the Ottoman Empire’s) frontier without hoping soon to be able to witness his departure from Europe” (1048). “For centuries ‘government’ in Servia meant ‘the Turk’ and was a thing to be resisted or at least evaded” (2236). In Serwië was Durham beïndruk met “how little it requires to make life worth living, provided there are no Turks about” (2920). “As long as the Turk is permitted to ‘govern’ Christian peoples, so long will there be trouble in the Balkans” (3714).

Weens die Ottomanryk se destydse oorheersing van groot dele van Oos-Europa het die Balkanstaat Bosnia-Herzegowina se bevolking met politieke onafhanklikheid in 1992 uit 44% Moslems, 33% ortodoks-christelike Serwiërs (amptelik pro-Rusland en kommunisties gesind) en 17% Rooms-Katolieke Kroate (histories pro-Nazi-Duitsland gesind) bestaan. Albright beweer valslik dat die Moslems toe reeds in die meerderheid was (1395). In die Balkanlande is ras vloeibaar* maar etnisiteit in die sin van veral godsdiens blyk dikwels ‘n onoorkomelike hekkie te wees. “The state has to protect the interests of the nation, and in the Balkans a nation means one particular ethnic group. Keeping the peace in this region means that every minority has to be completely assimilated into the majority” (Kaplan 215). [* “The race question in the Balkans is so exceedingly complicated that I cannot attempt to unravel it” (Durham 2211). “The whole notion of pure blood is laughable, but that does not stop tribal instincts and their accompanying national mythologies from exercising a powerful sway over behavior” (Albright 2470).]

Die Bosniese burgeroorlog het van 1992 tot 1995 gewoed, waarin die Kroate hulle mettertyd by die Moslems geskaar het. Hierdie soort samewerking dateer ver terug: “Both Mohammedan and Roman Catholic were ready to make common cause against the Christians of the Eastern Church” (Durham 888). Die Kroate “embraced the Albanians [Muslims] the way northern white American liberals in the 60s embraced the safely distant southern blacks” (Brian Hall, The impossible country: A journey through the last days of Yugoslavia, London: Minerva, 1996, p 339). NAVO het in 1995 kant teen die Serwiërs gekies en hulle stellings gebombardeer en sodoende hierdie burgeroorlog tot ‘n einde gebring. Albright was toe die Amerikaanse ambassadeur by die VN. Moslems maak sedertdien die meerderheid van die Bosniese bevolking uit. “The military balance in Bosnia has shifted since the end of the war in favour of the Muslim-Croat Federation, thanks in part to America’s $400m ‘training and equip’ programme” ( The Economist, 13.03.1999, p 39).

In die nabygeleë Kosovo het die Moslemse Kosovo Bevrydingsleër (Kosovo Liberation Army – KLA) sedert 1991 terreurdade teen die Joego-Slawiese owerheid (die federasie van Serwië en Montenegro) gepleeg en (soos die ANC destyds) enigeen in eie geledere wat met die owerheid saamgewerk het, probeer uitmoor. In die Kosovo-oorlog (1998-1999), toe Albright die Amerikaanse minister van buitelande sake was, het NAVO weer die kant van die Moslems gekies en Serwië en Montenegro gebombardeer. Albanië (59% Moslem) het met soldate en wapens die opstandige Moslems in sy buurland Kosovo ondersteun. Voor die oorlog het baie ortodoks-christelike Serwiërs en Montenegryne in Kosovo gewoon. Teen 2011 was die Kosovo-bevolking egter 95,6% Moslem. Wat in Bosnië-Herzegowina en Kosovo weens Westerse militêre ingryping gebeur het, het ‘n hupstoot aan die Islamisering van Europa gegee terwyl dit algemeen bekend is dat Moslems wesenlik onassimileerbaar in die Europese kultuur is.

In ‘n Moslem-gedig staan: “The mosques are our barracks, the domes our helmets, the minarets our bayonets, and the faithful our soldiers” (Albright 1889). Oor die bedreiging wat militante Moslems vir die Westerse kultuur inhou, moet daar liefs nie illusies wees nie. Tydens die Suid-Afrikaanse “bevrydingstryd” is moskees en (Engelse) kerke deur die NP-regering en sy veiligheidsmagte verkeerdelik as heilige plekke getakseer en gevolglik nie deursoek nie, terwyl dit bekend is dat sommige van hulle terroriste en hulle moordtuie gehuisves het. Vir ‘n terroris is daar seker niks wat heilig is nie.

Tim Marshall

Tim Marshall het ‘n verslag oor die gebeure in Kosovo en Serwië geskryf: Shadowplay: The inside story of the overthrow of Slobodan Milosevic (London: Bookbaby, 2002, 225p; Amazon Kindle $5,74). As joernalis het Marshall baie van die gebeure eerstehands meegemaak, veral van die kant van die Serwiërs af. Hy dink die Serwiërs moet in groter mate as die Moslems en die Kroate die skuld vir die gebeure dra. Hy het dit veral teen die Serwiese staatshoof, Slobodan Milosevic (1989-2000). Marshall verskaf waardevolle inligting oor die rol wat sowel Albright as buitelandse diplomate in Kosovo en die val van Milosevic gespeel het.

“Kosovo, with its Albanian ethnic majority (at least 80 percent), was conquered by the Serbs in the First Balkan War (1912). Serbian nationalists mythologized the region as the ‘cradle’ of medieval Orthodox Serbia – home of the first Serbian Orthodox Peć Patriarchate and numerous monasteries sporting the best extant works of medieval art and literature and the site of the 1389 battle representing medieval Serbia’s martyrdom. Serbs considered it unthinkable that such a nationalistically important region should be an Albanian ethnic preserve. After acquiring the region, the Serbs consistently conducted anti-Albanian policies in Kosovo – language discrimination, land confiscations, police brutality, and Serb colonization – to either Serbianize the Albanians or make their lives so unbearable that they would leave. Over 100 000 Kosovar Albanians fled to northern Albania, while others carried out persistent anti-Serb guerrilla attacks” (Hupchick 351).

Kenmerkend van die Serwiërs is hulle “fierce … sense of culture, history, and identity” (Marshall Kindle 1841). “Kosovo was where the Serbs had first settled, over a thousand years before. It was where their oldest churches were, it was considered as … a part of Serbia” (2147). Dit is hulle “sacred homeland” (1044). “Kosovo is their Jerusalem” (Hall 312, ook 374). Kosovo is vir die Serwiërs heilige grond, onder meer omdat hulle hulle in die Slag van Kosovo Polje in 1389 by Vidovdan teen die Moslem-invallers verset het. Die Serwiërs het naelskraap die onderspit gedelf (Marshall 200), maar anders as wat FW de Klerk mandaatloos namens die blankes gedoen het, het hulle nooit oorgegee nie. Eers in 1878 sou Serwië sy onafhanklikheid terugkry (203). By die Serwiërs was daar ‘n verstaanbare vasbeslotenheid dat hulle nie Kosovo aan die KLA-terreurbendes kan afstaan nie; net so min as wat Afrikaners Suid-Afrika op ‘n skinkbord aan die ANC wou gee. “In Washington … not everyone was on board for supporting the KLA and getting tough with Belgrade [Serbia’s capital], but central [!] to ensuring it became policy was Madeleine Albright” (716).

Bill Clinton was polities te oorkorrek om hierdie ouer dame kort te vat. “Albright was an interventionist, but the Clinton policy was not to endanger US soldiers” (723). Albright “had been behind the UN’s grand declaration of ‘safe areas’ for Bosnian Muslims” (720). “The joke in the canteens … was that the Americans felt so strongly that ‘they were prepared to defend Bosnia to the last European'” (726). In werklikheid is egter niks gedoen om Bosniese Moslems teen aanvalle te beskerm nie. “The policy should never have been declared without being able to back it up. Srebrenica was made a UN Safe Zone, and 7 000 [Muslim] men and boys were killed [by Bosnian Serbs]” (729). Albright stel hierdie getal op 7 800 (1410). Sy behoort aandadig aan hierdie sterftes te voel.

Dit is waarskynlik Albright se skuldgevoelens oor Srebrenica wat as grondslag vir haar beleid oor Kosovo gedien het, “After the debacle in Bosnia, Albright was determined that the ‘threat of force’, be a policy priority in Yugoslavia. She is on record as saying she felt Kosovo was an opportunity to right historical wrongs” (Marshall 736). “Albright wanted action … she was willing to go out ahead of official policy, with bold statements, sometimes in public. The intention was to thereby influence opinion, leading to her getting her way … It worked, and by October [1998] NATO was ready to bomb” (740). “Albright’s policy was creating facts on the ground. The CIA [Central Intelligence Agency] was training and partially supplying the rebel KLA fighters” (743). “With the US engaged, Albright pressed on. The idea of getting rid of ‘the problem’ [Serbian/Milosevic’s rule in Kosovo] began to gain credence in Washington. Between December 1998, and March 24th 1999 when the bombing began, there is little evidence to suggest that the US State Department, and eventually the Clinton Administration, had any intention other than to get rid of Milosevic” (743).

“On the 24th [December 1998] the KLA announced that the ceasefire was over and that they intended to liberate Kosovo from Serbian rule. Ceasefires were no good to them. They wanted the whole thing: independence” (799). Dit is soortgelyk aan die ANC se gedrag. Daar is ooreengekom dat ANC-geweld opgeskort sou word, maar die geweld is voortgesit omdat ‘n enkele doel nagestreef is: Om die politieke mag in Suid-Afrika te bekom. Daar is talle ooreenkomste tussen Suid-Afrika en Kosovo, asook die ANC en KLA. “From the KLA’s perspective, it is legitimate, and moral, to take up arms against ‘the oppressor’. There was no other choice. It follows, in their minds, that taking up arms includes not just hit and run attacks on the Serb police and army, but also, murdering postmen of either ethnic group, on the grounds that they were helping ‘the oppressor’. All government officials were ‘fair game’. And, if it came to it, Serb farmers or other civilians might have to be kidnapped and murdered.This is what happens when nationalism turns into fanaticism … The KLA behaved appallingly. So did many Serbian units” (803). “The guerrilla war in Kosovo in 1998, while terrible, was low level in comparison to Bosnia” (830). “As late as the spring of 2002, I have heard the Serbs described on national British radio as a ‘pariah people'” (856). Dit klink bekend. Blank Suid-Afrika was glo dié muishondland. Na bewering stink dié land sedert 1994 glad nie meer nie.

In Suid-Afrika is die Boipatong-slagting (17/18.06.1992) in ANC-propaganda op so ‘n manier geplooi dat die Nasionale Party se onderhandelaars daarna deurgaans op die verdediging was. Oor Boipatong skryf Willie Esterhuyse: “Die ANC-leierskap, soos selfs vandag nog, het dit nie moontlik gevind om van die redes vir swart-teen-swart geweld ook in die magswellus van die swart politiek self te soek nie … Dis van dié datum dat die bedingingsmag van De Klerk en sy regering sigbaar op ‘n glybaan beland” (Eindstryd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 294). Met Nelson Mandela aan die spits is daar doelbewus gelieg dat die veiligheidsmagte van die blanke regering medeverantwoordelik vir die dood van die 45 Biopatong-slagoffers is terwyl daar nooit enige bewyse vir hierdie aantyging gevind is nie. Maar hierdie leuen was die beginpunt van politieke magsoorgawe, dus die ondergang van die blanke bewind.

In Kosovo het die Racak-slagting in Januarie 1999 ‘n soortgelyke frontverandering bewerkstellig. Daar was 54 lyke, nege in KLA-uniforms en die res in burgerlike drag, waaronder twee vroue. “There were more bodies on the ground than spent bullet casings” (Marshall 892). Volgens een van die vertolkings “the KLA came back during the night, removed the uniforms from their dead comrades and re-dressed them in civilian clothes” (895). Dit is nie ‘n nuwe idee nie. Toe die Katyn-massamoord van Poolse soldate, wat in 1940 deur die Russe gepleeg is, in 1943 bekend geword het, “the Russians immediately put out the counter-claim that the atrocity was actually a German one – suggesting, among other novelties, that the bodies were actually those of murdered Jews, dressed in Polish uniforms. To their shame, the American and British governments accepted the Russian version” (Praag 22.01.2017).

In die Suid-Afrikaanse “bevrydingstryd” het dit dikwels gebeur dat die ANC polisie- en weermaguniforms misbruik het om die dade van misdadigers in eie geledere te kamoefleer. In 1999 het die Westerse moondhede eerder die KLA geglo omdat hulle wou. Hulle, veral Albright, het na ‘n rede gesoek om drasties teen Serwië op te tree. Die Racak-insident is as aanleiding misbruik, hoewel van die bekendste Franse en Duitse koerante die KLA se weergawe gewantrou het (895). “It is possible that the KLA set up the situation to bring in NATO” (899). Milosevic “claimed that Racak had been staged” (905).

“Members of a western delegation drew up a proposed partition of Kosovo that would have given most of it to the Albanians. Albright prohibited it from being presented to the Serbs for fear they would accept it” (1051). “Albright was basically trying to find a pretext for bombing” (1051). Haar vertolking van die Racak-insident, dat die Serwiërs Moslem burgerlikes vermoor, was manna vir haar. Die voorstelle wat aan die Serwiërs voorgelê is, het op hulle oorgawe (“a surrender”) neergekom (1041) en was boonop “non-negotiable” (1054). “The Americans were stunned when the Kosovar delegation [KLA] also refused to sign the agreement … The KLA delegates were insisting on a guarantee of a referendum on independence within three years” (1068) – soortgelyk aan die ANC wat bereid was om met FW de Klerk te onderhandel oor die oordrag van die politieke mag; nie of die ANC die mag gaan inpalm nie, maar bloot hoe dit gedoen gaan word.

“Eventually the Americans spelt it out. If the Kosovars signed, the Serbs would be blamed and bombing could commence” (1071). Die boodskap aan Milosevic was: “Look there IS going to be a war, the Russians are now onside and they are not going to save you” (1081). Milosevic het herhaaldelik gesê: “Fuck them all” (1084). Albright kon nou haar ideaal van NAVO-optrede teen Serwië verwesenlik. “Her view won the day. Once the US administration was on board, the British reluctantly signed up to it, bring with them extra leverage inside NATO and the European Union” (905). “Milosevic appears to have known that NATO would eventually bomb from about the same time as Madeleine Albright made up her mind” (942, ook 1065). Hierdie oorlog word soms “Maddy’s War” genoem (945).

NAVO se bombardering het op 24 Maart 1999 begin. “Milosevic expelled the Kosovar Albanians from Kosovo” (1832). “In early April [1999] British Foreign Minister Robin Cook, and US State Department Spokesman James Rubin were making farcical claims of tens of thousands of dead, and 100 000 missing men. Rubin even said that the stadium in Pristina [Kosovo’s capital] contained 20 000 prisoners. His source for this far-fetched idea was the KLA commander Hashim Thaci” (1172). Die KLA het dus met dieselfde oorgawe as die ANC gelieg en Westerse regerings het verkies om die leuens te glo. “The Serbs quickly allowed a TV camera into the empty stadium. By April 19th the State Department went even further, announcing that 500 000 Albanian Kosovars were missing, feared dead … The final death toll will never be known, but the estimates … now suggest that the Serb forces murdered between 3 000 and 6 000 people” (1175).

Die oorlog wat NAVO teen Serwië en Montenegro gevoer het, het 78 dae geduur (1884, 2344). Dit het bombardering uit vliegtuie en die lansering van missiele van skepe in die Adriatiese See behels (1904). “The latest generation of pilotless drone aircraft can fire missiles” (2251). Die KLA het met Westerse hulp as die grondmagte gefunksioneer.

Buitelandse druk, bv sanksies (407), en ondergrawing deur buitelandse diplomate het ‘n deurslaggewende rol in die ondergang van die Milosevic-bewind gespeel. Ek het my telkens afgevra of iets soortgelyks nie ook in Suid-Afrika gebeur het nie, al is daar nog nie omvattend daaroor geskryf nie. Byvoorbeeld, die destydse Britse ambassadeur in Suid-Afrika, Robin Renwick (Praag 6.05.2018), roem daarop dat hy die anti-apartheidskoerant, Mail & Guardian, finansieel ondersteun het (How to steal a country, Auckland Park: Jacana, 2018, p 181). In Belgrado het die Britse ambassadeur ‘n radiostasie, wat teen die Milosevic-bewind gekant was, met bv geld en gesofistikeerde toerusting, wat in diplomatieke possakke ontvang is, ondersteun (Marshall 424, 431). In Serwië het diplomate op dieselfde manier as Renwick te werk gegaan. “The talent spotting took three forms. Which media to back, which opposition politicians to support, and who inside the régime would co-operate” (2617). In Suid-Afrika se geval het by uitstek vier politici, naamlik FW de Klerk, Roelf Meyer, Leon Wessels en Dawie de Villiers, die oorgawe aan swart mag bewerkstellig.

“When the Americans came calling, it wasn’t seen as ‘foreign interference’ but as ‘democratic assistance'” (2787). Bemoeisieke regerings, soos dié van Amerika en Brittanje, hou daarvan om “waarnemers” na ander lande te stuur om die situasie daar te “monitor”. Wat het in Kosovo gebeur? “A hundred elite British military personnel were on their way to Kosovo, wearing civilian clothes and carrying diplomatic passports” (500). Britse soldate is terselfdertyd in die buurland Masedonië ontplooi (568), sodat indien nodig vinnig in Kosovo toegeslaan kon word. Die Amerikaanse CIA het ook “waarnemers” in Kosovo ontplooi (666). “They had a wide interpretation of the task: ‘They weren’t just monitoring. The Americans were doing a bit of low-level training of the KLA and were giving them equipment'” (703). Dít terwyl Amerika self die KLA as terroriste beskou het (397). “There are links running from the KLA to Al Qaeda” (2435).

“Training, money, equipment, and connections to dissidents inside the régime, would all be provided to the opposition” (2623), veral in Belgrado, want die doel was nie net om Kosovo aan die Albaniese Moslems te oorhandig nie, maar ook om van Milosevic as Serwiese staatshoof ontslae te raak. Maar wie sou hom opvolg? Marshall kom dan met hierdie opmerking: “There was no Nelson Mandela or Vaclav Havel – no one person who stood head and shoulders above any other pretender to the throne” (2747). Havel was die Tsjeggiese president van 1993 tot 2003. Mettertyd is Vojislav Kostunica as Milosevic se opvolger geïdentifiseer (2941).

Milosevic se opponente is aktief gesteun. “At least twenty satellite phones arrived through a variety of routes including the diplomatic bags of the embassy of a Scandinavian country. The sat phones had the advantage of being difficult to monitor thus allowing them to be used for sensitive conversations. Dozens of mobile phones were purchased for the young activists … along with desktop and laptop computers” (2968). “The Americans and British would play the major concerted role while the EU and the German government would help with funding” (2626).

Die Duitse regering was uitermate by die ondergrawing van Milosevic betrokke omdat die Duitsers hulle tradisionele bondgenote, die Kroate, teen hulle aartsvyande, die Serwiërs, wou beskerm. “The opposition politicians continued to receive training in campaign techniques and economic practice from the American, British and German specialists” (2852) – soortgelyk aan die hulp wat die ANC voor en tydens die grondwetlike onderhandelinge en 1994-verkiesing in Suid-Afrika ontvang het. Die CIA was by politieke samekomste (3041, 3153) en ander gekonkel teen Milosevic betrokke (3057). Soos destyds in Suid-Afrika was daar in Serwië “a series of high profile and unexplained murders” (2852).

Dit is bekend dat die Amerikaanse regering tydens die blanke bewind die hele Suid-Afrika sistematies uit die lug gefotografeer het. In Kosovo is iets soortgelyks gedoen: “photographic reconnaissance over Kosovo by unmanned ‘drone’ aircraft” (775). “Spy satellites” is ook gebruik (1515). “The KLA were being trained by the Americans, partially equipped by them, and virtually handed territory sitting in the very trenches the Serbs were. They were sitting in the very trenches the Serbs had been forced to pull back from” (796) – ten einde internasionale “monitering” moontlik te maak. “The US agenda was clear. When the time was right they were going to use the KLA to provide the solution to the political problem” (709). In 1999, toe NAVO Serwië en Montenegro gebomdardeer het, is gesê: “NATO was the ‘KLA’s Air Force'” (706).

Wat was die resultaat van Albright en NAVO se bemoeiing? “Kosovo would soon belong to the Albanians” (2150). Op ‘n soortgelyke manier, dus weens kolossale buitelandse druk en FW de Klerk wat graag internasionale aansien wou geniet, het Afrikaners hulle vaderland verloor. “The Serb civilians weren’t waiting for the Kosovars to return … and so tens of thousands were preparing to leave and hundreds were already on their way” (2211). “Some Serbs willfully destroyed their own homes” (2221). “Within weeks the returning Kosovars would fall upon the remaining Serb civilians, shooting some, burning others’ houses, and dynamiting their churches” (2237). “Kosovo’s Serbs were being ‘ethnically cleansed’ by the returning Kosovar Albanians. Now it was the Serbs turn to have their villages looted and burnt, women raped, and men kidnapped, tortured, and shot” (2531). Dit herinner aan die vlaag moorde op blankes en andere op plase en elders in Suid-Afrika.

“The Roma [Jipsies] weren’t spared during the orgy of violence … Kosovar Albanians forcibly expelled 5 000 Roma from the southern part of the town of Kosovska Mitrovica. The KLA had also begun to blow up every church, and every symbol of Serbia it could get to. It wasn’t just trying to remove all the Serbs; it was attempting to obliterate every trace of them from the landscape” (2531). In Suid-Afrika herinner dit aan die verskuiwing en vernietiging van Afrikanerstandbeelde, die verandering van plekname, die herskrywing en vervalsing van die geskiedenis, die miskenning en afskaling van Afrikaans, ens. “NATO had said it bombed Yugoslavia to prevent ethnic cleansing. Now, even with 50 000 troops in the province, it couldn’t stem the murderous wave of criminality which fell upon the Serb civilians causing them to flee” (2534). Op ‘n soortgelyke manier het na bewering meer as ‘n miljoen blankes sedert 1994 Suid-Afrika verlaat, meesal permanent.

Milosevic se gal is soos volg deur Amerikaanse diplomate gewerk. “Tell Slobo not to worry about The Hague War Crime indictment. We’ll make sure that they don’t come after him, but if he doesn’t want to play ball then we’ll keep pushing. All he has to do is call an election [in Serbia], lose it, and then retire gracefully. He can even keep some of the money, but he has to understand that it’s over” (2832). Milosevic het buitelandse inmenging in Serwië se interne sake deurgaans verwerp.”On May 27th [1999] the President [Milosevic] was indicted by the UN War Crimes Tribunal for alleged crimes against humanity” (1990). Suid-Afrika se apartheidsbeleid is destyds ook hoogs oordrewe deur die VN tot misdaad teen die mensdom verklaar.

Op 24 September 2000 is ‘n presidents- en algemene verkiesing in Serwië gehou. Kostunica het 58,67% van die stemme gekry teenoor Milosevic se 33,59%. Die opposisie het ook geseëvier met 52,54% van die stemme (3084). “The outside world called on Milosevic to accept defeat and the British Foreign secretary Robin Cook went so far as to remind Belgrade that the West had a ‘continuing and significant military presence’ near Yugoslavia” (3129) in Masedonië. “The opposition was not about to participate in a second round [of elections] and prepared a campaign of demontrations and civil disobedience” (3132). “Even the Chinese, who had become Milosevic’s closest foreign allies, failed to support him” (3139).

Uiteindelik het Milosevic ook die steun van die Serwiese weermag verloor en het die opposisie op 7 Oktober 2000 die politieke beheer oorgeneem. ‘n Vorige Britse ambassadeur het gesê: “The Milosevic regime imploded. Our help was just useful lubrication and it provided encouragement to people who may not have made the decisions they did” (3360). ‘n Ander Brit, Durham, het egter reeds in 1904 geskryf: “The apathy of England towards the suffering of the Balkan Christians is a bitter thing to all the Serb peoples” (3030). Aan die nuwe Serwiese bewind het die Amerikaners hierdie ultimatum gestel: “Co-operate with The Hague War Crimes Tribunal by the 31st [March 2001] or we will suspend fifty million dollars in aid” (Marshall 3430). Milosevic is op 3 Maart 2001 in die gevangenis in Belgrado toegesluit (3447) en daarna aan die Internasionale Strafhof in Den Haag uitgelewer, waar hy voor die uitspraak op 11 Maart 2006 aan ‘n hartaanval oorlede is. In 2007 en 2016 het hierdie hof bevind dat Serwië en Milosevic nie skuldig aan volksmoord in die Bosniese burgeroorlog is nie. In 2010 het dieselfde hof bevind dat Kosovo se onafhanklikheidsverklaring nie die internasionale reg skend nie. Die Moslems het dus met ‘n eensydige onafhanklikheidsverklaring weggekom – iets wat nie vir die blanke bewind in Rhodesië gegun is nie.

Marshall se gevolgtrekking is: “Albright had not been a great success at the State Department nor as US ambassador to the UN” (716).

Madeleine Albright

Vervolgens skenk ek aandag aan wat Albright oor haar eie gedrag te sê het. Toe sy die Amerikaanse VN-ambassadeur was (1993-1997), het sy in die Koatiese stad Vukovar meer as 200 lyke van Koate gesien wat deur Serwiërs vermoor is. “I met with local Serb leaders. They made no effort to deny that the mass killing had taken place … Didn’t I understand the influence of the past?” (Albright, 2017-boek genoem in tweede paragraaf hier bo, 1377). Die voortgesette invloed van die verlede is ook deur Rebecca West (kyk hier bo) beklemtoon. Albright pak die skuld vir die Bosniese Burgeroorlog uitsluitlik op die Serwiërs. Sy noem voorbeelde van die dood en verwoesting wat die Serwiërs gesaai het, maar swyg oor soortgelyke dade deur die Moslems en Kroate. “Muslim victims accused Bosnian Serbs of ethnic cleansing and genocide, the worst war crimes in Europe since the Fascist atrocities of World War II” (1416).

“Given their earlier crimes, the provocation [Srebrenica – see above] was sufficient that two days later, more than five dozen NATO aircraft, flying from bases in Italy and the Adriatic, pounded Serb positions around Sarajevo [the Bosnian capital]. French and British artillery joined in. It was, to that time, the largest NATO combat operation in history” (1410). “Until NATO finally acted, the years of inept diplomacy made me think of Europe’s inglorious and unavailing attempt to appease Hitler prior to the invasion of Czechoslovakia. On one point only was there consensus. With the fighting finally over, and more than 100 000 killed, we should never again allow the Balkans to be riven by sectarian violence” (1421).

Toe Albright die Amerikaanse minister van buitelandse sake was (1997-2001), het die Kosovo-krisis breekpunt bereik. “The local Serbs … complained of religious discrimination and of being crowded out of their ancestral home by Muslims, with their high birth rate. Milosevic, when he came to power in 1989, revoked the privileges granted to the Albanians, pleasing the Serbs. That, in turn, caused militant Albanians to organize the Kosovo Liberation Army (KLA), a band of resistance fighters who demanded full independence” (1438). Net soos apartheid die skuld vir ANC-terreurdade gegee word, word die KLA se terrorisme aan Milosevic se optrede toegeskryf. Albright noem die KLA-vegters “guerrillas” (1438).

Oor Milosevic skryf Albright: “He exploited the anger born of past defeats at the hands of the Ottoman Turks and Nazis and called for vigilance against such imagined [!] present-day foes as die CIA, Germany, and the Vatican” (1389). Na die Racak-slagting Albright “pressed the Serbian leader to find a peaceful way out of the crisis. For leverage, I warned that, as in Bosnia, NATO was prepared to conduct air strikes to protect civilians. Under the plan we developed, Kosovo would be entitled to autonomy, but the KLA would be required to disarm, and its demand for independence put on hold” (1443). Albright verswyg heeltemal die alternatiewe plan, die verdeling van Kosovo, wat sy nie aan die Serwiërs wou voorlê nie (kyk Marshall hier bo). “The KLA had promised to put down its arms, provided an international force was deployed to prevent further massacres” (1459) – dalk met net so min opregtheid as die ANC wat onderneem het om sy geweld op te skort en toe volstoom daarmee voortgegaan het.

Albright het aan Milosevic gesê: “This is a deal you should be willing to take. Solving Kosovo will end Serbia’s international isolation and allow you to concentrate on expanding your economy and moving closer to Europe” (1459). Dit klink soos Westerse lande se aanbod aan die blanke regering in Suid-Afrika: Onderhandel met die ANC. Sanksies sal opgehef word. Meerderheidsregering sal ekonomiese voorspoed (en nie rommelstatus nie) meebring. Suid-Afrika sal weer deel van die internasionale gemeenskap word, ens. Wat van blanke en Afrikanerbelange sou word, was van geen belang nie.

“Milosevic assured me of his desire for reconciliation and of his allegiance to cultural diversity. He valued pluralism so much, he said, that he couldn’t possibly sign on to an agreement that would leave Albanian Muslims with the upper hand in Kosovo. I noted [exaggerated]* that Muslims made up 90 percent of the population and that the plan we had in mind would protect the Serb minority” (1439) – seker met dieselfde ondoeltreffendheid as die beskerming van Moslems in Bosnia. “Milosevic, however, was in love with an alternative set of facts. He insisted that half or more of the people in Kosovo were not Albanian … and asked if I expected him to stand by and watch the Albanians force them from their homes. Kosovo, he said, had been defending the Christian West against Islam for five hundred years” (1465) – net soos die blanke regering destyds tevergeefs beweer het dat Suid-Afrika ‘n beskaafde, christelike land is wat hom deurgaans by die Weste skaar. [* Volgens die 1991-sensus was die Serwiërs (194 190) in die meerderheid, maar die Moslems het toe (soos die ANC/UDF voorheen in Suid-Afrika) die sensus in groot mate geboikot. Volgens die 2011-sensus was die bevolking 92,9% Albanies met net 1,5% Serwiërs (25 532) (Wikipedia). Ek hoop Albright is trots hierop.]

Milosevic het nie aan Albright se eise en dreigemente toegegee nie en met ‘n voorspringaksie begin. Albright verwoord dit soos volg: “Without warning, he ordered his security forces into Kosovo to burn houses, arrest political leaders and journalists, and sow panic. His goal was to drive Albanians out of the country so that they would no longer be the majority in Kosovo. Within weeks, hundreds of thousands had been compelled to leave” (1470). “As we had threatened, NATO initiated air strikes to force the Serbs to back down. After two and a half months of fighting, the alliance prevailed, Milosevic gave in, the refugees returned, and, with international help, the Kosovars set up their own government” (1475). Albright skryf nie ‘n woord oor die lot van die Serwiërs en ander nie-Moslem minderheidsgroepe in Kosovo nie. Haar boek is myns insiens onder meer ‘n poging om haar gewete te probeer skoonskryf.

“The Nuremberg trials established the principle that neither ‘obeying the law’ nor ‘following orders’ is a sufficient legal defense for those accused of violating basic standards of civilization. In 1948, the Universal Declaration of Human Rights spelled out a framework for holding governments accountable, followed in three years by the Convention on the Prevention and Punishment of Genocide. In the 1970s and ’80s, international sanctions were lodged against racist [!] Rhodesia and South Africa, ultimately transforming [!] both countries” (1480) – geen woord oor die lot van blankes in Suider-Afrika nie. Oor die geskiedenis van menseregte- en volksmoordverklarings lees Praag 29.10.2016. Daarmee is die soewereiniteit van lande ingekort en aan internasionale instansies (soos die VN en Internasionale Strafhof) verkwansel – nie dat daar op hierdie manier maklik teen die groot moondhede opgetree sal word nie.

Madeleine Albright het derduisende dooies op haar gewete. Dieselfde geld vir die struggle-helde van die ANC. Sowel Albright as die ANC is moreel bankrot. Maar Albright komplimenteer haarself soos volg: “By opening the doors of NATO, we created an incentive for countries in Central Europe to strengthen their democracies and prevent the kind of sectarian strife that had made the region vulnerable to Fascism” (1497). “We … worked with African leaders to end wars caused by ethnic and religious differences” (1502). Hierdie bemoeisieke vrou skryf: “In my view, no country has the right to dictate to others how they should be governed; but we all have good reason to speak up on behalf of democratic values” (1625). Dit is ‘n klassieke voorbeeld van die valsheid inherent aan hierdie politikus wanneer sy haar aanmatig om in die interne sake van ander lande in te meng. Uiteindelik kom sy met die waarheid vorendag: “I tell my students that the fundamental purpose of foreign policy is elementary: to convince other countries to do what we would like them to do. To that end, there are various tools at our disposal, which range from making polite requests to sending in the Marines” (2779).

Leon Lemmer: Robin Renwick versober ietwat oor Suid-Afrika

Robin Renwick (gebore in 1937) was die Britse regeringsverteenwoordiger in Rhodesië (1978-1980) toe die politieke mag van die blanke bewind na swart terreurgroepe oorgegaan het. Hierna was Renwick die Britse ambassadeur in Suid-Afrika (1987-1991), dus toe dieselfde situasie besig was om plaaslik te ontvou. Hy was ‘n lid van die Britse Arbeidersparty en het ampshalwe alles moontlik gedoen om die belange van swartes te bevorder en dié van blankes te benadeel. Ek het voorheen sy boek, Mission to South Africa: Diary of a revolution (2015), bespreek en genoem dat dit moeilik is “om ‘n bedrywiger en lastiger diplomatieke gatvlieg as Renwick voor te stel” (Praag 28.10.2017).* Getrou aan hierdie karakterisering is hy terug met nog ‘n boek oor Suid-Afrika, How to steal a country: State capture and hopes for the future in South Africa (Auckland Park: Jacana, 2018, 232p, R260; Amazon Kindle $21,84).

[* “Renwick behaved very much like an old British governor-general and was often referred to as the extra member of the South African cabinet” (RW Johnson, How long will South Africa survive? Jeppestown: Jonathan Ball, 2015, 266p; Amazon Kindle $16.55, 527). Willie Esterhuyse het Renwick se propaganda deurgaans vir soetkoek opgeëet: Eindstryd (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 367p – gebruik die indeks; Amazon Kindle $23,96). Niël Barnard skryf: “Later wou die hele wêreld skynbaar vir ons raad gee, sommige partye seker met goeie bedoelings. Die poging van die Britse ambassadeur in Suid-Afrika, sir Robin Renwick, en deur hom van die Britse premier, Margaret Thatcher, om by die proses betrokke te raak, is van die beste – of moet ‘n mens sê swakste? – voorbeelde” (Geheime revolusie, Kaapstad: Tafelberg, 2015, 289p, p 170).]

In 2013 het Renwick ‘n boek oor Helen Suzman gepubliseer. “When I left [South Africa], Wits University, on the proposal of Helen Suzman, was kind enough to award me an honorary degree ‘for services to the struggle against apartheid'” (2015-boek, Kindle 2585). In dieselfde boek het hy oor Nelson Mandela geskryf: “My admiration for him was second to no one’s … the great man” (45). In sy jongste boek is daar ‘n afbeelding van die vredesikoon Mandela met sy gebalde vuis op die voorkant van die boek, asook op die rug- en agterkant. Renwick verwys twee keer na Peter Hain, die anti-apartheidsaktivis wat sy jeug in Suid-Afrika deurgebring het en destyds Suid-Afrika se internasionale rugby- en krieketwedstryde in Engeland ontwrig het. In die jongste tyd bemoei Hain hom met staatskaping in Suid-Afrika (p 61, 136). Ek verkies dat sowel Renwick as Hain hulle tydens hulle aftrede liewer met ‘n ander stokperdjie as Suid-Afrika besig hou. Albei woon knus in Engeland en hoef dus nie daagliks die afgryslike werklikheid van die nuwe Suid-Afrika eerstehands te ervaar nie.

Renwick is goed ingelig oor ons plaaslike omstandighede. Wat egter opval, is dat hy uitsluitlik bronne in Engels gebruik terwyl hy destyds beweer het dat hy Afrikaans geleer het omdat hy Afrikaners se verset teen ‘n swart bewind wou afbreek. Wat irriteer, is dat hy nie dink dat hy verkeerd kan wees nie. Tydens sy ambassadeurskap het sy bemoeisiekheid geen grense geken nie. Hy skryf bv: “The Chief Justice under FW de Klerk, Cambridge-educated Michael Corbett, was a wise and humane person. In the case of the disappearance and murder of Stompie Moeketsi, I had to warn him that, even though he was fast losing his illusions about Winnie, Nelson Mandela would be unable to cope with his wife, whose conduct he blamed on his 27-year absence, being sent to jail. The Chief Justice spared Winnie Mandela a jail sentence, even though the evidence pointed towards it. On his retirement in 1996, Nelson Mandela paid tribute to his ‘passion for justice'” (185-186). Hier het ons klaarblyklik met ‘n rotnes te make. Renwick behoort van inmenging in die regspleging en regsverydeling aangekla te word.

Ná iemand se dood kan allerhande staaltjies opgedis word. Renwick skryf dat Nelson Mandela hierdie myns insiens twyfelagtige kompliment aan hom gegee het: “You think like us” (ix-x, 5). Hy beweer “Mandela, in my experience, was genuinely colour blind” (xi, ook 2). Ter stawing hiervan verwys hy na Mandela se (valse) stelling tydens sy verhoor dat hy teen swart oorheersing gekant is (xi, 160). Dit is gewoon ‘n leuen want dieselfde Mandela was tydens die grondwetlike onderhandelinge asook daarna sterk ten gunste van verswelgende swart mag en geen groepregte (insluitende vetoreg) of tuislande vir blankes nie. Mandela word bykans van kwaaddoen kwytgeskel: “Concerned to avoid civilian casualties, Mandela’s activities consisted of an (unsuccessful) attempt to blow up some electricity pylons” (160).

In werklikheid wou Mandela die blanke bewind omverwerp: “What he was really up to during those days: plotting a revolution and launching an underground army … the terrorist campaign that he himself initiated” (David James Smith, Young Mandela, London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, p 2). Renwick het lof vir MK, al het sy terreurbendes geen noemenswaardige sukses behaal nie: “Many MK recruits displayed no lack of courage … The great achievement of the ANC in exile was not on the battlefield, but in mobilising international support” (163). Janet Cherry skryf: “In military terms MK has to be judged one of the least effective armies in modern history” (Umkhonto weSizwe, Auckland Park: Jacana, 2011, p 141). Desnieteenstaande moet die belastingbetalers sedert 1994 reuse bedrae vir hierdie “oudstryders”, waarvan die meeste blykbaar nooit in ‘n geveg betrokke was nie, opdok.

Jacob Zuma word soos volg deur Renwick aangehaal: “I argued with someone who said that the country comes first and I said as much as I understand that, I think my organisation, the ANC, comes first” (xiii). Wat Renwick nie noem nie is dat Mandela by die aanvang van sy laaste jaar as president gesê het dat hy die res van sy ampstermyn ter bevordering van die ANC se belange wil gebruik (eerder misbruik). Eintlik het al die staatshoofde sedert 1994 die belange van die ANC bo dié van die land gestel. “The ANC … had embrased wholeheartedly the Communist doctrine of the supremacy of the party over the institutions of the country” (167). Die kernprobleem is dat die staatshoof deur die meerderheidsparty benoem word en nie (soos in bv Amerika) deur die kiesers verkies word nie.

Renwick haal soos volg aan uit George Orwell se Animal farm (Praag 4.06.2016): “All animals are equal … [but] some are more equal than others” (xiv). Hy kom egter nie met die voor die hand liggende gevolgtrekking dat swartes in die nuwe Suid-Afrika meer regte en dus bevoordeling as ander groepe geniet nie. Hy loof eerder Mandela se “determination to redress the injustices of the past [and] to engineer a redistribution of wealth” (2). Mandela “was, in fact, the craftiest political operator I ever encountered” (3). In werklikheid het Mandela gewoon nie die vermoë gehad om die land te regeer nie. “Mandela, said Mbeki, paid no attention to the actual business of government” (7). Dit bevestig wat ek onlangs geskryf het: “My indruk is dat Mandela ‘n hopelose skepsel was wat glad nie in staat was om die land te regeer nie” (Praag 14.04.2018).

In baie gevalle herhaal Renwick bloot gewilde retoriek, bv: “FW de Klerk … had shown the political courage and wisdom to take the actions necessary to break the cycle of ever greater political violence and conjure away the spectre of civil war” (1). Let op Renwick se kenmerkende trant in die volgende: “But it was Mandela who, threreafter, became the most admired leader on the planet, and utterly deservedly so, given the magnanimity he displayed towards those who had imprisoned him for twenty-seven years, his lack of bitterness, determination to embrace his former enemies, genuine colour blindness and insistence that the new South Africa should be inclusive and not subject to divisions on racial lines” (2). In werklikheid is die ANC-regering se beleid deurgaans gebaseer op dieselfde rasverdeling as tydens apartheid, maar die voorkeurorde het soos volg verander: swart, bruin, Asiaat, blank.

Dit is duidelik dat Renwick sy boek veral met die oog op buitelandse lesers geskryf het. Baie van die inligting is oorbekend in Suid-Afrika. Oor staatskaping bied hy ‘n duideliker perspektief as Jacques Pauw omdat hy naas die haastig geskryfde The president’s keepers (Praag 11.11.2017) ook kennis geneem het van ander ter saaklike boeke, soos Ronnie Kasrils se A simple man (Praag 18.11.2017). Renwick beskou die Zuma-bewind as nie so sleg soos die apartheidsregime nie: “The important difference [is] that they no longer were engaged in murdering their opponents” (141). Die opset van Renwick se boek is veel wyer as staatskaping en inligting is tot vroeg in 2018 bygewerk.

Cyril Ramaphosa se voorneme om as president owerheidsdiefstal sonder vergoeding met blankes se eiendom te pleeg en dit aan swartes te gee, of die blankes daarvan hou of nie, is nie nuut nie. Dit is deel van ‘n breër anti-blanke strategie wat ver teruggaan; eintlik minstens tot by die nasionaliseringsideale wat in die Vryheidsmanifes (1955) uitgespreek is. Van Ramaphosa as visepresident word gesê: “The speeches he made in his new incarnation were forcefully about the need to press ahead with ‘transformation’, with South African businesses in future to be managed and owned by black South Africans (‘and those who don’t like this, tough for you!’)” (43). Daar is ‘n militante rasbevooroordeeldheid jeens blankes by Ramaphosa, terwyl baie blankes (aanvanklik) so dwaas was om die vervanging van Zuma deur Ramaphosa te verwelkom. Ramaphosa het binne dae na aanvaarding van die presidentskap en sedertdien duidelik getoon dat hy beoog om doeltreffender anti-blank as sy ANC-voorgangers te wees. Renwick se mening is: “It is extremely difficult to dislike Cyril Ramaphosa” (193).

Die vorige openbare beskermer, Thuli Madonsela, “said of [some] appointments that Zuma had captured and repurposed agencies such as the National Prosecuting Authority, the Hawks, the State Security Agency and the South African Revenue Service ‘seemingly to protect him, his family, the Guptas and other associates'” (68). Besware teen staatskaping het mettertyd van enkele kabinetsministers opgeklink, bv Blade Nzimande “denounced the ‘parasitic’ activities of the Guptas” (102). Maar sommige van hierdie ministers se rekord was nie skoon wat betref bv die aanskaffing van luukse voertuie nie. “One of the worst offenders having been the head of the South African Communist Party, Blade Nzimande” (68). Naas Madonsela het Renwick sy boek aan Pravin Gordhan opgedra (v). Gordhan se ideaal is “to uphold the values of Nelson Mandela” (80). Die morele bankrotskap van die ANC blyk duidelik uit Gwende Mantashe, tot onlangs die sekretaris-generaal van die ANC, se herhaalde uitsprake “that there was no question of voting with one’s conscience in the ANC” (114), “ANC members were not supposed to have consciences, but to act as disciplined party cadres” (131) en “I don’t know where this notion comes from that we are a collection of individuals who have consciences” (172).

Voordat Gordhan as minister aangestel is, was hy die uitvoerende hoof van die inkomstediens (1990-2009). By sy aanstelling het hierdie apteker en kommunis gesê hy weet nie eens wat inkomstebelasting is nie. Tydens apartheid het nie-wittes die betaling van owerheidsbelasting sover moontlik ontduik maar terselfdertyd op dieselfde behandeling as blankes aangedring. Deesdae word sonder meer van blankes verwag om al hulle verpligtinge teenoor die staat na te kom al word hulle van owerheidsweë slegter as die ander rasgroepe behandel en het hulle eintlik geen effektiewe inspraak in die regering nie.

“The politically incorrect Helen Zille, at the end of a visit to Singapore, proceeded to emit a factually accurate but politically unwise and provocative tweet that colonialism had brought some benefits, such as infrastructure and an independent judiciary” (145-146). Dit is onwaarskynlik dat Zille bedoel het om met haar uitlating uitlokkend te wees. Renwick kies deurgaans kant vir die swartes, selfs wanneer hulle die waarheid oor bv kolonialisme buig sodat hulle politiek en vooroordele gedien word. “Instead of reprimanding her and urging her to get on with her day job of governing the Western Cape, the [DA] leadership instituted protracted ‘disciplinary proceedings’ against her” (146).

“The DA has played a positive role in South African politics since apartheid, based on support for the constitution and the rule of law. It has avoided the arrogance of power of the ANC, its leaders typically travelling economy class. With good access to very competent legal advice, it has proved very effective at holding the government to account through legal challenges, with victories in several high-profile cases, including the reinstatement of the corruption charges against President Zuma” (148). Maar ‘n mens wag tevergeefs daarop dat die DA daadwerklik vir Afrikaners en Afrikaans in die bres tree. Die DA is primêr op die verwerwing van meerderheidsteun ingestel, dus om die guns van swart kiesers te wen.

Renwick is polities uiters links. In sowel Zimbabwe as Suid-Afrika het daar volgens hom net ‘n ietsie skeefgeloop. Hy glo dat die groep mense aan wie die politieke beheer oorhandig is, bekwaam genoeg is om alles wat verkeerd is, reg te maak. Dit kom nie by hom op dat die grondslag waarop hierdie lande deesdae funksioneer – algemene, gelyke stemreg vir bv oningeligtes, ongeletterdes en maklik intimideerbares in ‘n eenheidstaat – ‘n resep vir rampspoed is nie. Die mate van versobering wat by Renwick ingetree het, neem die vorm aan dat hy darem erken dat sedert onafhanklikheid alles nie wel is nie. Nelson Mandela bly egter wonderlik. Renwick dink dat die land met Mandela as staatshoof beter as tans daaraan toe was. Maar dit geld ook vir Zimbabwe in die eerste jare ná politieke onafhanklikheid. Selfs die bekwaamste brekers kan nie dadelik alles vernietig wat tydens die blanke bewind opgebou is nie.

Daar is ‘n beperkte getal negatiewe opmerkings oor die ANC in die boek, bv MK, die terreurvleuel van die ANC, “had ended up killing more civilians than agents of the regime” (xv). Die ANC-regering het ‘n visum aan die Dalai Lama geweier, “kowtowing to China” (xvi). Soos tydens apartheid is die SABC tans weer “a mouthpiece of the government” (11). “The country suffered from one of the highest violent crime rates in the world … Johannesburg had claimed the title of murder capital of the world” (13). “The murder rate … currently is back up to nearly fifty a day and South Africa remains near the top of the list for violence against women as well” (14). Geen aanduiding word gegee van die bevolkingsgroep(e) waarin hierdie misdadigers by uitstek aangetref word nie. “Mbeki … was appearing to see virtually everything in racial terms” (17). Van Mbeki se Afrika-renaissance word deesdae nie meer gehoor nie. Niks het daarvan tereg gekom nie, maar Renwick swyg hieroor.

Renwick erken dat daar met die Zimbabwiese verkiesings in 2002 en 2008 gekonkel is. “Mugabe was able to ‘win’ the 2008 election in Zimbabwe only by printing an extra half-million votes” (158). As gevolg hiervan sit Suid-Afrika nou met “4 million refugees” (21). Renwick skryf dit toe aan “the failure of South Africa to stand up for human rights in Zimbabwe” (21). In Suid-Afrika is elektrisiteitsvoorsiening uitgebrei “though frequently not … securing payment for it” (23). Blankes, bruines en Indiërs, by wie tydens die blanke bewind ‘n kultuur van betaling gekweek is, moet opdok vir die ANC-geïnspireerde kultuur van nie-betaling by swartes, maar Renwick verwys uiteraard nie hierna nie. Hy noem wel: “Annual double-digit increases in electricity prices, which have trebled in real tems over the past decade” (151). Twee endemiese kernprobleme van die nuwe Suid-Afrika word genoem: “When … I expressed concern to a senior member of the ANC about corruption, I was told that there was a worse problem than corruption. When I asked what this was, I was told: ‘Competence'” (27). Renwick verdoem egter glad nie onbekwaamheid en die res van regstellende aksie nie, nóg in die algemeen nóg in beginsel.

Hy verwys na Jacob Zuma se “extreme financial recklessness” (34) maar doen dan dieselfde as ander oorverligtes deur Zuma as individu te verkwalik eerder as die ANC as ‘n instansie wat in sonde ontvang en gebore is. Tydens die ANC-bewind het die land se ekonomiese groeikoers teen 2016 tot 0,3% gedaal (106). “Bell Pottinger had engaged quite successfully in an attempt to deflect criticism of Zuma and the Guptas in a campaign to blame the country’s ills on the whites, specifically ‘white monopoly capital'” (118). Bell Pottinger was ‘n Britse maatskappy wat bemarkings- en skakelwerk gedoen het maar weens die onetiese gedrag van sy amptenare in Suid-Afrika bankrot gegaan het. In die Zuma-era het tenderaars al hoe meer tot die gevolgtrekking gekom dat hulle vir hulle voorleggings Gupta-goedkeuring moet kry as hulle sukses wil behaal: “A number of multinational companies had concluded that they were unlikely to be able to win government-related contracts in South Africa without an association with the Guptas” (122). Die Guptas het die status verwerf van “the people who can open the taps” (124), maar dit is teen aansienlike addisionele koste gedoen.

Renwick verwys na die reuse kabinet van “seventy ministers and deputy ministers” (134), wat in sigself as ‘n manifestasie van korrupsie beskou kan word, maar Renwick versuim om kritiek op die buitensporige koste daarvan uit te spreek. Mbeki se kabinet (president, visepresident, ministers en adjunkministers) het uit 50 lede bestaan. Zuma het sy kabinet tot 73 lede vergroot. Ramaphosa, wat die voorneme uitgespreek het om die kabinet te verklein, het soos Zuma 73 kabinetslede. Die ANC word deur 249 parlementslede uit die totaal van 400 verteenwoordig. Bykans ‘n derde hiervan (29,3%) dien ook in die kabinet. Ooglopend is dit wanbestuur, soustreinryery ten koste van die belastingbetalers, maar feitlik geen haan kraai hieroor nie.

Renwick noem dat die land se beleggingsgradering tans rommelstatus is (139). Byvoorbeeld, oor die mynbou word gesê: “There is not an investment-friendly climate” (151). Dit is veral weens die beleid van swart ekonomiese bemagtiging. “Most of the major deals under which 26 per cent ownership was required to be sold to black partners were financed by the South African companies lending the empowerment partners the money to buy the shares. When black partners have sold their interest, the governmet’s view is that the company then must be ’empowered’ all over again” (152).

In 2017 is ‘n nuwe mynmanifes aangekondig: “The black empowerment threshold was raised from 26 per cent to 30 per cent … a raft of other conditions were added too, including that 70 per cent of goods and 80 per cent of services must be procured from black-owned entities. In addition, the new Charter contained an extraordinary provision mandating a distribution of 1 per cent of revenues from new order mining rights to black empowerment shareholders before any other distributions are made … Black shareholders are required to be debt-free within ten years, otherwise existing shareholders would have to write off this expense” (154-155). Swart ekonomiese bemagtiging behels drakoniese maatreëls wat blatant pro-swart en anti-blank is en afgedwing word deur die ANC-regering, wat al hoe hoër eise stel maar valslik beweer dat hy nie-rassig is en al die mense in die land dien.

Die ANC se beleid is fundamenteel rasgebaseer, indien nie rassisties nie. “The eventual aim of the Employment Equity Act of 1999 was to seek to ensure that jobs at every level should reflect the make-up of the population … the ANC’s determination to reward their supporters and to establish control over all levers of power through the ‘deployment of party cadres to positions at every level of the bureaucracy’. The target of 70 per cent representation of black South Africans in senior levels of the civil service, both nationally and in the provinces, has long since been achieved … In the private sector, from 2008 black empowerment codes prescribed black representation at 60 per cent in senior and 75 per cent in middle management” (169). Periodiek word die doelpale verskuif om swartes in nog groter mate te bevoordeel en blankes verder in die grond te boor. Maar Renwick hou hiervan: “It was difficult to see how the horrendous inequalities of opportunity resulting from apartheid could otherwise have been addressed” (170). In ‘n oomblik van helderheid skryf hy later: “Zuma’s more extreme demands for Africanisation of the private sector were based on regarding the whites as not really South African” (213).

Daar is twee boeke waarna Renwick nie verwys nie maar myns insiens noodsaaklik is om die wesenlik onetiese aard van die ANC as fundamenteel bose instansie te verstaan. Albei is deur Anthea Jeffery geskryf. Oor swart ekonomiese bemagtiging is daar die boek, BEE: Helping or hurting? (Cape Town: Tafelberg, 2014, 507p; Amazon Kindle $21,26). ‘n Mens kan kwalik glo tot watter uiterstes die ANC-regering gaan om swartes te bevoordeel en blankes te benadeel. Desnieteenstaande verskyn daar feitlik geen afkeurende berigte hieroor in die hoofstroom-inligtingsmedia nie. Dit laat my dink aan wat George Orwell in sy boek, The road to Wigan Pier (1937), geskryf het: “To see what is in front of one’s nose needs a constant struggle.”

Oor die ANC as gewelddadige en misdadige organisasie is daar die volgende boek: People’s war (Johannesburg: Jonathan Ball, 2009, 676p; Amazon Kindle $11,49). Daarin word vertel hoe 20 500 mense van 1984 tot 1994 gesterf het in geweld wat deur die ANC gestig is terwyl hy die skuld daarvoor op die blanke regering en Inkatha gepak het. Hou in gedagte dat die vredesikoon Nelson Mandela sedert sy vrylating in 1990 ‘n leidende aandeel hierin gehad het. Selfs Renwick skryf: “The Mandela I knew was no saint” (3), maar hy verskaf geen inkriminerende besonderhede nie. Voor die ANC se verkiesingsoorwinning in 1994 het niks tereg gekom van Mandela en die ANC-onderhandelaars se belofte dat die ANC sy geweldpleging tydens die grondwetlike onderhandelinge sou opskort nie. FW de Klerk het met gewelddadige, insluitende kommunistiese, elemente onderhandel ten spyte van die ernstige waarskuwings wat destyds hierteen opgeklink het. Die onverkwiklike resultate daarvan is sedert 1994 daagliks waarneembaar. Wim de Villiers wil die einste Mandela vanjaar tydens die Universiteit Stellenbosch se eeufees huldig terwyl hy die nagedagtenis en bydrae van die voortreflike Afrikaner en US-stigtingskenker, Jan Marais, ignoreer. Daar behoort drasties teen De Villiers opgetree te word.

Die stook van geweld in die burgerlike samelewing het vir die ANC/UDF geblyk die doeltreffendste strategie te wees ten einde die politieke mag in te palm. Hierdie strategie word tot op hede deur ontevrede swartes voortgesit want daarmee behaal hulle steeds die verlange resultate. Op hierdie abnormale en onwettige manier kan geen normale, suksesvolle en vooruitstrewende samelewing gebou word nie. Nogtans tree die ANC-regering nie doeltreffend teen hierdie misdadigers op nie. Enigeen wat ‘n voertuigbuiteband op ‘n openbare pad aan die brand steek, of die verkeer met klippe wat gepak of gegooi word ontwrig, behoort ‘n minimum vonnis van vyf of meer jare opgelê te word. Dieselfde moet geld vir brandstigting by staats- en ander geboue. Swaar lyfstraf en dwangarbeid behoort ook vir sulke onduldbare gedrag ingestel te word. Pleks daarvan laat die ANC weens sy soortgelyke misdadige geskiedenis toe dat Suid-Afrika een van die gewelddadigste lande bly; onder meer omdat die misdadigers in baie gevalle vir die ANC stem en hy nie sy kiesers wil vervreem nie. Selfs in die tronk behou hierdie anti-sosiale elemente hulle stemreg. Die ANC gee voorkeur aan vryheid en sogenaamde menseregte vir misdadigers bo ‘n leefbare samelewing waarin beskaafde waardes tot hulle reg kan kom.

Renwick besin oor waarom die ANC, waarvan hy so baie hou, as regering so ‘n chaotiese gemors van Suid-Afrika gemaak het. “How is it that a once great liberation movement, which played so critical a role in the liberation of South Africa from apartheid, the party of Mandela, Tambo and Walter Sisulu, could have descended to the level and state of disrepute in which it finds itself today, struggling to remove a blatantly corrupt leader, notwithstanding the damage he had been inflicting on it? Is there something in the nature of these liberation movements that leads them, once in power, to the authoritarianism and kleptocracy in evidence in Angola and Zimbabwe today?” (157). “Angola is a fully fledged one-party kleptocracy” (158).

Was die ANC ooit ‘n “great liberation movement”? Die land is steeds nie van rassediskriminasie bevry nie. Hierdie eertydse terreurbendes het die vermoë gehad om af te breek maar vind dit as regering moeilik om met dieselfde vaardigheid op te bou. Daar is ‘n bewese onvermoë om doeltreffend te regeer, onder meer omdat die ANC die swartes wat regeerondervinding gehad het (in die tuislande en plaaslike owerhede) sistematies uitgemoor het. Dit is mense soos Mandela, Tambo en Sisulu wat enige samewerking met die blanke owerheid verbied het. Renwick skryf egter “the desperate skills deficit” toe aan Bantoe-onderwys (158). Maar skoolonderrig onder die ANC-bewind is slegter: “Comparative studies in basic education in developing countries sadly have shown South Africa to be among the very worst” (212). “By what process did the admirable history of opposition to apartheid turn into the abuses evident today?” (160). ‘n Mens moet darem ‘n dik linkse vel hê om die onbeskaafde gedrag van bv die ANC en PAC se terreurbendes as ‘n “admirable history” te beskryf.

Renwick beweer: “The press has remained unmuzzled, the judiciary independent” (158). “The country owes a huge debt to its remarkable free press, to its incorruptible judiciary” (217). Hy noem nie dat daar al hoe meer aandrang op die inperking van uitdrukkingsvryheid is nie; dat as ‘n blanke bloot sekere woorde gebruik, jy jou jare tronkstraf op die hals kan haal. Hermann Giliomee het oortuigend aangetoon dat die regspleging nie onafhanklik van die ANC-regering funksioneer nie (Praag 14.04.2018). Teen die feite in beweer Renwick dat die grond wat aan swart boere oorgedra is, produktief aangewend word (158). Renwick verwys net ‘n enkele keer na plaasmoorde en dan sonder om dit te veroordeel. Persoonlik distansieer hy hom van die (potensiële) rassistiese aard van hierdie moorde deur die frase “in the belief of the farmers” in te voeg: “In the past decade there has been an increasing number of cases of farmers being murdered on their land, in most cases in robberies with extreme violence but, in the belief of the [white] farmers, in some cases possibly also with a racial motivation” (159). Dit is duidelik dat Renwick nooit rassisme aan swartes sal toeskryf nie.

Leon Lemmer: Haji Mohamed Dawjee se anti-blanke retoriek

Jare gelede het ek die volgende boek elders bespreek: Susie Kelly, I wish I could say I was sorry (London: Blackbird, 2013, 298p; Amazon Kindle $8,04). Kelly is ‘n onvoorspelbare mens met kwale van sielkundige oorsprong. Sy kan uitstekend skryf en het later ‘n suksesvolle outeur geword. Aanvanklik kon sy egter nie goed onderskei tussen wat interessant vir haar as outeur en moontlik vir die lesers is nie. Sy het haarself as “multi-untalented” beskryf (Kindle 1453). Die rede waarom ek hierdie boek gelees het, is haar belewenisse toe sy in Kenia gewoon het, bv die afrikanisering van die land ná onafhanklikheid in 1963. Die blanke boere (insluitende Afrikaners) op die Wit Hoogland “were … forced out by the Land Settlement scheme under which their property was compulsorily purchased” (2323). Hierdie onteiening is met Britse geld gedoen; dus darem nie sonder vergoeding gesteel soos Cyril Ramaphosa plaaslik in die vooruitsig stel nie.

Kelly het die eienaars van een van die plase geken. “They had a beautiful old house lovingly built by themselves when they first settled there forty years earlier. The walls were wood-panelled, the floors highly polished, logs burned in the great fireplace, and from the living room they looked out through French windows” (2323). ‘n Jaar nadat die eienaars geëmigreer het, het Kelly die plaas weer besoek. “The windows of the house had old sacks covering them. Goats and sheep wandered through the rooms over the old wooden floor. The doors and wood panelling had been burned. The staff who had lived there and worked for them for decades were now on their own and had to fend for themselves” (2327).

Weens afrikanisering was baie dinge in Kenia nie meer dieselfde as gedurende die versmaaide koloniale bewind nie. Die standaarde in skole en elders het gedaal. “I risked my life on a public transport bus. Even if I wasn’t killed through reckless driving or wheels falling off from poor maintenance, it was simply not an acceptable way to travel. I could hardly arrive at work covered in chicken shit, or stinking of goat, or any of the other odours that were a fundamental ingredient in the ambience of local buses” (2416). Dit herinner aan die Britse (oor)bewustheid van klasverskille en spesifiek aan die volgende mening van George Orwell: “One of Orwell’s oddest ventures [was] his attempt to build a political theory upon his hypersensitive sense of smell. ‘The real secret of class distinctions in the West … is summed up in four frightful words … The lower classes smell'” (Thomas E Ricks, Churchill and Orwell: The fight for freedom, London: Duckworth, 2017, 370p; Amazon Kindle $12.64, 620).

In Kelly se gedrag was daar heelwat wat afkeurenswaardig was. Sy was nie onwillig om daarvoor apologie aan te teken nie. Die boektitel verwys eerder na die feit dat al die hoofkaraters in haar lewensverhaal, bv haar ouers en grootouers, reeds dood is en sy hulle dus nie om verskoning kan vra nie. Kelly is blank en dus deel van daardie groep mense van wie verskoningvra verwag word.

Die tersaaklikheid van die voorafgaande sal blyk uit wat volg. Ek verwys vervolgens na die boek van ‘n outeur wat ras- en etniesgewys in die gunstige posisie is dat sy nie verskoning hoef te vra nie, naamlik Haji Mohamed Dawjee se Sorry, not sorry: Experiences of a brown woman in a white South Africa (Cape Town: Penguin, 2018, 224p, R220; Amazon Kindle $14,95). Hoewel die outeur van Indiese afkoms is, noem sy haarself bruin, wat meer akkuraat is as die nie-swart nie-wittes wat hulleself deesdae so graag swart noem. Die Suid-Afrika in die newetitel verwys nie soseer na die land vóór 1994 nie maar na die nuwe Suid-Afrika, wat deur Dawjee steeds as oorweldigend blank en ongetransformeerd ervaar word. Die blankes “still operate under an umbrella of privilege” (2616). Die “woman” in die newetitel word hier onder gekwalifiseer.

Dawjee se boek herinner in baie opsigte aan mede-Indiër Ferial Haffajee se What if there were no whites in South Africa? (Praag 5.11.2017). Haffajee is van moederskant ‘n Kaapse Maleier, dus minder Indiër as Dawjee. Maar Haffajee, anders as Dawjee, probeer om swart en niks anders te wees nie. Albei boeke is kompromisloos anti-blank en kan in geen opsig rasseharmonie en versoening bevorder nie. Waaksugtig sou albei outeurs graag wou hê dat blankes in selfs groter mate as tans benadeel word. Soos die ANC gee albei valslik voor dat hulle “non-racialist” is (73). By albei is daar onuitstaanbare arrogansie terwyl dit terselfdetyd deurskemer dat hulle hoofprobleem is dat hulle nie in staat is om op gelyke voet met blankes mee te ding nie. Haffajee erken darem dat sy ‘n “employment equity candidate” is; dus dat sy haar loopbaan aan ras- en geslagsgebaseerde bevoordeling te danke het. Albei is gepreokkupeer met hulle voorkoms en gebruik hulle kennis van Afrikaans uitsluitlik op ‘n negatiewe manier.

Nieteenstaande hulle anti-blanke gesindheid was Haffajee in ‘n verhouding met ‘n blanke man, ‘n joernalis, toe haar boek gepubliseer is. Dawjee oortref haar deurdat sy ses maande lank met ‘n blanke man getroud was voordat hulle na bewering weens hulle ouderdomsverskil van 15 jaar geskei het (1730 – of 19 jaar, 1218). Die kersie op die koek is dat Dawjee sedert 2016 ‘n blanke joernalis, Rebecca Davis, as vrou het (2670). Dit herinner aan die blanke joernalis, Elsabé Brits, van wie ‘n uitstekende boek oor Emily Hobhouse (2016) in Afrikaans en Engels gepubliseer is, wat ook daarop roem dat sy ‘n blanke vrou het. Dawjee is by geleentheid gediagnoseer as ‘n lyer aan bipolêre gemoedsteurnis (1230). Brits het dieselfde probleem (gehad) en ‘n boek daaroor geskryf: Kyk my in die oë (Kaapstad: Tafelberg, 2011, 107p; Amazon Kindle $23). Van Davis is die volgende boek gepubliseer: Best white and other anxious delusions (Johannesburg: Pan Macmillan, 2015, 216p; Amazon Kindle $19,08) – ‘n versameling rubrieke.

Haffajee het die voorwoord by Dawjee se boek geskryf. Sy noem die boek “funny” (73, 79, 103), wat gewoonlik verseker dat ek nie so ‘n boek koop of lees nie. Davis se boek is glo ook “funny” want sy skryf bv oor die kwessie of heteroseksuele toegelaat behoort te word om kinders groot te maak. Dit is die soort “norm-challenging” (79) en opruiendheid (“incendiariness” – 115) wat as “little pearls” (85) in Dawjee se boek aanwesig is. Dawjee het bv ‘n artikel geskryf met die volgende opskrif: “White people can walk their dogs in South Africa, but not their children” (2515) na aanleiding van swart versorgers wat na blanke kinders omsien. Dit is ‘n voorbeeld van wat sy op haar kenmerkende manier “my mind brain-farted in a big way” noem (2515). Sowel Haffajee as Dawjee verkeer in die waan dat “all writing had to serve the struggle for justice” (103),* klaarblyklik sonder inagneming van die skewe hoek waaruit hulle dinge en gebeure benader. [* Albei stem dus saam met Josef Stalin se stelling dat skrywers propagandiste, “engineers of human souls”, moet wees (Madeleine Albright, Fascism: a warning, London: William Collins, 2018, 283p; Amazon Kindle $17.24, 1165).]

Dawjee was in 2011 ‘n honneursstudent in joernalistiek aan die Universiteit Stellenbosch (US). Daardie jaar was Hannelie Booyens aldaar die Rykie van Reenen-genoot. Dawjee noem twee oorverligte joernaliste en daarby susters, Susan en Hannelie Booyens, haar mentors (2652). Susan word bedank “for endless conversations about annoying Afrikaans people” (2652). Dawjee erken by implikasie dat haar boek ten doel het om Afrikaners die moer in te maak. Hannelie was met haar storie oor beweerde Nazi-aktiwiteite op die Potchefstroomse universiteitskampus die oorsaak van die berugte Leon Wessels-verslag. Gelukkig is nie almal met die van Booyens onredbaar links nie. Dink bv aan Herman Booyens, wat in murg en been ‘n Afrikaner is (Praag 29.03.2018). Wat Dawjee oor die US se departement joernalistiek skryf, bevestig dat uiters linkse politiek daar botvier, soos ek onlangs aangedui het (Praag 7.04.2018). Hierdie studente het bv die Apartheid Museum in Johannesburg besoek (1952); seker(lik) nie die Voortrekker-, Vroue- of Taalmonument nie.

Dawjee skryf: “I thought about my ethics and African studies lecturer a lot. Dr Simphiwe Sesanti walked into our journalism class one day filled with robustness and rage. I got the distinct impression he was tired of how white students revered Nelson Mandela. He was offended (and rightly so) by the fact that it was becoming clearer with each lecture that Mandela was just about the only black South African they recognised and respected. The only black South African they were ever likely to reference with any degree of positivity. So, with vigour, he shouted, ‘Nelson Mandela did not free us! We freed Nelson!'”(2129). Daardie klas – en seker ook daardie departement joernalistiek in sy geheel – is nie ‘n plek waar ‘n konserwatiewe of regse student, eintlik enige Afrikaner, tuis sal voel nie en aan Afrikaans word daar klaarblyklik min ruimte gegun.

“Denial screamed from the throats of the privileged [ie white] students who got the best deal. They fought back with ‘buts’. There were also gasps and murmurs. My friend Sarah [Koopman] and I turned to each other, mouths open and eyes wide. We had one mutual thought: blasphemy. Sesanti, almost bouncing off the walls, fists in the air, gave us a lesson in apartheid warfare. In the brutalities of frontlines and the dangers of being outside the prison walls for twenty-seven years instead of behind them. Aware of the outcry in the classroom but unafraid, he repeated his war cry a little louder: ‘Nelson Mandela did not free us! We freed Nelson!'” (2135). Sedert 1994 het die volgende stelling die aanskyn van ‘n vergesogte gedagte gekry: Op hierdie kampus was daar eens ‘n akademies uitnemende universiteit; boonop ‘n blanke, Afrikaanse universiteit.

In die eerste hoofstuk gebruik Dawjee Steve Biko se “I write what I like” as norm om te kla dat wit mans kan skryf wat hulle wil (weens “opportunity, privilege, entitlement”) terwyl van nie-wittes verwag word om ‘n slawementaliteit te hê en met ‘n gekoloniseerde verstand te skryf oor wat die wit hekwagters in die inligtingsmedia van hulle verlang. Dít is die stereotiepe verwyt dat nie-wittes geleenthede ontsê word. Dwarsdeur die boek gee Dawjee ruim uitdrukking aan haar frustrasies, maar nêrens is daar aanduidings dat sy tot geestelike diepte en oorspronklike insig in staat is nie, al dink sy sy is “on the frontlines of critical thinking” (240). “I am oiled by way too much independent thinking to be a yes-woman” (1923). Sy kom by die kern van haar probleem wanneer sy vra: “How can we rise out of inferiority if we cannot tell superior stories?” (148). Dawjee soek dieselfde uitweg as Haffajee: “We own the hard stuff … We own the struggles. And if we don’t write about them, the country will forever dwell in the lily-white utopia that once was” (172).

Wat moeilik verteerbaar is, is die intense narsisme/selfkoestering, die “being too self-indulgent for a brown lady” (253). Sy vertel bv van haar pa wat ‘n breingewas gehad het en wie se kanse op oorlewing skraal was. Haar onheilige gedagte was: “Perhaps, when he passes, I can live a life out of the closet without fear of disappointing him” (315). Sy lig haar lesers in besonderhede in oor Islam, maar haar onkonvensionele vertolking is dat Moslemvroue gelyke regte geniet en dat homoseksualiteit in Islam aanvaarbaar is. “[Muslim] women have lots of rights and are just as entitled to freedoms as men” (745). Haar pa het die breinoperasie oorleef. By haar troue in 2016 het hy sy seën oor hierdie egpaar uitgespreek. Dawjee lei hiervan af “a brain tumour can change your mind [for the better]” (257).

Sy skryf oor tekkies en hoe hulle skoongemaak word en dat nie-wittes eerste met die dra van tekkies was en dat blankes hierdie gewoonte oorgeneem het. Daarvoor verwyt sy natuurlik die na-apende wittes. “The best way to destroy part of a culture, even if that part is as material as a pair of shoes, is to take it from its people. The power of white people to take things never dies” (438). Blankes is dus by uitstek die stelers, die diewe. “It’s now acceptable for people of colour to wear All Stars because white people wear them, while the rightful owners of that trend go unrecognised” (444). Dit word voorgehou as nog ‘n opsig waarin blankes die nie-wittes misken en benadeel. Sedert 1994 het baie inwoners enersyds gevorder van kaalvoet/voetsoolvlak tot plakkies en baie ander het gedaal van skoene tot plakkies. Dawjee het uitdrukking hieraan gegee deur in 2016 in plakkies te trou. Sy skryf ook oor die soort skoene wat bekruipers (“sneakers”) genoem word, maar deesdae mag ‘n mens nie meer sê watse bekruipers nie.

Dawjee het uiters bevoorreg grootgeword deurdat sy ‘n histories blanke skool in Valhalla bywoon het en haar ouers vir talle buitemuurse aktiwiteite betaal het, bv lesse in perdry. Politiek word by alles ingesleep. “I was well aware of the fact that my sister and I were being spoken to rather differently than white students … we were being addressed as though we might be a little stupid or slow” (494). “I always got the oldest, biggest, laziest horse. Those white kids got some poster-worthy equines” (501). Sy het ook tennis onderrig ontvang maar nie daarin gepresteer nie. Die lesbiese blanke Martina Navratilova was eens haar tennisheldin (511) maar rasoorwegings wen later en die swart Serena Willians neem Navratilova se plek in: “I worship her” (474). Let op die soort oordrewe stellings waarmee Dawjee oor bekende tennisspelers vorendag kom: Maria Sharapova “is the most average player ever and confirmed what we always knew: Serena is the greatest of everything ever” (2327).

Na aanleiding van Antjie Krog se boek, Begging to be black (2009), het Dawjee ‘n hoofstuk oor “Begging to be white?” geskryf. Sy kan nie iets oorspronkliks uitdink nie; net improviseer met wat ander mense uitgedink het. Hier is haar teks soortgelyk aan Haffajee se boek: Hoe salig is dit om wit te wees. Dit is glo maklik, eenvoudig, ens. Blankes hoef nie verantwoordelikheid vir hulle dade te aanvaar nie en hulle word toegelaat om in hulle onkunde te berus. Blankes word uitgebeeld asof almal welvarend is. Almal geniet na matriek ‘n oorbruggingsjaar (“gap year”). “White people are so privileged, they can afford to go and do nothing for a year and come back to have a tertiary education” (664). Dawjee het op jeugdige leeftyd reeds baie meer oorsese lande besoek as wat die meeste plaaslike blankes in ‘n leeftyd kan bybring. Sy kom ook graag vorendag met stories wat variasies is van die fiksie wat deur mense soos Oprah Winfrey en Jonathan Jansen versprei word, bv geleerde nie-wittes wat as bediendes aangesien word (1063) en welvarende nie-wittes wat deur blankes vertel word dat hulle nie ‘n T-hemp (693) of ‘n woonstel kan bekostig nie (1069).

Koos Kombuis het in 2007 uit die Afrikanerdom getree. Dawjee se variasie is: “A resignation letter to performative whites” (1006). Sy voel asof sy deur blankes misbruik is ingevolge die Stockholm-sindroom waarvolgens die slagoffer simpatie met die onderdrukkers ontwikkel. Sy gaan blankes nie langer vertrou nie. Blankes voel goed as hulle haar goed behandel. Sy hou nie daarvan nie. Van die min sinvolle standpunte in die boek is dat Dawjee minder van linkse liberaliste as van regse “rassiste” hou; nie dat sy respek vir enige van die twee, eintlik enige blankes, openbaar nie. “The good whites (those so tainted by their own moral superiority complex that they are unable to see the error of their ways) and the bad (those who openly wear their hatred on their sleeves). My preference, for the record, is for the latter. Give me an open racist any day. At least they wear their ignorance with conviction … They are … okay with their powerlessness” (1035). Dit klink soos die paranoia/vervolgingswaarsin van ‘n gepynigde gees wat nie ‘n gesonde balans handhaaf nie.

Wat blankes ook al doen, hulle sal haar guns nie wen nie. “Going to protests and painting underprivileged schools in underprivileged areas does not remove your whiteness” (1029). Om wit te wees, is om skuldig en verwerplik te wees. Nogtans het sy die onstilbare behoefte om blankes op te voed. Sy verfoei wit trane maar verwag uiteraard simpatie vir nie-wit pyn. “I will no longer pay for your journey with my pain” (1092). Haffajee wil mal word en Dawjee wil blind word van woede (haat?) jeens blankes (1035). Tot haar eer hou Dawjee nie van kwotas en die skyn van rasverteenwoordiging nie. “There is nothing worse to me than having a token black person” (1325).

In die hoofstuk oor depressie blyk dit dat Dawjee self die kern van haar onvergenoegdheid is. Sy probeer om haar lewensloop ouderdomsgewys te rekonstrueer. Hiedie poging doen hom as kunsmatig voor. Sy hou nie van haar eie onvolmaaktheid nie en wend haar tot self-haat (1126); haat wat myns insiens ook op blankes geprojekteer word. “Everyone knows I am a loser” (1137). Toe sy 14 jaar oud was, het sy begin rook. Daarna het dwelmgebruik gevolg. Sy misluk as student in die regte aan die Universiteit Pretoria. Let op die uiterste subjektiwiteit in die volgende beoordeling: “The University of Pretoria is a segregated black hole waiting to swallow lost souls and outcasts” (1411). Sy erken: “I will happily, proudly even, admit that I am untrainable. I am rebellious in the face of authority, I do not like being told what to do by people dumber than I am” (1923). Later word sy as student hertoegelaat en slaag in sielkunde as hoofvak, asook musiek. Sy gee vyf jaar lank onderwys, maar daar is onderbrekings weens sielkundige probleme.

Daarna voltooi sy ‘n graadkursus in joernalistiek en wen R50 000 in ‘n skryfkompetisie van die You-tydskrif, insluitende werk vir ‘n jaar. Drie blanke mede-studente wen ook werk vir ‘n jaar maar sonder die prysgeld. Desnieteenstaande vind Dawjee die werkopset onuitstaanbaar rassisties. “The media was a dog show and people of colour would always be the mutts” (1923). “Was I only there to maintain a good BEE demographic while keeping the place appropriately white?” (1934). Dit lyk asof sy gewoon nie op gelyke voet met blanke joernaliste kon meeding nie. Sy erken die kern van haar probleem met blankes: “I am afraid of white people” (1306). Sy gaan vervolgens by die Mail & Guardian werk. Daar word sy weer deur sielkundige probleme gekortwiek. Sy het ‘n verhouding met ‘n blanke vrou “that … make me feel like I am being used as a political badge of honour” (1264). “Am I a trophy of her progressiveness?” (1270). Daarna vind sy in Kaapstad werk en nadat hulle mekaar 21 dae geken het, besluit Dawjee en Rebecca Davis om te trou.

Oor interrassige huwelike verkondig Dawjee dieselfde waarheid as Jonathan Jansen (Praag 31.03.2018): “When a white person marries a person of colour, they are looked down upon. It is assumed that they settled for less. When a person of colour has a white partner, however, even their own people revere them. ‘They married up’ is a popular slogan” (1378). “My self-esteem when it came to white men had increased ten-fold since marrying a white man” (1730). Sy het hierdie man gevra om met haar te trou (1212, 1218). “I still subconsciously accept what the world has taught me even though I do not believe it: whites are exemplary” (1385) en “beauty is white” (1747). Sy geniet ‘n sekere televisieprogram waarin net blankes optree omdat blankes dan ook die arbeiders is. Dit stel haar in staat om te voel soos sy rasgewys wil voel: meerderwaardig (1407), maar blankes mag nie meerderwaardig wees of voel nie.

Dawjee gebruik haar boek nie net om lesers selektief oor Islam in te lig nie, maar ook om hulle in Indiese kultuur te onderrig. Sy vertel dat toe sy Indië besoek het, “I travelled with an Overseas Citizenship of India passport” (1817). Ingevolge Indië se grondwet het alle etniese Indiërs (en slegs hulle) die reg om aanspraak op burgerskap van hierdie oorbevolkte land te maak. Maar dit is Indië wat die uiters diskriminerende kastestelsel (gehad) het en dit is die Indiese regering wat jaarliks kapsie by die Verenigde Nasies teen Suid-Afrika se apartheidsbeleid gemaak het. Japan beskerm homself ook op etniese gronde teen inkommers, maar net die Suid-Afrikaanse blanke regering se segregasiebeleid is hoogs oordrewe tot ‘n misdaad teen die mensdom verklaar.

In die laaste hoofstuk kom Dawjee met die onoorspronklike stelling (voorheen ook deur bv Max du Preez oorgeneem): “It is our [non-whites’] turn to talk and their [whites’] turn to listen” (2550). Sy voeg by: “If they won’t, it is often going to be my responsibility to tell them to shut up” (2556). Kort daarna beweer sy egter sy is “encouraging a critical discussion on race” (2561). Met blankes wat hulle bekke moet hou? “I am not sorry that you feel silenced. I am not sorry for this, because your feeling silenced slaps the faces of those who have been silenced for far too long” (2628). Sy is militant of dalk eerder gewoon hardegat (“I became a hard-ass” – 1968): “I will contribute to a world where the white person, regardless of generation,* is forced to accept and understand their belonging to the class of the oppressor” (2567).** “I have realised that there is one ring that binds them [whites], so to speak, and that is their contribution to a reality that is actually quite fucked” (2604). “I am not sorry that my raised voice offends you” (2610). “I am not sorry that my truth offends you” (2628). “Sorry, but I am not sorry” (2640). [* “This almost genetic entitlement” (2634). ** George Orwell: “The oppressed are always right and the oppressors are always wrong” (Ricks, 454).]

Kortom, Dawjee se boek, soos dié van Haffajee, is ‘n prulwerk wat nie verdien om gekoop of gelees te word nie. Ek beaam die volgende stelling van Dawjee: “Not everyone is worthy of my time and investment” (2556).

 

Suidpunt: Ek is nou klaar met Afrikaanse tydskrifte

Dis al diep in Aprilmaand en ek is besig om my boekrak en kartonbokse te takel. Tydskrifte en boeke word sorgvuldig krities bekyk, resorteer en sorteer: herwinningsak, biblioteek, antikwariaat of vriende/familie?

Daar is ‘n tyd om te kom, ‘n tyd om te gaan: my sin vir Afrikaanse tydskrifte is nou op.

DIE AANLOOP

Die eerste wat onder my weggeehamer beland is die Taalgenoot. Hulle kry my suster. Sy het daarvoor gevra.

Die Taalgenote het ek by my haarkapster op die dorp gekoop. Haar bejaarde vader [nou in sy saliger rus] was tot sy dood lid van die ATKV. Hy het die kwartaallikse tydskrif gereeld na sy dogter gebring. En sy het die kopie weer vir my gegee. Al om die 70 dae+ wanneer ek daar ‘n draai maak. En, soos mens maar is, wil jy ook niks verniet hê nie. Hulle het ook die geld nodig. Vir brood en so. Op daardie stadium het ek weer die leesstof benodig, omrede die Afrikaanse kultuurwêreld daarin bespreek is [soos resensies, agter-die-skerms-kyke, nuwe genres, die stand van vertaling, boekverkope, ens.]. Die universiteit het geen nuwe eksemplaar meer aangekoop nie (mens wonder seker hoekom?). Om buitendien ‘n fotostaat by die universiteit aan te vra van ouer kopieë is ‘n omslagtige en tydrowende marteling – dan moet die tydskrif maar liewer in my besit wees.

Om dieselfde rede het ek ‘n ander hopie leesstof gekoop; die Tydskrif vir Letterkunde uit 1988 tot 1990. Hul geskiedenis loop terug na Mosselbaai. Ek weet nie of dit net ‘n Hartenbos-Mosselbaai-ding is nie, nè, maar met ons het die inwoners vreeslik geselserig geraak. Hulle vis ongemerk uit oor jou agtergrond, waar jy bly, wat jou beroep is, kyk ongemerk waar pappie se motor staan; maar jy steur jou nie daaraan nie, want jy is in ‘n vakansiebui. En dis immers “Suid-Kaapse vriendelikheid”. Die goeie ou waardes, dink jy nog. Nou kyk, met my moeder het dit by ‘n haarsalon gebeur, en met my by ‘n boekekraampie. Die prys is by die haarkapster so taks opgestoot (nadat die hare reeds gekap en die prys voorheen afgespreek is!), en ek, as verleë student, moes R300,00 vir 10 papierdun tydskriffies opdok by ‘n boekekraampie [van tweedehandse boeke] wat boonop vir liefdadigheid geskenk is! Die ou boekekraamvrou het so ‘n regte steekbaard gehad; die ou heks van Endor uit die Kinderbybel in lewende lywe. Van die boeke wat ek toe koop sê sy sommer die prys wat voorin staan is verkeerd en maak dit hoër. Dis mos Boerebedrog!

Vandag is ek spyt ek het nie summier op my hakke omgedraai en uitgeloop nie [as onderhandelingstaktiek om die prys te laat daal]. Maar hei, jy is verleë, jy het die goed nodig vir jou studies. Die Wet van Transvaal geld ook hier onder in die Kaap. Ek begin al meer dink Afrikaners is daarop uit om mekaar te bedonder en uit te roei.

Die teerling is gewerp: na die biblioteek toe met julle.

‘n Ander hopie, die De Kat-tydskrifte, het ek by die biblioteek teen R1,00 stuk gekoop. Hulle toekoms is nog duister.

Nou terwyl ek op 10 April besig was om deur die tydskrifte vir oulaas na inligting te sif, kom ek af op ‘n lesing van Hennie Aucamp.

Hy praat oor alles en nog wat. Daarin trek hy te velde teen enige sensuur, ook kommunistiese boeke wat verbrand of verban word [hy praat van ‘Anna Seeghers’ en ‘Lion Feuchtwanger’ wat ‘gelukkig’ nog gelees word – name waarvan ek nog nooit gehoor het nie. Is dit ‘naamsmousery’?].

Maar hy bepleit ook vir ‘n vryer ontdekkingstyd in die laerskool en later. Kinders moet Nederlands speel-speel op laerskool kry met heerlike avontuurverhale; kinders moet toegelaat word om Rooi Jan-, Tarzan– en Keurboslaanboeke te lees en te geniet (en onderwysers moet hul bek daaroor hou), anders grens dit aan indoktrinering en permanente vervreemding van die letterkunde. Hy dink glad nie seunskinders sal “‘n trek na hoogs verfynde styl in hul laerskooljare” hê nie. [Eintlik probeer hy net sê: laat hulle soveel van hierdie verstrooiingsliteratuur lees totdat hulle genoeg daarvan gehad het. En klaar is met die dinge van ‘n kind.]

Hy vra hom af of die Afrikaanse letterkunde ruim genoeg is om te voorsien in die behoeftes van mense wat Afrikaans lees, soos Afrikaans-, Engels- of Duitssprekendes, maar ook Xhosa- en Zoeloesprekendes.

In dieselfde troonrede vra hy egter terselfdertyd groot asseblief dat Afrikaans aangevul moet word met vertalings, want aai, “[o]ns kan dit nie bekostig om geslag na geslag leerlinge op die skraal dieet van nostalgie groot te maak nie.” […] “Kan die Engelsman ooit respek vir die Afrikaanse boek ontwikkel as hy ruggraatlose storietjies voorgeskryf kry? Gee vir hom Raka, sê ek, dat hy kan voel: dis die moeite werd om hierdie teks te verower, want dit is groots gedink” (p.32).

En dan, die volgende paragrawe (p. 33):

Wat vertalings betref, het Afrikaans oor die afgelope dekades bestendig agteruitgeboer. Die populêre tydskrifte van my jeug, Die Huisgenoot, Die Naweek, Die Huisvrou en Die Brandwag het hul ontspanningstaak ruimer gesien as die hedendaagse tydskrif. Hulle het gereeld vertalings geplaas uit Duits, Frans, Sweeds, Noorweegs, Italiaans. Ek het De Maupassant, Deledda en Pirandello in my laerskooljare leer ken in populêre Afrikaanse tydskrifte. Dit het ‘n spontane absorbering van letterkunde beteken. Op grond van tydskrif-vertalings het ek en my suster vertalings begin koop met ons spaargeld, want ons het gevoel: hier is dinge wat ons ánders, várser, na die wêreld laat kyk. Wie vroeg genoeg wêreldletterkunde ontdek, sal die lewe nooit weer met die oogklappe van kleinburgerlikheid kan aankyk nie. Dalk is dit die grootste euwel van ons tyd: dat daar te veel van alles beskikbaar is; ook leesstof. Die kans dat jy die goeie ding kan misloop, is nou soveel sterker. Want waar sal jy die goeie ding soek? Nie meer in populêre tydskrifte nie. Die draers van populêre kultuur, soos Die Huisgenoot en Rooi Rose, probeer alles vermy wat na elitisme sweem.

Vertalings is nou tot letterkundige tydskrifte verban. Het Volk sal nie meer aan buitelandse kieme blootgestel word nie. Het Volk sal kragtig gedy op ‘n roomys-en-roomkoekdieet. Wat ‘n ironie: dat tegnologie – die tydskrif, T.V., video’s, – ‘n laer om ons begin trek wat ons visie versper. Want ons kyk ons vas teen uiterlikhede: teen Dallas en die Britse Vorstehuis.

Volgende blad:

Maar waar, o waar, moet die stem van die Afrikaanse kritikus vandag opklink? Standpunte is opgedoek, wat vir my die treurigste voorbeeld bly van ‘n kultuur wat homself verraai het.

Hy gaan op dieselfde bladsy dan behoorlik te kere oor kritici wat in dagblaaie publiseer, weens ‘n gebrek aan ruimte in literêre tydskrifte, glo hy. Die meeste akademici is skynbaar bitter moeilik te speen van die allerjongste literêre –ismes en hul geskriffies is gewoonlik bo die gemiddelde leser se jakkals.

En dan, uiteindelik, die volgende relaas (p. 37):

Maar die Afrikaanse tydskrif – op De Kat na – sien sy kultuurverpligting teenoor Afrikaans nie meer in so ‘n ernstige lig nie. Ek dink hier spesifiek aan Die Huisgenoot en die Sarie.  Die Sarie kondig nou, o, so Amerikaans, boeke aan: ‘n foto van ‘n boekomslag, ‘n paar sentimeter teks, en daarmee basta. En eenmaal, in geseënder tye, het Rykie van Reenen, onder die skuilnaam Elizabeth Tradoux, kolomme geskryf in Sarie oor die jongste Opperman en Van Wyk Louw, in toeganklike Boere-Afrikaans, en só die ”groot kanonne” met gemak aan haar lesers verkoop.

Praat jy met tydskrifredaksielede oor die vervlakking wat hul tydskrifte ondergaan het, kyk hulle jou meewarig aan. ”Die tye waarvan jý praat, is vir altyd verby”, sê hulle dan, ”ons gee die publiek wat hulle vra.” Is skitterskyn werklik al wat die publiek wil hê, of wil hulle nou hê waaraan hulle gewoond gemaak is: diepdruk en glanspapier en internasionale perskopie? Hoekom is De Kat dan só ‘n sukses? Bewys dit nie dat daar ‘n behoefte is aan ‘n Suid-Afrikaanse tydskrif vir denkende mense nie; ‘n brug tussen massakultuur en opperkultuur?

‘n Paar bladsye terug skryf hy (p. 34):

Dis ook Uys [Krige] wat voortdurend waarsku teen die onoordeelkundige gebruik van die kwalifikasie groot binne die Afrikaanse kritiek. ‘n Mens hoor te dikwels van boeke wat ”briljant”, ”verbluffend”, of  ‘n ”kragtoer” is, waar hierdie boeke hoogstens verdienstelik is. Die Afrikaanse boek mag uiteindelik hieronder ly – ‘n publiek wat keer op keer mislei word, gaan ophou koop. ‘n Hollandse vriendin wat ál die pieke in Afrikaans meegemaak het, weier om langer Afrikaanse poësiedebute te koop of selfs te lees. Elke keer die ”fanfare”, sê sy, en as jy die bundel oopmaak, dan maar weer ‘n ”pubergeklodder”.

Hierdie rede is nie kort voor Aucamp se dood in 2014 gelewer nie. Dit was op 7 Oktober 1987 op Welkom voor leeskringlede en bibliotekarisse, ”gereël deur die Suid-Afrikaanse Instituut vir Biblioteek- en Inligtingswese (Vrystaat-tak), in samewerking met H.A.U.M. (literêr), die Direktoraat Kultuursake, en De Kat. ” Die volledige teks kan jy vind by Tydskrif vir Letterkunde, Mei 1988 (XXVI:2), bl. 26 e.v.

Ek dink dit is hoog tyd vir ‘n ordentlike resensie.

DIE AFWATERING

As jy vandag die ATKV-Taalgenoot naas die huidige De Kat plaas, kan mens kwalik enige verskil sien.

Jy sien, op bl. 60 van die ATKV se Taalgenoot van September 2006 staan daar nog uitdruklik:

Een van die ATKV se waardes lui soos volg: ‘Die ATKV baseer sy aktiwiteite op ‘n Christelik-Bybelse grondslag’. Wanneer ‘n persoon om lidmaatskap aansoek doen, verklaar hy onder meer dat hy ál die waardes van die ATKV onderskryf en nastreef […] die voornemende lid […] aanvaar dat die ATKV die Christelike boodskap uitbou. In die verlede het lede verklaar dat hulle aan die Christelike geloof behoort. In praktyk het dit dikwels beteken dat die persoon slegs aan ‘n Christelike kerk behoort en nie werklik Christelike waardes uitlééf nie.  Met die nuwe formulering van hierdie voorwaarde verklaar die lid dat hy of sy die Christelik-Bybelse waardes ondersteun, respekteer en bowenal nastreef. Verder aanvaar die lid dat die ATKV die Christelike boodskap uitdra. Die ATKV is dus steeds onbeskaamd Christelik en ‘n aflegging en verbreking van hierdie verklaring is ‘n gewetenskwessie van die betrokke lid.

Dit was nou in die jare van Johan van Schoor aan die stuur. Die tydskrif het eintlik baie aan die Vrouekeur van destyds herinner. Gewoonlik ook ligte leesstof passend by die vakansieluim by een van sy oorde.

Teen omtrent nege jaar later het die organisasie die Christendom en die Afrikaner se edele ideale by die agterdeur uitgesmyt, en BOKPOOT met dekadensie en marxisme vrye toegang by die voordeur gegee. O nee, ek lieg, want by die aansoekvorm  staan daar die volgende reliek heel onder: ”Ek verklaar hiermee, namens myself en my gade, dat… Ons die uitlewing van die Christelike waardes van die ATKV respekteer en aanvaar dat die ATKV die Christelike boodskap uitbou.” O, ek sien – op ‘n tegniese puntjie is julle nie meer fundamentalisties nie: die ‘Christelik-Bybelse waardes’ het gewaai. Geen kommer, geen kommer, die Voortrekkers se Verkennerhandleiding uit 1983 (derde druk) is véél minder inklusief as julle s‘n:

As jy nie ‘n gelowige Christen is nie, sal jy nie tuis voel in Die Voortrekkers nie. Die geloof in die drie-enige God is die lewenskrag van die Beweging, en een van sy doelstellings is om dié geloof by jou in te skerp. As verkenner sal jy by elke Voortrekkerbyeenkoms deel wees van ‘n groep mense wat die Christelike godsdiens met dankbare vreugde beoefen. Gebruik die geleentheid wat die Voortrekkers jou bied om die liefde tot God en jou naaste oral en altyd te laat geld.

As jy nog nie seker is wat die bogenoemde Voortrekkerreël (p.6) van destyds behels nie:

Om God te eer

Ons begin by ons verhouding tot God. As ‘n Voortrekker oor God praat, bedoel hy dié God wat die Vader van Jesus Christus is en wat sy Heilige Gees aan ons gegee het. Hy is die drie-enige God: die Vader, die Seun en die Heilige Gees.

Ons ken Hom omdat Hy Hom aan ons geopenbaar het.

Die Bybel bevat die getuienis oor sy openbaring.

[…]

Wat ons aan Hom verskuldig is, leer ons in die Bybel.

Dis net ironies dat die ATKV te midde van hierdie marxistiese tydskrif [lees verder] vir die Bybelgenootskap stap ter fondsinsameling (nog in 2016 laas, verneem ek).

Maar terug by die minder elitistiese, onfascistiese tydskrifte.

Nou die Taalgenoot-tydskrif, wat eens vreeslik op sy agterpote was oor byvoorbeeld liberale wetgewing rondom homoseksualiteit en aborsies (April 2005, p. 13-16), nogal getiteld ”Regstelsel sonder remme?”, skryf tans ewe onbeskaamd oor die vreugdes en stigma van homoseksualiteit, veral ‘koekstamp en giggel’ [om nou uit die Gayle-leksikon aan te haal]. So nou en dan word ‘n paar uitspattige foto’s van ”fopdossers” [hulle gebruik die woord, nie ek nie] en transvestiete geplaas, sommer vir die grap. En hier dag ek heeltyd homoseksuele trek maar heel alledaags aan, soos die res van ons sterflinge. Verder: kleurblinde verhoudings, vroue-chauvinisme [of, soos die kommentator Jared van Niekerk dit stel, mannetjiesvroue wat al hoe meer lyk soos die einste spesie wat hulle verag (mans!), nie feministe wat maar gewoon ‘selfde werk’ = ‘selfde geld’ = ‘selfde respek’ = ‘selfde regte’ wil hê nie], seks [of dan, erotiese kapitaal] – laat waai maar. Toevallig doen De Kat dit ook.

Die geweldige obsessie met randfigure en minderhede ken egter sy perke. Want ” ‘n klein randgroepie” – dis nou PRAAG-skrywers/-lesers volgens ‘n woordvoerder van AfriForum, Kallie Kriel, luidens die RSG-nuusbulletin op 13 November 2014 om 13:00 – sal nooit hul voorblaaie haal nie.

Albei is glanstydskrifte met PICA-benoemings (of -pryse). Albei behandel Zef- of swak, onooglike agterbuurtdekor (roes) as iets verhewe of alternatief teenoor die logiese, rasionalistiese denkwyse wat vorm, funksie, skoonheid, suiwerheid en eenvoud adellik nastreef. Laasgenoemde is seker te elitisties – nee, nivellering moet plaasvind. Net soos die onderskeid tussen suiwer en onsuiwere taal nou dadelik moet uitgewis word ( https://dekat.co.za/afrikaans-is-cool-my-bra/ ).

Albei tydskrifte gesels met ‘n marxistiese ingesteldheid oor die Afrikaner se geskiedenis; dog hunker hulle ewe onbeskaamd terug na die glorieryke Britse koloniale tye toe alles glo beter was. Die helde is Amerikaans, met inligting wat jy ewe lui-lui van die Engelse Wikipedia kon afgetrek het.

* “Identiteitskrisis”,

* “die kuns van wit manlikheid”,

* “Geweld: ‘n Afrikaner-erfenis?”,

* “Die taal van ‘n revolusie – Nasionalisme kaap die taal”,

* Afrikaanse popmusiek wat tydens Apartheid soos die Schlagermusiek van Duitsland was: Apartheid het juis die lirieke deur sensuur oppervlakkig gemaak net soos die Nazi-Duitsland se Kraft durch Freude… [KULTUURMARXIS-BINGO! DAAR KRY HULLE DIT WÉÉR REG!] met die uitstaanskrif: ”In teenstelling met poëtiese lirieke, wat introspeksie vereis, verlei Afrikaanse popmusiek” [vernaamlik seker deur Afrikaners gesing?] ”sy gehoor tot vlak ekstase wat bydra tot die ontkenning van ongemaklike realiteite in Postapartheid-Suid-Afrika”.

Al hierdie aanvalle, ekskuus, byderwetse perspektiewe moet die niksvermoedende leser op sy vakansie op sy opblaasmatrassie op Klein Kariba vir lief van kennis neem. Taalgenoot. Lente-uitgawe 2016, met Nicola Hanekom op die voorblad langs die Azaniëvlag. Tema op die rugkant: Erfenis. Eintlik: Die sondes van die vaad’re. Ironies genoeg het Japie Gouws, die destydse besturende direkteur, dit goed gedink om in hierdie ”kwartaallikse pragtydskrif”, soos hy dit stel, op bladsy 79 van dieselfde uitgawe te skryf: ”Die ATKV se doelwitte is om taal en kultuur te gebruik sodat mense mekaar kan verstaan.”

excreta tauri astutos frustrantur

Skynbaar het hierdie aantygings niemand ontstel nie, soos jy later sal sien met die sirkulasiesyfers. Ek kom nog daarby.

Maar so gepraat van identiteitskrisis, ek het iets uit Aucamp se lesing vergeet (p. 37):

Ons is ‘n oorgangsgeslag, het dr. Con de Villiers gesê, en ons weet dit. En dan het hy hom op Keiser en Galileër van Ibsen beroep, ‘n grootse drama oor die oorgang van „die ou heidense sekerheid“ na die nuwe ideologie, die Christendom. Die eerste Christelike keiser sê op ‘n keer: „Die oue is nie meer mooi nie, maar die nuwe is nog nie waar nie.“

En dis waar die Afrikaner vandag is: op die grens tussen die ou en die nuwe. Die nuwe, naamlik Suid-Afrikanerskap is nog nie mooi óf waar nie, want niemand weet presies hoe dit gaan wees nie. Jonger skrywers begin hulle pad invoel in die onbekende in; ouer skrywers staan dikwels terug, nie omdat hulle onsimpatiek is nie, maar omdat hulle nie energie vir die oortog het nie.

Antjie Krog het eenkeer in Stellenbosch die dilemma van die jong Afrikaner gestel. Haar ouers en Van Wyk Louw, het sy gesê, het geweet wat ‘n Afrikaner is, en kon vanuit dié gerustheid skryf; maar sý weet nie meer mooi wat ‘n Afrikaner is nie.

Onthou ook hierdie stuk, ek kom later daarnatoe terug. Terug na die tydskrifte.

So nou en dan as naskrif word darem ietsie oor die natuur se agteruitgang genoem. Om die puntekaart vol te maak. Of dit nou kurkdroog is vir twee jaar, net om die volgende twee jaar oorvloedige reën te kry; nee, selfs al is die weer DOODNORMAAL – jy sal dit hoor: dis klimaatsverandering/aardverwarming/kweekhuiseffek. Op skool het ons geleer klimaat = láááángtermynweerstoestande (oor 50 jaar+), nie elke uur van yr.no se webverfrissings nie.

Albei tydskrifte bestaan uit meer foto’s as skryfwerk. Meer opinies as feite. Albei gaan grawe in vervalle hole en krotbuurte waar [dikwels] vroeër Afrikaners gebly het, maar laasgenoemde die wyk geneem het – miskien om die leser skuldig te laat voel en ‘n geldjie te laat gee in die verkruppelde leefruimte? Of nee, daar word gewys hoe kosmopolities kleurryk die plek nou is, met ‘n ander gee-gee-gee: “Geborge GemeenskapsGevoel”. Ander kere gaan hulle op hol oor gentrifikasie in die hartjie van Johannesburg (en die arme, arme uitgesetenes), min wetende in Amsterdam (ja, ek lees ook soms Het Parool, https://www.parool.nl/4531110 ) is daar ‘huisjesmelker(s)’ [iemand wat leef op huurgeld, of buitensporig baie huurgeld vra en soms weekliks die geld gaan opeis] wat tot 1.600 adresse (lees: eiendomme, woonstelle, meenthuise) BESIT! Ek probeer steeds kloutjie by die oor kry wat die sin van ‘gentrifikasie’ in ‘n Afrikaanse tydskrif werklik is – want duidelik, vergeleke die Hollandse ‘kapitalistiese grondvergrype’, verkeer Suid-Afrika in ‘n sosialistiese paradys. Daardie berigte in Taalgenoot en De Kat is duidelik nie op mý van toepassing nie. Ek besit nie eens eiendom nie. So waarom moet ek dit lees? Hulle moet die EFF eerder Amsterdam toe stuur. Die bottelblond van GroenLinks sal hulle met ope arms verwelkom. Liewe Taalgenoot en De Kat: Wat julle skryf mors net spasie en spreek van jul eie onkunde. Asseblief, skeur uit. Gooi weg. Dis soos advertensies van KanTong, Mmmm…Fresh! en Vanilla Coke in die jaar 2018 – nie een is meer met ons nie.

Taalgenoot adverteer LAPA eksklusief (wel, duh, in Oktober 1996 het die ATKV vir J.P. van der Walt en Seun gekoop en die naam verander na Lees Afrikaans Praat Afrikaans), De Kat adverteer weer onbekostigbare luukshede en handelsmerke. Waaronder mnr. Rupert se elegante Cartier-kroonjuwele, toe ek laas nog gelees het.

En so nou en dan kry jy as bonus (half)naaktheid op die voorblad van albei tydskrifte. Of sommer net gephotoshopte tiete tussen die riete. Selfs die slegste staatsmatras sou bloos oor die onsmaaklikheid. Als by die prys ingesluit. Ongelukkig het selfs opelyf-Loslyf gevou, maar siende blind moet ons nou nog ‘n dèjá-vu hiervan kry. Eintlik verbasend in ons heelal waar pornografie, ekskuus weer, KUNS, so maklik bekómbaar is.

Maar 69 111 kopieë, van Kwartaal 4, 2017, soos die sirkulasiesyfer toon van Taalgenoot (waarvan die meerderheid lede, wat min of meer R1.000,00 per annum betaal, die vier eksemplare jaarliks gratis ontvang), kan tog sekerlik nie verkeerd wees nie. Die sirkulasiesyfer word uitdruklik so gestel op Marklives.com ( http://www.marklives.com/2018/02/abc-analysis-q4-2017-the-biggest-circulating-consumer-mags-in-sa/ ). Hoewel my niggie, ook lid, erken sy het nie geweet van die [destyds onlangse] ontwikkeling op Hartenbos nie; sy prop die tydskrif (nog in sy plastieksakkie) gewoonlik êrens in ‘n laai en vergeet daarvan. Sy kry skaars tyd om te lees, sê sy.

Maar nietemin, Hennie Aucamp (rus in vrede) sou seker steeds trots gewees het op die uitsonderlike akademiese verdienstelikheid en allerlei onderwerpe oor hogere kuns. Sy aspirasies vir De Kat, en seker ook Taalgenoot, brand in die redaksies nog hoog. Die vlam staan onuitblusbaar sommer ‘punt in die wind’. Daar word mos in diepte gesels oor die relevansie van Loci Communes Theologici as deel van ons Nederduits Gereformeerde én Hervormde kerke se erfenis? Nee? Of wat van hoe bruikbaar die Antidotarium Gandavense (aptekersboek van Gent) uit 1663 nog vir ons is? Ook nie? Goed, kom ons maak dit maklik: hoe lyk Nielsen BookData se verkoopsyfers in Afrikaans? Ek weet resepteboeke en outobiografieë gaan weer bo-aan die topverkoperlys wees, want die Afrikaner het vergange jare gelede al die koring van die kaf geskei wat bruikbaarheid betref. Maar kyk, nè, ons moet darem iets bruikbaar vir die laer-/hoërskool leerlinge én nagraadse studente ook hê, man.

Maar nee, ons het hier twee identiese klone (verskoon my pleonasme). Ek wonder net watter uitgewer gaan watter een nou eerste aanvat oor hierdie skaamtelose kopieregskending wat idees betref. Ek wag in spanning.

DIE SLOTSOM

Uit alles wat ek tot dusver geskryf het, merk ek die volgende:

  1. Dit  is nie meer vir my lonend om deur 99,99% van die excreta rond te dool en delf na 00,01% bruikbare artikels nie. Nog minder om die excreta onder my bed soos konyne aan te hou.
  2. Populêr-wetenskaplike tydskrifte in Afrikaans kan twee uiterste rigtings inslaan waarvan Aucamp gepraat het: of volkome akademisering [en dikwels verengelsing], of verdere afwatering en verloedering. En die lesers dring nie aan op beter onderwerpe nie? Waarom nie? ‘n Derde rigting bestaan ook wel: die uitgewer maak toe en trek die tydskrif saam na sy geldgraf.
  3. Waar godsdiens uit die Afrikaanse tydskrifte verwyder of afgewater word, ly die sekularisering by die glanstydskrifte noodwendig tot marxistiese onderwerpe. Met Standpunte se geval, ‘n literêre tydskrif, het André P. Brink by ‘n vergadering gesê hy wil dit in ‘n militante blad omskep, dat letterkundige gehalte nie die enigste maatstaf sal wees nie, maar ook sosiale en politieke oorwegings (J.C. Steyn, 1980, Boekewêreld, p. 441). Aai, aai, aai. Blykbaar bestaan daar nie iets in die Afrikaanssprekende taalruimte van ‘n ontspanne libertynse gees [NIKS (bo in die hemel of onder op die aarde) is my baas nie, maar haai, ek het die vryheid om te kan vlieg! Kom ek kyk hoe hoog!] of verdere distillering van die beste uit die verlede of veredeling of verhoging van die hele mensdom tot ‘n halfgoddelike wese nie. Daar is net géén middeweg nie. Dis alles net bergaf. Alles uit die verlede is uit die staanspoor uit die bose en moet ongedaan gemaak word. Trouens, die tydskrifte bly eenvoudig net in die verlede vassteek – by Apartheid. Uit verveling raak ek weg in ‘n dagdroom oor ander onderwerpe.

Dié tafereel: Ek droom oor ‘n palmtakskuiling op ‘n tropiese eiland stoksiel-salig-alleen tussen twee reuse kokosneutpalms met ‘n oneindigende sandstrand. ‘n Hangmat met knoop-en-doop-patrone. En hier lê jy: ‘n Hooftooisel vrugte soortgelyk aan Carmen Miranda s’n. ‘n Papegaaibont oopknoophempie met losse skeloranje baaibroek. Hibiskus agter die oor. Seerower-oorbelle, opsioneel. Goue ketting om die nek. Nee, maak dit blommekrans van frangipani-blommetjies. ‘n Glas yskoue vrugtesap met ‘n rietjie en oopvousambreeltjie. Sandjies en skoenlappertjies tussen die toontjies. ‘n Swartluiperd op die klapperhaarbed vir geselskap wat RRRAU sê (ek los maar eers my slang in sy mandjie). Branders breek teen ‘n waterkonstante 28ºC. Seesproei. Kristalhelder water, blouselblou in die ope lug met net hier en daar ‘n stapelwolkie teen die gesigseinder. ‘n Ligte roering in die oggendlug. Temamusiek van Brandon Fiechter (‘Coral Reef’) – Ware Eilandmusiek. En daar het jy dit: die strewe na eenvoud moet vooropgestel word. Neem hierdie streekproef in jou motorhuis… Watter kartondose staan in ons pad na eenvoud? Almal hou tog van hierdie idilliese beeld? Dalk nie:

Na een jaar begon het eentonige leven [in Tahiti] sommigen te vervelen. Zij [de matrozen] misten hun rum en zij dachten aan Londen (Arthur Schendel, Eiland in de Zuidzee, 1936, 115).

Nou maar goed, dan. Volgende.

Of: ‘n futuristiese gebou iewers in 2025. Dystewels, katpak en handskoene wat pas asof hulle aangegiet is. Die elektriese motor staan by die laaipunt. 98% klaar, sê jou tablet. Kliniese daktuine in wolkekrabbers wat stiptelik-gerekenariseerd hulself die soveelste keer benat en reguleer met dieselfde water wat in 2022 nog  ingetap is. Skaars ‘n druppel gaan verlore. Slaaiblare word binnenshuis verbou en geoes vir die minimark benede. Proefplase wat goed in Singapoer ontvang is (soos Sky Greens), brei uiteindelik hierheen uit.

Dít terwyl Taalgenoot en De Kat magspraatjies hou oor die skaduwee van Apartheid? Geen wonder die ATKV moet leesprojekte konstant van stapel stuur nie – die jeug wil nie meer lees nie. En mens wonder tereg hoekom.

  1. Die redaksielede en moontlik lesers self sit met ‘n identiteitskrisis. Wanneer word hierdie spul adolessente in hul 30’s, 40’s, 50’s, 60’s+ nou ‘n slaggie groot? My liewe genade (!), net pubers onder 25 spring nog tussen Cybergoth- en Furry-subkulture rond. Op 21 (ook al 7 jaar terug) was ek in ‘n geweldige depressiewe put van ellende oor die sin-van-die-lewe, nie oor Afrikanerskap of identiteit nie! Die dood was permanent voor my deur: baie dankie aan die rigtinglose, liberale skool- en universiteitsopleiding hiervoor. C.J. Langenhoven het toevallig presies dieselfde gevoel op universiteit – dat die lewe maar bloot ‘n siek spel is. Seker genoeg om ‘n genie soos hy na die drank en die pen te dryf. Gelukkig, te midde van die momento mori, sien mens tog op die ou end nut in jou hande, en as jy sien iemand gebruik jou werk met die grootste blydskap, maak dit mens gelukkig. En spoor jou aan om selfs iets nuttigers te doen. Nie dat jy onvervangbaar is nie, maar dis iets bruikbaars waarop ander kan voortbou. En dan begin jy belangstel in die patroonmatigheid van mense: dieselfde probleme wat kort-kort opduik. Kort voor lank begin jy ‘n effense utilistiese ingesteldheid kry, en begin gou insien wanneer praatjies afstuur op ‘n dooie punt. Daarom is dit vir my onnodig, selfs onsinnig, om nog derms te ryg oor iets so abstrak soos Afrikanerskap, of Boere-identiteit. Kortom kom dit maar net neer op: jou woord is jou eer (en middelvinger vir die globaliste). En dis dit.

Dalk is dit omrede my grootouers aan vaderskant Hollanders is, en ek miskien bietjie nader aan ‘n Europeër voel, maar oor so iets gaan ek nie my polse sny nie. Wat my betref is die hele Afrikaneretos (van 28 bladsye) vervat in Verkennerlewe van die Voortrekkers. Daar is ook referate gehou in die 1960’s soos ‘Die Waardes van die Afrikaner’ ens. As jy dus nog nie weet wat ‘n Afrikaner is nie, moet jy teruggaan laerskool toe – want duidelik kan jy nog nie lees nie.

  1. ‘Suid-Afrikanerskap’ is maar net ‘n vae herinnering aan nasionalisme. Dit het niks om die lyf nie: juis omrede jou Suid-Afrikaanse identiteitsdokument en paspoort nie soveel voordele inhou soos ‘n Duitse een nie. Mense het praktiese wesens geword: hulle hou nie daarvan om perdedrolle vir sitroene verkoop te word nie. Wat my betref het die Afrikaners post-1994, hetsy apaties, hetsy sinies, hetsy opportunisties, hetsy etnogesentreerd, hetsy rasgesentreerd geword, én party kots (teen hul beterwete) nog steeds ‘n sierlike reënboog en poep nootvas op maat van die Shosholoza ‘n skittery 1994-eenhorings in hul rubrieke.
  2. Nou sal mense dikwels, soos Japie Gouws in twee tydskrifte geskryf het, sê ”ons moet gesels en gesprekke voer”. Die doel is glo om brûe te bou tussen die onderskeie kulture. Want so leer ons mekaar mos ken. In teorie. Maar wat is daar nog oor om te sê? Gaan ons gesels oor die wetenskap? Oor die uitsonderlike geleenthede wat X bied? Gaan ons gesels oor die nuutste tegnologiese ontwikkelinge? Gaan ons gesels oor die watervoorraad wat opgebou moet word? Gaan ons gesels oor damme wat geskrop moet word vir die volgende reëns in die Wes-Kaap? Nee. Ons gaan gesels oor ras. En klas. En die onreg van die verlede. En blanke bevoorregting. So is dit nou eenmaal op die kussings borduur. (Nou is ‘n gulde geleentheid om na my denkbeeldige eiland te vlug).

Ek kry al hoe meer die idee ons word doelbewus, ambagtelik bearbei; aan die gesels of skel/vloek gehou. Waarom? Hou hulle besig; die gesprekke lei tog nêrens heen nie. Waarom? Om hulle aandag van nuttiger werk af te weer. Waarom? Sodat hulle te besig is met wrewel op te bou as om hul staal as volk te wys. Waarom? Want waarom sal jy wil deel wees van daardie morrende kwynende klakous-volk? Goeie vraag.

Dr. Dan Roodt het reg: kultuurmarxisme is soos sifilis. Dalk eerder soos vigs.

Deur direkte oorlogverklaring sonder rede kan die bevolkings mense nie verminder word nie – dis onmenslik. Maar waarom nie mense universeel verdom nie? Waarom mense nie onredelik maak nie? Hul skool- en universiteitskurrikula wêreldwyd verswak nie? Hul desensitiviseer deur onmenslike geweld op TV en videospeletjies uit te beeld nie? Waarom mense nie ongeduldig maak nie [vergelyk die prikkelbaarheid van doodgewone mense in ‘n Leon Schuster-fliek van destyds en onlangs]? Waarom mense nie oorsensitief maak vir woorde soos die uiters doeltreffende ‘kreupelsorg’ wat ek sommer nou die dag in die destydse Panorama lees (‘wat ‘n vieslike naam kon die Apartheidregering nie bedink het nie!’), maar minder sensitief vir die uiters swak diens vir ‘gestremdes’ in staatshospitale nie (‘ag, dis maar orals so’)? Dis amper soos: kies tussen ‘n uiters doeltreffende ‘ouetehuis’ tydens Apartheid, of minder doeltreffende ‘tehuis vir bejaardes’ van vandag. Sulke sagte woordjies om die pyn mee te verdoof, my liefie.

Maar waarom nie mense teenoor mekaar opsweep nie? Waarom nie tweedrag saai nie? Waarom twee keiharde stene [kultuurstelsels] wat nie saam kan maal nie, juis met mekaar laat slaags raak nie?

Ook hiervan is die heilige, morgenrood-soete-dou Afrikaans duidelik nie vry nie.

Speel ons uiteindelik in die hand van die globaliste?

As jy nog nie die stilprent Metropolis van Fritz Lang gekyk het nie, beter jy dit spoedig doen. Op die ou end kry die globaliste tog wat hulle wil hê, deur die robot-weergawe van Maria. Versinnebeeldend van die dekadente media van die 1920‘s. En 2020’s.

Ek dink die poeletjie Afrikaanse tydskrifte het vir my te klein geword.

SUIDPUNT SE NUWE PAADJIE

Ek kan my heelwat hooggeplaastes indink wat ‘n ertjie gaan kraam oor mense soos ek wat hul neuse optrek vir Afrikaanse goed. Maar, Meneer, Mevrou, Dominee, Professor, u Majesteit, U Heiligheid die Pous – met alle respek, dit-moi, lisez-vous vraiment cette merde?

Je voudrais m’excuser pour mon français qui n’est pas sans fautes, mais ce n’est pas ma langue maternelle. C’est pourquoi j’apprends le français. J’ai alors décidé de chercher de nouveaux horizons.

Leon Lemmer: Guadeloupe as parasiterende kolonie

Guadeloupe is ‘n Leeward-eiland, met die buitelyne van ‘n skoenlapper, in die Kleiner Antille in die Karibiese See. Die eilandjie La Désirade is oos daarvan, ‘n groter eiland, Marie-Galante, is suid van Guadeloupe, met nege eilandjies, Les Saintes, waarvan twee bewoon word, wes van Marie-Galante. Die westelike helfte van Guadeloupe word Basse-Terre en die oostelike helfte Grande-Terre genoem; streng gesproke twee eilande wat met brûe verbind is. Christopher Columbus was daar in 1493. Hierdie eilande is sedert 1635 Franse besittings, maar met onderbrekings weens Britse besettings. In 1813/14 was Guadeloupe 15 maande lank selfs Sweedse eiendom. Anders as in die geval van die suksesvolle slawe-opstand in Haïti (1791-1804) was ‘n soortgelyke opstand in 1793 in Guadeloupe nie geslaagd nie. Piesangs en suiker is die vernaamste uitvoerprodukte. Toerisme is ‘n belangrike bron van werkverskaffing en inkomste. Frans is die amptelike taal en die meeste inwoners is swart en Rooms-Katoliek.

Die vorige paragraaf is ontleen aan ‘n rubriek wat ek oor vergete blanke stamme geskryf het (Praag 30.04.2017). In die geval van Guadeloupe het dit gegaan oor die verarmde sowat 400 Blancs Matignon van Franse oorsprong wat nie met die béké, die welvarende blanke elite op die eiland, meng nie. Hierdie keer skryf ek oor Guadeloupe as ‘n Franse kolonie wat sy koloniale status behou het omdat dit vir die inwoners voordelig is; nie dat die swart meerderheid die Franse owerheid koester nie. Ek gebruik die volgende boek van Yarimar Bonilla, Non–sovereign futures: French Caribbean politics in the wake of disenchantment (University of Chicago Press, 2015, 248p; Amazon Kindle $17,39).

Bonilla is van gemengde afkoms, dus ‘n mulatto, maar volgens die HAT is dit ‘n rassistiese term. Sy kom van Puerto Rico, wat sedert 1898 ‘n Amerikaanse besitting is. Die inwoners het eintlik die beste van twee wêrelde: Amerikaanse burgerskap sedert 1917 en politieke selfbeskikking. Die reg op ‘n Amerikaanse paspoort gee hulle vrye toegang tot Amerika, bv tot daardie land se universiteite. Baie Puerto Ricane het hulle in Amerika gevestig. Bonilla is een van hulle. Sy is ‘n dosent in antropologie aan Rutgers University. Ten einde hierdie boek te skryf, moes sy naas Spaans en Engels ook Frans en die plaaslike Kreools onder die knie kry. Danksy duidelike formulering en goeie sistematisering is die teks hoogs leesbaar. Die veldwerk is van 2002 tot 2013 gedoen en word gerugsteun deur baie geraadpleegde bronne.

Bonilla ly egter aan dieselfde kwaal as wat ek by twee ander kulturele antropoloë uitgewys het (Praag 3 Junie 2017 en 13 Januarie 2018). Aksiomaties word die kant van swartes teen blankes gekies. Bonilla noem dit “theorize with them” (Kindle 260). Pleks van akademies-wetenskaplik so objektief moontlik te probeer wees, vereenselwig sy haar met die swartes se wense en strewes. Haar perspektief “is not predicated on the study of otherness. This book is thus purposefully framed not as a story about an exotic ‘them’ but as a story about and for ‘us’: those of us interested in the legacies of colonialism, those of us who wonder what forms of activism are necessary and possible … Throughout the text, I privilege both the concepts and the arguments of those I study and theorize closely alongside them” (293).

Sy het geen poging aangewend om die standpunt van blankes en mulatto’s op Guadeloupe in te win nie. Slegs ‘n enkele Indiër, Michel Madassamy, is betrek en dit bloot omdat hy ‘n rol in die swartes se opstandigheid gespeel het. Sy het by voorkeur geassosieer met swartes wat arbeidsonrus in Guadeloupe stig. Soos in Suid-Afrika is dit opvallend hoe gebeure in die Amerikaanse politiek slaafs in die Karibiese eilande nagevolg word. Hoewel rashiërargie ingevolge kulturele marxisme taboe is, is dit in Guadeloupe soos wat dit tradisioneel in Suid-Afrika was. In die praktyk is die rashiërargie: blank, Indiër, swart. Nelson Mandela gee erkenning hieraan: “I feared the influence of Indians” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 142). “They would tend to dominate the ANC, in part because of their superior education, experience and training” (124).

Die hoofrede vir die Karibiese swartes se huidige ontevredenheid is en bly die destydse slawerny. “What was slavery if not the commerce of humanity?” (2203). In 1794 is slawerny in Guadeloupe afgeskaf, in 1802 heringestel en in 1848 finaal afgeskaf. Terselfdertyd het al die inwoners volle Franse burgerskap ontvang. Van 1854 tot 1880 is 42 000 Indiërs as kontrakwerkers uit Franse en Britse kolonies ingevoer om op die suikerplantasies te werk. In 1923 is ook aan hulle volle Franse burgerskap toegestaan. “But economic power remained firmly under the control of the white planter class [békés]” (716), wat glo ‘n “plantocracy” is (728). In 1925 het swart en Indiese werkers saam aan ‘n staking deelgeneem. Hierdie neiging tot samespanning/solidariteit teen die blankes word tot op hede voortgesit.

In hierdie stryd is daar ‘n rashiërargie. Die swart meerderheid ag hulle struggle-status as hoër omdat die Indiërs nooit slawe was nie (2593, 3084). Myns insiens is slawerny van lank gelede ‘n twyfelagtige grondslag vir roem of prestige en ‘n patetiese rede vir ongedurigheid, maar dit is die hoofstrooihalm waarna gegryp word om skuldgevoelens by die blankes te wek en voordele af te dwing. Die hoofsaaklik swart vakbond het die Indiër Madassamy minder entoesiasties gesteun as wat hulle in die geval van ‘n mede-swarte sou gedoen het. “The union found itself at the crossroads during the Madassamy affair. It was unable to react [in 2004] with the same strength and speed as it had in 2001” (2353). Later word na “the lack of a stronger response” verwys (2662).

In 1946 het Guadeloupe, Martinique, Frans-Guiana en Réunion buitelandse departemente van Frankryk (eerder as kolonies) geword, met ‘n groot mate van selfregering en verteenwoordiging in die Franse parlement. Sedert 2011 het Mayotte, wat in 1975 (anders as die ander Comoros-eilande) teen onafhanklikheid gestem het, dieselfde status. Sedert 1946 “almost immediately … Antilleans began pouring into mainland France to study, work” (806). Wanneer daar onrus in sy Karibiese gebiede was “the French government sought to calm the growing dissatisfaction by promoting migration to the mainland” (827). Van 1963 tot 1981 het meer as 160 000 inwoners van die buitelandse departemente hulle as werkers in Frankryk gevestig (827).

Die Algerynse oorlog (1954-1962), die Kubaanse revolusie (1959) en die Viëtnamese oorlog (1964-1973), asook die Verenigde Nasies se aanmoediging in 1960 dat kolonies onafhanklikheid moet eis (“self-determination as a fundamental human right” – 806), dien in Guadeloupe as spoorslag vir voortgesette burgerlike ongehoorsaamheid. In 1963 het Frankryk ingestem dat die afskaffing van slawerny jaarliks in Mei gedenk word. In 2001 is verder gegaan en is slawerny tot ‘n misdaad teen die mensdom verklaar, met blankes in die visier (nie die Arabiese slawehandelaars of die swart Afrika-stamhoofde wat swartes verkoop het nie). Soos in die geval van Suid-Afrika is daar uiteraard heelwat klassieke en kulturele marxisme in die Guadeloupse (arbeids)aktivisme, bv die idees van Antonio Gramsci (1891-1937) (1906). Die vakbondlede spreek mekaar as kamerade aan (2485, 2534). Daar is ‘n Kommunistiese Party en ‘n ewe linkse Groen Party (3294).

Bonilla trek Guadeloupe se staatkundige status vir haar aan omdat Puerto Rico ook nie-onafhanklik en nie-gedekoloniseerd is. “My project has always been driven by an interest in the affinities I share with my informants rather than our differences” (282). Maar daar was en is talle inwoners wat vir Guadeloupe dieselfde politieke status as Puerto Rico begeer, dus ‘n voordelige verwantskap met Amerika eerder as Frankryk. Amerika is bv veel nader as Frankryk. Een van die groot griewe is dat Franse ingevoerde goedere ongeveer 30% duurder in Guadeloupe as in Frankryk is, met as implikasie dat verwag/geëis word dat Franse belastingbetalers die vervoerkoste oor 7 000 kilometer moet dra of ten minste subsidieer. Die swart meerderheid in die oorsese departemente voel glo gemarginaliseer, buite en apart van Frankryk, asof blankes die geografiese werklikheid kan verander.

Wat nodig is, is dat die inwoners van hierdie gebiede ekonomies in dieselfde mate as blankes in Frankryk moet presteer as hulle dieselfde vlak van welvaart wil bereik. Hoekom doen hulle dit nie? Die standaardverweer is dat dit só is weens die nalatenskap van slawerny en die uitbuiting van kolonialisme. Die swartes begeer “equalization” (in voordele of lewensstandaarde) en nie (kultureel-etniese) “sameness” nie (762). Werkloosheid op die eiland word op 30% gestel. Hulle almal ontvang ingevolge Franse goedertierendheid ‘n welsynstoelae “that allows citizens who do not qualify for unemployment benefits to be ‘inserted’ into the economy” (2731). Dit is hierdie belastinggesubsidieerde leeglêers wat die groot molesmakers is wanneer die vakbonde protesoptogte hou.

Seker die lofwaardigste insig van Bonilla in die Karibiese streek in sy geheel is: “The majority of Caribbean polities are non-sovereign societies; even those that have achieved ‘flag independence’ still struggle with how to forge a more robust project of self-determination … how to assert control over their entanglements with foreign powers and how to stem their disappointment with the unfulfilled promises of political and economic modernity” (184). Daardie “unfulfilled promises” verwys eintlik na die groot mate van onontwikkeldheid, selfs agterlikheid, wat ten spyte van politieke (eerder as ekonomiese) onafhanklikheid steeds in die Karibiese streek bestaan, met Haïti (polities onafhanklik sedert 1804) as die sprekendste voorbeeld.

Een van die faktore wat staatkundige onafhanklikheid in die Karibiese streek kortwiek, is die “Monroe doctrine: declaration by US president James Moroe in 1823 that the USA would not tolerate any European nation trying to establish a colony in the Americas, and that any attempt to do so would be regarded as a threat to US peace and security … The doctrine, subsequently broadened, has been a recurrent theme in US foreign policy” (Collins world encyclopedia, 2003, p 622). Amerika het voorheen Haïti militêr beset (1915-1934 en 1994-1995), asook die Dominikaanse Republiek (1916-1924), Kuba (1898-1902), Grenada (1983) en Suriname (1941). Karibiese nasionaliste “don’t understand the power of a country like the United States and how it rules the region” (1139).

Ook in ander opsigte is daar skynonafhanklikheid. “The Caribbean also holds a large number of non-sovereign enclaves: military bases, privately owned islands, semi-autonomous tourist resorts, free-trade zones, tax havens, wildlife preserves, satellite launching stations, detention centers, penal colonies, floating data centers, and other spaces of suspended, subcontracted, usurped, or imposed foreign jurisdiction that challenged the principles of bounded territorial authority associated with the Westphalian order [1648]” (538). “We can imagine the Caribbean region itself as a non-sovereign archipelago – a ‘discontinious conjunction’ within which certain socio-economic patterns of constrained sovereignty can be said to ‘repeat themselves’ [Antonio Benitez-Rojo]” (551). Gevolglik beskryf Bonilla die swartes van Guadeloupe se “political project as the search for a non-sovereign future” (653). “You’re always dependent on something: on those who are more powerful, on those who have what you need. Political independence has no meaning without economic independence” (1139).

In Suid-Afrika word terroriste sedert 1994 herbedink en hervoorgestel as vryheidsvegters. ‘n Moeilikheidmaker/Rolihlahla en kwaad- en onrusstoker het selfs die status van vredesikoon verwerf. Op ‘n soortgelyke manier het marone* (destyds veral prominent in Jamaika, Suriname en Brasilië), dus slawe wat gedros het (bv weens werkskuheid of diefstal) die status van struggle-helde in die Karibiese streek verwerf. “It was not until the 1960s that the figure of the maroon was refashioned as a symbol of pride and an emblem of resistance” (1258). “Marronage has served as a metaphor for thinking through the possibilities of sovereignty, autonomy, and self-determination in the Caribbean and show how its narrative contours have changed over time in keeping with the shifting political landscape” (663). In Haïti is daar ‘n monument vir die “unknown maroon” (1288). [* “Maroons were Africans who had escaped from slavery in the Americas and mixed with the indigenous peoples of the Americas, and formed independent settlements” (Wikipedia).]

Madassamy, wat skuldig aan misdade soos vandalisme en sabotasie bevind is, is deur arbeidsaktiviste herontwerp as “a person of conviction, principles and political commitment” (2583). Omdat hy ‘n Indiër is, is hy met Mohandas Gandhi (1869-1948) vergelyk, al het hy hom hoogs gewelddadig gedra. Soos in Afrika is die betrekkinge tussen Karibiese swartes en Indiërs nie altyd na wense nie. Bonilla probeer dit egter so goed moontlik plooi: “Contrary to parts of the English-speaking Caribbean where Indo- and Afro-Caribbean relationships have been characterized by histories of violence and antagonistic struggle over political power, the French Caribbean is thought to have relatively harmonious ethnic relationships. Some scholars have attributed this presumed harmony to the Indian community’s relatively small size” (2610). Daar is bykans 50 000 Indiërs op Guadeloupe in ‘n bevolking van 420 000 (4625). Soos verwag kon word, woon die Indiërs apart van die swartes (4674). Hulle handhaaf hulle tradisionele leefwyse. Die Indiërs word dus gekarakteriseer as “culture bearers” teenoor die swartes as “culture creators” (4687).

Gebeure op Martinique en Guadeloupe beïnvloed mekaar. Byvoorbeeld, ‘n staking op die een eiland lei tot ‘n staking op die ander. Martinique is die geboorteplek van sowel Aimé Césaire (1913-2008) as Frantz Fanon (1925-1961), hoewel albei hulle politieke aktivisme eerder in Frankryk en elders (bv in Algerië in die geval van Fanon) uitgeleef het. Césaire het nooit politieke onafhanklikheid vir Martinique bepleit nie, terwyl Fanon (wat baie ANC-aanhangers het) gereken het “only a full-scale revolution would do” (707). Daar is talle ander swart Karibiese aktiviste. Hulle almal “imagined colonialism as a temporary stage rather than a lasting condition” (707). Césaire was teen assimilasie gekant: “Assimilation is a form of alienation … What the people really wanted was equality with the French” (762). Franse blankes is in owerheidsposte op die Karibiese eilande aangestel terwyl van daardie swart inwoners as werkers na Frankryk gelok is. “Césaire decried this combination of government-sponsored outward migration of young Antillean workers and inward migration of French fonctionnaires as ‘genocide by substitution'” (857).

Voor die 1994-verkiesing in Suid-Afrika is daar skielik op groot skaal “geletterdheidsklasse” vir swartes deur ANC-aktiviste aangebied en het “gemeenskapsbiblioteke” (eintlik verspreidingsentrums vir propagandistiese politieke lektuur) op baie plekke asof uit die niet opgeduik. In Guadeloupe is daar soortgelyke bedrywighede. Geletterdheidsveldtogte word gevoer “to politisize the peasantry” (897). Soos in die geval van arbeidsaktivisme word dit as “revolutionary pedagogy” beskou (929). Kreools en gwoka-musiek (“old black people’s music” – 961) en dans word ter bevordering van swart nasionalisme ingespan. Dit kan die vorm van “drumming parties” aanneem (971). Europese musiek word met “the more ‘authentically African’ strands of Guadeloupean music” vervang (971). “Both children and adults could gain Creole literacy along with political training” (939).

‘n Eie vlag met die afbeelding van ‘n gebalde vuis (ook kenmerkend van die vredesikoon Nelson Mandela) en ‘n trom daarop is geskep. Soos in Suid-Afrika gebeur het, help religieuse instansies om die blanke bewind te ondergrawe. Daar is bv “Catholic groups … spearheading the development of a Guadeloupean version of liberation theology” (983). Daar was “sixty bombings throughout the Antilles and mainland France during the early 1980s” (1033). Die ideaal van sommige radikales is “to not be French” (1117). Maar: “They are unable to articulate a strong case for political independence but still rally behind it as the only existing alternative to ‘being French'” (1117).

In Suid-Afrika het die ANC die swart massa geïndoktrineer om wetsongehoorsaam te wees. Omdat swartes destyds nie die wette gemaak het nie, is hulle aangemoedig om onwettig op te tree. Sedert 1994 gaan baie swartes egter voort om wetteloos te wees. Daar is steeds ‘n sterk neiging om nie vir bv elektrisiteit, water en ander munisipale dienste, asook vir televisie, te betaal nie. In Guadeloupe is die situasie soortgelyk. “This detached relationship to the law is said to lead Guadeloupeans to systematically avoid ‘legalizing’ their lives, prefering to remain on the margins of the legal system. As a result, acts such as squatting, or appropriating land, constructing illegal or unapproved housing, driving without a lisence or car insurance, and … unreported labor and income all become acceptable and normalized forms of behavior. What matters is not abiding by the law, but being able to elude it” (1424). ‘n Inwoner stel dit só: “We interpret them [French laws] in our own way, we instrumentalize them for our own benefit, never having the feeling that they are the product of our sovereignty or our own legislative power” (1424).

Bonilla skryf: “Although its activists often use French labor laws to justify their claims, they also often demand (and receive) rights and benefits that go beyond the presciptions of the French labor code. Thus on the one hand they will demand egalité (equality) with mainland French workers when it is materially beneficial – such as in the case of the thirty-five-hour workweek that was established in France under François Mitterrand [1981-1995]. Yet at other times they will insist that the specificité (particularity) of Guadeloupean workers be recognized through the implementation of local holidays (such as Abolition Day, Carnival Week, and Whitmonday) … Employers frequently fault the union for this selective use of the legal code” (1437). Vir die swartes gaan dit by voorkeur, selfs uitsluitlik, om “the law as long as it serves us” (1447).

Die volgende klink bekend: “During strikes workers also set up roadblocks by placing bins, lumber, rocks, and any thing else they can gather in the middle of the road” (1608). Ook voertuigbuitebande (3621) – soos in Suid-Afrika. Besighede word geplunder. Sake-ondernemings is in die meeste gevalle in die besit van blankes (“grandchildren of slaveholders” – 2194, ook 3527). In 2009 het ‘n staking oor die hoë lewenskoste die eiland 44 dae lank ontwrig. Dit is deur ‘n vakbond gereël maar met politieke motiewe. Hierdie kamerade “sought societal change without seeking state power” (3263).

Soos die gewoonte by sommige kwaadstokers is (bv Martin Luther King in Amerika en Desmond Tutu in Suid-Afrika), is aanvanklik voorgegee dat alles vreedsaam gaan verloop. “The 2009 activists claimed to be acting jantiman – a Creole term that means gently or politely” (3359). Spoedig is verbete eise gestel in die trant van “whether they want it or not” (3379) – soos Cyril Ramaphosa oor die beoogde owerheidsdiefstal van plase gesê het. “When people saw that acting jantiman did not obtain results, they became willing to support other methods of action” (3389).

Die leuse “Guadeloupe, it is ours” is gebruik (3389). “Despite the lack of any explicit racial reference, many whites émigrés from France, local white béké elites, and light-skinned residents of mixed descent felt that the slogan carried a message of racial exclusion and intolerance. They argued that the seemingly unmarked “us” referred exclusively to the Afro- and Indo-Guadeloupean population” (3400). ”’Guadeloupe is ours / Guadeloupe is not theirs’ might seem like an anticolonial, anti-imperial slogan of a colonized ‘us’ versus a colonizing ‘them'” (3410).

In 2009 was Élie Domota die vakbondleier; ‘n “lighter skinned” swarte (3490). “Interestingly, in pictorial representations of Domota during the strike – in newspaper illustrations, cartoons, and Internet memes – his skin was increasingly darkened and his Afro-Caribbean features were accentuated as the strike intensified” (3500). Die stadium van “no more jantiman” is spoedig bereik (3612). Daar is toe oorgegaan tot “looting and arson” (3621). Dan volg tonele soos die volgende om simpatie vir die misdadigers te wek: “heavily armed French troops confronting unarmed local protesters … young people with ski masks throwing rocks through clouds of tear gas” (3631). Tydens die grondwetlike onderhandeling in 1990/94 in Suid-Afrika het die ANC beweer dat hy sy gewelddadigheid eerder opgeskort as afgesweer het maar dit toe in werklikheid vererger. Op ‘n soortgelyke manier is geweld ná die 2009-staking in Guadeloupe “‘suspended’ rather than concluded” (3678).

In 2002 is die eerste “memory walk” gehou. Dan word “slave uprisings, labor strikes, and anticolonial struggles” deur aktiviste in herinnering geroep (2892). Hulle lei belangstellendes op staproetes en wys dan beweerde historiese plekke uit, bv “the trees where slaves were hung” (3146). ‘n Blanke, Victor Schoelcher (1804-1893), het ‘n groot rol in die afskaffing van slawerny in veral die Franse Karibiese gebiede gespeel. Deesdae word sy rol onderbeklemtoon of verswyg en eerder gewag gemaak van wat swart slawe, soos die maroons, gedoen het. “The cult of Schoelcher was tackled head on” (2937).

In Schoelcher se plek “a new series on local heroes emerged … There are few traces of these figures in the archives, but through the work of activists, [politically engaged – 3010] historians, and novelists … these names came to hold a prominent place in the contemporary imagination” (2937). Monumente word vir hulle opgerig en strate na hulle vernoem (2946). Aan nasionalistiese verbeelding word vrye teuels gegee: “One could argue that the importance of collective histories does not lie in their accuracy or even veracity” (2985). Soos ‘n historikus, Raymond Gama, dit stel: “We make facts” (3032). Die doel van hierdie “new forms of historical production” is “to forge new inventive and ‘prophetic’ visions of the past” (2999). Dit is al “postcarding of the past” genoem, “through which ‘memories of oppression, inequality, and struggle are replaced by nostalgia, complicity and celebration'” (2956).

Die geskiedenis wat geskep word, is “not one of victimhood, trauma, and subjugation, but of resistance, perseverance, and bravery” (4216). Om politieke redes word fiktiewe figure in die verlede geskep met die oog op “making new men” (3021) in die hede en vir die toekoms. Die begrip “new man” word aan Ernesto Che Guevara (1928-1967) toegeskryf (4602), maar dit kom ook voor in die geskrifte van Frantz Fanon. “The Antilles experienced a ‘memory boom,’ as narratives of slave resistance were revisited and reshaped to address the concerns of the present” (3733). Dit is soortgelyk aan die ANC se herskrywing en vervalsing van Suid-Afrika se geskiedenis.

Naas Guadeloupe is daar talle ander kolonies wat steeds daarin berus om nie-onafhanklik te wees, omdat dit voordelig vir hulle eerder as vir die koloniale moondheid is. Dit toon dat kolonialisme nie net sleg kan wees nie. Ingevolge kulturele marxisme word kolonialisme egter verdoem omdat slegs blanke lande as koloniale moondhede beskou word. Die primêre kenmerk van die (arbeids)onrus op Guadeloupe is die anti-blanke gesindheid daarvan. Dit kan toegeskryf word aan die Afrika-DNS van die meeste inwoners. Daar word deurlopend gekerm oor bv slawerny, kolonialisme en die beweerde veronregting wat daarmee gepaard gaan terwyl die swartes geen poging aanwend om te erken dat hulle huidige situasie hulle in werklikheid bevoordeel nie. Aan die ander kant is die polities onafhanklike Haïti ‘n land waarop geen swarte, trouens enige mens, trots kan wees nie.

In propaganda en retoriek bestempel die ANC die nie-koloniale, polities onafhanklike Suid-Afrika van 1910 tot 1994 as ‘n spesiale soort kolonie. Dit is moontlik dat die land in baie opsigte beter daaraan toe sou gewees het as daardie einste soort koloniale status behou is; dus as ons nooit “bevryding” ervaar het nie. Dit was en is in deurslaggewende landsbelang dat Jan van Riebeeck en sy “troepe”* in 1652 hier aangekom het. [* “The arrival of Jan Van Riebeeck and his troops in 1652” – Cyril Ramaphosa in sy huldigingstoespraak vir Winnie Madikizela-Mandela op 13 April (Politicsweb 15.04.2018). Nogeens ‘n doelbewuste vervalsing van die geskiedenis deur die ANC.]

Dan Roodt: Kan die jeug ons volk red?

Ek het so pas Lauren Southern se boek, Barbarians: How Baby Boomers, Immigrants, and Islam Screwed My Generation (Rebel Media, 2016, Kindle.) gelees. Daarin vertel sy van haar ontnugtering met die Kanadese universiteit waar sy aanvanklik ingeskryf het, net om agter te kom dat al haar dosente lede van die babagolfgeslag (Eng. baby boomer) was wat hul eie linkse politiek lesingsaal toe gebring het. Die res van haar teks bestaan uit ‘n aanklag teen daardie geslag wat haar toekoms as jongmens met hul kranksinnige marxistiese en postmodernistiese idees bederf het.

Die boek eindig met ‘n verwysing na die liedjie van die rockgroep Genesis waarna ons ook destyds geluister het, “Land of Confusion”, waarvan ek die eerste helfte hier aanhaal:

I must’ve dreamed a thousand dreams
Been haunted by a million screams
But i can hear the marching feet
They’re moving into the street.

Now did you read the news today
They say the danger’s gone away
But i can see the fire’s still alight
There burning into the night.

There’s too many men
Too many people
Making too many problems
And not much love to go round
Can’t you see
This is a land of confusion.

This is the world we live in
And these are the hands we’re given
Use them and let’s start trying
To make it a place worth living in.

Die liedjie eindig op die hoopvolle noot:

This is the world we live in
And these are the names we’re given
Stand up and let’s start showing
Just where our lives are going to.

Meer nog as Lauren se Kanada en veral natuurlik die ultraliberale en dekadente Toronto, verdien Suid-Afrika die benaming “land van verwarring”. Ons ware leiers uit die verlede word verguis terwyl Winnie Mandela, Bram Fischer en Joe Slovo opgehemel word.

Helde van die nuwe Suid-Afrika: Winnie en Nelson Mandela, Joe Slovo

Maar wat die geslagte betref, is Suid-Afrika ‘n bietjie meer ingewikkeld, want ek sien drie onlangse opeenvolgings van Afrikaners. Oorlede Chris Louw het met sy gelyknamige brief die “Boetman”-geslag gedefinieer, hulle wat moes gaan veg vir die bevoorregte geslag van Afrikaner-nasionaliste van die De Klerk-tipe wat toe sommer op ‘n dag besluit het om aan die ANC-SAKP oor te gee.

Die De Klerk-geslag (FW en sy broer Wimpie) het nog ander figure ook, soos byvoorbeeld Harald Pakendorf waaroor Leon Lemmer so pas geskryf het. Die verstommende argeloosheid waarmee hulle die kulturele en mediabates verkwis het wat ‘n vorige geslag Afrikaners opgebou het, spreek boekdele. Hulle is inderdaad ons “babagolwers” wat in die waan van hul “verligtheid” al verder na links geneig het en hul uiteindelik in die arms van die Marxiste-Leniniste van die ANC en SAKP gewerp het. Vandaar dus die geesdriftige “hulde” wat FW de Klerk vandeesweek aan Winnie Mandela gebring het.

Vir die babagolfgeslag was alles maklik, want hulle op die arbeid en strewe van ‘n vorige geslag geteer. Hulle het ‘n eerstewêreldstaat met ‘n bloeiende ekonomie, asook staatsondernemings soos Eskom, SAL, Transnet, Telkom, NOK en ander geërf. Daar was twee Afrikaanse mediagroepe: Naspers in die suide en Perskor in die noorde. Te danke aan Willem de Klerk en Harald Pakendorf se swak ideologiese keuses, is die grondslag van die verwydering tussen Afrikaanse media en Afrikaanse lesers gelê. Perskor is heeltemal tot niet, dog nie sonder dat sy aansienlike ooblywende kapitaal in die vorm van Dagbreektrust ook in linkse hande beland het nie.

Die babagolwers hoef kwalik vir enige werk aansoek te gedoen het. Hulle het gebaai in die oorvloed van die ou Suid-Afrika en die voorafgaande nasionalistiese beweging wat op die 1961-republiek uitgeloop het. Moontlik kon hulle hul nie voorstel dat iets anders moontlik was nie, selfs al waag hulle alles in hul roekelose politiek. Dat Suid-Afrika uiteindelik “net nog ‘n Afrikaland” kon word, met een verwoestende revolusie of staatsgreep na die ander, was miskien nooit deel van hul toekomsplan nie. Of miskien het hulle net nooit omgegee nie, want hulle toekoms was mos verseker, met hul pensioene en vakansiehuise in die Suid-Kaap.

Après nous, le déluge, in die woorde van Madame de Pompadour, kon hul slagspreuk gewees het. Die chaos wat sou volg, kan hulle nie skeel nie.

Die Boetmans, waartoe ek behoort, was die eerste geslag van onterfdes onder die nuwe bestel. As middeljarige blanke mans is ons gehoon en uitgerangeer. Maar die situasie van die derde geslag, ons kinders, is nog veel erger: die millenniërs ervaar die diskriminasie en onreg van die Afromarxistiese bestel in sy volle geweld en kan binne die afsienbare toekoms uitsien na ‘n Malema-bewind wanneer die tweede en finale fase van die revolusie sal aanbreek. Nie dat Ramaphosa nie reeds radikaal genoeg is nie, met sy grongrypplanne en verdere uitsluiting van Afrikaners uit die stelsel. Panyaza Lesufi is kennelik ook besig met sy eie “eindspel” sover dit Afrikaans as skooltaal betref, nadat die taal reeds aan die meeste universiteite die onderspit moes delf.

Hoe moet dit voel om vandag ‘n millenniër te wees, met die wete dat jou ouers en grootouers jou toekoms vir ‘n pot lensiesop verkwansel het? Eintlik is dit veel erger as wat dié spreuk uit die Ou Testament weergee, want van sop was daar nie veel sprake nie. Dit het meer om sadisme en perversie as enigiets anders gegaan. Die babagolwers het hul radelose verraad gepleeg omdat hulle kón. Hulle het hul eie oppermag deur oorgawe gedemonstreer. Soos Lauren Southern ook in haar boek verduidelik, het daardie geslag meer in seks en dwelms as in die toekoms van hul kinders belang gestel. Hulle was ‘n klomp ou hippies wat nog ‘n laaste dampie wou maak, veral die ideologiese dampie. “Swart bevryding”, iets wat saam met LSD en Woodstock in die sestigerjare ‘n modieuse slagspreuk geword het, het hulle bedwelm. Verder as dít kon hulle nie dink nie.

Vir die afgelope meer as honderd jaar is die etniese problematiek van Suid-Afrika deur baie slim mense hier en oorsee ontleed, maar op die ou end het die De Klerk-geslag die weermag, die polisie, die staat en ons erfenis van bykans 400 jaar op die roulettetafel gesmyt. Roelf Meyer wat as kroepier opgetree het, het die wiel ‘n vinnige draai gegee en daarmee is ons bankrot gelaat.

Indien die Boetmangeslag onterf is, is die millenniërs beroof. Daar word aan hulle vertel dat hulle maar “hul heil oorsee moet gaan soek”, dus moet emigreer. Vir die eerste keer in ‘n eeu mag hulle ook nie in Afrikaans studeer nie, bloot omdat ‘n minderheid radikale studente, hoofsaaklik volgelinge van Julius Malema, besluit het dat “Afrikaans moet ondergaan” (Afrikaans must fall).

Uit my onlangse gesprekke met jong Afrikaners het egter geblyk dat alles nie verlore is nie. Danksy die internet, YouTube en die snelle verspreiding van inligting, is hulle oë besig om oop te gaan. Dis nie net ons veterane wat die opwelling van nasionalisme in Europa en die VSA met belangstelling volg nie, maar ook ons kinders. Al mag hulle nie vrylik hul menings uitspreek nie, gegewe die krimpende spraakvryheid in Suid-Afrika en veral op die kampusse, voel hulle gebelg en verontreg vanweë die ou hippies se verraad.

Op ‘n manier het die Afrikaner in die geskiedenis teruggegly tot iewers net ná 1902. Pleks van Britse imperialisme, het ons nou te kampe met Bantoe-imperialisme. Die Bantoestamme, wat nog nooit in die geskiedenis die totale grondgebied van ons land beset het nie, is tans besig om dit vir hulle toe te eien, met Ramaphosa se grondgrypplan, wat ‘n tweede Zimbabwe gaan ontketen, ten minste ekonomies.

Die Britse Ryk op sy tyd was veel magtiger as vandag se Bantoe-imperium. In die negentiende eeu was dit net Paul Kruger en Napoleon wat dit gedurf het om teen Engeland op te staan. O ja, en Tsaar Nikolaas I van Rusland tydens die Krimoorlog, waarby Frankryk en Turkye ook betrokke was, aan Brittanje se kant.

Ek dink nie ons hoef ons vir altyd deur die Bantoe-imperium te laat oorheers nie. Soos in 1900, is feitlik die hele Westerse jeug aan ons kant wanneer dit kom by die lyding wat ons tans moet deurmaak. Ons moet meer uitwisseling en ontmoetings tussen die Afrikanerjeug en jong Europeërs en Amerikaners bewerkstellig. Met as inleiding Lauren Southern se kritiek op die dekadente oues, die babagolwers, kan hul opstand teen die vaders begin. Die verraderlike vaders van 1994 en selfs daarvoor, want Vorster het destyds insgelyks die arme Rhodesiërs uitverkoop; dit was ‘n voorspel tot ons eie ondergang.

Een punt wat reeds in die jeug se guns tel, is dat hulle oor geen lojaliteit teenoor die bestaande politieke partye, veral die DA, beskik nie. Toe ek ‘n paar jaar gelede begin het om die DA die “ANC Lite” te noem, het ek nooit gedink ek sou dit in die Naarpersmedia ook lees nie. Selfs in daardie geledere het die besef en die term nou posgevat!

Op 27 April 2018 — ironies genoeg, want dis vir geen Afrikaner ‘n vakansiedag om te vier nie — hou ons in Pretoria ‘n gesprek met en tussen jongmense, met as tema:

“Die jeug se rol in Afrikanerbevryding”

Enigeen wat belangstel om dit by te woon, kan ‘n e-pos stuur aan inlig[by]praag punt org. Ons beplan ook om ‘n Praagjeugbeweging van stapel te stuur en kan sommer die breë riglyne daarvan bespreek, nadat ons meer teoreties en polities oor die stand van die Afrikaanse jeug besin het.

Karel Combrinck: Moord en maskerades

Daar kry die dol hond in die Withuis toe sy dag van glorie om drie vermeende installasies vir “chemiese oorlogvoering” in Sirië aan te val, met Frankryk en Engeland njaf-njaf agterna.

‘n Mens sou kon vra wat is nou eintlik bereik en wat was die doel met die drieledige aanval (VSA 90% , Eng 5%, FR 5%). Die ander twee ook daar net om bek te lek. Was dit om Rusland tot een of ander aksie te provokeer en hulle dan te beskuldig van die aggressor te wees ? Was dit dalk om mede-dolhonde in die tuisgalery in die VSA gelukkig te hou  of verlore openbare steun te herwin? Of was dit bloot ‘n poging van die groot hond om te wys hoe macho hy kan wees?

Interessant is dat die aanval plaasgevind het op dieselfde dag dat die inspeksie van die Agentskap vir die Verbod op Chemiese Wapens sou begin. Herinner sterk aan die situasie in 2003 toe George Bush Irak aangeval het nog voordat mnr Hans Blix se ondersoek voltooi was, maar wat reeds voorlopig bevind het dat daar geen wapens van massavernietging in Irak was nie, soos mettertyd geblyk het ‘n feit te wees: Geen wapens van massavernietiging in Irak.

Ook interessant is dat Amerika telkens hulle propaganda en militêre aanslae teen regerings wat hulle in eie belang wil verwyder (“regime change”), grond op gefabriseerde aanklagte van die vervaardiging, besit en gebruik van chemiese wapens, so asof hierdie towerwoord aan hulle die reg verleen om links en regs missiele af te vuur en bomme te gooi. Natuurlik is die Amerikaanse geheue te kort om te onthou dat hulle die enigste land ter wêreld is wat wapens van massavernietiging op groot skaal gebruik het, tydens die atoombombardement van Hirosjima en Nagasaki, asook die massiewe aanwending van chemiese wapens in Viëtnam.

Ook verskaf die Amerikaners, soos die Engelse en Franse, die afgelope vier jaar reeds massas wapens aan Saoedi-Arabië vir gebruik in ‘n letterlike volksmoord op die mense van die Jemen waarin derduisende volwassenes, vrouens en kinders reeds gedood en vermink is, skole en hospitale en ander infrastruktuur vernietig is, ens. Vreemd genoeg praat die media nie hiervan nie. Dit kan net wees omdat die mense wat die media besit dieselfde is as dié wat geld uit die wapenverkope maak.

Tot dusver was daar nog geen duidelike bewys daarvoor dat Sirië of Rusland in die onlangse verlede chemiese wapens gebruik het nie. Die Amerikaners, tesame met hulle skoothonde het nou die sg.  chemiese aanlegte in Sirië vernietig sodat dit vir die inspeksiespan onmoontlik sal wees om te sertifiseer of dit wel chemiese aanlegte was of nie. Die Amerikaners het bloot die bewys dat hulle lieg, weggeblaas.

Die blote feit dat chemiese wapens iewers gebruik is, is vir die Amerikaners, en hulle Engelse en Franse brakhonde genoeg om die skuld daarvoor op Rusland te pak. Die regering van mev May werk die afgelope weke daaraan om die skuld vir die aanslag teen Sergei Skripal en sy dogter Joelia, op die Russe se rekening te plaas, natuurlik om sodoende die Amerikaners ter wille te wees.

Enkele aspekte stem egter tot nadenke:

Eerstens is die aanval op Skripal en sy dogter gedoen agt jaar nadat hy as spioen in Rusland werksaam was. Voorts is volgens mev May ‘n uiters giftige gas in die aanslag gebruik wat nie alleen die lewens van Skripal en sy dogter bedreig het nie, maar ook ander mense in die omgewing. Tog, as ‘n mens kyk na foto’s wat na die tyd geneem is van die toneel van die sg. moordaanslag, dan sien ‘n mens personeel van die polisie, ens. met swaar maskers en oorpakke terwyl dosyne ander mense onbeskerm in die nabye omgewing rondloop. Die maskers en oorpakke is duidelik ‘n maskerade van mev May se regering. En as die Russe dan agt jaar na die tyd van ‘n spioen ontslae wil raak, sal hulle dit doen deur middel van ‘n gasaanval in die openbaar en  as’t ware hulle handtekening daarop laat soos mev May dit tot vervelens toe beskryf? Is daar dan nie veel meer diskrete maniere om dit te doen nie? Is dit tipies van die Russe om so pateties onbeholpe en amateuragtig te wees ?

Skripal is ‘n Rus  wat, voordat hy hom permanent in Engeland gevestig het, ‘n  spioen in diens van Engeland in Rusland.  Die Russe het hom ontdek, gearresteer en verhoor en tot gevangenisstraf gevonnis. Uit Russiese oogpunt was hy dus skuldig aan hoogverraad waarvoor hulle hom kon hang. Hy is egter kort daarna in ‘n uitruilooreenkoms van spioene toegelaat om na Engeland te verhuis. Sou die Russe dan nou nie gedurende sy aanhouding en gevangenskap ‘n geleentheid kon bedink om hom weg te maak nie? Waarom agt jaar wag om dit in ‘n ander land te gaan doen?

Deskundiges oor chemiese oorlogvoering het ná die voorval beklemtoon dat indien die stof wat in die aanval op Sergei en Joelia Skripal gebruik is, wel Nowitsjok was, soos mev May telkens beweer, die Skripals en ander mense wat na die aanval daarmee in aanraking was, binne enkele ure dood sou wees. Tot dusver was daar nog geen bewyse, ontledings ens., deur mev May aangevoer dat die stof wat gebruik is, wel Nowitsjok was nie.

Veel waarskynliker is dat die Engelse geheimedienste self die aanslag op Skripal en sy dogter beplan en uitgevoer het en na ‘n aanval deur Rusland laat lyk het. Daarom dan ook dat mev May weier om bevindings van ‘n “ondersoek” na die insident bekend te maak, of aan die Russe te verskaf.

Wat die Russe nou gaan doen en of hulle iets gaan doen, sal ons maar moet wag om te sien. Russiese belange is natuurlik nie in die aanval regstreeks getref nie. Dis dus onwaarskynlik dat hulle iets sal doen, maar as hulle wel wraak neem vir die aanval, dan het ons oorlog.

Leon Lemmer: Harald Pakendorf stroomop gevind

In die jare vyftig het ek my daaglikse politieke skoling nie net uit Die Burger gekry nie, maar ook by die Afrikaanse radiodiens van die SAUK. Dit was die tyd van ‘n weeklikse Koffiehuiskonsert, die Mielieblaarklub en Wêreldgebeure. AM van Schoor was van 1962 af die redakteur van die middagkoerant, Die Vaderland. Afrikaners het toe nog ‘n vaderland gehad en daar was geen vooruitsig dat dit ooit anders sou wees nie. “Om eenvoudig die mag te oorhandig nadat ons twee vryheidsoorloë moes veg om vry te word, en ‘n lang pad daarná moes loop, was toe nie denkbaar nie” (Harald Pakendorf, bron hier onder, p 14). Van Schoor het elke week ‘n oorsig van wêreldgebeure aangebied. Dikwels het hy die gevoel gewek dat die Derde Wêreldoorlog binnekort kon uitbreek.

Tydens die Algerynse Oorlog (1954-1962) het Van Schoor voorspel dat wat in Algerië met die blankes gebeur, ‘n aanduiding sou gee van wat uiteindelik die lot van blanke Suid-Afrikaners gaan wees. Suid-Afrika en Algerië was toe die ontwikkeldste en suksesvolste lande in Afrika, danksy hulle substansiële blanke bevolkings. Meer as ‘n miljoen blankes het Algerië verlaat toe die Arabiese en Berberse Moslems politieke beheer oorgeneem het. Charles de Gaulle (húlle FW de Klerk) het die blankes uitverkoop. Sedertdien het ek my deurlopend van die verwikkelinge aldaar vergewis en ook in besonderhede met die lewensloop en idees van ‘n patriotiese blanke Algeryn, Albert Camus (1913-1960), kennis gemaak.

Na Van Schoor het Dirk Richard die redakteur van Die Vaderland geword en hy is opgevolg deur Harald Pakendorf (1979-1986), wat voorheen die redakteur van Oggendblad (1972-1979) was. Die volgende boek van Pakendorf is op 1 April gepubliseer: Stroomop: Herinneringe van ‘n koerantman in die apartheidsera (Kaapstad: Penguin Books, 2018, 240p, R230; Amazon Kindle $15,96). Die Vaderland het in 1936 tot stand gekom (p 201), met Gustav Preller as die eerste redakteur (41). Die koerant het toe eerder Barry Hertzog as die meer konserwatiewe DF Malan gesteun (11). “Die gematigde toon het voortgeduur totdat AM van Schoor die koerant in die sestigerjare na regs geruk het en die regtervleuel van die NP gesteun het. Dirk Richard het hom weer na sy oorsprong teruggebring. Dit het my gepas, maar ons sou verder gaan en die koerant na die linkse, of verligte, vleuel van die NP neem” (42).

Pakendorf verkwalik Van Schoor omdat hy Barry Goldwater in 1964 as Amerikaanse presidentskandidaat gesteun het. Dit gee aan Pakendorf die geleentheid om ‘n steelhou teen Donald Trump in te kry: “Goldwater is destyds as uiters regs beskou, ‘n soort Donald Trump wat darem nie soos ‘n analfabeet geklink het nie” (12). “AM van Schoor [het] die koerant erg na regs geruk” (120) en “Van Schoor [het] die koerant na verregs geruk” (213). Dit is duidelik dat Pakendorf ‘n renons in regse politiek het. Sy strategie was om apartheid “van binne te vermurwe” (5). Soos Lizette Rabe (Praag 7 April) wil hy blykbaar eerder ‘n Duitser as ‘n Afrikaner wees. Sy broer, Gunther, veral bekend vanweë sy boekresensies in koerante, was ‘n hoogleraar in Duits aan die Universiteit Kaapstad (198). Met Frederik van Zyl Slabbert het Pakendorf ‘n “hegte vriendskap” gehad (84). Hy noem Slabbert ‘n “gesiene Afrikaner” (154), wat toon dat Pakendorf nie die nodige onderskeid tussen ‘n Afrikaner (wat sekere tradisionele waardes aanhang) en ‘n verloopte of volksvreemde blanke Afrikaanssprekende (soos Slabbert of Pakendorf) maak nie.

Die outeur was traag om hierdie boek te skryf en het net by tye flink daaraan gewerk. “Dis nie eens in chronologiese volgorde nie; hier en daar word soms herhaal” (1). Die resultaat is sekerlik nie ‘n meesterstuk nie. Die skaars 200 bladsye kan in ‘n dag gelees word. Oudkollegas is deur Pakendorf gevra om hulle herinneringe by te dra, soortgelyk aan hoe radio-omroepers deesdae met behulp van luisteraars resepteboeke saamstel en publiseer. Dit het blykbaar deel van politieke byderwetsheid geword dat ‘n manlike outeur in sy herinneringe meer erkenning aan sy eggenote gee as wat nodig is, al is dit omdat sy graag tennis speel (soos in Dawie de Villiers se geval – Praag 17 Maart). By Pakendorf is dit dat sy vrou (soos hy) ‘n “ervare en knap joernalis” was (15). “Sy is een van die bekwaamste joernaliste” (101).

Aletta Pakendorf

“Toe ek sewentien was, was my enigste ambisie om met die mooiste en slimste meisie in die skool te trou. En ek het!” (101) in 1963 (69). “In graad agt het sy ‘n Transvaal-wye opstelwedstryd … gewen … Sy is ook akteur en het in twee van Jan Scholtz se TV-sepies gespeel. En kán sy kook, klere maak, brei – en lees” (101). Haar joernalistiek het vir haar dieselfde soort kritiek as vir Pakendorf op die hals gehaal. Sy skryf: “Ek praat volksvreemd, ek is ‘n vyand van ons volk, ek is van die soort wat my kinders en my volk wil besmet” (101). Pakendorf haal uitgebreid aan oor wat sy vrou destyds geskryf het (56-59, 61-63), maar haar briljantheid is vir my minder duidelik as vir hom. Maar sulke aanhalings help om die karige teks ‘n bietjie langer te maak. Pakendorf se vrou is op sewe van die 24 foto’s in die boek.

“My ouers was inderdaad aan al twee kante Duits” (7) en Lutherane. Pakendorf is seker dat sy ouers die Nasionale Party ondersteun het (8). Na die bywoning van Afrikaanse skole het Pakendorf (kortstondig) “heeltemal Afrikaans/Afrikaner” geword, “hoewel ek met my ouers Duits gepraat het” (11). Ná voltooiing van sy skoolloopbaan is hy via die lugmaggimnasium na die Universiteit van die Witwatersrand. Daar het hy as student misluk (“die liberale oud-Witsie” – 94), maar mettertyd ‘n graad aan Unisa verwerf (68). Soos sy mede-joernalis en linkse vriend, Allister Sparks (6, 28 – wat, soos Pakendorf se vrou (102), geen naskoolse kwalifikasie gehad het nie – Praag 22.10.2016), berus Pakendorf se akademiese roem daarop dat hy vir die akademiese jaar 1968/69 ‘n Nieman-beurshouer aan Harvard University in Amerika was. Sy vrou het ook van die lesings bygewoon (12). Hy verswyg dat net joernaliste wat links genoeg is, of links beïnvloedbaar is, as Nieman-genote gekies word. “Ek het nooit by die NP of Afrikaner-Broederbond aangesluit nie” (19). Dit was anders gesteld met Willem (Wimpie) de Klerk, FW se ouer broer, wat ook, anders as Pakendorf, ‘n soliede akademiese agtergrond gehad het. Willem de Klerk was toe die redakteur van Perskor se oggendkoerant, Die Transvaler. Pakendorf skryf: “Dalk het Willem net té buite die daaglikse bedryf gestaan van koerant uitgee” (116).

Destyds: “Werk jy vir Nasionale Pers of Perskor … is dit ‘n gegewe dat jy die Afrikanersaak in die breë, en veral dan die Nasionale Party, sal ondersteun” (80). Perskor en sy koerante het met wisselende entoesiasme die Nasionale Party gesteun. “Dit is egter veral in die geval van Die Vaderland so dat daardie steun vrywillig gegee word en dat dit getemper word deur ‘n openheid ten opsigte van besondere opsies binne breë beleid, maar ook ‘n verkennende funksie ten opsigte van die beleid as sodanig” (213). “En Vader behoede! Jy moes sterk, baie sterk, teen kommuniste wees en hulle pogings om die blanke, en dan veral die Afrikaner, te ondermyn” (81). Pakendorf gee ewe loslit voor dat kommunisme geen werklike bedreiging was of is nie. In werklikheid sit ons sedert 1994 met ‘n regering wat in baie opsigte nie net wesenlik kommunisties is nie, maar ingevolge die 1955-Vryheidshandves al hoe meer marxisties word.

In 1972 het Pakendorf die redakteur van die Pretoriase koerant, Oggendblad, geword. “Ek het dit duidelik gemaak dat ons politieke benadering links van die NP se sentrum sou wees, dat ons vir verandering sou staan en nie net die party se sienings sou uitdra en hom verdedig nie” (23). Volgens die joernalis André le Roux: “Dit was duidelik dat openheid of verligtheid ‘n praktyk-gegewe was tot die mate dat Oggendblad en sy redakteur, veral in die politieke mags-establishment, as ‘n los kanon gesien is” (23). Leopold Scholtz praat eerder van ‘n ongeleide missiel. Pakendorf kontrasteer sy benadering met dié van Naspers-joernaliste soos Piet Cillié en Schalk Pienaar. “Van aanhou stem dik maak was daar nie sprake nie, hoewel in later jare daaroor hoog opgegee is. Die bevraagtekening het nie oor die reg of verkeerd van die bestaande orde gegaan nie, maar was voorstelle tot verfyning en het nie ‘n nuwe orde met verlies van Afrikanerseggenskap as ‘n moontlikheid voorsien nie” (81). “Van werklike verandering wat die hele stelsel sou moes vervang, was daar geen sprake nie. Daar is dikwels verwys na voorlopers en verligte denkers, en daar was. Maar dit het nie gelyke behandeling vir alle rasse in die land ingesluit nie, wat dan magsoorgawe sou inhou” (123). Pakendorf, daarenteen, het die ideaal gekoester dat die blanke bewind deur ‘n swart regering vervang moet word (59). Hy was beswaard “oor die sware gang van die [NP-]partybeleid” (140). Van “gelyke behandeling vir alle rasse” is daar egter deesdae steeds geen sprake nie. Ingevolge die hooggeprese Grondwet kan/moet daar sonder keerdatum tot in die oneindige toekoms blatant en suiwer rassisties (regstellend genoem) teen blankes gediskrimineer word.

“Selfs ons taalgebruik [was] ‘n kwessie. Ons het besluit om eenvoudige Afrikaans te skryf, geen hoogdrawende woorde nie” (24). Die boek is in goeie en vloeiende Afrikaans geskryf. In enkele opsigte kon die taal beter gewees het, bv busstop (27 – bushalte), sleutelbelang (27, 145 – kern- of deurslaggewende belang), kom sien (30 – kom spreek), “was ek kortliks in Rhodesië” (36 – ‘n kort rukkie: “kortliks: in min woorde, nie breedvoerig nie” – HAT), pleinweg (47 – gewoonweg), toewyding tot (78 – toewyding aan), stap geneem (109 – stap gedoen), deadline (129 – sper- of keertyd, tydgrens), wat hulle in gemeen het (176 – wat hulle gemeen het).

In 1978 het Pakendorf “die probleem in Suid-Afrika” (42), soos volg verwoord: “In part, the problem stems from the historical experience of the dominant element within the ruling white group, namely the Afrikaner. He still naturally thinks of himself as threatened, as his forefathers were threatened a century and less ago, by the British Empire. He is just as willing now to be cast into the same heroic mould as his forefathers were in the bitter war that raged across the country at the turn of the century … he has the fear that, if he were to lose all again, there may not be another opportunity to regain what is lost … Thus, as at the end of the twentieth [19th] century,the Afrikaner again feels threatened. He feels that the issue now is not merely the question of who should have the vote, but rather an attempt to take all of his country and leave him at the mercy of a paper constitution which would supposedly guarantee his rights” (43).

Met verwysing na republiekwording in 1961 het Pakendorf in 1986 geskryf: “We should also remember that the political history of this country has not fundamentally been one between Black and White. It has been between Afrikaans and English, and that was removed in 1961. It was only then that the real question of Black and White came to the fore. The Afrikaner, until 1961, felt that he was being discriminated against, he had a feeling that an injustice was being done unto him” (43-44). In soverre gedink is dat die politieke opset in die republiek onregverdig was, bv “dat die swart meerderheid buite die tuislande polities geakkommodeer moet word [was] die noodsaaklike gevolg hiervan …’n gemengde regering en dan uiteindelik een wat hoofsaaklik swart was” (45).

“Ons het in dié tyd [jare tagtig] goeie kontak met vele bevrydings-* en weerstandsorganisasies opgebou juis omdat ons so breedvoerig en sonder vooroordeel oor hulle berig het” (50). Blykbaar geld dieselfde onbevooroordeeldheid nie vir die regses nie. “Ons het uitvoerig oor die regses berig – die KP, HNP, AWB – en hulle ook teen mekaar afgespeel” (48). “Ons het ‘n felle stryd met die klomp [!] gehad” (86). Karin Brynard het in 1983 geskryf: “Kappiekommando het ‘ander hemel'” (49). Pakendorf skryf: Die regses, soos Andries Treurnicht, “verteenwoordig die verlede. Ons moet die toekoms hanteer” (82). [* In die konteks van Rhodesië verwys Pakendorf na “die terroriste/bevryders” (37), maar die ANC/UDF-aktiviste, bv MK-soldate, word nie terroriste genoem nie.]

Hoe anders, in die sin van beter, Suid-Afrika destyds was, blyk uit die volgende. Oudjoernalis Juanita Swanepoel skryf: “Ek het in Berea gebly, net ‘n paar kilometer van die Perskor-gebou. Soms het ek sommer na die kantoor geloop. Dit was glad nie gevaarlik nie. Johannesburg en Hillbrow is in dié tyd goed bestuur, met Hillbrow ‘n mini-New York” (50). Pakendorf skryf: “Gaan al die dinge [politieke veranderinge] dit moontlik maak dat wit mense seggenskap oor ten minste hulleself behou, of gaan gesamentlike besluitneming nie maar op ‘n swart regering neerkom nie? Vir Die Vaderland [Pakendorf] was laasgenoemde die pad vorentoe [!]” (59). “Die ondenkbare het denkbaar geword” (59). Dít kom van Pakendorf wat die sluipmoord op Hendrik Verwoerd aanskou en daarna geskryf het: “Ons kan maar net bid dat die goeie waarvoor Hendrik Verwoerd gestaan het, behoue sal bly” (129).

Pakendorf beweer dat die veiligheidspolisie hom dopgehou het en dat sy telefoongesprekke afgeluister is. “Was die owerhede, Afrikanerowerhede, so onseker, so paranoïes, dat hulle mense wie se mening hulle elke dag kon lees, van nader wou dophou?” (74). “Tot so onlangs as 2015 is nog na my as ‘n ‘volksverraaier’ verwys” (76). Na ‘n televisie-optrede in 1985 het Pakendorf die volgende kriptiese boodskap in ‘n brief uit Kanada ontvang: “To Harry Pakendorf, Die Vaderland, Soon you won’t have one” (66).

Tydens apartheid het Pakendorf vir (groter) mediavryheid geveg. “Ek het gepleit vir ‘n beskermde klousule in die Grondwet wat vryheid van die media waarborg, plus ‘n waarskuwing: Meer perke sal die land verander in een waarin beskaafde

demokratiese mense nie sal wil woon nie” (79). Is die nuwe Suid-Afrika ‘n paradys vir “beskaafde demokratiese mense”? Was daar tydens apartheid doodgewone alledaagse woorde wat kon veroorsaak dat jy jare tronkstraf moet uitdien én ‘n reuse boete (R100 000) aan ‘n nie-funksionerende slapgat polisieman moet betaal? So iets kan net in ‘n hoogs abnormale samelewing gebeur. “Hoewel die ANC ‘n groter toewyding tot [aan] spraak- en mediavryheid het as wat die NP ooit gehad het, is daar tog ooreenkomste in benaderings” (78). Oor die nuwe Suid-Afrika skryf hy later: “Daar is mediavryheid soos nêrens anders nie [?]. In vergelyking met die tyd voor 1994 is dit ‘n wonderbaarlike en algehele ommeswaai. Die media in die besonder, die howe en die burgerlike samelewing verhoed dat die land nie heeltemal in ‘n moeras verval nie, dat die ergste verneukery aan die lig kom en soms gestuit word” (228).

Maar het Pakendorf mediavryheid toegelaat by die joernaliste wat vir hom as redateur gewerk het? “Daar is verwag dat as jy saam met my werk, jy ‘n standpunt links, soms ver links, van die Nasionale Party sou handhaaf” (84). “By Oggendblad en Die Vaderland was daar ‘n instinktiewe losstaan van die Afrikaner-establishment” (97). Oor sy vrou se joernalistiek skryf Pakendorf: “Die boekeblad was besonders en haar rubrieke eweneens – alles deel van die groter prentjie, die losser staan van die bestaande orde” (103). In die boek is daar geen aanduiding dat Pakendorf hom in dieselfde mate van die huidige korrupte, ondoeltreffende swart bewind distansieer nie. Maar hy erken darem: “Die SAUK as openbare uitsaaier [was] destyds net so na aan die regerende party as die een [SABC] vandag” (128).

PW Botha het apartheid aangepas “maar nooit eens met die gedagte dat die verandering sou beteken dat die Afrikaner, en dus die NP, die mag sou prysgee nie. Dalk sou mag gedeel kon word, maar met remme ingebou wat die Afrikaner – en ook alle blankes – se regte sou beskerm” (152). Dit het FW de Klerk se berugte wigte en teenwigte geword, waarvan niks tereg gekom het nie. Die huidige plaaslike politieke opset het ‘n aanvang geneem toe die Nasionale Party besluit het om mag met die bruin mense en Asiate te deel. “Dit [is] deur wesenlike dele van die NP gesien … as die aftakeling van wat beskou is as die vaste standpunt van die party: blanke heerskappy, en veral die beskerming van Afrikanerbelange” (105). In albei opsigte het die NP-onderhandelaars jammerlik gefaal.

In Rhodesië/Zimbabwe is “setels [aanvanklik] vir die wit minderheid gereserveer” (106): 20 uit die 120 gekose parlementslede vir sewe jaar. Plaaslik is selfs dit nie vermag nie. Effektief was dit algehele oorgawe aan swart mag. Pakendorf vestig die aandag op ‘n belangrike opsig waarin die fatale onderhandelinge blankes in selfs groter mate en vinniger kon benadeel het. “As ons in 1994 nie oorgeskakel het na die proporsionele stemstelsel nie, sou die ANC met gemak ook meer as ‘n tweederdemeerderheid gekry het – en na hartelus die Grondwet kon verander het om hom te pas!” (138).

Naas die 1990/94-ramp was die versaking van die Rhodesiese blankes seker die NP-regering se verraderlikste daad. Pakendorf maak dit af asof dit niks is nie. “Dit is nie moontlik dat 250 000 blankes vir altyd oor ses miljoen swart mense kan regeer nie” (18). Soos die NP-onderhandelaars en die ANC dink Pakendorf suiwer kwantitatief. Die kwalitatiewe minderheid onder wie se bekwame leiding sowel Suid-Afrika as Rhodesië (en Suidwes-Afrika) ontwikkel is, word sonder gewete vir die wolwe gegooi. Lees gerus Ian Smith se boek, The great betrayal, (London: Blake Publishing, 1997, 418p; Bitter harvest, 2008, 465p, Amazon Kindle $6,89).

Oor die destydse vooruitgang/ontwikkeling onder die blanke bewind is Pakendorf sinies: “Vooruitgang … Maar altyd soos deur wit heersers bepaal en altyd vanuit ‘n meerderwaardige houding. In wese, ‘n diepe belediging vir blote menswees” (124). Sou agteruitgang onder swart heersers werklik beter wees? In die plek van blankes se meerderwaardige houding het die diktatuur (of tirannie – John Stuart Mill) van die meerderheid (die kwantitatiewe, die demografie, sonder inagname van kwalitatiewe oorwegings) gekom. Is dit werklik ‘n saliger toestand vir die land en vir die (meerderheid) inwoners?

“My standpunt was dieselfde as dié van die regses in die party [NP], asook die HNP: As jy eers die deur vir magsdeling oopmaak, sal jy hom nooit weer kan toemaak nie. Hulle was daarteen; ek daarvoor” (109). Dit herinner aan die laaste sin in NP van Wyk Louw se Raka (Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1958, p 32): “Raka, die skelm dier … niemand het gewaag om met een slag die smal hek ooit weer teen hom te sluit.” Dan kom Pakendorf met hierdie soliede dwaasheid: “‘n Gedeelde toekoms was nie net die regte ding om te doen nie, maar ook op lang termyn die enigste waarborg [!] vir die Afrikaner se bestaansreg en die blanke gemeenskap in die algemeen” (109). ‘n Mede-joernalis, At Viljoen, het ‘n reeks van drie artikels oor die moontlikheid van konsosiasie/saambestaan in Pakendorf se koerant geskryf: “Die opgee van totale mag en die deel daarvan met ander bevolkingsgroepe. Maar darem met genoeg beskerming vir die blanke, en dan veral die Afrikaner” (116).

Pakendorf se siening van die blanke bewind, oftewel apartheid, is: “Ons sal besluit en julle moet dit aanvaar” (122). “Wat sou óns gesê het en hoe sou óns reageer het indien vir ons gesê is: Ons het besluit, hier is julle vryheid. Geniet dit. Dis mos wat julle wil hê” (122). Dit is om die saak op ‘n goor manier te stel. Is die blankes se staatkundige situasie deesdae beter as dié van die swartes destyds? Sekerlik nie. Dit is ongetwyfeld baie slegter. Cyril Ramaphosa het suiwer rassisties gesê dat blankes se eiendom sonder vergoeding gekonfiskeer en aan swartes gegee gaan word, of blankes daarvan hou of nie. Owerheidsdiefstal was nooit NP-beleid nie. Byvoorbeeld, onteiening ingevolge die wet op groepsgebiede het in ruil vir vergoeding aan die eienaars geskied.

As oorverligte (Otto Krause het gepraat van “oorbeligte” – 91) het Pakendorf Nelson Mandela verdedig teen diegene wat oor sy bekwaamheid en bestendigheid getwyfel het. Hy verwys tereg na die “sjarme-krane” wat Mandela oopgedraai het (145) om bv die blankes te paai. My indruk is dat Mandela ‘n hopelose skepsel was wat glad nie in staat was om die land te regeer nie. Thabo Mbeki word gekritiseer omdat hy “begin [het] om ras in byna alles raak te sien” (147). Was dit nie eerder deurgaans só nie? Jacob Zuma word beskryf as “slim maar nie wys nie … kon destyds my nie indink dat hy Suid-Afrika so tot by die afgrond sou sleep nie” (147).

“Met FW de Klerk … het ek persoonlik nie veel te doen gehad nie, hoewel ons by die koerant hom regs van die middel beskou het … Ek is oortuig daarvan dat hy nie die uitkoms van die oorgangsonderhandelinge so wou gehad het nie, maar ‘n groter mate van beskerming vir blanke belange, en dan veral Afrikanerbelange, sou wou inbou” (144). “Jy kan nie Nelson Mandela uit die tronk vrylaat, die ANC vryelik laat opereer en reken jy kan nog beheer behou nie. Om van voorskryf soos in die verlede nie eens te praat nie. So gesien, was die ooreenkoms wat tot die verkiesing van April 1994 gelei het, buitengewoon [!] goed. Veral drie elemente was van sleutelbelang en in later jare sou dit blyk nie vir die ANC gunstig te wees nie: [1] die proporsionele stemstelsel wat totale ANC-oorname op lang termyn verhoed het, [2] die klem op menseregte, en [3] die Konstitusionele Hof met sy wakende oog oor die Grondwet” (145).

[1] Die proporsionele stemstelsel het totale ANC-oorname dalk net op kort termyn verhoed. Op lang termyn is dit demografiegewys stikdonker nag vir die blankes, selfs as die swartes hulle anti-blanke solidariteit net in ‘n redelike mate handhaaf. Die instroming van inkommers, wat deur Cyril Ramaphosa aangemoedig word met sy ideaal dat daar geen landsgrense in Afrika moet wees nie, vererger hierdie situasie. [2] In die praktyk is menseregte ‘n foefie wat misbruik word om voorheen benadeeldes, dus tans bevoordeeldes (swartes), verder te bevoordeel en voorheen bevoordeeldes, dus tans benadeeldes (blankes), verder te benadeel. [3] Vir die blankes is daar (feitlik) geen voordeel in die Grondwet wat na goeddunke vertolk en na willekeur deur die swart meerderheid verander kan word nie.

Daar is vir die blankes ook geen heil in die Konstitusionele Hof nie. Na aanleiding van die boek, Hermann Giliomee, historikus: ‘n outobiografie (Kaapstad: Tafelberg, 2016), het ek op Praag (18.03.2017) geskryf dat Giliomee “die mite van ‘n regbank wat onafhanklik van die ANC funksioneer, nekomdraai. Driekwart van die regters in die Konstitusionele Hof ‘is ope of stilswyende ondersteuners van die ANC’ (p 202). Hierdie hof is ‘bevooroordeeld ten gunste van die dominante party … die ANC daarop ingestel is om al die magsinstrumente te beheer, insluitende die regbank. Teen 2015 het die regerende party minstens driekwart van die Regterlike Dienskommissie se lede, wat regters by die uitvoerende gesag aanbeveel, geplaas’ (203).”

Pakendorf stel die belangrike maar selde genoemde feit dat die ANC gestig is om “sekere regte vir die swart elite – hoegenaamd nie die massa nie – te behou” (149). Daar kan kwalik twyfel wees dat die ANC-leierskap steeds onwrikbaar koersvas op hierdie pad is. Hy skryf ook in besonderhede oor die interne woelinge in Perskor, wat seker nêrens anders gedokumenteer is nie. Maar dit is sake waaroor daar min openbare belangstelling is. Wat wel steeds van belang is, is wat hy skryf oor sy ontmoeting met die ANC in die Mfuwe-wildreservaat in Zambië in 1985. Hy is daarheen genooi want “Die Vaderland [is] as al hoe meer radikaal gesien” (161), wat eintlik ‘n swak getuigskrif is. ‘n Politieke wetenskaplike, Piet Liebenberg, het toe tereg verwys na “die ware ANC wat op militante wyse ‘n radikale, revolusionêre verandering in die RSA wil bewerkstellig” (165).

Na aanleiding van verskerpte sanksies teen Suid-Afrika het Pakendorf geskryf: “So word ons gestraf vir die onreg in die land, vir die gewettigde diskriminasie, vir apartheid om die ding op sy naam te noem” (165). Die onreg van wettige rassediskriminasie is natuurlik nog steeds met ons, maar word teen blankes gepleeg, gevolglik word dit nie deur oorverligtes soos Pakendorf veroordeel nie. Hy het dit eintlik voorsien: “Wanneer die wit bewindhebbers die dag ingeruil is op swart bewindhebbers en menseregte nog minder erkenning kry as tans, sal ons land egter nie meer ‘n ‘morele’ probleem vir die res van die wêreld wees nie … Ons moet self besluit wat geregtigheid is en magsdeling mag die antwoord wees – maar ons moet bereid wees om daaroor te onderhandel en nie voor te skryf nie” (166). In 1985 het Pakendorf by ‘n kongres van die Africa-America Institute in Washington DC “met stelligheid voorspel dat ‘n swart regering in Suid-Afrika in die vooruitsig was” (209).

Oor die Mfuwe-gesprekke skryf Pakendorf: “Die berigte het natuurlik Die Vaderland se posisie herbevestig as die mees uitgesproke Afrikaanse koerant, wanneer dit by die ANC en pleidooie vir gelyke behandeling vir alle mense in die land kom. Ook meer as byna alle Engelse koerante” (191). Oor die gesprekke self het Pakendorf in Die Vaderland geskryf: “Die ANC het sonder twyfel as menslik oorgekom, ver van die indruk dat hierdie net geharde terroriste is … Die ANC is nie koelbloedige barbare wat wit Suid-Afrikaners se koppe teen die spreekwoordelike wawiel wil stukkend slaan nie” (169) – eintlik ‘n lae hou, want die verwysing is na wat met Voortrekkerbabas na die moord op Piet Retief en sy geselskap gebeur het.

“‘n Stelsel van een mens, een stem in een land is vir die ANC onverhandelbaar. Die enigste saak waaroor onderhandel kan word, is hoe om dit te bewerkstellig” (180). Dan hierdie belangrike en korrekte inligting oor die ANC vyf jaar voor met grondwetlike onderhandelinge begin is: “As hulle praat, wil hulle praat oor hoe om die bewind oor te neem. Magsdeling, gesamentlike besluitneming, federasies … dit is nie deel van die ANC se politieke agenda nie” (169). “Dit gaan oor magsoorname, nie magsdeling nie. En om hulle doelwit te bereik, sal hulle geweld en bloedvergieting aanwend. Daaroor moet daar nie illusies wees nie” (170).

“Die ANC-standpunt is dat hulle sal voortgaan met die veldtog van geweld omdat dit ‘n metode is om die Regering onder druk te plaas” (179). Dan volg hierdie vermetelheid: “Die ANC glo dat hulle Suid-Afrika eintlik ‘n guns doen met hul veldtog van geweld. Sy lede is bereid om hulle lewens te gee ‘om ‘n wonderlike [!] Suid-Afrika te skep waarin almal [!] trots sal wees om burgers te wees'” (179-180). “Geregtigheid op politieke, ekonomiese en maatskaplike vlak [sal] vir alle mense tot stand kom” (183). “Die ANC is nie te vinde vir ‘n tydelike opskorting van hul veldtog van geweld om met die Regering te onderhandel nie … As die Regering ernstig is met sy hervormingsveldtog, sal hy nie daarop aandring dat die ANC geweld afsweer nie” (180). Is sodanige gewelddadigheid versoenbaar met Pakendorf se stelling dat die ANC nie “geharde terroriste” en “koelbloedige barbare” is nie?

Het FW de Klerk en sy onderhandelaars versuim om kennis te neem van wat Pakendorf in 1985 geskryf het of het hulle hulle eenvoudig nie daaraan gesteur nie? Tydens die grondwetlike onderhandelinge het die ANC volstoom en feitlik ongesteurd met sy terrorisme voortgegaan en die skuld op die regering se veiligheidsmagte of ‘n fiktiewe derdemag gepak. Nieteenstaande Pakendorf se duidelik uitspraak in 1985 het De Klerk voor en ná die 1992-referendum voorgegee dat dit tydens die onderhandelinge om magsdeling en nie om blanke magsoorgawe gaan nie.

Die owerheidsdiefstal van blanke eiendom deur ‘n ANC-regering is ook reeds in 1985 voorsien: “Daar is voorstanders van nasionalisering en onteiening van eiendom en maatskappye, en daar is diegene wat ruimte sien vir ‘n vorm van die vryemarkstelsel onder sentrale beheer” (170). Die sentralisering van politieke mag is kenmerkend van marxistiese state. “Daar moet ‘n mate van herverdeling van rykdom plaasvind … Tog sal private inisiatief ‘n rol hê om te vervul … Maar die ANC het min twyfel dat die kapitalisme verwerp sal word … Suid-Afrika is ‘n ryk land en die rykdom moet gedeel word” (181). “Die basis van die stryd is … die Freedom Charter” (182). Die nuwe Suid-Afrika sal glo nie soos die res van Afrika wees nie (181). In werklikheid word Suid-Afrika sedert 1994 al hoe meer ‘n tipiese Afrika-staat en dit is nie ‘n kompliment nie.

Laat in Pakendorf se 1985-verslag en onprominent kom Afrikaans darem aan die beurt: “Ons gesels oor die toekoms van Afrikaans. Die taal sal bly voortbestaan, kom die versekering” (173). Daar word nie gevra of gesê vir hoe lank Afrikaans sal voortbestaan nie en ook nie of ‘n ANC-regering Afrikaans sal bevorder nie. Maar dit is in elk geval dwaas om peil te trek op versekeringe wat deur die ANC gegee word.

In ‘n nawoord van twee bladsye – seker van die skandaligste twee bladsye in die annale van die Afrikaanse literatuur – skryf Pakendorf: “Met die land gaan dit redelik … Die howe funksioneer behoorlik [?], die media is sterk, en daar is beweging- en meningsvryheid [Sparrow? Momberg?]. Dis ‘n werklik demokratiese bestel waar ander partye as die ANC in die afsienbare toekoms ‘n regering sal kan saamstel. Natuurlik is daar groot probleme – misdaad, werkloosheid, swak onderwys, kwynende werksgeleenthede, ‘n korrupte en onbekwame spul regeerders. Feit [!] is egter dat diskriminasie op grond van ras weg is [!] – en dis nie korrek om hier na omgekeerde diskriminasie te verwys nie” (229). Pakendorf dink blykbaar daar is geen wraaksug van die swart kant af nie. “Regstellende aksie is nie eens naastenby, effens of omtrent, vergelykbaar met dit wat ons aan ander rasse in die land gedoen het nie. Goed, dit word verkeerd toegepas, maar noodsaaklik is dit wel. Al is dit net om die onreg van die verlede te help regmaak” (229). Dit is makliker om huidige onreg reg te maak en Pakendorf kan hom gerus eerder hiervoor beywer. Dan sal hy die blankes se kant moet kies en polities byderwets sal hy dit om die dood nie doen nie.

Pakendorf kom met dieselfde drogredenasie as Nelson Mandela: Na die Anglo-Boere-oorlog (ABO) is Afrikaners glo “boontoe … op die rug van ander, dat ons ons reg gebou het op ons onreg jeens ander. Maar tog het ons in die tagtigs, en gewis in die negentigs [magsoorgawe], die wonderbaarlike [!] reggekry: Ons het ons rug gekeer op die onreg en in ‘n vrye referendum in 1992 uit ons eie die mag oor die land opgegee – en ook die mag oor onsself” (230). Pakendorf weet sekerlik dat hy hier lieg. Die meeste ja-stemmers was bereid om ‘n mate van politieke mag aan die swartes te gun, maar daardie blankes was sekerlik nie bereid om hulle selfbeskikking op te offer in ruil vir die tirannie van die meerderheid nie. Die blanke kiesers is destyds deur FW de Klerk valslik onder die indruk gebring dat bv eie woongebiede en eie skole sou bly voortbestaan en dat niemand sy werk sou verloor nie. Ook dat die nuwe grondwet in ‘n opvolgreferendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Van hierdie plegtige beloftes het niks tereg gekom nie.

Oor die eerlose en oneerlike magsoorgawe in 1994 is Pakendorf liries. “Dít was ons Derde Vryheidsoorlog. Ons het hierdie een as oorwinnaars afgesluit – ‘n oorwinning vir die land, maar ook vir onsself” (230). Jonathan Jansen, daarenteen, beweer dat die Afrikaners in 1994 ‘n tweede keer verloor het; net soos in 1902. Die gevolge van 1990/94 (veral op lang termyn) is myns insiens nie minder destruktief as die ABO nie. Ons kan letterlik alles verloor en nie eens met ‘n verskroeide aarde bly sit nie omdat dit deur die owerheid sonder vergoeding van ons gesteel kan word. Hoe kan 1994 ‘n oorwinning vir die land (en die meeste van sy inwoners) wees as, anders as voorheen, agteruitgang, verval en wetteloosheid sedertdien kenmerkend van die land geword het?

Dan wend Pakendorf hom suiwer kwantitatief (soos die ANC) tot die verkleinering van Afrikaners. “Feit is eenvoudig dat die Afrikaner ‘n minderheid van die Afrikaanse gemeenskap uitmaak en ‘n nóg kleiner minderheid in die land – in so ‘n mate dat g’n niemand hom eintlik aan ons hoef te steur nie. Net so nou en dan, as dit kom by sake soos Afrikaanse skole, maak ons ons stemme dik en word daar geluister” (230). Glo Pakendorf werklik dat Afrikaners in 1992 vir boggerolstatus gestem het of is ons veeleerder uit ons toekoms verneuk? Oor Afrikaanse skole sal Pakendorf hom nie bekommer nie. Hy het sy kinders in Duitse skole laat opvoed. Soos ander oorverligtes vertroetel Pakendorf sekerlik minderheidsregte vir swart Amerikaners. Waarom nie ook simpatie hê met blanke Suid-Afrikaners aan wie geen groeps- of minderheidsregte gegun word nie?

Pakendorf borduur valslik voort: “Ons het ons onsself as’t ware uitrangeer. Ons is te veel die haan wat op sy eie mishoop staan en kraai – so ver van almal dat niemand dit hoor nie. Kyk maar net na die syfers [weer kwantitatief]: Uit elke tien mense wat Afrikaans as moedertaal praat, is een swart, vyf bruin en net vier wit. Maar as jy loer in die media, luister na openbare debatte, om jou kyk, sal jy sweer die Afrikaner is die somtotaal van die gemeenskap” (230). Wat die blankes en veral die Afrikaners alles tot stand gebring het (sowel kwantitatief as kwalitatief) word glad nie deur Pakendorf in berekening gebring nie. Hy skaar hom eerder by bv die onetiese terroriste en misdadigers wat deesdae magsposisies beklee.

“Voordat ons almal in hierdie gemeenskap nie saampraat, saamwerk, vir mekaar omgee nie, sal ons seggenskap oor onsself en in ons land nóg meer afneem. Ons gaan die vrugte van ons oorwinning [!] in die Derde Vryheidsoorlog laat vrot word, want te veel van ons het in ons diepste wese nie van die gedagte dat die Afrikaner ‘n uitsondering is, histories anders is, afskeid geneem nie. Ons is net nie genoeg toegewy aan die groter materiële en geestelike welvaart van al die mense in die land nie. So van alleen staan, sal ons nog vergaan” (230). Die suksesvolle en vooruitstrewende Suid-Afrika van weleer was ‘n uitsonderlike land waartoe Afrikaners onontbeerlike en uitsonderlik voortreflike bydraes gelewer het. Daar kan kwalik van Afrikaners verwag word om met dieselfde entoesiasme hulle vindingrykheid en kundigheid in ‘n bodemlose put te stort; des te meer as hulle deurlopend benadeel, geminag, misken en verguis word. ‘n Sterk saak kan daarvoor uitgemaak word dat Afrikaners op grond van hulle bewese positiewe bydraes beter as enige ander ras- of etniese groep behandel behoort te word. Die teenoorgestelde is egter die geval en Pakendorf vereenselwig hom daarmee.

Pakendorf het daarop aangedring dat sy koerant se beleid duidelik verlig moet wees omdat “ek nie anders kan wees as wat ek is nie” (214). In 1986 is hy weens sy politiek deur Perskor ontslaan (222). “Ek was net te krities, te ver van die norm” (222).

Naby Kroonstad het Pakendorf boere toegespreek en gesê hulle moet nie meer die onderskeid tussen “ons” en “hulle” maak nie. Almal moet “ons” wees. “In vraetyd staan ‘n boer voor in die gehoor op: Baie dankie, nou verstaan hy. Ons steel so baie van ons skape” (226).

 

Manfred Delport: Mandela, Marais en die media

Oor die afgelope paar dae is al wat ‘n hoofstoompublikasie onleesbaar en die meeste radiostasies totaal onluisterbaar agv die lagwekkende huldeblyke aan ‘n afgestorwe misdadiger.

‘n Konstante tema van al die hagiografieë wat aan die sogenaamde moeder van die sogenaamde nasie gewy word, is dat sy kwansuis ‘n “komplekse” persoon was. Ek sukkel weliswaar so ‘n effe om te begryp wat so danig kompleks aan ‘n gewelddadige ontvoerder, moordenares en veroordeelde bedriegster is; iemand wat skynbaar van ‘n jong ouderdom af ‘n probleem met wetsgehoorsaamheid en getrouheid aan haar man beleef het. Kompleksiteit sou immers daarop dui dat sy veelvuldige fasette gehad het; dat sy die spreekwoordelike Calvinistiese goeie werke ook vermag het, in stede daarvan om die gepeupel op te hits om mense wreedaardig te vermoor, om geld te verduister of om haar man te verneuk. Sy het tot op haar sterwensdag steeds min agting vir enige reëls getoon, en sonder om te blik of te bloos haar salaris as LP getrek, sonder om ooit in die parlement gesien te word.

Daar is eweneens min sprake van die presiese aard van haar gewaande goeie hoedanighede, veral in die toesprake van die politici. Dit is meestal vae goed wat gesê word; leë, betekenislose slagspreuke wat geopper word: “Sy het na die jeug uitgereik”, aldus president Ramaphosa. Sy het hulle seker heelwat van alternatiewe gebruike vir vuurhoutjies en buitebande geleer, neem ek aan. Wat het sy egter presies gedoen wat so goed was? Dit is skynbaar ‘n staatsgeheim.

Maar wag, sê die apologete, soos die ekstreemlinkse, selfhatende prof Christi van der Westhuizen, ons moet verstaan dat sy ‘n goeie mens was. Hoekom? Want daar was apartheid. Want sy was swart. Sy het geld gesteel en mense laat vermoor, want sy was swart en agv apartheid, voer Van der Westhuizen ook dan in ‘n Naarpersrubriek aan. Baie soos Beëlzebub vir Hansie maak kul het, het apartheid vir Mandela maak steel en moor. Ons moet haar vergewe, want sy’s swart. Stompie Sepei, wat selfs swart was, se ouers put kennelik groot berusting uit hierdie een.

Hierdie gedagtes het by my opgekom terwyl ek na die rolprent, Die Wonderwerker, wat oor Eugène Marais handel, gekyk het. Ek wil dit egter onmiddellik duidelik maak dat ek op geen manier vir Marais met ‘n dooie misdadiger probeer vergelyk nie, aangesien hy ‘n meestal ‘n beskaafde, intelligente en gesofistikeerde mens van vele fasette was.

Marais was wel ‘n figuur met ‘n donker kant. Sy verslawing aan morfien is welbekend, al het hy nooit as gevolg van sy verslawing die behoefte ontwikkel om enige iemand wreedaardig te laat doodbrand nie. Marais het ‘n voorliefde vir jong dames gehad. Daar was selfs spekulasie dat die skrywer Herman Charles Bosman Marais se liefdeskind by ‘n jonger vrou sou wees. Hy was ‘n feilbare ouer. Marais se eie kind is deur sy suster grootgemaak, nadat sy vrou kort na die kind se geboorte gesterf het. Hy en sy seun het in latere jare heeltemal vervreemd geraak.

Die donker kant van sy persoonlikheid het egter verder gestrek as morfien en liaisons met jong dames. Ná die Anglo-Boereoorlog het hy berug geword vir sy vriendskap met daardie aartsimperialis en hater van Afrikaners, Lord Milner. As joernalis het hy selfs gunstige berigte geskryf oor Milner se verengelsing van Afrikaanse skole, iets wat hom nou nie juis vandag in Praaglesers se goeie boekies sou bring nie. Iets wat Praaglesers miskien nog meer warm onder die kraag sou maak, is dat Marais ‘n Vrymesselaar was, en baie lesers sou meen dat dit hom een van die Antichris se dissipels gemaak het.

Wat egter merkwaardig is, en wat in absolute, skrille kontras staan met die leuens in die hagiografieë waarmee die hoofstroommedia tans besmet word, is dat Marais wel ook op talle ander gebiede presteer het. Daar was skynbaar niks wat bokant sy intellektuele vermoëns was nie.

Sy werke Die Siel van die Mier en The Soul of the Ape word selfs vandag nog hoog aangeslaan as baanbreker-werke in die natuurwetenskappe.

Hy het hom gedeeltelik as ‘n mediese dokter bekwaam, en as myndokter gewerk.

Hy het as advokaat in Pretoria gepraktiseer.

Hy was ‘n joernalis en het op negentienjarige leeftyd reeds die redakteur van ‘n publikasie, Land en Volk, geword.

In ‘n tydvak waarin daar nog baie min poësie in Afrikaans bestaan word, het hy in Afrikaans gedig, soos wat ‘n iedere en ‘n elke Afrikaanse skoolkind wat Winternag moes leer, kan getuig.

Marais het drie dramas gepubliseer, asook verskeie werke van Afrikaanse prosa, onder andere natuurwetenskaplike prosa en Dwaalstories.

Bostaande is uiteraard net die mees oppervlakkige skets van ‘n uiters talentvolle, maar ook omstrede, persoon se lewe en werk. Dit is wat ek verstaan onder ‘n komplekse karakter. Kontrasteer dit egter met die loutere twak wat die afgelope paar dae konstant oor ‘n blote misdadiger verkondig word, ook in al wat ‘n Naarperspublikasie is, wat in haar lewe skynbaar nie een enkele positiewe bydrae tot die mensdom gelewer het nie, buiten om swart te wees, en dit word duidelik dat die hoofstroommedia die kluts totaal kwyt is.

Verskoon my dus dat ek sommer nou vir my Leon Rousseau se biografie oor Marais, Die Groot Verlange, aanlyn gaan koop, as ‘n teengif teen die onleesbare hoofstroommedia se propaganda.

Karel Combrinck: Maddie lui die klokkie

Êrens op Youtube is daar ‘n toneeltjie van ‘n man wat aan sy worshondjie Maddie, opdrag gee om ‘n klokkie te lui vir ‘n lekkertjie of ‘n koekie: Maddie the 10 Week old Dachshund learning to ring a service bell!

Hierdie toneeltjie is ‘n volmaakte simboliese uitbeelding van die verhouding tussen Amerika en Europa vandag. As Duitsland, Frankryk, ens gehoorsaam is, en meesal is hulle, kry hulle dan soms ‘n koekie en soms net ‘n bitterbessie, afhangende van Amerika se bui. Pas weer het American Airlines ‘n bestelling van 47 Europese Airbus-stralers gekanselleer ten gunste van Boeing, duidelik binne die raamwerk van president Trump se beleid van “America first” .Dus ‘n geval van die bitterbessie…

‘n Voorbeeld van die Europese Unie se volslae en patetiese gedienstigheid aan die VSA is dié rondom die gaspypleiding uit Rusland na Wes-Europa waarvan die Europeërs volkome afhanklik is. Soos ons weet, is die Amerikaners reëlreg teen die bestaan van hierdie pypleiding gekant en beywer hulle hul instede daarvan vir ‘n pypleiding vanaf die Midde-Ooste deur Sirië na Wes-Europa, wat onder hulle beheer sal wees. Sirië weier egter om hierdie pypleiding oor hulle grondgebied toe te laat. Verder hoef nie gesoek te word nie vir die knaende Amerikaanse veldtog teen Sirië en Rusland. Dat hulle ‘n stryd voer teen Sirië “ter bevordering van die demokrasie” en weens die Siriese regering se gebruik van “chemiese wapens” is klaarblyklik maar net nog meer van die deursigtige leuens waaraan ons al gewoond is.

Interessant is terloops dat Naarpers met Vuilbaard Scholtz aan die voorpunt deurgaans die pro-Amerikaanse standpunt stel. ‘n Mens kan wonder of Amerika Scholtz se steun nodig het of kry hy dalk ‘n koekie.

Maar nou is dit natuurlik wesenlik wat die Europeërs self dink en sê van die bestaan en gebruik van die Russiese gaspypleiding wat duidelik in hulle belang is, maar wat nie in die Amerikaanse kraam pas nie. Hulle houding is dat hulle liefs nie wil kant kies nie. Hulle sal liewer maar wag en kyk hoe die dispuut homself oplos. Dit sou lagwekkend gewees het as dit nie so jammerlik tragies was nie.

Ten einde die tekort aan te vul wat veroorsaak sou word indien die Europeërs die gastoevoer uit Rusland moes afsny, bied die Amerikaners aan om hulle eie, veel duurder skaliegas aan Europa te verskaf, wat Europa net nog meer afhanklik van Amerika sou maak. Vir die oomblik het die Europeërs nog nie aan hierdie brokkie gebyt nie, maar gee net kans…

Dit sou in die belang van die Europese Unie wees om goeie en noue betrekkinge met Rusland te handhaaf. Rusland is vir hulle ‘n buurland, met ‘n vergelykbare kultuur, met reusebronne van grondstowwe, wat ‘n afsetgebied kon wees vir hulle produkte en wat hulle in staat sou kon stel om in samewerking werklik ‘n rol op die internasionale verhoog te speel. Maar nee, hulle verkies om krampagtig aan die Amerikaanse rokspante vas te klou en vol te hou met ‘n totaal verspotte en teenproduktiewe sanksieveldtog teen Rusland.

Met die skepping van die Europese Unie is aan die Europeërs voorgehou dat die nuwe eenheid Europa in staat sou stel om sy stem op die internasionale terrein dik te maak en veral die hoof te bied teen Amerikaanse politieke en ekonomiese oorheersing. Hiervan het totaal niks gekom nie en Europa is nou meer onderdanig aan Amerika as wat hulle ooit was, ligjare verwyder van die tyd van Generaal De Gaulle toe daar nog geen Europese Unie was nie.

Wat het dan gebeur? Wel, wat gebeur het en wat nooit aan die Europeërs verduidelik is nie, is dat die Europese Unie geheel en al ‘n Amerikaanse skepping is. Die Amerikaners het die Europese Unie tot stand gebring ten einde beter beheer oor hulle te hê, d.w.s . beheer oor hulle verdediging, hulle buitelandse beleid, hulle bankwese, hulle ekonomie, ten einde uiteindelik meer geld uit hulle te kan maak. Europa kan vandag letterlik beskou word as ‘n kolonie van die Amerikaanse empaaier. Die vooruitsig van ‘n sterker, meer onafhanklike Europa was weinig meer as ‘n koekie wat aan hulle belowe was as hulle die klokkie lui.

Leon Lemmer: Gabriël Botma oor Afrikaanse polemieke

Aan die Universiteit Stellenbosch (US) funksioneer die Departement Journalistiek sedert 1978. Piet Cillié was die eerste hoof, gevolg deur Johannes Grösskopf (die pa van Hein, die 1987-ANC-bomplanter), George Claassen (wat by die Waarheids- en Versoeningskommissie sy sondes bely en om verskoning gevra het) en sedert 2001 Lizette Rabe. Hieruit blyk die departement se sterk gebondenheid aan Naspers/Media24. Oudredakteur Hennie van Deventer roem daarop dat Naspers se koerante ‘n “sleutelrol” in die politieke en staatkundige hervorming gespeel het (Gabriël Botma, bron hier onder, Kindle 1228). Geeneen van Cillié se US-opvolgers sal hulleself ongekwalifiseerd Afrikaners noem nie.

‘…die vrees vir Afrikanerherlewing en -mobilisering nog nie heeltemal verdwyn het nie’ – Gabriël Botma

Sedert Chris Brink se aanstelling as US-rektor in 2001 het Rabe geblyk ‘n sterk ondersteuner te wees van die US-transformasiebeleid (met die gepaardgaande afskaling van Afrikaans). Sy was ook een van die voorbokke ten gunste van die postume toekenning van ‘n US-eredoktorsgraad aan die kommunis Bram Fischer (1149). Die Burger het die US in ‘n hoofartikel in sy kwaad gesterk met die stelling dat Fischer “‘n rolmodel vir alle tye, ook vir komende geslagte US-studente” is (1156). “Die Stellenbosse Afrikaner-establishment van die vroeë 21ste eeu [het Fischer] gebruik as simboliese gebaar om aan hulself en ander te bewys dat hulle anders as hul voorgangers dink en doen” (1162). Botma is dit klaarblyklik met Rabe eens oor Fischer, want hy noem hom ‘n Afrikaner en ‘n held en ‘n visionêr wat deesdae “aan die volksboesem gekoester word, terwyl [hy] in [sy] eie tyd verguis is” (1714).

Rabe het ‘n boek oor Rykie van Reenen gepubliseer (2011). Van Reenen het Steve Biko as nie ‘n breker nie maar as ‘n bouer gekarakteriseer (884). Daar is jaarliks ‘n Rykie van Reenen-genootskap in die departement beskikbaar, wat onder andere aan uiters linkse joernaliste, soos Hannelie Booyens (2011) en Willemien Brümmer (2012, ‘n agterkleinkind van CJ Langenhoven), toegeken is. Max du Preez en Adriaan Basson is van die spesialis-gasdosente wat daar optree. In Maart het die US ‘n eredoktorsgraad aan Du Preez toegeken. Dit is heel moontlik deur Rabe geïnisieer. Sy het tydens die gradeplegtigheid gemotiveer waarom Du Preez vereer word. ‘n Oud-US-student en ouddosent van hierdie departement, Herman Wasserman, is al aangespreek oor die “neerhalende manier” waarop hy “na die Afrikaner, sy kerk en sy kultuur” verwys (3054).

Die departement joernalistiek wil blykbaar graag eerder op Afrika as Suid-Afrika ingestel wees. Lesings word bv in die Mediafrica-gebou aangebied en vind aansluiting by Russel Botma se Hoop-projek, wat die marxis Paulo Freire se pedagogie van die onderdruktes as hoeksteen het. Een van die omstrede doelwitte van hierdie departement is om demokrasie (dus swart regering in Suid-Afrika) te bevorder; ‘n ideologiese manie wat kwalik akademies-wetenskaplik geregverdig kan word. Daar is immers baie soorte staatsvorme, elkeen met voor- en nadele.

Uit hierdie oord kom Gabriël J Botma se boek, Polemieke: Bekgevegte in Afrikaans (Kaapstad: Zebra Press, 2018, 200p, R240; Amazon Kindle $15,96). Die outeur is ‘n dosent in joernalistiek aan US. Hy was voorheen ‘n joernalis by Die Burger. Uit die teks en inligtingsbronne blyk ‘n sterk verwantskap met Naspers/Media24. Eintlik is die boektitel misleidend. Standpunte vir of teen ‘n onderwerp word nie werklik gestel en ontleed nie. Die teks oor veral die eerste drie onderwerpe (politiek, taal en kerksake) ontaard eintlik in selektiewe historiese oorsigte. Leopold Scholtz se boek, Kruispaaie (2016 – Praag 29.05.2016), dien dikwels as rigsnoer. Die (anglisistiese) frases “eienaardig genoeg” en “ironies genoeg” kom in oormaat voor; ook “as volg” pleks van “soos volg”. Die grofste flater is die verwysing na die United Democratic Movement (Bantu Holomisa se politieke party) terwyl die United Democratic Front (die binnelandse terreurbeweging van die ANC wat deur Desmond Tutu en Allan Boesak gelei is) bedoel word (1832).

Aanvanklik probeer Botma om sy linkse politiek in toom te hou maar sy woordkeuse, invalshoeke en seleksie van gevalle laat by die kritiese leser min twyfel oor die outeur se gesindheid. “Die sentrale vraag wat in hierdie boek ondersoek word, is hoe opspraakwekkende polemieke in Afrikaans en onder Afrikaners sedert die koloniale tydperk aangesluit het by die verhaal van die ontwikkeling, hoogbloei en val van Afrikanernasionalisme. Die boek staan krities teenoor ‘n dominante verhaal van Afrikanereenheid” (144). “Die opspraakwekkende polemieke ter sprake in hierdie boek is almal in Afrikaans gevoer, en in groot mate tussen lede van die groep wat as Afrikaners bekend staan. Veral weens apartheid het die term sinoniem geword met ‘wit, konserwatiewe’ mense, maar sommige historici bevraagteken hierdie konnotasie en voer aan dat ‘n meer ‘oop en inklusiewe’ gebruik daarvan in die geskiedenis bestaan het, met die implikasie dat dit ook in ‘n nuwe bedeling moontlik is” (167).

Deurgaans is dit asof die outeur hom buite die Afrikanerdom posisioneer. Hy is myns insiens deel van “die ongemaklike waarheid dat die vyande van die voortbestaan van Afrikanernasionalisme … nie buite die laer [!] te vinde [is] nie, maar aan eie boesem” (3017). Dit lyk asof Botma dink of hoop dat die tyd vir Afrikanernasionalisme en Afrikaners uitgeloop het, bv (hoogs oordrewe): “In die 1970’s het Afrikanernasionalisme reeds met mening begin verbrokkel” (403). In die laaste hoofstuk verwys Botma na Afrikaners as “die voormalige volk” (3213) maar vervolg “dat die vrees vir Afrikanerherlewing en -mobilisering nog nie heeltemal verdwyn het nie” (3253). Afrikanerskap berus “in groot mate op selfidentifikasie … jy moet ook self die etiket ‘Afrikaner’ omhels” (173). Dit is presies waarvan Botma homself weerhou. Lyndon Johnson het tereg gesê: “It is probably better to have him inside the tent pissing out, than outside the tent pissing in.” Dus, dit is beter om vanuit die tent (die Afrikanerdom) na buite te urineer (soos ek doen) as om van buite af in die tent in te urineer (soos Botma doen).

Hy haal Hermann Giliomee soos volg aan: “Is die Afrikanergemeenskap ‘n rasgebaseerde gemeenskap wie se taalstryd ondergeskik is aan die vestiging van blanke baasskap? Of is dit hoofsaaklik ‘n taalgemeenskap wie se maatskaplike identiteit gevorm is deur die stryd vir Afrikaans as openbare taal op gelyke vlak met Engels?” (179). Myns insiens is die Afrikanerdom sekerlik blank rasgebaseerd en gaan dit deesdae nie meer om baasskap nie maar eerder om selfbeskikking (wat in verskillende vorme moontlik is), met Afrikaans as die kern van ons identiteit.

Botma beweer dat die Afrikaner se wêreldjie ná apartheid in groot mate ingekrimp het “tot die spreekwoordelike kraal van selfverklaarde Afrikanerbelange” (319). Let op die woordkeuse: “kraal”, wat eerder met tradisionele landelike swartes as met Afrikaners geassosieer word. “Baie Afrikaners is weens apartheid skaam vir hul herkoms en geskiedenis, sonder dat hulle regtig weet hoe hulle aan die identiteit gekom het” (319). Daarteenoor kan gestel word: Baie Afrikaners (soos ek) was nog nooit skaam oor hulle herkoms en geskiedenis nie en skaamte is glad en geheel nie deel van hulle identiteit nie. Van buite word daar knaend gepoog om skaamte “oor die verlede” by Afrikaners te wek, maar sulke probeerslae is in baie gevalle onsuksesvol.

Polities byderwets skerm Botma: “Die wesenlike gevaar bestaan dat ‘n boek soos hierdie die persepsie sal versterk dat belangrike Afrikaanse polemieke hoofsaaklik onder wit sprekers plaasgevind het” (186). Blankes kry die skuld hiervoor: “Ten dele moet die rede daarvoor gesoek word in die politieke, ekonomiese, kulturele en sosiale magsoorheersing van wit mense sedert koloniale tye” (192). Dit kan deels darem seker ook aan die onaktiwiteit van nie-wittes toegeskryf word, waarin dislojaliteit jeens Afrikaans tot op hede ‘n groot rol speel. “Dit wil lyk of die versoening tussen wit en bruin, as en wanneer dit uiteindelik gebeur, moontlik nie in Afrikaans gaan plaasvind nie” (799) – hopelik ook nie in Kaaps nie. Erg oordrewe en valslik beweer Botma: “Afrikanernasionaliste het … die aandeel van bruin mense aan die ontstaan en ontwikkeling van Afrikaans ontken” (3196).

Ek hou van die term “oer-Afrikaners” wat Afrikaners terugdateer tot Jan van Riebeeck se tyd (203) en dus verder terug as Hendrik Biebouw (209), maar Botma noem dit ‘n “geromantiseerde weergawe”(313). Hy suggereer dat die begrip Afrikaner ‘n meer onlangse (en dus minder belangrike) “kunsmatige konstruk” (307) is wat nie verder teruggaan as die Groot Trek of selfs die Anglo-Boere-oorlog (ABO) nie. Botma plaas “ras” tussen aanhalingstekens (491), sodat dit volgens hom seker ook ‘n kunsmatige konstruk is. In die sosiale wetenskappe het dit gewoonte geword om werklikhede waarvan jy nie hou nie as konstrukte af te maak. In hierdie konteks word ook graag van “mites” gepraat. Botma verwys bv na “die apartheidsmite” (726) terwyl apartheid ‘n werklikheid was. Die “slagoffers” van apartheid kan nooit genoeg kla oor die “pyn” wat hulle aangedoen is nie. Botma assosieer apartheid met “banaliteite” (732), “stigma” (799), “gruwelike konsekwensies” (867) en “ontmenslikende gruwels” (824), wat impliseer dat apartheid nie bloot ‘n mite was nie.

Soos “ras” word “beskawing” (1981) en “volkswaardes” (2066) tussen aanhalingstekens geplaas omdat Botma voorbehoude daaroor het, bv “dat veral die Afrikaners voorgestel is as die groep wat ‘die beskawing na Afrika gebring het en die land getem het'” (2262). Die KKNK word ‘n “kerk- of boerebasaar” genoem (2410). Dinge wat vir Afrikaners “volksvreemd” aandoen (2320, 2615), vind heel moontlik guns in Botma se oë. Bok van Blerk se De la Rey-liedjie word as “‘n musikale soort laertrek” beskryf (2491). “Die ‘opbloei’ van etniese nasionalisme rondom ‘De la Rey’ [het] omtrent so lank geduur as wat ‘n popdeuntjie gewoonlik boaan die treffersparade bly” (2526). Rugby word beskryf as “een van die kultuurgoedere van die Afrikaner” (2620). Die aanhalings in hierdie paragraaf spreek boekdele oor Botma se negatiewe gesindheid jeens Afrikaners.

Botma hou nie van die ABO-benaming nie, myns insiens onder meer omdat hy nie van Boere/Afrikaners hou nie. Soos dit polities byderwetses betaam, gebruik hy ‘n meer inklusiewe benaming: “Sommige historici het begin verwys na die ‘Suid-Afrikaanse Oorlog’ om aan te dui dat nie net Boere en Britte daarby betrek is nie, maar alle inwoners van Suider-Afrika. Laasgenoemde is dus feitelik en polities korrek, hoewel sommige Afrikaners nie daarvan hou dat die Boere dan nie meer sentraal in die naam staan nie” (480). Daardie “sommige” is dieselfde soort mense as dié waarna verwys word toe die NG Kerk in 1857 besluit het dat weens”die swakheid van sommige” rassesegregasie in sy kerke toelaatbaar is (1653, 3236) – maar rasseskeiding is toe nie verpligtend gemaak soos linkse aktiviste graag te kenne gee nie.

“Sommige waarnemers meen dat die uitgerekte weerstand van die bittereinders onder die Boere in die Suid-Afrikaanse Oorlog die kiem [!] geplant het vir die latere ontwaking van Afrikanernasionalisme” (516). Leopold Scholtz “huldig die siening dat [hier]die oorlog ten grondslag lê aan die ‘keuse om ‘n volk te wees'” (522). NP van Wyk Louw het geskryf as “ons nie geveg het nie, sou die Afrikaanse volksgevoel van slapheid en feitlik van skaamte gesterf het, want wie behoort dan graag tot ‘n volk wat sy nek buig as dit nuttig is om nederig te wees” (529). Die woord “nederig” is sedertdien met “versoenend” vervang. In 1990/94 het die blankes/Afrikaners die stryd sonder slag of stoot verloor, maar die slapheid en skaamte kom die groepie Afrikaanssprekende onderhandelaars toe en nie die Afrikanervolk nie. Botma erken: Die “NP-onderhandelaars [het] oor kernbeleidskwessies, soos byvoorbeeld die plek en rol van Afrikaans en selfbeskikking vir die Afrikaner, die knie gebuig in latere onderhandelings met die ANC om ‘n nuwe grondwet te skryf” (1068).

Leopold Scholtz identifiseer “‘n aantal ‘kruispaaie’ of ‘Afrikanerkeuses’ in die 19de en 20ste eeu, om onder meer die volgende ‘probleem’ te ondersoek: ‘Het die moderne Afrikaner[s] dit in hulle om hulle eweneens nie by die nuwe werklikheid van die verlore heerskappy neer te lê nie en dit binne die praktiese beperkings in ‘n herwonne toekoms te omskep” (295). Ek het dit sekerlik in my en ek hoop dat baie ander Afrikaners dit ook in hulle het. Scholtz se “kruispaaie” het te make met “‘n keuse om tot stand te kom (om met ander woorde ‘n volk te word); en dan vir oorlewing te kies; om vir Afrikaans te kies; en vir die radikalisering van Afrikanernasionalisme; … en laastens, die keuse vir hervorming” (301). Myns insiens gaan dit vir Afrikaners nie soseer om ‘n volk te word nie as om hulle status as volk te herbevestig, om Afrikanernasionalisme in groter mate te heraktiveer en om die soort hervorming of transformasie (ook “dekolonisering” en “Afrikanisering” genoem – 1019) wat van buite af aan ons opgedring word, met beslistheid te verwerp.

“Die Britse regering se beleid van verengelsing ná die [ABO], asook ‘ekonomiese ellende’, het nasionalisme onder Afrikaners laat opleef” (529). Dit is nou weer sulke tyd. Vandaar my versugting dat Afrikanernasionalisme hergeaktiveer moet word. Ons “dubbele bestaanskrisis van staatsverval … en tweedeklasburgerskap” (542) is onvolhoubaar en sekerlik onaanvaarbaar. Botma hou egter nie van Scholtz se veronderstelling dat Afrikaners keuses het nie. “In die breë verskaf die ‘kruispaaie’ … ‘n goeie vertrekpunt … hoewel ‘n mens tog ongemaklik voel met die implikasie dat ‘keuses’ ‘n groot mate van beheer suggereer” (301). Hiermee gee Botma heel moontlik te kenne dat Afrikaners apaties moet gaan lê, dus moet berus in die onverkwiklike situasie waarin Afrikaners hulle deesdae sonder hulle toedoen en heeltemal onverdiend bevind.

Die vlakheid van Botma se kennis blyk uit die volgende. Hy haal uit ‘n 2008-bron aan waarvolgens Afrikaners “‘n verbeelde gemeenskap” is (325). “Die idee dat nasies of volke ‘verbeel’ word, beteken uiteraard nie dat dit onwerklik is nie, maar laat beslis die deur oop vir verskillende ‘verbeeldings'” (325). Hy het klaarblyklik nie nagegaan vanwaar die frase “verbeelde gemeenskap” kom nie. Dit verwys na Benedict Anderson se boek, Imagined communities (1983), waaroor ek voorheen geskryf het: “Imagined communities verwys bloot na die feit dat daar so baie individue in ‘n nasie is dat ‘n lid slegs ‘n beperkte getal van hulle persoonlik kan ken en hy van die res min, indien enigiets, weet. Indirekte inligting en verbeelding is nodig om ‘n voorstelling van ‘n nasie in sy geheel te maak” (Praag 10.02.2018). Die Afrikanerdom is daarvolgens nie in groter mate as ander ‘n verbeelde gemeenskap nie, maar dit is blykbaar wat Botma insinueer.

Die woordkeuse in die volgende drie aanhalings toon myns insiens dat Botma eerder negatief as positief teenoor die Afrikanerdom ingestel is. “Hoewel sommige 21ste-eeuse Afrikaners seker nog oor motiewe en simboliek van die Groot Trek opgewonde kan raak, het dit moontlik al heelwat trefkrag verloor in vergelyking met vorige generasies” (336, ook 449). “Die skimme van dié twee state [die Boere-republieke, ZAR en OVS] het in die volksgeheue verstar geraak as amper iets heiligs” (354). “Een van die sentrale Groot Trek-bakens in die vorming van Afrikanernasionalisme was die mistifisering van die gebeure op 16 Desember 1838 [die Slag van Bloedrivier]” (354).

Botma haal JD Froneman soos volg (goedkeurend) aan: Geloftedag as die Afrikaner “se strewe om as geroepe volk (indien dan nie uitverkore volk) ‘n staanplek, liefs afsonderlik, te kan inneem. Kortom, Geloftedag en die apartheidsideologie was/is deel van dieselfde paradigma” (366). In werklikheid was die Slag van Bloedrivier van Boerekant ‘n defensiewe handeling en die dankbare herdenking daarvan kan kwalik direk in verband met die omvattende regeringsbeleid van die Nasionale Party, waarmee daar 110 jaar later begin is, gebring word.

Gustav Preller het glo die Groot Trek “gepopulariseer” en “die geskiedenis gesuiwer en mites geskep wat Afrikanernasionalisme dekades lank beïnvloed het” (366). In soverre dit moontlik waar is, kan teëgewerp word dat die ANC tans in groter mate mites skep en die geskiedenis probeer herskryf op grond van sý geskiedenis; ‘n geskiedenis wat in werklikheid in baie opsigte skandalig gewelddadig en hoogs oneties en onmenslik is. Botma vind dit blykbaar wys dat die Nasionale Party-leiding met terroriste onderhandel het wat geweld in ‘n mondelinge belofte opgeskort maar nogtans onverpoosd daarmee voortgegaan het, want hy skryf: Lede van die NP se US-studentetak het “soos papegaaie die slagspreuk herhaal dat daar slegs met die ANC onderhandel kan word indien die organisasie ‘geweld afsweer'”(1037).

Daar word deesdae gekraai (bv deur Jonathan Jansen) oor die swartes as wenners en die blankes, veral Afrikaners, as verloorders in 1994. Maar die Boere mag deesdae nie meer as die wenners en die swartes, veral Zoeloes, as die verloorders by Bloedrivier uitgebeeld word nie. Botma hou klaarblyklik van Scholtz se polities byderwetse benadering van Geloftedagvierings en haal hom soos volg aan: “As ons die dag sien as ‘n viering van die Voortrekkers se militêre oorwinning oor die heidense en barbaarse Zoeloes, het dit geen plek meer nie. As dit gevier word as ‘n dag van verootmoediging voor God, as ‘n versoeningsdag, soos elke Sondag – dít maak sin” (429). Maar dít is ‘n vervalsing van die 1838-werklikheid asook die waarheid, want daar was toe en vir lank daarna geen sprake van versoening nie.

Die skeiding van skape en bokke word soos volg verwoord: “Die meer politiek korrekte ‘verligtes’ wat ‘n beheerbare mate van openheid, vernuwing en inklusiwiteit voorstaan, en die ‘verkramptes’ wat veel meer klem lê op ‘die volkseie’, en die geneigdheid tot afskeiding vertoon” (449). Direk hierna verwys Botma na “die ekstremistiese Boeremag [wat] ‘n staatsgreep beplan het” (449). Die betrokkenes is tot tronkstraf gevonnis. “Daarmee is ‘n reaksionêre element wat uit ‘n geromantiseerde weergawe van die Afrikanerverlede put om selfbeskikking met geweld af te dwing, voorlopig geneutraliseer. Die vraag is of ander Afrikaners, wat dikwels dieselfde mobiliserende retoriek gebruik, dalk in die toekoms geradikaliseer gaan word” (455).

Let op die aangepaste toepaslikheid in die hede van wat Die Burger in 1948 ná die Nasionale Party se verkiesingsoorwinning in ‘n hoofartikel gepubliseer het: “Hoe tuis voel ‘n mens hom nie weer in sy vaderland nie! … So was dit nie in die afgelope jare nie. Die nasionaalvoelende Afrikaner … het hom onwelkom, selfs onveilig in die land van sy vadere gevoel … Hy het hom dikwels ‘n onterfde gevoel, ‘n vreemdeling wie se erfenis in ander hande oorgegaan het” (817). Wat Afrikaners betref het die geskiedenis van vóór 1948 hom ná 1994 herhaal.

Botma maak hom weer (opsetlik) aan ‘n wanvertolking skuldig wanneer hy opmerk dat CJ Langenhoven se betiteling van Afrikaans as ‘n “witmanstaal” tot Langenhoven se “skande en skade” strek (1240). Wat Langenhoven gesê het, is dat Afrikaans “die enigste witmanstaal [is] wat nie onmiddellik oor die see kom nie” (JC Kannemeyer, Langenhoven: ‘n Lewe, Kaapstad: Tafelberg, 1995, p 269). Langenhoven se stelling is feitelik korrek. Anders as bv Engels het Afrikaans ‘n wesenlike plaaslik verworwe komponent. Langenhoven het nie gesê Afrikaans is uitsluitlik ‘n witmanstaal nie. Botma se sug na inklusiwiteit bring mee dat hy verkeerdelik “skande en skade” aan Langenhoven toedig.

In die 1860’s het die Afrikaners nog nie taalgewys in verset gekom nie omdat hulle (soos tans) “geïndoktrineer is om aan Engels as wêreldtaal die eerste plek te gee” (1306). Botma verwys na hoofregter lord JH de Villiers wat in 1876 voorsien het dat Engels die (enigste) toekomstige landstaal sal wees (1282). Hiervolgens het Wim de Villiers se duidelike voorkeur vir Engels historiese wortels in sy vangenoot. Volgens Scholtz “kan Afrikaans binne enkele dekades terug wees waar hy ‘n eeu gelede was – ‘n kombuistaal wat slegs tuis in die familiekring gepraat word, en dan boonop deurspek met geradbraakte half-Engels” (1605).

Maar Scholtz en al die lede van die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, asook die WAT-redaksie en Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges is medeverantwoordelik vir hierdie situasie omdat die boodnodige veldtog vir Afrikaanstaalsuiwerheid nie gevoer word nie omdat polities byderwets geoordeel word dat bruin mense, glo die meerderheid Afrikaanssprekers, nie aanstoot gegee mag word nie. Nog minder is Scholtz en diesulkes bereid om Kaaps as brouseltaal openlik te veroordeel terwyl Kaaps die toekoms van ordentlike Afrikaans in erge mate beduiwel. Afrikaans kan reeds tereg beskryf word as die “afgeskaalde, gemarginaliseerde kleinood van ‘n minderheidsgroep” (1617).

“Met talle skrywers, digters en liedjiesmakers wat ‘vere’ voel vir die puriste, is Afrikaans [volgens F de Vries] ‘weer terug waar dit aan die begin van die 20ste eeu deur die nasionaliste agtergelaat is: ‘n lewende, tegemoetkomende kreools, wat uitermate grof sowel as verbysterend poëties kan wees'” (1624). Linkse aktiviste sal volhard met die valse aantyging dat Afrikaans ‘n kreoolse taal is. Volgens een verduideliking kan kreools “die vermenging van meer as een taal” beteken (HAT). Daarvolgens is Kaaps as brouseltaal kreools maar nie Standaardafrikaans nie.

Ek vind dit interessant dat die radioprogram wat tot 1985 Só praat die Boere geheet het en daarna Die taal wat ons praat (2244) deesdae Die tale wat ons praat (Sondagoggende na die 11-uur nuusbulletin op RSG) genoem word, waarskynlik veral weens die polities byderwetse koestering van Kaaps naas Afrikaans. Botma beweer dat bruin mense, “behalwe velkleur, so duidelik ‘n natuurlike deel van die taal- en kultuurgroep” van blanke Afrikaanssprekendes is (2787). “Dit is hierdie bruin Afrikaners wat geleerde taalstryders so graag naderhark om hul saak vir die behoud van Afrikaans by skole en universiteite te sterk” (2794). My standpunt is dat pleks van bruines in die taalstryd te betrek, Afrikaners eerder daarop moet aandring dat onderrig deur die medium van Afrikaans in skole en aan universiteite ten bate van Afrikaners aangebied moet word. Afrikaners is die lojaalste ondersteuners van Afrikaans en hulle het meer as enige ander groep tot die totstandkoming en uitbouing van Afrikaanse skole en universiteite bygedra. Om Afrikaner- en bruin kultuur ongekwalifiseerd eenders te verklaar, hou nie steek nie. Afrikaans is die kern van Afrikanerkultuur terwyl dit hoogs opsioneel in die kultuur van veral ontwikkelde bruin mense is.

Botma gee ‘n duidelike aanduiding van sy linkse politieke simpatie wanneer hy skryf: “Die woord ‘Orania’ [het] in die algemene omgang, en dit sluit ‘gematigde’ Afrikaanse kringe in, min of meer sinoniem geword … met onverdraagsame, bekrompe wit rassiste wat hul rug gedraai het na ‘versoening’ met swart mense” (1466). Botma sal nie beswaar opper teen baie swartes se onwilligheid tot versoening nie; nog minder sal hy openlik erken dat swartes rassiste kan wees. Maar Afrikaans het glo “rassistiese bagasie” (1472). Die Burger het dit verwelkom dat “kwetsende woorde” uit die 8ste uitgawe van die Afrikaanse woordelys en spelreëls (1991) verwyder is (1472). Sedert 1994 doen die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) dieselfde (JC Steyn, Ons gaan ‘n taal maak, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 469). Onlangs het die hoofredakteur van die WAT, Willem Botha, op LitNet (28 Februarie) doelbewus valslik beweer: Die WAT “is ‘n omvattende Afrikaanse verklarende woordeboek wat Afrikaans in sy volle [!] omvang vaslê.” Ek het toe gereageer deur die aandag daarop te vestig dat die WAT polities byderwets gekuis word. LitNet het geweier om my reaksie te publiseer.

“Terwyl NP-ministers kort na 2 Februarie 1990 verklaar het dat die status van Afrikaans ‘ononderhandelbaar’ is, het gesiene Afrikaanse skrywers en letterkundiges soos André P Brink, Antjie Krog en Charles Malan verklaar dat hulle vrede daarmee gemaak het, en in sommige gevalle dit eintlik verkies en verwelkom dat Afrikaans sy amptelike status in ‘n nuwe bedeling verloor” (1490). “Tydens die eerste Kodesa-sitting in 1991 om ‘n onderhandelde skikking te bewerkstellig, het dit gou duidelik geword dat Engels die lingua franca in die nuwe Suid-Afrika gaan wees” (1496). Ton Vosloo se “vergesig van ‘n nuwe verenigde Afrikaanse nasie, indien die taal van sy ideologiese borsrok bevry en Afrikaanse skole vir bruin sprekers oopgestel word, is (nog) nie in die praktyk bewaarheid nie [?]” (1532). “Met dié dat Afrikaanse universiteite se dae blyk getel te wees, maar Afrikaanse skrywers floreer, is Afrikaans se toekoms dus tans in die weegskaal. Die feit dat dit grootliks in naam ‘n amptelike taal is, wek ook kommer, hoewel die Grondwet as rugsteun dien vir toekomstige mobiliseringsaksies om en in Afrikaans” (1630). In werklikheid is daar in die Grondwet geen rugsteun waarop peil getrek kan word nie, want die immer groeiende swart meerderheid kan al die bepalings daarin na willekeur verander. Hoe lou Botma oor Afrikaans voel, blyk aan die einde van die afdeling oor taal waar hy gewag maak “van die mate van [eerder: uitermatige/buitensporige] miskenning van die taal in die konteks van groeiende (swart) Afrika-nasionalisme” (1634).

Soos van Botma verwag kan word, word Steve Hofmeyr gestriem. Daar word verwys na Hofmeyr se “gewelddadige, onbeskaafde gedrag” (2405) en dat hy ‘n “middeljarige … selfaangestelde politieke kampvegter geword” het (2417). “Buiten uitdagende uitsprake oor Afrikaneroorlewing en -selfbeskikking, dikwels na aanleiding van plaasmoorde, het Hofmeyr ook aandag getrek omdat hy die gestigmatiseerde ‘Die Stem’, volkslied van apartheid-Suid-Afrika, ter afsluiting van sy konserte gesing het. Aanhangers het telkens emosioneel goedkeurend gereageer en hom in die openbaar verdedig teen aanklagte van opstoking en rassisme. Hofmeyr het ook dikwels betrokke geraak by bewegings om die saak van Afrikaners te bevorder, of om protes aan te teken teen gebeure soos die straatnaamsveranderings in Pretoria en die beskadiging en dreigemente van verwydering van sommige standbeelde van Afrikanerhelde soos Paul Kruger” (2423).

Dan Roodt se naam verskyn op die voorkant van die boek. Hy word ‘n “uitgesproke regse kritikus” genoem (1221). Hy het destyds ‘n webdomein in die naam van Max du Preez geregistreer. In ‘n hofuitspraak is hy gelas om dit aan Du Preez te gee omdat Roodt dit glo gebruik het om ‘n “smeerveldtog” teen Du Preez te voer (1228). “Twee kampvegters vir minderheidsregte, die joernalis en skrywer ZB du Toit en die aktivis Dan Roodt, [het] tot die openbare debatte bygedra” (1545). Roodt het “as regse aktivis ontpop deur [in 2000] die pro-Afrikaanse aksiegroep Praag te stig. In dié hoedanigheid was hy dikwels by omstrede aksies en polemieke betrokke” (1551). Tydens die apartheidsera is twee boeke van Roodt verbied (2162). Botma verwys in hierdie konteks (sinies) na “besorgdheid oor die lesende volk se sedes” (2181).

In 2005 het mense soos Max du Preez, Marlene van Niekerk en Michiel Heyns beswaar geopper omdat Roodt uitgenooi is om by die Woordfees op Stellenbosch op te tree. Hulle het gedreig om die fees te boikot (2428). “Roodt is beskuldig van ‘haatspraak’ en ‘rassisme’ en as [‘n] ‘gevaarlike en berugte’ skrywer beskryf” (2434). Tot haar eer het Dorothea van Zyl, die organiseerder van die fees, geweier om die uitnodiging terug te trek omdat Roodt “as ‘n skrywer en nie as ‘n aktivis nie” uitgenooi is. Volgens haar was die Woordfees nie bereid om as “sensor” op te tree nie en het sy ‘n universiteit tereg beskryf as ‘n “ruimte waar alle stemme gehoor kan word” (2434). Die waarheid is dat die US sedert 2005 demografies al hoe meer divers geword het wat studente en personeel betref maar dat ‘n diversiteit van idees nie deur die universiteitsbestuur aangemoedig of geduld word nie; eerder die teenoorgestelde. Wim de Villiers vereis dat almal op die kampus so entoesiasties soos hy oor transformasie moet wees. Transformasie gaan wesenlik om verswarting en dus verengelsing. Hoewel die Woordfees ideologies moontlik minder eng en voorskriftelik as die US is, word daar nie aan regses ‘n platform gebied nie.

In 2006 het Roodt “gebelgd” gevra “wie en wat [Koos] Kombuis is dat hy ‘hom kan aanmatig om sy uittrede uit die volk aan te kondig'” (2567). “‘n Insiggewende polemiek het in 2013 tussen twee Afrikaanse skrywers, Dan Roodt en Riana Scheepers, uitgebreek nadat laasgenoemde se ouers op hul plaas aangeval en aangerand is. Scheepers het agterna op Facebook verklaar haar ouers ‘was nie twee rassiste wat in ‘n wit toring gesit het nie’. Roodt, voorsitter van Praag, het in sy reaksie geskryf: ‘By implikasie sê jy egter dat “wit rassiste” verdien om aangeval te word, want jou ouers is dan nie sulke mense nie. Is dit korrek?’ Scheepers het daarop sy ‘insinuasies’ met ‘minagting’ verwerp. Sy het bevestig dat die aanval op haar ouers nie ‘n rassistiese insident was nie, maar ‘n ‘veragtelike kriminele daad’. Roodt het toe geskryf: ‘Indien dit slegs ‘n “veragtelike kriminele daad” was … waarom het jy jou verplig gevoel om aan die wêreld te vertel dat jou ouers “nie wit rassiste” is nie? Daarmee het jy tog self ‘n rassekleur aan die misdaad gegee'” (3099).

Botma lewer die volgende kommentaar: “Dié interaksie illustreer die ingewikkelde debat en dikwels onuitgesproke onderliggende emosies wat met plaasaanvalle gepaardgaan. Terwyl sommige Afrikanergroepe aangevoer het dat die aanvalle rasgemotiveer is en die stelselmatige uitmoor van wit boere behels het, het andersdenkendes, op grond van navorsing, verklaar dat dit meestal deel is van ‘normale’ misdadigheid in die land, en dat baie swart mense ook sagte teikens en gereelde slagoffers is” (3106). Botma skaar hom klaarblyklik aan die kant van hierdie navorsing.

Voorts word die mening genoem “dat daar dalk ‘n gebrek aam dringendheid by die regering is oor plaasaanvalle” (3119). Ook: “Die swartes wil die Afrikanerboer se grond vat” (3119) en “dat ‘n ‘eie vaderland’ vir Afrikaners die enigste oplossing vir plaasmoorde is” (3126). “Volgens die historikus JC Steyn in 2014 is sowat 2 000 boere sedert 1994 vermoor. Plaasmoorde is ‘n ‘teer saak’ vir baie Afrikaners, onder meer omdat ‘boere ‘n kardinale rol in die Afrikanergeskiedenis en -identiteitsvorming’ gespeel het. Die boer verskyn as ‘baanbreker’ in narratiewe, of as ‘heldhaftige vryheidsvegter teen die Britse Ryk’, en dan weer as ‘hardwerkende landbouer wat ‘n eenvoudige produktiewe bestaan maak, gewortel in ‘n treffende Afrikalandskap’, aldus Steyn” (3126).

Dan kom die ware Botma, wat hom aanvanklik polities probeer inhou het, aan die woord: “Wat hierdie geromantiseerde beeld egter buite rekening laat, is die koloniale en apartheidgeskiedenis van die gewelddadige inpalming van die land, dikwels ten koste van swart inwoners, en die skreiende ongelykhede wat daaruit voortgevloei het. Om die Afrikaner in idilliese isolasie op sy boereplaas te sien, is om met oogklappe na die werklikheid te kyk. Wat wel blyk uit die voortdurende polemiek oor plaasmoorde is dat dit terugverwys na ‘n deurlopende tema in die geskiedenis van Afrikaner-identiteitsvorming: die kwessie van die vrees vir uitdelging deur die ‘swartes'” (3133). In die laaste hoofstuk verwys hy na “die werklike of gewaande [!] stryd om oorlewing van die ‘volk’ en taal” (3145). Botma gee geen aanduiding dat hy plaasmoorde veroordeel nie; net so min as wat hy die afskaling van Afrikaans aan die US betreur. Hy is ‘n blanke Afrikaanse, ‘n Afrikaanssprekende Suid-Afrikaner, ‘n Afrikaan en heimlik seker ook ‘n wêreldburger, maar nie ‘n Afrikaner nie.

Botma het meer trek vir Nelson Mandela as vir bv Steve Hofmeyr en Dan Roodt. “Met die Wêreldbekertoernooi in 1995 het die charismatiese Nelson Mandela ná die dramatiese eindstryd die kroon gespan op sy meesterlike pogings om die geleentheid vir oorhoofse politieke doeleindes te gebruik” (2757). Dit is mooier woorde as wat Botma vir Afrikaners het.

Suidpunt: En wat nu met het Nederlands?

In ‘n vorige artikel “Waarom is Hollands weggegooi vir Afrikaans?” het ek gekyk na die geskiedenis van Kaap-Hollands wat later Afrikaans sou word. Daar is gekyk na die swak onderwys [met min lesure in Nederlands], die ewe swak onderrigmetodes, die ongunstige maatskaplike omstandighede, die ruim begrip “Nederlands”, ‘n volk wat vas glo wat hy praat is Hollands (net soos die Galliërs destyds vas bly glo het hulle praat Latyn, totdat dié tot hul skok moes ontdek dis ‘n ander taal) en laastens die ontstaan van die taalbeweging.

In hierdie artikel wil ek my toespits op Nederlands, die hondedrol op die sitkamermat [wat? klink steeds beter as die anglisistiese “olifant in die kamer” oor die radio…]. Sedert 1983 is die ‘sinonieme’ Nederlands en Afrikaans in die Grondwet van bed en tafel geskei (as middelvinger vir die Nederland-Belgiese kultuursanksies teen Suid-Afrika), Middelnederlands was nooit op skool aangebied nie, en sedert 1994 en daarna word Nederlandse tekste nie meer op openbare skole in die Afrikaanse taalklas aangebied nie. In die Grondwet geniet Nederlands géén minderheidstaalregte soos Duits of Tamil, en ander godsdienstale nie. Hier en daar word wel bietjie aandag gegee aan Nederlands op universiteit in die Departement Afrikaans, hoewel maar mogge troffe.

Volgens Google Trends is Suid-Afrika die 14de land ter wêreld op die ranglys wat persentasiegewys nog iets rondom “Nederlands” google, veel meer as Nederland se destydse kroonjuweel, die voormalige Nederlands-Indië, dit wil sê, Indonesië (26ste op die lys). Land Nommer 1 is nie Nederland of België nie, maar Suriname. Ook Wikipediastatistiek bevind Suriname en Suid-Afrika toon steeds belangstelling in die Nederlandse Wikipedia, maar Indonesië so te sê nie.

Die probleem wat ek wil uitklaar is die gebruik en nut van Nederlands self onder Afrikaners/Boere. In 2018. Ek gaan dus die wedersydse “eiebelang” van die V.O.C. (ons eie buitelug-musiekblyspel van ‘Pirates of the Caribbean’, oorgeklank in Nederlands), Kruger se Hollanders (broodnyd en ‘n spul beterweters), die Tweede Vryheidsoorlog (“slapgat-regering!”), die Nazi-inval van Nederland (“Nederland dien ongelukkig nou as Autobahn na Londen, en ons onafhanklikheid!”), en die anti-apartheidsterrorisme (“verraaiers!”) en die aanval op Nederlandse toeriste (“ja-nee, kry nou vir julle!”) oor die hoof sien.

Maar ten spyte van die Nederlandse boekwinkels in Transvaal van destyds, sal die moderne Afrikaner eerder soos bye rondom die Duitse boekwinkels koek. Soos Hutten Buchdienst se webwerf self sê. En hoekom nogal nie? ‘n Mens het tog koopvryheid? En so was dit ewe simbolies by die onthulling van die Maria de la Queilleriestandbeeld in Kaapstad op 2 Oktober 1954: dit was nie “Mevrouw” Koningin Juliana of 16-jarige Kroonprinses Beatrix wat die feestelike verrigtinge kom bywoon het nie. Dit was die mees GEHATE man in Nederland – ‘N DUITSER! – Prins Bernhard (Friedrich Eberhard Leopold Julius Kurt Carl Gottfried Peter, Graaf van Biesterfeld). Hy het in sowel Nederlands as Engels sy toespraak gelewer (‘Veertien gedenktekens van Suid-Afrika’, 1961, pp. 22-29).

Maar kom ons probeer maar hou by die taal, en taal alleen. Ek aanvaar in my skrywe Nederlands bly ‘n taal op sy eie, en Afrikaans ‘n taal op sy eie. Nes Noors en Deens. Ek gaan nie taalamalgamasie in hierdie artikel bepleit nie.

STAND

Nederlands in party moderne Boerehuise is vir my baie soos die ikone wat in die Красный угол (kom ons noem dit sommer die ‘heilige hoekie’) van elke gelowige in Rusland se huis uitgestal word. Of in ons Boerewoning, die Statenfamiliebybel wat plegstatig reg onder die die neus van bebaarde ooms op familiefoto’s of De Breede en Smalle Weg (met die loerende Vrymesselaarsoog) op die gepoleerde embuiatafel geplaas is. Of in die vertoonkas, agter slot en grendel. Daadwerklike nut het die Heilige Boek nie, want niemand lees ooit daaruit nie. Dit het, wel, “sentimentele waarde”. Of dien net soos die volstruisdoppe en tarentaalvere eenvoudig as Africanaversiering. Wat jy in elke Vyfsterhotel met die vervelige luiperdvel-Afrikatema sal kry.

‘n Florerende boekemark soos te sien onder die Nordiese sustervolke het nooit werklik tussen Afrikaners/Boere en Nederlanders ontwikkel nie. Want niemand wil saamspeel nie: in Nederland word Afrikaans ywerig (net soos by Engels, Duits en Frans) na Nederlands vertaal, en in Suid-Afrika word die Engelse of handjievol Afrikaanse vertalings van die Nederlandse tekste gelees.

Hoofsaaklik immigrante het Nederlandse boekwinkels in Suid-Afrika in die verlede ondersteun, maar soos hulle een na die ander genaturaliseer het, was hetsy Engelse of Afrikaanse boeke hul nuwe gunsteling. My ouma was versot op Engelse liefdesverhale – so iets het sy in Nederland nie geken nie. Totdat sy later sinies oor die liefde geword het: “Die einde is altyd dieselfde; of die paartjie kom tog by mekaar uit, of nie”.

Dis nou diegene wat wel gelees het. Al die Nederlandse boeke wat ek nog gekoop het by antikwariate was eers die eiendom van toeriste uit Nederland, of immigrante uit Nederland, of voormalige voorgeskrewe boeke op Suid-Afrikaanse skole en universiteite. Selfs deur Google Play en Amazon is Nederlandse boeke nogal redelik moeilik bekombaar.

Jou gemiddelde Afrikaner lees, wel, Afrikaanse boeke. Maar soos my Aardrykskundeonderwyseres hautain opgemerk het: “Afrikaanse boeke maak jou lui.” Dus, lees hulle ook Engels. As jy na plekke gaan soos die Facebookgroepie “Lekkerlees Boekrak” is dit presies ook wat jy daar sal kry. Slegs Afrikaanse en Engelse boeke word daar druk bespreek. Soms het ek gefantaseer hoe Dan Roodt of Elma Potgieter ‘n stuiwer, ‘n knuppel, of dalk ‘n moerse bom tussen die skare sal ingooi: “Het julle hierdie Franse boek van Molière gelees? Sy taalgebruik is tog SO keurig! ;)” Maar besef mens mors net jou tyd. Dis jou gemiddelde leser, gevorm, gebrei, grootgemaak, bestem vir die gepeupelpers.

Ek herinner my ook aan Pieter van Eeden se brief gedateer 22 Julie 2015  ( http://archive.is/ZtJyq ) :

Spies skryf ons taalband met Nederlands is nie verbreek nie. Dit is ’n illusie. Slegs enkele Afrikaners benut Nederlands en andersom. Vir die gemiddelde Afrikaner is Nederlands vandag net so vreemd soos Italiaans en Grieks.
Ek kan ’n sprekende voorbeeld aanhaal. By my Amsterdamse werkgewer is ongeveer 20 Afrikaners in diens. Hulle is almal tussen vyf en tien jaar in Nederland. Ek gesels gereeld met hulle. Dit blyk hulle kommunikeer met Nederlanders in slegs een taal: Engels. Ek staan nou die dag by ’n paar van hulle en hulle adviseer mekaar oor boekwinkels in Amsterdam waar hulle Engelse boeke kan koop! Bid jou aan! Ek dag dat hulle bevind hulle in ’n taalparadys met Nederlandse boeke in oorvloed! Wie sal ons bedank? Die Afrikaanse taalmanne wat taalskeiding met Nederlands bepleit het!

 

Maar ek dink dis miskien ‘n klein bietjie kwaai gestel.

Jou meer gekunstelde Afrikaanse leser sal benewens Afrikaans én Engelse boeke ook hetsy Franse, hetsy Duitse, hetsy Nederlandse boeke bietjie deurblaai [wat hulle ook al in die hande kan kry]. Dis die spreekwoordelike ‘Krismis’/’Kersfees’-onderskeid van Ou Genis uit P.G. du Plessis se “Koöperasiestories”. Jou héél gekunstelde mense, word getrek deur Japannees, Russies, Hebreeus, of lees, soos J.B.M. Hertzog en C.J. Langenhoven, sommer een Sondagnamiddag tekste in Latyn een stryk deur vir die lekkerte. Sulke mense kan ek slegs met brommergroen jaloesie beny, maar om so iets van die gemiddelde Afrikaner te aspireer, is net iets waarvan die meerderheid 1950-Nasionaliste (en miskien ou N.P. van Wyk Louw ) kon droom.

Maar het mens Nederlands ooit nog nodig? Ja, ek weet van die woordherkoms van Afrikaans, dit is interessant en als, maar is kennis van Nederlands werklik so broodnoodsaaklik?

MY ERVARINGE

Binne slegs één maand het ek op verskeie gebiede met Nederlands te doene gekry.

GETUIENIS 1.

Ek kry een laat Vrydagmiddag ‘n oproep van my kleinneef en sy vrou. Hy het ‘n stamboom op MyHeritage.com en ‘n Nederlanderin het aan hom geskryf. Sy was heel verbaas toe sy verneem die stamboomoptrekker kom uit die Suide. Sy is ‘n verlangse afstammeling van my betoorgrootvader en -moeder, en wil graag weet hoe die vurk nou in die hef steek.  My kleinneef  (albei van ons is derdegeslagimmigrante) het my spesiaal geskakel oor een sinnetjie. Die woord “eventueel” het hom kop laat krap. Skaars was sy sin klaar of ek klaar die verwarring op: “eventueel” beteken in Hollands, net soos in ou Afrikaans, “moontlik”. In die konteks wou sy weet of my kleinneef “moontlik” foto’s sal stuur, en nie “uiteindelik” soos met Engels “eventually” die geval is nie.

Ek stuur die foto’s van my oupa en dié se mamma en pappa êrens uit die 1930’s. Ook van sy suster. En sy ouer broer, die grootvader van my kleinneef. Met my Nederlandse ouma se afsterwe in 2012 het al hierdie kiekies van haar skoonfamilie in my skoot beland (ek het dan so mooi gevra).

Maar die Nederlanderin is nie tevrede nie – nej, sy soek bewyse. Nêrens kry sy inligting wat my oupa of groottante skakel met my oupa- en oumagrootjie nie. Die Nederlanderin en my kleinneef het hul doodgesoek na inligting op wiewaswie.nl, maar kon niks kry nie.

Geen probleem: ek tik my oumagrootjie se naam in, kry al die name op die ‘gezinskaarten’ (sensusopnames) op wiewaswie.nl (dodelike bewyse!), som twee briewe op wat in Nederlands deur my groottante geskryf is uit Amerika aan my grootouers, heg ‘n Amerikaanse doodsberig met die sterftedatum aan die e-pos, en siedaar!

GETUIENIS 2.

Ek het op 4 Maart 2017 ‘n boek oor skeepsrampe aan die Overbergse kus (2012) gekoop. Betreklik dun. Teen R200,00. Ek was nogal teleurgesteld dat die geraadpleegde bronne slegs in Engels geskrywe is, want gegewe al die veeartsenykundige boeke uit die 1950’s wat van Franse, Deense, Duitse, Nederlandse en betreklik min Afrikaanse bronne gebruik gemaak het [wat toe nog nie so volop was nie], verwag ek in 2018 nie veel minder nie.

So kom ek op Dr. Jan Malan se boek af (klaar gelees 27 Maart 2018), “Die stranding van die VOC-skip Schoonenberg: Struisbaai 1722” (2017). Malan het in 2010 sy navorsing begin, want êrens was daar ‘n “Malan(g)” betrokke by die hele storie. Genoeg om ‘n Hugenote-afstammeling lont te laat ruik. En deur sy navorsing vlek Dr. Malan ‘n hele paar leuens oop wat gereeld in Afrikaanse en Engelse bronne keer op keer, herhaaldelik, ad nauseum, opduik.

Meestal maak mense blindelings en swaar van E. Rosenthal (‘The Hinges Creek’) en Lawrence Green (‘South African Beachcomber’) se (postmoderne?) fiksie / kontreistories / opgetekende legendes gebruik. Maar wat kan ons nog skok? Hierdie pikkedilletjies is klein teen die film ‘Krotoa’! Dit is mos fiksie wat sommer oornag in die reine waarheid omgetower word. En in feitegidse gepubliseer word.

Nou volgens “oorlewering” het Kaptein van Soest doelbewus landwaarts geseil om die V.O.C. se skip te kelder in die Agulhasrif. Deur die skip te kelder, kon hy vragroof of wrakroof pleeg en op Vergelegen gaan begrawe. Of iemand kry om die grawewerk te doen. Die skelm handlangers/boere sou glo op die duine met rookseine slaggereed staan (haai, amper soos in die verhaal “Die lanternswaaier” (2011)!). Een van die offisiere was boonop bewus van die kaptein se smokkelbedrywighede, en sy lyk word kort daarna met ‘n gapende wond ontdek! Die vrag vol edelgesteentes, goud, silwer en ornamente word in die vrugteboorde begrawe. So gaan Van Soest later na die Kasteel, om nie agterdog te wek nie. Die wrak moet egter ondersoek word – ja, niks lyk snaaks nie, die wrak kan maar aan die brand gesteek word.

Maar Hendrik Klopper, van Vergelegen, raak vreeslik neerslagtig. Sy gewete begin hom pla. En die ander ook. En toe word Klopper doodgeskiet – deur wie, weet niemand nie – en net hy het geweet waar die skat is! En Van Soest is nêrens te vinde nie. Ek haal aan:

“Nog rus die goewerneur nie en uiteindelik word Van Soest, Van der Heiden en Malan van strandroof aangekla. Hulle beken die roof teen die VOC en word gemartel om te onthul waar die skat versteek is. Almal getuig egter dat Klopper dit kan verklaar en dié geheim is saam met hom in sy graf. Uiteindelik is Van Soest ter dood veroordeel en geradbraak. Van der Heyden en Malan is in kettings na Batavia verban.” – bl. 70, “Skeepsrampe aan die Agulhas-kus”, Jeannette Grobbelaar, 2012.

Dit is moeilik om die hele boek (2017) van 161 bladsye op te som in enkele paragrawe, maar kom ons probeer:

Dr. Malan vind egter al bogenoemde is ‘n ‘broodje aap’. Wat in die V.O.C. se amptelike dokumente staan strook nie met Rosenthal en Green se fiksie nie. Die hele skeepsramp kan toegeskryf word aan seestrome, die nalatigheid van loodpeiling wat nie gedoen is nie (en die offisiere en skeepskaptein wat mekaar die skuld toegeslinger het en hulself vervolging probeer spaar het), die weer wat deinserig was en misgissings wat die kaartberekeninge betref. Van Soest het hééltyd by die wrak gebly [terwyl ander Kaap toe gestap het], hoewel hy geen beheer gehad het oor die gewelddadige matrose wat links en regs alles loop staan en plunder het nie.

Die res van die verhaal kan jy vlugtig gaan lees by

Deel 1: https://family.morkel.net/wp-content/uploads/Schoonenberg-Malan-1-Finaal-.pdf en

Deel 2: https://docmh.com/the-philosophy-of-money.html?utm_source=die-voc-skip-schoonenberg-waarheid-en-verdigsel-deel-ii-strandroof-na-stranding-in-1722-pdf&utm_campaign=download

of

Deel 2: https://docmh.com/download/documents-oVIG5tyi9YiJWOBgO4iGtri0gh3vjDByo95ktttthB23ftaUoirIAzyGGr1QUte9t9kMs

Die Raad van Justisie aan die Kaap het die kaptein en sy offisiere aan nalatigheid skuldig bevind en die vonnisse het gewissel van ontslag uit die diens van die VOC tot berisping. Alle (ontslane) bemanningslede is weer repatrieer na Nederland (met goedkeuring van die owerheid). Want hulle moet leef, die wêreld staan nie stil nie. Kaptein Van Soest het ongemerk die Kaap op ‘n Britse skip verlaat. En is in Nederland weer aangekeer – want hy is sonder die medewete van die Kaapse Justisie daar weg. En die Kaapse Justisie wou die (nou ontslane) kaptein eers in die Kaap hou, indien ander sake of verhore weer mag opduik.

Nou waar kom die idee van die “kelder-gedagte” vandaan?  Nóg in die getuienis, nóg in die uitspraak is enige sprake van doelbewuste stranding, skryf Malan. WATWOU NOG ‘N SKAT! Kyk, Van Soest het sy verhoor so lank moontlik uitgerek. En toe die Raad van Justisie aan die Kaap eers in 1724 (twéé jaar na die stranding!)  hul uitspraak lewer, was die Here XVII allermins beïndruk. Hulle het (heel emosioneel) in ‘n brief aangevoer dat Van Soest hul skip aspris gekelder het net om hul goed te roof en te plunder. Daar is die saadjie geplant vir verbeeldingryke vlugte. Van Soest is glad nie in die Kaap ter dood veroordeel nie: hy is van sy pos onthef, het sy rang en salaris verbeur, is onbevoeg verklaar en hy mag nooit weer in die Kompanjie se diens tree nie. Boonop is al sy besittings wat aan die Kompanjie behoort het, gekonfiskeer.

Al hierdie bronne en getuienisse rakende die Schoonenberg-saak (in sy oorspronklike Hollands) is boonop in die Kaapse argief saamgebundel.

GETUIENIS 3.

Ek het in Februarie/Maart begin vertaal aan die “Bête du Gévaudan” uit die Franse Wikipedia in Afrikaans. Sommer as vingeroefening, om te kyk of ek van Frans hou of nie [die antwoord bly met volstrekte sekerheid nee!]. Na afloop van die vertaalpoging, kyk ‘n Franssprekende (wat Afrikaans beter as ek ken) na my werk en maak hier en daar ‘n regstellinkie. Weens ‘n gebrek aan ordentlike tweetalige woordeboeke in Afrikaans, het ek dikwels van die tweedehandse Prisma Nederlands/Frans en Frans/Nederlandse Prisma-woordeboekies gebruik gemaak. Om Engels as abbataal te gebruik sou nie gewerk het nie. Hoe anders sou ek geweet het van ‘n “haakbusdraer” (porte-arquebuse) of “growwe haelkoeëls” (chevrotines) of “hondeknegte” (valets de limiers)? Sulke woorde word kwalik in die grootste en moderne Collins Engels-Franse woordeboeke opgeneem, laat staan nog die Afrikaans-Frans/Frans-Afrikaanse Woordeboek van 1950. Die enigste Afrikaanse uitgawe tot op datum. Interessant genoeg is die Prisma-woordeboekies wat ek gekoop het skaars in die verlede gebruik. Daar is nou al ‘n Prisma én Van Dale-toepassing vir Androidfone, maar ek bly skugter vir sulke tegnologie.

GETUIENIS 4.

Ek het agtergekom mens se houding teenoor Nederlands word baie beïnvloed deur hoe mens “voel”. Dit is glad nie baie logies of rasioneel nie, maar mens leer mettertyd hoe om ‘n taal “lief” te kry. Tog kry ek elke keer die vader van alle hoofpyne as ek ‘n Italiaanse teks deurkyk. Dis net onverklaarbaar.

Nederlands was nog altyd vir my ‘n taal wat met Freudiaanse vrye assosiasie die volgende woorde sou oproep: hout, oud, stokkerig, stug, styf, swaar, bruin wolsokkies, vergeelde albums, mosbedekte grafskrifte, dekadensie, lewensmoegheid, verkalking, sepiafoto’s, vergeelde dagboeke, vaal boekomslae, donker leerboeke, verrotte karvele. ‘n Taal in rou.

Met boonop my grootouers wat albei eens Hollanders was, kon ek allermins die woord “Nederlands” met “jonk” en “energiek” vereenselwig. Selfs by oorklankings soos “The Lion King I & II”-DVD’s het Simba en Nala vir my “oud” en “bejaard” in Nederlands geklink. So ook ander Disney-films. Geers Pardoel se kletsrymery kon my nie oortuig nie – die taal is op sterwe na dood. Daarteenoor is Standaardsduits vir my sprankelend, IMAX-volkleur, ‘n uitgelate karnaval, die sprokiestaal wat prinse en prinsesse praat, karamelwarm, ‘n Jacuzzi gevul met borrelende lemonade, kortom: pret met heliumballonne!

En toe kom “Paw Patrol” op DVD. En dit is vrolike kinderstemme in Nederlands wat deur die oorfone jil en gil. En as KINDERS dit praat, daarin kan lag, woel en krioel, wel, dan… dan lewe die taal mos weer! En as kinders Nederlands kan verstaan, dan, dan kan ek ook mos? Dan is Nederlands nie meer ‘n “verhewe” graftaal nie, maar net anders… ‘n Ander tipe Afrikaans of Duits. Miskien kan ek dit leer skryf, dalk praat?

In die verlede het ek Nederlands deur Duolingo probeer leer, maar elke keer tou opgegooi. “Nee, wat! Ek sal nooit Nederlands verstaan nie!”

Die eerste fout, soos met die meeste windgat-Afrikaanssprekendes wat daar aankom, is om NIE die taalreëls te lees nie. By heelwat kommentare het ek gesien hoe verlekker Afrikaanssprekendes hulle daarin hoe die Engelssprekendes en veral die Amerikaners en Britte sommer lekker sweet. Nederlands is dan SO maklik! Hier is nou hul uitverkore gebied. Dis asof al hulle ‘Empire’-wraak op daardie kommentaarblaaie uitgewoed word. Maar tog ook aan hul minderwaardigheidsgevoel uiting gee.

Maar geleidelik, soos ons vorder van Vlak 8 boontoe, raak die grootgat-kommentaar al hoe minder. En al hoe stiller. Want tot almal se skok is Nederlands nie Afrikaans nie. Jy probeer verniet Afrikaans te MAAK pas.

Maar as jy van die begin af aanvaar: Nederlands is maar net ‘n taal soos Duits met ander reëls, loop dinge aansienlik makliker. Die doel is om soos ‘n Hollander te probeer dink. Dit, dink ek, sou veral ‘n groot struikelblok by die Afrikaner/Boer van destyds op skool gewees het wat vas geglo het hy praat “Nederlands” tuis.

Van die eerste probleme wat mens kry is die woordgeslagte, want skielik is alles manlik, vroulik (de) en onsydig (het). Meisje is net soos by Mädchen in Duits onsydig (‘n het-woord), maar jy weet gelukkig nou reeds waarom: dis ‘n verkleinwoord – ‘das Mädchen’ van die amper uitgediende ‘die Maid’, en ‘het meisje’ van ‘de meid’.

Algaande begin die het- en de-woorde interessante invloede op die byvoeglike naamwoorde uitoefen. Byvoorbeeld:

DE-woord

de grote hond (enkelvoud, bepaalde lidwoord)

een grote hond (enkelvoud, onbepaalde lidwoord)

grote hond (enkelvoud, geen lidwoord)

de grote honden (meervoud, bepaalde lidwoord)

grote honden (meervoud, geen lidwoord)

mijn oude hond

deze oude hond

 

HET-woord

het schone huis (enkelvoud, bepaalde lidwoord)

een schoon huis (enkelvoud, onbepaalde lidwoord)

schoon huis (enkelvoud, geen lidwoord)

de schone huizen (meervoud, bepaalde lidwoord)

schone huizen (meervoud, geen lidwoord)

mijn schone huis

dit schone huis

 

Vir ‘n tyd lank het ek gewonder of die naam “De Oude Arena” (‘n blok woonstelle gebou op ‘n ou, voormalige skouterrein) korrek is.

Dan haal jy maar jou ‘Van Dale’ uit die rak, of jy besoek http://www.vandale.nl/ .

Inderdaad, “arena” is vroulik, ‘n de-woord. In hierdie geval enkelvoud.

‘De’ word vooraan die woord geplaas, ‘n bepaalde lidwoord.

En dus is “De Oude Arena” grammatikaal korrek.

 

Nou wat is die doel van hierdie vroulikheid?

Streng gesproke kan alle selfstandige naamwoorde in Afrikaans ge-“hy” word. Maar in Afrikaans kry ons ook te kampe met verwoede vrouechauviniste (want feministe is hulle beslis nie!) wat uit pure kangeit praat van “Afrikaans bal haar vuis!”. Maar in Nederlands gaan jy onder veel strenger taalreëls gebuk. Vir Nederlandici skeel daar waarskynlik iets met die poppies se opvoeding. Want “Het Afrikaans” is tog onsydig! Dis ‘n taal. Dit moet wees “Het Afrikaans balt zijn vuisten.” Maar ‘n kerk is wel vroulik, dus “de kerk en haar lidmaten”. Dit mag wel. Daarom kan mens ook miskien sê “De Oude Arena en haar inwoners”.

Maar helaas, ‘n boot is manlik én vroulik tegelyk, ‘n ‘schip’ is onsydig, ‘n ‘auto’ is manlik, ‘n ‘wagen’ is manlik, ‘n ‘trein’ is manlik en ‘n vliegtuig is onsydig. ‘n Land is in Nederlands ook onsydig. Dus: “Brittannië en ZIJN koloniën” En my motor? HY ry lekker!

GETUIENIS 5.

Ek lees op GeenStijl.nl (PRAAG se ‘niggie’ in Holland) omtrent referendums, in hierdie geval die sogenaamde “Sleepwet”, oftewel ‘Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017’. Dit is afgelei van ‘sleepnet’ + ‘wetgeving’. ‘n Sleepnet word gebruik in die seewater om sommer alle soorte vis, groot of klein, op een slag te vang. Die vis word dan sorteer op die bote. Maar hierdie “sleepwet” het te make met inligting – ‘n hele buurt se inligting word gevis, wat beteken alle privaatgeselsies kan afgeluister word deur die spesiale magte. Van die hele buurt. Gestel Mohammed gesels met Piet, en Jan en Klaas gesels in dieselfde buurt, word al vier hierdie manne se selfone, tablette, ens. afgeluister. Al is daar slegs een verdagte in die hele buurt. ‘n Groot gedeelte van die land het onomwonde vir hierdie wet “nee” gestem, hoewel die uitslag steeds geen versekering bied dat hierdie afluistery sal voortgaan of nie.

Terwyl ons nou oor sulke referendums gesels: By ons dink ek outomaties weer aan die Beskerming van Staatsinligting (Snoerwet). Hierdie wet is deur die meerderheid in die parlement aanvaar, die “tea-gal” Lindiwe Mazibuku het haar moer gestrip en in die ‘States’ verder gaan studeer. Sedertdien het ons niks meer van haar gehoor nie.

Die Suid-Afrikaanse Engelse koerante (met die talrykste lesers, klakouse en Afrikaanse nablaffers!) het nie één naastenby soveel durf soos GeenStijl.nl nie. GeenStijl het druk op die Nederlandse regering geplaas met 427 939 handtekeninge om ‘n referendum uit te roep rondom die EU-assosiasie met Oekraïne. Dit was op 6 April 2016. Om ‘n referendum in Nederland uit te roep het jy ‘n petisie met ten minste 300K handtekeninge nodig. En nou moet jy weet: in Holland word daar, so lyk dit my, bykans elke maand ‘n referendum gehou. In my hele 28-jarige leeftyd het ek nie by ‘n enkele referendum in Suid-Afrika gestem nie – want by die laaste een in 1992 was ek nog ‘n suigeling! By ons in Suid-Afrika word handtekeninge slegs vir ‘griefskrifte’ gebruik. Waarvan niks ooit kom nie. Word hierdie handtekeninge miskien net op die verkeerde tafel neergeplak? Hoeveel mag het die Suid-Afrikaanse burgers om ‘n referendum aan te vra?

Die burgerregtegroepe het miskien nog baie by Nederland te leer.

GETUIENIS 6.

Ek was oudergewoonte besig om deur Deviantart.com te soek na mooi prente, toe ek op ‘n foto van twee jong, spelende Kaapse luiperdjies afkom. In ‘n dieretuin êrens in België. Die gegewens van die luiperds word ook vlugtig genoem. Ook dat die Kaapse luiperd oor die algemeen kleiner as die res gebou is. Hierdie kommentaar is alles in Engels geskryf. Toe ek sien die oplaaier is Nederlands, skryf ek sommer in Afrikaans oor die Kaapse luiperd se verwarrende geskiedenis in die kommentaarbalk. Sommer so spontaan.

Melanisme word in 1883 in die omgewing Grahamstad aangemeld [Kaapkolonie]. Die groot twis ontstaan reeds tussen 1924 en 1932 tussen wetenskaplikes [wetenschappers] Allen en Pocock. Allen voer aan die ‘Kaapse luiperd’ is veel meer gedronge as die luiperds in die noorde (Transvaal en die res van Afrika), en met ander pelstekstuur; die luiperds in die Kaap moet dus ‘n ander naam kry (met die benaming: ‘Panthera pardus melanotica’). Pocock voer weer aan dit is onnodig, melanisme is melanisme.

Maar toe ook sommer oor die politiek:

Die nieregeringsorganisasie, Cape Leopard Trust, maak groot druk om die ‘Kaapse Luiperd’ te red van uitwissing deur bewusmakingsveldtogte in die jare 2003/2004+. Maar géén genoegsame DNS-ondersoeke kon tot dusver bewys “Panthera pardus pardus” (Afrika-luiperd) verskil van die ‘Kaapse luiperd’ (met die oorgeërfde kunsmatige benaming: ‘Panthera pardus melanotica’). Die Trust voer weer aan alle vorige DNS-bevindinge van ander wetenskaplikes is halfgebak, aangesien data, proefnemings en monsters uit die Kaapse omgewing ontbreek. Die skeptici voer aan: indien alle luiperds in Afrika presies tot dieselfde subspesie (onderzoort, P.p. pardus) behoort, waarom moet die ‘Kaapse luiperd’ in die besonder spesiale aandag kry?

Dit alles het ek aangeteken op die Afrikaanse Wikipedia, met die artikelnaam “Kaapse luiperd”.

Daarop antwoord sy:

“Wauw, ik had geen idee van die politieke historie (dat soort zaken krijgen wij hier dan weer niet te horen…)

Wel bijzonder dat er aandacht voor is, in ieder geval!

Bijzonder toch ook wel, dat het speciaal aan de kaapse luipaard wordt gekoppeld, dat melanisme. Ben benieuwd of er ooit nog een uitspraak komt.”

 

Nederland het ook nog baie by Suid-Afrika te leer.

GEVOLGTREKKING

  1. Te midde van die private en staatsinstansies in Suid-Afrika wat al hoe meer Nederlands as ‘oertaal’ of ‘brontaal’ afskeep (sowel die Kaapse as Transvaalse argief is vol Nederlandse dokumentasie, wat die geskiedenis ‘n toe boek maak vir ander Suid-Afrikaners), en so te sê die rugstring van Afrikaans verbrysel, is Nederlands as kultuurtaal belangriker as ooit. Veral om aantygings, mites ens. rondom die geskiedenis te weerlê.
  2. Die kontak tussen Afrikaner/Boer en Nederlanders is weens noue verwantskap of belangstellings nog weinig deurgebreek. Die kommunikasie word egter deels bemoeilik, indien veral die Afrikaner/Boer nie besef die Nederlander beskik oor geen Afrikaanse woordeboek nie. Maar dink die Afrikaner hoe die Hollander die Afrikaanse teks waarskynlik sal lees, word kommunikasie aan weerskante van die Middellandse See vergemaklik. Niks hoef eers op omslagtige wyse vertaal te word nie.
  3. Terwyl Afrikaans tans ‘n effense taalkundige droogte beleef wat tweetalige vreemdetaalwoordeboeke aanbetref, kan Nederlandse woordeboeke en bronne steeds as uitstekende en aanvullende plaasvervangers dien.
  4. Sowel Suid-Afrika as Nederland dien elkeen as proefplaas in vele opsigte. Tog word presies dieselfde foute onbewustelik keer op keer in die onderskeie samelewings begaan, bloot omrede kontak tussen die twee volke (se geesgenote!) nog gans te min is.
  5. Dikwels is al wat nodig is om Nederlands as ‘n springlewende taal te beskou, springlewendige kinderstemme.

Skoppensboer: Vicki Momberg, martelares vir spraakvryheid

Skoppensboer volg nie eintlik die hoofstroommedia nie, dus steur hy hom nie veel aan die gereelde gesnak na asem as daar oneerbiedig na ‘n nie-blanke verwys word nie. As jy Beeld of News24 met Adderjan Basson aan die stuur sou lees, sou jy besef dat selfs oorle Dingaan deesdae slegs met die grootste eerbied beskryf mag word. Dingaan was ‘n leuenaar en ‘n moordenaar, maar as jy hom boonop ‘n “kaffer” noem, sal jy sekerlik tot drie jaar hardepad deur die sjarmante Indiese landdroste van Randburg gevonnis word.

Hoewel, dis te betwyfel of ‘n mens — selfs ‘n blanke — crimen injuria teenoor ‘n dooie mag pleeg, maar gegewe die soort regspraak wat daar deesdae in die getransformeerde howe gelewer word, sal niks Skoppensboer meer verbaas nie. Skoppensboer het eens ‘n rassistiese prokureur van Pretoria geken wat op ‘n keer na die Hooggeregshof in sy stad as “hierdie kafferhof” verwys het, wat dalk in die huidige tydsgewrig ‘n strafbare uitlating sou wees. Waarskynlik het hy daarmee ‘n bedenklike afkeer van transformasie uitgespreek.

Vicki Momberg

Maar terug by die landdroshof in Randburg, waar geskiedenis vandeesweek gemaak is toe Vicki Momberg, ‘n eiendomsagent van Natal, tot drie jaar tronkstraf vir die gebruik van die woord “kaffer” teenoor ‘n polisiekonstabel gevonnis is. Een jaar is wel opgeskort, maar selfs twee jaar is, ten minste wat Skoppensboer betref, ‘n swaar straf vir iets wat op die keper beskou bloot ‘n semantiese oortreding is.

Nou is dit so dat semantiese oortredings deur die geskiedenis nie altyd ligtelik opgeneem is nie. Toe Galileo gesê het dat “die aarde om die son draai”, wou die pous hom brandstapel toe stuur, want dié stelling is as godslasterlik beskou. Skoppensboer verstaan nie genoeg van die Middeleeue om dié logika te kan verklaar nie, maar soos elke grapmaker weet: as jy die verkeerde ding op die verkeerde tyd op die verkeerde plek sê, kan dit jou duur te staan kom.

En deesdae is die Volksrepubliek van Azanië so ‘n “verkeerde plek”. Eintlik mag jy niks meer sê nie, anders gaan die taalpolisie op jou toeslaan. Pleks dat die taalpolisie ingespan word om al die liederlike anglisismes wat hulle op RSG gebruik, uit te roei! Tronkstraf vir anglisismes en mense wat die woord “awesome” gebruik, sou ‘n goeie idee wees. Maar die k-woord? Nee wat, dit is onreg wat geen Middeleeuse pous sou gepleeg het nie.

Ten eerste is die woord “kaffer” so deel van ons kultuur in Suid-Afrika soos die woord “nigger” deel van die Amerikaanse kultuur is. Feitlik elke Amerikaanse sanger wat al ‘n trefferliedjie geproduseer het, gebruik vrylik die woord “nigger” of met die spelling “nigga” en veral die swart kletsrymers verwys rasnasionalisties na hul eie mense as “my niggers”. As Cyril Rampokker meer byderwets was, sou hy sekerlik en liefderik na sy kiesers as “my kaffers” verwys het. Helaas, gee hy voor om ‘n Brit of ‘n ding te wees en vermy hy sulke couleur locale.

Indien Vicki Momberg se prokureur sy sout werd was, sou hy aan die staatsaanklaer moes gevra het of die beskuldigde die k-woord met ‘n hoof- of kleinletter gebruik het. Volgens die HAT is daar ‘n groot verskil tussen die twee, Dit sou ‘n verskil tussen skuldig of onskuldig gemaak het, want die HAT verduidelik dit baie mooi:

Kaffer (-s, -tjie) (Arabies) (rassisties) Erg neerhalende benaming vir ‘n swart persoon, as skelwoord ervaar en ten alle koste te vermy.

Maar dan, net daarna in dieselfde woordeboek:

kaffer- Nog veel voorkomend as eerste lid van benaminge vir plante, diere en instrumente en dan moeilik te vermy tensy ‘n ander benaming gegee word. Opmerking. Die woord word hier stellig neutraler aangevoel.

Nou maar presies! Solank jy liefs die woord “kaffer” met ‘n kleinletter spel (of uitspreek), sal dit “stellig neutraler aangevoel” word.

En dis juis wat die arme Vicki Momberg, die semantiese martelares, gedoen het! Die feit dat sy agt-en-veertig keer die woord gebruik het, toon aan dat dit vir haar ‘n kleinletterwoord is, en nie die rassistiese term met ‘n hoofletter nie. Sy het dit kultureel gebruik, en nie polities of kwetsend nie.

Weliswaar het Momberg Engels gepraat, maar haar Afrikaanse van (Momberg) dui aan dat sy eintlik die Afrikaanse “kaffer” gebesig het, en nie die Engelse “kaffir” nie.

Nou is dit egter so dat “kaffir” ook sterk wortels in die Engelse kultuur het, wat Momberg se saak nog verder sou kon ondersteun. Só het Skoppensboer ‘n bietjie gaan kers opsteek by die Engelse Wikipedia en uitgevind dat sowel Mahatma Gandhi as Winston Churchill die woord “Kaffir” (nogal met ‘n hoofletter) gebruik het. Churchill het tydens die Tweede Vryheidsoorlog geskryf oor sy “irritation that Kaffirs should be allowed to fire on white men”.

‘n Engelse musikant en komponis, John Philip Sousa, het in 1914 ‘n konsertsuite met die titel “Tales of a Traveler” gekomponeer met die onderdeel: “The Kaffir on the Karoo.”

Aan die begin van die Sherlock Holmes-film, Terror by Night, wat in 1946 gemaak is, is daar sprake van ‘n groot diamant “First touched by the fingers of the humble kaffir…” terwyl ‘n swartman op die skerm vertoon word wat inderdaad ‘n diamant vanaf die grond optel.

Maar gaan kyk gerus self na al die ander voorbeelde van die woord “kaffir” wat in de Engelse kultuur — so geliefd by swartmense wat selfs skole afbrand om in die Rooitaal te onderrig mag word — voorkom.

‘n Verdere kafferwoord (let daarop dat, volgens die HAT se voorskrifte die woord met ‘n kleinletter as lid van ‘n samestelling geskryf moet word om nie aanstoot te gee nie) wat Skoppensboer ontdek het, is “Kafiristan”, wat die historiese benaming van die Noeristanprovinsie in Afghanistan was. Blykbaar speel die Engelse digter en skrywer Rudyard Kipling se novelle, The man who would be king, daar af. Natuurlik sal daar rassiste wees wat die hedendaagse Suid-Afrika as ‘n “Kafiristan” sou beskryf, nes die destydse tuislande neerhalend as “Bantoestans” afgemaak is, maar soyons sérieux, soos die Fransman sê. Kom ons wees ernstig.

Eintlik gaan Vicki Momberg nie tronk toe weens crimen injuria nie, maar vanweë ‘n literêre oortreding van die kommunistiese sensuur wat die ANC-bewind op ons toepas. Waarskynlik het sy al heelwat Afrikaanse romans en gedigte gelees en is daardeur beïnvloed om die woord “kaffer” (met ‘n kleinletter, let wel) te besig. Sy het dit in gemeen met Totius, CM van den Heever, Etienne Leroux en André P. Brink, om maar enkelese te noem. Soos dr. Dan Roodt reeds vandeesweek in ‘n twiet aangetoon het, bevat die Hertzogpryswenner deur Etienne Leroux, Magersfontein o Magersfontein! die woord “kaffertaxi”, asook die frase “die kaffer in die swembad”. In Totius se beroemde gedig Trekkerswee wat insgelyks die Hertzogprys ontvang het, kom die woord “Kaffer” (selfs met ‘n hoofletter!) verskeie kere voor, onder andere in die strofe:

En dan—die Kaffers is so baar!
“Daar staan die brood al uitgerys
en die oond is koud! Dis werklik waar,
‘n mens moet hul ook alles wys.”

Op Engels het J.M. Coetzee die Nobelprys vir letterkunde verwerf met sy roman, Disgrace, waarin die verteller die woord “Kaffraria” vir die Transkei gebruik. Die HAT omskryf die byvoeglike naamwoord, “Kaffraries” as:

Van, behorende tot, afkomstig van Kaffraria, die vroeëre benaming vir Transkei.

Skoppensboer se rassistiese vriend wat nou in die ewe rassistiese land Australië woon waar niemand hom in die tronk gaan smyt vir ‘n aanhaling uit Totius of Etiennie Leroux nie, het vandeesweek droogweg opgemerk:

“Net soos Holland ‘n provinsie van Nederland is, is Kaffraria ‘n provinsie van Kafiristan.”

Van Wyk Louw het op sy dag gehoop dat die Afrikaanse letterkunde of wysbegeerte ‘n “-isme” die wêreld sou instuur, iets wat die Franse natuurlik al met oorgawe gedoen het met terme soos naturalisme, simbolisme, surrealisme, strukturalisme, postmodernisme, en wat nog. Skoppensboer meen egter dat die term “verkaffering” die Afrikaner se unieke bydrae tot die intellektuele geskiedenis van die Weste en van die wêreld verteenwoordig. Selfs nie eens die Amerikaners wat veel meer as ons oor rassekwessies gepraat en geskryf het, kon met so ‘n diepgaande wysgerige begrip vorendag kom nie.

Helaas kom die woord nie in die HAT voor nie, maar dit is verwant aan die meer algemene “verafrikanisering”. Dit druk egter die donker kant van verafrikanisering uit, daar waar verval intree soos in Zimbabwe ná sy grondhervorming of die Belgiese Kongo (DRK) ná sy vele revolusies en oorloë. Selfs die kafferboetiekoerant (Skoppensboer is seker hulle sal op so ‘n benaming uiters trots wees), die Mail & Guardian, het ‘n klompie jare gelede ‘n droewige prentjie van verkaffering of Afrika-verval geskets in die berig Africa as we know her might soon be history thanks to rebels, minerals, and drugs.

‘n Onbekende briefskrywer het in 2009 Praag daarvan beskuldig dat hierdie webblad tot “die verkaffering van die Volk bydra”:

As Praag weer eendag bereid is om soos blanke mense te begin optree laat my asseblief weet, maar vir hierdie verkaffering van my Volk wat julle propageer sien ek nie voor kans nie! Skaam vir julle!

Dit is Skoppensboer se bede dat hierdie nederige rubriek nie tot die verkaffering van ons volk sal bydra nie, maar juis tot ons opheffing en verheldering.

Op haar eiesoortige manier, het Vicki Momberg moontlik insgelyks beswaar aangeteken teen die verkaffering van die polisie, in die semantiese sin en nie in die rassesin nie, presies dít waaroor die kafferboetiekoerant, die Mail & Guardian, in 2014 geweeklaag het. Met ander woorde, Momberg het nie omgegee om deur swart polisie bedien te word nie, sy wou net nie onder onbekwame swart polisiemanne (verkafferde “kaffers” met ‘n kleinletter) deurloop nie.

Moontlik was dit ook omdat sy haar in Engels uitgedruk het en nie in Afrikaans nie, want Engels bevat eenvoudig nie al die nuanses van Afrikaans as dit by die woord “kaffer” kom nie. Daar bestaan twaalf bladsye in die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) net oor “kaffer” en samestellings, asook eiename, wat die k-woord bevat.

As die woord “kaffer” regtig moes ophou bestaan, sou ons die helfte van ons taal kwyt wees!

Skoppensboer se twee gunstelingwoorde is: “kafferin” en “kafferalmanak”. Volgens die WAT is “kafferin” ‘n deftige of skertsende vroulike weergawe van “kaffer”. “Kafferalmanak” is die plant Haemanthus katharinae oftewel “bloedblom”, “waarvan die blomtyd vir die Kaffers die teken is dat die saaityd aangebreek het”.

Nog iets wat Skoppensboer so tussen die tientalle lemmas oor die woord “kaffer” in die WAT ontdek, is die volgende: As jy baie laat is, is jy “kafferlaat”.

Nou ja, dis al laat Sondagoggend en Skoppensboer is na ‘n partytjie op pad in die einste Randburg waar Vicki Momberg, Afrikaans se eie semantiese martelares en Johanna van Arkel tot die brandstapel gevonnis is. Hy het nog nie gestort of aangetrek nie, daarom is hy reeds “kafferlaat”.

Maar die laaste woord of prefiks is nog nie oor die woord “kaffer” gespreek nie. Daarvan is Skoppensboer seker. Al moet ons dit op die mure en op hysbakdeure begin verf, laat ons nie die stryd vir spraakvryheid en die behoud van ons kultuur en veral die skatkis van uitdrukkings eie aan Afrika of “ou Kaffraria” soos J.M. Coetzee met sy Nobelpryspen geskryf het, laat vaar nie!

En dalk moet ons vir Vicki Momberg geld insamel vir Afrikaanse leesstof in die tronk, sodat sy al die polities inkorrekte boeke van Totius, C.M. van den Heever, Etienne Leroux, André P. Brink en vele ander kan lees? Skoppensboer is doodseker dat mense regoor die wêreld so ‘n fondsinsameling sou ondersteun. Immers is sy, soos Amnestie Internasionaal dit sou stel, ‘n “gewetensgevangene”. Die definisie van so ‘n gevangene is:

“Iemand wat in die tronk gesit is vir politieke of godsdienstige sienings wat nie deur die staat waar hy of sy woonagtig is, geduld word nie.”

As Skoppensboer nie so kafferlaat was nie, sou hy verder kon uitwei oor die amptelike godsdiens van hierdie staat, wat iets soos “kafferaanbidding” of die onnatuurlike aanhang van mense en veral gesagsfigure van die swart ras beteken. Die feit dat jy nie ‘n kafferaanbidder is nie, beteken nie dat die staat oor die reg beskik om jou in die tronk te smyt nie, meen Skoppensboer.

Kennelik is Vicki Momberg, anders as Adderjan Basson, Marx du Preez en al die ander kranksinnige gatkruipers wat in die hoofstroommedia skryf, geen kafferaanbidder nie. Sy dra ook nie ‘n hidjab nie. Dis nie onwettig vir ‘n vrou om sonder ‘n hidjab in die openbaar te verskyn nie. Ten minste nie in ons republiek nie, anders as in vele Moslemlande. Sy het haar bloot van ‘n eg Afrikaanse en uiters genuanseerde begrip bedien, en is suiwer vanweë ‘n gewaande semantiese oortreding by die Randburgse hofselle afgelei en slaap nou agter tralies in “Sun City”, Soweto se berugte gevangenis vir geharde misdadigers.

Leon Lemmer: Jonathan Jansen oor grenselose interrassige verhoudings

Uit sy boek, Knowledge in the blood: Confronting race and the apartheid past (Lansdowne: UCT Press, 2009, 337p), blyk Jonathan Jansen se algemene benadering tot ideologie/politiek en in die besonder sy toepassing daarvan op die akademie. Wat in my bespreking (Praag 24 Maart) agterweë gebly het, is die opsigte waarin hierdie teks voorbrand maak vir sy 2017-boek (besonderhede hier onder). Die duidelikste aanduiding van waarnatoe hy neig, is in die volgende aanhaling gegee: “The single most important challenge they [white students] face to making it in the new South Africa is to move out of their white comfort zone and to embrace, not tolerate, their fellow human beings who, despite the accident of skin color, are in fact no different from them” (p 90).* Wat Jansen predik, is dat alle mense wesenlik eenders is, dat ras-, etniese en kultuurverskille geïgnoreer kan en behoort te word en dat hulle, wit en swart, mekaar (letterlik) moet omhels en dat daardie omhelsing (soos duidelik uit sy jongste boek blyk) gerus/liefs geslagsverkeer kan insluit. [* “There is no biological basis for race” (Jansen, 2017-boek, p 32) en “legislation made citizens white and therefore by exclusion non-white” (43).]

Jansen se passie is rasse-integrasie. Oor sy tyd aan die Universiteit Pretoria (UP) skryf Jansen: “The [education] faculty leadership [ie Jansen] appreciated and encouraged common learning spaces … including eating together. I must say that for me these were sometimes very difficult [eating] sessions. The white and the black students would, predictably, sit next to one another by race” (134). “In twelve years of deanship at two universities in South Africa, I found that the social patterns of students’ social lives were segregated by race and ethnicity even though they shared the same university campus … African students have their marked space on the campus, gathering in groups on the lawn in the same areas day after day. Afrikaner students have their spaces on the grass, as if someone had circled these areas for communal assembly. Colored students, without exception, assemble in much smaller groups but unmistakably have their familiar areas of congregation. Indian student groups are also unyielding to integration, at Pretoria especially, and with a trained eye it is easy to see from the dress of the young people concerned that Muslim students hang out separately from other students in the Indian community. And even though there might be one or two students of color in the white English circles of students, their spaces too are marked by the same language and ethnic affiliations” (135-136).

Oor sy tyd aan Durban-Westville University skryf Jansen: “I saw, for the first time, the real dilemmas of racial interaction, racial intolerance, and racial camaraderie among African and Indian staff and students. It was here that I found how race and ethnicity could be invoked by and among black [ie nonwhite] people for very destructive political interests. For example, being ‘African’ could be cited to demand privilege against ‘Indians’; being ‘Indian’ could be asserted to retain social distance from the ‘African'” (2). “African” en “Indian” word tussen aanhalingstekens geplaas want “the author uses the word ‘black’ to mean every person who is not ‘white’, since he does not acknowledge apartheid-era classifications op people by colour” (vi). Dit kom neer op ‘n ontkenning of ignorering van ras- en etniese verskille by nie-wittes (heel moontlik ter wille van politieke solidariteit). By blankes, daarenteen, tref Jansen ‘n skerp etniese onderskei tussen Engelssprekendes, wat hy redelik goedgesind is, en Afrikaners, wat hy kwalik kan duld. Anders as Jansen onderskei ek vier geykte rasgroepe: blank, bruin, swart en Asiaat.

“If there is one thing therefore that can be said about schools and universities in South Africa, it is that they are legally desegregated but socially segregated spaces. One reason for these stubborn patterns of racial association is that at the level of teachers and leaders, the same trends are to be observed; in other words, there is no adult modeling of alternative ways of being together among those deemed to be different … in each and every one of these [university] spaces, students are segregated by race. Nowhere is this more firmly defended than among the white Afrikaans students. I complained about this in order to gauge their [Afrikaner] reasoning. Their explanations: ‘But our cultures are different’; ‘We are more comfortable with our own kind’; ‘We have the same language’; ‘This is how we were brought up’; ‘Nobody should force us to be together …’; ‘Why is this a problem? It’s natural for people to be with their own'” (136). Jansen se standpunt is egter: “We needed to steer the students by example toward the goals of social integration that we had set for all our students” (214).

Na aanleiding van wat Jansen hier bo beweer, kan aangevoer word dat hy klaarblyklik die mate van eendersheid by mense oordryf. Hy verlang vrywillige rasse-integrasie, maar as dit nie gebeur nie wend hy hom tot gedwonge integrasie, soos hy by die UV-koshuise gedoen het. Hy erken dat ten spyte van statutêre desegregasie sosiale segregasie voortgaan. Enersyds dui dit myns insiens op die diepgewortelde, dus wesenlike, aard van mense; soort soek soort. Hierdie essensiële aard van mense wil Jansen op grond van sy misleide ideologiese ingesteldheid verander. Andersyds keer hy laat dit bars teen die aanduidings dat gedwonge integrasie klaarblyklik minder natuurlik as vrywillige skeiding is, want dit sal apartheid aan redelikheid laat wen terwyl hy apartheid nooit genoeg kan verdoem nie. Dat Afrikaners uitgesonder word as dié etniese groep wat die sterkste teen rasse-integrasie gekant is, beskou ek as ‘n pluimpie. Dit toon dat Afrikaners waarde heg aan wat hulle is en bereik het, al is daar by Jansen geen waardering hiervoor nie. Jansen kla: “It is hard to teach against ‘innate’ understandings of race secured in the minds and hearts of white students” (137). In hierdie verband maak hy egter nie beswaar teen swartes se benadering tot ras nie; ook nie teen sy eie aanhang van swart mag nie.

By die laaste middagete wat Jansen vir UP-studente aangebied het, het 10 swartes opgedaag en geen wittes nie. Toe kon hierdie elftal lekker gesels. ‘n Swart damesstudent sê toe: “I would really like to date some of those white boys” (138). ‘n Swart mansstudent voeg by: “I would really like to date some of the white girls on campus” (138). Dit was welkome water op Jansen se integrasie-sonder-grense meul. Aanvanklik was hierdie uitlatings “too much for my black consciousness state-of-mind” (138), maar hy herstel gou en komplimenteer homself: “As an experienced teacher stumped for a response, I again played for time. ‘Well’, I said to the now eagerly awaiting audience of ten young black adults, ‘tell me more'” (139). Volgens Jansen kla hierdie studente toe: “What was natural among college students, the act of dating, took on severe and rigid racialized forms. When dancing was organized between two or more koshuise, it was white students going with white students, and by language” (139).

“This criticism had little to do with dating per se and everything to do with the artificiality of social relations between black and white students. What would come completely naturally to young people, the act of dating, was the one firm line that nobody would cross on this race-divided campus. Nowhere was this racial distancing between girls and boys more acute than at the former Afrikaans universities. When I travel … to the English-speaking white universities, I would without fail notice interracial dating; though by no means widespread and common on the English campuses, it nevertheless existed and without the head-turning effects this would have on the Afrikaans campuses” (139). Dit is een van die opsigte waarin Engelssprekende blankes, volgens Jansen, beter as Afrikaners is.

“No knowledge has been more forcefully transmitted from parents to children before and after Apartheid than the knowledge of racial and ethnic purity” (139). “White South Africans can tolerate, to some extent, the ‘innocent mixing’ of black and white where the possibility of sexual relations is remote. But the most vivid image of racial fanaticism – black men and white women – remains a powerful knowledge in the memories of white South Africans” (167). Die “racial distancing between white women and the black dean [ie Jansen] would ease for some white women as they became comfortable with the collegial relationship and … overcame the sexual stereotyping of black men that formed part of the knowledge inheritance of white South Africans” (168). Nie-wittes is glo “more comfortable with open relationships across race and gender [than whites]” (191-192).

“A conditional pragmatism does not, however, mean lifting all the barriers to social interaction; it is conditional, also, in its embrace of the Other. These [Afrikaner] parents would resist any intimate social relations with black leaders [eg Jansen] or parents, and some would disown their children if, for example, a black lover was brought home. Many – though certainly not all – Afrikaner parents would frown on and discourage a black-white friendship, especially if it became known in their white neighborhood and among their white friends. Teaching and leading [!] their children on the university campus is one thing; sharing homes, lives, and loves is another” (241).

Jansen beweer: “Every year I would encounter at least one heartfelt story from a black student and a white student who had found love together. They know this is something I admire and applaud as a completely natural consequence of what happens when people interact with one another on the basis of a common humanity, rather than in response to racial essences that trap their emotions and constrict their thoughts” (228). ‘n Blanke vrouestudent het glo gesê: “I love Thabo … The problem is that if Dad finds out, he will kill me … If we go all the way, and ignore my parents, I will be thrown out of my home and will lose all my family; my parents will disown me, I just know that” (228).

“It is difficult to explain the depth of emotional stress that I experience when I encounter such tragedy. Here the bare bones of human wholeness (in the loving students) and human tragedy (in the disapproving parents) are revealed at the same time. In these repeated stories, two knowledges clash: the knowledge of the past and the knowledge of the future. As a leader [!], what do you say? Fortunately, by the time I got to Pretoria I had as academic leader [!] and university teacher encountered similar difficulties among South African undergraduate students [at Durban-Westville University] who defied boundaries – Muslim and Hindu students, African and Indian students, Muslim and Christian students” (228-229).

“The natural response is to want to encourage the students, to tell them to follow their hearts, to hail them as a necessary generation that will need to break the madness of segregation and the persistence of bigotry. At the same time, such a response must alert students to the very real consequences of isolation and dispossession, an often unbearable loss for any human being and especially for those coming from closed cultures where the affection and endearment of loved ones mean so much to their sense of community, purpose, and direction in life. In the end, I found that the only meaningful role for leadership [ie Jansen] was to affirm the courageous actions of young people and outline the positive and negative consequences of their decisions. In the end, however, it is their decision” (229).

“In a racially divided community, it makes no sense for leaders to teach about multicultural education or espouse values of interracial community if their daily lives do not demonstrate the living out of such commitments” (273). In sy jongste boek word dit duidelik waarom Jansen so fanaties behep met seks oor die wit-swart kleurgrens is. Ook in hierdie opsig beskou hy homself ongetwyfeld as ‘n navolgenswaardige leier of pionier.

Making love in a war zone

Jonathan Jansen en sy blanke vrou, Grace, wie se ouers haar volgens hom verwerp het.

Jonathan Jansen se jongste boek is, Making love in a war zone: Interracial loving and learning after apartheid (Johannesburg: Bookstorm, 2017, 224p, R300; Amazon Kindle $21,65). Op die eerste bladsy van die teks word drie keer na Afrikaans verwys (p 7). Hoofstuk 1 begin met verwysing na landdros AH de Wet wat ‘n ontugwetsaak hanteer (27) en “the iconic photograph of the peeping magistrate in the Apartheid Museum” (31). Soos gebruiklik is Jansen daarop uit om Afrikaners en Afrikaans af te kraak. Op die buitekant van die boek word doringdraad uitgebeeld. Die inleiding begin met ‘n beskrywing van ‘n insident waarin die “swart” Jansen met ‘n wit vrou (“my fiancée” – 10) in sy motor deur ‘n polisieman voorgekeer word. Die bedoeling is om ‘n toepassing van die Ontugwet uit te beeld. Hierdie paartjie het daarna getrou en tydens hulle wittebroodsreis was daar nog ‘n beweerde ras-insident, hierdie keer in ‘n restaurant in George. Dit bied aan Jansen die geleentheid om na PW Botha as “apartheid’s bulldog” te verwys (10). Sy troue hou vir Jansen in “the memory of personal pain about rejection and reprisal by one side of the family for being the darker-skinned partner in a serious relationship. My father-in-law did not show up for the wedding. My future wife had to leave her family home the moment we asked permission to ‘go out’ together” (20).

“This kind of harassment became routine for us as a dating and now married couple, but it was nothing compared with the thousands of people whose lives were destoyed by the separation of families and the denial of love. I would discover some of these tragic family stories in the Section 5 Chronicles, an archival research project for this book in which I invited members of families broken up by apartheid’s race laws to deposit their stories. Section 5 refers to that section of the Population Registration Act (5), which allowed persons to change their racial identities based on ancestry, appearance and acceptance by the community” (10). Jansen se navorsing is uiteraard daarop ingestel om apartheid te diskrediteer. Soos die voorsitter van die UV-raad tereg aan Jansen gesê het: “You seem to have an obsession with that [racial integration and interracial dating and marriage]” (13). Maar die drie voorbeelde van ongeverifieerde (soos by die Waarheids- en Versoeningskommissie) stories wat Jansen aanhaal, lewer nie veel op nie. Jansen se gevolgtrekking is egter: “These three extracts from the archive are illustrative of the pain and confusion caused by ripping families apart by virtue of the race-classification laws of the time” (10). “While the rest of the world started to move away from an obsession with legalised racial discrimination, the South African state bedded down with a definitional madness that would make it a laughing stock among civilised nations” (36). Rassediskriminasie word sedert 1994 met hernude ywer voortgesit, maar in sy nuwe gedaante (bv regstellende aksie) geniet dit die heelhartige steun van Jansen.

Wat Jansen glad nie in ag neem nie is eerstens dat die destydse rasklassifikasie tot op hede in die praktyk voortbestaan en dat dit tans by uitstek ter benadeling van blankes ingespan word. Ook dat dit tans, soos Jansen erken, ter bevoordeling van “black people in general and Africans in particular” gebruik (eintlik misbruik) word (2009-boek, 29, 287). Tweedens toon die deurlopende moontlikheid van herklassifikasie hoe menslik die destydse beleid, ten minste in hierdie opsig, toegepas is. “Those who saw the gap applied for reclassification; few were denied” (2017-boek, 13). Jansen dink egter daar was geen menslikheid in hierdie wetgewing nie. Die wet op gemengde huwelike en die ontugwet “were applied with a vengeance on South African society” (43). Derdens is dit hoofsaaklik in die geval van bruines (“presumably racially mixed”* – 36) dat herklassifikasie soms nodig was, soos duidelik in die tabel (38) aangetoon word. “Race was therefore very fluid” (39). Dit is omdat rasklassifikasie in die geval van blankes, swartes en Asiate maklik is, maar in die geval van bruines is dit moeiliker omdat bruin almal insluit wat deur daardie drievoudige rassif geval het. Dit is die essensie van wat Marike de Klerk oor bruines gesê het. Anders as Jansen dink ek nie dit was die uitdrukking van “racial disgust” nie (46). Vierdens weet Jansen (soos ek) eerstehands dat ‘n ligte velkleur op bv die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) in die apartheidsera baie meer gesog as ‘n donker velkleur was. Noudat die bevoordeling omgekeer is, noem ontwikkelde bruines, soos Jansen, hulleself by voorkeur swart, maar wit bly die norm waarna heimelik gestreef word; dermate dat Jansen erken dat vir ‘n nie-witte om met ‘n blanke te trou (sosiaal/kultureel) opwaartse mobiliteit is (32). Sosiaal is daar ‘n gevestigde hiërargie: wit, Asiaat, bruin, swart, met ‘n nie-wit student “dating a white person as ‘the ultimate status symbol'” (51). “Loving down” vind in bv die volgende drie gevalle plaas: “white to black or coloured to African or Indian to black” (32).

[* “Mixed race (meaning coloureds) implies the existence of pure races, a racist assumption” (45). Jansen ontken die werklikheid van rasse, wat meebring dat hy nie kan verklaar waarom sowel die NP- as die ANC-regering die bevolking hoogs effektief in dieselfde vier rasgroepe verdeel nie. As absoluut suiwer rasse nie (meer) bestaan nie, sou dit in die praktyk steeds moontlik wees om redelik suiwer rasse (of etniese groepe) van erg gemengde rasse of (etniese groepe) te onderskei.]

“People continue to drift towards homogenous groups (their own race) when there is absolutely no [!] reason to do so” (14). Jansen gee hier voor dat hy die rasionele element in ‘n see van irrasionaliteit is. In werklikheid is dit verstaanbaar waarom bruines, in soverre die groep ‘n nie-homogene ras is, (biologies) minder groepsgebonde as die ander drie rasgroepe is. Bruines kon wel poog om kultureel in groter mate groepsgebonde te wees. Tydens apartheid was daar tekens van ‘n ontluikende eiesoortige bruin kultuur op bv die UWK-kampus, wat duidelik van blanke, Indiese en swart kultuur onderskeibaar was en steeds is, bv Afrikaans is die essensie van Afrikanerkultuur terwyl dit opsioneel vir (ontwikkelde) bruines is. Hierdie biologiese nie-homogeniteit bring mee dat bruines meer as die ander drie rasgroepe geneig is om seksueel oor die rastou te trap.

“You are more likely to love across the colour line if you are English-speaking rather than Afrikaans-speaking; or if you are coloured by designation rather than African; or if you are Christian rather than Muslim or Jewish or Hindu. There are class distinctions; you are more likely to love without boundaries if you are middle class rather than poor. And there are generational variations; younger couples are more likely to date and marry across lines of race and ethnicity than was the case with their parents” (14). “Within all these variations there are those individuals who break the trend, who stand out [eg Jansen], who defy expectation and who love whom they like” (15). Hy verwys na hierdie geval: “The husband is [an Indian] Muslim, and he married a Hindu woman, while their Indian daughter went on to marry a Jewish boy. This is rare in South Africa or anywhere else in the world, for that matter. Theirs are, no doubt, stories of hope” (15). Hoop op wat? Sulke “intimate couples … signal hope for social transformation” (206). Niks word gesê oor hoe gelukkig mense in hierdie soort verbintenisse is nie maar “interracial married couples have higher rates of divorce in countries like the USA” (210). “Who are the people who defied laws (then) and who defy convention (now) to create these kinds of unions with all the costs involved?” (15). Die samelewingsnorm is anders: “You love within your race, ethnic group, religious community and sexual affiliation” (16).

Jansen vind sy eie gedrag lofwaardig. “I have always been drawn … to … those who lived against the grain of public expectation” (54). “I have always been drawn to people who dwell in the borderlands … Baanbrekers … pioneers. These are people who refuse to be defined by social norms or constrained by historical patterns of association … Border-crossing people” (16). Dus oor-die-tou-trappers, selfs skoorsoekers. Ek sê nie sulke gedrag moet verbied word nie. Maar diesulkes kan gerus besef dat seksuele aktiwiteit wat ras- en etniese grense misken, uiters riskant is. Die huwelik is ‘n problematiese onderneming, wat kwalik ten goede deur grondige kulturele verskille beïnvloed kan word. Wanneer Jansen, oorbewus van sy gesagsposisie as dekaan of rektor, interrassige seksuele aktiwiteit aanmoedig, kan hy gerus in groter mate die jeugdigheid en gebrek aan insig van die studente in ag neem en ook die voorkeur van hulle ouers, wat meesal (dalk altyd) in groter mate as Jansen hulle belange op die hart dra.

In sy 2009-boek het Jansen heelwat ten koste van UP te sê. Noudat hy daar weg is, kom hy met kritiek op UV. US is seker volgende aan die beurt. Hy noem UV “the Mississippi of South Africa. Rural, argricultural, insular, religious and conservative, this is not a place for breaking out” (17). “In this part of the country the practice of racial exclusion continues as if nothing happened after 1994″ (192). “As in other parts of the world – such as the American South, with its history of slavery – region matters in terms of the intensity of reaction to interracial relationships. It quickly becomes apparent in the interviews that Bloemfontein is such a place, part of the very conservative Free State, compared with other regions of the country … It was one of the Boer Republics, so that distinction offers some explanation when compared with the more liberal Cape and Natal provinces of those days … in the rural Free State, the majority of white-owned farms remained beyond the reach of transformative forces … Children trapped inside these racial enclosures, where relations of white masters and black labourers continue undisturbed, would emerge into urban university life and find the transition disorienting. They lacked the competences to adjust to the Bloemfontein campus, where equality of relations was now required as a matter of policy and practice” (188).

“Just as Mississippi is sometimes referenced as a metaphor for race, racism and negative race relations in American literature and public imagination, so too the Free State has come to signify a place of racial conservatism in South Africa” (23). Jansen se weersin is geaktiveer deur “the long history of Afrikaner republicanism dominating the region” (18). In die Vrystaat kry jy nie boere en werkers nie. Nee, dit is glo “white farmers and impoverished black farm labourers” (18). “Racism would often express itself in muscular form, led by [Afrikaner] men who found ready resort in weapons and who routinely [!] abused black farm labourers … overgrown* men in tight khaki clothing … brutalising, sometimes killing, black men” (19). [* Jansen is self oorgewig met ‘n hangpens.]

Daar was “mean racial policies”, soos dat Indiërs nie eens in die Vrystaat mag oornag het nie. Die rede hiervoor was glo “protecting the Boers from competition” (18). Die Bloemfonteinse Afrikaanse koerant, Volksblad, wat kritiek op Jansen gelewer het, word “a racially venomous mouthpiece” genoem (18-19). Waarmee kan hy Afrikaners verder slegsê? “In Excelsior … White Afrikaans middle-class men came for their jollies. Businessmen, politicians and dominees sought interracial sex with black women until the news leaked and the police arrested the black women. Shame fell on the white men, punishment enough … For this book I was not, however, interested in transactional or opportunistic sex but in romantic love and the close bonds of friendship across the invisible but very real colour line that exists to this day” (19).

Die Reitz-voorval is ongetwyfeld die gebeurtenis waaruit Jansen die meeste slaankrag teen Afrikaners geput het. “There is now a growing research [!] literature on the subject of Reitz, the shorthand reference to the racial abuse [!] of black workers by white students. Reitz was the white male residence where the atrocity [!] occurred” (60-61). In geen normale samelewing sou die veroordeling van wat heel moontlik onskuldige studentepret was sulke buitensporige afmetings aangeneem het nie. “Four white students racially [!] abused five black workers” (52). Hoekom? Want dit is ‘n geval van “one of … the white boys appearing [!] to urinate into food that they then gave to the unaware workers to ingest. When a video of this utterly reprehensible event leaked onto social media, the level of anger from all quaters was unprecedented in the history of South African universities [!]. How could young whites born after apartheid do such horrific [!] things to black people?” (52). Let op tot watter verregaande gevolgtrekking kom Jansen op grond hiervan: “This was a rebellion against interracial residences on a formerly white campus. The very idea of such racial closeness, let alone intimacy, was enough to draw out such violent [!] hatred” (52).

“What brings me to this study … is not lingering pain” (oor sy ervaring van sy eie interrassige verhouding en troue) maar “intellectual curiosity … The first objective of this book is therefore scholarly” (20). ‘n Ander “objective is a political one, and that is to deepen our democracy through the project of nation-building and human togetherness” (21). Tydens apartheid was daar “a nation-building purpose to sex and marriage legislation” (42). Jansen dink dat rasvermenging deesdae dieselfde doel kan dien. Die ideaal is glo om “a more just and equal society” te bou (21). “South Africa might have stood out among nations for ‘its morbid fear of miscegenation unparalleled in intensity anywhere else in the world’, but it was certainly not alone in its obsession with interracial intimacy. In fact the two most notorious race-regulating regimes of the twentieth century were South Africa and the United States” (30). “Reprisal as a practice was an everyday experience in race-obsessed regimes such as the USA and South Africa” (189).

“It was not only words that kept interracial intimacies invisible and interracial marriage so rare in the colonial period, under apartheid and in the democratic period … ‘mixed marriage’ was so visible that social ostracism could be relied on to keep such desires in check” (46). “At the root of the continuation of a practice of racial discrimination is the retention of categories of distinction in the way human lives are regulated in the present, eg South African’s insistence on talking about citizens as belonging to ‘population groups’ … namely white, coloured, Indian and African” (47). Jansen ontken halsstarrig die opvallende werklikheid van ras. Hiervoor blameer hy Afrikaners as die hoofsondaars. “The key institutions rendering white separateness and white standards of behaviour normative remain largely untransformed from apartheid to democracy – the white Afrikaans families, schools and churches” (47).

Oor die drastiese vermindering van Afrikaanse skole en die verdwyning van Afrikaanse universiteite (waartoe hy doelbewus ‘n daadwerklike bydrae gelewer het) kla Jansen nie. Hy wil van rasgeïntegreerde skole en universiteite kweekplekke van onder meer interrassige seksuele verkeer maak. “The desegregated white English schools … offer much greater chances of interracial intimacy … such breakthrough relationships hardly ever happen … in the still largely segregated white Afrikaans high schools” (49). “Undoing oppression in dangerous and divided communities requires bringing together the perpetrators and the victims in the same dialogic space. This means there is diminished opportunity for such a dialogic encounter in segregated classrooms” (2009-boek, 260). Volgens Jansen moet dit nie by gesprekvoering bly nie. Veel groter interrassige intimiteit is sy ideaal. Wit en swart op dieselfde kampus is nie genoeg nie. Ook nie wit en swart in dieselfde koshuis nie. Nee, hulle moet kamermaats wees (2017-boek, 48). Die “hostile reactions to the very idea of shared spaces for living and learning has to do with attitudes ingrained in the hearts and minds of young white South Africans” (48). Jansen het sy posisie as rektor misbruik deur nie net die koshuise op ‘n wit-swart 50%-50%-grondslag tot rasse-integrasie te dwing nie, maar ook om ‘n verpligte indoktrinasiekursus vir alle voorgraadse UV-studente in Jansenisme in te stel. Maar: “A short course in the core curriculum or an occassional speech on a university platform was not going to disturb ingrained knowledge about race, racial purity and racial segregation – let alone interracial intimacy” (48).

“The more black students coming into a residence, the more white students would leave … the racial integration on campus would spark the development of private white Afrikaans residences around campuses such as in Bloemfontein” (53), Selfs dit will die wraaksugtige Jansen nie aan blankes/Afrikaners gun nie. “I had exposed in the media a student accommodation advertisement in the local Afrikaans newspaper for ‘non-affirmative action Christian women’; the words ‘white women’ would have sufficed and yet those very words reflected the language of South Africa’s white-supremacist history” (53). Maar is Jansen se gedrag nie dalk ‘n toonbeeld van swart heersugtigheid nie; dat alles moet voldoen aan die vereistes wat hy ingevolge sy swartmag-ideologie stel? “In the English universities there were no deep attachments to residential tradition as among their Afrikaans counterparts, with the result that all-white residences would eventually become all-black residences at institutions like Wits and UCT” (53). Hiermee word ‘n onreg teenoor blanke studente gepleeg, maar daarvoor het Jansen geen sensitiwiteit nie. Terselfdertyd toon hierdie verwysing na twee histories blanke Engelse universiteite dat (anders as wat Jansen graag voorgee) blanke Engelse studente, wat ras betref, nie soveel “beter” as Afrikanerstudente is nie.

“My campus lectures or public speeches urged integration rather than segregation” (48). Rasgeïntegreerde onderwysinstansies help ook met die vervulling van Jansen se ander wens, naamlik die vernieting van Afrikaans as onderrigmedium, want namate die swart komponent van skoliere en studente groter word, word die instansies al hoe meer eentalig Engels. Sowel Jansen as Russel Botman het hulle uitgespreek teen aparte Afrikaanse en Engelse klasse omdat dit nie rasse-integrasie bevorder nie. Integrasiepolitiek is vir diesulkes belangriker as die behoud van Afrikaans asook akademiese oorwegings soos moedertaalonderrig.

Deel van Jansen se navorsing vir hierdie boek was om ‘n video-onderhoud met elk van 10 UV-studentepaartjies te voer (16). Hulle is “deliberately mixed in terms of relationship status” (54). “What these very different couples have in common is that one member of the pair is black [ie non-white] and the other is white” (55). Wat hulle gemeen het, is dat almal in 1994 of later gebore is en gevolglik “born frees” (46) of “Mandela’s children” (50) genoem word. Foto’s van al die paartjies word in die boek by die teks van hulle onderhoud gepubliseer. In al die gevalle word eers die een en daarna die ander lid van die paartjie aan die woord gestel. Hier onder doen ek dieselfde. Oor die gepubliseerde teks van die onderhoude sê Jansen: “The editing was limited largely to matters of grammar, fluency and relevance” (218).

Wat lengte betref is hierdie rubriek ‘n dubbeldoor; ‘n “double whammy,” soos die Amerikaners so graag sê. Lesers wat tyd wil/moet bespaar, kan die volgende tien paragrawe – waarin die gevallestudies bespreek word – oorslaan en direk na die gevolgtrekkings gaan.

Die eerste paartjie is Afrikaanssprekend: ‘n wit predikantsdogter en ‘n bruin dame. Die blanke sê: “When I was in high school I had this best friend, a black guy, and my parents actually told me, ‘You know what, if you were to date we would not have a problem'” (65) Sy sê ook: “You can always learn something from someone if you can just open yourself up to any experience. I think a lot of Afrikaans people limit themselves. They want to stay in their comfort zone” (66). Haar bruin vriendin vertel: “My dad is the one that encourages anything for us. But for my mom, when you date a black, it’s traditions and it is this and it is that … I think they would welcome a white guy more than they would a black guy” (70). Hierdie paartjie is behep met uitdagings (“challenges”). Albei kom uiters vlak oor, maar dit kan te wyte wees aan die onderhoud wat in Engels gevoer is. Die teks lees moeilik, gevolglik het ek ontsien om die res van die boek te lees, maar die ander onderhoude lees makliker. Jansen hou van hierdie paartjie: “They … worked closely together to solve difficult problems of [compulsory] racial integration and the transformation of especially formerly white men’s residences on campus” (63). By hierdie paartjie is dit ‘n geval van vriendskap. Daar is by hulle blykbaar geen sprake van ‘n interrassige seksuele verhouding nie. Van hierdie bruin student word later gesê: “[She] was dating a black African man at the time of writing” (180). Die verskil-ontkennende Jansen kom vervolgens tot ‘n gevolgtrekking wat hom pas: In hierdie “unusually close relationship … their respective ‘cultures’ are anything but different” (180). Volgens Jansen ontwikkel hierdie blanke vrou “a keen moral understanding of what is right and what is wrong, atypically without any sense of racial-group loyalty” (180). “That capacity for unaffiliated judgement of what apartheid society would regard as ‘your own people’ comes from belonging to a decent family” (181). Die militante pro-swart Jansen het myns insiens in hierdie konteks seker nog nooit self die “capacity for unaffiliated judgement” geopenbaar nie.

Die tweede paartjie is ‘n Engelse blanke man en ‘n bruin Engelse vrou. Die man sê: “I never really was taught, you could say, to see colour” (78) maar hy het tog opgelet: “At school you would never see a white girl dating a black guy … the only exception … my Asian friends … could date white girls, black girls, and coloured girls” (79). “My mom is very relaxed about everything” (81). Hy vertel haar: “‘I am dating a girl of colour’, and then she was like, ‘luckily she is not black’. … she was just thinking from a culture perspective; there is a big culture difference” (81). Hy sê: “I think subconsciously it’s engraved into all white people … that you are better, you are superior … You will obviously never get rid of racism” (81-82). “That type of engraving that occurs over the years creates the stigma and the stereotype” (83). “We are all human. We share that humanity … I don’t enjoy the typical Afrikaner perspective … in my faculty … we have all white people sitting on one side of the class and all the black people on another. I used to sit by the black people because I am English [!]” (83). Sy bruin vriendin vertel: “My father would say he was not white, he was flesh, or he was brown … when I was in high school the first guy I dated was Chinese. Then I dated a Greek guy” (85). “When I was in my first year I dated a very, very Afrikaans guy … he got kicked out of the house for dating me. I was in my first year and he asked me to marry him and I ran away” (86). “My father … would always tell me, ‘You don’t have to feel like they are better than you in any way. You are not different from anyone'” (87). “My mother was just like, ‘… you’re an educated woman from an educated family'” (88). Hierdie bruin student voeg by: “There were people who really went through a tough time, and most of them were the black students, especially in residences. Either they were completely ignored by everyone or everyone stayed friends in their groups” (89). Hierdie paartjie het bereik wat Jansen so hartstogtelik begeer. Daar is ‘n brood in die oond: “there is a baby on the way” (88), “the first child born out of a loving relationship” (193).

Die derde paartjie is ‘n blanke Engelse dame en ‘n swart man gebore in Lesotho. Hierdie vrou sê haar ouers is baie liberaal. Haar pa woon in Kaapstad en haar ma in Durban. Sy besef haar vriend “is a different race … I think initially my mother’s response was how my dad was going to react … I am very close to my mom” (94). Die mansvriend het ‘n enkelma wat in Pretoria woon. “My mother is very liberal” (97). Hy was van die begin af in tradisioneel blanke skole. “I didn’t even know what racism was until I got to Grey. Grade 8 was a big culture shock, having to learn Afrikaans and actually seeing how different people are. As time went from Grade 8 to Matric, you would see even the Afrikaans people who were not necessarily racist but very conservative” (95). Hy het sy vriendin “through mutual friends” ontmoet (96). “It got serious a year later … She made the first move” (96). Dit is na hierdie man wat Jansen verwys wanneer hy skryf: “With one exception, all of the students in the couple pairs are light-skinned to varying degrees” (196). Hierdie verhouding is nie volgehou nie. Hierdie dame “now dates a different black student” (210).

Die vierde paartjie is mediese studente, ‘n Indiërvrou en ‘n blanke Engelse man. Hulle is “romantic partners” en daar is die “challenge of religious and cultural identity” (99). “We have been dating for two-and-a-half years” (102, 110). Hierdie vrou is in Indië gebore en het via Lesotho, waarheen haar ouers verhuis het, na UV gekom. “Nobody thinks I am Indian. They think I am either Greek or Afrikaans, a dark-haired Afrikaner” (104). Haar vriend beaam dit: “Everyone thinks she is Afrikaans” (110). Sy sê: “I have not told my parents about him” (102). “My parents never were racist” (101). Sy vertel van haar vorige vriend wat net matriek gehad het. Haar ouers het geredeneer: “His brain has not matured … We are not the same caste, so their mindset is totally different” (103). “My parents fear that I will not be a Kashmiri any more, that I will not follow the traditions … My parents are very conservative, and at the moment the biggest problem about telling them that I am dating a boy, even if he was Kashmiri, is the fact that they immediately think intimacy” (102). “And yet my brother was allowed to date. He had a girlfriend for six years, which my parents knew about, and eventually he also had to break up that relationship. Not because my parents said so; my parents were fine with him marrying her when they met her. She was Malaysian, and my brother and his partner realised that their cultures and traditions would not fit for some reason, and so they decided to break up” (103). Van hierdie Indiërdame se mansvriend word gesê dat sy ma “still cannot really speak Afrikaans” (108) en “My school was a good place, being an English school” (108). “We have never felt like anyone was judging us [this couple]. I think it is different with the Afrikaans students. They could be in the English class, but they are Afrikaans. They tend to keep amongst themselves. My whole time living in Bloem I have not made many Afrikaans friends” (110). Nêrens in Jansen se boek is daar vanweë etnisiteit en kultuur groter weerstand teen interrassige verhoudings as by hierdie Indiërs nie. Hierdie verhouding het misluk. Hulle is “no longer together” (210).

Die vyfde paartjie is ‘n bruin Engelssprekende vrou wat met ‘n blanke Afrikaanssprekende man getroud is. Jansen is hoogs in sy skik met hierdie dame omdat sy hom gehelp het met lesmateriaal vir die verpligte indoktrinasiekursus in Jansenisme (UFS 101) wat deur Jansen ontwerp en uitsluitlik in Engels gedoseer is, selfs voordat die UV eentalig Engels geword het. Sy sê: “I looked different from the other kids” (115). “I was bullied at school because of how I looked” (116). Soos haar ouers is sy as bruin geklassifiseer “even though I don’t look it … They often actually see me as Asian … sometimes when I speak Afrikaans, people would see me as white” (117). “We were not the general loudness of being coloured” (115). “I had an incredibly strong character” (116). ” I am a very strong-willed person” (120). “I spoke English … I learnt very quickly to become more fluent in Afrikaans … In my first year, we went to the South African War Museum, formerly the Anglo-Boer War Museum. I was horrified at what was happening there. It was a lot of white Afrikaners who had gotten together, and they were basically marching against the putting up of a statue of Nelson Mandela … I remember … not wanting to be seen in a crowd like this at all because of what they were marching against” (118). Sy het haar blanke man na haar ouers in Oos-Londen geneem ‘n jaar nadat hulle getrou het. “They didn’t have an issue with us at all, because the family is quite interracial. If I had brought a black guy home, it would not have been the same reaction” (120). Haar man vertel: “Around Grade 4 … we heard that we were going to get English classes. That meant that now other races were going to join the school … To be honest, there were some groups that were seen as ill-disciplined, sometimes because of their colour” (121-122). Voor hulle troue was hierdie paartjie betrokke by ‘n kerkopvoering. “She wanted to show me the ropes about acting, even though I was the director” (123). “My parents actually never had a problem with our relationship … I think it’s because of the church, the Old Apostolic Church. I think in the church we see that it’s not about your skin colour; it’s about what is on the inside. God wants to take care of your soul, and your soul does not have a colour. So, why should we care about colour if we say we are children of God but we cannot live it?” (124). Van sy vrou sê hy: “She will always put God first” (123).

Die sesde paartjie lyk op die foto asof albei bruin is. “They wouldn’t think anything of us” (129), dus hulle word nie as ‘n gemengde paartjie aangesien nie. Die vrou se ma is Engels en haar pa Afrikaans. Haar vriend is blykbaar eerder Afrikaans. Sy en haar ouers het bruin vriende. “I have always had coloured boyfriends. I don’t think I have had a single white boyfriend” (129). Haar vriend sê: “I actually never knew she was white … I thought she was coloured because her friends are coloured … I think it’s the way that I dress sometimes. They can see I am coloured” (131). “I think I am very charismatic” (130). In die studentekafeteria let hy op: “The non-white people sit here and the white people sit there” (132). Jansen lewer die volgende kommentaar op die onsekerheid rakende die rasklassifikasie van die dame: “Race cannot be read off the phenotype or physical appearance of a student [really?]. And so people around these student couples make active and on-the-spot assumptions about racial identity based on a quick survey of epidermal presentation, language usage, attitudes and company kept” (195).

Die sewende paartjie “might only have been really good friends” (135). “We are best friends” (137). Albei is Afrikaanssprekend. Sy is blank en hy is bruin. Hy sê: “There was a stage when I was in high school when I was seeing a white girl. Back then people would be looking” (138). Sy UV-vriendin “has never been home with me” (139). Sy is die enigste kind van geskeide ouers. Dit is haar grootouers wat na haar omsien. “Even though from the past, they have grown and they have changed” (143). Sy was in ‘n laerskool met baie swart kinders en Engels het spoedig die oorheersende taal geword. Sy het daarna ‘n eentalige Afrikaanse hoërskool bygewoon. Haar ouma sê: “I see now how I must read my Bible, that love sees no limitations” (141). Hierdie ouma se kleinkind sê: “I have adapted so well that I can actually be friends with anyone” (142). “I have so many friends who are from different races and different cultures” (143). Sy het aan haar bruin vriend gesê: “‘You are going to come to my wedding’ … I know that I will get a husband that is as comfortable with different racial friends as I am” (143).

Die agste paartjie word beskryf as “both good friends and committed partners” (145). Die man is bruin en sy vriendin is blank. Albei is Rooms-Katoliek. “Growing up among coloureds, your parents also came to think that it was more natural to stay within the same race” (147). Hy het ‘n oorwegend blanke hoërskool bygewoon. “Going to grade 7 was a whole new experience for me, almost like starting school again, because the mentality of everyone and the level at which they did things was not so much to say better, but different” (147). Op die kampus “I would feel a little uncomfortable if we were surrounded by a lot of whites … Bloemfontein is definitely, I think, the hardest place to have an interracial relationship … I showed my mom pictures [of my girlfriend] … and she was fine with it … My dad was very happy because [she] was my first girlfriend … I think they were just happy that I was in a relationship … It was something new because most of my family are in relationships with coloured people. What makes the youth, or our generation, feel more comfortable are the experiences in the school environment, because it is more diverse … more interracial relationships are going to happen when people spend time together, not noticing the differences as much as before” (149). Sy blanke vriendin kom uit “a very open-minded family” (150). Haar ma se agtergrond is Italiaans en Pools terwyl haar pa ‘n Nederlander is. “When I was twelve we adopted … a little coloured boy” (151). Jansen noem hulle ‘n “open and inclusive family” (181). Sy was in ‘n oorwegend blanke privaatskool, wat ook internasionale skoliere gehad het. “At the age of twelve it was compulsory to learn Zulu until Grade 9” (151). “We have never really looked at race in my [parents’] house … They didn’t really notice colour and didn’t really react to colour … you are a person and that is what matters” (152). “Being a multiracial couple was nothing we have ever clicked about until someone actually pointed it out” (154). “My mom said: ‘We are really happy for you'” (155). “I am a people’s person, I love people” (153). “We love each other and we are happy. We do find it’s more the older, Afrikaans people who have more judgement … In my opinion, a white and a coloured would be more looked at than a black and a coloured, because it’s more that whole non-white and white thing … We have been dating for almost fifteen months, and we have already discussed how we are going to get married one day” (156). “I think it has just been so natural between the two of us” (157).

Die negende paartjie is ‘n bruin Afrikaanse vrou en ‘n blanke Engelse vrou. Hulle is “best friends” (161). Die bruin student het Afrikaanse skole bygewoon en sê: “Most of my friends are white girls” (160). “I study in English. I am in the English class. It was my choice because my world is not going to be Afrikaans forever … It is the universal language, so I chose English. My parents support me” (160). “My parents are very liberal in a sense. My mom and dad raised me to never look at someone based on their race” (161). Haar blanke vriendin “sees life as I do. I went home with her and I liked it … [She] is friends with everyone regardless of what they look like … [She] will count as my friend forever. She is someone that I would want my kids to know or to have as a godmother” (161). Die blanke vriendin sê: “I had friends of all races and there were sleepovers at our home with black and white kids. My parents are also committed to equality. My mom definitely sees a person for who they are, not what they look like. Dad has his moments where he is a little more racist” (153). Sy het nog nie haar vriendin se ouerhuis besoek nie. Dit gaan hier klaarblyklik om vriendskap en nie om interrassige seksuele verkeer nie..

Die tiende paartjie is ‘n bruin homoseksuele Afrikaanssprekende man en ‘n blanke heteroseksuele Afrikaanse vrou. Jansen skryf: “I discovered an exceptional friendship of a gay black man and white Afrikaans woman who defied every stereotype of togetherness on or off this Free State campus. The interview was conducted in Afrikaans … and translated into English” (165). Die man sê hy het op skool die Afrikaanse klasse saam met ander bruin skoliere bygewoon. “My mom’s coloured and my dad is black, and no one in our family has white friends who they are so close to … The first time my parents met [my girlfriend], it wasn’t uncomfortable at all …; My mom asks, my dad asks, ‘Is this the woman you are going to marry, my child?’ And then I would say, ‘No. It’s just someone who is very close to me’ … [She] is not my only white friend, I have many others. For me, it’s only human. I like people. That’s all” (167). “I would never want to end my friendship with [this girlfriend]. For me it is for now and forever. The binding factor is love and trust … this really comes with trust. Trust, comfortability, and love for each other” (169). Maar dan noem hy: “I’m doing Honours and she’s not with me … I now struggle because I want to try and get someone in [her] place” (169). “I think she can carry on without me. She can, but I am now more dependent on her than she was on me when we met. At that time, [she] was more dependent on me because she needed more support, but now I completely need it from her” (170). Sy vriendin sê dat haar vriend “very quickly becomes negative … This is where I could encourage him … I had to study throughout the night. We mostly studied through the night together. We sometimes studied at his residence, but mostly at my flat because it’s too noisy for me at his residence … sexually he feels that he doesn’t fit in anywhere … though [he] is a social butterfly and has ten million friends, he would never tell anyone about my past or anything like that” (171). Haar ouers is albei dood. “I was eighteen when they died” (172). “My mom … taught me from a very young age that there is no difference between you and a black person. When I was small, my mom said their cookies were just left in the oven a little longer. Jesus just forgot them in the oven a little longer. This is why they’re a bit darker” (171). Jansen was lank in daardie oond. “In our street, my two black friends lived opposite us and my mom allowed them to sleep over at our house and allowed me to go and sleep over at their place … So perhaps because I grew up in this way I am drawn to and sometimes feel more comfortable with other race groups than with members of my own race group … If I could take [my boyfriend] home, I think my mom would definitely have accepted it … I could see my dad was not crazy about the idea … He didn’t really know how to deal with black people” (172). Sy was in ‘n Afrikaanse hoërskool. Sy is die moeder van ‘n kind oor wie geen besonderhede verskaf word nie, behalwe dat Jansen verwys na “a baby born out of wedlock” (200). Dit is hierdie feit wat van deurslaggewende belang is om hierdie vriendskap te verstaan. Sy sê: “I can honestly say in my university classes the white students would never share notes with me. Never. Because I’m an outsider, totally. I don’t talk to them at all because I don’t have time for friends” (172-173). Haar vriend “was responsible for getting the notes … I would never have obtained my degree without [my friend] because sometimes I couldn’t be here and sometimes I felt I simply couldn’t do it any more” (173). Dit is duidelik dat sy as ‘n enkelouer nie al die klasse kon bywoon nie. Sy het haar vriend nodig gehad om die klasaantekeninge te bekom. Hulle het mekaar ook in hulle studies aangemoedig. Hy en sy “perhaps serve as benefits to each other” (174). Sy sê: “People sometimes get the wrong idea about us” (172). “People would stare, assuming we were lovers because we were sitting and eating together … In class, we shared notes, but later the students accepted it and realised there was nothing sexual between us” (173). Jansen noem dit ‘n “very close friendship” (200).

Jansen begin sy gevolgtrekkings oor die onderhoude met die volgende stelling: “There are no longer any legal barriers to interracial love or marriage, and no physical barriers to racial integration in the classrooms and residences of formerly white universities” (176). Die ironie is dat hierdie opset, wat vir Jansen hemels is, nie aan die tradisioneel swart universiteite geld nie. Soos in die geval van die tradisioneel blanke skole is dit die tradisioneel blanke universiteite wat veelrassig geword het. Tradisioneel swart skole en universiteite is steeds oorweldigend swart sodat rasvermenging kwalik daar kan voorkom. Oor die tien paartjies in sy gevallestudie skryf Jansen: “Though they were born and raised after the end of apartheid, the close friends and lovers have lived in the shadow of harassment and hatred … The first thing these post-apartheid couples discovered was that when you cross the line separating black and white in South Africa, there will be blood [!]. In other words, there is a price to pay among friends, family, peers and even complete strangers. We know that while intraracial relationships proceed relatively smoothly, interracial relationships, whether as friends or lovers, bring the wrath of society down on the heads of courageous couples” (176). “Even though the laws regulating racial association have been lifted, the social practices that allocate racial place and privilege still operate with painful consequences for those who bear the brunt of an unrehabilitated society” (197).

Vanwaar hierdie weersin in (intieme) interrassige verhoudings? “It comes across as a general position that is held, an anti-black stance” (177). Soos gebruiklik is Jansen hier pro-swart en anti-blank. In die onderhoude is dit duidelik dat nie-wittes (veral Indiërs en swartes en nie soseer bruines nie) ook besware teen (intieme) interrassige verhoudings het. “Black people react with the same racial essentialism to which they had been subjected by white racism” (187). Dan volg hierdie skandalige aantyging: By nie-wittes is daar glo “a sense of once again being devalued [!] by white standards” (187). Jansen erken dat die Indiër “the fiercest father reaction among the couples studied” geopenbaar het (178). Jansen skryf dan hierdie Indiër se houding – “very Indian” (179) – ewe gemoedelik toe aan “traditional Indian norms” (178). Maar Jansen openbaar nooit sodanige verdraagsaamheid jeens tradisionele blanke norme nie, veral nie jeens Afrikanerwaardes nie. Hierdie verskil in taksering blyk duidelik wanneer hy later skryf van “racist white or traditional Indian family units” (204).

Let op hoe Jansen blankes, sekerlik spesifiek Afrikaners, se gal werk: “Culture often functions as the more respectable code word for race … Race is too crude a reference in everyday South African talk … ‘Our cultures are different,’ I would often hear white students say … It is as if the word culture itself justifies separateness” (180). Weer eens word blankes vir kritiek uitgesonder. “To date [a black person] … should not be a problem, in a normal society … But this is South Africa with its looming past hanging over race relations” (180). Jansen versuim egter om bv Indië, met sy tradisionele kaste-stelsel, as ‘n abnormale samelewing te brandmerk.

Jansen, ironies a swartmag-aanhanger, stu voort met sy anti-blanke vertolking en sy ignorering van die weerstand teen intieme interrassige verhoudings wat daar by baie nie-wittes aangetref word. “Consistent research elsewhere, signalling on the part of black parents (compared with whites) is more positive [ie upward mobility?], if somewhat guarded, when it comes to interracial intimacies. In none of the cases were there any early signs of negative messaging when it came to relations with white people. This makes sense, of course, historically, the obsession of colonial and apartheid [ie white] governments was with protecting the so-called [!] purity of the white race. Racial insulation was not an obsession of black people” (182).

Hoekom is Jansen so fanaties ten gunste van rasgeïntegreerde skole en universiteite? “Children who attended white or overwhelmingly white schools will struggle much more with racial integration in universities and in society than those whose schools were more integrated. And those from segregated schools will find it much more difficult to enter into interracial love and friendships than those who had such experiences before they started university” (184). “When opportunities for learning and living together are lost to white and black students through the experiences of segregated high schools, they bring an uninterrupted and bitter knowledge onto the university campus” (187). Jansen kom met hierdie onbedoelde kompliment vir Afrikaners vorendag: In die geval van “white Afrikaans-speaking youth … the tendency is strongest to remain loyal to language, culture and ethnic group” (185). “The more intimate the scenarios became, the lower the comfort levels among some groups of students” (187).

Samevattend skryf Jansen: “White-coloured friendships and intimacies still are more common than white-African liaisons, and that black African men in relationships with white women remain an exception” (196). Daar is klaarblyklik “differential assimilation … skin tone matters in interracial dating preferences. The student couples would find that hierarchies of race still matter in South African society. For many in the coloured community, marrying white is a movement of upward status … Black African, as under apartheid, is lowest on the social hierarchy of racial preference in the ordering of South African society” (196-197). “Racial stigma and stereotype outlasts racial laws and policies … differential value … places whites at the upper end of the preference scale and Africans at the lowest end. In this sense, apartheid did its work well” (205). Maar dit is ook die geval in samelewings wat nooit onderhewig aan apartheid was nie.

Jansen keer terug na sy allerhande soorte kennis (soos uiteengesit in sy 2009-boek, Praag 24 Maart). “Scripted knowledge is the knowledge acquired by human beings about how to behave in particular situations. The social situation, in this context, is the interracial encounter in public spaces. The reacting parties are working off their scripted knowledge about how to respond to black and white couples who break the unwritten rules about racial intimacy. Their reaction is not spontaneous; it is acquired from years of direct and indirect learning about what are acceptable relationships, and what are not” (202-203). Jansen is hier weer besig om sy oortuiging te probeer regverdig dat rasse-integrasie natuurlik en rasse-segregasie onnatuurlik is. Grondliggend is daar die dogma dat daar nie so iets soos ras is nie, dat ons almal dieselfde oerhistoriese oorsprong het, asof dit kon verhoed dat oor millennia grondige verskille in bv kultuur ontwikkel het.

Jansen beweer “this book … offers … a conceptual approach that privileges understanding over judgement and empathy over criticism” (220). Ek het egter probeer aantoon dat daar ‘n buitensporige neiging tot veroordeling van en kritiek op Afrikaners in die boek is. Uit sy perspektief skryf Jansen oor die tien paartjies: “These human actors still reach out over racial, ethnic and class divides in order to make more perfect relationships after apartheid” (220). Maar Jansen skryf ook: “At the time of writing (at the end of 2016), all but two relationships have ended” (210). Al wat nog bymekaar is, is die vyfde (die twee getroudes) en die tweede (van brood-in-die-oond faam) paartjie. Laasgenoemde twee “continue to thrive” (210), maar Jansen meld nie of hulle getrou het nie. Die laaste sin van Jansen se hoofstuk oor sy gevolgtrekkings klink gevolglik onoortuigend: “What these courageous young people demonstrate in a still-divided and dangerous society is the possibility of what can happen when institutions (the home, the school, the university and more) are themselves transformed to make living, learning and even loving together a reality despite the ever-present past” (210-211).

In hierdie studie is Jansen se siening van homself “the university’s leader-manager [who] turns into the scholar-researcher” (218). Jansen het as rektor hierdie studie onderneem en tien studentepaartjies aan video-onderhoude onderwerp, waarvan hy die teks saam met hulle foto’s, asook hulle name, vanne, studierigtings en heelwat inligting oor hulle gesinsagtergronde, in hierdie boek gepubliseer het. Ek bevraagteken die etiese verantwoordbaarheid van die publikasie van hierdie navorsing in hierdie boekvorm. Hierdie twintig studente was jonk en onervare en daar is heel moontlik sommige van hulle en hulle ouers wat ongelukkig is oor die manier waarop Jansen hulle jeugdige verhoudings permanent geboekstaaf en wêreldkundig gemaak het. Dit is om hierdie rede dat ek, anders as Jansen, nie een van hulle by die naam genoem het nie.