praag.co.za

Tag: Wikipedia

  • Suidpunt: Nee, Afrikaans het nie ‘Solarpunk’ nodig nie

    Suidpunt: Nee, Afrikaans het nie ‘Solarpunk’ nodig nie

    As jy nou al absoluut sat gelees is aan die alewige distopiese fiksie in Afrikaans wat 26 jaar gans te laat geskryf is (wat uit daai jare vandag as profetiese werk sou geloof kon word), skep moed: In hierdie week tweet my een geliefde skrywer van Bellville een ou wat die vier kwadrante van Punk uitbeeld volgens polities-ekonomiese punte: Atompunk, Dieselpunk, Cyberpunk en… Solarpunk. Dit was op 5 Mei 2020:

    ‘Solarpunk’ het ek nog nooit in my lewe van gehoor nie, en die Engelse (7 Mei 2019), Sweedse (24 Oktober 2019), Spaanse (2 Februarie 2020), Portugese (25 Februarie 2020), Duitse (7 Maart 2020), Franse (21 Maart 2020) en Hollandse (23 Maart 2020) Wikipedia het skynbaar ook eers onlangs daarvan te hore gekom, soos ek uit die nuwe Wikipedia-artikels kan aflei in die onderskeie tale (sien die datums toe artikels geplaas is tussen hakies). Dit verskil van die drie vorige punk-genres omrede daar nie gefokus word op al die verderflike foute en neerslagtigheid van die samelewing nie, maar alleen die prag, toekomsverwagting en entoesiasme.

    En tog, die hele storie dra eintlik nou al ‘n ruie baard, want in Brasilië het die gelyknamige titel reeds in die vroeë 2010’s verskyn (party bronne sê 2012, ander weer 2014). In Portugees, natuurlik.

    Solarpunk beeld hierdie futuristiese toringhoë woonstelle in ekodorpe en -stede uit met klimop-ranke, daktuine, vertikale tuine, buurttuine, bobbejaantoue, vlinders, parke en ‘n utopiese voorstelling van die paradys wat uiteindelik op die mensdom neergedaal het. Vreeslik idealisties. Uiteindelik hemel op aarde. Terug na die Tuin van Eden, waar die mens gestel is om dit te bewerk en te bewaak. Diegene wat glo in die vooruitgangsgeloof (wat Deterministies glo die mens is, gegrond op die evolusie en deur uit sy foute te leer, op pad om ‘n halfgod te word ) en agteruitgangsgeloof (gegrond op die Dekadentisme, wat glo die mensdom het met die eeue al hoe afvalliger en verdorwe van sedes geword hoe langer hy uit die bos gekruip het) kan albei nou bladskud.

    ‘n Stralende toekoms: natuurlik werk alles met sonkrag en ander vorme van hernieubare energie. Die dae van fossielbrandstof is verby. Die kunswerke straal van ‘n hartroerende optimisme wat ‘n mens se oë laat traan van blydskap (of is dit die sonsteek?). Daar word gekyk hoe die mens by hierdie nuwe tegnologiese wonders sal aanpas ensomeer. Maar ook het mense teruggekeer om op volhoubare wyse hul eie groente in kommunale opset te kweek, tot almal se vreugde.

    Tog, aangesien die persoon hierdie Solarpunk onder “Leftist Libertarianism” indeel (wat vir my ‘n totale antitese is), is daar maar net die vae voorgevoel wat mens kry. Iets soos die roemryke Hangende tuine van Babilon wat ‘n paar duisend jaar gelede in duie gestort het. Dus, ‘n nuwe Babilon wat herbou word net om later weer te verbrokkel? Grens dit aan Sonaanbidding? Genoeg gewese beskawings daarvan as bewys, sou ek sê.

    Ook, verneem ek, bly dit nie by ‘n literêre genre nie – Solarpunk het ondertussen ‘n politieke beweging geword.

    “We are solarpunks because the only other options are denial or despair.” [Lui die kenmerkende dichotomiese deuntjie] “At its core, Solarpunk is a vision of a future that embodies the best of what humanity can achieve: a post-scarcity, post-hierarchy, post-capitalistic world where humanity sees itself as part of nature and clean energy replaces fossil fuels.”

    Lapidêr gestel: suiwer Kommunisme.

    Moet ons hierdie kunsstroming in Afrikaans toelaat? Liewer nie. Onthou, Solarpunk beteken rebellie teen die establishment en kapitalisme, dit werk dekolonisering aan die hand, en is op sigself ‘n teenkultuur: “Solarpunk wants to counter the scenarios of a dying earth, an insuperable gap between rich and poor, and a society controlled by corporations. Not in hundreds of years, but within reach.”  Soos apporpedia.org dit ook stel: “It will need to be a synthesis of leftist thought: anti-capitalist, anti-hate, anti-fascist, and anti-hierarchy.”

    Bonne Junon, quelle merde tu parles? Anti-hate – hoor net wie práát! Solarpunk is in die éérste plek gebou op haat! Jy háát die kapitaliste en jy háát die vernuf wat sakemanne en ingenieurs aan die dag lê, wat jy nooit in jou dag des lewens sal bereik nie. Keer maar sommer nou met jou skoffel terug lande toe, tu paysan!

    ‘n Mens lag jou dood vir naïewe uitlatings soos “diverse communities from around the world adopt the name and the ideas, and build little nests of self-sustaining revolution”, juis omdat ‘n revolusie van nature selfvernietigend is en sy eie kinders opvreet, soos Danton destyds tydens die Franse Revolusie al so gesê het. My magtig, die grootste van alle rewolusies, die Kommunisme, het sienderoë nooit in Rusland of Sjina verwesenlik nie (dit het trouens nooit verder as sosialisme gevorder nie), laat staan nog gevou?! Die Nywerheidsomwenteling was nie ‘n gedwonge omkeer nie, dit het natuurlik gebeur soos masjiene uiteindelik mense begin vervang het en rustof uit koloniale lande maklik te kry was. Die vraag na produkte het toegeneem, en mense is daarin voorsien. Soos dit vandag nog gaan.

    “Solarpunk culture includes all cultures, religions, abilities, sexes, genders and sexual identities.”

    Wat daar eintlik staan: “Jy kan van enige kleur en geur wees soos ‘n diverse bont straatbrak wat deur sy eie teefmoer op die sypaadjie uit haar baarmoeder verwerp is by geboorte, dit is ons betekenis van ‘diversiteit’ binne ons laermentaliteit. Let egter wel: Ons hou egter nie van ‘n ‘diversiteit’ menings nie; veral nie dié soort wat ons eenogige retrokommunistiese denkwyse kritiseer waarop ons geen antwoorde het nie. Ons hou nie van oop gesprekke nie, want ons raak kwaad want dit wys hoe dom, agterlik en onvoorbereid ons is.” Soos jy vandag op universiteit kry, ja.

    “Solarpunk emphasizes environmental sustainability and social justice.” Aai tog. Hier begin ons al weer met die nimmereindigende bekgeveg rondom identiteitspolitiek om mense ‘nader aan mekaar te bring’ en “hande vat” (jig, haal sommer dadelik die handseep uit). En ek dag ‘n woordeboek skryf wat sprekers van twee tale nader aan mekaar sal bring sou beter werk?

    Solarpunk omskep ‘n doodgewone middel wat elektrisiteit opwek dus tot ‘n politieke strydwapen.

    Kritiek

    Nommer 1: Dit maak nie ‘n bloue duit saak of jy brandhout, vuursteen, swawelstokkies, olie, petrol, kernkrag of metaangas-uit-perdemis stook nie, ook nie of jy jaloers waak oor jou plekkie onder die son nie; dit verander nie die mens se gedrag nie. Dit is maar weer ‘n hoë nadruk op die uiterlike, die leë dop, eerder as die inhoud.

    Volgens Solarpunk kan elkeen sy eie sonkrag benut en is dus onafhanklik van enige maatskappy en regering – elkeen het dus ewe veel mag en is daarom gelukkig want almal is gelyk en het gelyke kanse. Al val my kolletjie grond in ‘n skaduryke gebied met swak grond wat nie soveel oeste oplewer soos joune nie. En al kyk jou woonstel warm noord en myne na die yskoue suide in die winter… [soos geboue maar gemaak is…]

    Dit is ‘n uiters materialistiese siening (dit is sommer sonneklaar!) wat lankal saam met die Ystergordyn en Berlynse Muur verbrokkel het. Ek bedoel, ons sien sonpanele reg rondom ons opdoem by elke winkelsentrum. Ons sien de laaste HOP-/GEAR-huisie met songeisers. Het dit die mensegedrag enigsins verander? Nee, dit het nie. Het die misdaad afgeneem? Nee, dit het nie. Die mens het tegnologie getem, nie andersom nie.

    Herwinning wat op Donderdagoggende op ons dorp uitgesit word is ook net ‘n bykomende roetine, ‘n mag van die gewoonte; en ook net omdat ons gratis sakke (behoort te) kry en minder swartsakke op ‘n Maandag vir die vulliswa moet uitsit wat andersins onnodige onkoste is. Daar is geen euforie daaraan verbonde nie. Net so, vir ons in Suid-Afrika, het sonkrag geen politieke bymotiewe nie, ons is net gatvol van beurtkrag. Met meer as voldoende kragvoorsiening soos tydens Apartheid sou byna niemand hierdie rigting ooit ingeslaan het nie. Met oorgenoeg watervoorsiening, sonder om nog te droom van waterbeperkings, sou mense tot meer as 30 kiloliter per huishouding per maand verbruik of water na naburige lande uitvoer, soos Israel maak.

    Niemand val in aanbidding voor hommeltuie neer nie, maar daar sal diegene wees wat dit net ‘n nuttige middel vind om kospakkies skelmpies mee af te lewer, of die honde aan ‘n leiband mee te gaan stap as die staat mense soos misdadigers onmenslik begin inkluister, byvoorbeeld.

    My reënmeter kan vir my slegs ‘n aanduiding gee of dit werklik nodig is om die tuin nat te maak of nie (as dit oornag gereën het); waarom wil ek nie tuin natmaak nie? Want ek kan my tyd en bronne beter benut, vanselfsprekend. Maar so lewensveranderend werk hierdie keëlvormige stuk plastiek nou wragtig ook nie dat ek ‘n roman oor hom sou skryf nie.

    Party mense hou van sweis. Ander hou van tuinmaak en met die bure gesels. Ander is meer gepla wat in ander lande aangaan, en gaan slegs tuin toe as dit werklik nodig is. Sien: smaak verskil.

    Nommer 2: Van die resensies op Goodreads is teleurgesteld oor die distopieë in ‘n genre wat veronderstel is om optimisties te wees. Ek praat nou van Solarpunk: Histórias ecológicas e fantásticas em um mundo sustentável. Onderduimse politieke gekonkel duur in die kortverhale steeds voort soos dit tans in die werklike lewe in Brasilië ook afspeel. Vir my is het die Brasiliaanse skrywers net doodgewoon realistieser geskryf as jou liggelowige klein blinkoog kommunis-in-wording. Met vriendelike verwysing na nommer 1 hierbo.

    Die Brasiliane behoort mos te wéét! Hulle het vir klein Lula de Silva (Lulinha paz e amor) gehad wat belowe het om die volk te verenig onder sy sosialistiese bewind. Die media, die akademiese elite en bekendes het die publiek probeer wysmaak deur geld van die rykes te vat sal die armes uiteindelik ryker word. Maar dit was net De Silva (president vanaf 2003 tot 2011) en trawante wat uit die politiek en sakebedryf voordeel getrek het. Sy opvolger, Dilma Rousseff (president vanaf 2011 tot 2016), was glad nie beter nie. Inteendeel: die staat het onder haar moederlike sorg enorme skuld aangegaan (‘stimulus’), die minimumloon moes styg, asook maatskaplike toelae (‘sosiale geregtigheid’, sien ‘social justice’ hierbo), en hoër uitbetalings aan die amptenary (‘belegging in die toekoms’), hopeloos te veel aanstellings in die staatsdiens en staatsbeheerde maatskappye (‘goeie bestuur’). Kortom: die belastinginkomste kon nie byhou met die staatsbesteding wat vier keer die bedrag was nie. Dit was ook bitter moeilik vir beleggers uit die buiteland om enigsins ‘n onderneming in Brasilië te open, byna onmoontlik om eiendom te registreer en ‘n uiters ingewikkelde belastingstelsel om mee te sukkel. Die moord- en roofsyfer het ook allermins verminder en die onderwys en mediese sorg bly pateties (2017). So sê Felipe Moura Brasil, rubriekskrywer van die Veja-tydskrif. Daardie vyftien jaar sosialisme het die land ongelooflike skade berokken, sê hy.

    Daar is ‘n boek geskryf deur Anthony Elson, Globalization and Development: Why East Asia Surged Ahead and Latin America Fell Behind, wat elke keer benadruk dat Suid-Amerika hoofsaaklik uitvoerlande van rustof gebly het, en hul staatsowerhede deurtrek was met korrupsie en nepotisme (glo ‘n erfstuk van die Katolieke bestel, wat Protestante kolonies onder Engelse en Hollandse bewind glo gespaar is), daarom kon hulle nie groei nie. Hulle het nooit nywerheidslande geword soos Suidoos-Asië nie.

    Tog is dit ook nie so eenvoudig nie. ‘n Joernalis en ondernemer woonagtig in Hongkong, Stephen Vines, skryf weer in The Years of Living Dangerously: Asia from Financial Crisis to the New Millennium (2000), die Asiatiese state en ondernemings buitekant Japan het:

    1) ‘n valse rooskleurige beeld van die markte aan die Weste voorgehou om buitelandse beleggers te lok. Ook het heelwat mense vir mekaar oor en weer gunsies bewys, wat maar ewe korrup is.

    2) probeer om ‘n familiesaak te bly, ongeag hoe groot die onderneming raak, met die gevolg dat die beste en kundigste persone nie in die regte poste aangestel was nie. Geen aandeelhouer sou ooit soveel insae hê soos die familie nie. Groot ondernemings is soos ‘n eenmansaak bedryf. Ook het familiesake glad nie gespesialiseer nie, maar besighede links en regs opgekoop en uitgekoop waarvan die familielede as bestuurslede van hierdie konglomerate absoluut onkundig was, totaal buitekant hul vakgebied.

    Chinese motorfietshandelsmerke

    3) bowenal nie, soos Japan, geweldig baie moeite gedoen en geld uitgegee op navorsing en verbetering van die produkte nie. ‘n Mens verkoop nie iets voetstoots nie – iets waaruit Suid-Afrikaanse maatskappye gerus kan leer! Die geld is egter opgepot in vaste eiendom (of uitgegee op allerhande luukshede en blinkgoed), maar nie teruggeploeg in die onderneming en sy produkte nie. Japan het egter ook sy eie bloutjie geloop: hy het weens sy markversadiging ‘oorgespoel’ en so fabrieke in Sjina oopgemaak (omrede die arbeidskoste in Japan te hoog geraak het), met die Sjinese staat se toestemming. Motorfietse (ek dink dit was die Honda Cub). Groot fout: op ‘n manier het die patente uitgelek en volgens Japan’s Motorcycle Wars deur Jeffrey Alexander was daar teen 2002 tot 400 ongelisensieerde vervaardigers doenig in Sjina wat motorfietse op Japanese patente gebou het, wel met minderwaardige plaaslike onderdele. Daar is selfs bevind uit ‘n steekproef van 1 300 motorfietsmodelle met ‘n enjin kleiner as 125 cc was 90% daarvan roofkopieë. Dit sê veel van sakevertroue in daardie land. “Copying alone is a technological dead end that will turn only short-term profits, and firms that rely solely upon copying will ultimately fall by the wayside just as they did in Japan during the 1950s and 1960s.” Japan het inderdaad kort na die oorlog wel tydelik self patente uit die Weste gebruik, maar sedertdien het hy uit sy foute geleer en naam gemaak.

    Dus, in die res van Asië het die ekonomieë in die laat 1990’s vir ‘n wyle in duie gestort weens bogenoemde drie punte. Die vraag is nou, het Asië, Suid-Amerika en die mensdom uit sy foute geleer? Dit help nie om foute oor die hoof te sien nie.

    Hoekom wil dit vir my voorkom of die Solarpunks nie die waarheid, soos die son, ‘n slag in die oë kan kyk nie?

    Nommer 3: Sulke optimisme herinner aan die Belle Époque, en hierdie ongekende ekonomiese bloei in Frankryk was kort voor die hele wêreld in die Eerste Wêreldoorlog gedompel is. Opbloei en inkrimping is ‘n universele verskynsel, ook in ‘n “volhoubare” omgewing waar “rusperiodes” (wat ‘n eufemisme vir insinking, resessie en depressie het ek nie nou bedink nie?) voorkom. In hierdie rusperiode is daar mense wat swaarkry, terwyl ander gedy. C’est la vie.

    Nommer 4: Tegnologie is wonderlik, maar dit kan ook hoogs vertragend werk as daar ‘n vinniger metode reeds bestaan wat goed werk. Mense is kwaad in spitsverkeer, omdat hulle weet daar is vinniger metodes om van punt A na punt B te kom, of dit nou per helikopter of lugskip is.

    Daar is ‘n rede hoekom mense hul krag by die munisipaliteit laat aansluit, en dit is gewoon omdat dit tyd spaar. As jy elke oggend eers op die dak moet klim om jou daaglikse voëltjiepoef of lagie stof in wind en weer af te vee in jou sopnat pajamas net om te kan oggendkoffie maak, dink ek gaan jy op die ou end terugverlang na die koolstofpotte van Egipte. Moet tog net nie dat jou voet gly nie.

    Slegs ‘n tuinier in murg en been, of iemand wat die saligheid ken van niksdoen, of ‘n proponent of apologeet van Afrikatyd is, sal 15 tot 30 minute lank wil hare kloof oor watter skille nou komposhoop toe moet gaan en watter na die wurmplaas (erdwurmreaktor) om wurmtee te maak.

    Ek dink nie mense besef hoeveel tyd tuinwerk in beslag neem nie. En sukses is geen waarborg nie. Dit gaan vir my meer oor die týd wat onnodig verlore gaan.

    Nommer 5: Nie almal sal gediend wees met bobbejane wat sommer self in die sitkamer kom tee skink nie. Ook nie met spinnekoppe wat ewe rats met die klimop hulself by die boudoir op Eenheid 21 van Verdieping 32 innooi, of die lastige muskiete wat hul teelaarde onder digte blare gevind het nie. Ek sal ook graag wil weet hoe mense die ruite met sulke onpraktiese argitektuur gewas kry. Ek wil liewer nie dink aan die brommers wat heerlik woel in die bemestingryke kweeklane op die grondverdieping nie. Aan die ander kant, middestad Johannesburg en omstreke leef klaar naby genoeg aan die natuur: vergewe van die rotte.

    Estetika kom in hierdie genre, net soos by Steampunk, weereens voor die logika. Ek wil liewer nie dink aan die skade wat plantwortels aan die geboue oor die lange duur gaan aanrig nie. Jy plant nooit ‘n boom langs ‘n heining nie – met rede! Laat staan nog binne ‘n gebou!

    En dink net hoe woedend jy gaan raak as die bure se sproeiers bokant jou woonstel nou juis moet aankom wanneer jy jou koerant buite op die balkon lees… En die al nimmereindigende blare opvee! Jy wil ook nie naby wees as daar ‘n skielike storm losbars en die stormafvoer in die straat benede ‘n blokkasie kry van die blare nie…

    Nommer 6: Ek skryf nou die dag aan ‘n kollega op Wikipedia:

    “Deesdae sien ek stoepe word al hoe meer toegebou met glas: dit hou die stof, misdadigers en verbygangers buite en laat die sonlig soos ‘n kweekhuis instroom in die winter. Terselfdertyd het jy ‘n portaal bygekry waar jy jou sambrele kan bêre. Ons het nog nie die skoene-uittrek soos in Japan en Noord-Europa nie. Daarvoor het jy mos ‘n mop en stofsuier.” […] “Die toegeboude stoep hou die vlieë ook sommer buite.” […]  “Dat ‘n orangerie (mooi woord wat ongelukkig nié in die WAT opgeneem is nie) nou so in Noord-Ierland gewild geraak het, is vir my verbasend; vroeër was dit slegs vir die welgesteldes beskore vir hul eksotiese invoerplante. En ja, my ma gebruik die toegeboude stoep om sensitiewe plante aan die lewe te hou (wat buite nie verskroei van die hitte nie, vrek van die dors), maar meer nog om die groente en vrugte “ryp” te maak; jou winkels koop die pere, mango’s en avokado’s heeltemal te groen aan, of laat dit ‘n ewigheid in die vrieskas bly. Los jy hulle in die yskas, vrot hulle binne ‘n week.”

    Wat ek hiermee probeer sê: die gebruik van sonlig om ‘n soort kweekhuis binne jou eie huis te skep het niks met ekobewustheid of politiek te make nie. Die samelewing het van so ‘n aard verander dat jy meer ruimte en veiligheid nodig het. En mense hou van gerief. Dit gebeur op natuurliker wyse en word nêrens afgedwing nie. Dit is evolusionêr, nié revolusionêr nie.

    Nommer 7: Die Solarpunk-gemeenskap is té plaaslik, té parogiaal, té regionaal en té plattelandsgesentreerd na my sin. Dis soos om terug te keer na ‘n tydperk voor die Nywerheidsomwenteling, na ‘n soort primitiewe bestaan. En dit laat my ongemaklik.

    Dit beantwoord ook nie die vraag hoekom maatskappye, waarteen hierdie groepie tog so gekant is, in die eerste plek ryk word nie. Die kernreël van enige ekonomie is om die meeste met die minste geld en tyd te doen, aan vraag en aanbod te voldoen; dit handel alles oor optimalisering en evolusie. Soos ek gesê het, as die elektrisiteit- en watervoorsiening prima was en die koste laag, sou niemand eers gedink het aan ‘n sonpaneel nie. Jy sou mense moes smeek om dit aan te koop. Solarpunk, so tipies revolusionêr, neuk dwars in ‘n rigting in, want hy kan, dit moet net, maar waarheen, weet hy nie.

    Terwyl Cyberpunk jou die geleentheid gun om ‘n soort bomenslike figuur met behulp van die kuberwêreld te word (dis die mooi kant van daardie distopiese genre), om jou hoogste potensiaal te bereik, smee Solarpunk jou absoluut soos snot gelyk met die aarde – jy sal nié bo jou medemens uitstyg nie, want dit bring ongelykheid en onmin mee.

    Party mense hou van die kollektiewe gemeenskap, ander, soos ek, hoegenaamd nie.

    Die modernisme gun juis mense die ruimte om met die minste moeite so beweeglik moontlik te leef. Jy sluit die deur agter jou met ‘n geruste hart toe en die stralervliegtuig staan gereed vir Singapoer. Dit is die bedoeling.

    Die stedeling se tuine raak kleiner en verbruik minder water, omdat ons meer tyd voor die rekenaar wil deurbring (wat skakel met mense in Moskou, Londen, Rotterdam, Rome, Rio…) en ook omdat ons voortdurend op reis kan wees. Voedselproduksie word gewoonlik die lewenstaak vir kommersiële plase wat daarin spesialiseer en oor ruim middele, tegniek en tegnologie beskik om met die nodige deskundigheid die meeste te vermag met die minste geld. Die goue reël van die ekonomie word eerbiedig. Dit gee ook vir die tussenganger, die handelaar, die geleentheid om sy wins te maak [daarom is die aankoopprys van vleis byvoorbeeld net meer as R20/kg en betaal jy oor die R80/kg, om die koste te delg van ander produkte wat nie altyd verkoop nie. Want jy het die volste reg op keuse uit byvoorbeeld 20+ invoerkaassoorte op die rak]. Terselfdertyd is die regering ook veronderstel om ‘n ogie oor die standaarde te hou.

    Wat sê die Solarpunk-Handves? “The objective is to promote self sufficiency and living within natural limits.” Met ander woorde, bestáánsboerdery? Geen cornu copia? Non? En wat dan nou van my ingevoerde Gouda uit Holland? Ek gaan nie my sakkies Cappuccino opoffer nie!

    Maar nou het jy, vreemd genoeg van ‘n Groenlinkse standpunt, ‘n bedryf waar daar géén regulasies op die bedryf is nie (geen standaarde), ruilhandel plaasvind (daar gaan jou belasting nou…) en het almal streng gesproke oornag koelakke word, waar hy sy lappie grond volgens ‘n soort pagstelsel in die vorm van ‘n buurttuin (soos in Holland) by die staat huur. Maar, ten minste het almal nou gelyke mag. Dit laat my klaar weer wonder hoekom hierdie Solarpunk skielik so ontsaglik “mensvriendelik” is, terwyl Nederland juis verwildering aanmoedig op plase wat “onderdeur is”, sodat wilde herte daarop kan wei.

    Tensy omstandighede van so aard is, soos in Suid-Afrika, wat mens natuurlik noop om jou eie groente en vrugte in jou agtertuin te kweek – dan moet die broodboom ongelukkig maar in die slag bly. As dit nie ‘n teken van besuiniging is of bloot ‘n kieskeuriger smaak (“my eie organies gekweekte koejawels smaak die beste”) in gunstiger tye nie, is dit eerder ‘n simptoom van wegholinflasie of voedseltekorte, wat eerder ‘n teken is van ‘n distopie, handelsverbod of oorlog. Van wanneer af is die distopiese leefstyl nou ‘n utopiese een, as ek mag vra?

    En sodra jy daardie verpligtinge het, sit jy soos ‘n lyfeiene in die feodale tydperk van die Middeleeue vasgekluister aan jou lappie grond – want o, wee! – wie sal na my tuin omsien as almal hul eie boorde het om te onderhou? Moet tog nie dink by ‘n buurttuin is daar minder diefstal van groente nie: in Nederland is jou gedeelde lappie grond letterlik agter slot en grendel. Met rede.

    “Our future must involve repurposing and creating new things from what we already have. Imagine “smart cities” being junked in favor of smart citizenry.”

    Jy bedoel, mense neem die plek in van stemvee, masjiene of gedwonge gemeenskapsdiens en verpligte deelname? Hoe langer ek uit die skool is, hoe sieker raak ek van hierdie hoërskoolmentaliteit in die staatsdiens wat nooit sy tienertekkies gaan uittrek en grootword nie. Wat as ek nie deel van die “geborge gemeenskapsgevoel” wil wees nie, omdat ek my tyd in my eensaamheid beter kan benut as wat enigeen op die munisipale bestuur met hul rompslomp vir my kan voorskryf? Jy weet tog watter soort mens op die rade dien: gaan jy jou asem en tyd mors? Buitendien, dit staan my vry om te loop as ek nie van die dorp of stad hou nie. As die munisipaliteit my kundigheid nodig het, kan hulle my bel. Ek lewe nie in ‘n byekorf nie. Verder moet ons onthou dat niemand sy sterk punte beter ken as hyself nie – om vir enigiets anders in te willig maak van hom ‘n dilettant.  Kan almal boer? Kan almal ‘n vliegtuig vlieg? Ek vra maar net.

    En gepraat van ‘slim burgerskap’: na soveel jare kan mense in Duitsland nou nog nie behoorlik glas van papier onderskei by die herwinningsblikke nie. Sterkte met die heropvoedingkampe, hoor!

    Terloops, as jy tussen die Amish wil gaan bly, kan jy dit van ganse harte maar doen. Ek wil nie.

    Nommer 8: Op die ou end gaan tegnologie ook maar afhang van die vervaardiger en die lithium- en silikon-ontginning, wat sal bly voortteer op die einste Moeder Aarde wat die Groenlinkes aanvoer verkrag word deur transnasionale gigamaatskappye. Jy kan snot en trane huil oor mynbou wat die omgewing skaad – jyself skryf sonder ironie jou betoog lieflik op ‘n rekenaar of selfoon gemaak uit elektronika, gemaak uit komponente wat gemaak is van verwerkte rustof, wat kom uit… raai? Myne!

    Nommer 9: Of jy nou Atompunk, Dieselpunk of Cyberpunk gelees het – daar is om die een of ander rede, een of ander tyd, ad nauseum, dwelms by betrokke in die fiksie. Jy het tog werklik nie gedink daar sal by Solarpunk nié ‘n hektaar dagga in die burgemeesterstuin verbou word nie? Soos ek by Nommer 1 gesê het: tegnologie het nie die mens getem nie. Die mens het nou eenmaal die neiging om homself van homself te wil verlos. Dit kry jy in iedere samelewing. Miskien net met ‘n sonniger voorkoms.

    Nommer 10: Onkruid en vergroening van damme floreer soos bemestingstowwe na varswaterbronne deursypel… Gedenk maar Hartbeespoortdam. Ons noem dit eutrofikasie. As jy Boer Jan wil speel en die dorp in ‘n hoenderhok wil omskep, moet jy weet wat die gevolge gaan wees.  Dis net in FarmVille en My Little City waar so iets nie gebeur nie.

    Bonuspunt 1: Allemansgoed is niemandsgoed. In ‘n funksionele rasionele munisipaliteit word een of meer persone deur die stadsraad aangewys en besoldig om sekere werk voltyds te doen wat ander mense in staat stel om hul tyd produktiewer te benut. Dis die logiese ideaal.

    As mens by die venster uitkyk vir die 8 munisipale werkers wat al 100 meter hiervandaan soos 28 persone opklink, sien ek swaar dae vir die munisipaliteit as Solarpunk werklikheid moet word. Één ou werk, die ander sewe lê op hul besems en pikke en praat ‘n sloot in die grond. Streng gesproke sou ek elke werker ‘n straat gee om te doen, elkeen afsonderlik. Want soos ek in die supermark opmerk, klos die rakpakkers ook almal bymekaar by die lekkergoedrak en praat dan te lekker, en dan moet jy, die klant, maar gedwee met jou winkelwaentjie met ‘n suutjiespoeperige “ekskuus, jammer, sorry” deurwurm om anderkant uit te kom.

    Ek is nog van die gelukkiges in hierdie land wat ‘n brief aan die munisipaliteit kan skryf oor boomtakke  wat sulke sliertes oor die sypaadjie hang, wat jou eenvoudig dwing om in die pad te loop. Die hemel alleen weet hoe mense daar in Gauteng oorleef! Op die ou end neem die burgers maar self verantwoordelikheid en haal die snoeiskêre uit, terwyl hul elke maand hul doodbetaal aan erfbelasting aan dienste wat hul nooit kry nie. En dit lei tot:

    Kommunistiese Kommune #3: elke burger van die dorp is ewe verantwoordelik vir die parkie en sypaadjies in sy buurt. Nou begin die groot moeilikheid. Want later gaan niemand weet waar hul verantwoordelikhede begin en ophou nie. Of erger: daardie droë hondebollie voor my huis is nie my verantwoordelikheid nie, want dis my buurman se hond wat elke aand uitbreek. ‘n Eeue-oue vete word op tou gesit wat die hele dorp in ‘n bloedbad dompel, 300 onskuldige vroue en kinders bly in die slag. En alles het by die hond begin.

    Want ek sien naby ons huis het ‘n munisipale tuintjie ontstaan. Dit het as ‘n stokperdjie begin vir twee vrywillige stedelinge op die platteland met ‘n ekstra bietjie baie vrye tyd. Die ou kliphoop is omskep in ‘n lushof (sakkevol kunsmis is ingery), mooi beplant met ‘n paar mielies in die onomheinde oopte, met ‘n hele blommeryk. Selfs ‘n waterpyp is spesiaal deur die dorpsraad laat aanlê ter besproeiing en verfraaiing van die nuwe buurttuin (wat slegs deur hierdie mense omgesien word).  Wat gebeur? Die mieliekoppe word oornag afgesteel. Dis totáál ongewoon, want gewoonlik verdwyn die plant sommer wortel en tak. Jy kan jou ook indink wat sal gebeur as die vrywilligers eendag net nie meer daar is nie, of as die stokperdjie ouer as drie maande hul begin verveel. Dit is nie soos ‘n huis wat jy van buite af self sukkel om so mooi moontlik te probeer maak om teen ‘n wins later te verkoop nie; dis ook nie soos om pikkewyne te help skoonmaak nie. So… jy kan nie wérklik waarde of ‘n motief of dryfkrag aan hierdie buurttuin of allemanstuin koppel nie, want dit behoort aan niemand. So op die ou end word die plek toegegroei met onkruid en die munisipaliteit kom spuit alles maar weer dood. Terug by die begin.  Alles verniet.

    Die mense, hoe edel hul bedoelings, kon eerder ‘n boek geskryf het wat ten minste nog 100 jaar iewers sal rondsweef.

    Bonuspunt 2: COVID-19 en “sosiale afstand” het mense seker nou mooi geleer wat ‘n absolute doodgebore mislukking kommunale idees is.

    Gevolgtrekking

    Ek het besluit om Solarpunk nie ‘n Afrikaanse naam te gee nie, want dit is nie die benoeming in my taal waardig nie. Ek soek dit nie in my ongeskonde Afrikaanse woordeskat nie. Dit is deur Groenlinkses bedink om die middelklas totaal uit te wis, die proletariaat  tot diktatuur uit te bou en tot dwangarbeid te vonnis deur hul van kosbare tyd en smaak te beroof wat vir belangriker dinge aangewend kon word. Soos om hul gees te ontwikkel.

    Die algehele indruk wat mens kry van Solarpunk is alles behalwe dié van ‘n vriendelike gesiggie. Dit pas eerder by dié van ‘n despoot of ‘n nukkerige tiener. Geen gesprekvoering of debattering word toegestaan of geduld nie. Dit is: “ek stel hierdie onmoontlike en onbillike voorwaardes, aanvaar dit of los dit”. Geen sakeman sal hom aan so ‘n gril steur nie en sy geld elders gaan belê; want aanvaar jy so ‘n persoon se aanbod, het jy ‘n pakt met die duiwel gesluit.

    Kortom: hou wyd hiervan. Dis duidelik soos daglig.

  • Suidpunt: My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia

    Suidpunt: My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia

    Dit is vandag 14 Augustus 2019. Ek is vandag presies 10 jaar betrokke by die Afrikaanse Wikipedia. Dit is Afrikaansdag en in Swede open Wikimania vandag hulle makietie in Stockholm. Tussen hierdie planetêre samestand op my horoskoop van toeval, beantwoord ek met graagte ‘n paar vrae rondom die Afrikaanse Wikipedia.

    Wat is Wikipedia?

    Die vrye ensiklopedie.

    Waarom is dit nie ‘n ‘gratis’ Wikipedia nie, maar wel ‘vry’?

    Want niks in die lewe is gratis nie. Daar is steeds skenkers wat die hele stelsel aan die gang hou.  ‘Vry’ bedoel, die vryheid van die publiek om enige veranderinge daar aan te bring.

    Wanneer het jy aangesluit?

    My eerste bydrae onder ‘n IP-adres was “Eliza Meiring” op 14 Augustus 2009, wat ondertussen heeltemal ‘n gedaanteverwisseling ondergaan het en vandag in 2019 “Heks van Hexrivier” is. Ek het wel amptelik registreer op 21 Augustus 2009, ‘n week later.

    Hoekom het jy aangesluit?

    Vanaf laerskooldae het ek die innerlike behoefte gehad om inligting en algemene kennis te deel, maar nie almal was daarvoor te vinde nie. Ek bedoel nie skinder nie, dan sou ek by ‘n nasionale koerant of tydskrif gaan werk het. Die feit dat jy weet ander mense lees jou werk, omdat hulle wil, en dit daarom elke dag weer en weer besoek, laat mens voel jou jongmenslewe voor die rekenaarskerm was nie heeltemal verniet nie. Ek het ook van die idee gehou om inligting gratis te versprei en die onbeskikbaarheid van horingou boekinligting te omseil: en almal baat daarby, ryk en arm. Ek wou as’t ware die ou boeke onder die stof gaan uithaal en laat herleef wat vergete is.

    Nou goed. Hoe word ‘n mens lid (‘n gebruiker) by die Afrikaanse Wikipedia?

    Jy kyk liewers eers op YouTube hoe om ‘n artikel te skep of wysig (“edit”), en dan registreer jy onder ‘n naam. Verkieslik nie jou doopnaam nie; onder ‘n skuilnaam neem jy argumente minder persoonlik op. Jy kan altyd anoniem bydra sodat net jou IP-adres wys, maar omdat vandale in die verlede so baie keer anoniem werk, wantrou ons die IP-adresse. Ons het seker nou al maklik oor die 40.000 registrasies sedert 2001 (ek wil nie oordryf nie), maar die meeste weet nie wat om verder te doen nie of gooi tou op. Of baie is besoekers uit ander Wikipedias wat miskien iets regmaak en weer verkas. Die werklik aktiewe gebruikers is iets onder die 50-kerf, maar toon ‘n opwaartse kurwe. Diegene wat meer as 100 keer artikels wysig is so 12 tot 14 per maand.

    En dit vir ‘n ensiklopedie van meer as 83.000 artikels? Die instandhoudingswerk is nogal groot. Jou aantal Duitsers is so 6.230 aktiewe gebruikers (wat ‘n konstante daling toon), waarvan 1.328 per maand besonder aktief is. Hul Wikipedia-artikels tel so ongeveer 2,3 miljoen. Ook is K175 en Suidpunt die jongste lede, sover ek weet, wat baie betrokke en aktief is by die Afrikaanse Wiki. Ons het albei in ons laat-tienerjare begin en is vandag albei om en by 30 jaar oud. Sien ons ‘n vergrysing in die demografie? Ek glo so, maar die hoop beskaam nie. Daar is ‘n Afrikaner jonger as ons, ‘n arts (epidemioloog) woonagtig eers in Londen en toe België, sterk stamgeoriënteerd, maar ons sien ongelukkig bitter min van hom; waarskynlik weens die aard van sy werk.

    Hoe werk ‘n mens jouself boontoe?

    Boontoe? Dit spyt my, skat, maar ons het geen 33º soos in die Vrymesselary nie. Jy moet maar jou naaste munisipale kantoor daaroor kontak.

    By die Afrikaanse Wikipedia kan jy alleen ‘n Administrateur word of ‘n Burokraat. ‘n Administrateur het die voorreg om bladsye te vernietig (of uit die vergetelheid met ‘n muisklik of twee op te haal), artikelname te verander, ‘n klomp wysigings op een slag terug te rol, vandale te versper (enigiets tussen ‘n paar uur, tot in alle ewigheid verdoem!), gebruikers uit te vee (ook hulself! Ek het probeer, en dit werk! ‘n Ander administrateur het my kuberselfmoord egter ongedaan gemaak) en om bladsye te beskerm wat deur vandale gereeld geteister word.

    Die egalitêre Hollanders glo ‘n baas is ‘n kollega met ander verantwoordelikhede, onder andere – om vir jou werknemers bekers koffie aan te dra. Dit geld ook hier. Quite the contrary to the lofty offices in Canary Wharf, London… und hinter verschlossenen Türen in Deutschland.

    Met ander woorde, ‘n administrateur is slegs ‘n gebruiker met meer verantwoordelikhede. Die Burokraat gee administrateursregte of burokraatregte aan ‘n gebruiker; maar kan ook gebruikersname verander. ‘n Afrikaanse Administrateur of Burokraat het weer nie hierdie gebruikersregte byvoorbeeld op die Nederlandse of Engelse Wikipedia nie. En vica versa.

    Maar hoe word ek administrateur?

    Jy word daartoe verkies as jy jou verkiesbaar stel. En dit hang gewoonlik van die gemeenskap af of hulle jou daar wil hê. Omdat ons so min werkers is, nie elkeen 24 uur beskikbaar is of mekaar aflos nie, en die werkslading met die skep van elke nuwe artikel daagliks vermeerder (en die aantal aktiewe gebruikers maar dieselfde bly), word administrateurskap byvoorbeeld veel makliker toegeken as op die Nederlandse Wikipedia. Want as iemand ‘n bladsy geskuif wil hê, moet daar iemand wees wat bereidwillig sal wees om dit te doen.

    Om ‘n administrateur te word, is soos om priester te word. ‘n Nuwe lidmaat gaan dit nie sommer kry nie. As jy iemand is wat jou opgang wil maak om die septer te swaai, sou ek die volgende aanbeveel het (die ongeskrewe reëls soos ek dit ervaar):

    1. Maak seker jy skep ten minste vyf voorbladartikels. As jy Engelse (Featured Articles) vertaal doen jy goed, as jy uit Nederlands (Etalage-artikelen) vertaal doen jy beter, as jy uit Duits (Exzellente Artikel) vertaal kyk almal jou met nuwe oë aan, as jy uit Frans (Articles de qualité) vertaal is jy ‘n halfgod. En Latyn en ander vreemdetale (Russies, Sweeds, Zoeloe, Japannees) – volmaaktheid  [ons het ‘n moerse skaarste hieraan]. Maar, as vertaling nie so lekker wil vlot nie, skraap jou eie bronne bymekaar en skep jou eie artikel. As jy nie daarvoor kans sien nie, doen die donkiewerk – patrolliewerk en vandale aan die pen ry.
    2. Al hoef jy slegs 6 maande te werk om hierdie opgang te maak, probeer eers deurdruk vir 5 jaar, om te wys jy gaan nie weg nie. En sodat die ander jou eers beter leer ken.
    3. As jy nie besonder goed is met taal nie, wys jy is briljant met die tegniese goed.
    4. Bedank die ander gebruikers gereeld, maar nie oordadig nie. Jy klik op “Wys geskiedenis” en jy klik op bedank as jy regtig dink hierdie ou het ‘n knap stukkie werk gedoen.
    5. Moenie ‘n muurblommetjie wees nie. Neem deel aan gesprekke, veral by die Geselshoekie of op die besprekingsblaaie. Leer die gebruikers se stokperdjies en geliefde onderwerpe ken en bespreek dit waar nodig. Onthou net dat jy moet sin praat. Jy doen selfs beter as jy iemand op sy gebruikersbesprekingsblad vra om hulp, of, as jy weet wat die persoon se belangstellings is en jy met hom meer in daardie rigting vrae stel of raadvra. En werklik belangstelling toon in sy werke en stokperdjie. Onthou ook – niemand sal ‘n robot nomineer nie; mense soek iemand van vlees, bloed en standpunte.
    6. Ontwikkel ‘n sin vir humor en veral ‘n dodelike sin vir ironie. En onthou, jy werk met ‘n kaartespel van standpunte, moet asseblief nie alles persoonlik opneem nie.
    7. Neem standpunt in as jy weet ‘n saak raak ander Wikipediane. Google ook gereeld om ander in kennis te stel wat die media nou weer oor die Afrikaanse Wikipedia te sê het.
    8. Wees miskien by ‘n ander susterprojek ook betrokke. Soos by die vertaling van Wikimania-blaaie of so.

    Maar luister, by elkeen van ons, administrateur of gewone gebruiker, gebeur dit soms dat ons neerslagtig voel. Of mens voel jou werk word nie genoeg opgehemel nie, of die leserspubliek daarbuite is te dom, of die werkslading voel te groot, of die gebruikers verstaan nie jou punt nie – met ander woorde, frustrasie. Soms het van die gebruikers so kwaad geword dat hulle geloop het. Dan gaan haal ons hulle maar weer met ‘n mooi briefie (iets wat die Duitse Wikipedia nie sommer sal doen nie, maar die Italiaanse Wikipedia wél!), of stel voor hulle gaan op ‘n Wikivakansie. Dit is normaal.

    Is die Wikipediane nie ‘n spul Kommuniste nie?

    O, jy bedoel seker die Engelse en Duitse Wikipedia s’n? Ja-nee, sonder twyfel! Die Franse Wikipedia tot ‘n mindere mate (want ek bedoel, as die Javaanse tier, ‘n voorbladartikel, se uitsterwing heeltemal aan slegs die bevolkingsaanwas van die [oor]bevolking Javane op ‘n posseëlgrootte [128 297 km²] eiland toegedig word, terwyl die Hollanders se gelaaide roer bokant die voordeur lelieblank in sy onskuld skitter… aai, jy moet die Franse seker bemin vir hul onkunde? Of is dit aspris?)

    Maar jy vergeet van die Kroatiese Wikipedia wat in 2013 heeltemal in getalle oorgeneem is deur Konserwatiewes en geweier het om te aanvaar dat ‘n huwelik uit iets anders bestaan as tussen man en vrou. Natuurlik was die gaygemeenskap nie alte dolgelukkig daaroor nie. En klagtes is by dosyne ingedien. Maar dit laat tog die vraag ontstaan oor kultuur- en taalregte, wie se standpunt van die waarheid moet geld. Dít vind ek interessant. Omdat dit nou ‘n blanke samelewing is, braak mense gal. Maar gestel iemand wat uit die gemarginaliseerde Khoi-gemeenskap sy eie Wikipedia sou bedryf, wat steeds sterk volgens sy eie kultuurstelsel werk… gaan hy of sy noodwendig, in ‘n poging om hul kultuur te red, nou alles omarm wat vir hom Westers, taboe en verderflik is, te midde van wat die Suid-Afrikaanse Grondwet ook al voorskryf? Wie sal teen hom optree?

    My siening is weer dat alle moontlike standpunte en hoeke oor ‘n aangeleentheid gestel word (konserwatief, liberaal, sosialisties, kommunisties). As die Russiese Wikipedia 23 verskillende hipoteses kan aanvoer wat presies op Toengoeska gebeur het (almal aanvaar vandag dis ‘n meteoriet wat ‘n Russiese woud platgevee het), dan kan ons seker elke moontlike standpunt in Afrikaans ook lys?

    Die Afrikaanse Wikipedia lyk nie meer soos 10 jaar gelede nie. Net soos ‘n rivier vandag nie meer dieselfde is nie. Toe was alles nog, uit my oogpunt, vreeslik geskoei op die lees van die Engelse Wikipedia. Ek dink ons is geleidelik besig om daarvan los te maak en meer na ander bronne te kyk – ons eie, die Franse, die Duitse en die Nederlanders s’n. Miskien binnekort ook die Swede, Italianers en ander groepe se bronne soos ons slimmer word.

    Vandag is ons ‘n bont spul. Jy het byvoorbeeld ‘n aartssosialis, ‘n aartslibertyn (wat hom deur geen wetgewing laat voorskryf hoe hy moet leef en hom op vryheid van wet beroep nie), ‘n etnosentris – al drie belydende Christene. “Hoe op aarde moor julle mekaar dan nie uit nie?” Maklik – aanvaar dat standpunte soos ‘n kaartespel is, en moenie die standpunte aan die persoon koppel nie. Terwyl jou huidige universiteit totaal en al in een rigting dink, is die Afrikaanse Wikipedia baie soos die droomuniversiteit van ouds. ‘n Verskeidenheid van denke. Onthou, jy kan niemand haat oor sy standpunte nie. Standpunte is soos ‘n pak kaarte wat jy skommel. Ongelukkig het, soos ons onder baie akademici sien, bitter min nog daardie volwassenheid bereik om die persoon van die standpunte te onderskei. Beskou die ander persoon slegs as advocatus diaboli, om jou eie standpunte sterker te motiveer, en dan is daar nie ‘n probleem nie.

    Ek weet Dr. D.J. Kotzé het in sy een boek Positiewe Nasionalisme (1968) dit betreur dat die Afrikanerkerke nie een word nie, sodat daar minder kompetisie en tweedrag onder die Broedervolk/Afrikanerdom is. Onder die huidige toestande is ek eerder dankbaar vir die magdom denominasies wat daar wél bestaan (want wat as ek uit die kerk sou loop oor onreëlmatighede – is ek dan outomaties ‘n uitgeworpene?). Ek weet ook Prof. M.J. Swart skryf in sy referaat “Ervaring het dan ook geleer dat gesinne wat van die drie susterkerke afvallig word ook kultureel [betreffende die Afrikanerkultuur] traag is – en andersom” opgeneem is in die FAK se Afrikanerkultuur: Fondament en Vergesig (1980:84). Vandag weet ons dit is absoluut onwaar!

    Want hoe kan jy my in een boksie druk? Ek is op die databasis van ‘n Pinksterkerk, gaan egter selde kerk toe, maar is hoogs geïnteresseerd in die NG-kerkgeskiedenis (veral die herkoms van die kerkliedere, maar ook standpunte in ou Kerkbodes), ek lees uit die onkanonieke Afrikaanse Bybel van die Mormone (1979) wat beslis onder die nuwe pioniers in die Amerikas byval sou vind, bestudeer die Afrikaanse Adventlofliedereboek van die Sewendedag-Adventistekerk (1960), en is ewe hoogs geïnteresseerd in die gebedsformuliere van die Rooms-Katolieke kerk – soos  die vertroostende een by iemand se laaste sterwensuur, iets wat ek nogal mis by Protestante kerke. En ter afronding het ek nog twee Sciëntologieboeke in Afrikaans gaan koop. Is ek nou ‘n volslae sinkretis? Glad nie – maar sulke kennis rondom die verskillende liturgieë kan maklik vir Wikipedia gebruik word.

    Die kuns is egter om al die verskeie standpunte netjies uit mekaar te hou, in ‘n netjiese volgorde te stip en die bewerings en verwerings uit te lig sonder om kant te kies.

    Jou probleem is net dat oor Apartheidsake, sê nou maar rondom die Sensuurwet, die Engelse Wikipedia maklik kant sal kies watter bronne om so taks weg te laat. In so ‘n geval raak die werk ‘n opstel ter verdediging van ‘n standpunt, eerder as ‘n ensiklopedie wat al die standpunte moet stel.

    Die Afrikaanse Wikipedia (soos my skrywe oor hierdie Sensuurwet-artikel) poog om alle kante van die saak te stel. Aksie Morele Standaarde het ‘n paar billike redes aangevoer hoekom hy bekommerd is, en sterk gesteun op die Grondwet van destyds om sy saak te stel. Ja, daar was die vrees vir kommunisme en die kultuurlewe wat van binne gerysmier word. Ongelukkig kan ek nie, uit die bronne tot my beskikking, nou gaan staan en skryf Aksie Morele Standaarde het net strenger wetgewing verlang maar self geen voorstelle aan die hand gedoen nie (wat altyd gerieflik is vir jou gemiddelde klakous – want elke nuwe wetgewing wat nie werk nie is altyd iemand anders se skuld, maar nooit myne nie).

    Ongelukkig is ek nie orals doenig met Apartheidsake nie, want dit is vir my eintlik ‘n bra vervelige onderwerp (al het die skoolkinders inligting daaroor nodig). So, baie van die artikels op die Afrikaanse Wikipedia is reeds verouderd en nog eensydig geskryf. En sonder bronne! As ek oor Apartheid sou wou skryf, gestel nou maar oor die gebeure op 16 Junie 1976, dan moet ek eers daardie “Report of the Commission of Inquiry into the Riots at Soweto and Elsewhere from the 16th of June 1976 to the 28th of February 1977” (1980) deur regter P.M. Cillié en kie in die hande kry. Dus, eerstehandse inligting in twee lywige boekdele. En dié kry jy slegs by universiteite in die stede. Ek bly op die platteland.

    Maar lees iemand ooit julle artikels?

    Jy kan niemand met ‘n rewolwer dwing om jou werk te lees of te gebruik nie. En jy kan mense male sonder tal die son, maan en sterre belowe jou werk is geloofwaardig en van hoë gehalte – KykNet doen dit, Vrye Weekblad doen dit, Vrouekeur doen dit, Netwerk24 doen dit, Huisgenoot doen dit, die ATKV doen dit, Insig hét dit gedoen – maar mense kan mos self oordeel of iemand perdedrolle vir vye verkoop. Eintlik het die Vrye Weekblad se artikel, uit Stellenbosch se argief, rondom sagte pornografie en sensuur in 1991 my iets geleer omtrent ons ‘kwaliteitmedia’ (hoofstroommedia) se beskouing van kwaliteit: “gehalte” word gekoppel aan die klas papier wat jy gebruik, nie die inhoud nie. So ‘n pornotydskrif wat roem op sy “gehalte”, bedoel “glanspapier”, die topklas “medium”, nie die uitsonderlike ‘inhoud’  (?) nie. Verskil dit enigsins van ons hedendaagse Afrikaanse tydskrifte en koerante? Ek glo nie. Kortom: leuens kan op goue perkamentrolle in fyn ink geskryf staan, op klip uitgekap word; die waarheid kan egter op brose toiletpapier geskrywe staan!

    Daar is van die ouer opvoeders (die deursnit respondente!) in Van Huyssteen et al se meningspeiling van 2016 (meer hieroor onder) wat glo hoog en laag sweer hulle het nog nooit van die Afrikaanse Wikipedia gehoor nie. O, die vroomheid darem! En as hulle wel van die artikels toevallig gelees het, so sê hulle met ‘n moesiemondjie, lees hulle net die werk om ander bronne te wete te kom (p. 431):

    Bekendheid met en gebruik van Wikipedia: Die Engelse Wikipedia word meer deur die respondente gebruik (ook gemiddeld een of meer kere per week), maar gewoonlik nie vir skool- of werksdoeleindes nie. Die meeste van die respondente het aangedui dat hulle dit slegs gebruik as hulle interessante inligting op die internet wil vind en so gou as moontlik meer van die onderwerp te wete wil kom. Respondente het ook aangedui dat sou Wikipedia vir werks- of skooldoeleindes gebruik word, dit net die vertrekpunt van ‘n reeks soektogte op die internet is: Wikipedia word slegs deur hulle gebruik om verwysings na ander relevante webblaaie of soekterme te verkry. Die Afrikaanse Wikipedia word hoegenaamd nie deur die fokusgroep gebruik nie, en slegs een van die respondente het geweet dat ʼn Afrikaanse Wikipedia beskikbaar is.

    Ek sukkel om nie te proes nie.

    As jy nog enige twyfel het, besoek Siteviews. Dit toon die hoeveelheid bladtrekke per dag. As jy wil weet wat die artikels is wat die meeste bladtrekke per dag, maand of jaar geniet het, besoek Topviews. Het jy ‘n spesifieke artikel in gedagte, besoek hierdie blad.

    Pardon  moi, maar ons praat van enigiets tussen 60.000 tot 160.000 bladtrekke per dag van die Afrikaanse Wikipedia… Empiriese bewyse. So, groot asseblief, mevrou, jy flous my nie. Skoolkinders laat hulle duidelik deur niemand voorskryf waarna hulle soek nie. Ons weet hulle kopieer skaamteloos Mieliestronk en Wikipedia se bladsye sonder om te blik en te bloos. Plagiaat dus. So asof die onderwyser nie paragrawe kan google nie.

    Maar géén instansie het my tot dusver nog so verras en gevlei soos RSG nie. “Waar ruwe rotse” is byna woord vir woord op hul webwerf gekopieer. ‘n Artikel wat ek geskryf het. Maar ek het geen probleem daarmee nie!

    Waarom is van die individuele artikels se besoeksyfers so laag?

    Probleem 1. Die meeste soektogte deur Google of selfs ‘n snuffelaar soos Firefox (myne is in Duits), soos Afrikanus in Disqus al opgemerk het, word outomaties streeksvriendelik. Gestel ek tik “hond” in, lees Google dit as “dog” en gooi vir my alle artikels uit rondom “dog”. Dit wil sê, ‘n Duitser sal soms Duitse of Engelse antwoorde kry. Ek het nié daarvoor gevra nie. Ek sou eerder Frans of Italiaans of Sweeds as sekondêre soektaal verkies het, maar Google is in hierdie opsig kultuurimperialisties. Iemand wat ‘n standaardsnuffelaar in die staatsbiblioteek gebruik (met name Chrome), sal noodwendig Engelse antwoorde kry. Is jou soekenjin op Afrikaans ingesteld, sal jy hoofsaaklik Engelse of Afrikaanse antwoorde kry. Dit is ook hoekom ek ‘n Duitse websnuffelaar gebruik – want ek soek dikwels buitelandse inligting, en verder word jy minder onder die eindelose irrelevante Engelstalige politieke rommel toegegooi! Ek gebruik wel ook die trots en eg Franse soekenjin Qwant.com en stel alles op Frans in as ek Franse inligting soek; of verander die landsverstellings op die Duitse Ecosia.org.

    Probleem 2. Verder moet jy nie verwag elke tweede persoon stel noodwendig belang in jou stokperdjies nie. Die meeste besoekers is sonder twyfel skoolkinders. Augustusmaand kry ons die meeste besoeke, ‘n tipiese “skoolpatroon”, soos ons Hollandse bydraer uit Amerika dit noem. Dit bring ons voor nog ‘n dilemma: moet ons noodwendig na die pype dans van die Departement van Onderwys, of moet ons werk maak van ons eie gawes en belangstellings waarin ons uitblink? Dink maar aan buitelandse kennis.

    Probleem 3. Die gehalte laat dikwels veel te wense oor, en hieroor het ons al lang debatte gevoer.

    Jou een kamp voel jy moet oorspronklike navorsing gaan uithaal en self aanmekaar timmer, of die bronne nou in Duits, Frans, Engels of Afrikaans is, dit maak nie saak nie. Hierdie is tydrowende en stadige werk, want jy moet jou eie boeke aankoop, dikwels self die onderhoude gaan voer, foto’s neem, en op ‘n betroubare derdepartywerf gaan of laat oplaai, self die navorsing en naslaanwerk in die biblioteek en op die internet doen. Om dus kompleet soos Lara Croft, Sly Cooper en Indiana Jones vir die strukturalis, Wladimir Propp, dolgelukkig te maak in die volvoering van jou heldetaak deur die skatkamers oop te breek, op soek na die Heilige Graal. Net soos in die volksverhale. Jou bedreigings is die burokrasie, afstand en tyd. Maar mense toon die grootste waardering hiervoor, veral as jou navorsing bronne beskikbaar stel waarvan niemand ooit bewus was nie, soos die hoeveelheid bladtrekke aanhoudend getuig. Dikwels verkies hierdie kamp ook sake wat nie meer aktueel is nie. Maar daar duik nog ‘n probleem op – dikwels  raak die inligting so baie en oorweldigend, jy word saam met Alice in ‘n konyntjiegat ingesluk. Dink maar aan die honderde artikels, menings en boeke oor Etienne Leroux se Sewe dae by die Silbersteins daarbuite. Dit sal jou seker sewentig jaar duur om alle bronne deur te werk, op te som en af te handel.

    Die tweede kamp vertaal hoofsaaklik uit Engels. Dit het sy voordele en nadele. Die voordeel: Dit is gerieflik, jy hoef geen bronne te gaan soek nie. Jou besoekers kry die presiese inligting wat hulle wil hê in sy eie taal, vir ‘n gegewe oomblik. Die nadele: 1) Die Engelse Wikipedia verander byna oornag, nie altyd ten goede nie. Jou Franse en Duitse Wikipedia verander weer redelik stadig. 2) Baie vertaal maar power, deels omdat ‘n woord-vir-woord-vertaling gevolg word, met ruim hoeveelheid Anglisismes wat opduik. Die doel van vertaling is om die “gedagte” vas te vang en in jou eie woorde om te sit. As ek nou maar ‘n gedig kan gebruik, F.W. Reitz se verwerking (“Klaas Geswind en syn perd”) van Burns se “Tam O’Shanter”, ter illustrasie (met dank aan A.P. Grové se referaat uit “Afrikanerkultuur….”, 1980:125):

    But pleasures are like poppies spread –

    You seize the flow’r, its bloom is shed;

    Or like the snow falls in the river –

    A moment white – then melts for ever

     

    Plesier is nes ‘n jong komkommer:

    As jy hom pluk, verlep hy sommer;

    Of nes ‘n skilpad in syn dop in:

    Soos jy hom vat, dan trek hy kop in.

    Dit is hoe ‘n Afrikaanse Wikipedia-artikel min of meer behoort te lyk, sonder om die waarheid te verkrag. Dit is dus tragies as die Engelse etimologie klakkeloos net so vertaal word, terwyl jou Afrikaanse woordherkoms heeltemal ignoreer is. Hallo! Dis ‘n Afrikaanse Wikipedia! ‘n Bietjie kultuursensitiwiteit sal nie kwaaddoen nie. In hierdie wêreld waar ek daagliks Duits en Hollands lees vind ek so iets heeltemal belaglik!

    Jou laaste kamp voel ons moet fokus op brandaktuele sake, al is die inligting hoe karig, om die maksimum lesers te trek. ‘n Goeie voorbeeld is Gerda Steyn, die wenner van die Comrades Marathon 2019. Op 10 Junie 2019 kry die blad 698 kyke, maar die belangstelling val binne enkele dae soos ‘n baksteen. Vandag wissel die daaglikse besoeke tussen 6 tot 2 tot niks. Daarop vra ek my dikwels: is dit die moeite werd om al jou kragte uit te put suiwer om nuuswaardige artikels? Vir één enkele dag? Om miskien een potensiële bydraer te werf? Die teenantwoord daarop is: die karige inligting sal ander mense motiveer om self in te spring. Wat dink jy?

    Probleem 4: “Vrotpootjie”, my Afrikaanse benaming vir link rot. Soms klik jy op ‘n skakel in die verwysings of bronnelys, en jy kry die 404. Of, soos baie ou Naspers-artikels, die “uitklok”-terapie, omdat hul argief oornag gesluit is. En dit, mense, doen jou geloofwaardigheid geweldige skade aan. Die Franse en Italiaanse Wikipedia werk met ‘n outomatiese argiveringstelsel (wat ook sy gebreke het!), maar by die Afrikaanse, Nederlandse en Duitse Wikipedia werk ons nog handmatig. archive.is het gelukkig baie van die ou bronne laat behoue bly, en daarvoor is ek die Yslanders ewig dankbaar. Deesdae probeer ek maar liefs elke aanlynbron eers by archive.org of archive.is berg voordat ek ‘n artikel skryf – werk die een nie, werk die ander. Ek gebruik ook ‘n lieflike stukkie gereedskap uit die tuinhuis genaamd Checklinks in my speurtog, wat ek weer by ‘n Hollander woonagtig in Suidoostelike dele van Engeland gekry het.

    Gepraat oor daardie vertalingpogings, wat doen julle om die Afrikanerkultuur te bevorder?

    “Es gibt keine patriotische Kunst und keine patriotische Wissenschaft. Beide gehören, wie alles hohe Gute, der ganzen Welt an und können nur durch allgemeine freie Wechselwirkung aller zugleich Lebenden, in steter Rücksicht auf das, was uns vom Vergangenen übrig und bekannt ist, gefördert werden.”

    Daar bestaan nie iets soos patriotiese kuns of patriotiese wetenskap nie. Soos alle “goeie gawes” is hierdie twee ook die hele wêreld se erfstukke. Slegs deur die algemeen vrye wisselwerking kan hierdie, in konstante nabetragting wat aan ons oorgebly en bekend is, onder alle lewendes bevorder word.

    – Uit die mond van Goethe, soos aangehaal as motto uit my geliefde argeologiese boek, Götter, Gräber und Gelehrte (1949), deur C.W. Ceram, die skuilnaam van die Kurt Wilhelm Marek.

    Wat is die Afrikanerkultuur? Die vraag is nou al so holrug gery en steeds hou die akademie en media ons aan die praat, praat, praat daaroor. Hordes van my ouderdomsgenote ly aan ‘n soort psigotiese identiteitskrisis… en ek snork soos ‘n bees daaroor.

    Ek gaan eers ‘n kort geskiedkundige oorsig gee, and dan terugkom na Goethe toe. Wat jy wel sal sien, is hoe die beweging van die Afrikanerkultuur voortdurend fluktueer – ons kan nie daarop ‘n ensiklopedie uitbou nie. Wel op die manier van Goethe.

    In 1968 word die Afrikanerkultuur so saamgevat deur D.J. Kotzé in sy boek Positiewe Nasionalisme, nadat hy soveel keer getoon het ons eet-, klere-, vervoer-, wonings-, en godsdiensgewoontes lyk nie meer soos 100 jaar terug nie, wat toon wat oorbly as jy alles sou wegstroop (p. 40):

    By die Afrikaner word die roepingsbewussyn aangetref. Die Afrikaner glo dat hy nie per toeval en tydelik in Afrika is nie, maar permanent hier geplaas is deur ‘n Hoër Hand om hier ‘n plig, taak en roeping te verrig – ‘n roeping na binne én buite. Na binne moet die Christelike evangelie en die goeie dinge van die Westerse beskawing uitgeleef word. Die Blankes moet ook die Nie-blankes van Suid-Afrika in die geleentheid stel om gekersten, beskaaf en opgelei te word, en vir hulle as voog optree totdat hulle selfstandig en volwasse is. Daar moet ook ‘n goeie verhouding tussen alle bevolkingsgroepe in die land, veral tussen Blank en Nie-Blank, bewerkstellig word. Die ekonomiese hulpbronne van Suid-Afrika moet na die beste van sy vermoë ontwikkel word en daar moet mededeelsaamheid beoefen word. Dit is die roeping na binne. Die roeping na buite sou daarin geleë wees dat die Afrikaner vir die res van die wêreld ‘n voorbeeld moet stel t.o.v. die vreedsame naasbestaan van rasse, volke en nasies in ‘n pluralistiese samelewing; om aan Afrikagebiede hulp, en selfs leiding, te verskaf; en om die wêreld te leer dat ‘n staat hom nie met die huishoudelike sake van ander state moet bemoei nie.

    En Kotzé staan verder ‘n hele hoofstuk af, net soos die NG-Kerk-kategismusboekie van 1969 [let op die tydperk!], hoe soveel moeite gedoen moet word sodat almal gelukkig moet wees in die kinderkransdans van die nuutgevormde Republiek, bloot om die kommuniste in Moskou se monde te snoer. Min wetende die meeste Kommunisteleiers was nooit arm-kaalgat plaasarbeiders of mynarbeiders nie, maar dik, uitgevrete, goddelose Rykmanskinders [!] met ‘n geweldige hoë dunk van hulself, soos ek op my Goodreads-resensie saamvat van Jy kan kommuniste vertrou deur Fred C. Schwarz (1963):

    Die stelling “niemand het ooit ‘n kommunis geword op ‘n leë maag nie” is ‘n infame leuen. Schwarz wys onder meer na Karl Marx, Friedrich Engels, Wladimir Lenin, Josef Stalin, Molotof, Boelganin, Kalinin, Mikojan, Kaganowitsj, Mao Tse-toeng (bibliotekaris), Tsjou En-lai (seun van skatryk Aristokraat, was student in Frankryk toe hy Kommunis geword het), Lioe Sjao-tsji (student), Tsjoe Teh (seun van ‘n ryk Sjinees, kommunis geword toe hy aan ‘n Pruisiese Militêre akademie student was), Ho Sji-minh, Whittaker Chambers, William Remington, Hal Ware. (p. 19-20)”

    […]

    “’n Derde faktor in die werwing van ‘n Kommunis is intellektuele trots. Die agttien- of negentienjarige student begin die vryheid voel van sy nuwe intellektuele omgewing. Hy begin net besef hoe min sy ouers weet. Sestien of sewentien jaar lank het hy die waarheid omtrent hulle agterlikheid en onkunde nie raakgesien nie, maar nou is die lig besig om deur te breek. Hy het die laagheid van die tradisies van sy eie land ingesien en ontdek dat die nasionale helde, selfs manne soos Washington en Lincoln, deur motiewe van persoonlike selfsug en hebsug aangedryf was. Hy is ontnugter ten opsigte van sy familie en sy nasionale erfgoed en is nou ryp om bekeerd te raak tot die Kommunisme. Oortuig van sy intellektuele skranderheid, beskou hy hom as baas van die situasie, as iemand wat, weens sy voortreflike intelligensie, geregtig is om die uitvoerder te wees van die groot program vir die vernuwing en vervolmaking van die ganse mensdom. Die mensdom het bepaald nodig om verander te word, en hy is presies die man om dit teweeg te bring.”

    […]

    “Mense is dronkgeslaan wanneer iemand wat skatryk gebore is en ‘n hoë posisie in die samelewing beklee, ‘n Kommunis word, sy rykdom aan Kommunistiese doeleindes bestee, en selfs tronk toe gaan in belang van die Kommunistiese saak. Baie mense sien daar geen sin in nie. Kom ons plaas ons in sy posisie. As kind het hy die beste onderwysers. Hy is baie intelligent. Baie vroeg in die lewe verneem hy dat daar geen God is nie, dat die idee van ’n God vir dom en stompsinnige mense is, en dat hy, in die reinheid en volmaaktheid van sy verstand, geen behoefte aan God het nie. Hy aanvaar die Darwinistiese teorie aangaande die oorsprong van die mens, en die Marxistiese gegewens omtrent die oorsprong van die beskawing, kultuur, sedelikheid, etiek en Godsdiens.

    As jongeling sit hy op die berg van geleerdheid en betrag die vooruitgang van die diersoort uit die oerwoud via barbarisme en heidendom na die beskawing. Hy betrag die produktiewe magte wat inwerk op die mensdom en dit verdeel in volke en klasse, terwyl dit kulture, beskawings, sedelike kodes, opvoedkundige en politieke instellings en godsdienstige geloof tot stand bring. Hy sit bokant dit alles. Hy is verlore in eensame afsondering. Die lewe is sonder betekenis, doel en bestemming. Tog is hy ‘n jongeling met al die idealisme en emosionele drang van die jeug. Waar kan hy vervulling vind? Sommige soek dit in die lewe van ‘n sportman, ander in die lewe van losbandigheid. Hierdie uitweë trek hom nie aan nie.”

    En nou, onder die geweldige indruk van hubris en ontnugtering, kom hierdie half-materialistiese, half-idealistiese Kommunisme op ‘n skinkbord aangebied. Materialisme lei inderdaad tot “die lewe is sonder betekenis, doel en bestemming.” , m.a.w. nihilisme. Hegel se idealisme, die dialektiek (wat self ook nie ‘n einddoel het nie, maar bloot ‘n proses is iewers heen in die onbekende in) preek nou toegewydheid, opoffering, inisiatief, determinisme vir een of ander soort Endzustand. Dit kom met ‘n visioen en heerlikheid. Dit tower sterre in sy oë om die wêreld te verower en die mensdom te vernieu. En die outjie sluk dit heelhuids in.

    Maar, omdat jy jou onderwerp aan die Party se belange (“want die Party is altyd reg”), en jou eie individualiteit opoffer vir die mensdom, kom dit ook nie sonder die skeut ironie nie (p. 57):

    “Die vloek van die Kommunisme is dat dit deur die Party wat dit in die lewe roep, die idealisme van sy jong rekrute neem en dit gebruik as ‘n uiteindelike instrument van diktatorskap en tirannie. Hulle verstand word uitgebuit, en hulle idealisme verlaag en hulle word vervorm tot intellektuele robotte van blinde gehoorsaamheid en skrikaanjaende doelmatigheid tot die beskikking van die Party.”

    So dis hoe jou ware vrygees lyk?

    En jy wil kommuniste met geld en ekonomiese vooruitgang probeer beïndruk? My skat, geld was hul vrugwater! Dit is juis die tonne geld wat hulle so ongelukkig gemaak het! Ook is dit uiters dwaas om Kommuniste te wys op die vooruitgang van Amerika as teenbeeld, want onthou, hierdie materiële mooi dinge is alles simptomaties van die klassestryd, die siekte van Kapitalisme. Die Kommuniste stel nie belang in die teenwoordige nie, maar die toekoms, en dus alles wat jy hier sien is net die rustof van die gelouterde staal wat kom. [Ons jaag al weer metafore rond, ja?]

    So, my liewe mens: Hoe wil jy daardie 6,5% ekonomiese groeisyfer tussen 1961-1964 van die Republiek in stand hou met sanksies skaars 10 jaar later, net om die Kommuniste uit jou hare te hou? Maar dit sou Kotzé nie weet nie. En wat van die kritiese Hollanders probeer paai, soos hy ook in ‘n afsonderlike hoofstuk behandel? Nee – jy sou nog 30 jaar moes wag totdat hul kwistige sosiale stelsel in die 1990’s mooitjies in duie gestort het, die konfetti van die fuifpartyjie opgevee moes word (dit moes tog een of ander tyd eindig?), ‘n moord op Pim Fortuyn uitgevoer is, en dan nog Trump wat aan bewind moes kom, Brexit, en Thierry Baudet… So jammer, maar die kalender werk steeds teen die Afrikaner.

    Teen die laat-1970’s lyk die F.A.K. vreeslik ontnugter in hul bundel referate getiteld Afrikanerkultuur: Fondament en Vergesig (1980), en in ‘n groot mate ook Dr. Jaap Steyn in sy boek Tuiste in eie taal (1980). Waar nasionalistiese en onafhanklikheids-vuurwerke afgeskiet is en vreugdevure hoog gebrand het in die vroeë 1960’s, tree daar ‘n algemene malaise in die 1970’s na vore. Die Afrikaner stel eenvoudig nie meer in sy volk belang nie (maar wel in hul klein afsonderlike gesinnetjies), of beskou die kultuursake as ‘n probleem vir die staat, of is by geen kultuurinstansie meer so kranig betrokke nie. Maar bowenal tree daar ‘n skaamte in as dit oor Afrikaans handel in die stede, veral in die werksplek of in die lig van die Soweto-onluste, al wys Steyn en die F.A.K. uit dit was ‘n oproer-op-oproer wat al in 1975 en vroeër begin het. Die televisie (ha-ha-ha, wie kyk nog?), die massaverbruik, die kontak met ander volke en volksvreemde gewoontes, en miskien ook diensplig, en die verraad van die Nasionalistiese Party om die “Afrikanerparty” ongevraagd in ‘n “Blanke Party” te omskep, en Van Riebeeckdag ongevraagd afgeskaf het, kon moontlik tot hierdie vervreemding bygedra het. Tog, ek vra vanoggend my moeder of sy ooit in die 1970’s aan ‘n Afrikaanse kultuurorganisasie behoort het, bo en behalwe haar intekening by die Naspers-boekekraampie genaamd Leserskring. Net die jongmensvereniging van die NG-kerk, antwoord sy. Skynbaar was daar geen behoefte om aan ‘n Afrikanerkultuurorganisasie te behoort nie?

    Prof. M.J. Swart betreur in dieselfde boek die afsydigheid van die Afrikaner in die verskeie kultuurorganisasies, veral samewerking wat ontbreek onder volksgenote (pp. 87-88):

    Tegelyk het ‘n baie groot, maar vroeër minder aanvaarde of selfs bestaande verskynsel momentum gekry – standeverskil tussen Afrikaners onderling wat suiwer op uiterlike beroep of besit gebaseer is. Tog werk derduisende Afrikaners van verskillende kringe steeds in die Voortrekkerbeweging, die A.T.K.B. [sic?], AKPOL, skoleverenigings, amateurtoneelverenigings en kunswedstrydverenigings saam. Afrikaners wat by internasionale liefdadigheidsgroepe aansluit, moet beslis ook met Rapportryers, Vryburgers en Junior Rapportryers rekening hou. Maar in die politieke kringe weer is die ou verdeling langs die taal- en kultuurnaat af nie meer só geldig nie. Afrikaanssprekendes bevind hulle toenemend in sektegemeentes waar die voertaal dikwels Engels is. Volkspele en jukskei word nie deur die meerderheid Afrikaners bedryf of gesteun nie – selfs die teendeel is waar. Afrikanergetalle is nie meer die gunsfaktor wat die vroeër vir hom was nie.

    Verskoon my, as dit mag: terwyl die hele wêreld hul asem ophou oor die Koue Oorlog, die Grensoorlog, en bekommerd is oor ons agter raak op wetenskaplike en ekonomiese vooruitgang, waarom sit en kibbel ons nog oor iets so prosaïes soos ‘n potjie jukskei?! En ek dag tuinmaak is ‘n mors van Godgegewe tyd om iets goed te doen!

    Ek dink eerder Swart se waarneming kan ons die onbetrokke-bystander-sindroom noem wat onder die publiek posgevat het: of iemand anders sal die probleem oplos (ek hoef nie) of “die staat sal daarvoor sorg” of “wie se probleem is dit dan nou eintlik?” Of dalk het nasionalisme, omskep vanuit Afrikanernasionalisme na die Suid-Afrikanisme, juis hierdie massamense gebaar? Noem dit maar ‘n kultuurvolk-op-staatsmorfien. Noudat die Afrikaner egter wéét die huidige staat in 2019 voel vere vir hom, weet hy wie se verantwoordelikheid sy kultuur is: sy eie. Wat hy nie het nie, is net sy eie skuld.

    Maar gaaf, terug by die vraag oor die Afrikanerkultuur en Wikipedia: noudat Afrika nie meer sulke bovermelde en aangehaalde paternalisme (voogde, watwou!) van Kotzé nodig het nie, net so maak ek die uitbou van die Afrikakulture nou amptelik die staat se probleem, nie myne nie. En buitendien, die materialistiese SASSA-kaart, brood en melk, beteken mos meer as kultuur- en geestelike opheffing en die kweek van ‘n roostuin vir die gemiddelde mens; so, ék kan seker nou uiteindelik “etnosentristies” of “stamvas” begin raak omtrent kultuurdinge en op “my eie mense” ‘n slag begin fokus? Soos dit vanaf die begin af hoort? Daar is immers nie meer ‘n bose buitelandse media om tevrede te hou nie. Ons roem immers op ons diversiteit, nè? Soos ons landsleuse mos lui: !KE E: /XARRA //KE. (Eenheid in verskeidenheid). As ons ‘n verskeidenheid is, dan bewerk ek slegs my eie kulturele blombedding daarvan, en miskien die Europeërs s’n om ‘n bilaterale betrekking te verwesenlik…  Die res is vir hul eie staatstuine verantwoordelik.

    Ek sou dus sê, ons is een van die min Wikipedias daarbuite wat werklik op ‘n nugtere wyse kritiek teen die Ubuntu-filosofie lewer. Die Nederlandse Wikipedia klou verbete aan die filosofie vas soos ‘n gebedsnoer – ‘n tragiese voorbeeld van ‘n popelende filosofiese plassie oor ‘n denkraamwerk waarvan hy niks weet nie. Ons bly hier in Afrika, en daarom ken ons sy foute in die praktyk – ubuntu se skadukant kom daarop neer jy mag nie buitekant die groepsverband dink nie, uit respek vir ander. Hier is ons net wetenskaplik eerlik. Van Wyk Louw se lojale verset is onbegryplik vir, nee, onversoenbaar met, ubuntu.

    Wat het ons dan geleer uit die Suidoos-Asiatiese onkeerbare ekonomiese insinking in 1997? Die werknemers is nie alleen ontmoedig nie, maar “verbied”, “belet” om kritiek oor hul ondernemings of die land se ekonomie te lewer, want wat as dit beleggers sou afskrik? En bring jy nie skande, beswadder jy nie jou eie huis, jou werkgewers, die ouderlinge wat ouer en wyser is en van beter weet nie? ‘n Skande op jou familie. Vir jou land! Dis taboe! (The Years of Living Dangerously: Asia, from Financial Crisis to the New Millennium, Stephen Vines, 2000, p. 40) En raai wat het toe gebeur? Derduisende mense het hul werk verloor toe die aandele vou. Hierdie wegskram van die waarheid, uit hoflikheid en respek [!], is iets wat vir ons Westerlinge vreemd is. Weer – jy mag nie jou nek bokant groepsverband uitsteek nie.

    Ek glo jy is skrander genoeg om die verband tussen die Asiatiese en Afrikastelsel te kon insien, en waarom dit teenproduktief werk.

    Waarna ons op die Afrikaanse Wikipedia dus moet streef, in aansluiting met Goethe se aanhaling, is wetenskaplike eerlikheid en nugterheid. Solank ons elke moontlike hoek en kant ondersoek, kan daar nie van ‘n wisselvallige “Zeitgeist” gepraat word nie. Daarop wil ek die Afrikaanse Wikipedia uitbou. Ons moet ook nie, soos die bovermelde Suidoos-Asiate, links en regs ons surplus geld verkwis op spreekwoordelike “aandele”, net om te wys daar is lewe in die brouery (of ekonomiese casino) of ‘n vinnige slag te slaan nie. Nee, ons moet ons bestaande produkte met die surplus geld uitbou, verbeter, konstant vernuwe, innoveer. Ons moet in ons eiegoed belê.  En geld put in konstante navorsing. En soos Warren Buffet gesê het – hy glo nie in aandele belê nie, hy glo daarin om in die maatskappy self te belê; daar is ‘n nuanseverskil. Dus, koop vandag ‘n Afrikaanse boek as jy wil, maar nie as ‘n simbool nie. Gebruik dit. Nuttig.

    Op soortgelyke wyse moet ons ook die mites en volksverhale in die Afrikanerkultuur betref nie oor die hoof sien nie. As daar vaktydskrifartikels of boeke is wat die “Heks van Hexrivier”, “Waar ruwe rotse” én “Die vloek van Boontjieskraal” op grond van die waarheid weerlê en die leser ontnugter, soveel te beter. Dikwels bly dit ‘n maaksel wat deur herhaling op herhaling deur die pers aan die gang gehou word, sonder dat mense dit enigsins oordink. En niemand steur hul eintlik daaraan nie. Die ironie, het ek wel bevind, is dat mense, wanneer jy ‘n genadelose aanval met steenharde wetenskaplike feite loods en die glas breek, opnuut, in ‘n byna postmoderne sin, in hierdie mites en volksverhale soos die Evangelie wíl glo. Kyk, dan het jy mos nou aan iets heiligs gevat; hoe durf jy! Daar is trouens ‘n liefdesroman en ‘n radiodrama oor twéé van hierdie volksverhale verewig (sommiges sommer kort nadat ek ‘n artikel begin het!), en ek glo daar sal nog rolprente hieroor gemaak word wat miljoene by die loket gaan verdien!

    Waar kry jy jou bronne?

    Archive.org, Google Play, Google Books, ‘n Duitse aanlynboekwinkel gesetel in Pretoria, ‘n Afrikaanse aanlynboekwinkel gesetel in Hatfield , en ‘n Afrikaanse tweedehandse aanlynboekwinkel gesetel in Roodepoort. En verder koop ek ‘n boek teen R1,00 tot R2,00 stuk by ons pragtige, maar onderbenutte, dorpsbiblioteek. In Kontrei onthou Kleinboer elke dorp aan die hoere wat hy daar besoek het. Suidpunt onthou ‘n dorp aan die boeke wat hy daar gekoop het. Ek bid nog hard dat daar ‘n Franse boekwinkel êrens in Suid-Afrika sal oopmaak… Pour le bien de la France.

    Ek was nou die dag by ‘n tweedehandse winkel op Struisbaai en my oë skeer so oor twee dik rooi-groen boeke met die woorde “Van Dale”, “Handwoordenboek”, “Nederlands-Duits” en “Duits-Nederlands”. Jou kop registreer net: “Gryp!” “Dadelik!” “Gou!” “Voor iemand anders!” “Donder man, hol net!” en voor jy kon kry gryp jy soos ‘n besetene die goed van die rak af. R20,00 stuk. Nog ‘n slag is geslaan.

    Die grootste genot was êrens in die Boland. Ek het heel verveeld in die tweedehandse boekwinkel rondgekyk, en vir die dame gevra of daar nie miskien nog ‘n paar boeke is waarvan ek nie weet nie. Omdat sy weet ek is een van haar lojaalste klante, het sy soos Persephone in The Matrix:Reloaded (2003) my met die trap af na ‘n kelderkamer gelei – boeke gestapel van bo tot onder. En daar het ek elke liewe Afrikaanse taalkundeboek uitgevis wat ek kon. My vingerpunte was inkswart en vetterig agterna, maar versadig en tevrede.  Sien, jy moet net vra!

    Sal die Afrikaanse Wikipedia ooit ‘n handboek  kan vervang?

    Handboek? Nee, nooit. Ek sit met ‘n handboek Wildplaasbestuur deur J. du P. Bothma (tweede uitgawe, 1995). ‘n Aardige 602 bladsye. En mens kan slegs ‘n geringe opsomming daarvan gee. As jy in detail oor die voordele en nadele, siektes, peste en plae van luiperds op ‘n wildsplaas wil skryf, dan moet jy self die boek op ‘n manier in die hande probeer kry. Dit raak uiters gedetailleerd. Genoeg om my af te skrik om ooit ‘n wildsplaas te begin! Dit is so gevoelig, daar is net te veel wat kan verkeerd loop. Wikipedia is slegs die beginpunt, ‘n aptytwekker, niks meer nie.

    As ek byvoorbeeld die redelike lang essay, Raiders of the Lost Empire, deur Dan Roodt, sou opsom, sien ek hy bou sy boek rondom vier standpunte uit. Ek kan egter nie in detail alles weergee wat hy sê nie. Met ‘n handboek beslis nie so nie. Maar dit spaar tog tyd en sal die belangstelling prikkel.

    So sit ek ook met Le Husky Sibérien (1985) deur die Kanadese veearts, Dr. Dominique Grandjean, en ook hierdie honderas beslaan 345 bladsye. Hoe jy dit alles tot ‘n Wikipedia-artikel gaan omsit, sal net jy weet. Maar miskien moet jy eers Frans goed leer ken – dis ‘n goeie beginpunt.

    Soos ‘n motorwrak kan jy slegs ‘n paar onderdele stroop van elke boek, maar nie alles gebruik nie.

    Selfs al is jou artikel ook hoe oorvolledig (waarna ons almal streef), handel ons steeds met tweedehandse inligting. Jy kan nie jou eie mening afdwing nie, dit is beslis nie ‘n beredenerende  opstel wat jy skryf nie. Jy lewer slegs ‘n relaas van die geskiedenis. Soos ek pas genoem het, jy kan slegs opsommings gee. As jy egter ‘n handboek wil skryf is daar ons sustersprojek genaamd “Wikiboeke”. Jy kan daar selfs praktiese oefeninge gee, met antwoorde, as jy wil.

    Hoe verskil die Afrikaanse Wikipedia van ander gemeenskappe?

    Haai, dis maklik. As gemeenskap is die lot op twitter ‘n spul onbeskofte aandagvrate [ek skaam my rot vir die plasings daarso] wat glad nie weet hoe om Van Wyk Louw se oop gesprek te voer nie. Ek voel skoon vuil as ek daar was. Tog werk twitter lekker as jy wil weet hoe ‘n plan vorm aanneem of waarmee ‘n skrywer op die oomblik besig is. Die klomp op Quora.com is nie werklik ‘n gemeenskap nie en radiostasies, net soos die Kerkblaaie en ander gedrukte ensiklopedieë, is eenrigtingverkeer.

    In watter opsig sou jy sê is die Afrikaanse Wikipedia beter as ander bronne wat die aanbieding betref?

    Jou probleem met aanlynkoerante, twitter en Facebook is die nuus wat vinnig verdwyn en in die doofpot gestop word. En die mensdom het ‘n vreeslike kort geheue ontwikkel. Uit die oog, uit die hart. Maar soos boeke by antikwariate waarop mens gereeld afkom waarvan almal vergeet het, kan jy altyd terugkeer na ‘n Wikipedia-artikel. Dit raak ‘n spilpunt waar jy alle bronne, oud of nuut, bymekaarbring. Waar jy orde uit die chaos van die internet probeer skep. Jy moet die inligting net bewerk volgens datum (as jy volgens ‘n tydlyn wil werk), of volgens ‘n standpunt, of tema. Ek dink dit sal enorm baie help as om elke Maandagoggend presies dieselfde standpunte op Praatsaam te hoor wat vyf jaar gelede deur presies dieselfde ou tannies op die leerstoel kwytgeraak is. Die radio het nou maar die nadeel van herhaal-herhaal-herhaal. Op Wikipedia speld jy die standpunt vas saam met die tien ander – en miskien noop dit die lot sprekers om bietjie kreatief op te tree (veral as tien weerleggings per standpunt gelys word).

    Quora.com het weer die probleem dat die antwoorde op ‘n vraag te veel en herhalend raak; soos YouTube-kommentaar. Gestel een vraag kry ‘n duisend antwoorde – gaan jy dit werklik alles deurlees? Dit werk volgens ‘n opduimpie-stelsel. Dus, ‘n oorvereenvoudigde antwoord wat die siniesste of snaaksste klink, beland bo-aan die trefferlys. Maar is dit noodwendig die béste antwoord? Hoe kan jy ‘n hoogs gekompliseerde probleem, waaroor boekdele geskryf is, maar net aflag in ‘n enkele sin? Dis mos malligheid! Dieselfde probleem met twitter. Ook baie van die antwoorde daar is gegrond op anekdotes.

    Ek dink ook wat die Afrikaanse Wikipedia in die besonder anders kan maak, byvoorbeeld teenoor die Engelse en Duitse Wikipedia, is die geweldige groot aandag wat geskenk kan word aan die resensies en akademiese besprekings van ‘n Afrikaanse (of anderstalige) boek. Want van die bronne is so verouderd dat dit nie meer herdruk word nie. Gelukkig, vir ons, sien ek is van daardie ou uitgawes van Tydskrif vir Letterkunde nou op archive.org. En dis wonderlik! Ons leef in ‘n wêreld waar Afrikaanse bronne gedigitaliseer word, maar ons sal wel werk daarvan moet maak om hierdie inligting te integreer.

    Potgooie weet ons het geen skrif nie, en jy kan nie die antwoorde in potgooie gaan google nie. Oor Wolwedans in die skemer het ek ‘n onderhoud op Monitor, 16 Oktober 2012, wat 12 minute geduur het, opgesom in ‘n enkele paragraaf van 220 woorde. As ek die teks stadig en hardop lees is dit 1 minuut en 12 sekondes lank. Ek spaar jou dus meer as 10 minute luistertyd! Potgooie werk wonderlik vir die stemtoon (om die konteks te snap), die direkte onderhoudvoering (praat werk vinniger as skryf), ens. wat jy nie op skrif vind nie. Jy kan ook na die potgooi luister terwyl jy jou T-hempie stryk. Maar mense hakkel, stotter, herformuleer hul sinne, onderbreek mekaar, vra beleefd om verskoning vir die onderbreking, stem saam, dink hardop, uhhh, praat te sag, praat te hard – en binne 12 minute kon jy ‘n kwart van ‘n luisterboek klaargeluister het. Dieselfde met inbelprogramme wat ‘n uur lank duur: Op die ou end sit jy bloot met drie of hoogstens vyf verskillende standpunte (“en sit jou donderse radio af!”). By die Wikipedia-artikel kan jy vinnig na hoofopskrifte en kernwoorde soek (Ctrl + F) – met ‘n potgooi en YouTube-video moet jy enduit luister.

    Verlede week het ek afgekom op Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift, die heel eerste Nederlandse tydskrif vanuit Suid-Afrikaanse bodem, op Google Play. Google Books en Google Play se kategorisering en indeksering is pateties, want elke keer spoeg die soekresultate heel lukraak, oor en oor, slegs 3 verskillende jaargange uit, ongeag watter jaartal as soekwoord jy intik, en hoewel jy voor jou siel weet daar is beslis 20 boekdele daarbuite. Dit het my byna ‘n dag geneem om 19 uit die 20 te vind. Dink nou aan iemand wat haastig daardie bronne nóú nodig het! Ek moes op Google Books se soekenjin intik “Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift w 5 d 2 8 h” (dus, met die stelsel rondneuk en hom onsedelik aanrand) om daardie jaargang 1828 uiteindelik in die soekresultate te kry. Ek soek wel nog na 1836, so, as iemand hom sou gewaar, lewendig of dood… So, om tyd te spaar vir ander (en jouself), skep jy blitsvinnig ‘n artikel waarin jy al hierdie beskikbare bronne onder mekaar lys, met die nodige skakels langsaan. En siedaar!

    Eties gesproke is ek wel wat fiksie betref, in twee verskeurd. Gestel nou maar iemand het breedvoerig oor Moltrein se intrige (“plot”) geskryf in 2006 (twee jaar nadat die boek verskyn het), sou mens nie die skrywer in daardie opsig van inkomste beroof het nie? Om daardie rede probeer ek ‘n tienjaarspeling gee met Suid-Afrikaanse of Namibiese skrywers se werke. Wat Duitse, Nederlandse, Engelse, Sweedse en Franse skrywers se werke betref, gee ek nie ‘n bloue duit om nie – jou gemiddelde Afrikaanse leser sou daardie werke in elk geval nie koop of lees nie, of weinig buitelandse lesers sou die moeite doen om die Afrikaanse Wikipedia deur te lees om meer oor die intrige te wete te kom.

    Wikipedia laat jou ook besef wanneer inligting ontbreek; daarom kan jy self die inisiatief neem en die skrywer of wetenskaplike gaan peper met vrae terwyl hy/sy nog leef (en op ‘n derdepartywebwerf laat publiseer, as bron). Gewoonlik, nadat ek die artikel geskryf het, sal ek die skrywer persoonlik kontak om te hoor of hy tevrede is met die artikel en of daar enige inligting kort (soos onderhoude wat met hom ondertussen oor die betrokke werk gevoer is). Tot dusver was geen skrywer nog dikbek daaroor nie, inteendeel.

    Ten laaste, omdat ons ook artikels uit ander Wikipedias kan vertaal, verryk ons die Afrikaanse leeswêreld. Solank mens natuurlik vir die Afrikaanse leser die konteks goed verduidelik hoe vreemder die kultuur raak. Selfs ons eie Westerlinge sal ‘n kultuurskok beleef hoe meer ons teruggaan in ons eie kultuurgeskiedenis. Uit Regters aan die woord: ‘n aantal uitsprake van die Hooggeregshof (1971: 73) lees ons byvoorbeeld:

    Volgens die Germaanse reg het die man wat buitenegtelike geslagsverkeer beoefen geen adulterie gepleeg nie en sy vrou kon op daardie grond hom nie teen sy sin skei nie. Dit sê veel dat selfs in die meer verligte Germaanse geweste die vrou haar man kon skei slegs indien hy ‘n onnatuurlike geslagsdaad met ‘n man pleeg of indien hy haar teen haar sin aan prostitusie blootstel. Speelkinders het by die Longobarde saam met hulle regte broers geërf, maar hulle porsies was kleiner. Waar die regsordening so ingestel was, was ‘n deliktiese regsvordering van ‘n vrou teen haar neweboelster ondenkbaar.

    Waarom dit so was, probeer ek nog uitpluis. Is dit miskien die hoë sterflikheidsyfer dat sulke veelwywery verduur is om erfgename te verseker?

    Is daar enige akademiese belangstelling in die Afrikaanse Wikipedia?

    Vra jy nog!

    Afgesien van Maroela Media se betrokkenheid, was die héél eerste hoogleraar wat belangstelling in ons getoon het Professor Laurette Pretorius. Ek weet nie of WikimediaZA haar eerste genader het, en of sy húlle genader het nie, maar haar betrokkenheid is sedertdien glad nie minder nie. Sy het eers gepraat op Die tale wat ons praat op 1 November 2015. Daarna volg ‘n vaktydskrifartikel. Professor Gerhard van Huyssteen, Alex Antonites en Melodi Botha volg met hul eie artikel in dieselfde tydskrif .

    En onlangs, uit die mond van ons woordvoerder, met die gebruikersnaam Oesjaar:

    Gemeenskap, ek het vandag ‘n simposium bygewoon saam met Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, VIVA, ATKV en nog ‘n paar ander organisasies. Sodra ek die volledige presensielys het sal ek ‘n verslag skryf. Dit was ‘n interessante dag. Groete! Oesjaar (kontak) 19:34, 29 Julie 2019 (UTC)

    Die volgende organisasies was teenwoordig:

    • Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (SAAWK)
    • Maroela Media
    • Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut (SAVI)
    • Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV)
    • Afrikaanse Taalraad (ATR)
    • South African Centre for Digital Language Resources (SADiLaR)
    • Virtuele Instituut vir Afrikaans (ViVA)

    Prof Laurette Pretorius het die vergadering gelei. Sy het een ding duidelik uitgewys: die aantal eenlyn-artikels wat sedert Augustus 2018 geskep is en volgens haar weinige waarde tot die Wikipedia toegevoeg het gemeet aan die Wikipedia doelwitte en standaarde. Sy is reg…ek het wel haar daarop gewys dat ons dit deels gedoen het in ‘n poging om die Wiki te groei; indien die saadjie bestaan is dit makliker om dit verder te groei deur nuwe gebruikers.

    Prof Annemarie Beukes (Voorsitter SAAWK) het baie vrae gevra oor vertalingsprogramme. Prof Pretorius het onmiddellik daarop gewys dat die Engelse Wikipedia masjien vertalings verbied het. Dié feit is bevestig deur raad van WikimediaZA, waarop ek as ‘n lid dien. Prof Gerhard van Huyssteen het daarop gewys dat hy beïndruk is met Google Translate.

    Ek, as Wiki-gebruiker, was effektief almal hierbo se kliënt. Ek het hulle op vier dinge gewys:

    • dat ons te min inhoud skep (te min aktiewe gebruikers)
    • soos die Wiki groei word die instandhouding (logistiek) verantwoordelikheid groter (bv. ATKV pryswenners moet opdateer word, Comrades-wenners, verandering van taksonomie ens. en die lys is lank)
    • ons sukkel met tegniese vertalings (terminologie) en dit is hier waar bogenoemde organisasies ‘n ontsettende belangrike en groot taak het. Ek het die verteenwoordigers gevra om vir my: depleted uranium tipped armourpiercing shells te vertaal. Hulle het die boodskap verstaan…
    • ons is die laaste geslag wat hierdie dinge kan omdraai…

    Gerhard het ‘n model op die spreekwoordelike tafel gesit oor die rol wat al die verteenwoordigers speel om te verseker dat enige navraag vanaf Wiki outomaties na hulle verwys word, die proses wat dit sal volg en hoe dit werk. Wikiwoordeboek speel ‘n integrale rol hier. Ek kan met trots sê dat Gerhard en Gebruiker:Naudefj reeds werk aan ‘n oplossing om VIVA se woordedatabasis outomaties oor te dra na Wikiwoordeboek! Dankie Frank! Ons gaan net die model verwoord alvorens ek dit beskikbaar gaan stel.

    Ek het baie vrae beantwoord, hopenlik korrek!

    Vir my is die dag ‘n sukses, ek kon ‘n bewusmaking skep oor die rol van Wikipedia en hoe belangrik die organisasies teenwoordig se samewerking is. Ek het ook vir Prof J.E.H. Grobler ontmoet, hy het opleiding versoek…. Ek gaan hom help. Groete! Oesjaar (kontak) 06:03, 30 Julie 2019 (UTC)

    Die hoogleraars en organisasies, neem ek aan, het besluit hulle gaan eerder op die kantlyn sit in raadgewende hoedanigheid (dit wil sê, hulle laat die werk in ons bekwame hande oor en wil nie inmeng nie). Nou daar was diegene in die verlede wat hieroor gemor het: Ons doen al die werk en munt nuwe vakwoorde en die proffies oes ryklik van ons hawer, kompleet soos voor die Grande Jacquerie in die jaar 1358. En ek was self krities, want dit kon bloot wees om nog ietsie te hê om jou CV mee af te rond. Met ander woorde, slegs in naam is die ander organisasies by die Afrikaanse Wikipedia betrokke. Maar die feit bly staan: iemand moet steeds die vis en tjips loop bak, sonder akademiese besoldiging!

    Gewoonlik sukkel ‘n mens om die wedersydse voordele in te sien as dit nie duidelik uitgespel word nie.

    Aan die ander kant het die professore veel meer invloed as enigeen van ons, byvoorbeeld, deur bewusmaking of verbintenisse in die buiteland. En van hul kant af verskaf universiteite in hul stilligheid bronne aan ons – soos Tukkies wat Tydskrif vir Letterkunde vanaf 1936 tot 2001 vryelik beskikbaar gestel het op archive.org. Hulle kon geweier het. Onthou, hul biblioteke is stampvol boeke wat nog digitaal gemaak moet word. Dis ‘n datamyn soos min. Ons moet dit slegs mildelik gebruik. Moet dus nie sê: “fonteintjie, ek sal nooit weer van jou drink nie”. As dit ons geld kan spaar, kan ons dit op ander bronne uitgee.

    Wat beplan jy nog om te doen?

    Tussen die vaklektuur en fiksie deur wat ek graag wil opsom, wil ek nog graag één artikel oor die ekonomiese opbloei van Venesië uit Duits vertaal (Wirtschaftsgeschichte der Republik Venedig), ‘n voorbladartikel. So tussendeur wil ek ook “Volksetimologie” klaarmaak.

  • Suidpunt: En wat nu met het Nederlands?

    Suidpunt: En wat nu met het Nederlands?

    In ‘n vorige artikel “Waarom is Hollands weggegooi vir Afrikaans?” het ek gekyk na die geskiedenis van Kaap-Hollands wat later Afrikaans sou word. Daar is gekyk na die swak onderwys [met min lesure in Nederlands], die ewe swak onderrigmetodes, die ongunstige maatskaplike omstandighede, die ruim begrip “Nederlands”, ‘n volk wat vas glo wat hy praat is Hollands (net soos die Galliërs destyds vas bly glo het hulle praat Latyn, totdat dié tot hul skok moes ontdek dis ‘n ander taal) en laastens die ontstaan van die taalbeweging.

    In hierdie artikel wil ek my toespits op Nederlands, die hondedrol op die sitkamermat [wat? klink steeds beter as die anglisistiese “olifant in die kamer” oor die radio…]. Sedert 1983 is die ‘sinonieme’ Nederlands en Afrikaans in die Grondwet van bed en tafel geskei (as middelvinger vir die Nederland-Belgiese kultuursanksies teen Suid-Afrika), Middelnederlands was nooit op skool aangebied nie, en sedert 1994 en daarna word Nederlandse tekste nie meer op openbare skole in die Afrikaanse taalklas aangebied nie. In die Grondwet geniet Nederlands géén minderheidstaalregte soos Duits of Tamil, en ander godsdienstale nie. Hier en daar word wel bietjie aandag gegee aan Nederlands op universiteit in die Departement Afrikaans, hoewel maar mogge troffe.

    Volgens Google Trends is Suid-Afrika die 14de land ter wêreld op die ranglys wat persentasiegewys nog iets rondom “Nederlands” google, veel meer as Nederland se destydse kroonjuweel, die voormalige Nederlands-Indië, dit wil sê, Indonesië (26ste op die lys). Land Nommer 1 is nie Nederland of België nie, maar Suriname. Ook Wikipediastatistiek bevind Suriname en Suid-Afrika toon steeds belangstelling in die Nederlandse Wikipedia, maar Indonesië so te sê nie.

    Die probleem wat ek wil uitklaar is die gebruik en nut van Nederlands self onder Afrikaners/Boere. In 2018. Ek gaan dus die wedersydse “eiebelang” van die V.O.C. (ons eie buitelug-musiekblyspel van ‘Pirates of the Caribbean’, oorgeklank in Nederlands), Kruger se Hollanders (broodnyd en ‘n spul beterweters), die Tweede Vryheidsoorlog (“slapgat-regering!”), die Nazi-inval van Nederland (“Nederland dien ongelukkig nou as Autobahn na Londen, en ons onafhanklikheid!”), en die anti-apartheidsterrorisme (“verraaiers!”) en die aanval op Nederlandse toeriste (“ja-nee, kry nou vir julle!”) oor die hoof sien.

    Maar ten spyte van die Nederlandse boekwinkels in Transvaal van destyds, sal die moderne Afrikaner eerder soos bye rondom die Duitse boekwinkels koek. Soos Hutten Buchdienst se webwerf self sê. En hoekom nogal nie? ‘n Mens het tog koopvryheid? En so was dit ewe simbolies by die onthulling van die Maria de la Queilleriestandbeeld in Kaapstad op 2 Oktober 1954: dit was nie “Mevrouw” Koningin Juliana of 16-jarige Kroonprinses Beatrix wat die feestelike verrigtinge kom bywoon het nie. Dit was die mees GEHATE man in Nederland – ‘N DUITSER! – Prins Bernhard (Friedrich Eberhard Leopold Julius Kurt Carl Gottfried Peter, Graaf van Biesterfeld). Hy het in sowel Nederlands as Engels sy toespraak gelewer (‘Veertien gedenktekens van Suid-Afrika’, 1961, pp. 22-29).

    Maar kom ons probeer maar hou by die taal, en taal alleen. Ek aanvaar in my skrywe Nederlands bly ‘n taal op sy eie, en Afrikaans ‘n taal op sy eie. Nes Noors en Deens. Ek gaan nie taalamalgamasie in hierdie artikel bepleit nie.

    STAND

    Nederlands in party moderne Boerehuise is vir my baie soos die ikone wat in die Красный угол (kom ons noem dit sommer die ‘heilige hoekie’) van elke gelowige in Rusland se huis uitgestal word. Of in ons Boerewoning, die Statenfamiliebybel wat plegstatig reg onder die die neus van bebaarde ooms op familiefoto’s of De Breede en Smalle Weg (met die loerende Vrymesselaarsoog) op die gepoleerde embuiatafel geplaas is. Of in die vertoonkas, agter slot en grendel. Daadwerklike nut het die Heilige Boek nie, want niemand lees ooit daaruit nie. Dit het, wel, “sentimentele waarde”. Of dien net soos die volstruisdoppe en tarentaalvere eenvoudig as Africanaversiering. Wat jy in elke Vyfsterhotel met die vervelige luiperdvel-Afrikatema sal kry.

    ‘n Florerende boekemark soos te sien onder die Nordiese sustervolke het nooit werklik tussen Afrikaners/Boere en Nederlanders ontwikkel nie. Want niemand wil saamspeel nie: in Nederland word Afrikaans ywerig (net soos by Engels, Duits en Frans) na Nederlands vertaal, en in Suid-Afrika word die Engelse of handjievol Afrikaanse vertalings van die Nederlandse tekste gelees.

    Hoofsaaklik immigrante het Nederlandse boekwinkels in Suid-Afrika in die verlede ondersteun, maar soos hulle een na die ander genaturaliseer het, was hetsy Engelse of Afrikaanse boeke hul nuwe gunsteling. My ouma was versot op Engelse liefdesverhale – so iets het sy in Nederland nie geken nie. Totdat sy later sinies oor die liefde geword het: “Die einde is altyd dieselfde; of die paartjie kom tog by mekaar uit, of nie”.

    Dis nou diegene wat wel gelees het. Al die Nederlandse boeke wat ek nog gekoop het by antikwariate was eers die eiendom van toeriste uit Nederland, of immigrante uit Nederland, of voormalige voorgeskrewe boeke op Suid-Afrikaanse skole en universiteite. Selfs deur Google Play en Amazon is Nederlandse boeke nogal redelik moeilik bekombaar.

    Jou gemiddelde Afrikaner lees, wel, Afrikaanse boeke. Maar soos my Aardrykskundeonderwyseres hautain opgemerk het: “Afrikaanse boeke maak jou lui.” Dus, lees hulle ook Engels. As jy na plekke gaan soos die Facebookgroepie “Lekkerlees Boekrak” is dit presies ook wat jy daar sal kry. Slegs Afrikaanse en Engelse boeke word daar druk bespreek. Soms het ek gefantaseer hoe Dan Roodt of Elma Potgieter ‘n stuiwer, ‘n knuppel, of dalk ‘n moerse bom tussen die skare sal ingooi: “Het julle hierdie Franse boek van Molière gelees? Sy taalgebruik is tog SO keurig! ;)” Maar besef mens mors net jou tyd. Dis jou gemiddelde leser, gevorm, gebrei, grootgemaak, bestem vir die gepeupelpers.

    Ek herinner my ook aan Pieter van Eeden se brief gedateer 22 Julie 2015  ( http://archive.is/ZtJyq ) :

    Spies skryf ons taalband met Nederlands is nie verbreek nie. Dit is ’n illusie. Slegs enkele Afrikaners benut Nederlands en andersom. Vir die gemiddelde Afrikaner is Nederlands vandag net so vreemd soos Italiaans en Grieks.
    Ek kan ’n sprekende voorbeeld aanhaal. By my Amsterdamse werkgewer is ongeveer 20 Afrikaners in diens. Hulle is almal tussen vyf en tien jaar in Nederland. Ek gesels gereeld met hulle. Dit blyk hulle kommunikeer met Nederlanders in slegs een taal: Engels. Ek staan nou die dag by ’n paar van hulle en hulle adviseer mekaar oor boekwinkels in Amsterdam waar hulle Engelse boeke kan koop! Bid jou aan! Ek dag dat hulle bevind hulle in ’n taalparadys met Nederlandse boeke in oorvloed! Wie sal ons bedank? Die Afrikaanse taalmanne wat taalskeiding met Nederlands bepleit het!

     

    Maar ek dink dis miskien ‘n klein bietjie kwaai gestel.

    Jou meer gekunstelde Afrikaanse leser sal benewens Afrikaans én Engelse boeke ook hetsy Franse, hetsy Duitse, hetsy Nederlandse boeke bietjie deurblaai [wat hulle ook al in die hande kan kry]. Dis die spreekwoordelike ‘Krismis’/’Kersfees’-onderskeid van Ou Genis uit P.G. du Plessis se “Koöperasiestories”. Jou héél gekunstelde mense, word getrek deur Japannees, Russies, Hebreeus, of lees, soos J.B.M. Hertzog en C.J. Langenhoven, sommer een Sondagnamiddag tekste in Latyn een stryk deur vir die lekkerte. Sulke mense kan ek slegs met brommergroen jaloesie beny, maar om so iets van die gemiddelde Afrikaner te aspireer, is net iets waarvan die meerderheid 1950-Nasionaliste (en miskien ou N.P. van Wyk Louw ) kon droom.

    Maar het mens Nederlands ooit nog nodig? Ja, ek weet van die woordherkoms van Afrikaans, dit is interessant en als, maar is kennis van Nederlands werklik so broodnoodsaaklik?

    MY ERVARINGE

    Binne slegs één maand het ek op verskeie gebiede met Nederlands te doene gekry.

    GETUIENIS 1.

    Ek kry een laat Vrydagmiddag ‘n oproep van my kleinneef en sy vrou. Hy het ‘n stamboom op MyHeritage.com en ‘n Nederlanderin het aan hom geskryf. Sy was heel verbaas toe sy verneem die stamboomoptrekker kom uit die Suide. Sy is ‘n verlangse afstammeling van my betoorgrootvader en -moeder, en wil graag weet hoe die vurk nou in die hef steek.  My kleinneef  (albei van ons is derdegeslagimmigrante) het my spesiaal geskakel oor een sinnetjie. Die woord “eventueel” het hom kop laat krap. Skaars was sy sin klaar of ek klaar die verwarring op: “eventueel” beteken in Hollands, net soos in ou Afrikaans, “moontlik”. In die konteks wou sy weet of my kleinneef “moontlik” foto’s sal stuur, en nie “uiteindelik” soos met Engels “eventually” die geval is nie.

    Ek stuur die foto’s van my oupa en dié se mamma en pappa êrens uit die 1930’s. Ook van sy suster. En sy ouer broer, die grootvader van my kleinneef. Met my Nederlandse ouma se afsterwe in 2012 het al hierdie kiekies van haar skoonfamilie in my skoot beland (ek het dan so mooi gevra).

    Maar die Nederlanderin is nie tevrede nie – nej, sy soek bewyse. Nêrens kry sy inligting wat my oupa of groottante skakel met my oupa- en oumagrootjie nie. Die Nederlanderin en my kleinneef het hul doodgesoek na inligting op wiewaswie.nl, maar kon niks kry nie.

    Geen probleem: ek tik my oumagrootjie se naam in, kry al die name op die ‘gezinskaarten’ (sensusopnames) op wiewaswie.nl (dodelike bewyse!), som twee briewe op wat in Nederlands deur my groottante geskryf is uit Amerika aan my grootouers, heg ‘n Amerikaanse doodsberig met die sterftedatum aan die e-pos, en siedaar!

    GETUIENIS 2.

    Ek het op 4 Maart 2017 ‘n boek oor skeepsrampe aan die Overbergse kus (2012) gekoop. Betreklik dun. Teen R200,00. Ek was nogal teleurgesteld dat die geraadpleegde bronne slegs in Engels geskrywe is, want gegewe al die veeartsenykundige boeke uit die 1950’s wat van Franse, Deense, Duitse, Nederlandse en betreklik min Afrikaanse bronne gebruik gemaak het [wat toe nog nie so volop was nie], verwag ek in 2018 nie veel minder nie.

    So kom ek op Dr. Jan Malan se boek af (klaar gelees 27 Maart 2018), “Die stranding van die VOC-skip Schoonenberg: Struisbaai 1722” (2017). Malan het in 2010 sy navorsing begin, want êrens was daar ‘n “Malan(g)” betrokke by die hele storie. Genoeg om ‘n Hugenote-afstammeling lont te laat ruik. En deur sy navorsing vlek Dr. Malan ‘n hele paar leuens oop wat gereeld in Afrikaanse en Engelse bronne keer op keer, herhaaldelik, ad nauseum, opduik.

    Meestal maak mense blindelings en swaar van E. Rosenthal (‘The Hinges Creek’) en Lawrence Green (‘South African Beachcomber’) se (postmoderne?) fiksie / kontreistories / opgetekende legendes gebruik. Maar wat kan ons nog skok? Hierdie pikkedilletjies is klein teen die film ‘Krotoa’! Dit is mos fiksie wat sommer oornag in die reine waarheid omgetower word. En in feitegidse gepubliseer word.

    Nou volgens “oorlewering” het Kaptein van Soest doelbewus landwaarts geseil om die V.O.C. se skip te kelder in die Agulhasrif. Deur die skip te kelder, kon hy vragroof of wrakroof pleeg en op Vergelegen gaan begrawe. Of iemand kry om die grawewerk te doen. Die skelm handlangers/boere sou glo op die duine met rookseine slaggereed staan (haai, amper soos in die verhaal “Die lanternswaaier” (2011)!). Een van die offisiere was boonop bewus van die kaptein se smokkelbedrywighede, en sy lyk word kort daarna met ‘n gapende wond ontdek! Die vrag vol edelgesteentes, goud, silwer en ornamente word in die vrugteboorde begrawe. So gaan Van Soest later na die Kasteel, om nie agterdog te wek nie. Die wrak moet egter ondersoek word – ja, niks lyk snaaks nie, die wrak kan maar aan die brand gesteek word.

    Maar Hendrik Klopper, van Vergelegen, raak vreeslik neerslagtig. Sy gewete begin hom pla. En die ander ook. En toe word Klopper doodgeskiet – deur wie, weet niemand nie – en net hy het geweet waar die skat is! En Van Soest is nêrens te vinde nie. Ek haal aan:

    “Nog rus die goewerneur nie en uiteindelik word Van Soest, Van der Heiden en Malan van strandroof aangekla. Hulle beken die roof teen die VOC en word gemartel om te onthul waar die skat versteek is. Almal getuig egter dat Klopper dit kan verklaar en dié geheim is saam met hom in sy graf. Uiteindelik is Van Soest ter dood veroordeel en geradbraak. Van der Heyden en Malan is in kettings na Batavia verban.” – bl. 70, “Skeepsrampe aan die Agulhas-kus”, Jeannette Grobbelaar, 2012.

    Dit is moeilik om die hele boek (2017) van 161 bladsye op te som in enkele paragrawe, maar kom ons probeer:

    Dr. Malan vind egter al bogenoemde is ‘n ‘broodje aap’. Wat in die V.O.C. se amptelike dokumente staan strook nie met Rosenthal en Green se fiksie nie. Die hele skeepsramp kan toegeskryf word aan seestrome, die nalatigheid van loodpeiling wat nie gedoen is nie (en die offisiere en skeepskaptein wat mekaar die skuld toegeslinger het en hulself vervolging probeer spaar het), die weer wat deinserig was en misgissings wat die kaartberekeninge betref. Van Soest het hééltyd by die wrak gebly [terwyl ander Kaap toe gestap het], hoewel hy geen beheer gehad het oor die gewelddadige matrose wat links en regs alles loop staan en plunder het nie.

    Die res van die verhaal kan jy vlugtig gaan lees by

    Deel 1: https://family.morkel.net/wp-content/uploads/Schoonenberg-Malan-1-Finaal-.pdf en

    Deel 2: https://docmh.com/the-philosophy-of-money.html?utm_source=die-voc-skip-schoonenberg-waarheid-en-verdigsel-deel-ii-strandroof-na-stranding-in-1722-pdf&utm_campaign=download

    of

    Deel 2: https://docmh.com/download/documents-oVIG5tyi9YiJWOBgO4iGtri0gh3vjDByo95ktttthB23ftaUoirIAzyGGr1QUte9t9kMs

    Die Raad van Justisie aan die Kaap het die kaptein en sy offisiere aan nalatigheid skuldig bevind en die vonnisse het gewissel van ontslag uit die diens van die VOC tot berisping. Alle (ontslane) bemanningslede is weer repatrieer na Nederland (met goedkeuring van die owerheid). Want hulle moet leef, die wêreld staan nie stil nie. Kaptein Van Soest het ongemerk die Kaap op ‘n Britse skip verlaat. En is in Nederland weer aangekeer – want hy is sonder die medewete van die Kaapse Justisie daar weg. En die Kaapse Justisie wou die (nou ontslane) kaptein eers in die Kaap hou, indien ander sake of verhore weer mag opduik.

    Nou waar kom die idee van die “kelder-gedagte” vandaan?  Nóg in die getuienis, nóg in die uitspraak is enige sprake van doelbewuste stranding, skryf Malan. WATWOU NOG ‘N SKAT! Kyk, Van Soest het sy verhoor so lank moontlik uitgerek. En toe die Raad van Justisie aan die Kaap eers in 1724 (twéé jaar na die stranding!)  hul uitspraak lewer, was die Here XVII allermins beïndruk. Hulle het (heel emosioneel) in ‘n brief aangevoer dat Van Soest hul skip aspris gekelder het net om hul goed te roof en te plunder. Daar is die saadjie geplant vir verbeeldingryke vlugte. Van Soest is glad nie in die Kaap ter dood veroordeel nie: hy is van sy pos onthef, het sy rang en salaris verbeur, is onbevoeg verklaar en hy mag nooit weer in die Kompanjie se diens tree nie. Boonop is al sy besittings wat aan die Kompanjie behoort het, gekonfiskeer.

    Al hierdie bronne en getuienisse rakende die Schoonenberg-saak (in sy oorspronklike Hollands) is boonop in die Kaapse argief saamgebundel.

    GETUIENIS 3.

    Ek het in Februarie/Maart begin vertaal aan die “Bête du Gévaudan” uit die Franse Wikipedia in Afrikaans. Sommer as vingeroefening, om te kyk of ek van Frans hou of nie [die antwoord bly met volstrekte sekerheid nee!]. Na afloop van die vertaalpoging, kyk ‘n Franssprekende (wat Afrikaans beter as ek ken) na my werk en maak hier en daar ‘n regstellinkie. Weens ‘n gebrek aan ordentlike tweetalige woordeboeke in Afrikaans, het ek dikwels van die tweedehandse Prisma Nederlands/Frans en Frans/Nederlandse Prisma-woordeboekies gebruik gemaak. Om Engels as abbataal te gebruik sou nie gewerk het nie. Hoe anders sou ek geweet het van ‘n “haakbusdraer” (porte-arquebuse) of “growwe haelkoeëls” (chevrotines) of “hondeknegte” (valets de limiers)? Sulke woorde word kwalik in die grootste en moderne Collins Engels-Franse woordeboeke opgeneem, laat staan nog die Afrikaans-Frans/Frans-Afrikaanse Woordeboek van 1950. Die enigste Afrikaanse uitgawe tot op datum. Interessant genoeg is die Prisma-woordeboekies wat ek gekoop het skaars in die verlede gebruik. Daar is nou al ‘n Prisma én Van Dale-toepassing vir Androidfone, maar ek bly skugter vir sulke tegnologie.

    GETUIENIS 4.

    Ek het agtergekom mens se houding teenoor Nederlands word baie beïnvloed deur hoe mens “voel”. Dit is glad nie baie logies of rasioneel nie, maar mens leer mettertyd hoe om ‘n taal “lief” te kry. Tog kry ek elke keer die vader van alle hoofpyne as ek ‘n Italiaanse teks deurkyk. Dis net onverklaarbaar.

    Nederlands was nog altyd vir my ‘n taal wat met Freudiaanse vrye assosiasie die volgende woorde sou oproep: hout, oud, stokkerig, stug, styf, swaar, bruin wolsokkies, vergeelde albums, mosbedekte grafskrifte, dekadensie, lewensmoegheid, verkalking, sepiafoto’s, vergeelde dagboeke, vaal boekomslae, donker leerboeke, verrotte karvele. ‘n Taal in rou.

    Met boonop my grootouers wat albei eens Hollanders was, kon ek allermins die woord “Nederlands” met “jonk” en “energiek” vereenselwig. Selfs by oorklankings soos “The Lion King I & II”-DVD’s het Simba en Nala vir my “oud” en “bejaard” in Nederlands geklink. So ook ander Disney-films. Geers Pardoel se kletsrymery kon my nie oortuig nie – die taal is op sterwe na dood. Daarteenoor is Standaardsduits vir my sprankelend, IMAX-volkleur, ‘n uitgelate karnaval, die sprokiestaal wat prinse en prinsesse praat, karamelwarm, ‘n Jacuzzi gevul met borrelende lemonade, kortom: pret met heliumballonne!

    En toe kom “Paw Patrol” op DVD. En dit is vrolike kinderstemme in Nederlands wat deur die oorfone jil en gil. En as KINDERS dit praat, daarin kan lag, woel en krioel, wel, dan… dan lewe die taal mos weer! En as kinders Nederlands kan verstaan, dan, dan kan ek ook mos? Dan is Nederlands nie meer ‘n “verhewe” graftaal nie, maar net anders… ‘n Ander tipe Afrikaans of Duits. Miskien kan ek dit leer skryf, dalk praat?

    In die verlede het ek Nederlands deur Duolingo probeer leer, maar elke keer tou opgegooi. “Nee, wat! Ek sal nooit Nederlands verstaan nie!”

    Die eerste fout, soos met die meeste windgat-Afrikaanssprekendes wat daar aankom, is om NIE die taalreëls te lees nie. By heelwat kommentare het ek gesien hoe verlekker Afrikaanssprekendes hulle daarin hoe die Engelssprekendes en veral die Amerikaners en Britte sommer lekker sweet. Nederlands is dan SO maklik! Hier is nou hul uitverkore gebied. Dis asof al hulle ‘Empire’-wraak op daardie kommentaarblaaie uitgewoed word. Maar tog ook aan hul minderwaardigheidsgevoel uiting gee.

    Maar geleidelik, soos ons vorder van Vlak 8 boontoe, raak die grootgat-kommentaar al hoe minder. En al hoe stiller. Want tot almal se skok is Nederlands nie Afrikaans nie. Jy probeer verniet Afrikaans te MAAK pas.

    Maar as jy van die begin af aanvaar: Nederlands is maar net ‘n taal soos Duits met ander reëls, loop dinge aansienlik makliker. Die doel is om soos ‘n Hollander te probeer dink. Dit, dink ek, sou veral ‘n groot struikelblok by die Afrikaner/Boer van destyds op skool gewees het wat vas geglo het hy praat “Nederlands” tuis.

    Van die eerste probleme wat mens kry is die woordgeslagte, want skielik is alles manlik, vroulik (de) en onsydig (het). Meisje is net soos by Mädchen in Duits onsydig (‘n het-woord), maar jy weet gelukkig nou reeds waarom: dis ‘n verkleinwoord – ‘das Mädchen’ van die amper uitgediende ‘die Maid’, en ‘het meisje’ van ‘de meid’.

    Algaande begin die het- en de-woorde interessante invloede op die byvoeglike naamwoorde uitoefen. Byvoorbeeld:

    DE-woord

    de grote hond (enkelvoud, bepaalde lidwoord)

    een grote hond (enkelvoud, onbepaalde lidwoord)

    grote hond (enkelvoud, geen lidwoord)

    de grote honden (meervoud, bepaalde lidwoord)

    grote honden (meervoud, geen lidwoord)

    mijn oude hond

    deze oude hond

     

    HET-woord

    het schone huis (enkelvoud, bepaalde lidwoord)

    een schoon huis (enkelvoud, onbepaalde lidwoord)

    schoon huis (enkelvoud, geen lidwoord)

    de schone huizen (meervoud, bepaalde lidwoord)

    schone huizen (meervoud, geen lidwoord)

    mijn schone huis

    dit schone huis

     

    Vir ‘n tyd lank het ek gewonder of die naam “De Oude Arena” (‘n blok woonstelle gebou op ‘n ou, voormalige skouterrein) korrek is.

    Dan haal jy maar jou ‘Van Dale’ uit die rak, of jy besoek http://www.vandale.nl/ .

    Inderdaad, “arena” is vroulik, ‘n de-woord. In hierdie geval enkelvoud.

    ‘De’ word vooraan die woord geplaas, ‘n bepaalde lidwoord.

    En dus is “De Oude Arena” grammatikaal korrek.

     

    Nou wat is die doel van hierdie vroulikheid?

    Streng gesproke kan alle selfstandige naamwoorde in Afrikaans ge-“hy” word. Maar in Afrikaans kry ons ook te kampe met verwoede vrouechauviniste (want feministe is hulle beslis nie!) wat uit pure kangeit praat van “Afrikaans bal haar vuis!”. Maar in Nederlands gaan jy onder veel strenger taalreëls gebuk. Vir Nederlandici skeel daar waarskynlik iets met die poppies se opvoeding. Want “Het Afrikaans” is tog onsydig! Dis ‘n taal. Dit moet wees “Het Afrikaans balt zijn vuisten.” Maar ‘n kerk is wel vroulik, dus “de kerk en haar lidmaten”. Dit mag wel. Daarom kan mens ook miskien sê “De Oude Arena en haar inwoners”.

    Maar helaas, ‘n boot is manlik én vroulik tegelyk, ‘n ‘schip’ is onsydig, ‘n ‘auto’ is manlik, ‘n ‘wagen’ is manlik, ‘n ‘trein’ is manlik en ‘n vliegtuig is onsydig. ‘n Land is in Nederlands ook onsydig. Dus: “Brittannië en ZIJN koloniën” En my motor? HY ry lekker!

    GETUIENIS 5.

    Ek lees op GeenStijl.nl (PRAAG se ‘niggie’ in Holland) omtrent referendums, in hierdie geval die sogenaamde “Sleepwet”, oftewel ‘Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017’. Dit is afgelei van ‘sleepnet’ + ‘wetgeving’. ‘n Sleepnet word gebruik in die seewater om sommer alle soorte vis, groot of klein, op een slag te vang. Die vis word dan sorteer op die bote. Maar hierdie “sleepwet” het te make met inligting – ‘n hele buurt se inligting word gevis, wat beteken alle privaatgeselsies kan afgeluister word deur die spesiale magte. Van die hele buurt. Gestel Mohammed gesels met Piet, en Jan en Klaas gesels in dieselfde buurt, word al vier hierdie manne se selfone, tablette, ens. afgeluister. Al is daar slegs een verdagte in die hele buurt. ‘n Groot gedeelte van die land het onomwonde vir hierdie wet “nee” gestem, hoewel die uitslag steeds geen versekering bied dat hierdie afluistery sal voortgaan of nie.

    Terwyl ons nou oor sulke referendums gesels: By ons dink ek outomaties weer aan die Beskerming van Staatsinligting (Snoerwet). Hierdie wet is deur die meerderheid in die parlement aanvaar, die “tea-gal” Lindiwe Mazibuku het haar moer gestrip en in die ‘States’ verder gaan studeer. Sedertdien het ons niks meer van haar gehoor nie.

    Die Suid-Afrikaanse Engelse koerante (met die talrykste lesers, klakouse en Afrikaanse nablaffers!) het nie één naastenby soveel durf soos GeenStijl.nl nie. GeenStijl het druk op die Nederlandse regering geplaas met 427 939 handtekeninge om ‘n referendum uit te roep rondom die EU-assosiasie met Oekraïne. Dit was op 6 April 2016. Om ‘n referendum in Nederland uit te roep het jy ‘n petisie met ten minste 300K handtekeninge nodig. En nou moet jy weet: in Holland word daar, so lyk dit my, bykans elke maand ‘n referendum gehou. In my hele 28-jarige leeftyd het ek nie by ‘n enkele referendum in Suid-Afrika gestem nie – want by die laaste een in 1992 was ek nog ‘n suigeling! By ons in Suid-Afrika word handtekeninge slegs vir ‘griefskrifte’ gebruik. Waarvan niks ooit kom nie. Word hierdie handtekeninge miskien net op die verkeerde tafel neergeplak? Hoeveel mag het die Suid-Afrikaanse burgers om ‘n referendum aan te vra?

    Die burgerregtegroepe het miskien nog baie by Nederland te leer.

    GETUIENIS 6.

    Ek was oudergewoonte besig om deur Deviantart.com te soek na mooi prente, toe ek op ‘n foto van twee jong, spelende Kaapse luiperdjies afkom. In ‘n dieretuin êrens in België. Die gegewens van die luiperds word ook vlugtig genoem. Ook dat die Kaapse luiperd oor die algemeen kleiner as die res gebou is. Hierdie kommentaar is alles in Engels geskryf. Toe ek sien die oplaaier is Nederlands, skryf ek sommer in Afrikaans oor die Kaapse luiperd se verwarrende geskiedenis in die kommentaarbalk. Sommer so spontaan.

    Melanisme word in 1883 in die omgewing Grahamstad aangemeld [Kaapkolonie]. Die groot twis ontstaan reeds tussen 1924 en 1932 tussen wetenskaplikes [wetenschappers] Allen en Pocock. Allen voer aan die ‘Kaapse luiperd’ is veel meer gedronge as die luiperds in die noorde (Transvaal en die res van Afrika), en met ander pelstekstuur; die luiperds in die Kaap moet dus ‘n ander naam kry (met die benaming: ‘Panthera pardus melanotica’). Pocock voer weer aan dit is onnodig, melanisme is melanisme.

    Maar toe ook sommer oor die politiek:

    Die nieregeringsorganisasie, Cape Leopard Trust, maak groot druk om die ‘Kaapse Luiperd’ te red van uitwissing deur bewusmakingsveldtogte in die jare 2003/2004+. Maar géén genoegsame DNS-ondersoeke kon tot dusver bewys “Panthera pardus pardus” (Afrika-luiperd) verskil van die ‘Kaapse luiperd’ (met die oorgeërfde kunsmatige benaming: ‘Panthera pardus melanotica’). Die Trust voer weer aan alle vorige DNS-bevindinge van ander wetenskaplikes is halfgebak, aangesien data, proefnemings en monsters uit die Kaapse omgewing ontbreek. Die skeptici voer aan: indien alle luiperds in Afrika presies tot dieselfde subspesie (onderzoort, P.p. pardus) behoort, waarom moet die ‘Kaapse luiperd’ in die besonder spesiale aandag kry?

    Dit alles het ek aangeteken op die Afrikaanse Wikipedia, met die artikelnaam “Kaapse luiperd”.

    Daarop antwoord sy:

    “Wauw, ik had geen idee van die politieke historie (dat soort zaken krijgen wij hier dan weer niet te horen…)

    Wel bijzonder dat er aandacht voor is, in ieder geval!

    Bijzonder toch ook wel, dat het speciaal aan de kaapse luipaard wordt gekoppeld, dat melanisme. Ben benieuwd of er ooit nog een uitspraak komt.”

     

    Nederland het ook nog baie by Suid-Afrika te leer.

    GEVOLGTREKKING

    1. Te midde van die private en staatsinstansies in Suid-Afrika wat al hoe meer Nederlands as ‘oertaal’ of ‘brontaal’ afskeep (sowel die Kaapse as Transvaalse argief is vol Nederlandse dokumentasie, wat die geskiedenis ‘n toe boek maak vir ander Suid-Afrikaners), en so te sê die rugstring van Afrikaans verbrysel, is Nederlands as kultuurtaal belangriker as ooit. Veral om aantygings, mites ens. rondom die geskiedenis te weerlê.
    2. Die kontak tussen Afrikaner/Boer en Nederlanders is weens noue verwantskap of belangstellings nog weinig deurgebreek. Die kommunikasie word egter deels bemoeilik, indien veral die Afrikaner/Boer nie besef die Nederlander beskik oor geen Afrikaanse woordeboek nie. Maar dink die Afrikaner hoe die Hollander die Afrikaanse teks waarskynlik sal lees, word kommunikasie aan weerskante van die Middellandse See vergemaklik. Niks hoef eers op omslagtige wyse vertaal te word nie.
    3. Terwyl Afrikaans tans ‘n effense taalkundige droogte beleef wat tweetalige vreemdetaalwoordeboeke aanbetref, kan Nederlandse woordeboeke en bronne steeds as uitstekende en aanvullende plaasvervangers dien.
    4. Sowel Suid-Afrika as Nederland dien elkeen as proefplaas in vele opsigte. Tog word presies dieselfde foute onbewustelik keer op keer in die onderskeie samelewings begaan, bloot omrede kontak tussen die twee volke (se geesgenote!) nog gans te min is.
    5. Dikwels is al wat nodig is om Nederlands as ‘n springlewende taal te beskou, springlewendige kinderstemme.

  • Boerehaat op die internet: Wat gaan ons doen?

    Die pla my al geruime tyd dat daar soveel negatiewe inligting oor Afrikaners op die internet bestaan. Doen ‘n mens enige soektog met die slagwoorde “Afrikaner” of “Boer”, word jy gekonfronteer met honderde blaaie waar dit gaan oor apartheid, rassisme, diskriminasie teen swartes, konserwatisme, Calvinisme en wat nog.

    Dan RoodtDaar bestaan waarskynlik geen ander volk op aarde wat so konstant op die internet sleggesê word soos ons nie, met ‘n legio wanvoorstellings oor ons geskiedenis, taal, kultuur en hoe ons is.

    ‘n Mens noem dit Boerehaat. In die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) word “Boerehater” soos volg gedefinieer:

    Hater van die Afrikaners; persoon wat vyandiggesind is teenoor alles wat Afrikaans is.

    Op die Engelse Wikipedia word Boerehaat só omskryf:

    Boerehaat is an Afrikaans word meaning hatred of the Boers, or Afrikaners. The term Boerehater (English: Boer-hater or Boer hater) has been used to describe a person who hates, prejudices or criticises the Boers, or Afrikaners.

    Jode beskik oor iets soos die wêreldwye Anti-Defamation League wat onlangs binne ses maande $500 miljoen (R5,5 miljard) ingesamel het om antisemitisme en holocaust-ontkenning te bekamp. Daar bestaan egter geen organisasie wat hom spesifiek beywer om globale Boerehaat teen te staan nie.

    Selfs die inskrywing op Wikipedia oor Boerehaat het enkele dae gelede drasties verander om insgelyks ‘n anti-Afrikaanse kleur te verkry, asof dit ons eie skuld is dat Britte en Suid-Afrikaanse Engelse chauvinisties teenoor ons optree en gedurig propaganda teen ons publiseer of uitsaai.

    Wikipedia is seker vandag een van die invloedrykste publikasies op aarde, indien nie dié invloedrykste nie. Skoolkinders in alle lande gebruik dit om take uit te werk. Dit verskyn heel bo-aan op soekenjins en daarom verteenwoordig dit in die praktyk omtrent al wat iemand in die buiteland ooit oor ons te wete gaan kom. Net om die gemors wat op Wikipedia as ons geskiedenis – asook dié van Suid-Afrika – aangebied word, gaan ‘n voltydse werk wees.

    ‘n Groep praag-vrywilligers sou seker so iets op gekoördineerde wyse kon aanpak, maar dit gaan ‘n taai stryd wees. Ek het persoonlik ervaring van die soort vooroordele wat daar by baie anonieme Wikipedia-bydraers bestaan en wat jaloers oor hul stukkies propaganda waak om te sorg dat niemand daaraan verander nie. Indien ons hoegenaamd so iets wil aanpak, sal ons besef dat ons met feite en verwysings gewapen sal moet wees en ook hewige teenstand van derduisende Engelse dwarsdeur die Britse Statebondslande gaan teëkom vir wie Boerehaat op die internet ‘n soort stokperdjie geword het.

    So pas het 16 Junie weer gekom en gegaan, met al die mites en clichés oor Soweto wat van voor af aangedik en uitgebasuin is. Die skade wat ons reputasie in die wêreld en ons eie selfbeeld hierdeur ly, is grotesk. Op die internet is dit soos ‘n konstante kuberoorlog wat teen ons gevoer word.

    Daar word deesdae baie oor indentiteitsdiefstal gepraat. Nog nooit in die geskiedenis egter is die identiteit van ‘n groep mense of ‘n hele volk gesteel en op vertekende wyse aanlyn gekanoniseer soos wat met ons gebeur het nie. Ons moet besef dat internetinskrywings, veral op iets soos Wikipedia, amper vir ewig is – indien hulle nie drasties verander kan word nie.

    Ek sal graag by lesers wil verneem wat hulle hiervan dink en hoe ons te werk moet gaan.

    Of het ons nou maar gaan lê? Aanvaar ons dat ons verhaal deur die vyand geskryf is en dat ons maar suutjies van die aardbol af gaan verdwyn, omdat ons dit nêrens kan durf waag om ons gesigte te wys nie?