Kategorie: Leon Lemmer

Russel Botman ontdek ‘n Reitz op Stellenbosch

Akademiese klipgooiery op Stellenbosch? Foto: Klippe op die pad tydens die sewentigerjare (uit die polisie-argiewe)
Akademiese klipgooiery op Stellenbosch? Foto: Klippe op die pad tydens die sewentigerjare (uit die polisie-argiewe)

deur Leon Lemmer

Die standaardweergawe van die gebeure in Sharpeville in 1960 is dat blanke polisiemanne sonder waarskuwing op ongewapende en vreedsaam betogende swartes geskiet het. Die geykte weergawe van die Soweto-onluste in 1976 is dat swart skoolkinders spontaan in opstand teen Afrikaans as onderrigtaal gekom het.

Nelson Mandela vertel in sy outobiografie dat duisende swartes die Sharpeville-polisiestasie omsingel het en ook: “PAC activists had done an excellent job of organizing the area” (Long Walk to Freedom, Londen: Abacus, 1995, p 280). Omdat die PAC hom vir selfs meer radikale en militante terreur as die ANC beywer het, is dit taamlik duidelik dat omstandighede doelbewus georkestreer is om ‘n insident te skep. Wat Mandela tydens sy reise in Afrika gevind het, was dat die PAC deur hierdie insident te skep baie groter aanhang en gewildheid as die ANC geniet het. Onder meer het dit as meevaller gehad dat geld en wapens eerder na die PAC as die ANC gekanaliseer is. Die ANC moes iets doen om hierdie toedrag van sake om te keer. Die “spontane” Soweto-opstand was die antwoord. Dit is voor die internasionale nuusmedia opgevoer en het geblyk ‘n reusepropagandasukses te wees. Op grond hiervan was die ANC hierna onbetwisbaar die leidende “bevrydingsbeweging”.

Hierdie soort mededinging om pro-swart propagandasukses ten koste van blankes te behaal, behoort nie tot die verlede nie. Veldtogte om blankes op ‘n onbillike manier te diskrediteer, word dikwels in die nuwe Suid-Afrika gevoer. Die geringste insident word aangegryp en opgeblaas om sodanige anti-blanke sentiment aan te wakker. ‘n Klassieke voorbeeld is die studentepret wat vier jongmans gehad het toe hulle ‘n video-opname van swart werkers in die Reitz-koshuis in Bloemfontein gemaak het. In enige normale samelewing sou dit onmoontlik wees om soveel sensasie uit so ‘n grootliks onskuldige en eintlik onbenullige gebeurtenis te tap. Die afmetings wat die anti-blanke Reitz-bohaai aangeneem het, is ongelooflik. Deesdae is daar ‘n versoeningsentrum op die kampus as blywende beswering van hierdie verskriklikheid waarin niemand gedood of beseer of werklik te na gekom is nie. ‘n Grap is immers ‘n grap, selfs wanneer dit ten koste van iemand is.

‘Aktiviste en rewolusionêre word nie net in die gebruik van oorlogswapens opgelei nie. Dikwels is daar baie groter klem op ideologiese oorlogvoering.’

Maar net soos die ANC nie wou toelaat dat die PAC op ‘n bedenklike manier groter sukses met dooie kamerade behaal nie, hou ander plaaslike universiteite nie daarvan dat die Universiteit Vrystaat (UV) met soveel sukses die Reitz-fiasko bedryf nie. Hou in gedagte dat dit deesdae dikwels aktiviste is wat deur kamerade tot in die rektorstoel herontplooi word. Die Universiteit Stellenbosch (US) wou graag die Reitz-sukses van die UV nadoen. Hiervoor moes ver in die verlede na ‘n soortgelyke nietige insident gesoek en die besonderhede daarna met groot sluheid aan ‘n blywende groot klok gehang word.

Aktiviste en rewolusionêre word nie net in die gebruik van oorlogswapens opgelei nie. Dikwels is daar baie groter klem op ideologiese oorlogvoering. Om die nuwe Suid-Afrika te verstaan, is dit noodsaaklik dat ideologie en alles wat daarmee saamhang grondig verstaan word. Wanneer Nelson Mandela ‘n nr.-6-Springboktrui aantrek, vertolk die Nasperskoerante dit, soos alles wat Mandela doen, so gunstig moontlik. Genoemde gebeurtenis word gevolglik opgehemel as ‘n versoeningsgebaar en dat Mandela ‘n groot voorliefde vir rugby het. Sy eintlike bedoeling was om die wittes te paai nadat hulle op ‘n uiters verradelike manier hulle politieke mag ontneem is.

Toe Mandela die gedig “Die kind” van Ingrid Jonker voorgelees het, het die Nasperskoerante dit vertolk as erkenning van Afrikaans op die hoogste vlak. In werklikheid is hierdie gedig heel moontlik deur Jakes Gerwel by Mandela aanbeveel. Die boodskap vestig die beeld van wittes as gewelddadig en swartes as die onskuldige slagoffers. Met die misbruik van bv rugby en Afrikaans het Mandela gepoog om tot die siel van die Afrikaner deur te dring ten einde dit te verloën.

Teen hierdie agtergrond kan die vraag gevra word: Wat kon die US doen om, soortgelyk aan die UV met die Reitz-fiasko, ‘n hou teen die wittes in te kry? Deesdae is Russel Botman, die rektor, die hooffiguur op die US-kampus. Hy is ‘n UDF/ANC-aktivis wat verskeie kere deur die “apartheidsregime” ingeperk is. Soos sy US-kollega Nico Koopman, die dekaan van die fakulteit teologie, het Botman sy akademiese opleiding aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) ondergaan. Daar het hulle onder die leiding van Jaap Durand bv die skoorsoekery van die naïewe Dietrich Bonhoeffer in Duitsland nagegaan en gespekuleer in hoeverre dit op Suid-Afrika van toepassing gemaak kon word. Daar is dus onder die dekmatel van die akademiese bestudering van godsdiens na moontlike plaaslike politieke toepassings gesoek. Hierdie manier van doen word bevrydingsteologie genoem.

‘In hierdie politiek gedrewe transformasieproses word die US se tradisionele akademiese uitnemendheid gewetenloos opgeoffer.’

Botman verkeer in sy tweede termyn as rektor. Sy bewind aan die US word deur ‘n enkele politieke ideaal, naamlik transformasie, oorheers. Vir Botman is transformasie wesenlik afrikanisering. Volgens die US-webwerf het hy op 31 Julie gesê: “Above all, we should think of ourselves as facilitators of change.” ‘n Mens moet darem omtrent ‘n dik vel hê om van buite af te kom en as misleide enkeling jou aan te matig om alles te wil verander wat beskaafde Westerlinge aan die US opgebou het. Tradisioneel was die US, naas akademiese uitnemendheid, as ‘n blanke Afrikaanse universiteit bekend. Botman se dikwels uitgesproke strewe is dat die US teen 2018, wanneer die US sy eeufees sal vier, nie as ‘n wit en nie as ‘n Afrikaanse universiteit bekend mag staan nie. In hierdie politiek gedrewe transformasieproses word die US se tradisionele akademiese uitnemendheid gewetenloos opgeoffer.

Om die UV se Reitz-sukses na die kroon te steek, moes Botman twee skynbaar heeltemal onverwante gebeure saamsnoer. Slegs ‘n geslepe propagandis sou die kloutjie so vernuftig by die oor kon bring. Die een gebeurtenis het in 2010 plaasgevind. Die derde verdieping en die dak van die RW Wilcocks-gebou op die US-kampus is in ‘n brand verwoes. Botman is goed met kampusbrande bekend, want in die vorige eeu het ondersteuners van die UDF/ANC bv twee tydelike geboue en die kantoor/laboratorium van ‘n hoogleraar in chemie op die UWK-kampus vernietig. Die verskil is dat waar die “apartheidsregime” die UWK-brandskade herstel het, die US in die geval van die Wilcocks-gebou self die herstelwerk moes doen.

RW Wilcocks was ‘n hoogleraar in sielkunde en die US-rektor van 1935 tot 1954. Hy is dus ‘n toonbeeld van die US van weleer. ‘n Gebou wat na hom genoem is, pas nie sonder meer in by die getransformeerde US waarna Botman so naarstiglik strewe nie. Wat kon gedoen word om die herboude Wilcocks-gebou ‘n transformasie- oftewel Botman- (en dus ANC-) geurtjie te gee? ‘n Mens soek eenvoudig na ‘n gebeurtenis wat in die twee dekades tussen 1935 tot 1954 plaasgevind het en waarmee die tradisionele US en dus wittes gediskrediteer kan word.

Aan die betrokke gebeurtenis word deesdae die gewigtige naam Slag van Andringastraat gegee. Op 27 en 28 Julie 1940 het US-studente, onder andere van die koshuis Dagbreek, slaags met bruin inwoners van Stellenbosch geraak. Die wangedrag het begin toe lede van die twee groepe koerante by ‘n kafee wou koop. Hulle het handgemeen geraak. ‘n Klipgooiery het gevolg waarin onder meer die ruite van die privaat koshuis Protea “deur bruin mense uitgegooi is” (Eikestandnuus, 8 deser, p 6). Daarna is ‘n huis in Crozierstraat ook met klippe bestook. Die rektor, Wilcocks, het probeer om die vrede te herstel en die US het selfs skadevergoeding aan sommige bruines betaal.

‘Enigeen wat in die jare sewentig en tagtig gebeure op die UWK-kampus meegemaak het, weet dat bruines hulle maklik tot klipgooiery wend. Botman is sekerlik goed hiermee bekend.’

Die historikus Hermann Giliomee noem die voorval in ‘n vakkundige artikel in Historia “one of the few cases in South Africa where a white riot can be said to have taken place”. In ‘n US-magisterverhandeling (2006) noem Gustav Hendrich dit ‘n “buitengewone geweldsinsident”. Die etnies gedrewe Henry Jeffreys, wie se twee groot helde Nelson Mandela en Trevor Manuel is, het die voorval in ‘n artikel in Die Burger (15.12.2012) erg oordrewe “‘n klad op die naam van geslagte van Dagbreek-inwoners” genoem. Jeffreys se kommentaar was na aanleiding van ‘n misplaaste verskoning wat ‘n uittredende primarius van Dagbreek in 2012 vir die 1940-gebeure aangebied het. (Al die inligtingsbronne in hierdie paragraaf kan maklik op die internet opgespoor word.)

Dit is glad nie duidelik dat die skuld vir die 1940-gebeure noodwendig by die wittes lê nie; sekerlik nie uitsluitlik by die wittes nie. Dit is immers nie die wittes wat die koshuis en huis met klipgooiery beskadig het en waarvoor geen skadevergoeding deur die bruines betaal is nie. Enigeen wat in die jare sewentig en tagtig gebeure op die UWK-kampus meegemaak het, weet dat bruines hulle maklik tot klipgooiery wend. Botman is sekerlik goed hiermee bekend. Daar moet egter onthou word dat die UWK-studente klippe gegooi het omdat hulle hulle vir die afskaffing van alle rassediskriminasie beywer het. Hulle het dus nie betoog ten gunste van die rassediskriminasie teen wittes wat deesdae so mildelik aan die US en in die res van die land gepleeg word nie.

In die nuwe Suid-Afrika het die gewoonte posgevat om skuld uitsluitlik op wittes te pak en dan van hulle te verwag om verskoning te vra. Soos Jeffreys dit stel: “Russel Botman het hierin ‘n geleentheid raakgesien” – net soos Botman, toe die geleentheid hom voordoen, dadelik die US van weleer met die Nazi’s geassosieer het (praag 29 April). Botman het die hoogs uitsonderlike Andringastraat-voorval aangegryp om daarvan die US se teenhanger vir die UV se Reitz te maak. In albei gevalle word ‘n enkele swaeltjie dus tot ‘n somer opgeblaas. Wangedrag en misdaad kom baie meer by nie-wittes as by wittes voor. Tog word sodanige handeling by nie-wittes nooit en nêrens, soos wat billikheids- en ewewigtigheidshalwe vereis kon word, aan die groot klok gehang nie. Nie-wittes hoef nie verskoning te vra nie, om van die betaling van skadevergoeding nie eens te praat nie.

Wat Botman vervolgens gedoen het, was om ‘n kamer ter herinnering aan die Slag van Andringastraat in die universiteitsargief in die herboude Wilcocks-gebou in te rig. “The Room is a contemporary exhibition space depicting the suppressed history of … the Battle of Andringa Street … ‘adversity often leads to new opportunities and this is exactly what happened here,’ said … Botman” (Bolander, 14 deser, p 6). Die wittes word as die skoorsoekers en geweldenaars en die bruines as die onskuldige en vreedsame slagoffers voorgestel. Botman noem die uitstalling “‘n gebaar van versoening tussen die US en die dorp se bruin gemeenskap” (Die Burger, 2 deser, p 9). Danksy Botman en heel moontlik onverdiend is die US van weleer en sy wit studente dus voortaan die skurke in die verhaal van die Slag van Andringastraat.

‘Hermann Giliomee noem dat Hendrik Verwoerd die eerste student is wat sy studie van sy eerste jaar tot sy doktorsgraad in Afrikaans aan die US voltooi het’

Op 31 Julie is hierdie herinneringskamer bekend gestel en is die voltooiing van die herboude Wilcocks-gebou gevier. Let op watter afmetings Botman se aktivistiese verbeelding aanneem: “Dis ‘n simbool van vernuwing en versoening. ‘n Plek wat akademiese uitnemendheid vier, historiese ongelykhede erken en ‘n optimisme oor Afrika se toekoms deel. Dít is waarvoor die RW Wilcocks-gebou van die US nou staan. Só het … Botman … gesê … ‘Ons het onsself afgevra wat die aard van ‘n universiteit in die 21ste eeu is … Watter waarde gaan ons toevoeg tot die gebou?’ Vandag is die RW Wilcocks-gebou ‘n ‘stap in die toekoms in'” (Die Burger, 2 deser).

Volgens die US-webwerf het Botman by hierdie geleentheid ook gesê: “Reconciliation is born of memory and cannot happen if there is denial and amnesia.” Hermann Giliomee noem dat Hendrik Verwoerd die eerste student is wat sy studie van sy eerste jaar tot sy doktorsgraad in Afrikaans aan die US voltooi het. Uit ‘n suiwer akademiese oogpunt moet iemand soos Botman nie aan selektiewe geheueverlies ly nie en behoort hy herinneringsruimte vir hierdie en baie ander akademiese (eerder as politieke) feite op die kampus skep. Verwoerd kan as ‘n uitstekende akademiese rolmodel vir studente dien.

Die joernalis Eunice Visagie beweer: “Net so min soos jy vir jou skaduwee kan weghardloop kan jy dit wat in die verlede gebeur het net ignoreer” (Eikestadnuus, 8 deser). Inderdaad, maar wat in die verlede gebeur het, kan geplooi word om ‘n agenda in die hede te pas. Volgens ‘n koerantberig en die US-webwerf is daar geen twyfel wie in die geval van die herinneringskamer die verantwoordelikheid moet aanvaar nie: “Die kamer is die geesteskind van prof Russel Botman” (Die Burger, 2 deser).

In die Botman-terminologie beteken “inklusief” dat enige groepering waarby wittes betrokke is, ook nie-wittes moet insluit. Die resultaat is “diversiteit”. Eksklusief nie-wit of swart groepe is egter vir Botman heeltemal aanvaarbaar, bv eksklusiewe swart skole en universiteite. Diversiteit is in sodanige gevalle nie nodig of selfs gewens nie. Toegepas op die US beteken dit dat die mentorprogram Rachel’s Angels, ‘n Naspers-inisiatief, eksklusief op nie-wit skoolkinders toegespits is. ‘n Wit skolier mag nie so ‘n engel wees nie.

Die African Doctoral Academy, wat Botman in 2011 tot stand gebring het, het ten doel om swartes uit swart Afrika as studente na die US te lok. Dit is glad nie die bedoeling dat nie-swartes uit bv Noord-Afrika of wittes uit bv Namibië en Zimbabwe deur hierdie akademie bevoordeel word nie. In werklikheid benadeel hierdie akademie belastingbetalende wit Suid-Afrikaners, want beursgeld wat hulle vir doktorale studie kon toekom, word eerder na swartes uit die res van Afrika gekanaliseer; dus na mense wat om etniese redes bevoordeel word, terwyl hulle in werklikheid geen regverdigbare aanspraak op bevoordeling bo wit Suid-Afrikaners kan maak nie.

Die herboude Wilcocks-gebou huisves nie net die pro-bruin en anti-wit Andringastraat-uitstalling nie, maar ook die African Doctoral Academy. Hoewel die Wilcocks-naam vir die gebou (voorlopig) behou is, het Botman die herbouing in ruime mate misbruik om dit volgens sy wense te afrikaniseer. Dit is wat hy hierbo “‘n simbool van vernuwing” genoem het. Dit is waarom Botman dit as ‘n “stap die toekoms in” geloof het. Tipies Botman is ideologiese pleks van akademiese waarde tot die gebou toegevoeg

Botman het die Slag van Andringastraat gekaap en verwring om sy ANC-politiek te dien. Sy motivering word wanvoorgestel deur dit ‘n poging tot versoening te noem. Botman se handeling is net so misplaas en eensydig soos die jaarlikse herdenking in die naam van versoening van die 1996-bomontploffing op Worcester, waarin wittes die skuldiges en nie-wittes die slagoffers was. Iets soortgelyks word nie gedoen vir bv die bomontploffing in 1983 in Kerkstraat, Pretoria, nie, waarin swartes die skuldiges en baie wittes die slagoffers was (praag 4 Februarie). Die onderliggende politiek korrekte doel is nie versoening nie, maar om, aan die een kant, nie-wittes as goed en onskuldig en, aan die ander kant, wittes as sleg en skuldig voor te stel.

Die Afrikaanse Taalraad en Trantraal-mengeltaal

Die Kaapse Klopse. Hulle praat ook 'n 'variëteit van Afrikaans'
Die Kaapse Klopse. Hulle praat ook ‘n ‘variëteit van Kaaps’.

deur Leon Lemmer

Daar word dikwels beweer dat die mens in Afrika ontstaan het. Daar is egter groot eenstemmigheid dat beskawing, dus gesofistikeerde of ontwikkelde kultuur, hetsy Westers of Oosters, op ander kontinente ontwikkel het. Daar is selfs diegene wat dink dat die beste mense wat oorspronklik in Afrika gewoon het, die insig gehad het om pad te gee en daarna elders ‘n beter heenkome gevind het. Hedendaagse afstammelinge van slawe het al ongekwalifiseerde dank uitgespreek dat hulle voorgeslag uit Afrika na bv Amerika vervoer is.

In die geskiedenis van Afrikaans is daar die kombuistaalteorie waarvolgens Nederlands aan die Kaap skeef en krom deur nie-wittes (bv in kombuise) gepraat is en dat die oorsprong van Afrikaans hiernatoe teruggevoer kan word. Maar net soos tussen die ontstaan van die mens en die uitbouing van beskawing onderskei word, moet tussen die ontstaan van Afrikaans as geradbraakte Nederlands en die uitbouing van Afrikaans as ‘n taal uit eie reg onderskei word.

Dit lei tot ‘n politieke probleem, want die ontstaan van proto-Afrikaans word (hoofsaaklik) aan bruines toegeskryf. Daarenteen is die standaardisering, uitbouing en voortbestaan van Afrikaans (hoofsaaklik) aan wittes te danke, bv die Genootskap van Regte Afrikaners, asook die woordeboeksamestellers en almal wat Afrikaans in sy algemeen-beskaafde gedaante gepraat en geskryf het. Standaardafrikaans word gevolglik veralgemenend as ‘n witmenstaal en bv Kaaps as ‘n bruinmenstaal beskou.

Tot in die vorige eeu was gepubliseerde Afrikaanse teks wat deur nie-wittes geskryf is, hoogs uitsonderlik. Die kombuistaal wat nie-wittes in die 17de of 18de eeu gepraat het, sou nie in die vorm van Afrikaans in die 21ste eeu oorleef het as dit nie vir die deurlopende taalkundige arbeid van blanke taalkundiges en blanke taalgebruikers was nie. Politiek korrek word daardie gestandaardiseerde taal nie meer algemeen-beskaafde Afrikaans genoem nie (al is dit steeds presies wat dit wesenlik is) maar Standaardafrikaans.

Prof. Wannie Carstens van die Potchefstroom-kampus
Prof. Wannie Carstens van die Potchefstroom-kampus

Die Afrikaanse Taalraad (ATR) gebruik die hedendaagse plaaslike politiek as toonbeeld vir hoe daar met taalsake omgegaan moet word. Die eerste voorsitter van die ATR, Wannie Carstens, het van die ATR ‘n versoenings- en meertaligheidsraad pleks van ‘n Afrikaanse taalraad gemaak (Praag 17 Maart). In sy boek Vereeniging (Kaapstad: Umuzi, 2010) stel Leon Wessels homself voor as ‘n soort Johannes die Doper wat as dié voorbereider van die nuwe Suid-Afrika gefunksioneer het. Wessels word dus deesdae as ‘n grondwet- en menseregtekenner gereken. In die konteks van die Carstens-ATR se meertaligheidsmanie skryf Wessels: “Afrikaners kan nie taalregte namens ander taalgemeenskappe opeis nie – hulle moet dit self doen” (p 331).

Ten spyte van Wessels se goeie raad gaan Carstens se opvolger as ATR-voorsitter, Michael le Cordeur, voort met hierdie paternalistiese meertaligheidspreokkupasie. Le Cordeur is tans as ‘n opvoedkundige aan die Universiteit Stellenbosch verbonde. Wat van hom nogal ‘n eienaardige opvoedkundige maak, is dat hy net die hoogste lof het vir sy vier klasmaats wat in 1976 die Hoërskool Bergrivier in Wellington afgebrand het. Le Cordeur voer tans om etniese en politieke redes ‘n veldtog ten gunste van Kaaps. Ná al die jare het die ATR egter nog geen poging aangewend om hom ondubbelsinning aan die kant van Standaardafrikaans te skaar nie.

Uit vrees dat die Kaapsgesindes aanstoot kon neem, het die ATR nog nie eens vir suiwer Afrikaans voorbrand gemaak nie. Die verengelsing van Afrikaans gaan ongebreideld voort sonder dat die ATR ‘n vinger verroer. Die Afrikaanse skryf- en veral omgangstaal neig gevolglik al hoe nader aan die mengeltaal Kaaps. Iemand soos Nico Koopman verheerlik hibriditeit. Wat hy blykbaar probeer sê, is dat die etniese hibriditeit van bruines as model vir nuwe Suid-Afrikaners moet dien. Ingelyks kan die hibriede Kaaps die modeltaal in die nuwe Suid-Afrika word. Die uiteinde sal ‘n daadwerklike hibriede nasie wees. Daarvolgens is om bruin te wees en Kaaps te praat in die mode en dui hierdie verskynsels op die toekoms. Insgelyks, om wit te wees en Standaardafrikaans te praat, is om uit die mode te wees en tot die verlede te behoort.

Dit kan gebruik word om te verduidelik waarom taalhibriditeit al hoe meer vastrapplek kry in wat eens Afrikaans was. Etnies gedrewe bruines is blykbaar geneig om hierdie bedenklike verskynsel te verwelkom. Dit is egter die dood in die pot vir Afrikaans. Net taaldislojale Afrikaanssprekendes sou so ‘n verwikkeling verwelkom. Ongelukkig is dit die onverkwiklike waarheid dat daar by baie bruines ‘n tradisie van taalontrouheid, dus dislojaliteit, teenoor Afrikaans is. Van moedertaal- en identiteitstrots is daar by diesulkes glad te dikwels nie sprake nie. Insgelyks ontbreek ‘n gesonde afkeur van Engels as leeftaal. Byvoorbeeld, Jonathan Jansen, die rektor van die Universiteit Vrystaat, het Afrikaans as sy moedertaal vervang met Engels as sy “eerstetaal”. Deesdae is Engels dus onbeskaamd sy voorkeurtaal.

In die nuwe Suid-Afrika is die ANC se fanatieke voorkeur vir die koloniale taal Engels die oorheersende taalwerklikheid. Dit is voor die hand liggend dat Standaardafrikaans die enigste variëteit van Afrikaans is waarmee die bedreiging van Engels suksesvol die hoof gebied kan word. Hiervoor is ‘n verenigde front nodig; ook in die ATR. Die voorstanders en beoefenaars van Standaardafrikaans doen moeite om Afrikaans as ‘n taal te bevorder wat duidelik onderskeibaar van Engels is. Die beoefenaars van Kaaps, daarenteen, breek die onderskeid tussen Afrikaans en Engels af deur met oorgawe onnodige Engelse woorde in hulle taal toe te laat; dermate dat dit soms na opsetlike uittarting vir voorstanders van algemeen-beskaafde Afrikaans lyk. Hierdie gesindheid van bruines steun nie op geldige taalkundige gronde nie. Dit is veel eerder die uitdrukking van politieke beswaardheid teen wit Afrikaanssprekendes.

Le Cordeur beweer Standaardafrikaans is nie “‘n meer korrekte (‘suiwer’) vorm van Afrikaans … nie. Net so is Kaaps nie ‘swak Afrikaans’ nie, dis ‘n ander variëteit” (Die Burger, 8 deser, p 19). Hy is so onentoesiasties oor Standaardafrikaans dat hy hierdie woord met ‘n kleinletter skryf. Ek dink nie dit dui suiwer op onkunde by hierdie nie-taalkundige nie; dalk eerder op moedswilligheid. Op 31 Julie het Le Cordeur op LitNet geskryf: “Die Afrikaanse Taalraad bevorder nie net standaardafrikaans nie, maar Afrikaans met al sy varieteite, en standaardafrikaans is maar net een varieteit.” Let op die verkleinerende “maar net een”. In werklikheid is Standaardafrikaans ‘n grootse prestasie. Dit is “maar net een” van die Afrikaner-prestasies wat die land die onwikkeldste en suksesvolste in Afrika gemaak het.

Daar is politiek onderliggend aan Le Cordeur se standpunt. In die politiek is alle mense gelyk verklaar, al is daar ooglopende kwalitatiewe verskille. Na analogie daarvan beweer Le Cordeur dat Kaaps en Standaardafrikaans gelykwaardig is. Toegegee, net soos alle mense eenders of gelyk is in die sin dat hulle daar is, bv asemhaal, is Kaaps en Standaardafrikaans gelykwaardig as slegs die feit dat albei bestaan in ag geneem word. In die bestaanstryd teen Engels kan daar egter geen sprake wees dat Kaaps, wat deurspek met Engelse woorde is, suksesvol as skans gebruik kan word nie. Ten minste in hierdie opsig is Kaaps en Standaardafrikaans nie gelykwaardig nie.

Nathan Trantraal met sy digbundel 'Chokers en survivors'
Nathan Trantraal met sy digbundel ‘Chokers en survivors’

Dit is nie net ‘n geval dat Kaaps geen skans teen die oorheersing van Engels bied en dus nie met die toekoms van Afrikaans vertrou kan word nie. Kaaps funksioneer inderdaad as ‘n vermurwer van Standaardafrikaans. Ek volstaan deur na ‘n enkele deelnemer aan die huidige debat oor Kaaps te verwys. Op 3 Julie is Joan Hambidge se resensie van Nathan Trantraal se digbundel op LitNet gepubliseer. Onderaan het Annemarie van Niekerk geesdriftig soos volg gereageer: “DIE poësie event van die jaar”, “in your face poetry”, “suffering” en “‘n high five vir Nathan”. In ‘n onderhoud met Trantraal het Van Niekerk gepraat van “choke-poetry”, “community” en “free wyn” (Rapport, 4 deser). Sou sy sulke geradbraakte Afrikaans in haar reaksie op ‘n teks in Standaardafrikaans gebruik het?

Die titel van die Trantraal-bundel is Chokers en Survivors. “Vir Antjie Krog is dit ‘n bundel ‘om sidderend van regop te sit!’ … Krog beklemtoon dat ons nog nooit so iets in Afrikaans gelees het nie” (Joan Hambidge se resensie op LitNet, 3 Julie). Die eintlike vraag is: Is dit Afrikaans? Van die 18 letters in die titel word net twee (dus 11%) vir Afrikaans gebruik. Dit is die soort “Afrikaans”-variëteit wat Le Cordeur in sy hoedanigheid as voorsitter van die ATR met groter geesdrif as Standaardafrikaans bevorder. Die ironie is dat Trantraal tereg ontken dat sy Kaaps Afrikaans is: “Afrikaans en Kaaps issie dieselle taal ie … ek for instance het ‘n barely functioning Afrikaans vocabulary, maa ek is nogal eloquent in Kaaps” (Onderhoud met Annemarié van Niekerk, Rapport, 4 Augustus).

Dit is nie net nie-Afrikaanse, bv Engelse, woorde wat kwistig in Kaaps gebruik word nie. Selfs die sinsbou is dikwels nie-Afrikaans, bv Engels of Arabies. Le Cordeur erken self dat “Kaaps dikwels die Arabiese sinkonstruksie” volg (Onderhoud met Naomi Meyer, LitNet, 8 Augustus). ‘n Mens vra jou af: Op grond waarvan sou die ATR hom dan geroepe voel om by monde van Le Cordeur Kaaps, ‘n nie-Afrikaanse taal, dus ooglopend ‘n mengeltaal, te bevorder? Nie-Afrikaanse tale val streng gesproke buite die ATR se bevoegdheidsgebied. Die antwoord op laasgenoemde vraag kan eintlik net in etniese en politieke oorwegings gevind word.

Hoe diep die ATR in die politiek versink het, blyk uit sy politiek gekleurde missie, naamlik “om Afrikaans en Afrikaanssprekendes te bemagtig, te bevorder en te beskerm”. ‘n Baie beter en daarby taal-toegespitste leuse sou wees: “Om Afrikaans altyd, oral en suiwer te benut.” Omdat die ATR met ‘n politieke (en in die besonder ANC-) geur deurtrek is, het Le Cordeur, in sy hoedanigheid as voorsitter, Nelson Mandela amptelik namens die ATR met sy verjaardag op 18 Julie gelukgewens.

Vrouedag wat die optog van vroue, wat hardegat oor die paswette was, na die Uniegebou in 1956 gedenk, is op 9 deser deur die ATR op Wellington gevier. Dit is gedoen sonder om te noem dat paswette nie deur die “apartheidsregime” uitgedink is nie. Plaaslik is paswette ‘n nuutjie waarmee die eerste Britse goewerneur aan die Kaap, graaf George Macartney, in 1797 vorendag gekom het.

Pas het die ATR dit nodig gevind om inskrywings vir die Europese Unie se Sol Plaatje-poësiekompetisie te werf. Hierdie kompetisie het baie sydelings met Afrikaans te make. Die hoofmotivering vir die ATR se entoesiasme is waarskynlik omdat Plaatje as ‘n stigter van die ANC beskou kan word. Het die ATR al iets gedoen om te verseker dat die Universiteit Sol Plaatje in Kimberley ‘n Afrikaanse universiteit sal wees? Sekerlik nie.

Genoemde sake toon waarmee die ATR hom die afgelope tyd besig gehou het. Afrikaansdag, die herdenking van die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) in 1875 in die Paarl, word jaarliks op 14 Augustus in bv die boekhandel gedenk. Dit behoort elke jaar dié hoogtepunt op die kalender van die ATR te wees. Soos gebruiklik het die ATR vanjaar geen poging aangewend om Afrikaansdag te vier of selfs daarvan melding te maak nie. Daarvoor is daar minstens twee redes. Eerstens word die GRA deur die ATR as ‘n etnies eksklusiewe groep beskou. Gideon Malherbe het klaaglik versuim om sy kombuis- en tuinhulp by die GRA se stigtingsbyeenkoms te betrek. Tweedens bevestig die nie-erkenning van Afrikaansdag dat die ATR eerder ‘n politiek gedrewe liggaam as ‘n egte en eerbare Afrikaanse taalraad is.

Die nuwe Suid-Afrika funksioneer wesenlik kwantitatief. Kwalitatiewe verskille word dus by voorkeur geïgnoreer of selfs ontken. Omdat die meeste sprekers van Afrikaans deesdae bruin is, word sonder meer aangeneem dat die toekoms van Afrikaans in hulle hande moet wees. Dít terwyl Afrikaans en tewens die land in sy geheel uitstekend onder blanke (dus minderheids-) leiding ontwikkel het. Die skryfkuns, alfabet, manuskripte en gedrukte teks, bv boeke, is beskawingsprodukte. Hulle hoort in die domein van die ATR. ‘n Mens sou dus verwag dat die ATR 6 April jaarliks met oorgawe as Beskawingsdag sou vier. Politieke gestremdheid veroorsaak dat die ATR dit nooit doen nie. Beskawingsdag was voorheen as Van Riebeeck-dag bekend, maar in die nuwe Suid-Afrika word name mos graag verander.

In die naam van diversiteit dien daar ‘n verteenwoordigende getal bruines in die direksie van die ATR. In die praktyk verseker dit die steriliteit van die ATR. Drie van hierdie bruines het elk ‘n hoë politieke profiel, naamlik Le Cordeur, Danny Titus en Christo van der Rheede. Wat hierdie drie verder gemeen het, is dat hulle nie Afrikaanse taalkundiges is nie. In soverre hulle voorgraads met Afrikaans in formele studie kennis gemaak het, is hulle deur veral Jakes Gerwel aan die Universiteit van Wes-Kaapland beïnvloed. Dit beteken dat hulle siening van Afrikaans met UDF/ANC- en kommunistiese ideologie deurdrenk is (Praag 3.12.2012). Die steriliteit van die ATR is dus begryplik.

Wat nodig is, is dat al die ATR-direksielede aan minstens twee vereistes moet voldoen. Eerstens moet hulle gesindheid teenoor Afrikaans bo verdenking wees. Dit spreek dus eintlik vanself dat hulle verbintenis tot onderrig in Afrikaans vir hulle eie kinders ononderhandelbaar moet wees. Tans dien daar elemente in die ATR wat sienderoë verkies dat onderrig eerder in Engels as Afrikaans aan hulle kinders verskaf word. Tweedens moet ATR-direksielede se formele Afrikaanse taalkennis op peil wees. Hulle moet dus geskoolde taalkundiges wees. Sodanige raadslede moet verder op ‘n nie-etniese grondslag gekies word. Die huidige kwotastelsel is uit die bose. Pleks van, soos tans, Afrikaans polities te dien, sou die ATR Afrikaans dan na behore taalgewys kon dien.

Terugverwysend na die eerste paragraaf hierbo is daar in die VSA die manie onder swartes dat wittes eintlik nie oor swartes mag skryf nie. Swartes beweer dat net hulle waarheidsgetrou oor die ervaring van swartes kan skryf. In die debat oor Kaaps het hierdie fundamentalisme nou ook kop uitgesteek. Net outentieke, nie-wit sprekers van Kaaps mag glo in Kaaps skryf (dus nie Marlene van Niekerk nie) en die duidelike voorkeur is dat net hulle menings oor Kaaps mag uitspreek. Die wesenlike aard van hierdie sotterny is reeds in 1784 deur Samuel Johnson uitgewys toe hy opgemerk het: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The Life of Samuel Johnson, Londen: Everyman, 1992, deel 2, p 527).

Uit die huidige debat blyk dit duidelik dat daar talle variëteite of subsoorte van Kaaps bestaan, bv straat-, bende- en klopsetaal en onkiese of kru of onbetaamlike variasies, waarvan Trantraal ‘n meester blyk te wees. Dit bevestig ten minste dat ons hier nie met algemeen-beskaafde of Standaardafrikaans te make het nie. Die onpraktiese maar etnies en politiek gedrewe Le Cordeur reken dat skoolhandboeke in hierdie ongestandaardiseerde groep mengeltale, kollektief Kaaps genoem, beskikbaar gestel moet word sodat die sprekers van Kaaps nie (verder) benadeel word nie.

Waar gaan die streep getrek word? Moet skoolhandboeke in Tsotsitaal daarna volg? Waarom nie ook pleit vir handboeke in die soort geradbraakte Engels wat kenmerkend van sommige bruines is nie? Waarom ‘n saak probeer uitmaak vir nie-Standaardafrikaans, maar nie ook vir nie-standaard Engels nie? Die antwoord is: Omdat gestandaardiseerde Engels deur hierdie elemente geag en gestandaardiseerde Afrikaans deur hierdie selfde elemente geminag word. Daarmee is ons terug by wat ek hierbo, in die woorde van Jaap Steyn, taalontrouheid genoem het. Hierdie dislojaliteit teenoor Afrikaans is sekerlik politiek gemotiveerd. Kortom, die huidige voorsitter van die ATR, Le Cordeur, se veldtog ter bevordering van Kaaps is wesenlik opsetlike geringskatting van Standaardafrikaans en grondliggend minagting van Afrikaners.

Ek het die bostaande teks voltooi voordat Leopold Scholtz se jongste rubriek (Die Burger, 16 deser, p 12) ter hand gekom het. Scholtz verduidelik dat in die stryd teen veral Frans daar in België na Standaardnederlands gereik is pleks van die verskillende Vlaamse dialekte te koester. Dit stem ooreen met my pleidooi vir Standaardafrikaans hierbo. Scholtz: “Elke Europese taal … het naas streektale en dialekte ook ‘n standaardvorm. Die behoefte aan dié standaardvorms bestaan deurgaans.” Omdat die omstandighede in België en Suid-Afrika verskil, wil Scholtz egter nie die knoop deurhaak en die vraag in die opskrif, “Voldoen Kaaps aan vereistes?”, beantwoord nie. Hy wil hê dat “die bruin intellektuele self moet antwoord.” Hy raak die spoor dan al hoe meer byster met die volgende stelling: “Niemand by sy regte verstand sal in beginsel teen die ontwikkeling van Kaaps kan wees nie.”

Plakkaat van die Kaapse Son
Plakkaat van die Kaapse Son

Wat skuil agter Scholtz se terugdeinsing? Die antwoord is voor die hand liggend: Die Burger se dogma dat bruines nie vervreem mag word nie en dus dat die “bruin stem” gehoor moet word. Dit volg dat die sprekers van Kaaps oor Kaaps uitspraak moet lewer, net soos Samuel Johnson se vet osse net deur vetsakke aangeja mag word. Die Burger wil bruines feitlik ten alle koste ter wille wees; nie net omdat dit politiek korrek is nie, maar ook omdat die getal koerante wat verkoop word die allerheiligste heilige koei geword het. Dit is in selfs groter mate waar sedert sy Naspers-susterkoerant Son (in Kaaps wat oorvloediglik met Engelse woorde aangedik word) so ‘n groot aanhang onder veral bruin lesers ten koste van Die Burger opgebou het.

Ek is by my regte verstand en het hierbo ‘n duidelike saak uitgemaak waarom Kaaps nie die voertuig vir die behoud van Afrikaans teen die aanslag van Engels kan wees nie. Net Standaardafrikaans kan daardie funksie vervul. Die bevordering van die mengeltaal Kaaps deur die ATR druis lynreg in teen die heil van Afrikaans. Dit is politieke en nie-taalkundige oorwegings wat die ATR dryf. Die Afrikaanse en Afrikanerorganisasies wat die ATR tot dusver gesteun het, sal ernstig oor hulle voortgesette deelname moet besin. Die ATR sal óf grondig hervorm moet word óf met ‘n ander liggaam wat Afrikaans doeltreffend bevorder, vervang moet word; iets soos ‘n Herstigte Afrikaanse Taalraad.

Tim du Plessis en Anton van Niekerk se foutlose politieke argitektuur

agter_die_lessenaardeur Leon Lemmer

JH du Toit haal Tim du Plessis soos volg aan: “Anders as onder apartheid is die argitektuur van die huidige politieke bedeling nie defektief nie” (Praag 4 deser). Wat Du Plessis blykbaar hiermee sê, is dat hy tevrede met FW de Klerk se politieke skikking en met die grondwet is; dus dat ‘n gesonde grondslag vir ‘n suksesvolle, vooruitstrewende en voorspoedige land bestaan.

Van Du Plessis se kant af is daar klaarblyklik geen beswaar dat De Klerk se beloofde magsdeling algehele oorgawe aan swart mag geword het nie; ook nie dat De Klerk geen mandaat hiervoor gehad het en die huidige politieke opset dus streng gesproke onwettig of ten minste ongemagtig is nie. Die blatante verraad wat teen die blanke kiesers gepleeg is, het volgens Du Plessis dus nie aanleiding tot wesenlike tekortkominge gegee nie. Kortom, laat ons juig en bly wees, want dit is blykbaar net in die toepassing van die voortreflikhede waar daar soms dinge is wat ‘n bietjie haper. In werklikheid is die wittes in 1990/94 ernstig tekort gedoen terwyl die swartes buitensporige oorvergoeding ontvang het.

Ten spyte van sy verlede word Nelson Mandela as ‘n ikoniese held voorgestel wat wêreldwyd vereer word. Tydens sy verhoor het hy homself soos volg gekomplimenteer: “I have fought against white domination, and I have fought against black domination” (Nelson Mandela, Long Walk to Freedom, London: Abacus, 1995, p 438). Wat Mandela hier gesê het, is dat nóg die wittes nóg die swartes toegelaat moet word om die landspolitiek te oorheers. Dit kan vertolk word as in ooreenstemming met die beloofde magsdeling waaroor De Klerk so hoog opgegee het, maar waarvan daar geen teken is nie.

Waarmee ons vandag sit, is algemene stemreg in ‘n eenheidstaat. Geen kwalitatiewe vereistes vir stemreg, behalwe burgerskap en ouderdom, word gestel nie. Dit is ‘n geval van een mens, een stem. Iedere stem het dieselfde gewig of waarde. In die praktyk beteken dit kolossale en toenemende swart dominansie, waarteen Mandela sedert 1990 geen beswaar geopper het nie. Hoewel elke stem dieselfde waarde het, het elke kieser egter nie naasteby dieselfde waarde vir die land nie, bv die boer is baie meer werd as die plaasarbeider. Die sakeman met ‘n besigheid en eiendom het groot belang by wat plaaslik en in die land gebeur. Tog het sy stem dieselfde waarde as dié van die armlastige en selfs misdadige nie-betaler wat op aalmoese leef.

Deel van die politieke “argitektuur” waarmee ons opgesaal sit, is die oordrewe klem op menseregte wat meebring dat misdadigers hulle stemreg in die tronk behou. Diesulkes wat dade teen die belange van die samelewing gepleeg het, word dus toegelaat om inspraak in die voortgang van die land te hê. In baie Amerikaanse state word die stemreg van gevangenes egter opgeskort en in die geval van ernstige misdade kan stemreg in 14 state permanent ontbeer word (“Disenfranchised for life,” The Economist, 24.10.1998, p 60). As hierdie gesonde beginsel in die nuwe Suid-Afrika ingevoer word, sou van die dikste spykers in ons jong demokrasie nie kon stem nie. Booswigte het dit immers as ‘n prestigesaak beskou om misdade tydens die “apartheidsregime” te pleeg.

Suid-Afrika het onder blanke leiding die ontwikkeldste land in Afrika geword. As die land in Noord-Afrika was, kon dit aan die nabyheid van Europa toegeskryf word. Dat die suksesvolste Afrikaland op die verste punt van Europese beskawing geskep is, dui op ‘n byna ongelooflike prestasie. Hierdie voorspoed kan hoofsaaklik aan die teenwoordigheid van ‘n substansiële getal blankes oor ‘n tydperk van eeue toegeskryf word. Hierdie lofwaardig ontwikkelde en gesofistikeerde land is eensklaps aan ‘n polities en administratief grootliks onervare en onkundige “bevrydingsbeweging” oorgedra. Dit was rewolusionêre dwaasheid.

Leon Wessels noem dit “‘n onderhandelde revolusie” (Vereeniging, die Onvoltooide Vrede, Kaapstad: Umuzi, 2010, p 57). Wessels, wat oorloop van ons “bewonderingswaardige Grondwet” (p 60), beweer dat “elkeen gelyke regte, behandeling en geleenthede [in die nuwe Suid-Afrika] sou geniet” (p 56). In werklikheid is die argitektuur van die nuwe politieke bedeling sodanig dat die uitkoms ongelyke regte is.

Om suksesvol te wees, moet die lot van ‘n land nie deur die meeste mense bepaal word nie, maar deur die beste (bv ontwikkeldste, beskaafdste, bekwaamste, toegewydste, hardwerkendste) mense. Dit impliseer dat stemreg aan kwalitatiewe standaarde moet voldoen. Vanselfsprekende vereistes is funksionele geletterdheid en ingeligtheid; vermoëns wat tans nie van kiesers of politici vereis word nie. As “geregtigheid” deesdae beteken dat iedereen in ‘n demokrasie moet kan stem, kan ‘n stem met die minimum gewig aan dese en gene toegeken word. Hoe meer ‘n indiwidu vir ‘n land werd is, hoe swaarder behoort die gewig van sy stem egter te wees.

Blankes het eeue lank opgeoffer om plaaslik baie tot stand te bring. Die swartes, wat hulle tans so graag met hulle Amerikaanse broers en susters vereenselwig, was nooit slawe nie en is nie verplig om te werk nie. Daar word deesdae graag beweer dat Suid-Afrika se ontwikkeling aan die “sweet, bloed en trane” van die swartes te danke is. In die res van Afrika is daar baie sodanige sweet, bloed en trane, maar ontwikkeling het agterweë gebly omdat arbeid nie danksy bekwame leiding beheer en gerig is nie.

“Na die [Anglo-Boere-]oorlog was daar ‘n opeenhoping van hawelose swartes op die boereplase en in die groot nywerheidstede en tog was daar ‘n gebrek aan arbeiders op sowel die plase as in die nywerhede, en die reservate was reeds oorbevolk” (Louis Changuion, Omstrede Land, Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, p 120). Dit herinner aan die invoer van slawe in die 17de eeu omdat die Khoisan grootliks onbruikbaar as arbeidsbron was. Dit laat ‘n mens ook dink aan die invoer van Indiërs as tydelike werkers op die suikerplantasies gedurende die laaste veertig jaar van die 19de eeu, asook die werwing van swartes in veral die buurlande as trekarbeiders vir die myne. Daar was baie swartes in Suid-Afrika maar baie van hulle was ongeskik of ongeneë om bevredigend as arbeiders te funksioneer. Omdat hierdie swartes nooit slawe was nie, is daar by baie van hulle nie ‘n werkkultuur geskep soos by bv sommige Kaapse Maleiers nie.

Wat in die land opgebou is, het oornag in die skoot geval van mense wat dit nie naasteby verdien nie. Voor 1990 het die ANC en soortgelyke “bevryders” doelbewus probeer om die land sover moontlik af te breek. Sedertdien word die vernietiging in baie opsigte weens bv onbevoegdheid voortgesit. Dit is gewoon nie in die openbare belang nie. Daar kan geredeneer word dat swartes op grond van die mate van arbeid wat hulle gedoen het, op ‘n aandeel in politieke mag aanspraak kan maak. Maar dit behoort nie meer as die helfte van daardie mag te wees nie. Die ander helfte kom die blankes (desnoods saam met die bruines en Asiate) toe. As laasgenoemde groep (of desnoods albei groepe) daarbenewens ‘n vetoreg gehad het, sou die politieke “argitektuur” minder defektief gewees het.

Anders as in bv die VSA, sit ons met ‘n grondwet wat geen minderheidsregte erken nie. Iemand soos Willie Esterhuyse (in Eindstryd, 2012) verbly hom daaroor dat daar in die nuwe Suid-Afrika net indiwiduele en geen groepregte is nie. In werklikheid is dit net die wittes wat van hulle groepregte gestroop is. Die bruines, Asiate en veral swartes het groepregte. Ingevolge sogenaamde regstellende aksie word indiwidue in daardie groepe bevoordeel; nie noodwendig omdat diesulkes oor die nodige bevoegdheid beskik nie, maar omdat hulle op grond van geboorte lidmaatskap van daardie groepe het.

Daar word dikwels beweer dat die grootste tekortkoming van die vorige politieke bedeling rassediskriminasie was, dus die bevoordeling van een etniese groep bo ander. ‘n Mens sou dink dat enige poging om ‘n beter politieke bedeling daar te stel vanselfsprekend sou uitgaan van die onwrikbare standpunt dat alle rassediskriminasie verbied word. Pleks daarvan word rassediskriminasie teen blankes (en net blankes) deur die grondwet toegelaat en eintlik vereis. Daar kan geredeneer word dat dit gedoen is om vir die beweerde historiese benadeling van ander groepe te vergoed.

Die ooglopende fout met hierdie argitektuur is dat geen keerdatum vir die beëindiging van gewettigde rassediskriminasie teen blankes gestel is nie. Die progressief groter wordende swart dominansie het die grondwetlike reg om hieroor te besluit en kan die neo-rassediskriminasie teen blankes tot in die oneindige laat voortbestaan. Dit is onwaarskynlik dat die blankes in die huidige politieke opset ooit van die juk van rassediskriminasie bevry sal word, omdat dit moontlik eers sou gebeur wanneer swartes nie meer vrees om op gelyke voet met blankes om bv poste mee te ding nie.

Waarop die argitektuur van die huidige politieke bedeling neerkom, is dat blankes nie hulle regmatige plek in die samelewing gegun word nie. Op grond van hulle bewese prestasie verdien blankes eintlik beter behandeling en meer agting as ander groepe. In werklikheid sit wittes tans met minderwaardige burgerskap in hulle geboorteland en word hulle daagliks verguis pleks van vereer vir wat hulle tot stand gebring het.

‘n Rubriekskrywer soos Tim du Plessis moet elke week iets kry om oor te skryf. Dit is nie altyd maklik om ‘n onderwerp te vind wat sinvol is nie. In sy eie belang moet hy liefs sê dat hy te besig of te siek is om sy rubriek te skryf as om die dwaasheid te verkondig dat ons politieke argitektuur nie defektief is nie. Hy verhoog nie sy aansien met sulke uitlatings nie. Hy bevorder sekerlik ook nie die belange van sy mense nie.

Anton van Niekerk van die Universiteit Stellenbosch (US) het die afgelope week weer op sy regop gekeerde lessenaar geskryf en te kenne gegee dat daar nie skadelike rassediskriminasie teen blankes gepleeg word nie; dat die ongelyke behandeling wat wittes te beurt val inderdaad heilsame gevolge het. Van Niekerk het met hierdie vergesogtheid vorendag gekom: “Die US toon dat transformasie en gehalte nie teenoor mekaar staan nie, maar mekaar juis ondersteun” (Die Burger, 7 deser, p 9).

Wat Van Niekerk beweer, is dat hoewel (1) al hoe meer nie-wit kandidate met bewese akademiese onderprestasie ten koste van akademies sterker blanke kandidate as studente tot die US toegelaat word en (2) al hoe meer nie-wit kandidate met mindere akademiese kwalifikasies en ondervinding ten koste van akademies sterker blanke kandidate as dosente aan die US aangestel en bevorder word, die akademiese gehalte van hierdie universiteit deurlopend verbeter.

Van Niekerk het enkele dekstoele geselekteer wat hy as aanduidend van akademiese uitnemendheid vertolk, bv “die volgehoue verbetering in die deurvloeikoers,” wat egter heel moontlik aan die verlaging van akademiese standaarde toegeskryf kan word. Hy verwys na die navorsingsuitsette, maar analiseer hulle nie. Sodanige ontleding toon dat dit hoofsaaklik wit akademici is wat navorsingsgewys presteer. Van Niekerk beweer egter dat sodanige akademiese prestasie aan transformasie te danke is. In werklikheid dui die mate van gesonde akademie wat steeds op die kampus bestaan, op reste van die US van weleer wat oorleef het.

Die groter prentjie is: Transformasie hou nie, soos Van Niekerk beweer, die akademiese skip van die Botman-US vlot nie, maar verseker veel eerder die ondergang daarvan. Dit is ooglopend dat die US deesdae eerder politiek-korrek as akademies-korrek wil wees. Van Niekerk bring die blye tyding dat deur die politieke here te dien, die US op ‘n voortreflike manier daarin slaag om ook die akademiese here dien. Dus, hoe meer die US hom op die breë weg van ANC-politiek begeef, des te beter word die smal weg van die akademie bewandel.

Wat Van Niekerk by implikasie beweer, is dat hoe meer die US verswart, dus hoe minder die blanke teenwoordigheid op die kampus, des te uitnemender word die US as akademiese inrigting. Wêreldwyd weerspreek vergelykende swart-wit akademiese en ander prestasie egter hierdie Van Niekerk-stommiteit. Wat Van Niekerk beweer, is onverdunde twak.

Sean Christie se ‘Plaasmoord’

plaasmoord_christiedeur Leon Lemmer

Ek gaan eerstens ‘n boek, tweedens ‘n resensie en derdens Die Burger se reaksie bespreek. Die boek is Sean Christie se Plaasmoord: Behind the Violence on South African Farms (Johannesburg: Parktown Publishers, 2012; Mampoer Shorts, $2.99, slegs elektronies beskikbaar). Die outeur is ‘n joernalis wat in bv die Mail & Guardian en Farmer’s Weekly publiseer. Hy het op ‘n plaas in Zimbabwe grootgeword en hom in Kaapstad gevestig. Omdat Christie dalk nie Afrikaans goed magtig is nie, het ek die indruk gekry dat hy nie danig aansluiting by Afrikaners vind nie.

In 2010 is drie mense op Sherwood Farm in die KwaZulu-Natal Midlands vermoor. Die een slagoffer was Lorraine Karg, die vrou van die plaaseienaar, Neville. Hulle het twee kinders gehad, Kita en Brandon. ‘n Meswond aan haar nek het veroorsaak dat sy 15 tot 20 minute lank doodgebloei het. Lorraine en Neville was 36 jaar getroud en het die vorige 12 jaar Sherwood Farm opgebou. Die Karg-egpaar het pas met aandete begin toe Brandon gebel het om te sê dat hooibale aan die brand was. Die brand is gestig om Neville weg van die plaashuis te lok. Lorraine se lyk is by haar motor gevind. Sy was op pad om by die brand te gaan help.

Die tweede slagoffer was Hilda Linyane, die Kargs se huishulp, wat in die wasgoedkamer doodgeskiet is. Sy was ‘n Zimbabwiër wat self haar huis in Bulawayo gebou het. Haar man, wat ook op die plaas gewerk het, se voornaam is Mhlompo. Die egpaar het twee kinders gehad, Priscilla en Innocent. Innocent het vertel hoe maklik hy oor die landsgrens kom: “I had to jump the border because I never had a passport. A big bribe is required to do this in Zimbabwe if you want a passport fast” (Kindle 154). “It is possible to cross the Limpopo in ankle-deep water, and the soldiers patrolling the South African banks are easily bought with a carton of cigarettes” (K 159).

Die derde slagoffer was die Kargs se Zoeloe-tuinier Zakeue Mhlongo, wat twee kinders gehad het, Samuel en Bonginkosi. Sy nek is met ‘n mes gesny, “in the way one would slaughter a goat” (K 179). Tydens die verhoor, “the judge [MT Ncube]… asked the forensic pathologist: ‘Has his neck been cut all the way through?’ To which the doctor replied: ‘Not quite, M’lord, the skin on the neck is tight'” (K 179). Bonginkosi was by toe Hilda in die wasgoedkamer geskiet is: “Hilda was groaning and they were kicking her … She ended up being silent” (K 174).

Die eerste beskuldigde was Mzwandile Magubane, ‘n bouer wat in 2006 verfwerk op Sherwood Farm gedoen het. Tydens die verhoor het sy advokaat beweer dat die aangeklaagde te min deur Neville betaal is. Neville het dit ontken. Hy het gesê hy betaal sy werkers minstens die vasgestelde minimumloon. Die aanklaer, Dheelan Naidoo, “later said that in cases where the complainant is a white farm owner and the accused a black farmworker – when there has been a violent attack – it is not uncommon for the defense to try and depict the farmer as a brute … Human rights defenders like the Surplus People Project and Human Rights Watch regularly release biblical reports in which South Africa’s white commercial farmers are indicted for an array of abuses, including underpayment and physical violence” (K 105).

Die tweede beskuldigde was Nhlanhla Dladla, wat in diens van die Kargs ten tye van die moorde was. Neville het getuig: “We taught him to drive, we taught him plumbing … I thought him a star worker and so he was promoted through the ranks until he ended up driving one of the biggest tractors” (K 114).

Die derde beskuldigde was Colin Mapalala. Neville het getuig: “[He] had also been a tractor driver on Sherwood and that he had considered him a ‘good worker’ too, until he crashed three times in short succession. We thought he was on drugs so our disciplinary committee – all disciplinary issues are settled by a committee of senior farm workers – downgraded him to general labourer. When this happened he disappeared” (K 118). Mapalala is voor die verhoor dood in polisie-aanhouding toe hy, terwyl vingerafdrukke geneem is, na bewering na ‘n polisievuurwapen gereik het en doodgeskiet is. In KwaZulu-Natal is daar glo 527 verdagtes die afgelope drie jaar in polisie-aanhouding dood.

Die vierde moontlike medepligtige was Velaphi Magubane, broer van die eerste beskuldigde, wat vryheid sou verkry as hy bevredigend as staatsgetuie funksioneer. Hy het tydens die verhoor getuig dat die polisie by Mapalala se lyk gesê het as hulle oorblywende drie verdagtes “didn’t confess we would end up like him. Then we were taken and beaten, and what we told was not the truth” (K 132). Velaphi is na die hofsitting weer in hegtenis geneem, maar sou borgtog kry. As staatsgetuie was Velaphi “the only thing holding accused number two [Dladla] to the murders” (K 145).

‘n Vragmotorbestuurder het getuig dat hy die broers Magubane kort voor die moord ‘n geleentheid tot naby Sherwood Farm gegee het en dat hulle ‘n bottel met 5 liter petrol by hulle gehad het. Die staatsaanklaer het gedink “the attackers had been surprised while they were in the process of robbing the house” (K 183). Weens Velaphi se wanfunksionering as staatsgetuie, het die staat sy saak teen Dladla teruggetrek. Mzwandile Magubane se “palm print came to be on the wall of the Kargs’ laundry room” (K 458). Hy is drie lewenslange tronkstrafvonnisse opgelê. Die Kargs het geëmigreer en in die Republiek van die Kongo gaan boer.

Naas die Sherwood-saak, skryf die outeur oor Brian Jones (‘n skuilnaam) wat in die omgewing van Ladysmith woon. Hy was 18 jaar lank in die polisiediens in Durban. “His police partner Craig had been shot and killed ‘while trying to save someone else’s life’ … in 2002” (K 223). “This was the reason he started the South African Community Action Network (SA CAN)” (K 228). Jones het inligting oor plaasaanvalle versamel.

“From 2003 – 2010, 17 white farmers had been murdered on 83 farms in the [Natal] lowlands … making farmers’ chances of being killed in an attack far higher than the risk of the same happening in … Hillcrest, Durban, an area of 34 000 homes, where 299 homeowners had been murdered in the same period” (K 287). “Jones found that robbery was the motivation behind 90% of the cases … farmworkers were suffering too – 54 farm staff had been murdered among these same 83 farms in the same period” (K 291). Omdat roof in so baie gevalle die motief vir die aanvalle was, meen Jones dat die Transvaalse Landbou-Unie (TLU/TAU) verkeerd het deur dit as terrorisme te beskou. “Jones saw only ineptitude” (K 291). “‘These guys,’ he insisted, ‘are some of the most unsophisticated criminals in the world'” (K 295).

“Jones’ gangs consisted of males between the ages of 18 and 34, numbering around four with an average of one firearm between them. They all walked rather than drove onto farms they attacked and always during daylight hours … On farms during the day people are spread out all over the place” (K 295). “At four hours, the average response time [of the police] to farm atacks was just as concerning” (K 304). Hoekom word mense keelaf gesny? Volgens Jones “people are accustomed to slaughtering animals in this way” (p 308).

Daar word vertel van ‘n moord in 2010 op die plaas Doornfontein, by Estcourt: “Lynette Ralfe was shot three times” (K 245). Voor dit “Nigel Ralfe [haar man] had been out at his dairy when four young men walked in, pulled a handgun and blasted his right biceps to ribbons” (K 240). Tydens ‘n ander gewapende roof op ‘n melkplaas “the suspects had been dressed in full police uniform” (K 496).

Soms het die boek by my die indruk van onpartydigheid gewek; dat die outeur probeer het om ewewigtig die kaf en koring oor plaasmoorde te skei. Ander kere het ek gedink dat hy nogal ongevoelig oor so ‘n sensitiewe saak is. Hy verwys ook na diegene wat beweer dat die woord “plaasmoord” streng gesproke nie letterlik sinvol is nie: “One does not murder a farm” (K 236).

Christie beweer dat daar teen 2010 drastiese verskil van mening was oor die omvang wat plaasmoorde aangeneem het. Dit kan toegeskryf word aan die polisiediens se onvermoë en moontlike onwilligheid om betroubare statistiek by te hou en beskikbaar te stel, maar die outeur noem dit nie, behalwe om op te merk: “The rural police stations of the [Natal] lowlands kept no intelligence on farm violence” (K 282). Die TLU se syfer van 3 000 of meer vermoorde wit kommersiële boere word ‘n “unsubstantiated figure” genoem (K 252). “The police’s National Intelligence Coordinating Committee (Nococ) had put forward a figure of 1 254 dead between 1991 and 2001” (K 252). “That report also indicated a motive of robbery in 89% of the cases studied, whereas the TAU and Afrikaner political organisations like the Freedom Front Plus, submitted that some of the recorded murders – certain decapitations and disembowelments … – were so incredibly cruel that there had to be motives beyond robbery” (K 256).

“In 2003 the criminologist Duxita Mistry found that conviction rates for farm crimes tended to be higher than many people believed, at around 50%, compared to 6% for urban crimes” (K 463).

In 2003 het Human Rights Watch beweer “that in addition to violence committed by black outsiders against white farm owners, farm violence also included violence pertetrated by white farmers against black farmworkers, violence commited by farmworkers against other farmworkers, and violence perpetrated by private … and state security structures against rural blacks” (K 260). Hier sou ‘n mens graag vir elke kategorie die getalle en persentasies wou hê en ook ‘n evaluering in elke kategorie van die erns van die gevolge. Byvoorbeeld, as ‘n plaaswerker ‘n ander een vermoor, is die invloed daarvan op die land en die gemeenskap baie kleiner as wanneer ‘n kommersiële boer vermoor word en talle mense dan dalk hulle werk en woonplek verloor.

Die joernalis Peta Thornycroft het haar Britse burgerskap opgegee sodat sy in Zimbabwe kon aanbly, “to cover the occupation of white-owned land by black Zimbabweans that had started in 2001. I had wanted to ask her why the Zimbabwean ‘situation’ … had held the world’s attention for so many years even though only 18 farmers across the entire country had been killed, whereas the much bloodier plight of South Africa’s commercial farmers – more than 1 000 up to 2001, and many more since – had only received intermittent attention, and much of it hostile to the farmers” (K 351). “‘The furniture,’ Thornycroft said, … ‘I walk into a farmhouse in Zimbabwe and immediately scan the place for British bric-a-brac, which I could use to click with the readers of [die Britse koerant] The Telegraph, or whoever. You can’t do that in South Africa'” (K 355).

Christie verwys na Julius Malema se liedjie waarin gesing word:”Skiet die boer”. “Since boer is both the Afrikaans for farmer as well as a synonym for Afrikaner, many white South Africans took the lyrics personally, including the leadership of Afrikaner rights organisation Afriforum, which launched legal proceedings to ban the song” (K 268). Myns insiens het die ANC hierna baie duidelik sy anti-wit en veral anti-Afrikanerkleure gewys: “The ruling … ANC chose to contest the case, claiming the song was part of its heritage” (K 268).

Daar word vertel van Marietta Nel, “who had been blasted in the face with a shotgun when stopped in her bakkie outside her farmhouse gate in 2001” (K 325). Die aanval was soortgelyk aan een wat JM Coetzee in sy roman, Disgrace (1999), beskryf. “Thabo Mbeki criticised Disgrace for its racial stereotyping … when Coetzee emigrated to Australia in 2002, there were those who said it was the controversy over Disgrace that had pushed him” (K 341).

“Nel was certain she knew her attacker, a man who lived on the farm and continued to live there after Nel was released from hospital, minus a jawbone and requiring massive oral and maxillofacial surgery she could not afford. Nel was attacked a further three times, and each time she suspected the involvement of the same man, the husband of her domestic servant, who had once said to her face that he would run her off the farm” (K 332). Weens onvoldoende getuienis is die verdagte nie aangekla nie.

Nel: “I’m … going for the reconstruction surgery in August. It will be the first of four surgeries. I thought I still had my gums but the doctors told me in December that they will have to be completely reconstructed before the implants and teeth can be inserted and this must be done before soft tissue can be built up” (K 365). “The other day I was returning from town and there was a bakkie parked by the barn, and two blacks were loading metal which has lain on the farm for years. The one told me they had a right to do that because it was no longer my farm; he said all farms in South Africa belonged to the ANC now” (K 361). “Her brother was in the process of thinning [the jacaranda trees] with a view to improving the security situation” (K 361).

Ná die aanval op Nel het Lita Fourie ‘n jaar lank by haar kom bly. Fourie het bekendheid verwerf as die persoon wat van 2005 tot 2012 jaarliks ‘n byeenkoms aan die Ysterberg by Potgietersrus (Mokopane) gereël het by die wit kruise wat ter herinnering aan die slagoffers van plaasmoorde opgerig is. Aanvullende kruise is by sulke geleenthede geplant en onkruid op die terrein is uitgeroei. Fourie het ook gepoog om statistiek oor die plaasmoorde by te hou. Sy is tot hierdie soort aksie gemotiveer deur “the brutal murder of her parents on a farm in Mpumalanga” (K 389). Sy het ‘n foto van haar pa se lyk, “his head blown off with a rifle shot just above the eyes” (K 399). In 2004 het sy die Tabita Stigting op die been gebring, “a charity in aid of victims of farm violence” (K 389).

Die outeur het Fourie op ‘n hoenderplaas by Delmas besoek. Sy het hom geneem na “a woman in her late 20s who had been asleep on a smallholding in a double bed with her husband when an unknown number of men walked in and brought four-pound hammers down on their faces. The attackers stole all the electronic equipment and left the unconscious couple for dead” (K 412). Daar word vermoed dat die aanvallers wit was. Fourie het onder meer geld vir Nel en ander slagoffers se operasies ingesamel. Nel beweer sy het niks ontvang nie en het eerder probeer om Christie wys te maak dat die staat vir haar mediese uitgawes gaan betaal. In die teks word twyfel oor Fourie se bedrywighede gewek. Sy het haar glo verlede jaar aan aksies teen plaasmoorde onttrek.

Nechama Brodie
Nechama Brodie

In Die Burger (29 Julie, p 9) is ‘n resensie van Christie se boek gepubliseer. Die resensent is Nechama Brodie, ‘n joernalis. Op haar webwerf word na die “dark decades of apartheid” verwys. Haar resensie is waarskynlik uit Engels vertaal. Die vraag is waarom Media24-koerante se boeke-redakteur, Jo Prins, op Brodie as ‘n geskikte resensent vir hierdie boek besluit het.

Brodie beweer dat “daar ‘n geweldige gebrek aan inligting en konsensus” oor plaasmoorde is. Myns insiens behoort daar ten minste konsensus te wees oor die feit dat plaasmoorde ‘n verskriklike, weersinwekkende, prominente uiting van misdadige onbeskaafdheid in die nuwe Suid-Afrika is. Pleks daarvan probeer Brodie skeptisisme oor hierdie gebeure aanvuur.

Brodie speel die wit kleurkaart met oorgawe en toon dat haar simpatie elders lê: “Dit het ‘n gewilde tydverdryf geword om die (wit) slagoffers van plaasmoorde te gebruik om wraak en geregtigheid te verkondig, soos om (wit) mans en vroue en kinders met wit kruise op ‘n heuwel te verewig … Die slagoffers wat op die webblaaie verskyn (en dié vir wie kruise opgerig word) is deurgaans wit … die voorstelling van plaasaanvalle en -moorde as rasmisdaad met slegs wit slagoffers [is] besig om gemeenskappe te verdeel, eerder as om samewerking te bewerkstellig en die aandag te vestig op behoeftige landelike plaasgemeenskappe.”

Die waarde van Christie se boek word deur Brodie gereduseer tot: “Dit ontbloot soveel mites oor plaasaanvalle en beklemtoon die noodsaaklikheid vir meer inligting.” In werklikheid slaag Christie ook daarin om darem die onbeskaafdheid van plaasmoorde uit te beeld en aan te toon dat die plaassituasie in Zimbabwe meer publisiteit ontvang as die “much bloodier plight” van Suid-Afrikaanse boere. Pleks van slegs op Brodie se resensie of my skrywe te steun, behoort Christie se teks ook gelees te word.

Links bo, op die voorbladsy van die koerant waarin Brodie se resensie gepubliseer is, het Die Burger daarin geslaag om die kersie op die anti-blanke en veral anti-Afrikaner-koek te plaas. Daar is ‘n afbeelding van ‘n lang mes, soos dié waarmee Lorraine Karg en Zakeue Mhlongo keelaf gesny is. Langsaan word gevra: “Net witboere wat ly?” Onderkant hierdie vraag en die mes staan in groot rooi letters: “Plaasmoorde” en dan: “Nuwe boek lê wit mites bloot bl 9”.

Hierdie assosiasie van plaasmoorde met mites, wat Die Burger blykbaar soveel moontlik simpatiekloos wil versterk, blyk uit die koerant se deurlopende onwilligheid om oor plaasmoorde te berig. Tensy ‘n plaasmoord of -aanval baie naby Kaapstad plaasvind, word dit meesal geïgnoreer. Die illusie word skynbaar doelbewus geskep dat die misdaadsituasie, bv op plase, in die nuwe Suid-Afrika baie beter is as wat dit in werklikheid is.

By hierdie koerant is daar ook ‘n allesvermurwende sug na politieke korrektheid te bespeur. As wittes van moord op enige plek in die land beskuldig word, word groot publisiteit daaraan gegee. ‘n Span verslaggewers en minstens een fotograaf sak op die plek toe. Dít terwyl moorde deur swartes gepleeg geen of min publisiteit ontvang. Die gevolg is dat die koerant die indruk wek dat wittes in dieselfde of selfs groter mate as nie-wittes tot ernstige misdaad soos moord geneig is.

Kontrasteer Die Burger se duidelike onwilligheid om oor die gebruiklike soort plaasmoorde (swartes wat wittes en nie-wittes vermoor) te berig, met wat die afgelope week gebeur het. Die koerant het ‘n joernalis en fotograaf na Ashton gestuur en teks en drie foto’s gepubliseer oor ‘n wit boer en sy wit plaasbestuurder wat van aanranding op ‘n bruin kind aangekla word (Die Burger, 1 deser, p 5). Die beweerde aanranding het in 2008 plaasgevind.

Sedert die beweerde aanranding kry die kind glo epileptiese aanvalle. Hy het as gevolg daarvan na bewering in die vuur geval, albei sy hande verloor en ook blind geword. Die Freedom Trust wat hom vir die regte van plaaswerkers beywer, het buite die hof betoog. Tragies soos die toestand van hierdie seun blykbaar is, of voorgestel word, is dit nie noodwendig die gevolg van die beweerde aanranding nie. Dit is ook hoogstens ‘n geval van aanranding sonder voorbedagte rade en dus nie so barbaars soos die plaasmoorde waarna hierbo verwys is nie. Maar die beweerde aanranding kry in Die Burger baie meer publisiteit as wat die koerant normaalweg bereid is om aan plaasmoorde te gee.

Naspers, universiteite en Afrikaans

Die hoof van Naspers, Koos Bekker
Die hoof van Naspers, Koos Bekker

deur Leon Lemmer

Twee berigte oor nuwe universiteite het onlangs in Die Burger verskyn. Op 16 deser is berig dat die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) sy akademie in die Paarl met ingang 2014 in ‘n universiteit gaan omskep. Grade van baccalaureus tot doktor sal daar verwerf kan word. In veral die VSA is daar groot sake-ondernemings wat hulle eie akademiesoortige opleiding doen omdat universitêre programme nie aan hulle spesifieke vereistes voldoen nie. Die SAPD is egter een van die onwaarskynlikste instansies plaaslik, eintlik wêreldwyd, wat so ‘n onderneming suksesvol kan bedryf.

Die SAPD se interne afrigting van polisiebeamptes was in die ou Suid-Afrika uitstekend. Daar is toe van kandidate vereis om bv behoorlik geletterd en in redelike mate tweetalig (Afrikaans en Engels) te wees. Die rekrute is geleer om te swem, perd te ry en moes ook ‘n bekwaamheidstoets in voertuigbestuur (bv vir motors en motorfietse) slaag. Omdat die keuring van kandidate vir die polisiediens deesdae ooreenkomstig die ANC se demografies-rassistiese en seksistiese beginsels geskied, is die vereistes wat aan rekrute gestel word, drasties afgewater. Baie polisiebeamptes kan of wil nie Afrikaans praat en skryf nie en ‘n groot persentasie van hulle kan nie wettig ‘n voertuig bestuur nie.

Al is die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) akademies nie meer naasteby wat dit eens was nie, is dit steeds vir enige polisiebeampte wat oor die nodige vermoëns en toewyding beskik moontlik om daar toepaslike grade van baccalaureus tot doktor te verwerf. Daar is myns insiens feitlik geen moontlikheid dat die voorgestelde polisie-universiteit akademies respektabele standaarde kan handhaaf nie. Daar word beweer dat gesprekke met ‘n “beroemde” universiteit [dalk die beruggeworde Universiteit Stellenbosch (US)] gevoer word in ‘n poging om die akademiese aansien van die onderneming in die Paarl ‘n hupstoot te gee.

Die moontlikheid van US-betrokkenheid word nie net deur sy geografiese nabyheid versterk nie, maar ook omdat die Botman-US graag die ANC in alles ter wille is. Dit is waarom die US steeds die akademiese gehalte van die grade van die Militêre Akademie op Saldanha onderskryf. Dít terwyl sowel die gehalte van die onderrig as dié van die studente kommerwekkend is. Dalk word die kloutjie by die oor gebring met die opmerking van die SAPD-woordvoerder, Zweli Mnisi, dat die Militêre Akademie as model vir die voorgestelde polisie-universiteit gaan dien. Dit is om van te ween.

‘n Voor die hand liggende voordeel wat ‘n polisie-universiteit vir politici en linkse aktiviste gaan hê, is dat dit nog ‘n instansie daarstel wat akademies waardelose ere-doktorsgrade aan dese en gene kan uitdeel. Dit sal sorg dat daar in ons jong demokrasie pleitbesorgers vir ons eie polisie-universiteit sal wees, al is hierdie instansie akademies pateties.

Daar is ook ‘n berig oor die nuwe universiteite te Kimberley en Nelspruit, wat met ingang 2014 met onderrig begin (Die Burger, 26 deser). Eersgenoemde gaan die Sol Plaatje-universiteit en die ander een die Universiteit van Mpumalanga heet. Die ANC was so gretig om Plaatje ten koste van die goeie naam van die universiteit te vereer dat nie eens toestemming van Plaatje se familie verkry is nie (Die Burger, 27 deser). Die Plaatje-naam dui daarop dat hierdie inrigtings gestig word om ANC-waardes te vergestalt. Dit blyk ook duidelik uit die name van die raadslede. In die geval van albei universiteitsrade is net een of twee van die benoemdes nie-swart. In die Suid-Afrika van weleer, was dit hoofsaaklik Afrikaners wat hulle in die onderwys, hetsy universiteit of skool, onderskei het. Deesdae word hulle by voorkeur uitgesluit.

In die goeie ou dae was daar vyf Afrikaanse universiteite, naamlik te Bloemfontein, Johannesburg, Potchefstroom, Pretoria en Stellenbosch. Al vyf het sedertdien in groot mate hulle Afrikaanse karakter ingeboet. Die Militêre Akademie is deur die ANC-regering en met die hartlike samewerking van die US tot ‘n Engelse instansie getransformeer. Weens demografie-gebasseerde rassediskriminasie sal die studente aan die polisie-universiteit, soos aan die Militêre Akademie, minstens 80% swart wees. Dit beteken ingevolge ANC-mentaliteit dat die onderrigtaal in die Paarl ook Engels sal wees. Die Burger rep geen woord hieroor nie. Dít terwyl die SAPD in sy doeltreffende era oorwegend Afrikaans was. Daar word sonder meer aanvaar dat Afrikaans weens ANC-ideologie in Saldanha en in die Paarl (die bakermat van die Genootskap van Regte Afrikaners en dus Afrikaans) nie tot sy reg hoef kom nie.

Sedert dit bekend geword het dat ‘n nuwe universiteit in die Noord-Kaap en nog een in Mpumalanga beoog word, het ek talle kere aan Naspers-koerante geskryf en gevra dat hulle ‘n veldtog voer om te verseker dat hierdie twee universiteite Afrikaans sou wees. Nie ‘n enkele van my skrywes is gepubliseer nie. In geen Naspers- of ander publikasie het ek ‘n pleidooi gesien vir onderrig in die medium van Afrikaans aan hierdie universiteite nie. Erger, Afrikaans het, sover ek weet, in hierdie konteks nooit eens ter sprake gekom nie. Blykbaar word sonder meer aanvaar dat hierdie universiteite eentalig Engels gaan wees. Dít terwyl die Noord-Kaap oorwegend Afrikaans is en daar in Mpumalanga ‘n sterk Afrikaanse teenwoordigheid is.

‘n Mens sou dink dat Naspers se Afrikaanse publikasies vir Afrikaans in die bres sou tree, al sou dit dan bloot deur voor die hand liggende eie belang gemotiveer word. Pleks daarvan word die een Afrikaanse boek na die ander met onnodige Engelse woorde in die titel en in die teks gepubliseer. By die koerante maak ‘n mens tevergeefs teen vrot Afrikaans beswaar. Joernaliste hou aan om te skryf van “stappe neem”, “siekfonds”, “soomloos”, “lektor” wanneer “dosent” bedoel word, ens. Afrikaans is nie meer vir Naspers en ander politiek-korrekte meelopers erns nie. Om finansiële gewin word daar in die koerant Son in uitgawe na uitgawe die allerbedenklikste “Afrikaans” gepubliseer. Sodanige mengeltaal, wat ‘n bespotting van Afrikaans maak, word egter deur die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR), Michael le Cordeur, gepropageer pleks daarvan dat hy en die ATR die heil van Standaardafrikaans bevorder.

By Naspers loop die kanker veel dieper as bloot die sug na politieke korrektheid. Daar word dikwels agteroor na die ANC gebuig, soos pas tydens die verjaardag van Nelson Mandela, wat sonder skroom as ‘n volmaakte mens voorgehou is. In Die Burger word uitvoerig oor die jaarlikse herdenking van die bomontploffing in 1996 te Worcester berig omdat dit die werk van wittes was. Die groot menseregte-aktivis, Leon Wessels, daag graag by daardie geleenthede op en lees die leviete oor versoening voor. In daardie konteks word die verwyte uiteraard veral aan die wittes gerig.

In die Worcesterse ontploffing is 4 mense dood. Daar was ander terreurdade wat egter min publisiteit kry omdat hulle deur die ANC en PAC gepleeg is, bv Kerkstraat, Pretoria (1983, 19 mense dood), Amanzimtoti-winkelsentrum (1985, 5 dood) en Helderberg Taverne, Observatory (1993, 4 dood). In die St James Kerkslagting, Kenilworth, is 11 mense in 1993 gedood. Na verloop van 20 jaar is hierdie gebeurtenis op 25 deser gedenk. Terwyl dit nodig geag word om die Worcester-ontploffing jaarliks te gedenk, word die ander vier terreurdade hoogstens elke dekade in herinnering geroep en dan kry dit weinig, indien enige, publisiteit.

Die rede hierrvoor is dat wittes vir die gebeure in Worcester verantwoordelik is, terwyl die vier ander terreurdade, twee elk, deur die ANC en PAC gepleeg is. Anders as in die geval van Worcester, is nie ‘n woord in Die Burger oor die herdenking op 25 deser van die St James-slagting gerep nie. Ek wonder steeds of die PAC-lid en burgemeester van Kaapstad, Patricia de Lille, die verrigtinge bygewoon het. Nog ‘n opvallende verskil is dat die wittes wat die Worcester-bom geplant het in die tronk sit, terwyl diegene wat die genoemde ander terreurdade gepleeg het deur Desmond Tutu se WVK van alle blaam onthef is.

Naspers se simpatie met die ANC het begin nadat FW de Klerk in 1990 ANC-bedrywighede wettig verklaar het. Daar is blykbaar destyds deur die Naspers-redakteurs ooreengekom om De Klerk se magsdelingsinisiatiewe sonder meer te ondersteun en dit aan hulle lesers op te dring; ook nadat dit geblyk het dat De Klerk se magsdeling in werklikheid algehele oorgawe aan swartmag is. Daar is so baie mense wat daarop aanspraak maak dat hulle gehelp het om die nuwe Suid-Afrika tot stand te bring. Hierdie redakteurs kan deel in daardie roem. Mense soos Ton Vosloo, Tim du Plessis en Hennie van Deventer was seker deel van hierdie sameswering. Waarom klink daar nie stemme uit Melkbos en elders op om ons te vertel van die bedrywighede en toekomsvisie van hierdie uitgelese groepie joernaliste nie? Klop hulle hulleself en mekaar steeds op die skouer, of is hulle ontgogel en wil hulle daarom liewer om verskoning vra en om vergiffenis pleit?

Anton van Niekerk dweep met Belhar-belydenis

Belydenis-van-Belhar-Boekomslag-6Anton van Niekerk is die direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) se Sentrum vir Toegepaste Etiek en voorsitter van die US-senaat se navorsingsetiekkomitee. Etiek het te make met wat goed of sleg en reg of verkeerd in die konteks van mense se gedrag is. As dik etiekspyker hou Van Niekerk daarvan om denke op die kampus en in die samelewing ooreenkomstig sy besondere insigte te probeer rig.

As oorverligte wil Van Niekerk bv hê dat die NG-Kerk sonder meer die VGK se Belhar-belydenis aanvaar. In 1859 het die NG Sendingkerk blykbaar sonder ‘n tweederdemeerderheid ontstaan. Gevolglik meen Van Niekerk dat Belhar-aanvaarding en kerkvereniging ook daarsonder bewerkstellig kan word. Anders volg hierdie onaptytlike gevolgtrekking: “Vir mense is dit veel makliker om die kerk te skeur as vir die Heilige Gees om die Kerk te verenig soos God dit bedoel het” (Die Burger, 22.06.2013, p 10). Dit is plaaslik ‘n ou laai van oorverligte teoloë om eenheid met verkeurdheid pleks van verskeidenheid te kontrasteer.

Van Niekerk se teologiese agtergrond maak dit blykbaar vir hom moontlik om te weet hoe God wil hê dat dinge moet wees. Hy kontrasteer God se bedoeling met ‘n “mensgemaakte en -bedinkte Kerkorde … Hierdie storie van talle gemeentes wat eers moet ‘instem’ om te doen wat die Bybel ondubbelsinnig van ons verwag, is ongeloofwaardige selfbedrog. Dit is tyd dat die kerkleiers werklike leierskap toon in diens van die Waarheid.” Min filosowe sou so irrasioneel wees om waarheid te verabsoluteer deur dit met ‘n hoofletter te skryf.

As pleitsbesorger vir die nuwe demokratiese opset in Suid-Afrika sal ‘n meerderheid van een ten gunste van Belhar blykbaar goed genoeg vir Van Niekerk wees. Dan beërf ons die magiese kerkeenheid. Maar het ons dan voldoen aan die goddelike voorskrif, of sal daar dan maar net een minder kerkgenootskap wees? Daar sal steeds die drie tradisioneel Afrikaanse Kerke wees, maar met dié verskil dat die VGK-element sal sorg dat die Afrikaanse aard van die NG-Kerk so spoedig moontlik soveel moontlik ondergrawe word. Daar sal steeds protestante en Rooms-Katolieke en baie ander soorte christene wees. Kerkeenheid is ‘n hersenskim.

As kampusgewete en ideologiese woelgees hou Van Niekerk hom nie net met een saak besig nie. Soos te wagte, het hy nou ook van hom laat hoor oor die kwessie van rassisme in die US se destydse departement volkekunde. Hierdie sage het begin toe Elsabé Brits ‘n berig oor die vonds van ‘n stel glasoë en ‘n haarkleurkaart gepubliseer het (Die Burger, 25.04.2013). Russel Botman, die US-rektor, het dit dadelik aangegryp om in Rapport (28 April) die wit, Afrikaanse US van weleer as ‘n Nazi- en apartheidsbondgenoot te verdoem (Praag, 29 April).

Politiek-korrek het die Afrikaanse koerante nie kritiek op Botman se uitlatings gepubliseer nie. Toe Johan Hattingh, die US se dekaan vir lettere, egter op sy rektor se mening voortborduur (Die Burger, 15 Mei), is ‘n stroom van kritiek in daardie koerant gepubliseer, onder andere van Leopold Scholtz (12 Junie) en Hermann Giliomee (14 Junie). Voor dit het Kees van der Waal, tans ‘n sosiale antropologie-dosent aan US, egter sy dekaan en rektor gesteun (8 Junie).

Dit is die aanloop tot Van Niekerk se artikel: “Ras as faktor in mediese navorsing” (Die Burger, 16 deser). Hy gebruik die geykte argument dat ras ‘n problematiese begrip is. Hy meng dit met oordrewe menseregte: “Hoe klassifiseer jy mense as behorende tot ‘n bepaalde ‘ras’ as hulle self weier om daardie klassifikasie te aanvaar of toe te staan? Werp jy hulle in ‘n ‘rassegroep’ sonder hul toestemming?” Die antwoord is: Ja. Dit is wat die ANC-regering daagliks, sonder toestemming van die blankes, met oorgawe doen wanneer nie-wittes bemagtig, reggestel, gedemarginaliseer, dus groepgewys bevoordeel, word. Dit is wat die US doen wanneer hy poste vul deur voorkeur aan kandidate uit “die aangewese groepe” te gee. Het Van Niekerk al op etiese en akademiese gronde beswaar teen hierdie soort blatante rassediskriminasie geopper?

Wat klaarblyklik nodig is, is om die omstrede begrip “ras” met “groep” te vervang. In die konteks van mense kan groepe op grond van talle kenmerke onderskei word: velkleur, lewenswyse, godsdiens, taal, ens. Nadat groepe op grond van sulke kenmerke gedefinieer is, kan sodanige lede sonder geldige beswaar op etiese wyse aan wetenskaplike ondersoek onderwerp word. Soos ek dit voorheen gestel het: “Wat wetenskaplik ondersoek word, behoort nie deur ideologiese voorskrifte beperk te word nie. Enige empiriese verskynsel kan en behoort vir wetenskaplike ondersoek toeganklik te wees. Dit is bv akademies heeltemal onaanvaarbaar dat indiwidue se intelligensie nie wetenskaplik (dus objektief en so foutvry moontlik) gemeet en daar dan oor groepe se intelligensie veralgemenende gevolgtrekkings gemaak mag word nie” (Praag, 29 April).

William Shockley (1910-1989) is die mede-uitvinder van die transistor en die ontvanger van die Nobel-prys vir fisika in 1956. Hy het onder andere wetenskaplike navorsing oor groepe se intelligensie gedoen. In 1975 was ek op ‘n Amerikaanse universiteitskampus waartoe swartmag-aktiviste soos Andrew Young en Jesse Jackson vrye toegang gehad het. Hierdie universiteit se verbintenis tot vrye spraak en ideologiese neutraliteit het dit vir aktiviste moontlik gemaak om na hartelus propaganda teen wittes te maak. Toe Shockley genooi word om oor sy navorsing te praat, het swartes verhoed dat hy dit doen.

James Watson (gebore in 1928), die mede-ontdekker van die DNS-struktuur, het die Nobel-prys vir fisiologie in 1962 ontvang. Soos Shockley het hy tot bepaalde wetenskaplik gefundeerde gevolgtrekkings oor intelligensie by mensgroepe gekom. Op soortgelyke wyse is hy van universiteitskampusse geweer.

Die Botman-US is ‘n ideologies eensydige kampus. Die Botman-US is eerder ideologie- (spesifiek ANC-gedienstig-) as akademies gedrewe. In hierdie atmosfeer word akademiese vryheid en universitêre outonomie nie gekoester nie. Van ideologiese neutraliteit, in die sin dat studente blootgestel word aan ‘n verskeidenheid (bv ideologiese) standpunte, bv in die fakulteit teologie, is daar weinig sprake. ‘n Sprekende voorbeeld van Botman se fanatieke verknogtheid aan die ANC is sy jongste loflied vir Nelson Mandela (Die Burger, 18 deser). Botman beveel Mandela aan as “‘n rolmodel vir alle dosente en studente.” Weens sy mikroregister van idees, sing Botman weer sy deuntjie van menseregte, menswaardigheid, bemagtiging en geregtigheid, asook diversiteit en inklusiwiteit.

Botman is uiteraard vry om persoonlike oortuigings te hê, maar ampshalwe behoort hy verplig te word om hom ter wille van die akademiese integriteit en aansien van die US ideologies-neutraal te gedra. As rektor is Botman veronderstel om ‘n voorbeeld te stel deur ideologiese neutraliteit te verpersoonlik, maar hy simboliseer met oorgawe presies die teenoorgestelde. Dit is die ou storie van een stel gedragsreëls vir wittes en ‘n ander vir nie-wittes. Weens die sug na politieke korrektheid, kom Botman daarmee weg.

Pas is berig dat die US ‘n koshuisplek vir ‘n student verseker as sy (wit) ouers R120 000 skenk vir ‘n minderbevoorregte (in die praktyk dus nie-wit) student (Praag, 18 deser). Enkele jare gelede is berig dat ‘n student wat in haar aansoek aangedui het dat sy bruin is, tot mediese studie aan die US toegelaat sou word. Toe dit blyk dat sy in werklikheid wit is, is sy toelating geweier. Die skandaligste aspek van hierdie blatante rassediskriminasie is dat die US toe beweer het dat sy nie toelating geweier is omdat sy wit is nie, maar omdat sy foutiewe inligting in haar aansoek verstrek het.

Wat ek met hierdie voorbeelde probeer aantoon, is dat daar op die US-kampus ‘n ruim sendingveld vir Van Niekerk braak lê as hy bereid sou wees om sake eties, wetenskaplik en akademies te benader. Dit kan onmoontlik eties in orde wees as ‘n indiwidu op grond van sy toevallige groepverwantskap, pleks van sy indiwiduele akademiese verdienste, bevoordeel en ander, ten spyte van akademiese verdienste, groepgewys benadeel word. Maar dit is presies wat aan die US by studentetoelating, beurstoekenning, koshuisplasing en by die aanstelling en bevordering van personeel gebeur. Ideologie in die vorm van bv rassediskriminasie pleks van akademiese uitnemendheid speel aan die US ‘n deurslaggewende rol.

Dat groepverwantskap wetenskaplik isoleer- en kenbaar is, word deur Van Niekerk deur middel van voorbeelde toegegee. Atlete van Wes-Afrikaanse herkoms is goeie naellopers en Ethiopiërs en Keniane is goeie middelafstand atlete. My aanvoeling is dat daar geen beswaar aan die US sou wees as iemand navorsing wou doen oor hoekom swartes in hierdie of ander opsigte uitblink nie. Maar die Botman-US sou hoogs beswaard wees as iemand wetenskaplik wou vasstel waarom swartes plaaslik en elders in sekere opsigte swak en wittes goed presteer. Dit gaan hier om die euwel van politieke korrektheid. Wittes mag maar sleggesê word. Van nie-wittes mag net goed gepraat word.

Onderliggend aan hierdie teenkanting teen regverdigbare navorsing is die onbewese standpunt dat alle mense gelyk en wesenlik eenders is. Dit is waarom ons ‘n stelsel van een mens, een stem, het. Niks mag gedoen word om hierdie ideologiese uitgangspunt te ontsetel nie. Van Niekerk stel dit soos volg: “Ons weet … dat wetenskaplike navorsing geen beduidende, algemeen voorkomende genetiese verskille tussen mense van oënskynlik verskillende rasse kon opspoor nie.”

Francis Collins (The Language of God, London: Pocket Books, 2007) skryf: “At the DNA level, we are all 99.9 percent identical” (p 125). “0.1 percent of the human DNA … differs from person to person” (p 240). “Humans and chimps are 96 percent identical at the DNA level” (p 137). As DNS-kenner het Watson egter getoon dat die ooglopende indiwiduele en groepverskille by mense nie deur die groot mate van DNS-eendersheid verduidelik word nie.

Uit die DNS- en ideologiese eendersverklaring van mense het die volgende tradisie ontwikkel. In die praktyk vind ons dat mense indiwidueel en groepgewys nie in dieselfde mate, dus eenders, presteer nie. Die beter prestasie van wittes word dan gerieflikheidshalwe aan bevoordeling, die uitbuiting van nie-wittes, ongeregtigheid, ens, toegeskryf.

Dat Van Niekerk vatbaar vir hierdie soort ideologiese druk is, blyk uit sy artikel. Sulke dinge is vir hom “‘n ongemaklike feit” en “‘n netelige kwessie”. Dit kan lei tot “diskriminasie en verontregting.” Maar dit kan maklik ingesien word dat wetenskaplike resultate oor bv groepe se intelligensie uiters waardevol kan wees. Dit kan aantoon, selfs bewys, dat alle nie-wittes (of sommige groepe) meer intelligent as wittes is en dat die US en die ANC-regering dus reg het deur voorkeur aan alle of sommige nie-wit groepe te gee, dus nie-wittes ten koste van wittes te bevoordeel.

Andersins kan navorsing egter aantoon, selfs bewys, dat dit in die openbare belang is dat die US en die ANC-regering tot besinning kom. Egte wetenskaplike resultate is nie vooraf bepaalbaar nie. ‘n Mens moet dit nie vooruit loop nie. Maar dalk is dit wat hier gebeur, gevolglik word sodanige navorsing as ongewens beskou.

Soos Van Niekerk tereg noem, is “‘n oop gemoed” deur “persoonlike vooroordele te laat vaar,” by gesonde navorsingsetiek nodig. Op hierdie pad is daar nog baie ruimte vir vordering by Van Niekerk (soos bv blyk uit sy Belhar-fundamentalisme), Botman en die US.

Oud-redakteur Hennie van Deventer oor Nelson Mandela

Hennie van Deventer, ‘n oud-redakteur van Volksblad, woon deesdae op Melkbosstrand. Hy skryf soms briewe aan koerante. Hy mymer graag oor die verlede en gebruik sy LitNet-blog vir hierdie doel. Op 7 deser het hy ter ongekwalifiseerde verering van Nelson Mandela, “Madiba” genoem, ‘n brief in Rapport gepubliseer. Sy brief is nie in sy geheel in die koerant weergegee nie. Van Deventer voel sterk daaroor dat sy lesers volledig in sy besondere insigte moet kan deel. Hy het dus dadelik sy volledige brief op sy blog gepubliseer. Die maklikste om toegang tot hierdie stukkie dinkwerk te kry, is waarskynlik via die LitNet-nuusbrief van 10 deser. Ek haal aan uit sy onverwelkte, outentieke, volledige teks.

Van Deventer vra hom af: “Wat sou ‘n gepaste gedenkteken vir Madiba wees?” Hy noem Mandela “dié internasionale ikoon” en “die vader van die nuwe Suid-Afrikaanse nasie” [nasie?]. Mandela kwalifiseer “seker vir ‘n groter eer as net sy gesig [wat nog?] op ons geldnote, en ‘n munisipaliteit hier, ‘n universiteit daar of ‘n klompie strate wat sy naam dra. Die tyd om verbeeldingryk en kreatief te dink, durf nie uitgestel word nie. Op die lange duur sal die waardige verewiging [!] van die Mandelanaam immers veel meer gewig dra as al die nagwake, straat-demonstrasies, vragte ruikers, perorasies, briefies, boodskappe en ander verganklikhede van die laaste weke.”

Van Deventer noem dat hy al in 2002 voorgestel het dat die Nasionale Kruger-wildtuin tot die Nelson Mandela-Vryheidspark herdoop word. Let op die voorgestelde vervanging van die ekologiese term “wildtuin” met die politieke term “vryheidspark”. Hou ook in die gedagte dat ons groot moet dink. ‘n Park klink groter as ‘n tuin. “Natuurlik sou die prysgawe van die geliefde Krugernaam ‘n reuse-opoffering behels. Dink egter net watter plusfaktor dit vir samebinding kan wees as ‘n raakvat-idee vir die Groot Verering van Nelson Mandela in Afrikaner-geledere gebore word … Wat kan treffender simbole van wedersydse vergewensgesindheid wees … en boonop waarborg dat die park as trots vir Suid-Afrika, en vreugde vir besoekers, in ‘n spogtoestand gehou word?” ‘n Mens vra jou af: Is die talle Mandela-strate in ‘n spogtoestand?

Hoe konkretiseer Van Deventer sy poging tot grootse denke in uitdruklike voorstelle? Om die Mandela-naam aan die grootste plaaslike lughawe te gee, is volgens Van Deventer om te klein te dink. “Vir ‘n waardige verering van Nelson Mandela sal groter gedink moet word.” ‘n Stad is groter as ‘n lughawe. Van Deventer se voorstel is “om Pretoria liewer Mandela te noem as Tshwane (‘n skadufiguur).” Wat is (moontlik) groter as Pretoria? ‘n Berg. Waaraan Van Deventer gedink het, is nie ‘n stukkie berg soos Cathkin Peak nie, maar “die hele Drakensberg-reeks.” Waarom nie dit na “Madiba” noem nie? – die berg sal immers nie beswaar opper nie. Wat is seker groter as die hele Drakensberg-reeks? Die Kruger-wildtuin. Vandaar Van Deventer se voorgestelde naamsverandering.

Op hierdie punt hou Van Deventer op om al hoe groter te dink. Maar hy het deur voorbeeldstelling aan ons ‘n metodiek verskaf waarvolgens ons op ons eie kan voortgaan om te dink. Wat is groter as die Kruger-wildtuin? Seker agt van die nege provinsies. Wat is groter as ‘n provinsie? Die hele land. Suid-Afrika kan daarvolgens Madibië genoem word. As Mandela egter “dié internasionale ikoon” is, sou ‘n landsnaam steeds nie reg aan hom laat geskied nie. Ons hoor daagliks dat die wêreld se oë op die siek Mandela is. Deur al hoe groter te dink, kan die aardbol, die son, die Melkweg en die heelal na Mandela genoem word. Dit toon waartoe ‘n “raakvat-idee” van ‘n oud-joernalis kan lei; dus hoe Van Deventer se denke al hoe meer ‘n “plusfaktor” word.

Voordat ons soos Van Deventer “verbeeldingryk en kreatief” verder oor die moontlikheid van Mandela-verering dink, moet ons liefs eers oor Mandela se geskiedenis lees, bv David James Smith se boek, Young Mandela (London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, 340p). Daarna kan rasioneel besluit word of Mandela vereer behoort te word en, indien wel, in hoeverre dit wenslik is.

Hennie van Deventer oor Nelson Mandela

Hennie van Deventer, ‘n oud-redakteur van Volksblad, woon deesdae op Melkbosstrand. Hy skryf soms briewe aan koerante. Hy mymer graag oor die verlede en gebruik sy LitNet-blog vir hierdie doel. Op 7 deser het hy ter ongekwalifiseerde verering van Nelson Mandela, “Madiba” genoem, ‘n brief in Rapport gepubliseer. Sy brief is nie in sy geheel in die koerant weergegee nie. Van Deventer voel sterk daaroor dat sy lesers volledig in sy besondere insigte moet kan deel. Hy het dus dadelik sy volledige brief op sy blog gepubliseer. Die maklikste om toegang tot hierdie stukkie dinkwerk te kry, is waarskynlik via die LitNet-nuusbrief van 10 deser. Ek haal aan uit sy onverwelkte, outentieke, volledige teks.

Van Deventer vra hom af: “Wat sou ‘n gepaste gedenkteken vir Madiba wees?” Hy noem Mandela “dié internasionale ikoon” en “die vader van die nuwe Suid-Afrikaanse nasie” [nasie?]. Mandela kwalifiseer “seker vir ‘n groter eer as net sy gesig [wat nog?] op ons geldnote, en ‘n munisipaliteit hier, ‘n universiteit daar of ‘n klompie strate wat sy naam dra. Die tyd om verbeeldingryk en kreatief te dink, durf nie uitgestel word nie. Op die lange duur sal die waardige verewiging [!] van die Mandelanaam immers veel meer gewig dra as al die nagwake, straat-demonstrasies, vragte ruikers, perorasies, briefies, boodskappe en ander verganklikhede van die laaste weke.”

Van Deventer noem dat hy al in 2002 voorgestel het dat die Nasionale Kruger-wildtuin tot die Nelson Mandela-Vryheidspark herdoop word. Let op die voorgestelde vervanging van die ekologiese term “wildtuin” met die politieke term “vryheidspark”. Hou ook in die gedagte dat ons groot moet dink. ‘n Park klink groter as ‘n tuin. “Natuurlik sou die prysgawe van die geliefde Krugernaam ‘n reuse-opoffering behels. Dink egter net watter plusfaktor dit vir samebinding kan wees as ‘n raakvat-idee vir die Groot Verering van Nelson Mandela in Afrikaner-geledere gebore word … Wat kan treffender simbole van wedersydse vergewensgesindheid wees … en boonop waarborg dat die park as trots vir Suid-Afrika, en vreugde vir besoekers, in ‘n spogtoestand gehou word?” ‘n Mens vra jou af: Is die talle Mandela-strate in ‘n spogtoestand?

Hoe konkretiseer Van Deventer sy poging tot grootse denke in uitdruklike voorstelle? Om die Mandela-naam aan die grootste plaaslike lughawe te gee, is volgens Van Deventer om te klein te dink. “Vir ‘n waardige verering van Nelson Mandela sal groter gedink moet word.” ‘n Stad is groter as ‘n lughawe. Van Deventer se voorstel is “om Pretoria liewer Mandela te noem as Tshwane (‘n skadufiguur).” Wat is (moontlik) groter as Pretoria? ‘n Berg. Waaraan Van Deventer gedink het, is nie ‘n stukkie berg soos Cathkin Peak nie, maar “die hele Drakensberg-reeks.” Waarom nie dit na “Madiba” noem nie? – die berg sal immers nie beswaar opper nie. Wat is seker groter as die hele Drakensberg-reeks? Die Kruger-wildtuin. Vandaar Van Deventer se voorgestelde naamsverandering.

Op hierdie punt hou Van Deventer op om al hoe groter te dink. Maar hy het deur voorbeeldstelling aan ons ‘n metodiek verskaf waarvolgens ons op ons eie kan voortgaan om te dink. Wat is groter as die Kruger-wildtuin? Seker agt van die nege provinsies. Wat is groter as ‘n provinsie? Die hele land. Suid-Afrika kan daarvolgens Madibië genoem word. As Mandela egter “dié internasionale ikoon” is, sou ‘n landsnaam steeds nie reg aan hom laat geskied nie. Ons hoor daagliks dat die wêreld se oë op die siek Mandela is. Deur al hoe groter te dink, kan die aardbol, die son, die Melkweg en die heelal na Mandela genoem word. Dit toon waartoe ‘n “raakvat-idee” van ‘n oud-joernalis kan lei; dus hoe Van Deventer se denke al hoe meer ‘n “plusfaktor” word.

Voordat ons soos Van Deventer “verbeeldingryk en kreatief” verder oor die moontlikheid van Mandela-verering dink, moet ons liefs eers oor Mandela se geskiedenis lees, bv David James Smith se boek, Young Mandela (London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, 340p). Daarna kan rasioneel besluit word of Mandela vereer behoort te word en, indien wel, in hoeverre dit wenslik is..

Vertrapping van Afrikaans

Die afgelope week het die vertrapping van Afrikaans verdere momentum gekry toe Michael le Cordeur, die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR), standpunt teen Standaardafrikaans ingeneem het. Hy gee Standaardafrikaans die skuld vir die swak leesprestasie van bruin skoliere. “Taal is kritiek [hy bedoel: van deurslaggewende belang] vir basiese opvoeding. Hulle word benadeel as hulle nie getoets word in die taal [Kaaps] waarin hulle aanbid, sing en emosioneel leef nie.” Dit is om etniese en politieke redes dat Le Cordeur emosionele snare soos benadeling en aanbidding aanroer. Hy verduidelik nie waarom bruin skoolkinders naas swak leesprestasie ook in bv wiskunde swak vaar nie. Le Cordeur maak van Standaardafrikaans ‘n slaansak.

“Volgens Le Cordeur moet kinders op skool toegelaat word om hulself uit te druk in die taal wat hulle praat.” Maar is skoolonderrig nie juis daar om, onder andere, reg te stel wat kinders verkeerd doen nie? As Le Cordeur, ‘n opvoedkundige, konsekwent wil wees, moet hy ook pleit dat skoliere voort moet kan gaan met die geradbraakte Engels wat hulle praat. Klaarblyklik heg die huidige voorsitter van die ATR meer waarde aan korrekte Engels as korrekte (dus Standaard-) Afrikaans. “Hy het gesê Kaaps moet erkenning kry as ‘n variëteit van Afrikaans. Volgens hom moet daar meer debatte gevoer word om dié taal te bevorder” (Die Burger, 4 deser, p 8).

Kaaps is ‘n mengeltaal bestaande uit Afrikaanse, Engelse en eiesoortige woorde, uitdrukkings en sinskonstruksies. Kaaps kan nie sonder kennis van sowel Afrikaans as Engels verstaan word nie. In hierdie sin is Kaaps ‘n variëteit van sowel Afrikaans as Engels. Die bestaan van hierdie mengeltaal word nie ontken nie. Wat wel bevraagteken moet word, is die wysheid van Le Cordeur se oproep dat Kaaps as ‘n taal uit eie reg erken moet word, bv as ‘n twaalfde amptelike taal. Hy verlang egter nie net erkenning vir die bestaan van hierdie taalverskynsel nie, maar ook dat hierdie mengeltaal bevorder moet word.

Moet daar nie veel eerder energie aan die bevordering van Standaardafrikaans bestee word nie? Taalstandaardisering word dwarsoor die wêreld as wenslik beskou. Dit druis in teen Le Cordeur se sentimentele pleidooi vir ‘n nistaal soos Kaaps. Die kern van my beswaar is dat die koestering van Kaaps die oordondering van alle variëteite van Afrikaans deur Engels bevorder. Daar is geen moontlikheid dat Kaaps die voortbestaan van respektabele (of soos ons voorheen toegelaat is om te sê: algemeen-beskaafde) Afrikaans kan bevorder nie. Die bestaan van talle variëteite van Afrikaans kan maar erken en as spreektale geduld en selfs aanvaar word. Maar slegs in die vorm van die grootste moontlike eenheid is ‘n taal kragtig en het dit op die langtermyn ‘n toekoms. In die konteks van Afrikaans is Standaardafrikaans daardie verlangde eenheid.

Standaardafrikaans moet daarom as sowel spreek- as skryftaal bevorder word. Dit is voor die hand liggend dat dit is wat die ATR, insluitende sy voorsitter, behoort te doen. Die probleem is dat ‘n tradisie in die ATR geskep is waarvolgens dit eerder ‘n versoeningsraad, dus ‘n politieke liggaam, en ‘n meertaligheidsraad, as ‘n taalraad ten bate van Afrikaans is. Dit is die nalatenskap van die vorige ATR-voorsitter, Wannie Carstens (Praag 17 Maart). Deur te pleit vir die bevordering van ‘n mengeltaal ten koste van ‘n blink toekoms vir respektabele (dus Standaard-) Afrikaans, bevestig Le Cordeur dat die ATR nie daarop ingestel is om ‘n doeltreffende Afrikaanse Taalraad te wees nie.

As die ATR hom vorentoe wil laat geld as ‘n pleitsbesorger vir Afrikaans sal die meerderheid raadslede die moed van hulle oortuiging moet hê om ondubbelsinnig kant teen Kaaps en vir Standaardafrikaans te kies. Eers dan sal die ATR kan begin om leiding teen die huidige mode van taalverbastering (die gebruik van onnodige Engelse woorde in Afrikaanse spreek- en skryftaal) te gee. Die talle Afrikaanse en Afrikaner-organisasies wat tot dusver die ATR gesteun het, behoort in hierdie verband druk uit te oefen en, indien nodig, hulle steun te onttrek en dan die ATR met ‘n doeltreffende liggaam te vervang.

Kobus Kok, Jesus en Mandela

Nelson Mandela het tereg al meerdere kere opgemerk dat hy nie ‘n heilige is nie en sy eerste vrou het ook hierdie feit beklemtoon. Politici en feitlik al die openbare media, bv koerante, tydskrifte, radio- en televisie-uitsendings, benader Mandela kritiekloos en wek die indruk dat hy ‘n heilige is. Sy minder vleiende verlede word nie opgehaal nie. Daar is deesdae nie ‘n gesonde balans in die uitlatings nie; iets waarop ware historici hopelik mettertyd die aandag sal vestig.

Die era waarin ons leef, dra die stempel van sogenaamde politieke korrektheid. In die praktyk beteken dit enersyds dat wit mense deur enigeen sleggesê mag word. Andersyds – en bowenal – beteken politieke korrektheid dat mense wat nie-wit is nie, nie gekritiseer mag word nie. Hoe verder van wit die pigmentasie, dus hoe donkerder die velkleur, des te meer gebiedend is dit dat net goed van diesulkes gepraat word.

Dit is in hierdie milieu dat Kobus Kok, ‘n dosent in teologie aan die Universiteit Pretoria, dit pas wys geag het om Mandela in dieselfde asem as Jesus te noem. ‘n Mens sou dink dat Kok as ‘n teoloog bewus daarvan sou wees dat gelowige mense emosioneel baie sensitief kan wees vir watter sterfling ook al met hulle godsbegrip geassosieer word. Voorspelbaar was daar dadelik kritiek. Politieke korrektheid eerder as wysheid was ongetwyfeld die dryfveer agter Kok se uitlatings en hy het verkies om daarby te hou.

In sekere kringe op die kampus, in die politiek en in die sosiale lewe – in ag genome die toestand waarin hierdie geledere is – sal Kok verhoogde aansien geniet. Daardie mense sal dink Kok se (politieke) hart is reg. Sy gesindheid is soortgelyk aan dié van die Springbok-rugbyspan en die -sewesspan wat onlangs by monde van hulle kaptein verklaar het dat hulle vir “Madiba” speel; dus nie rugby ter wille van rugby en gewoon rugby speel om te wen nie. Hierdie jongmense weet blykbaar nie dat nie-wittes in die vorige eeu herhaaldelik daarop aangedring het dat sport en politiek geskei moet word nie. Insgelyks behoort politiek uit godsdiens gehou te word, maar Kok dink anders; of beskou hy Mandela as bo die partypolitiek verhewe? – soos die DA doen.

Ek reageer na aanleiding van twee berigte, geskryf deur Neels Jackson, wat pas in Die Burger gepubliseer is. Eers die 27ste (p 4) se berig. “Daar is aspekte van … Mandela se lewe wat hom herinner aan Jesus, het … Kok … gesê. Kok het gesê hy wil nie daarmee Mandela gelykstel aan Jesus nie … Maar Jesus was ook volledig mens en ‘n visioenêre leier. In hierdie opsig toon Mandela se lewe ooreenkomste met Jesus s’n.” Dan hierdie lysie: “Leiers soos Moses, Jesus, Gandhi, Martin Luther King en Mandela het almal ‘n lang lydingspad geloop ter wille van ander.” Kok vertel hoe swaar al vyf gehad het om “hoop op ‘n beter toekoms” te wek. Deur te vergewe, “kon hulle die spiraal van geweld breek.” Hierdie bewoording wek die indruk dat die geweld net van bv die nie-Mandela-kant af gekom het en/of daar begin het. Kok meld nie of die hoop op ‘n beter toekoms werklikheid geword het nie.

Kok moes nooit met hierdie storie begin het nie. In die 29ste (p 5) se opvolgberig hou Kok egter by sy standpunt. Daar is darem ‘n ligpunt teen die einde wanneer hy tussen die jonger (en minder heilige) en die ouer (en meer heilige) Mandela onderskei: “Kok het gesê Mandela was ‘n politikus en vryheidsvegter in ‘n stadium in sy lewe. Dit was [liewer: is] nie ‘n mooi verhaal nie. Hy glo egter dat Madiba se mooi hart later in sy lewe vir hom iets beliggaam het van wat Jesus kom leer het.”

Kyk weer na Kok se lysie van vyf wonderlike indiwidue: Moses, Jesus, Gandhi, King en Mandela. Die eerste twee is tradisioneel as wit beskou, hoewel dit deesdae al hoe meer teengespreek word. Die ander drie is ongetwyfeld nie-wit. Naas die gebruik om van “liewe Jesus” te praat, is daar die gewoonte om ‘n troetelnaam vir Gandhi en Mandela te gebruik. Mahondas Gandhi word meesal Mahatma (vader van die nasie) genoem. Pleks van Nelson Mandela by sy voornaam en van te noem, gebruik sy ondersteuners graag sy stambenaming, Madiba of Tata. Terseldertyd word hy, soos Gandhi, as die vader van die nasie beskou; enersyds asof daar nie ‘n kontradiksie tussen die stam- en nasie-assosiasie is nie en andersyds asof daar regtig ‘n Suid-Afrikaanse nasie is. Suid-Afrika het klaarblyklik inwoners, maar daar is plaaslik nie ‘n inklusiewe nasie nie; daarvoor is die kulturele verskille te groot.

Daar is veral een vraag wat ek in die midde wil laat. Is daar in hierdie era van politieke korrektheid enige moontlikheid dat ‘n wit mens in dieselfde mate as Gandhi, King en Mandela verheerlik en geheilig en met ‘n troetelnaam toebedeel sal word? Ek dink nie so nie; maar daar kan baie mense wees wat moreel en andersins baie beter as daardie drie is.

Stellenbosch: Verraad teen wittes en Afrikaans

Dit is ‘n Bybelse waarheid dat wanneer verraad gepleeg word, die haan drie keer kraai. Ek het op 7 (Wit Afikaanse Stellenbosch in sy swernoot) en 23 deser (Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch) op Praag geskryf oor die raadsbesluit van 29 April waarvolgens die Universiteit Stellenbosch (US) by sy eeuwording in 2018 nie meer hoofsaaklik ‘n wit en ook nie meer hoofsaaklik ‘n Afrikaanse universiteit mag wees nie. Engels vervang Afrikaans as die hoofonderrigtaal. Hiermee my derde skrywe of haangekraai oor hierdie verraad. Die Rubicon van Afrikaner- en Afrikaans-vertrapping is op 29 laaslede oorgesteek. Die Judas in hierdie verhaal, die rektor Russel Botman, het soos ‘n wafferse ANC-minister na die buiteland verkas.

In ons Orwelliaanse werklikheid plaas Die Burger min maar positiewe berigte oor die US-gebeure. Op 25 deser (p 12) het ‘n briefskrywer dit tereg eienaardig gevind dat so weinig kommentaar oor hierdie “prysenswaardige ‘reddingsboei'” gepubliseer word. Weereens veroorloof Die Burger hom ‘n positiewe opskrif: US-taalboei behoort frustrasie te besweer. Die koerantlesers wat net die opskrifte bo berigte lees, moet ‘n hoogs positiewe indruk van die gebeure aan die US hê. Die briefskrywer herhaal Leopold Scholtz se vertolking (Praag 23 deser), maar is darem ook skepties: “Ons sal maar moet sien wanneer die Kaap weer Hollands is.”

Die Afrikaanse Taalraad (ATR) is stil. Met sy naïewe toegeeflikheid het Wannie Carstens as US-raadslid en as voorsitter van die ATR hierdie Rubicon-brug help bou. Hy is te oorverlig om ‘n taalbul te wees. Carstens sit nou in Leiden, Nederland, en het ‘n rubriek onder hierdie opskrif geskryf: Help die verlede só wegwerk … in Afrikaans (Die Burger, 6 Mei, p 10), bv deur, as jy wit is, verskoning vir apartheid te vra. As voorsitter het hy die ATR ‘n versoenings- en meertaligheidsraad pleks van die Afrikaanse taalraad gemaak (Praag 17 Maart).

Carstens se opvolger as voorsitter van die ATR, ‘n US-dosent Michael le Cordeur, is stil. As die US-raad besluit het dat bruines voortaan nie meer die hoofbevoordeeldes van die US-transformasieproses sou wees nie, sou hy lankal ‘n lawaai opgeskop het. Dit is hy wat anti-blanke sentiment probeer opwek deur die valsheid te verkondig dat die slawe aan die Kaap net een dag per jaar, Tweede Nuwejaar, vry gehad het. As ondervoorsitter van die ATR was daar destyds die belaglikheid dat hierdie US-personeellid ‘n ATR-afvaardiging na die rektor gelei het om van Botman versekeringe oor sy “bestuur” van Afrikaans te kry. Botman het die ATR oortuig dat hy as die stroper van Afrikaans eintlik die wildbewaarder is.

Waar is die reaksie van Henry Jeffreys, wat heel onlangs, soos Le Cordeur, Nederlandse politici verseker het dat Afrikaans ‘n blink toekoms het (Praag 18 Desember); dus dat Afrikaans niks te vrees het van hulle geliefde ANC en ‘n bevrydingsteoloog en ANC-aktivis soos Botman nie? Waar is die reaksie van die uitvoerende hoof van die AHi, Christo van der Rheede, ‘n ATR-direksielid, wat graag poste beklee waarin hy seggenskap oor die lot van Afrikaans het en wat net so graag negatiewe ideologiese eiertjies oor wittes en veral Afrikaners te lê het? (Praag 21 deser).

In die huidige Orwelliaanse stilte word daar geen woord oor Afrikaans deur die US-taalbulle van weleer gerep nie. Die dosente in die US se departement Afrikaans en die direkteur van die US-taalsentrum, Leon de Stadler, geniet hulle voortgesette stilte. Waar is die geluide van denkende US-filosowe soos Johan Hattingh en Anton van Niekerk? Waar is die beswaar van die voorsitter van die konvokasie? Die Afrikaner- en Afrikaanse kultuurorganisasies swyg ook.

Daar is bv geen moontlikheid dat die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) se kultuurhoof, Danny Titus, ‘n ATR-direksielid, ‘n onverligte vinger ten behoewe van Afrikaans sou lig nie. Nadat hy, danksy Hollandse goedertierenheid, ses jaar lank in die Lae Lande studeer het, sou ‘n mens verwag dat hy vir die saak van Afrikaans gewen sou wees. Pleks daarvan praat hy Engels met sy kind. As menseregtekommissaris verfoei hy Afrikaners se strewe na die vrye uitlewing van hulle kultuur. Maar dit alles word gelate deur die transformerende ATKV aanvaar. Net so min as wat die ATR ‘n Afrikaanse taalraad is, is die ATKV ‘n Afrikaanse taalvereniging. Red nou Afrikaans met sulke mense.

Dit gaan by die US nie net om die versnelde afskaling van Afrikaans as onderrigtaal nie. Dit gaan ook om verskerpte rassediskriminasie teen blankes. Dit is nie deel van die US-visie dat die studentetal vermeerder moet word ten einde die verlangde toestroming van swart studente te akkommodeer en die ideaal van ‘n nie-wit meerderheid teen 2018 moontlik te maak nie. Die US-raadsbesluit noodsaak dus blatante verskerpte rassediskriminasie teen wittes ten gunste van nie-wittes. Die getal wittes op die kampus gaan op ‘n suiwer rassistiese grondslag drasties ingekort word.

Dít is wat lede van die US-studenteraad met hulle naïewe pleidooie vir versnelde transformasie bereik het. Van sommige US-koshuise het daar darem gesonde besware teen die nuwe rasgebaseerde koshuisplasingsbeleid gekom en op die webwerf Bonfiire Stellenbosch is daar ‘n paar voorbeelde van studente wat insig het en hulle teen die anglofilie en neo-rassediskriminasie verset.

‘n Mens sou dink dat besware teen blatante rassediskriminasie van politieke partye sou opklink, bv van die KP en die DA; laasgenoemde omdat, wanneer dit hom pas, hy graag voorgee dat hy ‘n huis met baie wonings is. Maar daar is net dawerende stilte. Waar is die steun van die politiek-bewuste UWK-klipgooiers wat destyds beweer het dat hulle hulle tot misdadigheid wend om alle rassediskriminasie te beëindig, maar nou genoeë daarmee neem dat op suiwer rassistiese gronde blatant teen wittes gediskrimineer word?

Vanwaar sou Afrikaners se hulp kom? Net ‘n enkele US-raadslid, Piet le Roux, het die onverkwiklike waarheid oor die gewraakte US-raadsbesluit op 5 deser in Rapport wêreldkundig gemaak (Praag 7 deser). ‘n Ander insigvolle ligpunt het ek op LitNet (Menings, Taal, Taaldebat, 14.11.2012) opgespoor. Koos du Toit is op Stellenbosch woonagtig en beywer hom reeds jare lank omvermoeid vir die heil van Afrikaans. Hy is ‘n oud-US-dosent en afgetrede UWK-hoogleraar in sosiologie. Sedert hy die sekretaris van die Erika Theron-kommissie was, is hy wyd om sy nie-verkrampheid bekend. Op sy ewewigtige insig in akademiese sake kan peilgetrek word.

Op ‘n vernuftige manier ontbloot Du Toit die Botman-psige. “Dit wil voorkom asof die groei en toekoms van US intiem gekoppel word aan die aantal niewit studente. Wat is met die oog op die toekoms van US die belangrikste, die kwessie van sy taalmedium van onderrig en navorsing, of die ras/kleur van sy studente? In dié verband is daar ‘n aantal basiese faktore wat bepalend is vir die US se toekoms: (1) uitnemendheid van onderrig, navorsing en gemeenskapsdienslewering; (2) onderrigtaal en bevordering van Afrikaans op inklusiewe wyse; (3) koppetelling van studente op grond van ras. Dit sal egter jammer wees as die maatstaf waaraan die sukses van US gemeet sal word, fokus op die rassesamestelling van sy studentekorps.”

“Tans het ons oënskynlik, soos op alle vlakke in ons samelewing, te make met ‘n afskaling van Afrikaans. In ‘n ideologie van rasgebaseerde transformasie trek Afrikaans aan die kortste end. Vandaar die standpunt dat die ‘idee’ waarvoor US in 1918 as Afrikaans-Hollandse universiteit tot stand gekom het, weer met redelikheid oorweeg kan word.”

Jacques van der Elst, die hoofuitvoerende beampte van die ATR, word soos volg aangehaal: “Afrikaans is op die agtervoet – ‘n mens besef nie hoe haar [!] fondamente wegkalwe nie. Ons het ‘n sterk literatuur en ‘n Afrikaanse pers, maar die Afrikaans in ons howe, in regeringskringe en by universiteite kry swaar. Die druk op Standaardafrikaans neem toe. Die gevaar van ‘Eng-frikaans’ is groot – die media beweer dat mense dit so verkies, maar soms wonder ek of dit Afrikaans is wat ek hoor en lees.” Ongelukkig is dit my indruk dat Van der Elst hom nie sterk verset teen die elemente in die ATR wat Standaardafrikaans minag nie.

Du Toit: “Sedert 1994 is in die proses van transformasie besondere druk geplaas op slegs die histories Afrikaansmedium-universiteite om te transformeer na meertalige (selfs eentalige) en veelrassige inrigtings. Afrikaans as onderrigtaal was die slagoffer. Dit is veral US as die bakermat van die Afrikaanse taal, kultuur en hoër onderwys wat in die mags- en rasbehepte ideologie van die ANC skerp in fokus gekom het en steeds is.”

“Die agteruitgang van Afrikaans aan US sedert 2004 tot 2010 [Botman het in 2007 die rektor geword] is duidelik … In fakulteite soos teologie, lettere en sosiale wetenskappe, regsgeleerdheid en gesondheidswetenskappe is die voorgraadse Afrikaanse aanbod inderdaad onder dié peil en moet voornemende studente in hierdie fakulteite nie verwag om 60% van hul lesingsaanbod in Afrikaans te ontvang nie; dit is veel minder. Ten tweede geld dit slegs vir vier jaar (2010 tot 2013), en is dit nie ‘n langtermynwaarborg nie … Afrikaans het verloor.”

“Verengelsing is geen voorvereiste vir sinvolle transformasie nie. Ook nie met betrekking tot US nie. Inteendeel, wêreldwyd word moderne ontwikkelde minderheidstale in ‘n demokrasie met ‘n bepaalde universiteit geassosieer. In die geval van US bestaan dit reeds sinvol vir byna 100 jaar … enige planne van aksie ivm US en Afrikaans se toekoms setel egter in die hart van die universiteit … die ‘spiraal van stilte’ moet verbreek word.”

In hierdie hart van die US is Botman in 2007 as rektor toegelaat. In 2012 is hy vir ‘n verdere termyn van vyf jaar aangestel. Hy het geskryf: “My aanstelling vir ‘n tweede permyn deur die US-raad het die uitbou van transformasie as ‘n uitdruklike mandaat, wat ek gewis van plan is om te volbring.” Hy verwys na sy ideaal van “totale transformasie” (Praag 7 September). Hy beoog die vernietiging van die wit, Afrikaanse US. Op 29 April het die US-raad sy plan goedgekeur.

Soos verwag kon word, is Botman sedertdien selfs meer rammetjie-uitnek. In Rapport (12 deser) het hy ‘n berig onder die opskrif, “Kom ons verenig”, gepubliseer. Waarteen hy dit het, is dat bruines ‘n eie koers inslaan, bv ‘n politieke party stig. Botman wil bruines in die kudde van die ANC hou. ‘n Onderskeid tussen “ons” (bruines) en “hulle” (swartes) sou volgens hom ‘n fout wees. Dít is die “ons” (bruin en swart) waarna in die opskrif verwys word. Dit gaan vir Botman om anti-blanke solidariteit by alle nie-wittes. In daardie sin bepleit hy “saamstaan eerder as om te verdeel.”

Maar let op hoe Botman met twee mate meet: een vir bruines/nie-wittes en ‘n ander vir wittes. (1) “Bruin identiteit het bestaansreg soos enige ander.” Blanke identiteit word egter nie voortgesette bestaansreg aan die Botman-US gegun nie. (2) “Die probleem is nie regstellende aksie as sodanig nie.” Regstellende aksie word met oorgawe ten koste van blankes aan die Botman-US gepleeg. (3) “Ons moet ons vir nie-rassigheid en gelykheid beywer.” Daar is geen sprake van die onbevooroordeelde nie-rassige aanvaarding van blankes as gelyke vennote aan die Botman-US nie, bv by studentetoelating en personeelaanstellings. (4) “Hoe kan ons nou etniese en raspolitiek wil bedryf?” Etniese en raspolitiek word openlik teen blankes aan die Botman-US bedryf. (5) “Ons moet juis verder van ras en etnisiteit wegbeweeg.” Daar is geen sprake van die verdere wegbeweeg van ras en etnisiteit nie. Die US-visie vir 2018 en 2030 noodsaak rasseklassifikasie en verskerpte rassediskriminasie teen blankes.

Hierbo is ‘n ontleding van die kanker van die US se wit- en taalverraad gedoen. Wat nou nodig is, is die vervanging van die dawerende stilte met daadwerklike optrede. Dit is lankal tyd dat ‘n streep in die sand getrek word.

Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch

Op 29 April het die raad van die Universiteit Stellenbosch (US) goedkeuring aan die rektor, Russel Botman, verleen dat hy hierdie inrigting van ‘n wit na ‘n hoofsaaklik nie-wit en van ‘n histories Afrikaanse na ‘n hoofsaaklik Engelse universiteit kan transformeer. Die Burger het oor hierdie gebeurtenis op 30 April heel gunstig onder die opskrif, “Plan vir vernuwing kry groen lig by US”, berig (Praag, 7 deser).

Die Wellington-stasie is geleë op grond wat geskenk is op voorwaarde dat iedere trein wat dit gebruik, moet stilhou. Hierdie voorwaarde word nagekom. Die US dank sy ontwikkeling en trotse verlede aan skenkings wat bepaal dat die onderrigtaal Afrikaans moet wees. Word hierdie vereiste nagekom deur Engels tot die hoofonderrigtaal te bevorder en Afrikaans tot die bykomende taal af te skaal? Kan sonder meer aanvaar word dat wanneer die belange van Afrikaans en van wittes en veral van Afrikaners vertrap word, skenkingsvoorwaardes maar geïgnoreer mag word? Die ANC is trots op die onwettighede in sy verlede. Blykbaar reken die US-raad en -bestuur en hulle vennoot, die ANC-regering, dat hulle hulle in hierdie geval ook die reg op onwettig optrede kan toe-eien.

Die Burger het na sy genoemde berig aanvanklik geen kommentaar in sy hoofartikels of in sy rubrieke op die US-raadsbesluit gelewer nie. Geen leserkommentaar oor hierdie belangrike saak is gepubliseer nie. In die Wes-Kaap is daar vier universiteite en aan net een van hulle, die US, is Afrikaans ‘n onderrigtaal. ‘n Mens sou dink dat dit vir ‘n Afrikaanse koerant ‘n hemelskuddende gebeurtenis moet wees as, andersom as voorheen, Engels tot die hoof- en Afrikaans tot die bykomende onderrigtaal verklaar word; des te meer as die aanduidings is dat Afrikaans vorentoe net in ‘n beperkte mate en vir ‘n beperkte tyd geduld sal word.

Vir Die Burger se verdoeseling van die US-besluit en sy onwilligheid om daarteen te velde te trek, is daar verskeie redes. Dit kan nie net aan bv apatie, gebrek aan (ideologiese) insig en die sug na politieke korrektheid toegeskryf word nie. Koos Bekker, die uitvoerende hoof van Naspers, is ‘n US-raadslid. Hy is hoogs waarskynlik een van diegene wat aandadig aan die gewraakte besluit is. Naspers het ‘n maatskappy met internasionale belange geword, wat sy Afrikaner- en Afrikaanse verlede ontgroei het. Bekker is dus waarskynlik vatbaar vir Botman se obsessie om van alle US-studente nie-Afrikaners en kultureel identiteitlose Afrika- en wêreldburgers te maak.

Eers na die Praag-berig van 7 Mei, het Die Burger nog ‘n berig oor die US-taalbesluit gepubliseer, onder drie opskrifte: “Nuwe taalmodel voorgehou / Meer tolke by US verwater wel T-opsie / Dosente sal lesingtaal kan kies” (9 Mei, p 9). Die T-opsie verwys na die gevalle waar in dieselfde klas in sowel Afrikaans as Engels onderrig verskaf word en wat in die praktyk in ‘n hoofsaaklik Engelse klas ontaard het. Die berig is gebaseer op ‘n onderhoud wat met ‘n US-viserektor, Arnold Schoonwinkel, gevoer is. Hy is ‘n ingenieur wat deesdae voorgestoot word om ideologiese sake, soos rasgebaseerde koshuisplasings en die afskaling van Afrikaans as onderrigtaal, so aantreklik moontlik voor te stel. Botman het na Schoonwinkel se aanstelling sonder omhaal van woorde verklaar dat sy beswaar teen sy nuwe viserektor nie bekwaamheid is nie, maar dat hy wit is. Botman se opdrag aan Schoonwinkel is dat hy hom met oorgawe vir transformasie moet beywer, dus dat hy só te werk moet gaan dat sy opvolger nie-wit sal wees (Die Burger, 5.09.2012, p 11).

Die twee nuwe elemente in die taalmodel is enersyds parallelmedium-onderrig (PMO), dus aparte Afrikaanse en Engelse klasse, pleks van gesamentlike klasse (die T-opsie). Andersyds gaan tolkdienste ingestel word. Saam kan hierdie twee elemente “bydra tot ‘n hoër persentasie Afrikaanse en Engelse klas-onderrig.” Die indruk word gewek dat ‘n wen-wen-haas uit die taalhoed getrek is. Die voor die hand liggende vraag, “Wat gaan voortaan die hoofonderrigtaal aan die US wees?” is óf nie deur die joernalis, Malani Venter, gevra nie, óf daar is redaksioneel besluit om liewer nie wêreldkundig te maak dat dit voortaan Engels gaan wees nie.

Wat duidelik uit die teks blyk, is dat die probleem wat die US-bestuur met gesamentlike klasse het nie is dat hulle in hoofsaaklik Engelse klasse ontaard nie, maar dat die US graag eentalig Engelse, spesifiek nie-wit, dosente wil aanstel. Engelse studente sal deurgaans onderrig in Engels ontvang. Afrikaanse studente sal hoogstens aan die begin, dus seker net in (groot) eerstejaarklasse, onderrig in Afrikaans ontvang. Schoonwinkel: “Omdat die meeste studente in hul senior jare voldoende akademies geletterd in Engels is in hul vakgebiede, word ondervind dat Afrikaanse studente die aanbod [van tolking] meestal van die hand wys.”

“Volgens [Schoonwinkel] kan die gebruik van Afrikaans en Engels afsonderlik in die klaskamer dosente die geleentheid bied om in hul sterkste akademiese taal onderrig te gee.” Aan die begin sal daar dus nog Afrikaanse onderrig deur Afrikaanse dosente aangebied kan word, maar namate die getal Engelse dosente toeneem, sal daar al hoe minder Afrikaans deur dosente gepraat word. Toenemend sal die Afrikaanse studente vir onderrig in Afrikaans op tolking aangewese wees en dit sal net op die elementêre vlak verskaf word. Verder los tolke nie die probleem van die nasien van werkstukke en eksamenskrifte wat in Afrikaans ingelewer word, op nie. Die eentalige Engelse dosent kan dit nie doen nie en die tolk ook nie.

Eerder as om hierdie probleme en dus die benadeling van Afrikaanse studente (bv wittes) ten gunste van Engelse studente (bv swartes) te erken, kom Schoonwinkel met hierdie wen-haas: “By implikasie kan die beste akademici aangestel word, ongeag hul huistaal, en versterk dit ‘n verwelkomende kultuur aan die US.” Hier word heelwat valsheid doelbewus gepleeg. Van wanneer af is dit die beleid van die transformerende US om die beste akademici aan te stel? Iedere keer as die US poste adverteer, word uitdruklik gesê dat voorkeur aan kandidate uit “die aangewese groepe”, dus aan nie-wittes, gegee word. Wit mans word, indien enigsins moontlik, nie aangestel nie, soos Schoonwinkel self tydens sy onlangse aanstelling as viserektor ervaar het. Dit is waarom hy verwys na “die beste akademici” en dan net “ongeag hul huistaal”, want hy weet hy kan nie sê “ongeag hul kleur en geslag” nie.

Die rasgebaseerde aanstellingsbeleid gaan ook veroorsaak dat die beste tolke nie aangestel word nie, maar hieroor swyg Schoonwinkel. Die verwysing na die versterking van die “verwelkomende kultuur” beteken in die praktyk dat net vir nie-wittes agteroor geleun word. Dit is baie duidelik dat Botman se totale transformasie wit studente en veral die Afrikaanssprekendes verder gaan ontheem. Die US-bestuur sal myns insiens nie ‘n vinger lig om hulle meer tuis op ‘n verswartende en al hoe meer Engelse kampus te laat voel nie.

Leopold Scholtz publiseer elke Vrydag ‘n rubriek in Die Burger. In sy drie rubrieke wat sedert die US-raadsbesluit van 29 April verskyn het, het hy nie ‘n woord oor die US gerep nie. Dit kom vreemd voor, want sowel hy as sy vrou is in die Lae Lande kampvegters vir Afrikaans. Scholtz is tans in Suid-Afrika en hy het ook in Stellenbosch besoek afgelê. Die afgelope Maandag het hy buitentyds ‘n rubriek gepubliseer, wat onder ‘n positiewe opskrif, “Taal by US slaan ‘n beter koers in”, verskyn het (Die Burger, 20 deser, p 8). Ek kon nie my oë glo nie. Is dit die resultaat van Koos Bekker-gedienstigheid?

Scholtz reken by die US is daar vordering in die rigting van “‘n gewaarborgde, vaste plek aan Afrikaans as onderrig- en administratiewe taal.” Ek dink hy vertolk die strekking van die gebeure heeltemal verkeerd. Hy verwys gunstig na die tolkdiens op die Potchefstroom-kampus. Wat Scholtz uit die oog verloor, is dat Potchefstroom Afrikaanse dosente het, dat die tolking in Engels is en dat die dosente Engelse werkstukke en eksamenskrifte kan nasien. Potchefstroom het wesenlik Afrikaans gebly. Aan die US is die visie dat die universiteit teen 2018 nie meer hoofsaaklik wit of hoofsaaklik Afrikaans mag wees nie. Dit gaan om verskerpte rassediskriminasie teen wit studente en dosente en versnelde verengelsing van die studente- en dosentekorps.

Scholtz verwelkom die voorgestelde vervanging van die T-opsie met die PMO. Maar dan hierdie absurde hoop: “Dit [is] dalk slegs ‘n oorgang na ‘n toestand waar dosente (en studente) bemagtig word om sowel Afrikaans as Engels magtig te wees.” Dit is glad nie die ideaal van die totaal getransformeerde US nie. Botman wil bv ‘n Engelssprekende Nigeriër aanstel sonder dat hy (of seker verkieslik: sy) ooit Afrikaans hoef te leer. Dit is die wese van totale transformasie in die Botman-idioom.

Dan verwys Scholtz na bruin Afrikaanssprekendes: “Dáár lê die US se natuurlike groeigemeenskap. ‘n US wat regtig sy sout werd is, sal daarom sy aansienlike kennis, ervaring en infrastruktuur aanwend om massief in die bruin Afrikaanse skoolonderwys te belê.” Dit is musiek in die ore van Botman. Dit sterk Botman in sy blatante rassediskriminasie ten gunste van sy eie etniese groep. Die verswartingsideaal aan die US word in die Botman-era by voorkeur in die werwing van bruin studente en bruin personeel vergestalt. Bruin is volgens Botman ‘n skakering van swart en dit slaag in elk geval die toets omdat dit nie wit is nie. Dit val op dat Scholtz geen pleidooi lewer vir die werwing van wit Afrikaanssprekende studente en personeel deur die US nie.

Wat Scholtz oor bruines skryf, sê hy na aanleiding van statistiek waarvolgens daar meer bruin as wit Afrikaanssprekendes is en die bruines vinniger as die wittes aanwas. Sy standpunt is dus kwantitatief gegrondves. Maar hoedanig is bruines se gesindheid teenoor Afrikaans? Op die platteland is die gesindheid meer positief as in die stede. By die laer klasse is dit beter as by die ontwikkelde bruines. Op die universiteitskampus erken bruin eerstejaars taamlik geredelik dat hulle Afrikaanssprekend is. Namate hulle in hulle studie vorder, beskou hulle hulleself toenemend as Engelssprekend.

Wat nodig is, is ‘n wetenskaplike, dus objektiewe, ondersoek van hierdie saak. Botman het al beweer dat hy die US-kampus met bruines verswart om Afrikaans te dien. In werklikheid is baie, dalk die meeste, bruin US-studente dislojaal teenoor Afrikaans en veral teenoor Standaardafrikaans. Om die toekoms van Afrikaans aan die US en in die land op bruin lojaliteit te grondves, is heel waarskynlik om op sand te bou.

In hierdie verband kan die bruin rektore as barometer gebruik word. In die ou Suid-Afrika was die Universiteit Port Elizabeth en die Universiteit van Wes-Kaapland tweetalige universiteite. Albei hierdie universiteite het nou ‘n bruin rektor, is eentalig Engels en daar is geen sprake dat hierdie inrigtings weer onderrig in Afrikaans gaan aanbied nie. Die tradisioneel Afrikaanse universiteite (in Bloemfontein, Johannesburg, Potchefstroom, Pretoria en Stellenbosch) het almal bruin rektore, met die uitsondering van Potchefstroom. Potchefstroom is die enigste kampus wat wesenlik Afrikaans gebly het. Die onvermydelike gevolgtrekking is: Moenie die heil van Afrikaans aan bruines toevertrou nie; veral nie in die geval van ‘n universiteit nie.

Kultuur en beskawing

Alle mense leef op ‘n bepaalde manier. Maar almal leef nie op dieselfde manier nie. Party groepe leef op ‘n manier wat beter resultate as dié van ander groepe lewer. Die manier van lewe, dus van dink en doen, van ‘n groep word sy kultuur genoem. Omdat die leefwyse van verskillende groepe verskil, doen onmiskenbare kulturele (bv taal-) verskille hulle voor. Dit kan nie uitgewis word deur van owerheidsweë almal gelyk en selfs eenders te verklaar nie. Party kulture is meer suksesvol en in hierdie sin dus beter as ander. Hoë of meer ontwikkelde kultuur word beskawing genoem.

Ek onthou hoe ons in 1952 drie eeue van beskawing in Suid-Afrika nie net dankbaar gedenk het nie, maar tereg gevier het. Wat in so ‘n relatief kort tyd op so ‘n ongenaakbare kontinent tot stand gebring is, was merkwaardig. Ons het ons geskiedenis geken en geweet dat Sparta oor Athene geseëvier het. Wat ons nie gedink het nie, was dat Westerse beskawing na 1952 plaaslik binne vier dekades grootliks die onderspit sou delf. Dit kan aan veral twee faktore toegeskryf word. Enersyds aan die immorele, ruggraatlose, algehele politieke oorgawe van diegene aan wie die vaandel van beskawing toevertrou is. Andersyds aan die magte van die bose wat hulle met oorgawe ongebreidelde geweldadige misdadigheid veroorloof het, maar dit deurgaans as hoogs morele en lofwaardige bevrydingsinisiatiewe voorgehou het.

Sedert 1990 het die woord “beskawing” feitlik heeltemal uit die openbare woordeskat verdwyn. Politiek-korrek word daar deur die nuwe bewindhebbers en hulle meelopers graag melding gemaak van die moontlike winste wat ons geskiedenis sedert 1990 opgelewer het. Vrede (dus die afwesigheid van geweldadige misdaad), nie-rassigheid (dus die afwesigheid van rassediskriminasie), nie-kommunisme en doeltreffende regering tel sekerlik nie onder hierdie winste nie. Ontwikkeling, voorspoed (dus toenemende rykdom) en ‘n blink toekoms ook nie. Waarvan daar absoluut geen sprake is nie, is vordering op die pad van beskawing. Oor beskawing word geswyg. Die norm van Europese beskawing is met die onvoorbeeldige ideaal van Afrikanisering vervang.

Drie verskynsels word deesdae graag uitgesonder as die somtotaal van die era van blanke bewind in Suid-Afrika: slawerny, segregasie en apartheid. Eersgenoemde twee word in die woord “kolonialisme” saamgevat. Wat nie genoem word nie, is dat die land tydens kolonialisme en apartheid merkwaardig ontwikkel het; dat ‘n kreatiewe, hardwerkende, toegewyde en aanvanklik uitheemse minderheid tot stand gebring het wat die onbekwame, onontwikkelde inheemses nie eens kon visualiseer nie; om van vermag nie te praat nie. Oorkoepelend was daar die nektar van beskawing.

Kolonialisme en apartheid word deesdae as euwels voorgestel. Maar die goue draad wat deur hulle loop, is beskawing. Beskawing het hier vastrapplek gekry deur dit enersyds aanvanklik van oorsee af in te voer en later al hoe meer plaaslik voort te bring. Andersyds deur onbeskaafdheid (bv geweld en ander misdadigheid) met doeltreffende middele (bv wette en hulle toepassing) aan bande te lê. In die geskiedenis van kolonialisme kry die ontsaglike bate van die oordrag van beskawing uit Europa na die kolonies nooit werklik prominensie nie. Al waarop deesdae gehamer word, is die beweerde uitbuiting van die kolonies deur die koloniale moondhede.

Wanneer die disintegrasie van kolonialisme ter sprake kom, word lofliedere vir vryheid en onafhanklikheid in die eertydse kolonies aangehef. Wat nie graag met die nodige erkentlikheid genoem word nie, is die aalmoese van Europese lande waarop die voormalige kolonies bly aanspraak maak. Hierdie aalmoese bevestig die wesenlike afhanklikheid van sogenaamde onafhanklike Afrikalande. Tydens byeenkomste van bv die Afrika-unie word daar nooit openlik dank betuig vir sodanige geskenke nie. As hierdie bystand ingekort of afgeskaf word, word daar egter luid beswaar gemaak en giftige verwyte geslinger.

Maar daar is ‘n ander kenmerk van na-kolonialisme wat bitter min aandag ontvang, naamlik die invloei van kultuurvreemde elemente uit die destydse kolonies na die lande van die voormalige koloniale moondhede. Oor die algemeen het die kolonies destyds kultureel baie by die invloei van Europese beskawing gebaat. Die skepping van sodanige kulturele diversiteit was vir die kolonies voordelig. In die kolonies het die inheemses bewus van hoër en beter ideale geword. Na die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak die invloei van kultuurvreemde elemente dat beskawing in die lande van die eertydse koloniale moondhede aan bande gelê of verwater word. Vir hierdie lande is kulturele diversiteit ‘n terugwaartse stap.

Die situasie word vererger deurdat daar in die naam van menseregte en welwillendheid (bv ubuntu) van hierdie lande verwag word om alle armlastige vreemdelinge (dus nie net diegene uit hulle eertydse kolonies nie) in hulle midde te aanvaar en selfs te verwelkom en hulle sonder positiewe teenprestasie te onderhou. Dit word geregtigheid genoem. Ter bevoordeling van hierdie armlastiges word die christelike religie deur bevrydings- en ander naïewe teoloë hervertolk en die koloniale geskiedenis verwring. Die doel is om die nasate van die kolonialiste skuldig te laat voel deur hulle verantwoordelik te hou vir die beweerde benadeling van die destydse koloniale onderdane. Daar word nie van die armlastiges verwag om self verantwoordelikheid vir hulle agterlikheid te aanvaar en self iets daaromtrent te doen nie.

Die kulturele en beskawingswisselwerking tussen die koloniale moonthede en hulle kolonies en die nageskiedenis daarvan word in talle opsigte in die nuwe Suid-Afrika weerspieël. Die Universiteit Stellenbosch (US) kan as voorbeeld dien. Hier is tydens die blanke bewind ‘n akademies voortreflike inrigting as ‘n toonbeeld van Westerse beskawing tot stand gebring. Dit was oorwegend Afrikaner-monokultureel en dus wit en eentalig Afrikaans. Akademiese uitnemendheid het uitdrukking in goedontwikkelde vakkundige terminologie gevind. In die praktyk is meesal die akademies beste studente tot leergange toegelaat en die akademies beste dosente en navorsers aangestel. Dít kan tereg beweer word al is die studente en personeel tot blankes en veral Afrikaanssprekendes beperk. Dit is des te meer waar as dit vergelyk word met die anti-akademiese koers wat die US sedertdien ingeslaan het.

In die na-koloniale, na-apartheids- en na-Europese (of na-blanke) era is die US se monokulturaliteit (soos in die lande van die eertydse koloniale moondhede) stelselmatig afgebreek deur dit vir dese en gene uit Suid-Afrika en die res van Afrika oop te stel en Afrikaans, as toonbeeld van wat kultureel eie is, toenemend af te skaal. Die US is nie meer ‘n bastion van Europese beskawing nie. In die plek daarvan het multikulturaliteit gekom wat doelbewus valslik as ‘n bate voorgestel word. Weens die veelgeprese oopstelling van die US lê die kampus en die dorp toenemend braak vir eksponensiële misdadigheid. Soos ‘n mikrokosmos weerspieël die US en die dorp die agteruitgang van beskawing in die land in sy geheel. Inagnemend die toestand waarin hy verval het, is dit seker gepas dat die US deesdae nie bloot as ‘n Suid-Afrikaanse universiteit voorgestel word nie, maar by voorkeur as ‘n rasegte Afrika-universiteit. Deur met oorgawe eerder die politiek van die nuwe bewindhebbers as die akademie te dien, kan die US se universitêre status al hoe meer bevraagteken word.

Christo van der Rheede se ANC-gedienstigheid

Christo van der Rheede is die uitvoerende hoof van die AHi. Hy is in hierdie pos aangestel nadat hy die hoof van die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans was. Toe het hy ampshalwe veral bruines aangemoedig om lojaal aan Afrikaans te wees, maar hy het sy eie kinders in Engelse skole geplaas. Dit was nie erg genoeg om die transformasiesug van die AHi te demp nie. Van der Rheede moes opsluit die hoofpos by die AHi beklee.

Die aandag word deesdae graag daarop gevestig dat hierdie onderneming die AHi heet en nie meer die Afrikaanse Handelsinstituut nie. Nadat hy in hierdie pos aangestel is, het Van der Rheede dadelik aan Afrikaanse sakekamers die ANC-leviete voorgelees waarvolgens hulle nie eksklusief blank en Afrikaans mag wees nie. Dit is wesenlik dieselfde evangelie as wat Russel Botman aan die Universiteit Stellenbosch verkondig. Maar teen eksklusief swart ondernemings, soos dié wat die ANC-regering as swart ekonomiese bemagtiging met behulp van staatsteun tot stand bring, uiter Van der Rheede geen woord van kritiek nie. Dus, blanke ondernemings moet etnies en taalgewys inklusief wees en sonder owerheidsubsidie klaarkom en natuurlik belasting aan die staat betaal. Swart ondernemings, daarenteen, mag etnies en taalgewys eksklusief swart en Engels wees en boonop die voordeel van staatsteun geniet.

Van der Rheede hou van publisiteit. Die teks wat hy lewer, reken hy dermate as pêrels dat hy hulle graag op meer as een plek publiseer, bv in Rapport en op LitNet. Ek vestig vervolgens die aandag op die jongste drie gevalle.

In Rapport (28 April) en LitNet (3 Mei) kom Van der Rheede met die twyfelagtige stelling dat Plato die invloedrykste filosoof is. Dan vertel hy dat die gehalte van die lewensomstandighede in bv ‘n woongebied deur die aktiewe burgery bepaal word. In die nuwe Suid-Afrika ervaar ek dat ons met rommelstrooiery, betogings, optogte, vandalisme, eksponensiële misdaad en nie-betaling vir bv dienste geteister word, asook met snood ondankbaarheid vir wat blankes oor eeue hier tot stand gebring het. Die blankes kan so aktief soos moontlik in politieke sake wees, maar dit sal myns insiens waarskynlik nie ‘n snars verbetering aan hierdie onverkwiklike toedrag van sake bring nie.

Die rede is voor die hand liggend. Anders as voorheen is daar nou meerderheidsregering en teen anti-sosiale elemente in daardie meerderheid word nie doeltreffend opgetree nie. Die nuwe Suid-Afrika is immers op suksesvolle geweldadigheid gegrondves en daardie suksesresep word veral in daardie etniese groep voortgesit. Pleks van die werklikheid onder oë te hou, verklaar Van der Rheede in die ANC-idioom: “Die dorp se mense [is] verenig in hul pogings om ‘n eersterangse dorp te skep.”

Vervolgens noem Van der Rheede die duur en onnodige euwel van konsultate en van onbekwame amptenare. “As mense met die vereiste kundigheid aangestel is” kon die skandalige chaos myns insiens op die vlak van die sentrale, provinsiale en plaaslike regering vermy gewees het. In die ou Suid-Afrika was hierdie euwels en chaos en ondoeltreffendheid feitlik onbekend. Maar Van der Rheede erken dit nie. Ook nie dat dit nie net wenslik nie maar noodsaaklik is dat die beste mense sonder rassediskriminasie in poste aangestel behoort te word.

Die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer, is foutief. Die uitvoerende hoof van die AHi moet dit nie net insien nie, maar behoort dit ook te erken. Pleks daarvan pak Van der Rheede die skuld op hierdie vae frase: “gebrek aan aktiewe burgery.” Die punt is dat daar in die meerderheidsgroep hoogs aktiewe sektore is, maar die aktiwiteite is dikwels van ‘n anti-sosiale en destruktiewe aard. So lank dit die geval is, is die “visie om ‘n eersterangse dorp te skep” ‘n illusie wat nie verwerklik sal word nie.

Wat doen die AHi omtrent hierdie “uitdaging” wat, anders as in die geval van die ou Suid-Afrika, so eie aan die nuwe Suid-Afrika is? Daar is die AHi se Business adopts Municipalities-projek. Let op die Engelse naam wat kenmerkend van die AHi in sy nuwe gedaante is. Ook net “Business” en nie “Afrikaans Business” nie. Raadslede en amptenare word deur die AHi opgelei sodat hulle vorentoe hopelik beter kan funksioneer. ‘n Baie korter pad na beter dienslewering en met minder beslommernis en finansiële skade sou myns insiens wees as kwalitatiewe vereistes (bv funksionele geletterd en matriek of verkieslik ‘n graad) aan alle politici en raadslede gestel en amptenare op ‘n nie-rassistiese grondslag suiwer ingevolge bekwaamheid, formele kwalifikasies en ondervinding aangestel word. Op hierdie manier sou gouer en beter resultate behaal word, maar Van der Rheede noem dit nie, want sy ANC-gedienstigheid laat dit nie toe nie.

Op LitNet (9 Mei) het Van der Rheede groot lof vir Trevor Manuel se Nasionale Ontwikkelingsplan gehad. ‘n Mede-bruine en ANC-kameraad kan mos iets lewer wat goed is. ‘n “Duidelike toekomsroete” word glo uitgestippel. Maar soos ons die ANC ken, word die behoeftes van net ‘n deel van die bevolking aangespreek, vandaar die klem op bv behuising, water- en elektrisiteitvoorsiening, sanitasie, gesondheidsorg; almal in die konteks van gratis of gesubsidieerde verskaffing. Van der Rheede noem ook werkskepping. In ‘n land waarvan gesê word dat daar ‘n nypende tekort aan kundigheid is, is die voor die hand liggende vereiste myns insiens dat alle poste op ‘n nie-rassistiese grondslag vir almal toeganklik moet wees. Uit eerbied vir en solidartiteit met die ANC noem Van der Reede dit natuurlik nie.

In sy jongste skrywe (Rapport, 19 deser) verwys Van der Rheede, sonder om Solidariteit by die naam te noem, na die hofsaak waarin bruines van die departement korrektiewe dienste kla omdat hulle nie bevorder word nie. Bruines is volgens Van der Rheede “‘n gemeenskap wat toegewyd is tot ‘n nie-rassige samelewing gegrond op demokratiese waardes, maatskaplike geregtigheid en basiese menseregte en om op alle vlakke ‘n bydrae [te] lewer om die verdeeldheid te heel.” Dit is nogal ‘n indrukwekkende getuigskrif wat hy vir sy eie etniese groep uitskryf. Kom ons ontleed hierdie aanhaling.

Gaan dit hier om nie-rassigheid, geregtigheid, eenderse menseregte vir almal en die uitwissing van verdeeldheid? Die antwoord op al vier hierdie items is negatief. Nie ‘n enkele van die betrokke bruin klaers het hom/haar tot nie-rassigheid verbind nie. Hulle is dit almal eens dat hulle in dieselfde mate as swartes ten koste van wittes bevoordeel wil word. Nie een verklaar onomwonde dat rassediskriminasie afgeskaf moet word en dat wittes die gelyke geleenthede gegun moet word waarna die ANC so dikwels verwys nie. Die waarheid is myns insiens dat nie-wittes nie kans sien om op gelyke voet met wittes om poste mee te ding nie. Daarom is daar by nie-wittes absolute solidariteit ten gunste van blatante rassediskriminasie teen wittes. Daarom is daar hier ook nie sprake van geregtigheid, eenderse menseregte of die uitwissing van verdeeldheid nie. Hierdie klaers verlang dat die verdelingslyn getrek word tussen, aan die een kant, die bevoordeling van alle nie-wittes en, aan die ander klant, blatante rassistiese benadeling van wittes.

Dit is klaarblyklik ook Van der Rheede se standpunt. Maar hy gaan verder met sy bevoordelingsug vir sy eie etniese groep. Daar moet glo versnelde grondoordrag aan bruin boere wees en bruin nie-boere moet nie net woongrond en huise ontvang nie, maar sommer ook grond vir sakegebruik. Hy vaar nie in beginsel uit teen die instroming van inkommers nie, maar net in soverre dit bruines benadeel. Hy veg openlik vir sy eie mense en laat geen ruimte vir die gelyke behandeling van wittes nie.

Van der Rheede se hoofgrief is die onderskeid wat in die praktyk tussen “Coloured” en “African” gemaak word. Albei groepe moet volgens hom in dieselfde mate swart verklaar en bevoordeel word. Dit gaan dus vir Van der Rheede om anti-blanke solidariteit. Let op die volgende moedwillig misleidende stelling van Van der Rheede: “Om egter laer te trek en anti-swart of anti-regering-sentimente te propageer, neem ons terug na apartheid.” Van der Rheede se pro-swart- (veral pro-bruin-) en pro-ANC-sentiment en sy anti-blanke gesindheid kan myns insiens nie betwyfel word nie.

Ampshalwe word Van der Rheede deurgaans gekniehalter deur sy ANC-gedienstigheid wat funksioneer soos ‘n handrem wat die hele tyd aan is. Met hom aan die stuur, kan die AHi kwalik hoop om optimale resultate te behaal. Dit moet ‘n groot aanpassing van Afrikaner-sakelui verg om by die nuwe uitvoerende hoof van die AHi aan te pas. Van der Rheede bevorder versoening op dieselfde giftige manier as wat Russel Botman onlangs gedoen het, naamlik deur Afrikaners met ‘n laer te assosieer. Dit kan ‘n soortgelyke versoeningsdoel dien as Afrikaner-sakelui Van der Rheede met sy etniese groep se verlede konfronteer en hom vra hoe laat hy sy pondok of stroois verlaat het. Of as hulle onthou dat hy nou swart wil wees, kan na sy kaia of hut verwys word.