Wim de Villiers en die transformerende Universiteit Stellenbosch (US) boer met halwe waarhede. Die US word deesdae amptelik gekarakteriseer as ‘n multikulturele, “diverse” inrigting wat ‘n diversiteit van idees toelaat. Dit word gekontrasteer met die US van weleer, wat as monokultureel voorgestel word, onder meer omdat dit ‘n enkele onderrigtaal gehad het. In so ‘n opset is ‘n diversiteit van idees en uitnemende akademie glo nie moontlik nie. De Viliers beweer dat “diversiteit ‘n absolute vereiste vir uitnemendheid is want dit stel ons bloot aan ‘n verskeidenheid mense en idees” (US-webwerf 8 deser). My waarneming is egter dat die US voorheen in veel groter mate as tans ‘n verskeidenheid van idees toegelaat en aangemoedig het en akademies baie hoër agting geniet het.
Dit is baie duidelik dat daar by die US-bestuur geen sprake van ‘n diversiteit van idees oor transformasie is nie. Transformasie word sonder meer as die hoogste goed beskou; so goed dat dit maksimaal en so vinnig moontlik die US moet verswelg. Die US-rektor is self ‘n toonbeeld van iemand wat nie ruimte vir ‘n diversiteit van idees toelaat nie. Hy het byvoorbeeld op sy kenmerkende manier heeltemal ongenuanseerd op Degenaar se dood gereageer. Hy het net oog vir daardie aspekte van Degenaar se denke wat met sy eie radikaal linkse politiek versoenbaar is. Daarom het De Villiers van Degenaar gesê: “Hy het nie gehuiwer om kritiek te lewer op die onreg van apartheid nie.” In werklikheid het Degenaar hom baie genuanseerd oor apartheid uitgelaat.
Daar is idees van Degenaar wat De Villiers verkies om te ignoreer. Degenaar het in 1999 gesê: “Die voortbestaan van die Afrikaanse taal lê in die aanvaarding van ‘n morele verantwoordelikheid vir die bevordering daarvan en voortdurende waaksaamheid ten opsigte van die Afrikaanse kultuur. Voortdurende waaksaamheid is noodsaaklik, want die gevaar van kulturele imperialisme en die program van nasiebou hou ‘n bedreiging vir die taal en kultuur in. Waar Afrikaners onder apartheid op voortbestaan eerder as geregtigheid ingestel was, moet die nuwe bedeling verseker dat vir alle kulture voortbestaan in geregtigheid moontlik is” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 71; ook p 75). Waarop De Villiers se transformasie-agenda noodwendig afstuur, is die voortgesette afskaling van Afrikaans as onderrigmedium en die uitroeiing van enige ander sigbare tekens van Afrikanerkultuur. Degenaar, daarenteen, was ongekwalifiseerd ten gunste van Afrikaans as die primêre onderrigtaal aan die US (p 126). Dit is in ooreenstemming met Jan Marais se stigtingsvoorwaarde; iets waaraan De Villiers verseg om erkenning te gee.
Ek gebruik vervolgens die Slag van Andringastraat as ‘n gevallestudie om die valsheid van die US-bestuur se stewe na ‘n diversiteit van idees aan die kaak te stel. Net een vertolking van hierdie slag, die een waarin die wit studente ongekwalifiseerd die skuld kry, word deur die De Villiers-US aanvaar. Die benaming “slag” is in elk geval hoogs oordrewe.
Herdenking van die Slag van Andringastraat
Onlangs het De Villiers ‘n geleentheid benut en misbruik om uiting aan sy giftige politiek te gee. Reeds in sy intreerede (29 April) het hy die Slag van Andringastraat (Saterdag 27 en Sondag 28 Julie 1940) opgehaal en aangekondig dat die nageslag van die betrokke bruines eksklusief met spesiale US-studiebeurse bevoordeel gaan word. Ten einde in groter mate as Russel Botman hiermee oorboord te gaan, het De Villiers die 1940-gebeure aan die opruiming van vervalle geboue ingevolge die groepsgebiede gekoppel; iets wat meer as twee dekades later plaasgevind het. Hy gaan sonder meer uit van die laakbaar eensydige veronderstelling dat bruines in 1940 die onskuldige slagoffers van die boosheid van blanke US-studente was. Geen akademiese oorwegings geld by hierdie studiebeursbevoordeling van bruines bo wittes nie. Op die US-webwerf (29 Julie) is beweer dat die blanke studente in 1940 in die bruin woongebied “ingevaar” het en “grootskaalse skade” aangerig het. Wat die bruines destyds gedoen het, word polities korrek verswyg.
Tydens die 75-jarige herdenkingsbyeenkoms op 27 Julie het Derrick Hendricks, ‘n bruin raadslid van die Munisipaliteit Stellenbosch, beweer dat die 1940-gebeure ‘n “vernedering” vir die bruines was. Hy verwag klaarblyklik vergoeding vir bruines omdat die bevoordeelde blankes glo moet “terugploeg” in die benadeelde bruin gemeenskap. Hy noem dit “regstellende geregtigheid”. De Villiers het gesê dat die gebeure in 1940 ‘n “laagtepunt” in die gemeenskapsverhoudinge was en dat die wittes moet “regmaak” wat in die verlede verkeerd geloop het. Daar word ook beweer dat die US-koshuis Dagbreek in 2012 om verskoning vir die 1940-gebeure gevra het (Netwerk24, 28 Julie), terwyl talle Dagbreek-inwoners toe aangevoer het dat ‘n enkeling, Pieter Nel, die uittredende primarius, sonder om hulle te raadpleeg namens hulle om verskoning gevra en hulle beweerde ongehoorsaamheid en liefdeloosheid bely het.
Die uitstalling van die Slag van Andringastraat
‘n Ander aspek van hierdie saak en een wat De Villiers ook nodig gevind het om in sy intreerede op te haal, is die permanente uitstalling van die 1940-gebeure in ‘n herinneringskamer in die US-argief in die R W Wilcocks-gebou. Dit is die geesteskind van die vorige rektor, Russel Botman, wat as ANC-aktivis nooit ‘n geleentheid laat verbygaan het as hy die blanke en Afrikaanse US van weleer in ‘n ongunstige lig kon stel nie. Hy het bv sy bes gedoen om die US se ontbinde departement volkekunde met naziisme te assosieer (Praag 29.04.2013). In my bespreking van De Villiers se intreerede het ek die Slag van Andringastraat-uitstalling een “van die gemeenste dinge in die Botman-nalatenskap” genoem (Praag 10 Mei).
Botman wou graag gebeure in die US-verlede vind wat hy teen blankes kon gebruik. Hy het jaloers waargeneem hoe Jonathan Jansen aan die Universiteit Vrystaat die vervaardiging van die Reitz-video suksesvol tot ‘n kolossale voorval van blanke rassisme opgeblaas het. In die Slag van Andringastraat het Botman die US se teenhanger vir die Reitz-video gevind. “Hiervoor moes ver in die verlede na ‘n soortgelyke nietige insident gesoek en die besonderhede daarna met groot sluheid aan ‘n blywende groot klok [die uitstalling] gehang word” (Praag 25.08.2013). ‘n Gebou wat na ‘n US-rektor, RW Wilcocks, uit die apartheidsera genoem is, pas nie sonder meer in by die transformerende US nie. Deur die uitstalling van die Slag van Andringastraat in die Wilcocks-gebou te vestig, is ‘n “transformasie- oftewel Botman- (en dus ANC-) geurtjie” aan die gebou gegee.
Net soos Botman nie by Jansen agter wou bly wat anti-wit propaganda betref nie, wil De Villiers nie hê dat dit moet lyk asof hy minder transformasie-gesind as Botman is nie. Hy onderskryf dus Botman se eensydige pro-bruin vertolking van die Andringastraat-gebeure en oortref dan sy voorganger deur ekstra studiebeurse eksklusief vir die bruin nageslag van die beweerde Andringa-slagoffers in te stel. Let op watter afmetings Botman se aktivistiese verbeelding in 2013 by die opening van hierdie uitstalling aangeneem het: “Dis ‘n simbool van vernuwing en versoening. ‘n Plek wat akademiese uitnemendheid vier, historiese ongelykhede erken en ‘n optimisme oor Afrika se toekoms deel.”
Henry Jeffreys se rubriek
Toe hierdie jongste poging tot “heling” op die US-webwerf (22 Julie) aangekondig is, is lesers insae in twee dokumente gegee. Die eerste een is ‘n Henry Jeffreys-rubriek (Die Burger 15.12.2012) wat handel oor ‘n Botman-byeenkoms wat in aanloop tot die opening van die Andringa-uitstalling gereël is. Dit was die gewone storie: Huidige wit US-studente het bruines om verskoning vir die 1940-gebeure gevra, waarna die bruines die verskoning (rojaal) aanvaar het en die resultaat deur Jeffreys as ‘n “inspirerende voorbeeld van versoening” geloof is. Waarop dit neerkom, is dat die wittes die skuldiges en die bruines die heeltemal onskuldige slagoffers was en is.
Jeffreys erken dat daar “verskillende vertellings” oor die 1940-gebeure is en dat teenstrydighede daarin voorkom. Dan spring hy op sy kenmerkende manier na die siening wat hy verkies: “Wat ook al die presiese aard van die gebeure … ‘Die Slag van Andringastraat’ … is steeds ‘n bron van spanning tussen die bruin en wit gemeenskappe van Stellenbosch.” Sy aanhef lê egter nog voor: “‘n Klad op die naam van geslagte van Dagbreek-inwoners en ‘n sweer op die psige van die ontheemde bruin gemeenskappe van Stellenbosch.”
Dat die bruin inwoners in 1940 nie almal engeltjies was nie, blyk uit wat Aaron Cupido, een van diegene wat by die gebeure betrokke was, erken: dat hy die wit studente “met ‘n piksteel versterk met ‘n geroeste sesduimspyker” gekonfronteer het. Cupido is op 8 Augustus oorlede. Sy lewensverhaal is glo “‘n liefdesstorie” en “sy vertellings van die verlede was nooit bitter nie” (Die Burger, 17 Augustus, p 4). Die US-rektoraat is amptelik op Cupido se begrafnis verteenwoordig en ‘n huldeblyk is op die US-webwerf (15 Augustus) gepubliseer. Daarvolgens was Cupido “hoflik”. Maar (blanke) oud-dosente word normaalweg nie só deur die US gehuldig nie. Johan Degenaar was ‘n uitsondering.
Albert Grundlingh se weergawe
Die tweede dokument waartoe lesers op die US-webwerf (22 Julie) insae gegee is, is dié van die US-historikus Albert Grundlingh. Botman het Grundling se samewerking nodig gehad in ‘n poging om historiese geldigheid aan sy eensydige vertolking van die 1940-gebeure te probeer gee; te wete die veronderstelling dat die wit studente die skuldiges en die bruines die heeltemal onskuldige slagoffers was. As bronne noem Grundlingh eerstens die bruin Hilton Biscombe (redakteur) se boek, In ons bloed (2006), waarin die bruines se weergawe gestel word, tweedens Jeffreys se bogenoemde rubriek (Grundlingh herhaal sonder meer Jeffreys se klad-beskuldiging teen Dagbreek) en derdens Hermann Giliomee se boek oor hierdie onderwerp (kyk hier onder).
Grundlingh noem as agtergrond vir die 1940-gebeure die herdenking van die Groot Trek in 1938, die opbloei van Afrikanernasionalisme en die ontstaan van die pro-Nazi Ossewa-Brandwag-beweging. Wit-bruin betrekkinge is ook versuur omdat die Nasionale Party (NP) die 1938-verkiesing verloor het en dit in sommige kiesafdelings toegeskryf is aan die bruin kiesers se steun vir die Verenigde Party (VP). Die NP wou bruines se name van die gesamentlike kieserslys verwyder en woongebiedskeiding afdwing. By bruines wat daar “toenemende wrewel” en hulle is aangemoedig om hulle burgerregte te gebruik [ anders word (volgens ‘n VP-stemwerwer) “julle binne tien jaar almal weer slawe” (Giliomee, p 144).] ‘n Feit van deurslaggewende belang is dat die Slag van Andringastraat tydens die Tweede Wêreldoorlog plaasgevind het, met die VP wat ten gunste van Suid-Afrika se deelname aan die oorlog en die NP daarteen was. In Kaapstad is van almal verwag om ‘n 2 minute bidpouse vir ‘n Geallieerde oorwinning om 12-middag te eerbiedig. Van die US-studente het die bidpouse op Saterdag, 27 Julie 1940, doelbewus geïgnoreer en in Adderleystraat, Kaapstad, met soldate handgemeen geraak.
Hierdie studente het na Stellenbosch teruggekeer en wou daardie aand sien hoe die gebeure in die Cape Argus gerapporteer word. Grundlingh beweer hulle het ‘n “bier of twee gedrink” voordat hulle in ‘n tou by ‘n kafee in Andringastraat ingeval het om die koerant te koop. [Volgens Giliomee se teks (p 154-155) is dit moontlik dat die genoemde biere eerder in Kaapstad as in Stellenbosch (soos Grundlingh beweer) gedrink is. Dié storie kom in elk geval eers in 1979 van die verligte joernalis Schalk Pienaar, wat meer as die meeste van sy mede-studente aan drank geheg was.] Dit is baie moontlik dat van die bruines in die tou op ‘n Saterdagaand (in groter mate as die studente) wingerdgriep gehad het, maar dit word nie genoem nie. In die tou het sommige kopers hulle wangedra, bv deur in te druk, en die wittes en bruines het handgemeen geraak.
Dan neig Grundlingh se vertelling Botman-gedienstig: “Dit wil voorkom asof sekere studente met voorbedagte rade bruin mense aangerand het.” Nog meer Botman-gedienstig is sy volgende sin: “‘n Klipgooiery het gevolg.” Let op: Wanneer wittes na bewering iets verkeerds doen, word dit as die dade van wittes gespesifiseer. Wanneer die bruines op kenmerkende* manier met klipgooiery reageer, word nie gespesifiseer dat hierdie wandade deur bruines gepleeg is nie. Eers later noem Grundlingh: “‘n privaat koshuis, Protea, se vensters [is] deur bruin mense uitgegooi.” [* Enigeen wat, soos ek, die 1976-onrus op die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland eerstehands meegemaak het, weet dat die woord “kenmerkend” in hierdie konteks nie misplaas is nie. Daar is bedrewe bruin klipgooiers.]
Later is “‘n huis in Crozierstraat met klippe bestook,” maar weer word nie gespesifiseer dat bruines die skuldige party is nie. Daar word wel gespesifiseer dat wit “studente … die bruin woonbuurt ingevaar en amok gemaak [het] deur na willekeur bruin gesinne aan te rand.” In sy relaas wend Grundlingh talle ander subtiele pogings aan om sy rektor, Botman, gedienstig te wees, bv deur te noem dat die studente later as ‘n “wit jeugdige gespuis” beskryf is. [Volgens Giliomee (p 159) is dit Jan Rabie wat in 1956 hierdie beskrywing van sy mede-studente gepubliseer het, dus nadat hy hoogs verlig en sterk pro-bruin uit Frankryk teruggekeer het.] Grundlingh is sy huidige rektor, De Villiers, ook ter wille. Op 27 Julie het hy volgens die US-webwerf (29 Julie) weer sy “historiese oorsig” van die 1940-gebeure gegee. Dit kan bevraagteken word of Gundlingh sy aansien as historikus en akademikus verhoog het met die manier waarop hy met die Slag van Andringastraat omgegaan het.
Hermann Giliomee se koerantonderhoud
Die historikus Hermann Giliomee was in die ou Suid-Afrika as ‘n verligte en ‘n Dakar-ganger (1988) bekend. Soos Alex Boraine (Praag 8 Augustus) het hy in die nuwe Suid-Afrika ontnugter geraak. Anders as Boraine het hy erken dat die regses se toekomsvisie van Suid-Afrika onder ‘n swart bewind nader aan die kol as dié van die verligtes was: “Die meer rasionele faksie onder regses in [die] 1980’s het ‘n veel meer realistiese verwagting gehad van hoe die land vandag onder die ANC-bewind sou lyk” (Praag 19.10.2014). Ek het groot waardering vir Giliomee ontwikkel toe hy as US-raadslid hom jare lank met groot toewyding en uitgesprokenheid vir die behoud van Afrikaans as onderrigtaal beywer het.
In ‘n koerantonderhoud (Die Burger, 7 Augustus, p 13) sê Giliomee: “Ek het nooit gedog dat Stellenbosch … so amper Afrikaans sal versaak nie; dat ons nou … eintlik hier kláár oorwegend sowel voorgraads as nagraads Engels-medium is … Kyk, as ons nie hierso nou stérk staan teen die eise van die studente wat wil hê Stellenbosch moet álles in Engels aanbied nie, dan is die koeël deur die kerk vir Afrikaans.” Hy besef blykbaar dat De Villiers nie die ruggraat hiervoor het nie: “Die prognose [vir die US] is nie baie goed nie.” In sy boek oor Die Afrikaners (2013) verwys hy na die “verstikkende politieke korrektheid.” In die onderhoud merk hy tereg op dat dit “altyd Afrikaners” is wat Afrikaanse “taalstryders as belaglik afmaak.”
Giliomee onderskei tussen koloniale en republikeinse Afrikaners, soortgelyk aan die onderskeid tussen verloopte en nie-verloopte (of nie- en regte) Afrikaners. Hy stel voor dat egte Afrikaners moet mobiliseer en werk vir bv Afrikaans en ‘n private universiteit. Gedagtig aan die US se Engelse voorganger, die Victoria College, sê hy: “Stellenbosch het heeltemal half weer die queen se Afrikaner geword.” Die US se dosente bestempel hy as: “Totáál onsinnig! Hééltemal naïef! Dis mense wat geen begrip van die politieke werklikhede het nie.”
“Deesdae begin ek wonder of ek nie maar eintlik as ‘n Afrikaner-historikus skryf nie … Ek skryf as iemand wat nie énige begeerte het om die Afrikaners te verdedig of Afrikaners te besing nie, maar net as iemand wat sê: Kyk, ek het ‘n Afrikaner-agtergrond en ek probeer die Afrikaners verstaan en dáárdeur Suid-Afrika verstaan … En dan wil ek báie krities wees, maar ek sal nooit ontkén dat ek ‘n Afrikaner is nie.”
Hermann Giliomee oor die Slag van Andringastraat
In die literatuur word genoem dat die Slag van Andringastraat eers teen 2005 aan die vergetelheid ontruk en algemeen bekend geword het. Die aktivistiese Botman het gepraat van “the suppressed history of … the Battle of Andringa Street” (Bolander, 14.08.2013, p 6). Die 2005-datum verwys na Gustav Hendrich se US-magisterverhandeling, Die dinamika van blank en bruin verhoudings op Stellenbosch (1920-1945). Hoofstuk 7 (p 141-172) in Giliomee se boek, Nog altyd hier gewees: Die storie van ‘n Stellenbosse gemeenskap (Kaapstad: Tafelberg, 2007, 253p) is op hierdie navorsing gebaseer en vorm in meerdere of mindere mate die grondslag van wat sedertdien oor die Slag van Andringastraat kwytgeraak is. (Ek gaan vervolgens nie inligting herhaal wat reeds hierbo vermeld is nie.)
Giliomee noem dat daar in die 1938-verkiesing 1 109 bruines op die Stellenbosch-kieserslys was (p 141). Die VP het dié kiesafdeling met 30 stemme gewen (p 145). Dit is dus redelik om te aanvaar dat die NP weens die stemme van bruines die kiesafdeling verloor het. Die US-studente was oorwegend NP-ondersteuners en teen Suid-Afrika se deelname aan die Tweede Wêreldoorlog gekant. In die parlement het ‘n meerderheid van 13 stemme (dalk weens bruin kiesers) veroorsaak dat Suid-Afrika tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het (p 147). Die US-studente “was nie soseer pro-Nazi-Duitsland nie as anti-Brittanje” (p 153). Giliomee maak melding van die “parmantigheid”, “astrantheid” (p 150) en “uitdagende houding” (p 163) van die bruines. Daarteenoor is die blankes tydens die oorlog ontwapen (p 150) en het hulle sterk oor die beskerming van hulle vroue en kinders gevoel (p 151).
Die voorvalle in Adderleystraat, Kaapstad en Andringastraat, Stellenbosch, word verskillend in die berigte in die Cape Argus en Cape Times, aan die een kant, en Die Burger, aan die ander kant, beskryf. Die twee Engelse koerante het die VP en die bruines ondersteun, terwyl Die Burger in daardie stadium die NP en Afrikaners ondersteun het. Zainunnisa (Cissie) Gool, die dogter van Abdulla Abdurahman (albei was bekend vir hulle radikale, militante, kommunisties-neigende politiek), het sterk anti-blanke en pro-bruin berigte oor die gebeure die wêreld ingestuur. Giliomee skryf: “Daar bestaan min eenstemmigheid oor die onluste wat die Saterdagaand [in Stellenbosch] uitgebreek het” (p 155). Gool beweer dat “die studente aangeval het sonder dat hulle uitgelok is” (p 155) en dat hulle vir hulle skade en lyding vergoed moet word (p 162). [Dit is in hierdie tradisie dat Derrick Hendricks (kyk hier bo) deesdae steeds vergoeding eis en De Villiers namens die US gewilliglik vergoeding in die vorm van eksklusiewe studiebeurse betaal.] Die latere verligte skrywer Jan Rabie het gehoor “van ‘n bruin man wat ‘n wit meisie opsy gestamp het” (p 157). Ek het by ‘n gevestigde en eerbare blanke inwoner van Stellenbosch gehoor dat die vonk in die kruitvat gekom het toe ‘n bruin man ‘n blanke meisie geklap het. Van die bruines was ook met messe bewapen (p 156, 158). Giliomee se teks laat geen twyfel daaroor dat die bruines die klipgooiers was en dat hulle ‘n koshuis en ‘n huis se ruite uitgegooi en motors beskadig het nie.
Sondagmiddag, 28 Julie 1940, het honderde bruines van Du Toit-stasie na Adringastraat beweeg. “Sommige het ‘n kruiwa vol klippe gestoot” (p 159). ‘n Motoris het die Dagbreek-studente versoek om te kom help (p 159). Klippe het op die blankes “gereën” (p 159). “Die studente se aanval [!] en die gevegte het van ongeveer halftwee tot halfvyf geduur” (p 161). Die US-rektor, RW Wilcocks, het by die studente gepleit om die gevegte te staak. “Die studente het geprotesteer teen die wyse waarop Afrikanerburgers deur voorstanders van die oorlog geïntimideer en uitgetart word” (p 161). Die US-studenteraad het “beweer dat astrante en beledigende opmerkings ook teenoor wit vroue gemaak” is (p 163).
Daar was nooit sprake dat die bruines skadevergoeding sou betaal vir die verwoesting wat hulle aangerig het of dat hulle om verskoning sou vra nie. Van die blankes is egter sowel skadevergoeding as ‘n verskoning geëis. [Botman het (kyk hierbo) sake so bewimpel dat van die blanke US-studente in 2012 wel verskoning gevra het.] In 1940 was daar van blanke kant ordentlikheidshalwe wel bereidwilligheid om skade te vergoed, maar net aan onskuldige bruin slagoffers; dus nie aan die belhamels, klipgooiers en ander geweldenaars nie. Hieruit volg toe hierdie soort bruin logika: “Die blote gedagte dat bruin mense hul onskuld moet bewys voor hulle skadevergoeding kry, soos die studenteraad geëis het, was ‘n vernedering* wat sout in die wonde gevryf het” (p 164). [* Hendricks gebruik deesdae steeds die woord “vernedering” (kyk hierbo).] Later is gesê dat die bruin gemeenskap nie skadevergoeding wil hê “bloot as ‘n saak van jammerhartigheid nie, maar as ‘n saak van regverdigheid en erkenning van skuld” (p 169). [Hierdie standpunt, dat die bruines die heeltemal onskuldige en die blankes die heeltemal skuldige party was, is in die jaar van onse Here, 2015, holus-bolus deur De Villiers oorgeneem. Dit is waarom ek geskryf het van ‘n “Wim de Villiers beloning-vir-klipgooi projek” (Praag 25 Julie).] Wilcocks het ruggraat gehad en geweier om verskoning te vra (p 170, 172) en gesê: “Die verlening van skadevergoeding moet verstaan word eenvoudig as hulpverlening aan onskuldige kleurlinge wat skade gely het” (p 170).
In 1940 was die siening van die bruines se Stellenbosch Vigilance Movement (ja, hulle het toe al Engelse name verkies): “Dit spyt ons dat ons moet kla dat ‘n groot en vredeliewende seksie van die nie-blankes deur ‘n aantal van u universiteitstudente sonder oorsaak aangerand is en dat baie skade aan liggaam en eiendom aangerig is” (p 165). Later is uit ‘n bruin oord beweer: “Dat ons niks aan die hand kan doen om die oorsake te vermy, is te wyte aan die feit dat ons nie weet waarom ‘n groot seksie van die vredeliewende mense spesiaal uitgesoek is vir spesiale aanranding nie” (p 169). Die US-bestuur het die skade aan bruines se eiendom, motors uitgesluit, op ₤100 gestel (p 166). Ex gratia betalings (dus vrywillige vergoeding) van sowat ₤24 altesaam is daarna deur die US aan verskeie bruines gedoen (p 171).
Dit is myns insiens (histories) onaanvaarbaar dat Giliomee, toe nog meer verlig as tans, skryf: “Saam dui die verslae en berigte oorweldigend daarop dat studente die aggressors was” (p 156). Later gaan hy van kwaad tot erger: “Wat dit [die Slag van Andringastraat] in werklikheid was, was ‘n amokmakery en in sommige gevalle boewery, van jong wit mense met die doel om die bruin mense op die dorp te straf, te intimideer en te dwing om onderhorig te wees” (p 172). “In die geval van die Andringastraat-onluste in 1940 op Stellenbosch was dit hoofsaaklik wit studente wat vir die geweld verantwoordelik was sonder dat hulle daartoe uitgelok is” (p 194). Myns insiens sou daar veral op daardie Sondag geen voortsetting van die onrus gewees het as die bruines nie ‘n uitlokkende klipgooi-optog gehou het nie. Daar moet in ag geneem word dat Giliomee hom deur die bevindings van sy student, Gustav Hendrich, laat lei het en dat die vertolkings in daardie studie in die politieke klimaat van die nuwe Suid-Afrika vorm aangeneem het. Historici is nie bomenslike wesens nie. Hulle is noodwendig produkte van die tydperk waarin hulle lewe.
Berigte in Eikestadnuus
Iemand wat reeds langer as 60 jaar in Stellenbosch woon, GF Loedolff, het dit gewaag om in Eikestadnuus (13 Augustus, p 8; sien volledige brief hier onder) beswaar teen die eensydige, foutiewe voorstelling van die Slag van Andringastraat te maak. Hy het dit ‘n “politieke spel” genoem. Volgens hom was die kafee, waar die aanvanklike geveg uitgebreek het, “‘n gewilde plek onder studente”. Die kafee was op die eerste verdieping en die eienaar het “sy reg op toegang probeer uitoefen”. Hy noem dat sommige van die huise van bruin inwoners in die kern van Stellenbosch onbewoonbaar verklaar is. Hulle is na Idasvallei verskuif waar hulle in staat gestel is om teen billike voorwaardes beter huise te bou. Die situasie in Stellenbosch se Die Vlakte was dus soortgelyk aan dié in Distrik Ses, Kaapstad.
In die volgende uitgawe van Eikestadnuus (20 Augustus, p 8) onderskryf Albert Grundlingh die (wan)voorstelling van die Slag van Andringastraat as een waar die bruines die heeltemal onskuldige slagoffers van wit rassisme was. In dieselfde uitgawe (p 3) word meer as ‘n halwe bladsy afgestaan aan die menings van vier mense (met foto’s van elk) wat Loedolff se vertolking verdoem. Eerstens is daar Derrick Hendrickse, in affiliasie met bv die Palestine Solidarity Campaign en Stellenbosch Against Racism Campaign, wat verwys na hoe “painful” apartheid was en dat Stellenbosch glo “one of the most unequal towns” is. Tweedens is daar die bruin Hilton Biscombe, die redakteur van die bogenoemde 2006-boek, wat deur Sunmedia (wat as die US se uitgewery funksioneer) gepubliseer is en waarin die bruines se weergawes van die Slag van Andingastraat gedokumenteer is. Hy verwys na “Aaron Cupido op wie se [myns insiens onbetroubare] getuienis ons staat gemaak het”. Daar is die gewone stories van “menswaardigheid”, “maak seer” en “ons erfenis beswadder” en dat Loedolff eensydig, hatig, uittartend en beledigend is. Derdens is daar Jerome Slamat, die US rektor se assistent, wat saam met Nico Koopman deel van die rektoraat geword het om dit multi-etnies te maak. Dit is Slamat wat amptelik namens die US Cupido se begrafnis bygewoon het. Hy verwys goedkeurend na Russel Botman se kamer van herinnering en dan die gewone besware van belediging, seermaak, menswaardigheid en les bes dat die wittes hulle “aandadigheid aan die verkeerde dinge van die verlede” moet erken. Die bruines blyk so onskuldig soos ongebore babas te wees. Vierdens is daar Dawid Botha, ‘n DA-raadslid van die Munisipaliteit Stellenbosch, wat daarop roem dat sy pa die hier bo gediskrediteerde berigte oor die Slag van Andringastraat in die Cape Times geskryf het. Hy noem Cupido ‘n ikoon van vergifnis en versoening op Stellenbosch, soos wat Nelson Mandela dit op nasionale vlak is. Hy het dit teen mense wat “hatig vir eie gewin” die Slag van Andringastraat opblaas.
Wat die vyf briefskrywers genoem in die vorige paragraaf gemeen het, is dat blankes ter wille van versoening die volle skuld vir die 1940-gebeure moet aanvaar en die bruines ten volle kwytgeskel moet word; selfs dat die bruines op vergoeding geregtig is. Dan is daar die armsalige Martie Retief Meiring wat in die konteks van Erfenismaand beweer “alles was nie so blink in die verlede van Stellenbosch nie, want daar was “slawerny … armoede … diskriminasie”. Ek wens daar is êrens ‘n toekenning vir haar wat duidelik maak wat sy is.
Loedolff het nie op hom laat wag nie en in die volgende uitgawe van Eikestadnuus (27 Augustus, p 8) gereageer. Sy hoofbeswaar is dat hierdie mense nie op eerstehandse inligting aangewese is nie terwyl hy van 1941 tot 1945 op Stellenbosch studeer het en sy inligting kort na die gebeure bekom het. Hy beklemtoon die hoë graad van uittarting wat daar by die bruines was. Ook vertel hy van ‘n bruine wat aan hom gesê het dat die opruiming van die vervalle bruin woongebied in die kern van Stellenbosch ingevolge die groepsgebiedewet “die beste ding [was] wat kon gebeur het”.
Slot
‘n Rektor soos Wilcocks was in die sielkunde geskool en het dus verstaan wat in mense se koppe aangaan. Hy het onderskei tussen die skuldige en onskuldige slagoffers, sowel wit as bruin, van die Slag van Andringastraat. De Villiers, daarenteen, is ‘n medikus wat geen formele naskoolse opleiding in die humaniora of sosiale wetenskappe het nie. Daar kan kwalik van hom verwag word om afdoende begrip te hê van hoe mense se koppe werk. Hy verstaan blykbaar nie politiek en die heersende ideologiese stryd nie. De Villiers is klaarblyklik een van dié van wie Giliomee gesê het dat hy “geen begrip van die politieke werklikhede het nie”. Nog minder besef De Villiers dat daar ingeskrewe studente (met bv eksklusiewe, nie-meriete US-studiebeurse) op die kampus is wat veel eerder op rewolusionêre jukskeibreking as studie ingestel is; elemente wat, soos die ANC, beter toegerus is om bestaande strukture af te breek as om iets beters in die plek daarvan tot stand te bring. Vir ‘n universiteit is sy rektor se naïwiteit nie ‘n bate nie.
Anders as Wilcocks onderskei De Villiers nie tussen die skuldige en onskuldige slagoffers van die Slag van Andringastraat nie. Volgens De Villiers se vertolking was die wit studente die skoorsoekers en geweldenaars en die bruines deur die bank die onskuldige en vreedsame slagoffers. Daar is hier geen sprake dat hy ‘n “diversiteit van idees” oor die gebeure bevorder nie. Volgens De Villiers moet nie slegs die onskuldige bruines, soos Wilcocks wyslik geredeneer het, vergoed word nie. Nee, al die betrokke bruines moet bevoordeel word; ook die kranige klipgooiers. Omdat dit na ‘n driekwarteeu nie prakties moontlik is nie, is besluit dat hulle nageslag die vrugte van hulle voorouers se (goeie) dade in die vorm van eksklusiewe US-studiebeurse kan pluk. Uiteraard is hierdie eksklusiewe studiebeurse nie om suiwer akademiese redes ingestel nie. Polities korrek is De Villiers klaarblyklik glad nie begaan oor wat die oorlewende blanke slagoffers van sy filantropie of paternalisme dink of hieroor voel nie.
‘n Rektor is veronderstel om ‘n deurwinterde akademikus te wees wat deur onder meer voorbeeldstelling al die akademiese bedrywighede van ‘n universiteit rig. Dit impliseer dat hy ewewigtige, objektiewe, wetenskaplike en sover moontlik ideologies neutrale leiding moet gee. Pleks hiervan kom De Villiers met ‘n eensydige, subjekiewe, ideokratiese benadering wat dogmaties die mode-politiek van die oomblik ongenuanseerd aanvaar asof dit ‘n wit-en-swart (oorwegend swart) aangeleentheid is. Daar is myns insiens nie sprake van grootsheid van gees nie. De Villiers behoort daarom nie ‘n rektor te wees nie, veral nie aan ‘n universiteit wat kragtens sy stigtingsvoorwaarde oorwegend Afrikaans moet wees nie.
Europa ondervind ‘n toevloei van onwettige immigrante wat die kultuur van die tradisionele inwoners bedreig. Die US ly onder die teenwoordigheid van elemente wat nie op die kampus is om in die eerste plek te studeer nie, maar om die universiteit se kultuur radikaal te verander sodat hulle (eerder as die tradisionele studente) welkom kan voel. Sowel Europa as die US het nie die durf om die probleem onder oë te sien en drasties op te tree deur van die ondermyners ontslae te raak nie. Aan die Universiteit Kaapstad is afgesien van optrede teen onrusstokers. Dit bring mee dat die Rhodes Must Fall-beweging “met hernude energie met hul plan voortgaan om die instelling van kolonialisme te verlos” (Die Burger, 22 Augustus, p 7). Die US het herbevestig dat hy in toegeemodus bly. Die jongste is dat De Villiers sy “afkeur van magsvertoon” uitgespreek het (US-webwerf 22 Augustus). Dus, Open Stellenbosch het ‘n vrypas om met sy protes voort te gaan en druk uit te oefen om die US ooreenkomstig sy wense te transformeer. Die rektor sal hierdie boosheid nie met “magsvertoon” bestry nie.
Aangesien Netwerk24 oor ‘n betaalmuur beskik, haal ons graag die belangwekkende brief van GF Ludolff wat in Eikestadnuus verskyn het, volledig hier aan. Vir diegene wat wel toegang tot Netwerk24 het, word die skakel in die opskrif geplaas. – Redaksie
Die wanvoorstelling van die Slag van Andringastraat gaan darem nou te ver en het ’n vrot politieke spel geword.
Die sogenaamde inligting in Eikestadnuus en Die Burger is alles behalwe die waarheid. Ek is nou meer as 60 jaar op Stellenbosch en het nou vir die eerste keer gehoor Die Vlakte genoem word. Die Vlakte is natuurlik ’n mooier beskrywing om die ware toestand van dele daarvan te verbloem. Die gesondheidsdepartement van die munisipaliteit het toe reeds ’n paar van die gehuggies as onbewoonbaar verklaar tensy besliste verbeterings aangebring word. Dit was beslis nie ’n mooi deel van Stellenbosch nie en ek was skaam om dit te aanskou. Daar was beslis nie 3 700 mense soos beweer word nie en nog minder ses skole en vier kerke. In die gebied wat genoem word, word Andringastraat nie eers genoem nie.
Die beskrywing van die slag van Andringa-straat is blote wensdenkery en onsin. Hoe op aarde sal ’n groep studente so ’n buurt aanval sonder enige rede? Wat sou hul daarmee bereik het en watter skade kon hulle tog aangerig het in so ’n swak woonbuurt? Mnr. Hendrikse was toe nog nie gebore nie of was op sy beste nog ’n kleuter om nou met gesag daaroor en oor die slag te wil praat. Alles wat hy kwytraak is dus hoorsê en ’n eensydige wanvoorstelling. Om dit ’n slag te noem, moes daar êrens ’n geveg gewees het en met wie sou die studente daar gaan baklei het?
Wat het in der waarheid gebeur? Skuins regoor die huidige drankwinkel in Andringa-straat was daar ’n kafee op die eerste verdieping van die gebou. Dit was ’n gewilde plek onder studente. Voor die laaste trap na die lokaal was daar ’n kennisgewing “reg van toegang voorbehou”. Op die aand het ’n groep bruin jeugdiges voor die kafee vergader, maar die bestuurder van die kafee het sy reg op toegang probeer uitoefen, waarop die groep handgemeen geraak en tafels begin omkeer het.
Van die mansstudente in die kafee het die bestuurder gaan help. ’n Wilgenhoffer het sy koshuismaats geskakel en hulp gevra, waarop ’n woeste vuisgeveg met hul aankoms ontstaan het. Die studente het die geveg gewen en die jeugdiges tot by “Die Vlakte” teruggejaag sonder om verdere skade aan te rig. Die geveg was dus in Andringastraat en nêrens naby Die Vlakte nie. Die gedwonge verskuiwing is ook skeefgetrek. Toe Idasvallei ontwikkel is, is erwe teen 40 pond beskikbaar gestel – met riool- en waterdienste ingesluit. Huislenings oor 30 jaar teen ’n vaste koers van 3,5% per jaar is aangebied. Een van die inwoners van die gebied het aan my gesê die opruiming van die gebied was die beste ding wat kon gebeur en dat hy toe ’n mooi huis kon bou.
GF LOEDOLFF
STELLENBOSCH
Leon Lemmer: Universiteit Stellenbosch: Verder oor die afgrond
Die rektor van die Universiteit Stellenbosch (US), Wim de Villiers, het myns insiens op 30 Mei doelbewus versuim om die dood ‘n eeu tevore van die US se groot weldoener, Jan Marais, op die US-kampus te gedenk. Pleks van ooreenkomstig die US se stigtingsvoorwaarde dit te beklemtoon dat die US oorwegend ‘n Afrikaanse universiteit moet wees en bly, het De Villiers in sy intreerede as rektor op 29 April die minister van hoër onderwys, die kommunis Blade Nzimande, ge-eggo: “Stellenbosch is not an Afrikaans university.”
Kort voor 30 Mei is Afrika-dag (25 Mei) en kort daarna Jeugdag (16 Junie), eintlik ‘n verheerliking van die Soweto-opstand in 1976, egter wel amptelik op die kampus gevier, asook Mandela-dag (18 Julie). Afrika- en Mandela-dag is nie openbare vakansiedae nie, maar hulle sterk assosiasie met swartes maak hulle viering vir De Villiers gebiedend. Van Riebeeck-dag (6 April), oftewel Beskawingsdag, is weens FW de Klerk se oorgawe aan swart mag nie meer ‘n openbare vakansiedag nie en die neo-US het geen erg daarin om dit te gedenk nie. In werklikheid behoort die intrede van Europese beskawing in Suidelike Afrika deur al die universiteite in die streek gevier te word; des te meer omdat die universiteitswese een van die vele vrugte van Europese beskawing is.
As iemand nog oor die aard van De Villiers se mentaliteit getwyfel het, het hy seker gemaak dat almal weet waar sy simpatie lê toe hy heeltemal ongevraag ‘n artikel ter viering van Mandela-dag gepubliseer het (kyk hier onder). Dié dag word deesdae jaarliks op die US-kampus gevier. (Op die Universiteit Vrystaat se webwerf staan dat elke dag daar Mandela-dag is.) Aan die US het die Mandela-viering vanjaar, soos wat kenmerkend van die neo-US geword het, ‘n Engelse naam, Toasties for Tummies, gehad (US-webwerf 22 deser); gratis toebroodjies is eksklusief aan nie-wittes uitgedeel. Maar moenie van die neo-US verwag om een keer in ‘n eeu Jan Marais te gedenk nie, al is die US veel meer aan Marais as aan Nelson Mandela verskuldig. Van ideologiese neutraliteit, soos dit by ‘n universiteit hoort, is daar geen sprake nie, gevolglik word Afrikadag, die Soweto-opstand en Mandela-dag gevier omdat hulle met swartes geassosieer word. Beskawingsdag en Afrikaansdag (14 Augustus), daarenteen, word vanweë hulle assosiasie met blankes, veral Afrikaners, nie gevier nie.
Die jongste is dat die US die sogenaamde Slag van Andringastraat (1940) na 75 jaar op 27 deser gaan gedenk. De Villiers sal een van die sprekers wees. Volgens ‘n berig op die US-webwerf (22 deser) het blanke studente in 1940 “groot skade” in die bruin woongebied aangerig. Uiteraard word polities korrek niks gesê oor die klipgooiery en skade wat die bruines aan onder meer ‘n koshuis aangerig het nie. Die Slag van Andringstraat word afgestof en eensydig heropgedis omdat De Villiers daarna in sy intreerede verwys het. Hy het toe aangekondig dat die US voortaan die vermeende nageslag van hierdie bruines eksklusief met studiebeurse gaan beloon; as’t ware ‘n Wim de Villiers beloning-vir-klipgooi projek. Sy toespraak op 27 deser kan aan hom die geleentheid gee om verskoning te vra omdat die US ‘n driekwarteeu lank gesloer het om met die geld vorendag te kom. Vir die soveelste keer sedert 1990 word geweld en ander misdaad ruim vergoed.
De Villiers is klaarblyklik vasbeslote om te bewys dat hy sy voorganger, Russel Botman, in politieke linksheid kan oortref; dat die aanstelling van ‘n blanke as opvolger vir ‘n bruin rektor transformatories glad nie ‘n terugwaartse stap was nie. Sedert sy diensaanvaarding op 1 April het De Villiers hom binne sy eerste kwartaal as rektor met oorgawe en onontsnapbaar in die linkse politieke hoek vasgeverf. Hy leef sy onredbare linksheid met passie uit. Sy verknogtheid aan mode-politiek verseker dat hy presies die teenoorgestelde standpunt as Allan Bloom (1930-1992) huldig: “True openness means closedness to all the charms that make us comfortable with the present” (The Closing of the American Mind: How higher education has failed democracy and impoverished the souls of today’s students, London: Penguin, 1987, p 42).
Die De Villiers-redenasie kom neer op iets soos die volgende: Die land word nie deur die beste mense (op al drie vlakke) regeer nie. Op die regbank word nie die beste regslui aangestel nie. In die nasionale sportspanne word nie die beste spelers gekies nie, ens. Die demografie-gedrewe, polities korrekte US is gevolglik gemaklik daarmee om nie die akademies beste studente tot studie toe te laat of die akademies beste dosente aan te stel nie. Daar is by die US glo steeds ‘n strewe na uitnemendheid, maar deesdae is dit sekerlik eerder politieke as akademiese uitnemendheid.
Wim de Villiers oor Mandela-dag
In sy artikel ter viering van Mandela-dag (Die Burger, 16 deser, p 15) noem De Villiers Mandela by voorkeur Madiba, soos ‘n mens van ‘n onkritiese bewonderaar kan verwag. De Villiers dink ons doen die nalatenskap van Mandela gestand deur “te besin oor hoe ons mekaar help om vooruitgang te maak in die lewe.” Vergete is die ANC se pogings om die land onregeerbaar te maak en tot in die grond af te breek. De Villiers meen Mandela is “die man wat ons steeds onderrig oor die deugde van onbaatsugtige diens aan andere.” Werp dit lig op die soort “onderrig” wat die US verskaf? Het Mandela ook ‘n lofwaardige voorbeeld met sy bomplantveldtog gestel? Is selektiewe geheue ‘n bate in die akademie? Wanneer het Mandela “onbaatsugtig” en versoenend geword en mooi broodjies begin bak? Eers nadat hy sy sin gekry het, naamlik toe swartes die politieke mag oorgeneem het. Eers toe is van almal verwag om die gewelddadigheid, wat so kenmerkend van die UDF/ANC was, stop te sit. Mandela was die grondlegger en eerste hoof van MK, die geweldsarm van die ANC. Mandela is die onbetwisbare vader van die geweld wat tot op hede in die land voortduur.
De Villiers spog met die US-dwaasheid om in 1996 ‘n akademies waardelose eredoktorsgraad aan Mandela toe te ken. Dit maak sin vir De Villiers, want so ‘n daad is in die mode en polities korrek. Dit verhoog die aansien van die US in die linkse politiek, maar glad nie die akademiese aansien van die universiteit nie. Aan die neo-US het dit die gevestigde gebruik geword om akademiese korrektheid ondergeskik aan politieke korrektheid te stel; iets wat gewoon ‘n skande is. Mandela word soos volg aangehaal: “Onderwys is die kragtigste wapen waarmee ons die wêreld kan verander.” Dit pas De Villiers om nie te noem dat dit marxiste is wat die wêreld eerder wil verander as verbeter nie. Ook nie dat dit die UDF/ANC was wat die strydkreet “liberation before education” aangehef het en daarmee ‘n geslag onopgevoedes of ongeskooldes gelewer het nie.
Wanneer De Villiers oor navorsing aan die US skryf, noem hy polities korrek “maatskaplike uitdagings soos werkloosheid, armoede [en] ongelykheid.” In sy intreerede het De Villiers in sy Amerikaanse idioom ‘n swart student as navolgenswaardige voorbeeld voorgehou. Hierdie keer is dit ‘n bruin student wat glo by die US se Hope@Maties-program gebaat het. Let op die Engelse benaming en dat die program eksklusief by “histories agtergeblewe skole” aangebied word. Neem dit dus met ‘n knippie sout as die US roem op sy inklusiwiteit. Blankes mag van bevoordeling uitgesluit word, maar nie-wittes moet altyd in dieselfde mate of meer as blankes by enige bevoordeling ingesluit word. Gaan De Villiers volgende keer ‘n blanke student (bv ‘n Afrikaanssprekende boerseun) as toonbeeld voorhou of sal hy liewer polities korrek ‘n Indiërstudent uitsoek?
Die US-studenteraad het ook ‘n beursfonds. Uit die Engelse naam, M4M (Maties for Maties), kan (moontlik) afgelei word dat dit hier ook by voorkeur om hulp aan nie-wittes gaan. De Villiers noem dat die US vanjaar meer as 22 000 aansoeke vir die 5 000 studieplekke ontvang het. Wat hy gerieflikheidshalwe nie noem nie, is dat daar ras- en geslagsgebaseerde kwotastelsels bestaan waarvolgens nie-wit eerder as wit kandidate en vroue eerder as mans tot studie aan die US toegelaat word. By studentetoelating bestuur die US intern (dus buite die openbare oog) na willekeur die pas van verswarting. Wat oogluikend aan die neo-US teen blankes gepleeg word, kan kognitiewe ongeregtigheid en kognitiewe ontmagtiging genoem word. Die soort diversiteit wat nagestreef word, is die vermindering van die blanke komponent en die vermeerdering van die nie-blanke komponent by sowel die studente as die personeel. Inklusiwiteit word vertolk as die insluiting van nie-wittes by enigiets waarby blankes betrokke is. Die omgekeerde geld egter nie. Daarom word blankes in talle opsigte uitgesluit van die bevoordeling wat aan nie-blankes toebedeel word, of blankes word in mindere mate bevoordeel, bv by toelating tot studie, studiebeurse, plasing in koshuise, ens. Dit kom op doodgewone rasse- en geslagsdiskriminasie neer maar word transformasie of regstelling genoem.
Daar is geen sprake van ewewigtige nie-rassigheid of ewekansige onbewustheid van kleur nie. Sowel ras as geslag speel ‘n deurslaggewende rol in alle besluitneming aan die neo-US. Byna 55% van die US se inkomste uit studentegelde word aan beurse en lenings uitbetaal. Hiervan gaan 55% aan bruin, swart en Indiërstudente, hoewel hulle steeds die minderheid is. De Villiers wil vorentoe graag meer beurse toeken en dit sal sekerlik by voorkeur aan nie-wittes gaan, want alles moontlik word gedoen om te sorg dat wanneer die US in 2018 sy eeufees vier die nie-wittes die meerderheid sal wees. Die studiegeld wat blankes betaal, asook blankes se donasies, maak dit moontlik om kwistig studiebeurse aan nie-blanke studente toe te ken.
Andreas van Wyk oor Jan Marais
Saam met De Villiers se artikel is daar ‘n foto gepubliseer van die geleentheid toe Mandela ‘n eredoktorsgraad van die US ontvang het. Klaarblyklik word dit as ‘n trotse oomblik in die geskiedenis van die US beskou. Andreas van Wyk was toe die rektor en hy lyk hoogs in sy skik met wat die US gedoen het. Van Wyk was ‘n Broeder en het in 1992 tydens sy ampstermyn as rektor gesorg dat die wet op die US verander word deur te spesifiseer dat die universiteit se voertaal toe Afrikaans was. Amanda Gouws en Johan Hattingh was onder diegene wat daaroor gal afgegaan het (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 62-63).
Van Wyk is die voorsitter van die trustees van Het Jan Marais Nationale Fonds. Hy het die leiding by die plegtigheid op 30 Mei geneem toe Marais se dood na ‘n eeu gedenk is. Die teks van sy toespraak by die dinee in die Coetzenburg-huis, wat eens Marais se woning was, is op LitNet (Menings, 1 deser) gepubliseer. Daarin maak hy geen melding van Marais se uitdruklike voorwaarde vir sy skenking wat die ontstaan van die US moontlik gemaak het nie. Marais se bewoording is: “De Hollandsche Taal in zijn beide vormen – dwz Afrikaans zoowel als Nederlandsch – geen minder plaats dan het Engelsch innemen zal” (JC Steyn, Ons Gaan ‘n Taal Maak, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 183). Van Wyk se verontskuldiging is dat die nakoming van Marais se voorwaarde die verantwoordelikheid van die trustees van ‘n ander fonds, die Jan Marais Fonds, is.
Onderaan sy teks kan gesien word dat Van Wyk nogal geïrriteerd was omdat iemand dit durf waag het om hom te kritiseer omdat hy nie Marais se US-stigtingsvoorwaarde opgehaal het nie. Die punt is dat Van Wyk een van diegene is aan wie die verantwoordelikheid toevertrou is om te sorg dat Marais se wense uitgevoer word noudat hy dit nie meer self kan doen nie. Van Wyk weet eerstehands van die stelselmatige agteruitgang van Afrikaans aan die US. Hy weet dat dit De Villiers se uitgesproke beleid is om nie net voort te gaan met die verswarting en verengelsing van die US nie, maar dat hy hierdie prosesse wil versnel. Op hierdie manier sal Afrikaans ongetwyfeld al hoe meer afgeskaal word. Op die US-webwerf en in die berigte in Die Burger word Marais se US-stigtingsvoorwaarde deurgaans en myns insiens doelbewus verswyg. Van Wyk se mening kan nog aansienlike gewig op die kampus dra, as hy maar net bereid sou wees om vir Afrikaans in die bres te tree. Enigeen wat met gesag oor Marais se nalatenskap kan praat behoort te beklemtoon dat die US taalgewys op die verkeerde pad is. Die rektor en die US-raadsvoorsitter behoort uitgedaag en verkieslik verplig te word om sonder omhaal van woorde te sê of hulle Marais se wens eerbiedig of ignoreer. ‘n Mens behoort nie ter wille van die vrede oor so ‘n belangrike saak soos die heil van Afrikaans as onderrigtaal te swyg nie.
Wim de Villiers se brief
Na sy eerste kwartaal as rektor het De Villiers ‘n omsendbrief per e-pos aan die US-personeel en -studente gestuur (US-webwerf 17 deser). Eintlik reageer hy op Open Stellenbosch se weerstand teen Afrikaans op die kampus: in die klaskamers, administrasie en koshuise. De Villiers is gepla met die Grondwet en die Departement Hoër Onderwys se beleid en glad nie met Marais se stigtingsvoorwaarde nie. De Villiers vertolk sy standpunt as nie-ideologies, oftewel nie-polities: “Die behoud van Afrikaans as onderrigtaal moenie beskou word as die aankleef van ‘n bepaalde politieke ideologie of ‘n meganisme vir uitsluiting nie. Enige taal, in ons konteks ook Engels, kan ‘n struikelblok in die pad van toelating of akademiese sukses wees. Daarom is dit die US se oogmerk om tersiêre opvoeding deur middel van Afrikaans én Engels te bevorder … [gevolglik] gaan ons nie by ‘n ideologiese debat – hetsy pro- of anti-Afrikaans – betrokke raak nie.”
Die Burger (20 deser, p 1) het in sy berig De Villiers se bevordering van Afrikaans én Engels beklemtoon. Die punt is dat die huidige taalbeleid van die US, waarvolgens Afrikaans en Engels net voorgraads (teoreties) gelyke status geniet, reeds ‘n verkragting van Marais se voorwaarde is. Afrikaans mag nie ‘n mindere status as Engels hê nie, terwyl openlik erken word dat nagraadse onderrig (hoofsaaklik) in Engels geskied en dat tolking van Afrikaans na Engels voorgraads nodig is, maar nie noodwendig tolking van Engels na Afrikaans nie. Die US is moreel, histories en kontekstueel (as die enigste Weskaapse universiteit wat in ‘n mate onderrig in Afrikaans aanbied) veronderstel om pro-Afrikaans te wees, maar De Villiers weier om openlik pro- of anti-Afrikaans te wees. Daar is egter geen rede om sy pro-Engelse gesindheid te bevraagteken nie.
Die gevaar wat die US se huidige taalbeleid van gelyke status vir Afrikaans en Engels inhou en die rektor se oorgewilligheid om aan die eise van ‘n klein groepie in die swart minderheid toe te gee, het pas by ‘n buurinrigting, die Landboukollege Elsenburg, geblyk toe die 50-50%-taalbedeling oornag in uitsluitlik Engelse onderrig verander is, al is die Afrikaanssprekende studente die meerderheid (Maroelamedia 23 deser).
Dat De Villiers nou erken dat Engels ‘n uitsluitingsmeganisme kan wees, is ‘n wins. Die rede waarom hierdie erkenning polities nie te inkorrek is nie, is omdat plattelandse bruin studente probleme met onderrig in Engels kan ondervind. Die belange van blanke studente, veral Afrikanerstudente, geniet sekerlik nie voorkeur bo dié van nie-blanke studente nie. Die uitgesproke ideaal is dat die blanke studente minder en die nie-blanke studente meer moet word; in getal en persentasiegewys.
Voorheen het ‘n bruin en hoogs aktivistiese bevrydingsteoloog as die studentedekaan gefunksioneer. Daarna is hierdie pos uitgebrei deur ‘n Sentrum vir Inklusiwiteit te stig met dieselfde aktivis aan die hoof. Hierdie skuif is deur die vorige rektor, Russel Botman, sonder die US-raad se goedkeuring gedoen. Die sentrum is gevolglik gesluit. De Villiers het hierdie afskaffing ondersteun met die argument dat inklusiwiteit in alle US-aksies nagestreef moet word. Swart studente dring egter op die herinstelling van die pos van studentedekaan aan. Omdat toegewing aan eise uit daardie oord aan die orde van die dag is, word hierdie saak nou verder deur die US-bestuur ondersoek.
Transformasie, wat in die praktyk wesenlik verswarting en verengelsing beteken, gaan versnel word. Nico Koopman, ‘n bruin bevrydingsteoloog, is onlangs met De Villiers se seën as ‘n viserektor aangestel. In sigself is hierdie aanstelling deel van transformasie. Nou gaan die woord “transformasie” deel van Koopman se viserektorbetiteling word. Transformasie, wat glad nie deel van die wesenlike akademiese aard van ‘n universiteit is nie, gaan waar moontlik oral figureer. Daar word selfs gewag gemaak van die “transformasie-kompetensie” van die personeel en studente. By dosente is blote akademiese bekwaamheid klaarblyklik nie meer voldoende nie. Hulle sal ook die vermoë moet openbaar om entoesiasties die mode-politiek van transformasie te ondersteun. Daar gaan ook “vernuwing van die institusionele kultuur” wees. Soos op Potchefstroom word die eertydse prominensie van Afrikanerkultuur en Afrikaans nie op die kampus geduld nie.
‘n Kantoor vir Transformasie gaan tot stand gebring word en ‘n Transformasiekomitee word gestig. Hierdie opset lyk boosaardiger as die Sentrum vir Inklusiwiteit wat afgeskaf is. Nog is dit het einde niet. ‘n Navorsingsleerstoel in Versoening en Transformasie gaan ingestel word. Dit herinner aan die Institute for Reconciliation and Social Justice aan die Universiteit Vrystaat wat na die Reitz-sage deur Jonathan Jansen in die lewe geroep is. Die studentedekaan, die hoof van die transformasiekantoor en die transformasieprofessor in die nuwe leerstoel, asook moontlike ander personeellede in hierdie drie instansies, sal seker by voorkeur almal nie-wit moet wees* om “legitimiteit” aan hierdie poste te verleen, of dit sal mense moet wees wie se oorverligtheid oorbekend, oftewel berug, is. (Kampustalent wat vir aanstelling in die leerstoel kwalifiseer, is die uitgelese Anton van Niekerk en die aartsfeminis Amanda Gouws.) Aan die US word daar deesdae in elk geval indien enigsins moontlik nie-wittes aangestel, sodat dit as ‘n wen-wen transformasiesituasie getakseer sal word. [* Samuel Johnson (1709-1784) het die absurditeit van hierdie soort redenasie met die volgende opmerking uitgewys: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The Life of Samuel Johnson, London: Everyman, 1992, vol 2, p 527.)]
Suiwer akademies gesproke is hierdie skuiwe egter ‘n ramp, want baie geld, wat progressief meer sal word, word na hierdie nie-akademiese foefies gekanaliseer. Dit is geld wat aan ‘n egte universiteit vir die uitbouing van die akademie aangewend sou word. Hou in gedagte dat die eertydse Departement Afrikaanse Kultuurgeskiedenis, wat voortreflike akademiese werk gedoen het, nie toegelaat is om aan die neo-US voort te bestaan nie. ‘n Leerstoel in Versoening en Transformasie, wat ‘n sterk ANC-geur het, word egter nou as nodig, selfs as noodsaaklik, beskou. Wat dit duidelik uitwys, is dat daar ‘n verskuiwing van behoudende, sinvolle akademie na ANC-gedienstige politieke opportunisme plaasgevind het.
Michael le Cordeur oor Mandela-dag
Toe Michael le Cordeur sien sy rektor, De Villiers, het oor Mandela-dag in Die Burger gepubliseer, het hy blykbaar besluit om ook ‘n artikel oor sy held saam te stel en dit oor die boeg van Afrikaans te gooi. Myns insiens het Die Burger (21 deser, p 11) sy teks graag gepubliseer. (Oudergewoonte is Le Cordeur se artikel ook op die webwerf van die Afrikaanse Taalraad gepubliseer.) Vir Le Cordeur is Mandela baie meer as bloot ‘n held. Le Cordeur is ‘n Mandela-fanatikus wat Mandela by voorkeur Madiba noem en wat nooit enige negatiewe uitlating oor hierdie geweldenaar maak nie. Baie van die oorbekende Mandela-sprokies, soos sy teedrinkery met Betsie Verwoerd en sy dra van die Springbokrugbytrui, word afgestof en vir die soveelste keer vertel.
Le Cordeur beweer Mandela was lief vir Afrikaans en dat hy na Afrikaners uitgereik het al was dit Afrikaners wat hom tronk toe gestuur het. [Op LitNet (Onderhoude, 23 deser) stel hy dit soos volg: “Die Afrikaners dra swaar aan hulle skuldgevoelens en oor wat hulle aan Madiba gedoen het.”] Le Cordeur dink dat min mense Mandela sou verkwalik as hy wraak geneem het, maar pleks daarvan het hierdie goeie mens versoening gepredik. Hy haal ‘n verlinkse outoriteit soos Antjie Krog aan om te bevestig dat die blankes onnodig bang vir die Mandela-bewind was. Soos spoedig geblyk het, was die meeste blankes egter heeltemal tereg bekommerd oor ‘n gesofistikeerde, ontwikkelde land wat eensklaps op ‘n rampspoedige manier deur onbekwame swartes regeer is.
Mandela het glo Afrikaans in die tronk geleer om beter met sy bewaarders te kommunikeer. Dit is egter bekend dat Mandela Afrikaans gelees het om inligting ter bevordering van sy politieke, bv terroristiese, bedrywighede te bekom. Niël Barnard noem bv dat Mandela Christiaan de Wet se boek, Die Stryd tussen Boer en Brit, gelees het (Geheime Revolusie, Kaapstad: Tafelberg, 2015, p 146). Mandela het ook kennis geneem van wat in Afrikaanse koerante staan, maar dit was sekerlik ter bevordering van sy politiek van swart mag. [In sy genoemde LitNet-onderhoud erken Le Cordeur dat Mandela Afrikaans geleer het om Afrikaners “te kry dat hulle inkoop” op sy idees.] Saam met Krog kla Le Cordeur omdat min publisiteit aan Mandela verleen is terwyl hy in die tronk was. Dit is tog sekerlik ‘n maklik verstaanbare veiligheidsmaatreël, al is dit seker so dat Le Cordeur verkies dat daar toe reeds onbeperkte bewondering vir ‘n veroordeelde terroris moes gewees het.
Omdat Le Cordeur sy lofskrif vir Mandela oor die boeg van Afrikaans gooi en hy die bekendste Mandela-sprokies heropdis, staan hy noodwendig ruimte aan Ingrid Jonker se gedig “Die kind” af. Die gedig handel oor ‘n swart kind wat deur die apartheidsregime se veiligheidsmagte deur die kop geskiet is. Dit kom neer op die oorbekende storie van wittes wat aan moord skuldig is en dat ‘n heeltemal onskuldige swarte met sy lewe geboet het. Mandela het dit in 1994 tydens sy eerste staatsrede in die parlement voorgelees. Naïewes was destyds in Die Burger en elders gaande oor die sogenaamde erkenning wat Mandela daarmee aan Afrikaans gegee het. Maar dit is tog duidelik dat Mandela op sy sluwe manier die gedig misbruik het om ‘n hou teen Afrikaners in te kry. Hy sou nie ‘n teks voorlees het wat swartes in ‘n slegte lig stel nie. Le Cordeur se kommentaar is kenmerkend van sy linkse politieke ingesteldheid. Mandela het glo hiermee die Afrikaners, wat (tereg!) gedink het dat hulle in die nuwe Suid-Afrika “gemarginaliseer sou word, … onkant gevang.”
Le Cordeur hou daarvan om in sy geskrifte homself as toonbeeld voor te hou; om homself tussen die leser en die onderwerp te plaas. Die leser moet bewus daarvan gehou word dat hier ‘n belangrike outeur aan die woord is (kyk die volgende paragraaf hier onder). Daarom noem hy dat Jakes Gerwel sy Afrikaansdosent was. Gerwel se spesialiteit was om Afrikaanse literatuur met die oog op die politiek daarin te lees. Daarom was Jonker se genoemde gedig een van sy gunstelinge. Dit is ongetwyfeld Gerwel wat Mandela aangemoedig het om hierdie gedig vir linkse politieke doeleindes in die parlement te misbruik. Le Cordeur se mening is dat Mandela ‘n “enorme nalatenskap” het. Hy impliseer dat hierdie nalatenskap net positief is. Deel hiervan is glo dat Afrikaans “bevry van sy gekontamineerde verlede” is. In werklikheid is daar baie wat voortreflik tydens die blanke bewind was; ook in die geskiedenis van die Afrikaner en Afrikaans. Le Cordeur kan gerus ‘n slag krities na die besoedelde hede kyk; ‘n land wat vrot van bv korrupsie, geweld en ondoeltreffendheid is. Is dit nie per slot van sake deel van Mandela se “enorme nalatenskap” nie?
Selfvertroetelend sluit Le Cordeur sy artikel soos volg af: “Al weet ek dat ek meer krediet [eintlik: erkenning] sou kry as ek in Engels publiseer, maak ek werk daarvan om vir elke Engelse artikel ook ‘n Afrikaanse een te skryf. Vergeleke met wat Mandela vir ons [?] moes opoffer, is dit dalk ‘n klein prys om te betaal.”
Slot
‘n Mens aanvaar geredelik dat daar verskil van mening oor die politiek bestaan. Vir my is die ANC se politiek met sy sterk kommunistiese inslag onaanvaarbaar. Afgesien van die ideaal van ideologiese neutraliteit staan dit akademici nie vry om in hulle hoedanigheid as akademici politiek op so ‘n manier te bedryf dat die wese van die universiteit aangetas word nie. Die afgrond waarna in die opskrif verwys word, is nie soseer ‘n politieke afgrond nie as ‘n akademiese een. Deur oor hierdie afgrond te gaan, beland die universiteit in ‘n politieke moeras wat sy akademiese kern kan vernietig.
Ten slotte stippel ek ‘n vierpuntplan uit wat die US kan gebruik om uit sy dieper wordende politieke moeras te kom:
- Eerbiedig die wense van Jan Marais. Stel dit as ononderhandelbaar dat die US vorentoe oorwegend ‘n Afrikaanse universiteit gaan wees.
- Stel die akademies beste dosente aan, dus ingevolge bewese bekwaamheid en nie volgens gewaande potensiaal nie en sonder inagname van bv ras en geslag.
- Laat die akademies beste kandidate tot studie toe, dus ingevolge bewese bekwaamheid en nie volgens gewaande potensiaal nie en sonder inagname van bv ras en geslag.
- Bestee geld aan die uitbouing van die akademie en nie aan politieke foefies nie.
Opsommend sal die volgende Amerikaanse leuse dalk die duidelikste tot De Villiers spreek: “Better education for the best people” (Bloom, p 49). Op hierdie manier kan sommer ook van die meeste lede van Open Stellenbosch ontslae geraak word.
Russel Botman ontdek ‘n Reitz op Stellenbosch
deur Leon Lemmer
Die standaardweergawe van die gebeure in Sharpeville in 1960 is dat blanke polisiemanne sonder waarskuwing op ongewapende en vreedsaam betogende swartes geskiet het. Die geykte weergawe van die Soweto-onluste in 1976 is dat swart skoolkinders spontaan in opstand teen Afrikaans as onderrigtaal gekom het.
Nelson Mandela vertel in sy outobiografie dat duisende swartes die Sharpeville-polisiestasie omsingel het en ook: “PAC activists had done an excellent job of organizing the area” (Long Walk to Freedom, Londen: Abacus, 1995, p 280). Omdat die PAC hom vir selfs meer radikale en militante terreur as die ANC beywer het, is dit taamlik duidelik dat omstandighede doelbewus georkestreer is om ‘n insident te skep. Wat Mandela tydens sy reise in Afrika gevind het, was dat die PAC deur hierdie insident te skep baie groter aanhang en gewildheid as die ANC geniet het. Onder meer het dit as meevaller gehad dat geld en wapens eerder na die PAC as die ANC gekanaliseer is. Die ANC moes iets doen om hierdie toedrag van sake om te keer. Die “spontane” Soweto-opstand was die antwoord. Dit is voor die internasionale nuusmedia opgevoer en het geblyk ‘n reusepropagandasukses te wees. Op grond hiervan was die ANC hierna onbetwisbaar die leidende “bevrydingsbeweging”.
Hierdie soort mededinging om pro-swart propagandasukses ten koste van blankes te behaal, behoort nie tot die verlede nie. Veldtogte om blankes op ‘n onbillike manier te diskrediteer, word dikwels in die nuwe Suid-Afrika gevoer. Die geringste insident word aangegryp en opgeblaas om sodanige anti-blanke sentiment aan te wakker. ‘n Klassieke voorbeeld is die studentepret wat vier jongmans gehad het toe hulle ‘n video-opname van swart werkers in die Reitz-koshuis in Bloemfontein gemaak het. In enige normale samelewing sou dit onmoontlik wees om soveel sensasie uit so ‘n grootliks onskuldige en eintlik onbenullige gebeurtenis te tap. Die afmetings wat die anti-blanke Reitz-bohaai aangeneem het, is ongelooflik. Deesdae is daar ‘n versoeningsentrum op die kampus as blywende beswering van hierdie verskriklikheid waarin niemand gedood of beseer of werklik te na gekom is nie. ‘n Grap is immers ‘n grap, selfs wanneer dit ten koste van iemand is.
‘Aktiviste en rewolusionêre word nie net in die gebruik van oorlogswapens opgelei nie. Dikwels is daar baie groter klem op ideologiese oorlogvoering.’
Maar net soos die ANC nie wou toelaat dat die PAC op ‘n bedenklike manier groter sukses met dooie kamerade behaal nie, hou ander plaaslike universiteite nie daarvan dat die Universiteit Vrystaat (UV) met soveel sukses die Reitz-fiasko bedryf nie. Hou in gedagte dat dit deesdae dikwels aktiviste is wat deur kamerade tot in die rektorstoel herontplooi word. Die Universiteit Stellenbosch (US) wou graag die Reitz-sukses van die UV nadoen. Hiervoor moes ver in die verlede na ‘n soortgelyke nietige insident gesoek en die besonderhede daarna met groot sluheid aan ‘n blywende groot klok gehang word.
Aktiviste en rewolusionêre word nie net in die gebruik van oorlogswapens opgelei nie. Dikwels is daar baie groter klem op ideologiese oorlogvoering. Om die nuwe Suid-Afrika te verstaan, is dit noodsaaklik dat ideologie en alles wat daarmee saamhang grondig verstaan word. Wanneer Nelson Mandela ‘n nr.-6-Springboktrui aantrek, vertolk die Nasperskoerante dit, soos alles wat Mandela doen, so gunstig moontlik. Genoemde gebeurtenis word gevolglik opgehemel as ‘n versoeningsgebaar en dat Mandela ‘n groot voorliefde vir rugby het. Sy eintlike bedoeling was om die wittes te paai nadat hulle op ‘n uiters verradelike manier hulle politieke mag ontneem is.
Toe Mandela die gedig “Die kind” van Ingrid Jonker voorgelees het, het die Nasperskoerante dit vertolk as erkenning van Afrikaans op die hoogste vlak. In werklikheid is hierdie gedig heel moontlik deur Jakes Gerwel by Mandela aanbeveel. Die boodskap vestig die beeld van wittes as gewelddadig en swartes as die onskuldige slagoffers. Met die misbruik van bv rugby en Afrikaans het Mandela gepoog om tot die siel van die Afrikaner deur te dring ten einde dit te verloën.
Teen hierdie agtergrond kan die vraag gevra word: Wat kon die US doen om, soortgelyk aan die UV met die Reitz-fiasko, ‘n hou teen die wittes in te kry? Deesdae is Russel Botman, die rektor, die hooffiguur op die US-kampus. Hy is ‘n UDF/ANC-aktivis wat verskeie kere deur die “apartheidsregime” ingeperk is. Soos sy US-kollega Nico Koopman, die dekaan van die fakulteit teologie, het Botman sy akademiese opleiding aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) ondergaan. Daar het hulle onder die leiding van Jaap Durand bv die skoorsoekery van die naïewe Dietrich Bonhoeffer in Duitsland nagegaan en gespekuleer in hoeverre dit op Suid-Afrika van toepassing gemaak kon word. Daar is dus onder die dekmatel van die akademiese bestudering van godsdiens na moontlike plaaslike politieke toepassings gesoek. Hierdie manier van doen word bevrydingsteologie genoem.
‘In hierdie politiek gedrewe transformasieproses word die US se tradisionele akademiese uitnemendheid gewetenloos opgeoffer.’
Botman verkeer in sy tweede termyn as rektor. Sy bewind aan die US word deur ‘n enkele politieke ideaal, naamlik transformasie, oorheers. Vir Botman is transformasie wesenlik afrikanisering. Volgens die US-webwerf het hy op 31 Julie gesê: “Above all, we should think of ourselves as facilitators of change.” ‘n Mens moet darem omtrent ‘n dik vel hê om van buite af te kom en as misleide enkeling jou aan te matig om alles te wil verander wat beskaafde Westerlinge aan die US opgebou het. Tradisioneel was die US, naas akademiese uitnemendheid, as ‘n blanke Afrikaanse universiteit bekend. Botman se dikwels uitgesproke strewe is dat die US teen 2018, wanneer die US sy eeufees sal vier, nie as ‘n wit en nie as ‘n Afrikaanse universiteit bekend mag staan nie. In hierdie politiek gedrewe transformasieproses word die US se tradisionele akademiese uitnemendheid gewetenloos opgeoffer.
Om die UV se Reitz-sukses na die kroon te steek, moes Botman twee skynbaar heeltemal onverwante gebeure saamsnoer. Slegs ‘n geslepe propagandis sou die kloutjie so vernuftig by die oor kon bring. Die een gebeurtenis het in 2010 plaasgevind. Die derde verdieping en die dak van die RW Wilcocks-gebou op die US-kampus is in ‘n brand verwoes. Botman is goed met kampusbrande bekend, want in die vorige eeu het ondersteuners van die UDF/ANC bv twee tydelike geboue en die kantoor/laboratorium van ‘n hoogleraar in chemie op die UWK-kampus vernietig. Die verskil is dat waar die “apartheidsregime” die UWK-brandskade herstel het, die US in die geval van die Wilcocks-gebou self die herstelwerk moes doen.
RW Wilcocks was ‘n hoogleraar in sielkunde en die US-rektor van 1935 tot 1954. Hy is dus ‘n toonbeeld van die US van weleer. ‘n Gebou wat na hom genoem is, pas nie sonder meer in by die getransformeerde US waarna Botman so naarstiglik strewe nie. Wat kon gedoen word om die herboude Wilcocks-gebou ‘n transformasie- oftewel Botman- (en dus ANC-) geurtjie te gee? ‘n Mens soek eenvoudig na ‘n gebeurtenis wat in die twee dekades tussen 1935 tot 1954 plaasgevind het en waarmee die tradisionele US en dus wittes gediskrediteer kan word.
Aan die betrokke gebeurtenis word deesdae die gewigtige naam Slag van Andringastraat gegee. Op 27 en 28 Julie 1940 het US-studente, onder andere van die koshuis Dagbreek, slaags met bruin inwoners van Stellenbosch geraak. Die wangedrag het begin toe lede van die twee groepe koerante by ‘n kafee wou koop. Hulle het handgemeen geraak. ‘n Klipgooiery het gevolg waarin onder meer die ruite van die privaat koshuis Protea “deur bruin mense uitgegooi is” (Eikestandnuus, 8 deser, p 6). Daarna is ‘n huis in Crozierstraat ook met klippe bestook. Die rektor, Wilcocks, het probeer om die vrede te herstel en die US het selfs skadevergoeding aan sommige bruines betaal.
‘Enigeen wat in die jare sewentig en tagtig gebeure op die UWK-kampus meegemaak het, weet dat bruines hulle maklik tot klipgooiery wend. Botman is sekerlik goed hiermee bekend.’
Die historikus Hermann Giliomee noem die voorval in ‘n vakkundige artikel in Historia “one of the few cases in South Africa where a white riot can be said to have taken place”. In ‘n US-magisterverhandeling (2006) noem Gustav Hendrich dit ‘n “buitengewone geweldsinsident”. Die etnies gedrewe Henry Jeffreys, wie se twee groot helde Nelson Mandela en Trevor Manuel is, het die voorval in ‘n artikel in Die Burger (15.12.2012) erg oordrewe “‘n klad op die naam van geslagte van Dagbreek-inwoners” genoem. Jeffreys se kommentaar was na aanleiding van ‘n misplaaste verskoning wat ‘n uittredende primarius van Dagbreek in 2012 vir die 1940-gebeure aangebied het. (Al die inligtingsbronne in hierdie paragraaf kan maklik op die internet opgespoor word.)
Dit is glad nie duidelik dat die skuld vir die 1940-gebeure noodwendig by die wittes lê nie; sekerlik nie uitsluitlik by die wittes nie. Dit is immers nie die wittes wat die koshuis en huis met klipgooiery beskadig het en waarvoor geen skadevergoeding deur die bruines betaal is nie. Enigeen wat in die jare sewentig en tagtig gebeure op die UWK-kampus meegemaak het, weet dat bruines hulle maklik tot klipgooiery wend. Botman is sekerlik goed hiermee bekend. Daar moet egter onthou word dat die UWK-studente klippe gegooi het omdat hulle hulle vir die afskaffing van alle rassediskriminasie beywer het. Hulle het dus nie betoog ten gunste van die rassediskriminasie teen wittes wat deesdae so mildelik aan die US en in die res van die land gepleeg word nie.
In die nuwe Suid-Afrika het die gewoonte posgevat om skuld uitsluitlik op wittes te pak en dan van hulle te verwag om verskoning te vra. Soos Jeffreys dit stel: “Russel Botman het hierin ‘n geleentheid raakgesien” – net soos Botman, toe die geleentheid hom voordoen, dadelik die US van weleer met die Nazi’s geassosieer het (praag 29 April). Botman het die hoogs uitsonderlike Andringastraat-voorval aangegryp om daarvan die US se teenhanger vir die UV se Reitz te maak. In albei gevalle word ‘n enkele swaeltjie dus tot ‘n somer opgeblaas. Wangedrag en misdaad kom baie meer by nie-wittes as by wittes voor. Tog word sodanige handeling by nie-wittes nooit en nêrens, soos wat billikheids- en ewewigtigheidshalwe vereis kon word, aan die groot klok gehang nie. Nie-wittes hoef nie verskoning te vra nie, om van die betaling van skadevergoeding nie eens te praat nie.
Wat Botman vervolgens gedoen het, was om ‘n kamer ter herinnering aan die Slag van Andringastraat in die universiteitsargief in die herboude Wilcocks-gebou in te rig. “The Room is a contemporary exhibition space depicting the suppressed history of … the Battle of Andringa Street … ‘adversity often leads to new opportunities and this is exactly what happened here,’ said … Botman” (Bolander, 14 deser, p 6). Die wittes word as die skoorsoekers en geweldenaars en die bruines as die onskuldige en vreedsame slagoffers voorgestel. Botman noem die uitstalling “‘n gebaar van versoening tussen die US en die dorp se bruin gemeenskap” (Die Burger, 2 deser, p 9). Danksy Botman en heel moontlik onverdiend is die US van weleer en sy wit studente dus voortaan die skurke in die verhaal van die Slag van Andringastraat.
‘Hermann Giliomee noem dat Hendrik Verwoerd die eerste student is wat sy studie van sy eerste jaar tot sy doktorsgraad in Afrikaans aan die US voltooi het’
Op 31 Julie is hierdie herinneringskamer bekend gestel en is die voltooiing van die herboude Wilcocks-gebou gevier. Let op watter afmetings Botman se aktivistiese verbeelding aanneem: “Dis ‘n simbool van vernuwing en versoening. ‘n Plek wat akademiese uitnemendheid vier, historiese ongelykhede erken en ‘n optimisme oor Afrika se toekoms deel. Dít is waarvoor die RW Wilcocks-gebou van die US nou staan. Só het … Botman … gesê … ‘Ons het onsself afgevra wat die aard van ‘n universiteit in die 21ste eeu is … Watter waarde gaan ons toevoeg tot die gebou?’ Vandag is die RW Wilcocks-gebou ‘n ‘stap in die toekoms in'” (Die Burger, 2 deser).
Volgens die US-webwerf het Botman by hierdie geleentheid ook gesê: “Reconciliation is born of memory and cannot happen if there is denial and amnesia.” Hermann Giliomee noem dat Hendrik Verwoerd die eerste student is wat sy studie van sy eerste jaar tot sy doktorsgraad in Afrikaans aan die US voltooi het. Uit ‘n suiwer akademiese oogpunt moet iemand soos Botman nie aan selektiewe geheueverlies ly nie en behoort hy herinneringsruimte vir hierdie en baie ander akademiese (eerder as politieke) feite op die kampus skep. Verwoerd kan as ‘n uitstekende akademiese rolmodel vir studente dien.
Die joernalis Eunice Visagie beweer: “Net so min soos jy vir jou skaduwee kan weghardloop kan jy dit wat in die verlede gebeur het net ignoreer” (Eikestadnuus, 8 deser). Inderdaad, maar wat in die verlede gebeur het, kan geplooi word om ‘n agenda in die hede te pas. Volgens ‘n koerantberig en die US-webwerf is daar geen twyfel wie in die geval van die herinneringskamer die verantwoordelikheid moet aanvaar nie: “Die kamer is die geesteskind van prof Russel Botman” (Die Burger, 2 deser).
In die Botman-terminologie beteken “inklusief” dat enige groepering waarby wittes betrokke is, ook nie-wittes moet insluit. Die resultaat is “diversiteit”. Eksklusief nie-wit of swart groepe is egter vir Botman heeltemal aanvaarbaar, bv eksklusiewe swart skole en universiteite. Diversiteit is in sodanige gevalle nie nodig of selfs gewens nie. Toegepas op die US beteken dit dat die mentorprogram Rachel’s Angels, ‘n Naspers-inisiatief, eksklusief op nie-wit skoolkinders toegespits is. ‘n Wit skolier mag nie so ‘n engel wees nie.
Die African Doctoral Academy, wat Botman in 2011 tot stand gebring het, het ten doel om swartes uit swart Afrika as studente na die US te lok. Dit is glad nie die bedoeling dat nie-swartes uit bv Noord-Afrika of wittes uit bv Namibië en Zimbabwe deur hierdie akademie bevoordeel word nie. In werklikheid benadeel hierdie akademie belastingbetalende wit Suid-Afrikaners, want beursgeld wat hulle vir doktorale studie kon toekom, word eerder na swartes uit die res van Afrika gekanaliseer; dus na mense wat om etniese redes bevoordeel word, terwyl hulle in werklikheid geen regverdigbare aanspraak op bevoordeling bo wit Suid-Afrikaners kan maak nie.
Die herboude Wilcocks-gebou huisves nie net die pro-bruin en anti-wit Andringastraat-uitstalling nie, maar ook die African Doctoral Academy. Hoewel die Wilcocks-naam vir die gebou (voorlopig) behou is, het Botman die herbouing in ruime mate misbruik om dit volgens sy wense te afrikaniseer. Dit is wat hy hierbo “‘n simbool van vernuwing” genoem het. Dit is waarom Botman dit as ‘n “stap die toekoms in” geloof het. Tipies Botman is ideologiese pleks van akademiese waarde tot die gebou toegevoeg
Botman het die Slag van Andringastraat gekaap en verwring om sy ANC-politiek te dien. Sy motivering word wanvoorgestel deur dit ‘n poging tot versoening te noem. Botman se handeling is net so misplaas en eensydig soos die jaarlikse herdenking in die naam van versoening van die 1996-bomontploffing op Worcester, waarin wittes die skuldiges en nie-wittes die slagoffers was. Iets soortgelyks word nie gedoen vir bv die bomontploffing in 1983 in Kerkstraat, Pretoria, nie, waarin swartes die skuldiges en baie wittes die slagoffers was (praag 4 Februarie). Die onderliggende politiek korrekte doel is nie versoening nie, maar om, aan die een kant, nie-wittes as goed en onskuldig en, aan die ander kant, wittes as sleg en skuldig voor te stel.