akademie – praag.co.za

Kas Landman: Fees van die taaljakkalse, -krankebedroewers, -sieketroosters en ‘freeriders’

Aangeheg is Sonja Loots in Rapport 29 November 2015 se “Wees eerlik oor wat op die spel is in die taaldebat”. …halwe waarhede, politieke leuens en wanpersepsies…

Kan dit werklik `n ‘taaldebat’ genoem word as die kommunis Blade Nzimande voor hardloop in die vernielingsproses van die Afrikaanse denkwêreld – met `n horde taaljakkalse, -krankebedroewers, -sieketroosters en freeriders* wat agter hom aanstert?

Wanneer reageer die Raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns? Die oprigtingsdoel van die SA Akademie was immers “om na die ontwikkeling van die Nederlandse (insluitende die Afrikaanse) taal, letterkunde, kuns, geskiedenis en oudheidkunde in Suid-Afrika om te sien en leiding in hierdie sfere te gee.”

Dit gaan nié nét oor die afskaling en uitskakeling van Afrikaans nie. Vandag is die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns `n multidissiplinêre organisasie en juis daarom moes die liggaam al gereageer het. Dit raak die wese en die essensie van wat `n universiteit is en moet wees – maar die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns is swygsaam soos `n Egiptiese sfinks!

*freeriders – die sg. Afrikaanses wat self niks tot stand gebring het nie maar wysneusig en grootbek ry op wat voor en tydens die sg. apartheidsera ontwikkel en tot stand gebring is: mense soos die vise-kanseliers (bruin en Engelsgesind van elders), Danny Titus(ATKV) en Adam Small** wat nog onlangs ten spyte van sy Hertzogprys die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns aan die gat gebyt het.

**Ontvang die Hertzogprys met oënskynlike grasie maar het duidelik geen begrip vir die ontstaan, geskiedenis en simboolwaarde van die Hertzogprys nie!

Met besorgdheid en ontsteltenis

Kas Landman

Leon Lemmer: Universiteit Stellenbosch: Wim de Villiers se dilemma

‘Die vraag is of die departement van hoër onderwys nie reeds ‘n rol in die opstoking van onrus speel en dit selfs befonds nie. Wat in elk geval duidelik is, is dat die departement enige sweem van universitêre outonomie minag.’

Wim de Villiers, die rektor van die Universiteit Stellenbosch (US), het op 1 April sy ampstermyn op die agtervoet begin. As blanke is hy in die plek van sy bruin voorganger, Russel Botman, aangestel. Daarby is hy ‘n man. As hy ‘n blanke vrou was, sou dit die kritiese, selfs vyandige, ingesteldheid jeens hom seker ietwat getemper het. In die sogenaamde nie-rassistiese en nie-seksistiese nuwe Suid-Afrika word dinge, wanneer dit blankes aangaan, in die eerste plek rassisties en dikwels ook seksisties benader. Wanneer ‘n swarte in ‘n pos aangestel word, is die mode-ingesteldheid dat dit transformatories of regstellend en dus in orde is. As dit daarby ‘n vrou is, is euforie aan die orde van die dag.

Die punt is dat die populêre houding is dat ‘n blanke en veral ‘n man nie in ‘n pos aangestel mag word wat voorheen deur ‘n swarte (insluitende ‘n bruin swarte) beklee is nie, want daarmee word ‘n doodsonde gepleeg. Dit veroorsaak immers dat terrein wat deur swartes ingeneem is deur wittes herwin is. Dit druis in teen een van die allerheiligste heilige koeie in die nuwe Suid-Afrika, te wete transformasie. In die praktyk neem transformasie of regstelling dikwels die vorm van blatante en onregverdigbare bevoordeling van swartes ten koste van blankes aan. Dit word suiwer op grond van ras- en geslag gedoen en as geregtigheid geparadeer.

Wat kon De Villiers doen om uit hierdie haglike situasie te ontsnap? Breedweg was daar twee moontlikhede. Op 1 April was hy by die vurk in sy pad. Yogi Berra, ‘n oud-bofbalspeler, het gesê: “When you come to a fork in the road, take it.” Dit is wat De Villiers gedoen het. Daarmee het hy sy lot verseël, want hy moes koers inslaan, hetsy na links of regs. Hy kon links gaan en die weg van sy voorganger, ‘n militante ANC-aktivis, bewandel. Dit is die pad van mode-politiek en druis direk in teen wat ‘n rektor veronderstel is om te wees, naamlik iemand wat so ideologies neutraal as moontlik die akademiese heil van die universiteit najaag. De Villiers moes bedag daarop gewees het dat swartes deesdae kritiekloos met haas enige wanprestasie of misbruik van hulle posisie kan wegkom, maar dat dit nie vir blankes geld nie. Sodanige dubbele standaarde is immers een van die wesenskenmerke van die nuwe Suid-Afrika.

De Villiers was vry om regs te gaan en eer aan sy rektorskap te bring deur, soos dit hoort, die akademies beste belange van sy universiteit na te jaag. Dit is om akademiese redes dat ‘n universiteit bestaan. Aan ‘n universiteit behoort die beste moontlike onderrig aan die akademies beste studente gegee te word, wat noodwendig die aanstelling en bevordering van die akademies beste dosente en navorsers impliseer. In hierdie opsig het die US in die vorige eeu ‘n trotse tradisie gevestig. Tydens die rektorskap van Chris Brink en veral Russel Botman is egter fanaties gepoog om alles wat aan die tradisionele US herinner so gou en volledig moontlik af te breek. Twee kenmerke van die US van weleer is vir verguising en vernietiging uitgesonder: dat dit ‘n inrigting vir blankes was en dat die onderrigtaal Afrikaans was. Die gesonde akademiese lewe, die uitnemende akademiese prestasies en die harmonie, wet en orde wat voorheen op die kampus geheers het, is doelbewus misgekyk. Die US van weleer was ‘n aangename en ordentlike ruimte. In die plek van akademiese uitnemendheid het Brink en daarna Botman voorkeur aan die politiek van transformasie gegee, waaruit uiters destruktiewe gevolge gespruit het wat deesdae oral op die kampus sigbaar is.

As De Villiers gekies het om die enigste eerbare weg te volg, naamlik dié van die akademie, sou dit ruggraat van hom geverg het. Dit sou van hom vereis het dat hy in murg en been ‘n akademikus moet wees; iemand wat deur voorbeeldstelling en aktiewe leiding akademiese luister aan die US kon verskaf. As hy die situasie wat hy van Botman geërf het eerlik uit die akademiese oogpunt ontleed het, sou dit vir hom duidelik gewees het dat daar taalgewys net een sinvolle oplossing vir die US se taalprobleem is: Die Afrikaanse eentaligheid van die US moet herstel word. Dit beteken dat Engels as onderrigmedium uitgefaseer moet word; iets wat heeltemal moontlik is, want dit is reeds suksesvol in die vroeë US-geskiedenis gedoen. Moreel sou ‘n uitsluitlik Afrikaanse US ook die beste wees, want dit sou die US weer in ooreenstemming bring met sy stigtingsvoorwaarde soos gestel deur sy stigtingsdonateur, Jan Marais: “De Hollandsche Taal in zijn beide vormen – dwz Afrikaans zoowel als Nederlandsch – geen minder plaats dan het Engelsch innemen zal” (JC Steyn, Ons gaan ‘n taal maak, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 183). Prakties sou ‘n enkele onderrigmedium ook sinvol wees, want die ekstra werk wat twee onderrigmediums meebring (bv duplisering van lesings, vertaalwerk en tolking) kon uitgeskakel word.

Daar kan teëgewerp word dat die uitfasering van Engels aan die US teen die politieke werklikheid van die nuwe Suid-Afrika indruis. Dit is immers ‘n feit dat die land in sy geheel grootliks onverdiend in die skoot van die ANC geval het. Die ANC se verlede en hede is van so ‘n aard dat die kamerade nie besef dat die begrip “ikoniese misdadiger” selfteenstrydig is nie. In die ANC is daar ‘n groot skeut kommunisme. Hoewel dit (feitlik) nooit openlik gesê word nie, is die kommunisme sterk in die ANC se departement hoër onderwys gevestig. ‘n Mens sou dink dit behoort dié plek te wees waar kommunisme nie geduld word nie. Wat daardie departement begeer, is gedwonge rasse-integrasie op al die kampusse van universiteite wat eens blank was. (Soos die nasionale sokkerspan mag die tradisioneel swart universiteite maar swart bly.) Die eens Afrikaanse universiteite word vir spesiale aandag uitgesonder. Die ANC se ideaal is dat hulle progressief verswart moet word, dus minstens totdat die studentekorps (en personeel) die demografie weerspieël. Wat die studente betref, moet aan twee eise voldoen word.

Eerstens moet die toelatingsvereistes verlaag word sodat “benadeeldes” die kampusse kan verswelg. Hieraan word stukrag by die toekenning van studiebeurse gegee deur swartes suiwer op grond van ras te bevoordeel. Ook word ras- en geslagsteikens of -kwotas by studierigtings ingestel sodat die getal en persentasie swart studente progressief meer en die blankes minder word. Die bevrydingsteoloog Nico Koopman, ‘n US-viserektor, het met die verregaande uitlating gekom dat dit “gelyke geleenthede vir almal” bied (US-webwerf 7 deser). Vir die ernstige en toenemende mate waarin hierdie beleid doelbewus en blatant studiegeleenthede van blankes ontneem, is daar geen simpatie nie. Dit is ‘n gedagte wat blykbaar nooit by die transformeerders opkom nie.

Iets wat nooit openlik erken word nie, is dat akademiese standaarde terselfdertyd noodwendig verlaag word. Dit word des te meer die geval omdat die owerheidsubsidie nie net bepaal word deur die getal studente wat tot studie toegelaat word nie, maar ook deur die getal studente wat afstudeer, dus die leergang vir ‘n kwalifikasie suksesvol voltooi. Daar is ongetwyfeld ook die neiging om sag met benadeelde of agtergeblewe studente te werk, want hulle akademiese toestand word nie aan hulleself toegeskryf nie maar aan die nalatenskap van apartheid. Dus, swartes word hier, soos elders, as die onskuldige slagoffers van blanke boosheid beskou.

Tweedens word vereis dat die onderrigtaal niemand mag uitsluit nie. Hier word selektief op Afrikaans gefokus. Net Afrikaans (en nie Engels nie) word geïdentifiseer as ‘n uitsluitingsmeganisme. Al die eens Afrikaanse universiteite moet dus nie net verswart nie maar ook verengels. Hierdie proses word “regstellende geregtigheid” genoem. Geregtigheid vir wie? Nie vir blankes en veral nie vir Afrikaners en Afrikaans nie, maar vir swartes wat die koloniale taal Engels verkies.

Hoe kan die US uit hierdie situasie ontsnap? Deur hom op universitêre outonomie te beroep. Dus deur te ontken dat die ANC hom die reg mag toe-eien om in akademiese sake in te meng. Maar die ANC-regering kan nie gemeet word aan dieselfde standaarde as beskaafde Westerse regerings nie. Die ANC aanvaar nie eens heelhartig die outonomie van die regbank nie. Blade Nzimande, die kommunistiese minister van hoër onderwys, het dit al uitdruklik gestel dat universiteite aan die ANC se wense moet voldoen anders sal hulle owerheidsubsidies in die gedrang kom.

Vir die US om ‘n akademiese inrigting te bly en ‘n outonome universiteit in die ware sin van die woord te wees, is die enigste uitweg om hom van die ANC-regering los te maak. Hy behoort geprivatiseer te word. In (tradisioneel) beskaafde lande, soos die VSA, ontvang private universiteite steeds finansiële ondersteuning van die staat, hoewel in mindere mate as staatsuniversiteite. Wat die private universiteite aan geld inboet, word meer as vergoed omdat hulle outonoom funksioneer. Hulle kan dus strenger toelatingsvereistes vir studente stel en die resultaat hiervan is hoër akademiese standaarde. Wanneer studente om werk aansoek doen, word meesal voorkeur gegee aan die kandidate wat aan private universiteite gestudeer het. Dit is ook die weg wat die US behoort te volg. Hy kan sy akademiese siel behou deur dit nie, soos tans, vir staatsubsidies te verkwansel nie.

Sodanige breuk met die regering word jaarliks makliker omdat die owerheidsubsidie ‘n al hoe kleiner persentasie van die begroting uitmaak. Die US behoort aan homself die ideaal van ‘n suiwer akademies-gedrewe private Afrikaanse universiteit te stel. Die universiteit hoef nie progressief al hoe groter te word soos die ANC begeer nie. In sigself is ‘n al hoe groter universiteit ‘n onding en des te meer in ‘n dorp soos Stellenbosch. Eksklusiwiteit gegrond op akademiese gehalte en onderrig in Afrikaans behoort die ideale te wees.

In teenstelling met hierdie akademies gesonde idealisme moet hierdie vraag egter gestel word: Hoe lyk die US deesdae? Die harde werklikheid is dat De Villiers nie die smal akademiese weg gekies het nie. Hy gee voorkeur aan die skynbaar makliker politieke pad. Hierdie breë weg is deurspek met ANC-gedienstigheid. Pleks van voorkeur aan ‘n sterk akademiese oriëntasie te gee, het hy sy seën oor Botman se politieke manewales uitgespreek. Daarby kon dit nie bly nie. De Villiers het van die begin af besef dat hy nie bloot in dieselfde mate as Botman die pad van ANC-gedienstigheid kan loop nie; dat hy Botman moet oortref as hy as blanke enigsins polities aanvaarbaar wou wees. Dít is ‘n verloorpad. Nie net druis dit lynreg teen gesonde akademiese oorwegings in nie; dit maak beheer oor die politieke situasie onmoontlik. Daar bly geen ruimte vir universitêre outonomie oor nie.

‘n Kortbegrip van waar die US hom binne 6 maande na De Villiers se diensaanvaarding bevind, is op die US-webwerf (22 deser) beskikbaar. Die aanleiding was die Luister-video, wat herinner aan die Reitz-video wat tot die rektorskap van Jonathan Jansen aan die Universiteit Vrystaat UV) gelei het. (Daarmee het die UV, soos die US, van die akademiese pad afgewyk en die politieke pad betree. Die aanduidings is dat dit binnekort tot die afskaffing van onderrig in Afrikaans aan die UV gaan lei. Die vooruitsigte van Afrikaans aan die US is nie noodwendig beter nie.)

Die Luister-video word nie deur die US-bestuur as ‘n propagandadokument beoordeel nie. Daar word sonder meer aanvaar dat “ons [swart] studente steeds uitgelewer is aan onmenslike ervarings van rassisme en ander vorms van diskriminasie.” Hierdie reaksie is soortgelyk aan die Suid-Afrikaanse Rugbyunie (Saru) se reaksie op Cosatu se valse bewering dat 5 swart en 2 wit Springbokrugbyspelers by hom oor die stadige pas van transformasie gekla het. Die bestuur van die US en Saru verstaan nie ideologie en propaganda nie en reageer met die uiterste naïwiteit daarop. Hermann Giliomee het onlangs in ‘n onderhoud van US-dosente gesê: “Dis mense wat geen begrip van die politieke werklikhede het nie” (Die Burger, 7 deser, p 13). Ek beskou hierdie opmerking as van toepassing op veral die US-bestuur. By die video-dialoog was daar glo 22 studente en ‘n dosent betrokke. Daar is geen sprake van optrede teen hierdie 23 mense wat die naam van die US beswadder het nie. Pleks daarvan soek De Villiers guns by hierdie elemente met sy verwysing na “die beëindiging van die diensverhouding van ‘n [blanke] dosent [Anton Stander] wat ‘n rassistiese SMS gestuur het”.

De Villiers lys dan die transformasie-aksies wat hy geloods het. Hulle is in sommige gevalle eerder van ‘n politieke as akademiese aard, soos die menswaardigheidsoptog, die verwydering van die Verwoerd-plaket, die instelling van ‘n Kantoor vir Transformasie en ‘n Transformasiekomitee, asook die daarstelling van ‘n Navorsingsleerstoel in Versoening en Transformasie. ‘n Bruin viserektor en ‘n bruin rektorsassistent is ook aangestel. De Villiers noem hulle “strategiese aanstellings in die US se topbestuur.” Ander aksies diskrimineer openlik teen blankes, soos die beursfonds vir die bruin nasate van Die Vlakte se eertydse inwoners, R70 miljoen vir die transformasie van die personeelkorps en die teiken van ‘n meerderheid swart studente teen 2018. [Volgens ‘n berig op die US-webwerf (7 deser) is die teiken 53% swart studente en 60% vrouepersoneel in 2020. In die Tuin van Eden was daar ‘n gelyke getal mans en vroue. De Villiers wil op hierdie paradyslike toestand verbeter met ‘n oorwig van vroue. Polities korrek bestaan daar aan die US nie so iets soos minimum teikens vir mans, blankes of Afrikaanssprekendes nie.] Daar word ook verwys na die “progressiewe koshuisplasingsbeleid”. [In sy toespraak op 26 deser het De Villiers erken dat die oogmerk hiermee (gedwonge) rasse-integrasie is.] Vir ‘n akademies geöriënteerde mens soos ek is dit moeilik om te aanvaar dat die rektor van ‘n universiteit behae kan hê in anti-akademiese politieke aksies en blatante rasse- en kulturele diskriminasie teen sy eie mense, dus teen blankes wat die US beskou het as ‘n plek waar hulle tradisioneel hoort en waar hulle kultureel (bv in Afrikaans) geborge kon voel.

Die eerste persberig oor die Luister-video het op 22 deser in Die Burger (p 4) verskyn. Daarvolgens is dit anonieme US-studente en ‘n -dosent en 5 studente van die naby geleë Landboukollege Elsenburg wat op die video praat. Die video is deur Markus Hegewisch van Contraband vervaardig. In Die Burger van 24 deser (p 4) is oor die bogenoemde verklaring van De Villiers berig. Sy ontkenning dat tugstappe teen Open Stellenbosch (OS) se protesoptredes gedoen gaan word, word genoem. Tog het OS-lede sy gesag openlik uitgetart en blykbaar nog nooit volgens die US-voorskrif vooraf om verlof vir hulle ontwrigtende optrede aansoek gedoen nie. De Villiers het self sy mag tot optrede teen OS gesaboteer deur in die genoemde US-webwerfberig van 22 deser sy “afkeur van magsvertoon” te dokumenteer. Dit sal OS-lede ongetwyfeld in hulle kwaad sterk.

Daarna het die moontlikheid om die video vir politieke doeleindes uit te buit by politici inslag gevind. Op 26 deser berig Die Burger (p 5) dat die ANC wil ingryp om die pas van US-transformasie (dus veral verswarting en verengelsing) te versnel. Die US-bestuur moet glo so gou moontlik (reeds op 1 September) voor die parlement se portefeuljekomitee oor hoër onderwys verskyn. Dit is duidelik dat veral Afrikaans as onderrigmedium in die spervuur is. Daar word nou gesê dat almal wat hulle menings op die video gelug het OS-lede is. Die departement van hoër onderwys het erken dat hy reeds geruime tyd die moontlikheid ondersoek “om komitees wat ‘rassisme bestry’ op universiteitskampusse te vestig”. OS is dus die soort opruiende organisasie wat op die steun van daardie departement kan reken. Die vraag is of hierdie departement nie reeds ‘n rol in die opstoking van onrus speel en dit selfs befonds nie. Wat in elk geval duidelik is, is dat die departement enige sweem van universitêre outonomie minag. Die portefeuljekomitee vergader op 28 deser met OS-lede sodat hulle op 1 September beter met skietgoed teen die US-bestuur toegerus is.

Die kantoor van die ANC se hoofsweep het te kenne gegee dat hy gewalg is deur die “apartheidskultuur” en dat hy nie sal rus voor dit uitgeroei is nie. Daar word gewag op die portefeuljekomitee se verslag en dan sal besluit word of ‘n klagte by die Menseregtekommissie (MRK) ingedien gaan word. Daar word gehoop dat die MKR hom reeds met hierdie saak bemoei. Wat ondersoek moet word, is “al die voormalige wit onderriginstellings waar rassisme steeds hoogty vier.” Daar word klaarblyklik aangeneem dat swart geledere vry van rassisme is. Die DA, dus die ANC Lite, het gesê dat ondersoek na die feite van die saak ingestel moet word. Geen heil vir blankes en Afrikaans moet uit hierdie oord verwag word nie, want die DA wil in al hoe groter mate die land regeer en daarvoor het hy toenemend die steun van swartes eerder as dié van wittes nodig.

De Villiers se kommentaar is dat hy die geleentheid verwelkom om voor die portefeuljekomitee te verskyn sodat hy oor die US se vordering met transformasie verslag kan doen en “sy omvattende transformasieplanne” met hulle kan deel. Hierdie planne sluit versnelde transformasie in. Daar is geen sprake van dat hy die departement hoër onderwys se minister en amptenare of sy protefeuljekomitee se reg van inmenging in die US se sake bevraagteken nie. Omdat De Villiers as rektor nog deurgaans polities ingestel was, het hy nie die verweer dat sy preokkupasies akademies is en dat die ANC-kamerade en hulle DA-meelopers hulle neuse uit die US se sake moet hou nie.

Uit die berig van 27 deser (Die Burger, p 6) blyk ‘n verdere verslegting van die situasie. Nou word daar gepraat van ‘n “krisis met rassisme” aan die US wat ernstige aandag verg. “Indien die bewerings wat in die video gemaak word waar is, dink ek dit is gronde vir ‘n algehele bestuursverandering,” het Frans Cronjé, die uitvoerende hoof van die Instituut vir Rasseverhoudinge, gesê. “Die US moet besluit of hy Afrikaans of Engels is, want hy kan nie tweetalig wees met al hoe meer swart studente wat onderrig in Engels verwag nie. Dit is wat die wrywing veroorsaak.” ‘n Mens kan kwalik glo dat Cronjé tot sulke dwase uitlatings in staat is. Dit bevestig weereens dat die grootste vyande van Afrikaans uit eie geledere kom. Hy maak dit per slot van sake duidelik dat nie net die US nie maar al die plaaslike universiteite eentalig Engels moet word. Weens sy verregaade uitlatings het McBrolloks in 2011 vir Nico Koopman tot “Poepol of the Week” verklaar. As McBrolloks steeds hierdie toekenning doen, kan hy dit gerus ernstig oorweeg om vir Cronjé op dieselfde manier te vereer.

Die berig sluit soos volg af: “OS het gister in ‘n ope brief [sekerlik om die maksimum publisiteit uit die situasie te tap] aan die minister van [hoër] onderwys, dr Blade Nzimande, gesê hy verwelkom die optrede deur die portefeuljekomitee en gevra dat die minister OS in die openbaar ondersteun. Nzimande het daarop gesê hy het aan die US-raadsvoorsitter geskryf en gevra hoe die universiteit die kwessies gaan oplos.”

Vanjaar word Jan Marais se afsterwe en sy ruim skenking aan die US na ‘n eeu herdenk. Die Burger is vanjaar ook ‘n eeu oud en sy stigting, wat deur Marais se vrygewigheid moontlik gemaak is, word ook herdenk. Maar ek vind dit weersinwekkend dat die De Villiers-US verseg het om ‘n plegtigheid ter ere van Marais op die kampus te hou. In sy intreerede het Jonsathan Jansen belowe dat terwyl hy die rektor is die UV Afrikaans sal wees. Die aanduidings is dat daardie onderneming vergete is en in elk geval geïgnoreer word. Aan die US is die situasie selfs slegter. De Villiers het in hierdie gedenkjaar dit by meer as een geleentheid beklemtoon dat die US nie ‘n Afrikaanse universiteit is nie. Hy het, sover bekend, nog nooit openlik na Marais se stigtingsvoorwaarde vir die US verwys nie, om van die eerbiediging daarvan nie te praat nie. Hy word ook nie tot verantwoording geroep nie. Sy transformasiemanie druis teen Afrikaanslojaliteit in.

Dit sal teen De Villiers se polities korrekte grein gaan om die Marais-stigtingvoorwaarde as ‘n verweer aan die ANC-kamerade te noem. Hy sal daarom ook nie aan hulle sê dat hulle maar van die afskakeling van Afrikaans tot die mindere US-onderrigtaal kan vergeet nie. De Villiers se wesenlike probleem is dat sy gedrag sedert 1 April sodanig is dat hy gesorg het dat hy nie ‘n akademiese voet het om op te staan teen die aanslag van die bose politici nie. Hy sal ongetwyfeld nog groter versnelling van transformasie belowe en seker op alles uit ANC-geledere ja en amen sê, onder meer omdat Frans Cronjé ‘n algehele bestuursverandering in die vooruitsig gestel het. Niks motiveer iemand meer tot hartlike samewerking en algehele onderdanigheid as die bedreiging van jou betrekking en vergoeding nie.

Maar daar is ‘n hipotese wat telkens in my gemoed opduik: Dalk is die ANC se bemoeiing met die US se sake vir De Villiers glad nie problematies nie. Hou in gedagte dat hy volgens eie erkenning tydens sy lang buitelandse verblyf veramerikaans het. As rektor beroep hy hom nooit op sy Afrikanerskap nie. Hy het nog nooit ‘n aanduiding gegee dat hy die belange van blankes en Afrikaanssprekendes ernstig opneem nie. Hy het ook nog geen versekering oor die toekoms van Afrikaans aan die US gegee nie. Wanneer hy ‘n toespraak hou, soos dié op 26 deser, praat hy hoofsaaklik Engels. Daar is ook die waarneming dat politieke oorverligtheid dislojaliteit jeens Afrikaans meebring. Dink maar aan gevalle soos Willie Esterhuyse, Leon Wessels en Antjie Krog.

Dalk verwelkom De Villiers ANC-inmenging regtig omdat dit aan hom die verskoning bied om die US te transformeer soos hy dit sedert sy diensaanvaarding in elk geval wou hê, naamlik ‘n eentalig Engelse universiteit. Hierin sal hy waarskynlik sterk deur Nico Koopman, sy “strategiese” viserektor belas met transformasie, gesteun word. Net soos by Russel Botman is Koopman se model vir die US myns insiens die Universiteit van Wes-Kaapland, wat van ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit in ‘n eentalig Engelse universiteit getransformeer is. Hiervolgens veroorsaak die ANC se bemoeiing geen dilemma vir De Villiers nie. Dalk bied dit veel eerder aan hom ‘n gulde geleentheid. In sy toespraak op 26 deser (US-webwerf 27 deser) het De Villiers gesê: “We need to open Stellenbosch University even more.” Let op sy doelbewuste OS-sinspeling. De Villiers, Koopman, OS en die ANC is myns insiens tjommies; almal eendragtig teen Afrikaans.

En Die Burger? Bitter min is vanjaar oor Jan Marais gepubliseer; selfs nie ‘n enkele hoofartikel of redaksionele rubriek nie. Sover ek weet, is daar vanjaar nooit in Die Burger na Marais se US-stigtingsvoorwaarde verwys nie; selfs nie in die resensie van Pieter Kapp se boek oor Marais nie. Oor die huidige ernstige bedreiging van die voortbestaan van Afrikaans aan die US het Die Burger nog nie sy standpunt gepubliseer nie. Die heil van Afrikaans word deur hierdie joernaliste klaarblyklik as van mindere belang beskou. Dit is ‘n makroskande.

Leon Lemmer: ‘n Nuwe vergryp teen die akademie: die ANC-regering se nGAP-program

Die ANC-regering het ‘n nuwe manier uitgedink om nie-wittes en vroue te bevoordeel en by implikasie blankes en veral wit mans te benadeel. Dit word die New Generation of Academics Programme (nGAP) genoem. Tipies ANC het hierdie uitvindsel nie ‘n Afrikaanse naam nie. Die staat (eintlik die belastingbetalers) betaal vir die eerste drie jaar die salaris van sulke bevoordeeldes ten volle. Daarna subsidieer die staat vir die volgende drie jaar die salaris in afnemende mate. Na verloop van hierdie ses jaar word daar van die universiteit verwag om sulke kandidate vir eie rekening permanent as dosente aan te stel. In die praktyk sal die opsie van nie-aanstelling seker nie bestaan nie. Sulke kandidate sal tydens daardie ses jaar van vakleerlingskap ‘n geringe doseerlas hê en elkeen sal ook deur ‘n mentor bygestaan word. Daar word van hierdie kandidate verwag om gedurende hierdie ruim tydperk van ses jaar ‘n magister- of doktorsgraad te voltooi. Die opset is sodanig dat so ‘n graad feitlik sonder uitsondering toegeken sal word, bv hetsy deur verlaging van akademiese standaarde of onregverdigbare oorvloedige hulp. Daarna sal so ‘n n-GAP-dosent in die posisie wees om bo sy/haar blanke kollegas, wat akademies sterker kan wees en minder gepamperlang is, bevorder te word. Nog nooit in die geskiedenis van die universiteitswese is dosente in so ‘n mate op nie-akademiese gronde (te wete ras- en geslag) bevoordeel nie.

Toe ek ‘n dosent was, het die universiteit waaraan ek verbonde was, besluit om die demografie van sy dosentekorps te “verbeter” deur addisionele poste te adverteer waarin slegs nie-wittes aangestel kon word. Vir aanstelling in my departement is meer as ‘n halfdosyn aansoeke van kansvatters ontvang. Anders as ander departementshoofde was ek nie bereid om so ‘n ekstra dosent te akkommodeer nie omdat hy/sy op nie-akademiese gronde (ras- en geslag) pleks van akademiese gronde (formele kwalifikasies, ondervinding, publikasies) aangestel sou word. Omdat daar meer departemente as sodanige addisionele poste in my fakulteit was, is my departement van hierdie skandalige praktyk vrygestel. Ek het ook beswaar geopper teen die laakbare voorwaarde dat ek as departementshoof verantwoordelik gehou sou word as so ‘n dosent misluk.

Die ANC-regering se jongste skuif is dus eintlik net ‘n verfyning van wat ek in die vorige paragraaf beskryf en in die tweede helfte van die jare negentig plaasgevind het. Vyf nGAP-poste is pas aan die Universiteit Stellenbosch (US) toegeken (US-webwerf 10 deser). Omdat die US-bestuur sterk nie-akademies, selfs anti-akademies, ingestel is, word hierdie aalmoes (met bybedoelings) van die ANC-regering amptelik deur die US verwelkom. Die US stel immers in elk geval by absolute voorkeur nie-wittes en vroue aan. Wat ook soos ‘n paal bo water staan, is dat die ANC-regering met sy nGAP-program sy vasbeslotenheid toon om al die plaaslike universiteite te verswart en verengels. Akademiese standaarde en Afrikaans as onderrigtaal sal ongetwyfeld ernstige skade lei, maar dit is klaarblyklik deel van die ANC se strategie. Al die universiteite wat nGAP-kandidate aanvaar, is mede-aandadig aan akademiese ondermyning.

Akademie kondig Hertzog- en ander pryse aan

Die Raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns het so pas die Hertzogprys vir drama, wat aan Tertius Kapp toegeken word, asook ‘n hele rits ander pryse vir 2015 aangekondig.

Die pryse sal na keuse van die bekroondes tydens bekroningsplegtighede, onderskeidelik op Stellenbosch (24 Junie) en Pretoria (2 Oktober) oorhandig word.

ERELIDMAATSKAP VAN DIE SA AKADEMIE

Erelidmaatskap is toegeken aan prof. Jaap C. Steyn, verbonde aan die Universiteit van die Vrystaat.

Erkenning word aan prof. Steyn gegee vir sy kulturele en akademiese bydraes deur die jare, nie alleen in Suid-Afrika nie, maar ook in Vlaandere en Nederland. Ook vir die veelsydigheid, die gehalte van sy bydraes tot onder meer die Afrikaanse letterkunde, taalwetenskap, taalsosiologie, joernalistiek, geskiedenis en kultuurgeskiedenis.

2. HERTZOGPRYS VIR DRAMA
Die Hertzogprys is die vernaamste prestigeprys in die Afrikaanse letterkundige wêreld en heet na die groot kampvegter vir Afrikaans, genl. J.B.M. Hertzog. Die prys is beperk tot oorspronklike letterkundige werk in Afrikaans en word jaarliks om die beurt toegeken vir poësie, drama en verhalende prosa in dié volgorde. Die prys word toegeken op aanbeveling van die Akademie se Letterkundekommissie.

Die Hertzogprys word vanjaar toegeken aan Tertius Kapp vir sy twee dramas Rooiland en Oorsee.

Die prys word geborg deur Rapport en ‘n 18 kt goue medalje.

3. EUGèNE MARAISPRYS
Die prys word toegeken vir ‘n eerste of vroeë letterkundige werk en kan net een keer aan ‘n persoon toegeken word.

Die prys word toegeken aan Nicola Hanekom vir haar drama Die pad byster.

Die prysgeld word gedeeltelik geborg deur Rapport.

4. TIENIE HOLLOWAYMEDALJE VIR KLEUTERLITERATUUR
Die medalje is driejaarliks beskikbaar en word toegeken aan die skrywer wat die beste werk van ‘n bevredigende gehalte in Afrikaans gelewer het in die genre van kleuterliteratuur.

Die prys word toegeken aan Ingrid Mennen vir Ben en die Walvisse.

Die prysgeld word gedeeltelik geborg deur die ATKV.

5. ELSABE STEENBERGPRYS VIR VERTAALDE KINDER- EN JEUGLITERATUUR IN AFRIKAANS
Dit is vir die doel van die prys geoorloof om uit enige taal werke in Afrikaans te vertaal. Hierdie werke word gemik op lesers in die ouderdomsgroep 5 tot 12 jaar (kinderliteratuur) en tieners en jong volwassenes (jeugliteratuur). By die beoordeling van die vertaling word gelet op die aansien wat die vertaalde werk binne sy eie letterkunde geniet en op die juistheid, oorspronklikheid en gehalte van die vertaling.

Die prys word toegeken aan Kobus Geldenhuys vir Hoe om Drakonees te praat.

Die prysgeld word geborg deur die PUK-Kanselierstrust van die Noordwes-Universiteit.

6. M.T. STEYNPRYS VIR NATUURWETENSKAPLIKE EN TEGNOLOGIESE PRESTASIE
Die prys word toegeken aan ‘n kandidaat vir sy skeppende bydraes tot die ontginning, organisasie en volgehoue uitbouing van ‘n vertakking(s) van die natuurwetenskap of die tegnologie. Dit moet as ‘n wesenlike en belangrike bydrae tot die bevordering van die natuurwetenskap of die tegnologie beskou word, en moet suksesvol toegepas word in landsbelang. Die prys word beskou as die kroon op ‘n lewenstaak en kan daarom slegs een maal aan ‘n persoon toegeken word.

Die prys word vanjaar toegeken aan prof. J.N. (Kobus) Eloff, verbonde aan die Departement Parakliniese Wetenskappe, Universiteit van Pretoria.

Die prysgeld word geborg deur Sanlam.

7. HAVENGAPRYS VIR LEWENSWETENSKAPPE
Die Havengaprys is ‘n jaarlikse prestigeprys wat toegeken word vir oorspronklike navorsing op natuurwetenskaplike en/of tegnologiese gebied. Die prys kan net een maal aan ‘n persoon toegeken word.

Die prys word toegeken aan prof. L.M.T. (Leon) Dicks, verbonde aan die Departement Mikrobiologie, Universiteit van Stellenbosch.

Prof. Dicks het sy navorsing gewy aan die antimikrobiese peptiede en probiotiese eienskappe van nuut beskryfde melksuurbakterieë. Hy het reeds 15 nuwe spesies van melksuurbakterieë en 12 nuwe bakteriosiene beskryf. Hy was die eerste Suid-Afrikaner om te help skryf aan hoofstukke (agt in totaal) vir Bergey’s Manual of Systematic Bacteriology, ‘n handleiding oor die taksonomie van bakterieë. Sy groep was ook die eerste om antimikrobiese peptiede van melksuurbakterieë in nanovesels te inkorporeer en hulle het ‘n nanoveselwondbedekking ontwikkel met antimikrobiese eienskappe. Die probiotikum, entiroTM wat hy vir ‘n toonaangewende internasionale farmaseutiese maatskappy ontwikkel het, is reeds in 65 lande gepatenteer en het in Januarie 2013 op die Suid-Afrikaanse mark verskyn. ‘n Koubare vorm van entiroTM vir kinders is in Julie 2014 bekendgestel.

8. HAVENGAPRYS VIR FISIESE WETENSKAPPE (CHEMIE)
Die prys word toegeken aan prof. J.P. (Jacques) Petzer, verbonde aan die Departement Farmaseutiese Chemie, Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus.

Prof. Petzer het ‘n groot bydrae gemaak op die gebied van farmaseutiese chemie. Sy werk word grootliks gefokus op die ontdekking en ontwerp van nuwe geneesmiddels vir die behandeling van neurodegeneratiewe siektes, met spesiale klem op Parkinson se siekte.

9. STALSPRYS VIR MULTI- EN INTERDISSIPLINÊRE SPANWERK
Die Stalsprys word toegeken vir ‘n hoogstaande publikasie of ‘n reeks van hoogstaande publikasies by voorkeur in Afrikaans, asook vir indiwiduele of gesamentlike produkte van hoogstaande gehalte waardeur buitengewone bydraes tot die wetenskapsbeoefening gemaak word.

Die prys word toegeken aan prof. G.B. (Gerhard) van Huyssteen, verbonde aan die Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus.

Prof. Van Huyssteen het aansienlike interdissiplinêre navorsing en publikasies saam met rekenaarwetenskaplikes, rekenaarlinguiste, rekenaaringenieurs en tegnologie-ontwikkelaars onderneem, uitgevoer en geproduseer. Ofskoon die werk tot die voordeel van die vakgebied rekenaarlinguistiek strek, het dit ook die teenwoordigheid van Afrikaans op die web, en die ontwikkeling van digitale produkte vir die toetsing van Afrikaanse spelling en grammatika bevoordeel. Die werk waarby hy betrokke was en is, getuig van uitnemendheid. As voorbeeld word verwys na die Afrikaanse speltoetser vir Microsoft Office, wat beskryf word as waarskynlik die bekendste en mees gebruikersvriendelike speltoetser op die mark.

10. STALSPRYS VIR KOMMUNIKASIEKUNDE EN JOERNALISTIEK

Die prys word toegeken aan prof. Lizette Rabe, tans hoogleraar, Departement Joernalistiek, Universiteit van Stellenbosch.

Prof. Rabe het haar onderskei as gesiene akademikus in ‘n vakgebied waar praktiese ervaring, gekoppel aan grondige akademiese kennis, ‘n voorvereiste is. Haar loopbaan getuig van ‘n benadering om alle geleenthede te benut om joernalistiek as vakgebied te bevorder en uit te bou. Haar insig in die snelveranderende omgewing van elektroniese kommunikasiemiddele stel haar in staat om joernalistieke aanwending in die nuwe medium akademies te ontleed en toekomstige joernaliste daarvoor te skool.

11. STALSPRYS VIR SIELKUNDE

Die prys word toegeken aan prof. Leslie P. Swartz, verbonde aan die Departement Sielkunde, Universiteit van Stellenbosch.

Prof. Swartz was hoofrolspeler in die totstandkoming van die Sentrum vir Openbare Geestesgesondheid, in samewerking met die Universiteit van Kaapstad. Prof. Swartz dien as inspirerende voorbeeld van ‘n sielkundige en akademikus in die uitlewing van sy passie na vernuwing op die terrein van die sielkunde en die verwerwing van kennis wat hy deur woord en daad uitleef.

12. HUBERTE RUPERTPRYS VIR KLASSIEKE MUSIEK
Die veld van toekenning dek die klassieke musiek.

Die prys word toegeken aan mnr. John Roos van Pretoria.

Mnr. Roos was tot met sy onlangse uittrede direkteur van die Unisa Musiekstigting, verantwoordelik vir die organisasie van die nuutgestigte Unisa Internasionale Musiekkompetisies. Sy werk het ook ingesluit die aanbieding van die jaarlikse konsertreekse deur buitelandse en Suid-Afrikaanse ensembles en soliste, asook opvoedkundige gemeenskapsprojekte in Gauteng.

Die prysgeld word deur die Rupert Stigting geborg.

13. DELEEN BEKKERPRYS VIR DIE BESTE ROLPRENTDRAAIBOEK IN AFRIKAANS

Die prys word toegeken aan mnr. Chris Barnard vir sy rolprentdraaiboek Die Wonderwerker.

Die draaiboek is in suiwer en ryk Afrikaans geskryf en lewer bewys dat die skrywer, Chris Barnard, weens sy wye ervaring van draaiboekskryf by uitstek bevoeg is om ‘n draaiboek van hierdie aard te skryf. Sy idiomatiese gebruik van die taal, met verbeeldingryke visuele beskrywings, rolprentmatige en vloeiende dialoog, staan uit.

Die prysgeld en ‘n 9kt goue medalje word vanjaar vir die tweede keer toegeken.

14. MARKUS VILJOENMEDALJE VIR JOERNALISTIEKE PRESTASIE
Die Markus Viljoenmedalje vir joernalistieke prestasie word toegeken vir langdurige hoogstaande werk in die Afrikaanse joernalistiek, hetsy in koerante of tydskrifte.

Die prys word toegeken aan mnr. Ton Vosloo, voorheen uitvoerende voorsitter van Naspers.

Mnr. Vosloo kan beskryf word as ‘n veelsydige en talentvolle mens wat hom deur harde werk en toewyding op verskeie terreine onderskei het. As joernalis en sakeleier het hy Suid-Afrika se mediawêreld ingrypend verander. As voorsitter van Naspers – uitvoerend en nie-uitvoerend – en as stigter-voorsitter van die M-maatskappye, het hy uitgestyg tot ‘n invloedryke figuur in die Suid-Afrikaanse en internasionale mediawese en sakewêreld.

15. C.J. LANGENHOVENPRYS VIR TAALWETENSKAP
Die prys word toegeken vir taalwetenskaplike en/of taalskeppende werk in Afrikaans, met inbegrip van leksikografie.

Die prys word vanjaar toegeken aan mnr. J. d.T. (Tom) McLachlan vir sy bydrae tot die Afrikaanse taalpraktyk, asook vir die waarde wat hy toegevoeg het as Taalkommissielid, en as ondervoorsitter en voorsitter van die Taalkommissie.

16. C.L. ENGELBRECHTPRYS VIR TAALKUNDE
Die prys word toegeken vir wetenskaplike navorsing oor die Afrikaanse taal of letterkunde.

Die prys word vanjaar toegeken vir die publikasie: ‘n Veelkantiger Afrikaans: streeksvariëteite in die standaardvorming. Die redakteur is prof. Kwesi Kwaa Prah.

Die publikasie is een van die min boeke waarin daar wetenskaplike bydraes oor die streekvariëteite van Afrikaans vanuit verkillende perspektiewe vervat is.

17. FARMOVS-PRYS VIR FARMAKOLOGIE EN GENEESMIDDELONTWIKKELING
Die prys word toegeken vir voortreflike bydraes tot ‘n vertakking of vertakkings van farmakologie en geneesmiddelontwikkeling.

Die prys word vanjaar toegeken aan prof. G.E. (Gerry) Swan van die Fakulteit Veeartsenykunde, Universiteit van Pretoria.

Prof. Swan is welbekend as Farmakoloog by die Fakulteit Veeartsenykunde, Universiteit van Pretoria, Onderstepoort. Prof. Swan het ‘n lang loopbaan in die opleiding van veeartse en farmakologie as spesialisgebied. Sy bydraes behels nie net die opleiding van die groter meerderheid van al die veeartse in Suid-Afrika nie, maar ook die spesialisering van veeartse op die terrein van farmakologie op meesters- en doktoralevlak. Prof. Swan het sedert sy aanstelling by die Universiteit van Pretoria nie net as farmakoloog ontwikkel met besondere bydraes in opleiding en navorsing nie, maar ook ‘n leier geword op die gebied veeartsenykunde in die algemeen.

18. CHRISTO WIESEMEDALJE VIR ‘N OPKOMENDE ENTREPRENEUR
Die medalje word toegeken aan jong sakelui (45 jaar en jonger) wat sukses behaal het. Persone wat die medalje ontvang, moes ondernemerskap, visie en volharding aan die dag gelê het as private ondernemers in: (1) die vestiging/opbou van ‘n plaaslike onderneming(s); (2) die ontwikkeling/bemarking van ‘n produk of produkte en (3) die skepping van werkgeleenthede en welvaart.

Die prys word vanjaar toegeken aan mnr. Piet Mouton, uitvoerende hoof van die PSG-Groep.

Mnr. Mouton se dienstydperk as uitvoerende hoof van die PSG-Groep word veral deur twee uitstaande suksesse gekenmerk: Ten eerste die suksesvolle notering van PSG Konsult, ‘n maatskappy wat binne die PSG-Groep ontwikkel en uitgebou is. Deur hierdie suksesvolle notering op die Johannesburgse Effektebeurs het mnr. Mouton nie net daarin geslaag om vir bestaande beleggers waarde te ontsluit nie, maar ook om ‘n beleggingsgeleentheid vir voornemende beleggers te skep. Ten tweede die PSG-Groep se strategiese belang in Curro Holdings. Hierdie strategiese belang is tydens mnr. Mouton se dienstydperk uitgebou en Curro Holdings is ook tydens sy dienstydperk op die Johannesburgse Effektebeurs genoteer.

19. EREPENNING VIR VISUELE KUNSTE
Die Erepenning vir Visuele Kunste (installasiekuns) word toegeken aan mnr. Wim Botha.

Wim Botha is een van Suid-Afrika se mees prominente kunstenaars wat bekend geword het vir sy beelde of installasies wat uit ongewone materiaal, soos saamgeperste Bybeltekste, polisieverslae of mieliepap gekerf is. Dit het hom aanvanklik in omstredenheid gedompel, maar tegelyk het hy ook deur die gebruik van hierdie alledaagse materiaal aan gevestigde tradisies nuwe betekenis gegee. Sy werk is ingesluit in belangrike internasionale groepuitstallings van Afrika- en Suid-Afrikaanse kunstenaars en sluit lande in soos Dakar, Duitsland, Swede en Nederland.

20. EREPENNING VIR RADIOHOORBEELDE IN AFRIKAANS
Die Erepenning vir Radiohoorbeelde kan drie-jaarliks toegeken word. Werke wat uitgesaai is deur alle uitsaainetwerke in die drie kalenderjare wat die bekroningsjaar voorafgegaan het, kom in aanmerking.

Die Erepenning word vanjaar toegeken aan mnr. Johan Rademan vir !Kwha Ttu.

Die hoorbeeld handel oor die opleiding- en kultuursentrum sowat 70 kilometer van Kaapstad. By !Kwha Ttu word die herkoms van die San-groepe mense nie alleen bewaar en bestudeer nie, dit word lewendig gehou deur jongmense op te lei om die gebruike en tale van die San uit en oor te dra.
21. BESONDERE EREPENNING VAN DIE SA AKADEMIE
‘n Besondere Erepenning word toegeken aan prof. Johan de Villiers en die Libertaskoor.

Prof. De Villiers is stigter van die Libertaskoor en sedert 1989 die koor se dirigent. Sy besielende leiding, unieke karaktereienskappe en buitengewone bekwaamhede op die terreine van koorafrigting en die uitvoering van koormusiek geniet wêreldwye erkenning en aansien.

Die Libertaskoor leef al die afgelope 25 jaar sy missie uit en toon harmonie in kultuurdiversiteit op ‘n konkrete, dog luisterryke manier.

22. BESONDERE EREPENNING VAN DIE SA AKADEMIE
‘n Besondere Erepenning word toegeken aan mnr. Boet Troskie van Bloemfontein.

Mnr. Troskie is een van die handjievol Suid-Afrikaners wat op eie houtjie internasionale ekonomiese sukses kon bereik. Sy Mimosa Films het hy bykans eiehandig gebou en uitgebou. Sy lewensverhaal is waardegedrewe en hy stel self prys op kwaliteit: eerder een goeie film as drie middelmatiges. Mnr. Troskie speel ook al hoe meer die rol van filantropiese entrepreneur, byvoorbeeld sy betrokkenheid by die Sentrale Universiteit vir Tegnologie in Bloemfontein wat daarby baat.

23. EREPENNING VAN DIE SA AKADEMIE SE FAKULTEIT NATUURWETENSKAP EN TEGNOLOGIE
Die Erepenning word toegeken vir prestasies en bydraes ten opsigte van die bevordering en ontwikkeling van ‘n besondere vakgebied in die natuurwetenskappe.

Die prys word toegeken aan proff. J.G. van As, L.R. Brown, N.J. Smit en P.J. du Preez vir hulle boek Die verhaal van lewe en die omgewing: ‘n Afrika-perspektief.

Die outeurs is gevestigde navorsers in die natuur- en/of lewenswetenskappe wat waardevolle insette lewer op toeganklike, dog wetenskaplike wyse. Die publikasie dra voorheen moeilik verstaanbare begrippe aan die gewone leser op interessante wyse oor.

24. PROTEA BOEKHUISPRYS VIR DIE BESTE GESKIEDENISPROEFSKRIF IN AFRIKAANS
Die prys word toegeken aan dr. S.M. (Marianna) Botes, verbonde aan die Universiteit van die Vrystaat. Die titel van haar proefskrif: Bloemfontein gedurende die bewind van president F.W. Reitz, 1889-1895.

Die prysgeld word geborg deur Protea Boekhuis.

25. JUNIOR KAPTEIN SCOTT-GEDENKMEDALJE (Plantkundige Wetenskappe)
Die medalje kan jaarliks toegeken word vir die beste verhandeling wat by ‘n Suid-Afrikaanse universiteit vir die M.Sc.-graad ingedien is (om die beurt in die dierkundige of plantkundige wetenskappe).

Die medalje word toegeken aan me. Ansori du Plessis-Maré, verbonde aan die Departement Plantkunde, Universiteit van die Vrystaat. Die titel van haar verhandeling is Molecular and biochemical characterisation of rust and Fusarium head blight resistant wheat lines.

26. DOUW GREEFF-PRYS VIR BESTE ARTIKEL IN DIE SUID-AFRIKAANSE TYDSKRIF VIR NATUURWETENSKAP EN TEGNOLOGIE
Die prys word toegeken vir ‘n navorsings- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie gedurende die jaar wat die prys voorafgaan, gepubliseer is.

Die prys word toegeken aan prof. J.L. Roos vir sy artikel Nuwe bevindings oor die genetiese argitektuur van skisofrenie: Die bydrae van studies onder Afrikaners wat verskyn het in die SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie, volume 33(1), 2014.

27. ESTHER GREEFF-PRYS VIR BESTE ARTIKEL IN DIE TYDSKRIF VIR GEESTESWETENSKAPPE
Die prys word vir ‘n navorsings- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die Tydskrif vir Geesteswetenskappe gepubliseer is, toegeken.

Die prys word vanjaar toegeken aan prof. C.S. (Fanie) de Beer vir drie artikels wat in die tydskrif verskyn het:

Die Polemologie vir die gees, jg. 52(1), Maart 2012 in die spesiale uitgawe: “Besinning oor die geesteswetenskappe en menslike geestelikheid”;
Geesteswetenskappe: vry of verkneg?, jg. 52(4), Desember 2012, in die spesiale afdeling: “Besinning oor die geesteswetenskappe en menslike geestelikheid”;
Wat het intussen van gees geword? Enkele oefeninge in die onmoontlike, jg. 53(4), Desember 2013, in die afdeling: “Verdere besinning oor gees, geestelikheid en die geestelike”.

Die prysgeld word geborg deur prof. O.B.W. Greeff.

Pallo Jordan, ere- en akademiese doktorsgrade

In die nuwe Suid-Afrika is waardes omgekeer. Karel Schoeman het verwys na die “omgedopte” land (Die laaste Afrikaanse boek, 2002, p 423, 431). Kwaaddoeners (bv terroriste) beklee van die hoogste poste. Geweldenaars word as voorbeeldige vredemakers en versoeners vereer. Tog word gemaak asof die misdaadgolf in die land nie verklaar kan word nie. Dít terwyl dit duidelik is dat misdaad seker die lonendste, suksesvolste en omvattendste plaaslike bedryf is. Daarenteen word mense met gesonde waardes, wat die land ontwikkel en opgebou het, vertel dat hulle vir hulle gedrag verskoning moet vra en genees moet word.

Die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) was tydens die “bevrydingstryd” ‘n nes van doodgewone misdadigheid, soos oproer, vandalisme en brandstigting. Sulke dade is gepleeg en blatante anti-blanke gesindheid is geopenbaar onder die dekmantel van die stryd teen apartheid. Pas het die UWK dit nodig gevind om van hierdie voorbokke elk met ‘n kanselierstoekenning te vereer, onder die voorwendsel dat hulle ook tot transformasie in tersiêre onderwys (dus die uitvoering van ANC-beleid) bygedra het. Die volgende bruines is vereer: Russel Botman (postuum), Brian Figaji, Jakes Gerwel (postuum), Jonathan Jansen, Nicholas Morgan, Brian O’Connell, Franklin Sonn en Derrick Swartz (Die Burger, 29.08, p 6; 30.08, p 5). Ek moet byvoeg dat nie almal van hulle hulle (noodwendig) aan misdade skuldig gemaak het nie. Die punt is dat die UWK nie ongekwalifiseerd trots op al hierdie alumni behoort te wees nie. Die motivering vir hierdie toekennings is eerder gedienstigheid aan ANC-politiek as gesonde akademie.

Minstens twee van die genoemde agt (O’Connell en Sonn) het al ‘n eredoktorsgraad ontvang, wat hulle skynbare onvermoë kamoefleer om op grond van navorsing ‘n akademiese doktorsgraad te verwerf. Daar moet duidelik tussen ‘n ere- en ‘n akademiese doktorsgraad onderskei word. Hierdie onderskeid is soortgelyk aan die verskil tussen die Nobel-vredesprys, wat in Noorweë ontvang word, en die ander Nobel-pryse, wat in Swede toegeken word. Die Nobel-vredesprys gaan dikwels aan wanpresteerders, bv moeilikheidmakers, wat eerder onrus stook as vrede bewerkstellig. Die ander soort Nobelpryse is veronderstel om te gaan aan mense wat werklik gepresteer het. Insgelyks word eredoktorsgrade dikwels toegeken vir nie- of wanprestasie, terwyl akademiese doktorsgrade veronderstel is om toegeken te word aan diegene wat ‘n rits grade verwerf het, daarna oorspronklike navorsing gedoen en die resultate bevredigend gedokumenteer het.

Ek moet byvoeg dat Richard van der Ross by dieselfde geleentheid ‘n toekenning ontvang het. ‘n Mens kan hom egter nie oor dieselfde kam as die ander agt skeer nie. Hy is bv heeltemal geneë om sy bruin etnisiteit te erken, terwyl (van) die ander geneig is om opportunisties swart te wil wees. Toe Van der Ross die UWK-rektor was, was die beswaar teen hom, afkomstig van bruines soos die genoemde agt, dat hy polities te gematig en te beskaaf was om geweld te bevorder. Dit is selfs teen hom gehou dat hy in ‘n blanke woonbuurt grootgeword en gewoon het en daar geleer het om ordentlike Afrikaans en Engels te praat.

Die aanleiding vir my skrywe is eintlik Pallo Jordan, daardie ANC-bevrydingstrydros wat jare lank in ANC-geledere as ‘n intellektueel beskou is, onder meer omdat hy beweer het (of daar sonder meer aanvaar is) dat hy na suksesvolle navorsing ‘n doktorsgraad verwerf het. Dit het onlangs geblyk dat hy een van baie in die nuwe Suid-Afrika is wat sy CV onregmatig aangedik het. Jordan het sy siel verkoop deur hom valslik as ‘n intellektueel voor te doen. Hy praat tereg van sy “Faustiaanse pakt” (Rapport Weekliks, 24.08, p 2). Dit plaas linksgesindes, soos Amanda Gouws, in ‘n dilemma. Ons het hier, soos haar kollega aan die Universiteit Stellenbosch (US) en die kampusgewete Anton van Niekerk dit sou stel, met ‘n paradoks te make (Die Burger, 26 Augustus, p 13). ANC-sikofante, dus kruiperige vleiers, praat prominente ANC-lede graag goed, maar hier word hulle met Jordan se onvoorbeeldige gedrag gekonfronteer. Hoe nou gemaak, as jy die ANC nie skade wil berokken nie?

Gouws het in haar rubriek (Die Burger, 25.08, p 8) ‘n interessante eierdans uitgevoer. Dit is sy wat in rubriek na rubriek vroue ophemel en mans afkraak; veral mans wat wit en polities konserwatief is. In sy boek, Maties en Afrikaans (2013), toon Pieter Kapp aan dat Gouws deurgaans teen ‘n Afrikaner- en Afrikaanse US gekant was. Soos Russel Botman gee sy voorkeur aan klasse waar sowel Afrikaans as Engels die voertaal en gedwonge rasse-integrasie die noodwendige gevolg is; ‘n opset wat teenproduktief vir optimale leer en destruktief vir Afrikaans is. Maar daar is nog ‘n tipiese Gouws-rede vir haar standpunt: “Vir Amanda Gouws het transformasie die skep van ‘n kultuur behels waar swartes en vroue tuis sal voel” (p 105-106).

Maar kom ons kyk wat hierdie dame (as dit die regte woord is) in haar rubriek skryf.

“Laat my begin deur te sê dat Pallo Jordan ‘n groot intellektueel is … Daar is geen twyfel dat hy ‘n doktorale proefskrif sou kon skryf en die titel sou kon kry nie. Maar dit gaan hier oor die feit dat hy homself hierdie titel toegeëien het sonder om die werk te doen om dit te verdien. ‘n Mens moet hom bewonder dat hy die eerbare ding gedoen het om as ‘n lid van die parlement en die ANC te bedank. Dit sê iets van sy integriteit in ‘n tyd van omtrent daaglikse onthullings oor mense wat oor hulle kwalifikasies lieg.”

Gouws, wat so graag enige konserwatiewe of behoudende politieke neiging by blankes verdoem, spreek geen werklike of duidelike veroordeling van Jordan se gedrag uit nie. Sy bewonder hom omdat hy beter as ander is deur te bedank. Dit dui glo op sy integriteit, oftewel eerlikheid, terwyl die kern van sy verknorsing juis sy jare lange self-uitgedinkte oneerlikheid is. Gouws bring ook die polities korrekte geheul met potensiaal in die prentjie, terwyl daar geen sprake van werklike akademiese prestasie by Jordan is nie. Maar dan kom sy met hierdie skokkende voorstel: “dat ‘n universiteit vir Jordan ‘n eredoktorsgraad behoort te gee.” Dus, aangesien Jordan nie deur navorsing ‘n akademiese doktorsgraad verwerf het nie, waarom nie ‘n moeitelose eredoktorsgraad aan hom toeken nie? Dus, gee aan hierdie swarte wat hy begeer, al is daar geen noodsaak daarvoor nie. Polities korrek is dit die regte ding om te doen. Blou Willem verwys in sy rubriek na Gouws se oorverligte voorstel en skryf dat aan Jordan seker die graad “doctor honoris kroeksius” toegeken gaan word (Die Burger, 9 deser, p 13).

Gouws toon aan hoe daar met die induktiewe wetenskaplike metode op grond van sommige gevalle tot veralgemenende gevolgtrekkings gekom word. Daar is talle mense, veral swartes, wat in die nuwe Suid-Afrika in hulle CV’s oor hulle formele kwalifikasies lieg en in baie gevalle daarmee wegkom. Maar Gouws besef blykbaar nie die gevaar wat daar in haar voorstel skuil nie. Moet almal wat soos Jordan ‘n doktorsgraad begeer en soos Jordan daaroor gelieg het nou ‘n akademies waardelose eredoktorsgraad kry, of wil Gouws uitsluitlik ten gunste van Jordan diskrimineer? Haar redenasie toon myns insiens baie duidelik dat eredoktorsgrade ‘n anti-akademiese onding en ‘n absurde/paradoksale universitêre skepping is.

Nie al die koerantlesers het Gouws se teks instemmend gelees nie. Die eerste een wat gereageer het, René H Truter, Bellville, gaan egter grootliks akkoord met Gouws se uitlatings. Truter loof die eerbare weg wat Jordan gevolg het en hoop “dat die Pallo-faktor ‘n rimpeleffek sal hê op die vele ander politici wat onder verdenking staan” (Die Burger, 26.08, p 12).

Oud-akademikus, Kaapland, is meer krities. Hy wys tereg daarop dat rubriekskrywers soms sukkel om ‘n onderwerp te vind wat die moeite werd is. Gouws se rubriek belig hierdie probleem. Hy bevraagteken Gouws se aanname dat Jordan oor die potensiaal beskik om ‘n proefskrif suksesvol te voltooi. Hy dink klaarblyklik aan ‘n vorige era toe akademiese standaarde gerespekteer is, want hy vertel van die volgende insident:

“Toe ek ‘n ruk gelede gevra is om as mede-eksaminator ‘n proefskrif te beoordeel wat ingegee is by ‘n Suid-Afrikaanse universiteit wat laag staan op die merietelys van navorsingsuitsette, kon ek gou vasstel (danksy ‘doktor’ Google) dat dit saamgestel is uit ‘n sewetal hoofstukke wat bloot van die internet gestroop en met weinig wysigings saamgevoeg is as ‘proefskrif’. Toe ek dit uitlig, is ek hoflik onthef van my plig as mede-eksaminator. Die ‘doktorsgraad’ is later toegeken” (Die Burger, 28.08, p 20).

Dit is onwaarskynlik dat dit ‘n fiktiewe of unieke geval is. ‘n Oud-kollega het my onlangs meegedeel dat sy ‘n aanstelling as eksaminator van ‘n magisterverhandeling aangebied is op voorwaarde dat sy ‘n slaagpunt toeken, want die kandidaat is swart en mag glo nie druip nie. Sy het die akademiese integriteit gehad om die aanstelling te weier. Die geval waarna Oud-akademikus hierbo verwys, is waarskynlik ‘n tradisioneel nie-wit (veral swart) universiteit. Die geval waarna my oud-kollega verwys, is egter ‘n tradisioneel wit en daarby ‘n eens gerekende Afrikaanse universiteit. ‘n Verdere en sekerlik ernstiger probleem is dat diegene wat op hierdie manier ‘n sogenaamde akademiese magister- of doktorsgraad verwerf het om etniese of seksistiese redes voorkeur geniet wanneer bv dosente en navorsers aangestel en later bevorder word.

Die bekende akademikus en literator, Joan Hambidge, het ook tot die debat toegetree. Sy verwys na Jordan se “fantoom-PhD” (Die Burger, 29.08, p 18). Tereg vestig sy die aandag op die rol wat emosie/sentiment, dus die sug na politieke korrektheid, in die geval Jordan speel.

“Die eis in sekere kringe dat Jordan nou ‘n eredoktorsgraad moet kry vir sy intellektuele werk, is eweneens omstrede. ‘n Eredoktorsgraad is ‘n toekenning vir lewenswerk binne ‘n gemeenskap … Hoe sou ‘n mens ‘n eregraad toeken aan iemand (en nou kyk ons net na die CV) wat jakkalsdraaie gooi? … Die emosionele verduidelikings van Jordan se optrede van akademici (soos oor sy vader se lot in die ou bestel) kan niks regmaak nie. Daar is geen leedvermaak in my skrywe nie, net die versoek dat ons akademiese standaarde in besonder troebel tye moet eer.”

Daar is dosyne universiteite in die land. Aan baie van hulle word daar meer as een gradeplegtigheid per jaar gehou. By iedere sodanige geleentheid is daar die skynbaar onweerstaanbare begeerte om meerdere eredoktorsgrade uit te deel. Die gevolg is dat feitlik enige bekende in die openbare lewe (bv politici, vermaaklikheidsterre) deesdae so ‘n akademies waardelose sertifikaat (dikwels selfs meer as een) het. Omdat die meeste van hierdie ontvangers gewoon nie die vermoë het om navorsing te doen en ‘n proefskrif suksesvol te voltooi nie, is hulle maar te gewillig om hulleself op hierdie manier in die openbaar te laat “vereer”.

Eredoktorsgrade het skynbaar die vermoë behou om ego’s te streel, maar hulle ondergrawe die akademiese aansien van sowel akademiese doktorsgrade as diegene wat hierdie eens gesogte kwalifikasie na baie jare van studie verwerf het. Eredoktorsgrade help ook om die akademiese naam van universiteite in te plof. Dit is eintlik onbegryplik waarom universiteite op hierdie manier en veral op so ‘n groot skaal en met soveel oorgawe hulle eie aansien ondermyn. Dit moedig ongetwyfeld die verlaging van akademiese standaarde aan.

Waarom moet party mense swoeg voor hulle as doktor aangespreek kan word, terwyl ander dieselfde titel op ‘n skinkbord ontvang? Waarom besluit die komitee van universiteitshoofde nie dat hierdie sotterny dadelik moet end kry nie? Die afskaffing van hierdie wanpraktyk is sekerlik wenslik. Andersins moet dit ‘n hoogs uitsonderlike geleentheid wees wanneer ‘n universiteit tot so ‘n toekenning oorgaan; dus net na buitengewone en akademies-tersaaklike prestasie deur iemand. Die ideaal is dat as iemand ‘n doktor wil wees, hy so ‘n graad op ‘n suiwer akademiese manier moet verwerf.

Wat ook uitgewys moet word, is dat daar in die nuwe Suid-Afrika die slegte gewoonte posgevat het om veral “struggle-helde”, dus onrusstokers, moeilikheidmakers, selfs terroriste, vir hulle wan- of misdadige gedrag met eredoktorsgrade te beloon. Sulke mense word dus vereer vir oneervolle gedrag; ‘n uiterste Anton van Niekerk-paradoks. Histories is die universiteit en wat daarmee saamhang, bv grade, ‘n produk van Europese beskawing. Op die kontinuum van beskaaf/onbeskaaf is universiteite, oftewel die akademie, by die beskaafde en misdaad, bv terrorisme, by die onbeskaafde pool. Dit is dus uiters onverantwoordelik van universiteite as hulle hulle moontlik tradisioneel goeie naam weggooi deur toonbeelde van onbeskaafdheid, soos terroriste, te vereer met die toekenning van ‘n sertifikaat wat deur leke met die hoogste akademiese kwalifikasie verwar kan word.

Naspers, universiteite en Afrikaans

deur Leon Lemmer

Twee berigte oor nuwe universiteite het onlangs in Die Burger verskyn. Op 16 deser is berig dat die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) sy akademie in die Paarl met ingang 2014 in ‘n universiteit gaan omskep. Grade van baccalaureus tot doktor sal daar verwerf kan word. In veral die VSA is daar groot sake-ondernemings wat hulle eie akademiesoortige opleiding doen omdat universitêre programme nie aan hulle spesifieke vereistes voldoen nie. Die SAPD is egter een van die onwaarskynlikste instansies plaaslik, eintlik wêreldwyd, wat so ‘n onderneming suksesvol kan bedryf.

Die SAPD se interne afrigting van polisiebeamptes was in die ou Suid-Afrika uitstekend. Daar is toe van kandidate vereis om bv behoorlik geletterd en in redelike mate tweetalig (Afrikaans en Engels) te wees. Die rekrute is geleer om te swem, perd te ry en moes ook ‘n bekwaamheidstoets in voertuigbestuur (bv vir motors en motorfietse) slaag. Omdat die keuring van kandidate vir die polisiediens deesdae ooreenkomstig die ANC se demografies-rassistiese en seksistiese beginsels geskied, is die vereistes wat aan rekrute gestel word, drasties afgewater. Baie polisiebeamptes kan of wil nie Afrikaans praat en skryf nie en ‘n groot persentasie van hulle kan nie wettig ‘n voertuig bestuur nie.

Al is die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) akademies nie meer naasteby wat dit eens was nie, is dit steeds vir enige polisiebeampte wat oor die nodige vermoëns en toewyding beskik moontlik om daar toepaslike grade van baccalaureus tot doktor te verwerf. Daar is myns insiens feitlik geen moontlikheid dat die voorgestelde polisie-universiteit akademies respektabele standaarde kan handhaaf nie. Daar word beweer dat gesprekke met ‘n “beroemde” universiteit [dalk die beruggeworde Universiteit Stellenbosch (US)] gevoer word in ‘n poging om die akademiese aansien van die onderneming in die Paarl ‘n hupstoot te gee.

Die moontlikheid van US-betrokkenheid word nie net deur sy geografiese nabyheid versterk nie, maar ook omdat die Botman-US graag die ANC in alles ter wille is. Dit is waarom die US steeds die akademiese gehalte van die grade van die Militêre Akademie op Saldanha onderskryf. Dít terwyl sowel die gehalte van die onderrig as dié van die studente kommerwekkend is. Dalk word die kloutjie by die oor gebring met die opmerking van die SAPD-woordvoerder, Zweli Mnisi, dat die Militêre Akademie as model vir die voorgestelde polisie-universiteit gaan dien. Dit is om van te ween.

‘n Voor die hand liggende voordeel wat ‘n polisie-universiteit vir politici en linkse aktiviste gaan hê, is dat dit nog ‘n instansie daarstel wat akademies waardelose ere-doktorsgrade aan dese en gene kan uitdeel. Dit sal sorg dat daar in ons jong demokrasie pleitbesorgers vir ons eie polisie-universiteit sal wees, al is hierdie instansie akademies pateties.

Daar is ook ‘n berig oor die nuwe universiteite te Kimberley en Nelspruit, wat met ingang 2014 met onderrig begin (Die Burger, 26 deser). Eersgenoemde gaan die Sol Plaatje-universiteit en die ander een die Universiteit van Mpumalanga heet. Die ANC was so gretig om Plaatje ten koste van die goeie naam van die universiteit te vereer dat nie eens toestemming van Plaatje se familie verkry is nie (Die Burger, 27 deser). Die Plaatje-naam dui daarop dat hierdie inrigtings gestig word om ANC-waardes te vergestalt. Dit blyk ook duidelik uit die name van die raadslede. In die geval van albei universiteitsrade is net een of twee van die benoemdes nie-swart. In die Suid-Afrika van weleer, was dit hoofsaaklik Afrikaners wat hulle in die onderwys, hetsy universiteit of skool, onderskei het. Deesdae word hulle by voorkeur uitgesluit.

In die goeie ou dae was daar vyf Afrikaanse universiteite, naamlik te Bloemfontein, Johannesburg, Potchefstroom, Pretoria en Stellenbosch. Al vyf het sedertdien in groot mate hulle Afrikaanse karakter ingeboet. Die Militêre Akademie is deur die ANC-regering en met die hartlike samewerking van die US tot ‘n Engelse instansie getransformeer. Weens demografie-gebasseerde rassediskriminasie sal die studente aan die polisie-universiteit, soos aan die Militêre Akademie, minstens 80% swart wees. Dit beteken ingevolge ANC-mentaliteit dat die onderrigtaal in die Paarl ook Engels sal wees. Die Burger rep geen woord hieroor nie. Dít terwyl die SAPD in sy doeltreffende era oorwegend Afrikaans was. Daar word sonder meer aanvaar dat Afrikaans weens ANC-ideologie in Saldanha en in die Paarl (die bakermat van die Genootskap van Regte Afrikaners en dus Afrikaans) nie tot sy reg hoef kom nie.

Sedert dit bekend geword het dat ‘n nuwe universiteit in die Noord-Kaap en nog een in Mpumalanga beoog word, het ek talle kere aan Naspers-koerante geskryf en gevra dat hulle ‘n veldtog voer om te verseker dat hierdie twee universiteite Afrikaans sou wees. Nie ‘n enkele van my skrywes is gepubliseer nie. In geen Naspers- of ander publikasie het ek ‘n pleidooi gesien vir onderrig in die medium van Afrikaans aan hierdie universiteite nie. Erger, Afrikaans het, sover ek weet, in hierdie konteks nooit eens ter sprake gekom nie. Blykbaar word sonder meer aanvaar dat hierdie universiteite eentalig Engels gaan wees. Dít terwyl die Noord-Kaap oorwegend Afrikaans is en daar in Mpumalanga ‘n sterk Afrikaanse teenwoordigheid is.

‘n Mens sou dink dat Naspers se Afrikaanse publikasies vir Afrikaans in die bres sou tree, al sou dit dan bloot deur voor die hand liggende eie belang gemotiveer word. Pleks daarvan word die een Afrikaanse boek na die ander met onnodige Engelse woorde in die titel en in die teks gepubliseer. By die koerante maak ‘n mens tevergeefs teen vrot Afrikaans beswaar. Joernaliste hou aan om te skryf van “stappe neem”, “siekfonds”, “soomloos”, “lektor” wanneer “dosent” bedoel word, ens. Afrikaans is nie meer vir Naspers en ander politiek-korrekte meelopers erns nie. Om finansiële gewin word daar in die koerant Son in uitgawe na uitgawe die allerbedenklikste “Afrikaans” gepubliseer. Sodanige mengeltaal, wat ‘n bespotting van Afrikaans maak, word egter deur die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR), Michael le Cordeur, gepropageer pleks daarvan dat hy en die ATR die heil van Standaardafrikaans bevorder.

By Naspers loop die kanker veel dieper as bloot die sug na politieke korrektheid. Daar word dikwels agteroor na die ANC gebuig, soos pas tydens die verjaardag van Nelson Mandela, wat sonder skroom as ‘n volmaakte mens voorgehou is. In Die Burger word uitvoerig oor die jaarlikse herdenking van die bomontploffing in 1996 te Worcester berig omdat dit die werk van wittes was. Die groot menseregte-aktivis, Leon Wessels, daag graag by daardie geleenthede op en lees die leviete oor versoening voor. In daardie konteks word die verwyte uiteraard veral aan die wittes gerig.

In die Worcesterse ontploffing is 4 mense dood. Daar was ander terreurdade wat egter min publisiteit kry omdat hulle deur die ANC en PAC gepleeg is, bv Kerkstraat, Pretoria (1983, 19 mense dood), Amanzimtoti-winkelsentrum (1985, 5 dood) en Helderberg Taverne, Observatory (1993, 4 dood). In die St James Kerkslagting, Kenilworth, is 11 mense in 1993 gedood. Na verloop van 20 jaar is hierdie gebeurtenis op 25 deser gedenk. Terwyl dit nodig geag word om die Worcester-ontploffing jaarliks te gedenk, word die ander vier terreurdade hoogstens elke dekade in herinnering geroep en dan kry dit weinig, indien enige, publisiteit.

Die rede hierrvoor is dat wittes vir die gebeure in Worcester verantwoordelik is, terwyl die vier ander terreurdade, twee elk, deur die ANC en PAC gepleeg is. Anders as in die geval van Worcester, is nie ‘n woord in Die Burger oor die herdenking op 25 deser van die St James-slagting gerep nie. Ek wonder steeds of die PAC-lid en burgemeester van Kaapstad, Patricia de Lille, die verrigtinge bygewoon het. Nog ‘n opvallende verskil is dat die wittes wat die Worcester-bom geplant het in die tronk sit, terwyl diegene wat die genoemde ander terreurdade gepleeg het deur Desmond Tutu se WVK van alle blaam onthef is.

Naspers se simpatie met die ANC het begin nadat FW de Klerk in 1990 ANC-bedrywighede wettig verklaar het. Daar is blykbaar destyds deur die Naspers-redakteurs ooreengekom om De Klerk se magsdelingsinisiatiewe sonder meer te ondersteun en dit aan hulle lesers op te dring; ook nadat dit geblyk het dat De Klerk se magsdeling in werklikheid algehele oorgawe aan swartmag is. Daar is so baie mense wat daarop aanspraak maak dat hulle gehelp het om die nuwe Suid-Afrika tot stand te bring. Hierdie redakteurs kan deel in daardie roem. Mense soos Ton Vosloo, Tim du Plessis en Hennie van Deventer was seker deel van hierdie sameswering. Waarom klink daar nie stemme uit Melkbos en elders op om ons te vertel van die bedrywighede en toekomsvisie van hierdie uitgelese groepie joernaliste nie? Klop hulle hulleself en mekaar steeds op die skouer, of is hulle ontgogel en wil hulle daarom liewer om verskoning vra en om vergiffenis pleit?