Rubrieke Archives - Page 85 of 214

Dan Roodt: Volksmoord en die tweede revolusie

Redelik onlangs was daar ‘n openbare debat in Suid-Afrika oor die ANC/SAKP se tweede revolusie. Binne die marxistiese doktrine, is daar altyd twee opeenvolgende revolusies, waarvan die tweede gewoonlik meer radikaal en bloedig as die eerste is.

Só was dit ook in Rusland waar daar in 1905 ‘n eerste revolusie plaasgevind het en daarna, in Oktober 1917, die tweede en kommunistiese revolusie. Tydens kommunistiese revolusies in die twintigste eeu, is 100 miljoen mense uitgemoor. Hierdie syfer is bereken deur ‘n groep Franse navorsers wat “Die swart boek van kommunisme” (Le livre noir du communisme – crimes, terreur, répression, Robet Laffont, 1997) gepubliseer het.

Vele van die kommunistiese volksmoorde was ook etnies van aard. In Kambodja is veral etniese Chinese deur die Khmer Rouge uitgemoor. In Rusland was dit Christelike Russe, aangesien die leiers van die Oktober-revolusie hoofsaaklik Jode was. (Lenin was geen Jood nie, maar sy vrou, Nadesjda Kroepskaja, was blykbaar Joods.) Solsjenitsin het beweer dat Jode onder Stalin vervolg is, maar dat hulle tydens die aanvanklike Bolsjewistiese oorname massamoorde op Russe gepleeg het of laat pleeg het. Jode was ook oorverteenwoordig in die gevreesde Tsjeka of geheime polisie.

Volgens een van die skrywers van Die swart boek van kommunisme, Stéphane Courtois, het die volgende getalle mense in kommunistiese lande gesterf:

USSR: 20 miljoen dood
China: 65 miljoen dood
Viëtnam: 1 miljoen dood
Noord-Korea: 2 miljoen dood
Kambodja: 2 miljoen dood
Oos-Europa: 1 miljoen dood
Latyns-Amerika: 150 000 dood
Afrika: 1,7 miljoen dood
Afghanistan: 1,5 miljoen dood

Die direkteur van Genocide Watch, dr. Gregory Stanton, het op besoek aan Suid-Afrika sy kommer uitgespreek oor die invloed van kommunisme, ‘n ideologie wat al so dikwels in verskeie lande tot volksmoord gelei het. Die huidige ambassadeur van die VSA by die Verenigde Nasies, Samantha Power, het self ‘n boek oor volksmoord geskryf: A problem from hell: America and the age of genocide (2002). In die hoofstuk oor Kambodja lees ons:

All told, in the three-and-a-half-year rule of the Khmer Rouge, some 2 million Cambodians out of a populace of 7 million were either executed or starved to death.”‘ National minorities were special targets of the regime. The Vietnamese minority was completely wiped out. Of the 500,000 Muslim Chain who lived in Cambodia before Pol Pot’s victory, some 200,000 survived. Of 60,000 Buddhist monks, all but a thousand perished.

Wat egter in Samantha Power se boek opval, is die gebrek aan enige daadwerklike optrede deur die VSA en die res van die internasionale gemeenskap terwyl die volksmoord in Kambodja plaasgevind het. Almal het verkies om te maak asof hulle dit nie raaksien nie. Selfs ná die volksmoord en toe ‘n nuwe regering in die land deur die Viëtnamese aan bewind gestel is, het Westerse diplomate en VN-amptenare verseg om die term “volksmoord” te gebruik vir die miljoene mense wat daar omgekom het.

‘n Afrikaanse roman deur P.J. Haasbroek, Die jaar nul, het die toestand in Kambodja tydens die Rooi Khmer-revolusie baie goed uitgebeeld. Dikwels is fiksie ‘n beter manier om gebeure in die werklikheid of selfs vrae oor die werklikheid aan te bied as koue, joernalistieke feite. Omdat dit ook tot ons emosie en estetiese gevoel spreek, plaas dit die leser binne ‘n situasie terwyl die lesers andersins die blote inligting binne ‘n oordadige stroom kommunikasie sou konsumeer.

Ook toe die Hoetoe’s die Toetsi’s in Rwanda op ‘n massaskaal uitgewis het deur hulle met pangas dood te kap, het die VSA met sy magtige weermag met gevoude arms gestaan en toekyk.

Gustav Venter se romans wat oor die afgelope jaar of wat tot stand gekom het, eers Die amigdala van Alrina Smal en toe sy Bodem-reeks, praat op ‘n gefiksionaliseerde manier oor ongemaklike aspekte van die Suid-Afrikaanse werklikheid: rassegevoelens, rassekonflik, geweld en volksmoord. Ek glo sterk daaraan dat die mens nie net rasioneel is nie; dinge soos intuïsie, groepsbewussyn (Jung se kollektiewe onderbewuste) en -vrese speel beslis ook ‘n rol. So word die tydsgees gevorm, deur rasionele ontledings, maar ook deur vae vrese en voorspooksels wat onnoembaar mag wees, maar daarom nie minder ter sake nie.

Gegewe die geskiedenis van kommunisme met sy vele vele volksmoorde en totalitêre bewinde in die twintigste eeu, is dit net redelik om vrees vir kommunisme te koester. Of ten minste daarvoor versigtig te wees. Want die kommunistiese ideaal van absolute gelykheid kan net met grootskaalse ontwrigting en massamoord tot stand kom.

Niemand kan die punt voorspel waar geweldsmisdaad, plaasmoorde – gepaardgaande met konstante onluste soos ons tans in Suid-Afrika ervaar – eenvoudig omkantel in volskaalse volksmoord nie. Die inploffing van die samelewing soos dit in Bodem I en II beskryf word, met die verval in ‘n apokalips soos dié van Kambodja of Rwanda, is egter in ons land móóntlik. En dit op sigself is ‘n skrikwekkende gedagte wat ons aan die dink behoort te sit.

Soos ek ook vandeesweek in die Business Day geskryf het in ‘n brief wat op die Engelse praag te lese is:

Despite segregation, there was no hatred in the old South Africa and people generally got on well. Today, there exists real hatred between groups, as exemplified by xenophobic violence and farm murders. South Africa ’s sadistic culture of violence with its rampant crime, including child rape, was fostered by the lawlessness of people’s war and surely not by apartheid.

Die skokkende sadisme van plaasmoorde kan net deur etniese vyandigheid en rassehaat verklaar word. Apologete vir die revolusie soos Steven Friedman, waarop ek in dié Engelse stuk geantwoord het, probeer “apartheid” daarvoor blameer. Volgens hom is die land en veral sy mense deur apartheid “beskadig”. Maar met dieselfde logika, hoeveel te meer is Suid-Afrika nie oor die afgelope 20 jaar “beskadig” deur die ongekende geweld, marteling, diefstal, roof, korrupsie en algemene waardekrisis en -verval nie?

In Suid-Afrika bestaan daar die gevaar dat kommunistiese volksmoord deur die appèl op “apartheidskade” geregverdig kan word! Indien Suid-Afrikaanse kommuniste, soos hul eweknieë in soveel ander lande, in elk geval van plan is om etniese suiwering en volksmoord teen Afrikaners van stapel te stuur, bied hul noukeurige apartheidskonstruk mos die ideale regverdiging daarvoor, nie waar nie? Feitlik die hele amptelike, eensydige “geskiedenis van apartheid” soos dit tans daar uitsien, is deur lede van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty en die akademiese historici in hul dampkring opgestel.

Die vraag is nou nie meer óf daar ‘n tweede revolusie gaan plaasvind nie, maar wanneer. Selfs die linksliberale koerante in die Naspersgroep wat tot dusver die rol gespeel het om vir Afrikaners ‘n idille van die “Suid-Afrikaanse demokrasie” te skep, begin hul tans oor die radikale planne vir grondgryp uitspreek.

Meer as tien jaar gelede het ek in my destydse Rapportrubriek geskryf dat Suid-Afrika op ‘n Zimbabwe afstuur. Toe was Tim du Plessis, die destydse redakteur, maar baie skepties en dis in Naspersgeledere afgelag. Die gemiddelde Naspersredakteur se kennis van die SAKP en die marxisme, dus van die revolusionêre logika wat by ons werksaam is, is uiters beperk. Marx en Engels het gepraat van die politieke revolusie wat deur ‘n maatskaplike revolusie gevolg word. By ons is dit effens aangepas en die eerste revolusie was insgelyks ‘n politieke revolusie, die oorname van die staat deur die ANC en SAKP, met die tweede, ekonomiese revolusie wat voor die deur lê.

Vandag skryf die einste Rapport egter in ‘n voorbladartikel die volgende:

“Nuwe voorstelle vir grondhervorming – waarvolgens alle kommersiële boere gedwing gaan word om die helfte van hul plase aan hul plaaswerkers te gee – sal landbou in Suid-Afrika vernietig en moontlik tot hongersnood lei, sê kritici van dié plan.

Dié radikale nuwe voorstelle is vervat in ’n dokument getiteld “Finale beleidsvoorstelle vir die versterking van die relatiewe regte van mense wat die grond bewerk” wat die afgelope week in Rapport se besit gekom het.”

Die kombinasie van ‘n tweede revolusie, grondgryp, die voorspelde hongersnood en rassehaat weens twintig jaar se apartheidspropaganda wat deur die SAUK en ander massamedia uitgesaai is, mag tot ‘n apokalips van die Bodem-tipe lei.

Ons sal moet besef dat geen ander moondheid of internasionale instelling hom hoegenaamd aan ‘n Bodemtoestand, dus groter wanorde en geweld, selfs massamoorde en volksmoord in Suid-Afrika, gaan steur nie. Dit mag nie eens mediadekking verkry nie, behalwe om te sê dat “dit ons eie skuld is vanweë apartheid of omdat ons nie gou genoeg van ons huise, plase en ander besittings afstand gedoen het nie”.

Intussen tik die tydbom van die revolusie rustig voort.

Ondersteun hierdie blad deur by praag aan te sluit.

Maties en Afrikaans

deur Leon Lemmer

Die historikus Pieter Kapp was tot 2011 jare lank die president van die konvokasie van die Universiteit Stellenbosch (US). Tydens die rektorskap van Chris Brink en Russel Botman het Kapp die stryd om die behoud van Afrikaans as onderrigtaal meegemaak. Ek skryf vandag na aanleiding van sy boek, Maties en Afrikaans: ‘n Besondere Verhouding, 1911-2011 (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, 261p, R150). Kapp gee gesaghebbende perspektief op wat plaasgevind het; ook agter die skerms. Die boek is meer werd as korale.

Wat dadelik opval, is dat Naspers se uitgewerye en die US nie by die publikasie betrokke is nie. Dit dui myns insiens op hierdie instansies se negatiewe gesindheid jeens Afrikaans. Naspers sal boeke in Afrikaans publiseer (en glad te dikwels met Engels in die titel) mits dit polities korrek is, maar nie boeke oor Afrikaans nie. Onlangs is bv Ilse Salzwedel en Christo van Rensburg se boeke deur Lapa gepubliseer, terwyl Protea Boekhuis die boeke van Daniel Hugo en Pieter Kapp uitgegee het. Anders as die huidige US, sou die US van weleer sekerlik graag Kapp se boek om die oog op die universiteit se eeufees gepubliseer het.

Die besondere verhouding van die US met Afrikaans, wat in die boektitel genoem word, blyk reeds in die voorwoord:

“Die behoefte aan onderrig in en deur Afrikaans/Hollands was trouens die vernaamste enkele rede om ‘n universiteit op Stellenbosch tot stand te bring” (p 7).

Die teks begin met die eerste Britse besetting van die Kaap in 1795 en die daaropvolgende verengelsing van veral die Kaapstadse openbare lewe, maar “Stellenbosch was deur en deur ‘n Hollandse dorp” (p 12). Die Victoria Kollege, waar grade verwerf kon word, is in 1874 gestig. Die onderrigtaal was Engels. “Hoewel soveel studente-aktiwiteite en veral publikasies in Engels geskied het, dit deur Afrikaanse studente geskryf is” (p 32). Deesdae is dit weer só aan die US. Kyk of dit moontlik is om Afrikaanse teks op die studentewebwerf Bonfiire Stellenbosch te vind.

Na die Slag van Amajuba (1881) “het die atmosfeer aan die Victoria Kollege begin verander van apatiese aanvaarding van Britse imperiale oppergesag en die Victoriaanse kultuur na ‘n soeke na ‘n eie plek, rol en identiteit” (p 15). NJ Hoogenhoudt het die Zuid-Afrikaansche Academie voor Taal en Letteren in 1910 oorreed om hom vir ‘n universiteit te beywer waar onderrig in Afrikaans/Hollands tot sy reg sal kom. DF Malan (1874-1959) was ‘n vroeë kampvegter vir Afrikaans. Hy het daarop klem gelê “dat die taal die eenheidsband tussen die individu en die volk is, taal is soos die skil van die vrug, die een wat alles insluit en saambind” (p 28).

Na analogie van Vlaamse universiteite was Willem Blommaert (1886-1934), ‘n dosent aan die Victoria Kollege, se standpunt: “Moet nie tevrede wees met ‘n tweetalige universiteit nie, eis ‘n eentalige een” (p 30). Stellenbosch was meer as 90% Afrikaanssprekend. Gordon Tomlinson (1887-1955) het in 1912 geskryf: “De Universiteit is daarenboven ‘n middelpunt van geestesleven, dat direkt of indirekt op het ganse volk ‘n grote invloed uitoefent” (p 30). “Die taal skep die band tussen [des]kundigheid, vaardigheid en die volk. Dit skep die brandpunte van toewyding en lojaliteit aan die vaderland” (p 31). In 1914 skryf Tomlinson dat “Afrikaans die uitdrukkingsmiddel is van die gedagte van ‘n herleefde volk” (p 37).

In 1912 is aan die Victoria Kollege ‘n manifes opgestel waarvolgens Stellenbosch “de plaats [is] waar het Afrikanervolk zijn idealen het best kon verwezenliken … Zij staat voor een idee! Zij is daarom voor het volk geworden niet een blote opvoedingsinrichting … maar een simbool van de waarborg van eigen krachtig, groeiend, uitdrukking zoekend national leven” (p 39). Die raad van Victoria Kollege het in 1915 die stigting van “een echte Hollandsch-Afrikaansche universiteit” versoek (p 40). In 1916 het sy senaat besluit dat lesings in Hollands aangebied moet word. Vir hierdie doel het Jannie Marais ingewillig om ₤100 000 te skenk “op voorwaarde dat Hollands/Afrikaans geen minderwaardige plek aan die universiteit sal beklee nie” (Victoria College Calendar, 1916, p 31; Kapp p 41). Dit impliseer nie dat die US van sy oorsprong af ‘n dubbelmediumuniversiteit was nie. Hierdie bewoording is omsigtigheidshalwe gebruik om te voorkom dat die Engelsgesinde regering die stigting van die universiteit afkeur. Die transformasie van Victoria Kollege na US was van die begin af van ‘n Engels- na ‘n Afrikaansmediuminrigting.

Die US het amptelik in 1918 tot stand gekom. By die aanvang het NJ Brümmer (1866-1947), die eerste professor in filosofie, gesê: “De universiteit is niet slechts een school voor hogere ontwikkeling, maar een brandpunt van de volksbeschawing en ‘t objektiewe monument van de volks-kultuur. Als de omgeving van de universiteit een gees ademt die niet de nationale is en de professoren niet uit ‘t volk zijn, dan is zulk een universiteit een dreigend gevaar voor ‘t volk dat ze voorgeeft te willen dienen” (p 41, 47). (Is die huidige US bloot ‘n dreigende gevaar of reeds eerder ‘n werklike gevaar?) Die US is destyds ‘n volksuniversiteit genoem. Engels as onderrigtaal is uitgefaseer en Afrikaans ingefaseer namate die Engelstalige dosente uit die era van Victoria Kollege afgetree het. Reeds in 1919 is die helfte van die vakke deur die medium van Afrikaans onderrig. (Pas is aangekondig dat die US teen 2018 43,7% van sy voorgraadse klasse uitsluitlik in Engels gaan aanbied.) Destyds was die verafrikaansing onstuitbaar. “Daar was geen transformasieprosedure of -proses nie” (p 46).

In 1919 is ‘n leerstoel in Afrikaans aan die US ingestel, met J(ohannes) J Smith as die eerste hoogleraar. In 1920 het hy gesê dat “‘n selfbewuste, selfstandige Afrikaanse volk sonder Stellenbosch nie moontlik is nie” (p 49). “Die Studenteraad het hom reeds in 1921 tot [tweetaligheid] verbind met die duidelike verstandhouding dat Afrikaans eventueel die enigste onderrigtaal sou wees, maar dat nie-Afrikaanssprekendes welkom is en Engels kan gebruik om hulleself uit te druk” (p 50). Hoe vooruitsiende hierdie standpunt was, blyk uit die feit dat Die Burger van sy eerste uitgawe in 1915 tot 1922 nog oorwegend in Nederlands gepubliseer is.

Die 1921-standpunt van die studenteraad was US-beleid en -praktyk vir die res van die vorige eeu. Sedert die 1960’s het die getal Engelstalige studente aan Afrikaanse universiteite gegroei, onder meer omdat konserwatiewe studente onwelkom op die Engelse kampusse gevoel het. Aan die US kon hulle hulle skriftelike werk in Engels inlewer. Die voorlesings was in Afrikaans en die Engelstaliges het vir lief hiermee geneem. Die meeste handboeke was in Engels. Hierdie opset het tweetaligheid by al die studente bevorder.

Al is die US gestig om eentalig Hollands/Afrikaans (en nie Engels nie) te wees, was daar “nie sprake van isolasie of afsondering van wat op die internasionale wetenskaps- en universitêre toneel gebeur nie” (p 48). Baie van die dosente het hulle gevorderde grade in die buiteland verwerf. “In 1926 is ook ‘n gereelde uitruiling van dosente met buitelandse universiteite ingestel” (p 48-49). Kapp noem “dat die US trots is op sy Afrikaanse eersgeboortereg” (p 57; ook p 72, 224). Kontrastreer dit met Russel Botman se hedendaagse gehamer op “vrygebore” studente; diegene wat sedert die land se oorgang (eerder ondergang) na demokrasie gebore is. Moontlik ervaar nie-wittes gedwonge rasse-integrasie as vryheid. Swartes kan immers vryelik kies of hulle van ‘n tradisioneel swart, bruin, Asiatiese of wit skool, universiteit, woongebied of gerief gebruik wil maak. Vir die wittes word geen eksklusief eie etniese of Afrikaanse geriewe gegun nie. Gedwonge rasse-integrasie word deur baie (moontlik die meeste) wittes ongetwyfeld as nie-vryheid ervaar.

Veral sedert die Nasionale Party in 1948 aan die bewind gekom het, is Afrikaans met Afrikaner-nasionalisme geassosieer. Afrikaans is soms/dikwels as die vernaamste kenmerk van Afrikaners beskou. In 1968 het Willem de Klerk (FW se broer) ‘n onderskeid tussen verligte en verkrampte Afrikaners getref. Aanpassings aan die regeringsbeleid is voorgestel. Van die hervormings wat bepleit is, is dat universitêre leergange meer “relevant” moet wees (p 57). “Dit val op dat Afrikaans hoegenaamd nie as ‘n struikelblok vir sodanige aanpassings beskou is nie” (p 60). In 1977 het die US en die regering ooreengekom dat nie-wit studente daar kon registreer vir studierigtings wat nie aan die universiteite vir nie-wittes aangebied is nie. In 1980 het die studenteraad hom teen sowel rassediskriminasie as geweld uitgespreek. In 1989 is die US-koshuis Goldfields vir nie-wit studente geskep, met Willie Esterhuyse as huisvader.

“Die bevraagtekening van Afrikaans as ‘n struikelblok [sou] eers in die jare negentig deur dosente onder die studente ingedra word” (p 60), dus na FW de Klerk se toespraak op 2 Februarie 1990, wat die era van swart mag ingelui het. Dadelik is ingesien dat dubbelmediumonderrig “die skrif aan die muur vir Afrikaans” sou wees (p 64). Jan Sadie, ‘n US-dosent in ekonomie, “het gewaarsku dat die aandrang dat universiteite uitnemendheid moet prysgee die wese van ‘n universiteit aantas … dat onderwys gedoem is sonder meriete … Hy het Stellenbosch gewaarsku dat universiteitsonderwys ‘n meritokrasie en geen demokrasie is nie” (p 62). “Onderwys is die groot treffer van die onderskeid tussen die talentvolle en die armoediges van gees … Dít maak inrigtings elitisties” (p 64).

Aanvanklik was veral US-dosente by die taalstryd betrokke. Hennie Kotze wou hê dat die demografie in die studentegetalle en US-raad weerspieël moet word. Bernard Lategan en Johan Hattingh het beweer dat die Afrikanerkultuur en Afrikaans nie beskerm hoef te word nie. Amanda Gouws wou nie hê dat Afrikaans amptelik die enigste onderrigtaal moet wees nie. Willie Esterhuyse het gemeen Suid-Afrika kan nie vyf Afrikaanse universiteite bekostig nie. (Noudat die laaste wesenlik Afrikaanse kampus, Potchefstroom, op die punt staan om na Engels getransformeer te word, gaan Esterhuyse beswaar teen te min Afrikaanse universiteite opper?) Esterhuyse het “Afrikaanse onderrig aan Stellenbosch bestempel as ‘n struikelblok om swart studente te trek” (p 63).

Philip Nel se standpunt was: “‘n Universiteit wat die naam universiteit werd wil wees, kan nie net een kultuur dien nie. Stellenbosch kan nie ‘n tuiste vir Afrikaanssprekendes wees nie, want dan sal hy ‘n swak intellektuele tuiste wees” (p 65). Fanie Cloete het as die luidste propagandis vir verengelsing ontpop. Later het Ruda Landman as raadslid ‘n soortgelyke standpunt gehuldig. Haar man, JP Landman, het in 2009 “met heelwat arrogansie die strewe om Afrikaans se plek op Stellenbosch te verskans as die lelike gesig van Afrikaans beskryf” (p 179-180).

Let op dat al die genoemdes in die vorige twee paragrawe Afrikaanssprekendes is wat hulle vir die benadeling van Afrikaners en Afrikaans beywer het. In 2002 is bevind “dat dit Afrikaanse mense is wat Stellenbosch verengels” (p 82). In 2009 het Leopold Scholtz geskryf: “Afrikaners self is die grootste vyande van Afrikaans met hulle onbegrip vir die belangrikheid van taalregte” (p 179). Die skrywer Abraham Phillips het sy standpunt soos volg gestel: “Die aanslag teen Afrikaans tas [Afrikaanssprekendes se] basiese menseregte aan en is daarom ‘n middel van onderdrukking en marginalisering” (p 235).

Die anti-Afrikaanses het, soos verwag kon word, steun uit ANC-geledere gekry. Blade Nzimande het dit reeds in 1996 onomwonde gestel “dat hy gekant is teen die bestaan van Afrikaanse skole en universiteite … dat taal gebruik word om wit skole te waarborg” (p 65; ook p 167). In werklikheid kan Engels op presies dieselfde manier as Afrikaans sommige skoliere en studente uitsluit. Die probleem is dat die kommunis Nzimande die minister van hoër onderwys is en dat universiteite, anders as in beskaafde Westerse lande, in werklikheid nie outonoom is nie. Amptelik is verklaar dat die befondsing van ‘n universiteit afhang van “the proportion which an institution has of students of disadvantaged background” (p 222).

‘n ANC-parlementslid, Jan Momberg, het hom beywer om die taalklousule in die 1992-wet, wat bepaal dat die US ‘n Afrikaanse universiteit is, geskrap te kry. Die Nasionale Kommissie vir Hoër Onderwys het aanbeveel dat Engels die enigste werktaal moet wees. Die skryfster Sonja Loots het in 2000 “betoog dat dit nie die ANC is wat Afrikaans bedreig nie, maar die taalstryders en feeste soos die KKNK en die idee van ‘n afsonderlike Afrikaanse TV-kanaal” [!] (p 74). Die joernalis Hannelie Booyens is geïrriteer deur “die fascistiese en chauvinistiese Dan Roodt-trawante” (p 75). Ronnie Belcher, sowel skrywer as Afrikaans-dosent, het ontken dat die US die reg het om Afrikaans te wees. Koos Kombuis het die “gejil van die taalstryders” veroordeel (p 145).

Die rektor, Mike de Vries, het in 1990 gesê “dat almal wat Afrikaans kan verstaan, welkom is op Stellenbosch, maar toelatingsvereistes gaan nie verlaag word om die demografiese profiel van die land te weerspieël nie” (p 62). Pierre du Toit het gedink dat die ANC se “transformasie die intrinsieke waarde van taalgemeenskappe misken. Om ‘n taal te beskerm moet dit op skole en universiteite verskans word … ‘n Taalgemeenskap moet ‘n eie universiteit kan opeis” (p 64). Andreas van Wyk het as rektor in 1996 gesê “dat Afrikaanse instellings van nature veeltalig is en dat die Wes-Kaap, met ‘n Afrikaanse meerderheid, twee Engelstalige universiteite [UK, UWK en daar is nou ook die Cape Peninsula University of Technology] en een Afrikaanse een [US] het” (p 65).

Die US-raad het ‘n visie vir die 21ste eeu aanvaar waarvolgens die universiteit sy Afrikaanse karakter sou behou. Die US het hom verbind “om taalvriendelik te wees, met Afrikaans as vertrekpunt” (p 78). “Die keuse van die woord vertrekpunt eerder as basis sou later die onderwerp van heftige debat word” (p 79). Dosente wat nie Afrikaans magtig is nie, is verplig om binne twee jaar ‘n werkbare kennis van Afrikaans te bekom. Die idee was dat die US “die bakermat van Afrikaans, die simbool van Afrikaans en ‘n intellektuele kragbron van onskatbare waarde” moet wees (p 75).

Johan Degenaar het in 1999 (en in 2000) gewaarsku: “Voortdurende waaksaamheid is noodsaaklik, want die gevaar van kulturele imperialisme en die program van nasiebou hou ‘n bedreiging vir die taal en kultuur in” (p 71). Daarteenoor was die ANC en sy meelopers se standpunt: “Minderheidskulture moet … in ‘n konformistiese massakultuur geabsorbeer word en identiteit moet nie selfbepalend gekonstrueer kan word nie, maar polities deur mag en sosiale manipulering bepaal word” (p 70-71). Presies dít word deesdae jaarliks deur Russel Botman op die US-kampus onder die vaandel van diversiteit gevier (Praag 29.09.2013).

Die verengelsing van die US, met die gepaardgaande afskaling van Afrikaans, het tydens die bewind van Chris Brink (2002-2007) in alle erns begin. Hy kom van Upington af en is van huis uit so Afrikaans soos boerseep. As hy ‘n aantal jare aan ‘n Vlaamse universiteit deurgebring het, sou hy insig in die stryd van ‘n minderheidstaal gehad het. Hy was egter aan ‘n Australiese universiteit verbonde en het toe heeltemal oorboord met sy entoesiasme vir Engels as wêreld- en akademiese taal gegaan. Tydens Brink se onderhoud om die rektorspos was sy standpunt dat Afrikaans “bestuur” kon word. (‘n Mens kan natuurlik iets bestuur sonder om dit lief te hê.) Om sy aanstelling te verseker, het Brink mooi broodjies gebak. Hy het beweer dat hy “‘n sterk ondersteuner van US as Afrikaanse universiteit is en dat hy die onderrig en navorsing deur medium van Afrikaans wil versterk en uitbou … Hy [het] herhaaldelik die versekering gegee dat Afrikaans veilig in sy hande is … Stellenbosch kan in en deur Afrikaans transformeer” (p 76-77). Brink: “Ek sien US as sentraal binne ‘n ‘Afrikaanse Renaissance'” (p 76).

Die US-raad het Brink nie as ‘n Judas-figuur getakseer nie en hom aangestel op grond van die sterk pro-Afrikaanse standpunt wat hy aan hulle gestel het. Die praktyk het geblyk anders te wees. “Vir die nuwe US-bestuur was die kwessie van Afrikaans nie in sigself ‘n selfstandige prioriteit nie” (p 78). ‘n Taaloudit is in 2002 aan die US gedoen om vas te stel in watter mate die studente Afrikaans was. Daar is bevind “dat 73% Afrikaans as huistaal en 26% Afrikaans as tweede taal op skool gehad het en dat 86% van die studente se voorkeurtaal Afrikaans is” (p 79). Amptelik is egter beweer dat net 55% van die studente Afrikaans as huistaal het en 45% Engels.

Brink het voorgegee “dat daar jaarliks ‘n sterk swaai na Engels is” (p 79). Hy het ‘n groter akkommodasie van Engels bepleit. “Hy het selfs so ver gegaan om die stelling te maak dat hy op kampus onder die studente ewe veel Afrikaans en Engels hoor. Dit beteken dat die aanspraak dat US ‘n Afrikaanse universiteit is, ongegrond is” (p 79). In 2005 het Brink ‘n pro-Afrikaanse petisie teen dubbelmediumklasse met 3 600 handtekeninge van studente stilweg in sy kantoor ontvang; skynbaar omdat hy wou verseker dat die minimum publisiteit daaraan verleen word.

Leon de Stadler se vertolking van die taaloudit was “dat Afrikaans die uitgangspunt van die US is, maar dat dit nie diversiteit en meertaligheid mag uitsluit nie” (p 79). Daarna het De Stadler, ‘n Afrikaanse taalkundige, dikwels as spreekbuis ter regverdiging van Chris Brink en Russel Botman se afskaling van Afrikaans opgetree, bv dat die US se “swak diversiteitsprofiel ‘n bepalende faktor” in die taalkwessie is (‘n suiwer politieke of ANC-argument) en dat die US “‘n goed bestuurde model [volg] wat sal verseker dat probleme billik hanteer word” (p 220). In 2009 het De Stadler selfs “openhartige en eerlike debat as ‘n gevaar vir Afrikaans beskryf” (p 180). Hy en sy komitee het hulle net ‘n enkele keer verwerdig om met die konvokasiebestuur in gesprek te tree en wel eers in 2007. Ten spyte van die kolossale afskaling van Afrikaans wat daar tydens die rektorskap van Brink en Botman plaasgevind het en die dikwels chaotiese taalonsekerheid, bly De Stadler se deuntjie dieselfde: dat ‘n “goed bestuurde model” aan die US gevolg word (p 220).

Die volgende skuif van die Taaltaakgroep was dat die US ‘n meertalige universiteit moet wees wat Afrikaans bevorder. Daarteenoor het die konvokasie verklaar dat die US ‘n Afrikaanse universiteit moet wees wat meertaligheid bevorder. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns wou hê dat Afrikaans die ankertaal moet wees. Primêre, vertrek-, verstek-, ankertaal, ens, is terme wat onnodiglik hulle intrede gemaak het omdat afgewyk is van die gesonde historiese vanselfsprekendheid dat Afrikaans die enigste US-onderrigtaal is.

Voordurend is gepoog om die US los van Afrikanerkultuur te maak:

“Moedertaalonderrig geld nie vir universiteite nie. Akademiese voortreflikheid kan hoofsaaklik net deur Engels bereik word. Taal is ‘n saak van aanvraag en voorsiening. Markkragte is ‘n belangriker faktor as taalregte. Afrikaanse vaktaal is nie mededingend genoeg om internasionaal te wees nie. Die grootskaalse afskaling van Afrikaans aan die US sal nie verskil maak aan die Afrikaansheid van Stellenbosch nie”[!] (p 81-82).

‘n Kandidaat vir die studenteraad, Yvonne Malan, het diegene wat hulle vir die heil van Afrikaans beywer, afgemaak as “ou mans met grys skoene” (p 82). Die sangeres Karen Zoid het vere vir ‘n pro-Afrikaanse taalstrewe gevoel. Die skryfster en Afrikaans-dosent Marlene van Niekerk het Brink se verengelsingsbeleid gesteun en Afrikaans “‘n geformaliseerde kreool van Nederlands” genoem (p 85). Afrikaans het deurlopend veld verloor. Afrikaans het die primêre voorgraadse onderrigtaal geword, met Engels as die primêre (en spoedig feitlik enigste) nagraadse onderrigtaal. Om gemoedere te sus, het Brink beweer dat “die US nie op ‘n glybaan na verengelsing is nie” (p 88).

Vervolgens het die doelbewuste verswarting van die studentekorps en personeel aan die beurt gekom. Albei moes “meer verteenwoordigend” word. Een van die uitkomste van “diensbillikheid” was dat ‘n moratorium op die aanstelling van wit mans geplaas sou word. Francois Viljoen het die beleid as selfinkriminerend beskryf omdat dit “die belangrikste bron van uitnemendheid – wit mans – wil uitsluit” (p 93). Die Vroueforum het gehou van die voorneme om vroue in topposte aan te stel. Skielik was daar “aangewese groepe” wat bevoordeel moes word, met die implikasie dat ander groepe (blankes, veral mans) maar benadeel mag word.

Christo van der Rheede het gereken dat “Stellenbosch se deure wyer oopgemaak moet word vir die ontmagtigdes” (p 120). Geen akademiese argument is ten gunste van hierdie rassistiese en seksistiese sentimente aangevoer nie. (Dit is myns insiens bloot ‘n geval van ANC-gedienstigheid.) Willie Esterhuyse en Fanie Cloete het die teenstanders van “regstelling” as rassiste beskou. In 2010 het Van der Rheede so ver gegaan om universitêre Afrikaans met die raskwas by te kom deur te beweer dat “die hoër funksies van Afrikaans … ‘n behoudende en etnies gedrewe denkraamwerk dra” (p 185).

Die Afrikaanse skrywer André P Brink het sinvol in die bres getree deur te verklaar “dat die Suid-Afrikaanse samelewing nie normaal kan funksioneer as mense nie op meriete beoordeel word nie. Regstellende aksie … bevestig dat Suid-Afrika nog nie ‘n normale samelewing het nie” (p 91). Etienne van Heerden was ook teen die “eroderingsproses van Afrikaans” (p 119). In 2009 was sy oproep: “Wees skaamteloos wat jy is” (p 197). Abraham H de Vries het deurgaans met pro-Afrikaanse uitsprake vorendag gekom, bv “om in Afrikaans onderrig te wil word, [is] so normaal soos om in Engels onderrig te wil word” (p 140).

Breyten Breytenbach het hom in 2007 skerp teen Chris Brink se taalbeleid uitgelaat en ‘n Keniaanse skrywer aangehaal waarvolgens “taal meer as blote kommunikasiemiddel is; dit is die wese van ons bestaan, die ware kern van ons siel” (p 154). In 2010 het Breytenbach genoem “dat dit ‘n gebrek aan wil was dat Afrikaans se posisie verswak” (p 223). Chris Brink het daarteenoor beweer dat “die standaarde verhoog [het] sedert transformasie ingevoer is” (p 110).

Teen 2004 was Afrikaans voorgraads die verstektaal. Alle dosente moes binne twee jaar na aanstelling in staat wees om studentewerk in albei tale te beoordeel. Chris Brink het dit reeds in 2005 verwater met sy standpunt dat uitnemendheid die hoogste maatstaf by die aanstelling van dosente is (wat duidelik strydig met die voorkeur vir sekere groepe soos nie-wittes en vroue is) en “hy daarom nie daarop kan aandring dat departemente die taalfaktor by aanstellings in oorweging moet neem nie” (p 113).

Volgens die beleid kon dubbelmediumklasse (50% Afrikaans, 50% Engels) net op eerstejaarsvlak en na spesiale goedkeuring aangebied word. Die Fakulteit Lettere (met Anton van Niekerk in sy geledere, bv as dekaan) het egter hierdie vergunning, wat veronderstel was om uitsonderlik te wees, sonder raadsgoedkeuring na al die voorgraadse jaargange uitgebrei. Die Fakulteite Teologie en Gesondheidswetenskappe het dieselfde gedoen. Teen 2006 is geen voorgraadse klasse uitsluitlik in Afrikaans meer in die Fakulteit Lettere aangebied nie. Brink het dit oogluikend toegelaat.

Thabo Mbeki het die US gewaarsku om “in die hoofstroom te kom” (p 100); ‘n stroom wat sekerlik swart is. Naledi Pandor het gedink “buitengewone status vir Afrikaans of enige ander taal sal moeilik in ‘n demokratiese land geregverdig kan word” (p 100). Gerieflikheidshalwe het sy van Engels se buitengewone status vergeet. Jakes Gerwel, wat die UWK tot ‘n uitsluitlik Engelse inrigting getransformeer het, het verklaar dat “taal as identiteitsvorming sy waarde verloor het en dat in ‘n nuwe Suid-Afrika Afrikaans nie belangrik sal wees nie” (p 101). Geen wonder dat die ANC-regering Gerwel aangestel het om verslag oor Afrikaans as universiteitstaal te doen nie. Richard van der Ross, daarenteen, het ‘n mosie gesteun waarvolgens transformasie deur die medium van Afrikaans kan geskied.

‘n Dosent in beeldende kunste, Sandra Kloppers, het in die Brink-era verslag oor diversiteit gedoen: “Afrikaans is die groot struikelblok wat transformasie en diensbillikheid teenwerk … Die klem op Afrikaans bevorder by studente ‘n vyandige gesindheid teenoor nie-Afrikaanssprekendes en ontmoedig diversiteit” (p 101). Brink het hierdie sentiment ge-eggo deur “die ‘taalstryders’ daarvan te beskuldig dat hulle Afrikaans ondermyn deur geen vriende vir die taal onder andertaliges te wen nie” (p 118). Reeds voor dit het Brink gereken “Maties moes leer om van iets anders as Afrikaans te lewe” (p 102). “Afrikaans kan net in ‘n bondgenootskap met ander inheemse tale onderhou en uitgebrei word” (p 111). Dieselfde drogredenasie word deesdae in die Afrikaanse Taalraad, en by name by Wannie Carstens, aangetref.

In 2005 het die voorsitter van die US-raad, Edwin Hertzog, dit gestel dat die raad Afrikaans goedgesind is, “maar die taal is nie die voorwaarde vir die voortbestaan van die US nie” (p 114). In 2006 het Hertzog gesê as die US 80% Engels en 20% Afrikaans is, “is hy gelukkig” (p 152). Met ‘n rektor soos Brink en ‘n raadsvoorsitter soos Hertzog was Afrikaans se vooruitsigte uiters droewig. Toe die konvokasie met reg besorg oor die voortgesette afskaling van Afrikaans en moeg vir al die misleiding was, is ‘n onafhanklike taaloudit en die aanstelling van ‘n onafhanklike taalombudsman versoek. Dit is sonder meer geweier.

Daarna het Brink sonder raadsgoedkeuring en teen ‘n koste van R95 000 vir die US ‘n “onafhanklike” meningsopname laat doen. Brink het op grond daarvan beweer dat 80% van die oudstudente die US se taalbeleid steun. Jaar na jaar was die konvokasie-verteenwoordigers in die US-raad egter juis diegene wat Brink se afskaling van Afrikaans teengestaan het. Dit is waarom hulle as buitestanders geëtiketteer is. Later is daar selfs gepoog om die getal konvokasie-verteenwoordigers in die US-raad te verminder. Brink het selfs advertensies geplaas om die stemming vir konvokasie-lede te probeer beïnvloed. Daarby is baie donateurs onwettig ontkies om die stemme wat vir daardie raadslede uitgebring word pro-Brink te beïnvloed.

Kort voor die raadsverkiesing in 2006 is Brink se boek, No Lesser Place: The Taaldebat at Stellenbosch, deur die ANC se Matthews Phosa bekend gestel. Die boektitel verwys na Jannie Marais se skenking. “Brink suggereer dus dat die taalbeleid minstens ‘n gelyke plek vir Afrikaans met Engels sal verseker” (135). Die boek was aanvanklik net in Engels beskikbaar. Brink skryf dus by voorkeur in Engels oor Afrikaans omdat hy wou hê die politieke maghebbers moet van sy standpunt kennis neem. Hy poog om ‘n sterk politiek-ideologiese onderskeid te maak tussen die pleitbesorgers vir Afrikaans aan die een kant en die US-taalbeleid aan die ander kant. “Die boek handel in werklikheid minder oor die taaldebat op Stellenbosch en meer oor ‘n uiteensetting en bespreking van wat die skrywer die Neo-Afrikaners noem en hulle ‘ware oogmerke’ om ‘n volkstaat van die gees op Stellenbosch as ‘n kulturele Orania te skep” (p 136).

Brink blyk dus sowel anti-Afrikaans as anti-Afrikaner te wees. Later het hy selfs verwys na “‘n opdwing van Afrikaans soortgelyk aan wat met die Soweto-opstande gebeur het” (p 143). Hy het dit “as diskriminasie beskou … dat daar van nie-Afrikaanssprekendes verwag kan word om Afrikaans magtig te word” (p 144). Brink noem nie of hy die omgekeerde ook as diskriminasie sou bestempel nie. By sy vertrek in 2007 na Newcastle is Brink se standpunt soos volg geformuleer: “Stellenbossers dink aan hulleself as die hekwagters van ‘n paradys vir die Afrikaner-elite, onder die beskerming van ‘n outoritêre wit Afrikaner-patriargie” (p 145).

Nico Koopman het net lof vir Brink se standpunt gehad. In 2009 het hy, soos Blade Nzimande, Afrikaans as ‘n uitsluitmeganisme geëtiketteer en die taalstryders van “taalimperialisme” beskuldig (p 183). Dat Koopman pro-Kaaps en anti-Standaardafrikaans is, blyk uit sy stelling “dat taal as gebruikstaal geleef moet word en dat die versekering van die hoër funksies minder belangrik is” (p 183). Ruda Landman het die term “taal-Orania” gebruik om voorstanders van Afrikaans verdag te maak (p 136). ‘n Ander raadslid, Francois Groepe, het dit teen die US as ‘n “neo-Orania-enklawe” gehad (p 138). Later het hy “die pro-Afrikaanse groep van versluierde rassisme en diskriminasie teen niewittes beskuldig” (p 171). Die taalstryders maak glo vyande van Afrikaans, terwyl die voorstanders van dubbelmediumonderrig die progressiewes is wat ‘n Suid-Afrika skep waarin die Afrikaner nie op ‘n eie universiteit geregtig is nie. Volgens Ruda Landman moet dosente nie gedwing word om Afrikaans te leer nie. As studente uitsluitlik in Afrikaans onderrig word, sou dit glo uitnemendheid verhinder.

Anton van Niekerk het as voorsitter van die Taalkomitee sekerlik ‘n beduidende rol in die afskaling van Afrikaans gespeel. Hy het bv “die klem op identiteit verwerp as ‘n Afrikanerbeheptheid” (p 159). Kapp noem dat die Taalkomitee deur Brink saamgestel is en uit “eensgesindes” bestaan het (p 127) en ook dat Van Niekerk ‘n “rol in die afskaling van Afrikaans” gespeel het (p 159). Die bestendiging van Van Niekerk se oorverligte politieke beeld is myns insiens vir hom belangriker as die bevordering van Afrikaans. Hy het beweer dat die taalbeleid tot die voordeel van Afrikaans is. Selfs “dat die T-opsie [dubbelmedium] eintlik in pas is met die US se tradisie” (p 121), wat ‘n valse stelling is.

In 2010 het Van Niekerk beweer “dat taal [by implikasie die betekenis/begrip van wat meegedeel word] in die opleiding van wetenskaplikes en die oordrag van kennis van minder belang is – dit is die kwaliteit en uitnemendheid van die kennis wat die swaarste moet weeg” (p 208). Breyten Breytenbach het soos volg gereageer: “Julle filosoof sê mos taal is net ‘n middel om kennis oor te dra. Die man weet waaragtig niks van taal nie” (p 204). Van Niekerk bevind hom ook op dun ys as hy dink uitnemende kennis word aan die US versprei terwyl die beleid is om aanstellings en bevorderings eerder op grond van rassistiese en seksistiese as suiwer akademiese oorwegings te doen. Sover bekend het hy hom nog nooit teen hierdie anti-akademiese wanpraktyk uitgespreek nie.

Sowel Amanda Gouws as Marlene van Niekerk het die dubbelmediumopsie gesteun. Selfs in 2012 het Gouws steeds standpunt teen die heil van Afrikaans ingeneem. In 2005 het 134 Afrikaanse skrywers egter teen ‘n dubbelmediumuniversiteit gewaarsku omdat dit skadelik vir Afrikaans is, want lesings word dan uitsluitlik of oorwegend in Engels aangebied. Akademies is dit ook ‘n verwerplike praktyk omdat effektiewe klastyd verminder word. Dit druis ook in teen moedertaalonderrig.

In Brink se ampstyd het die dubbelmediumopsie egter die gebruiklike of verstekopsie geword met as klaarblyklike uiteindelike oogmerk uitsluitlik Engelse klasse. Hierdie opsie word raak gekarakteriseer as ‘n oorgangsopsie. Leopold Scholtz het die dubbelmediumopsie “‘n halfwegstasie na Engels” genoem (p 160). “As die T-opsie [dubbelmedium] tweetaligheid vereis, waarom kan lesings dan nie … net in Afrikaans aangebied word nie?” (p 164).

Soos in die skole in die nuwe Suid-Afrika word die klem aan universiteite op die agtergeblewenes geplaas, terwyl dit in landsbelang juis die begaafdes is wat voorkeur behoort te kry. “Begaafde studente vind dubbelmediumonderwys vevelig en onbevredigend” (p 223).

In die verdere verloop van die taalstryd het Hermann Giliomee en Lina Spies as raadslede ‘n sterk pro-Afrikaanse standpunt ingeneem. In 2009 het hulle beswaar teen “die etikettering van die taaldebat as ‘n apartheidstrewe en ‘n etniese mobilisasie” (p 179) gemaak. Giliomee wou bv hê dat US-raadsvergaderings oor die taalkwessie in die openbaar moet geskied sodat vertroue herstel kon word. Dit dui ook daarop dat Brink se beleid nie die openbare steun geniet het waarop hy en sy meelopers aanspraak gemaak het nie.

Omstreeks 2006 is ‘n reël neergelê “dat Engels gepraat moet word as daar mense in ‘n vergadering van ‘n statutêre liggaam is wat nie Afrikaans verstaan nie” (p 139). Dit weerspieël eintlik wat dikwels/meesal in dubbelmediumklasse gebeur. Dit is ook soortgelyk aan Jonathan Jansen se reëling aan die Universiteit Vrystaat, naamlik dat wanneer daar ‘n byeenkoms van Afrikaans- en Engelssprekendes is, net Engels gepraat mag word.

Russel Botman het in 2007 diens as rektor aanvaar. Hy het dadelik ‘n politieke deuntjie gesing: “dat die eentalige Afrikaanse onderrig die US verhinder om sy rassesamestelling te verander en meer verteenwoordigend te wees” (p 153). Hy het voorbrand vir die bevoordeling van lede van sy etniese groep gemaak; selfs onder die voorwendsel dat bruines die Afrikaanse studentekorps sou vergroot. Dit is egter algemeen bekend dat ontwikkelde bruines meesal min lojaliteit teenoor Afrikaans openbaar en soos Jonathan Jansen maklik hulle moedertaal vir Engels as hulle eerste taal verruil. Teen 2010 het Botman sy deuntjie verander en erken dat bruines onderrig in Engels verlang. Omdat die Botman-US die belange van bruin studente vooropstel en die meeste van hulle Engels verkies, het dít die bepalende faktor van die taalbeleid geword. Die belange van Afrikaanse studente en hulle ouers dra minder gewig (p 220).

Die etnies-gemotiveerde bevoordeling van bruines blyk deesdae die duidelikste in die US se Fakulteit Gesondheidswetenskappe. Dit is algemeen bekend dat bruines akademies swakker as die ander etrniese groepe (blankes, Asiate, swartes) presteer. Nogtans word ‘n oorwig van bruin studente tot mediese studie toegelaat. In hierdie fakulteit het die getal nie-wit studente baie vinniger as in al die ander fakulteite toegeneem. Die rede hiervoor is ‘n anti-akademiese rasgebaseerde maatreël: “In Gesondheidswetenskappe bestaan daar twee stelle vereistes vir toelating: uitnemende skoolprestasie in die geval van wittes en veel laer vereistes vir niewittes” (p 219). In die naam van transformasie word daar op groot skaal onvergeefbare onreg teen blankes gepleeg.

Die bruin Clinton du Plessis “wil hê [Afrikaans] móét doodgaan” (p 188): “Kom ons loop weg van Afrikaans” (p 189). Die bruin Jason Lloyd het in 2011 “gepleit dat die US tog moet verengels” (p 190). Dit is ook bekend dat Botman se vier kinders Engelsgesind is (p 232). Leopold Scholtz het gesê “dat vir bruin mense Afrikaans ‘n instrument is, maar vir Afrikaners ‘n deel van hulle identiteit is” (p 186). Moontlik is dit waarom Adriaan Basson reeds as US-student die afskaling van Afrikaans sterk voorgestaan het (p 226). Tydens die besoek van die Portefeuljekomitee vir Hoër Onderwys in 2009 het Botman tot sy ontnugtering agtergekom dat die lede “in die getal swart studente en personeel belangstel en dat hulle bruin studente nie as swart aanvaar nie” (p 181). Botman se eie herklassifikasie as generies swart het dus deur die mat geval; die ANC-owerheid erken nie neo-swartes as rasegte swartes nie.

Kapp toon aan dat Die Burger dikwels ‘n onbetroubare bondgenoot in die taalstryd was. Toe die US ‘n deurwinterde blanke wetenskaplike en akademikus vir die rektorspos teen die bevrydingsteoloog Botman, wat beperkte akademiese ondervinding gehad het, moes opweeg, het die koerant in die naam van transformasie, dus ANC-politiek, entoesiasties voorbrand vir Botman gemaak. Akademiese oorwegings is oorboord gegooi. In die Brink-era is kritiek op Brink geredelik in die koerant toegelaat. Tydens Botman se rektorskap is Afrikaans meer drasties afgeskaal, maar polities korrek is Botman toegelaat om grootliks kritiekloos daarmee weg te kom. ‘n Ander faktor wat ‘n rol speel, is dat Botman in die direksie van Media24 dien. By geleentheid het Botman vertel hoe hy dit geniet het as Jakes Gerwel in ‘n direksievergadering mede-kommunis Antonio Gramsci (1891-1937) aanhaal.

Botman roem op sy geskiedenis as UDF/ANC-aktivis. In sy CV staan daar onder “activities”: 1976: “Leading university students in the Human Rights Protest against the forces of Apartheid in solidarity with the Soweto Revolt.” Groot skade is tydens die gewelddadige betogings op die UWK-kampus aangerig. Weens sy politieke aktiwiteite is Botman ingeperk. Behoort sy gedrag Botman vir die rektorskap (dus as die hoof akademiese en opvoedkundige beampte) van ‘n buuruniversiteit te kwalifiseer of eerder grondig te diskwalifiseer? In 2011 het Botman die ware aard van sy destydse skandalige gedrag doelbewus verdoesel: “Hy is in 1976 byna doodgeskiet oor Afrikaans” (p 232). Dit beteken allermins dat Botman doodsveragtend vir Afrikaans in die bres getree het nie. Dit verwys na die feit dat hy die Soweto-onluste van 1976 as voorwendsel gebruik het om die UWK-kampus op horings te neem.

Baie van diegene wat destyds verwoesting gesaai het, beklee deesdae hoë poste en steek skynbaar gewetenloos miljoene rande as vergoeding in hulle eie sakke. Ek bly wonder wanneer hulle die etiese ding gaan doen deur die skade terug te betaal wat hulle aan bv staatseiendom aangerig het. In 1976 was Botman een van die voorbokke in die stryd om alle rassediskriminasie af te skaf. Deesdae is hy die voorbok in die veldtog van rassediskriminasie teen blankes op die US-kampus. Vir hom is daar skynbaar geen teenstrydigheid in sy manteldraaiery nie.

Diegene wat vir Botman as rektor gestem het, het sekerlik nie ‘n US in gedagte gehad wat die tuiste van Afrikanerkultuur en Afrikaans is nie. Hulle was dalk beïndruk deur die onderwerp van Botman se doktorale proefskrif (natuurlik in Engels): “Discipleship as transformation? Towards a theology of transformation” (UWK, 1994). Botman se uitgangspunt is klaarblyklik dat die US ooreenkomstig die ANC se wense en die voorbeeld van die UWK getransformeer moet word. Hy laat geen geleentheid verbygaan om die akademies voortreflike US van weleer te diskrediteer nie. As rektor beklee Botman “‘n simboliese posisie” (p 155). In die nuwe Suid-Afrika moet die US glo radikaal verskil van wat dit in die ou Suid-Afrika was. Volgens Botman mag die US nie “groepbesit” wees nie (p 223). Wat Botman betref, geld dít sekerlik wittes, Afrikaners en Afrikaanssprekendes. Botman sal myns insiens hoegenaamd geen beswaar hê as groepbesit by die US die vorm van verswelging deur swartes en Engelse eentaligheid aanneem nie. Wat tans aan die US gebeur, kan “taal- en kultuur-imperialisme” genoem word (p 235). Wat Afrikaans betref, is dit “taalverarming” en vir die Afrikaner is dit “dekulturasie” (p 236).

In sy intreerede as rektor het Botman met sy tema van “hoop” ‘n duidelike aanduiding gegee van waar sy hoop kom, bv van die kommunistiese opvoedkundige Paulo Freire (1921-1997). In 2010 het Botman ook ‘n Hoop-projek aan die US geloods as “a concerted move away from Stellenbosch being considered an exclusively Afrikaans university … Stellenbosch has a very special responsibility, given its history. We have played a significant part in the injustices of the past and we are committed to redress” (p 215). Daardie Botman-hoop impliseer ook ‘n wegbeweeg van die “language roots” van die US (p 216).

In die kritiek op die Hoop-projek is genoem dat die aanvaarding van sosiale verantwoordelikheid of gemeenskapsdiens as ‘n universiteitsfunksie “‘n demper [kan] plaas op [die US se] basiese onderrig- en navorsingsaktiwiteite” (p 217). Dit val ook op dat geen kultuurgerigte projekte ingesluit is nie. Allermins word ‘n poging aangewend om Afrikaans en Afrikanerbelange te bevorder; eerder swart en Afrika-belange. Die konvokasie se standpunt is: “Die US kan net ‘n sentrum van hoop vir Afrika wees as hy ‘n sentrum van hoop vir sy gemeenskap is en sy gemeenskap is primêr Afrikaans. Daarom moet die US se rol in Afrika nooit gestel word as ‘n alternatief vir sy rol ten opsigte van Afrikaans nie” (p 218).

Botman: “Die US moet eerlik wees en erken dat hy ‘rolspeler(s) was in die onreg van die verlede … So ver dit ons as ‘n instelling betref: ons kan nie genoeg om verskoning vra nie'” (p 157). Botman kan myns insiens glad nie buite die raamwerk van ANC-politiek dink nie. Vandaar sy voortdurende versugting dat die US ‘n Afrika-universiteit moet wees. ‘n Mens vra jou af: As die US pro-Afrika-kultuur mag wees, waarom mag dit nie eerder pro-Afrikanerkultuur gebly het nie? Bun Booyens en Pieter Gobbelaar het bv uitstekende onderrig in Afrikaanse Kultuurkunde aangebied en akademies voortreklike navorsing gedoen, maar hierdie departement en studierigting is in die naam van transformasie sonder meer afgeskaf.

Dit was van die begin af Botman se wens dat die US “volledig multikultureel” moet word en dat “die personeelkorps te wit en manlik” is (p 157). Soos die ANC het Botman dus uitgesproke ras- en geslagsvoorkeure. Jonathan Jansen het “klem daarop gelê dat Botman aan niewittes ‘n groter aandeel aan die Universiteit moet gee en nie aan taal nie” (p 157). Botman het onderneem “dat die US teen 2012 ten volle getransformeer sal wees” (p 157). Dit het nag vir die Afrikaner- en Afrikaanse US geword. Jannie Marais draai seker in sy graf om, maar hiervoor voel die Botman-US klaarblyklik vere.

Die ANC-regering weier om ekstra geld vir tweetalige onderrig te bewillig. Pleks van die ANC aan te spreek, het Willie Esterhuyse in 2007 waaragtig “die ryk Afrikaners veroordeel omdat hulle nie geld vir onderrig deur Afrikaans wou voorsien nie” (158). Sy redenasie is blykbaar dat Engels as owerheidsbefondste onderrigtaal aan die US hoort en dat Afrikaans as bykomende onderrigtaal deur skenkings van Afrikaners moontlik gemaak moet word.

Van die eerste skuiwe van die Botman-US was om besluite oor onderrigtaal te desentraliseer en dit na dosente af te wentel, wat in die praktyk die deur vir Engels wyer sou oopmaak. Daarna is voorgestel dat meer erns met parallelmediumonderrig (aparte klasse vir Afrikaans en Engels) en tolkdienste gemaak moet word. Parallelmedium sou op eerstejaarvlak en dubbelmedium in die ander voorgraadse jare gebruik word. In 2009 is bevind dat dubbelmediumonderrig, met al die gevare wat dit vir Afrikaans inhou, “in werklikheid die norm geword het” (p 173). Uitsluitlik Afrikaanse klasse, wat veronderstel was om die gebruiklike of verstekopsie te wees, het “feitlik verdwyn” (p 174). In 2009 het Botman die floue versekering gegee dat Afrikaans aan die US sou “aanbly” (p 175). Die pro-Afrikaanse Adam Tas-vereniging het beweer dat dit nie Afrikaans is wat in US-studente se kele afgedruk word (soos tydens die 1976 Soweto-opstand) nie, maar Engels. Hierdie vereniging is deur die Botman-US verbied om sy byeenkoms op die kampus te hou.

Druk is van die ANC-regering ondervind om meer studente toe te laat. Pleks van hom te beywer om (weer) ‘n klein universiteit van onbesproke akademiese gehalte te word, is die ANC-gedienstige Botman-US op groei ingestel. Vir groei kan die US na bewering nie op Afrikaanssprekende en blanke studente aangewese wees nie. Botman wil hê dat die US teen 2015 minstens 35% swart studente en personeel moet hê; ‘n suiwer etnies- of rasgebaseerde ideaal. Verder sal die eis vir tweetaligheid blykbaar net op Afrikaanssprekendes van toepassing wees; daar word dus teen Afrikaanssprekendes gediskrimineer.

Botman het die aanbeveling in die Gerwel-verslag dat daar twee Afrikaanse universiteite (een in die suide en een in die noorde) moet wees, afgemaak met die opmerking “dat daar nie genoeg Afrikaanse studente is om eers die US van genoeg Afrikaanse studente te voorsien nie” (p 176). Sy toekomsvisie vir die US het klaarblyklik twee hoofkomponente: swart en Engels. Anders as Botman meen twee demografiekenners, Lawrie Schlemmer en Flip Smit, “dat daar geen opdroging van die Afrikaanse mark is nie” (p 219). “Met ‘n potensiële voedingsbron van 19 000 Afrikaanse universiteitsgereed studente per jaar, is daar genoegsame getalle om Afrikaanse universitêre onderrig te regverdig” (p 223).

In die Botman-era het die ideaal van ‘n Afrikaanse US vervaag. By die taalstryders het die klem veel eerder op “‘n vaste plek vir Afrikaans” begin val (p 178, 195) en dat “‘n keerwal” teen verengelsing gebou moet word (p 228). Daar word nie, soos vroeër, meer amptelik oor die “bevordering” van Afrikaans gepraat nie, maar bloot van die “teenwoordigheid” van Afrikaans (p 182). Om daardie teenwoordigheid so min moontlik te maak, is gesê dat na 60% Afrikaanse klasse “gestreef” sou word, eerder as om dit as die minimum “aanbod” te waarborg (p 192). In die praktyk was dit egter nader aan 40%.

“Stellenbosch het dus gekies vir ‘n minimale posisie vir Afrikaans en ‘n maksimale posisie vir Engels” (p 195). In 2011 het Beeld in ‘n hoofartikel verwys na “die US se defektiewe toekomsvisie dat hy net ‘n wêreldklas-universiteit kan wees as hy verengels” (p 225). Wat het geword van die “taalgelykberegting” wat in die grondwet genoem word? (198). Daar is al hoe meer teensinnigheid in die US-raad en daarbuite om amptelik tyd aan die taalkwessie af te staan; maw dit word nie (meer) van wesenlike belang geag nie.

Afrikaanssprekende elemente aan die Universiteit Kaapstad, Pierre de Vos en Jaco Barnard-Naudé, het in 2011 met anti-Afrikaanse uitsprake gekom. De Vos het “die ‘taalbulle’ daarvan beskuldig dat hulle die US probeer wit hou en dat hulle optrede die dood van Afrikaans sal wees” (p 230). Naudé het beweer “dat daar nie ‘n reg op onderrig in ‘n minderheidstaal bestaan nie” (p 231). By die Bosch-fees in 2009 was net 6 van die 39 openbare lesings in Afrikaans. Met die inhuldiging van die Afrikaanse Johann Rupert as die US-kanselier in 2010 was net 10 minute van die verrigtinge, wat 90 minute geduur het, in Afrikaans. Toe Botman US-oudstudente in Londen toegespreek het, het hy net Engels gepraat.

Botman het ‘n projek geloods om wiskundige en natuurwetenskaplike kennis by bruin skoliere te bevorder en hulle met die toekenning van studiebeurse te bevoordeel. Feitlik vanselfsprekend het die projek nie ‘n Afrikaanse naam nie. Dit word SciMathUS genoem. Daar is ook die US-mentorprogram vir bruin skoliere met die Engelse naam Rachel’s Angels. Wanneer wittes by iets betrokke is, word “inklusiwiteit” deur die Botman-US vereis. Wanneer nie-wittes bevoordeel word, soos by SciMathUS, Rachel’s Angels en die Afrika-doktorale program, word inklusiwiteit gewetenloos vergeet en eksklusiwiteit skaamteloos gepleeg, want dit is maar net wittes wat weens rassediskriminasie benadeel en uitgesluit word.

Dubbelmediumonderrig (die T-opsie) is ongetwyfeld “opvoedkundig onverstandig” (p 194). Daar is ook talle ander gewigtige besware daarteen. Dit is tereg die “swakste van al die beskikbare opsies” genoem (p 206). Botman het egter sy wesenlike aard absoluut ondubbelsinnig geopenbaar toe hy sy voorkeur vir die T-opsie uitgespreek het “omdat dit verseker dat wit en swart saam in die klasse sit” (p 205). Aparte klasse (parallelmedium) word weens Botman se politieke gepreokkupeerdheid as apartheid beskou. Botman se vrygeborenes word met sy komplimente tot gedwonge rasse-integrasie verplig; soortgelyk aan Jonathan Jansen se gebod van 50% wit en 50% swart in die Universiteit Vrystaat se koshuise.

Soos in Chris Brink se geval word Botman se gedrag al hoe meer arrogant en irrasioneel. Hy het bv beweer dat die US onderrig in Engels moet aanbied, “anders kan die ouers van Engelstalige studente die US hof toe neem omdat hy nie die grondwet nakom nie” (p 211). (En Engelse universiteite, kom hulle met eentalige onderrig wel die grondwet na?) In werklikheid vereis die grondwet glad nie transformasie deur taal nie. Verder het Botman, Francois Groepe en Die Burger in 2010 in die US-raadsverkiesing ingemeng, maar die uitslae toon dat hulle nie in hulle doel geslaag het nie.

Omdat Botman werklikwaar vir ‘n verdere termyn van vyf jaar as rektor aangestel is, kan verwag word dat hy al hoe meer opportunisties sal optree en sy mentaliteit met selfs groter oorgawe aan die US sal opdring; na verwagting ongelukkig meesal met akademies bedenklike en moeilik herstelbare gevolge. Van die jongste manies is dat “die taal nie belangrik is nie; net uitnemendheid is van belang” (vergelyk dit met wat hierbo oor Anton van Niekerk se standpunt gesê is) en “die bestryding van armoede en die opheffing van mense [is] belangriker as die ontwikkeling van taal en kultuur” (p 210). Kapp verwys na “die verwaande aanspraak: ‘Maties kán die wêreld verander'” (p 210; ook p 215), die oorsprong waarvan op geen ander plek as by kommuniste gesoek hoef te word nie.

Sowel Chris Brink as Russel Botman het as rektor die wesenlike aard van die akademie misken deur voorkeur aan politieke oorwegings te gee. Hulle het vir hulleself verdere gramskap op die hals gehaal deur die kulturele (insluitende taal-) aard van die US, wat oor dekades gevestig is, te minag. Die gevolg is dat hulle verplig gevoel het om gebeure te verdoesel en daar is dikwels gewoon gelieg. In 2012 het kameraad Botman steeds volgehou met ‘n standpunt soos: “Aansprake dat Afrikaans se posisie agteruitgaan, is onbillik” (p 229).

In hierdie skrywe kon ek nie reg aan alle aspekte laat geskied nie. Dit is wenslik dat u Kapp se uitstekende boek lees. Enersyds om die bostaande aanhalings in konteks te plaas. Andersyds om addisionele inligting te bekom. Dan sal dit ook duideliker wees in watter opsigte ek Kapp se teks aangevul het, bv met my eie vertolkings en menings.

Die einde van die boek val saam met die uittrede van Kapp as president van die US-konvokasie. Sedert 2011 was daar verdere verwikkelings. Dit is belangrik dat diegene wat die gebeure eerstehands ervaar deurlopend inligting daaroor in die openbare domein plaas. Verlede jaar op 29 April het die US-raad ‘n nuwe Botman-taalplan goedgekeur. My vertolking daarvan is dat dit die amptelike oorgang van ‘n hoofsaaklik wit Afrikaanse na ‘n hoofsaaklik nie-wit Engelse US is (Praag 23.05.2013).

Engels het amptelik die hoofonderrigtaal geword en die tafel is gedek om Afrikaans al hoe meer en selfs vinniger af te skaal. Dit is bv baie duidelik dat daar voortaan glad nie van dosente vereis sal word om Afrikaans magtig te wees of dit ooit te word nie. Niks wat sedert Mei verlede jaar gebeur het, laat my vermoed dat daardie vertolking van my foutief is nie. Die lees van Kapp se boek het eerder my vermoede in sekerheid omskep.

Les bes het Botman op 24 Maart die US-raad ingelig dat beoog word om teen 2018, die eeufeesjaar, 43,7% van die voorgraadse programme net in Engels aan te bied (Rapport 30 Maart). Vir Die Burger het die lot van Afrikaans so onbelangrik geword dat geen berig hieroor geplaas is nie. Die strategie is klaarblyklik dat van Afrikaanssprekende studente verwag word om tweetalig te wees maar dat ander studente deurgaans onderrig in Engels sal ontvang. Groot koste word aangegaan om Xhosa as ‘n derde onderrigtaal in te voer. Daar word blykbaar geredeneer dat aansien die nuwe Suid-Afrika elf amptelike tale het, die US drie onderrigtale kan bekostig. Vanselfsprekend gaan hierdie drie tale hiërargies gerangskik word, hoogs waarskynlik sonder om Jannie Marais se skenkingsvoorwaarde in ag te neem. Daar sal eerder kwantitatief as kwalitatief gedink word. Dit is baie duidelik dat die US sedert 2002 in die verkeerde hande is.

Die lot van blankes in Afrika

deur Leon Lemmer

Die Skandinawiese lande was bekend as die grootste ondersteuners van die terreurveldtogte van die ANC en PAC teen die blankes tydens apartheid. Dit was hulle manier om hulle liberalistiese en humanistiese oortuigings uit te leef. Die Skandinawiese lande het vryer as ander Europese lande gevoel om barbaarsheid te ondersteun omdat hulle nie ‘n koloniale verlede het en met die instroming van immigrante uit Derdewêreldse lande te make gehad het nie. Skandinawiërs was salig onbewus van die groot etniese en kulturele verskille wat daar in die mensdom aangetref word. Hulle het van die standpunt uitgegaan dat alle mense wesenlik eenders is. “Ons almal bloei rooi,” soos die Amerikaners graag sê; iets wat ook van baie diersoorte gesê kan word.

Dit is dus interessant as ‘n mens ‘n geval teëkom waar Skandinawiërs die uitsonderlike ding gedoen het om hulle oorverligte oortuigings aan die harde werklikheid te toets. So ‘n geval word beskryf in Gunilla Fagerholm se boek, Blue-Eyed in Luhya land (2nd edition, 2010, 468p; Amazon Kindle $4.99). Die outeur en haar tweede man, Bertil Lindström, het Kenia in 1995 en 1996 besoek en besluit om hulle daar te vestig. As middeljariges wou hulle hulle saai daaglikse lewe in Swede met avontuur en uitdagings in ‘n warmer klimaat vervang. Bowenal wou hulle goed vir hulle nuwe landgenote wees. “Everywhere on the globe, people were suffering. We wanted to help them” (Kindle 295). Albei was deurtrek van ubuntu, oftewel medemenslikheid, wat Russel Botman die geskenk van Afrika aan die mensdom noem. Afrika het nog geskenke vir hierdie goeie Swede gehad, soos ontnugtering en wanhoop.

Die Fagerholms het hulle beroepe verlaat en hulle huis in Täby, Swede, verkoop en in Desember 1996 in Kenia aangekom. Hulle het ‘n kleinhoewe van 20 000 vk meter in die verre weste van Kenia, naby die Victoria-meer en die Ugandese grens, op die Wit Hooglande by Wausiva gekoop. In die vorige eeu was hierdie plato die tuiste van baie blanke boere; ook Afrikaners in veral die omgewing van Eldoret, sowat ‘n honderd kilometer van waar die Fagerholms hulle gevestig het. Met onafhanklikheid in 1963, toe die Mau Mau-terreurgroep beheer van die land oorgeneem het, het die “Land Resettlement”-projek die blankes verplig om van hulle plase afstand te doen en het hulle die land op groot skaal verlaat. Die Fagerholms se nuwe tuiste was 22 kilometers noord van die ewenaar met Kakamega as die naaste groot dorp. Net suid van die ewenaar is daar ‘n groter dorp, Kisumu, wat ‘n lughawe het en die hoofstad van die Nyanza-provinsie is. Die boektitel verwys na die Luhya-inboorlingstam en -taal wat in hierdie gebied aangetref word.

Toe hulle emigreer, het die Fagerholm-egpaar hulle hond, Rufus, saamgeneem. In Swede was daar baie formaliteite wat nagekom moes word voordat die Fagerholms seker gevoel het dat die hond sonder probleme in Kenia toegelaat sou word. Op Nairobi se lughawe is hulle met die hond en die dokumentasie, soos veeartssertifikate, na die doeane. “The two Customs officials were talking to each other, their backs turned on us” (163). Na ‘n lang wag het hulle uiteindelik een van die beamptes se aandag getrek en hy het bloot gesê: “Go through” (163). Later moes hulle die 500 kilometers na Nairobi terugry om hulle toelatingspermitte in orde te kry. “Most of our first week in Nairobi was dedicated to waiting for people who didn’t show up at the agreed time” (394).”Days were spent on a never-ending back and forth. The hopelessly corrupt administration made the issue even more difficult for us” (398). “People said Kenyan corruption was ranked number three in the world and, at the same time, they joked Kenya had paid bribes to get that high ranking” (4698).

In Nairobi het hulle soms met hulle Land Rover die verkeerde afdraai geneem. “We ended up in the slum areas. What we saw there was awful. People starving, dying; deformed bodies, crippled children, street urchins intoxicated by sniffing glue or solvents … It was more than I could bear; I walked with tears in my eyes. A horrid stench emanated from the garbage heaps where people rummaged about looking for food. It was all so inhuman. A jarring contrast with the world of the well fed and clad Africans we’d seen at the airport” (195).

Die Fagerholms het aanvanklik in een van die twee bestaande kleihutte op hulle grond gewoon en ‘n houtafdak met ‘n puttoilet en stort gebou. ‘n Deel van die erf is omhein en hulle het wagte (“askaris”) aangestel om hulle eiendom dag en nag te patrolleer. Spoedig is daar gate in die omheining geknip wat die wagte oënskynlik nie raakgesien het nie. Later het die Swede agtergekom dat gesteelde goed binne hulle erf naby die heining versteek word, sodat dit maklik van buite die erf ingepalm kon word. “Sometimes I wondered if there were any honest people at all around us” (1393). Vir die wagte is ook ‘n afdak gebou, asook een vir die kragopwekker. Aan ‘n ander swarte het hulle geld geleen sodat hy sy skuld by die hospitaal kon betaal en daarna die lyk van sy vrou by die dodehuis kon opeis. Hy sou vir hulle tuinwerk doen om die geld terug te betaal. “Why was he so lazy when it came to his own home? Why didn’t he plant bananas and avocado on his own land?” (511).

Een van die wagte, Jim, het klere van die Fagerholms gesteel en dit openlik gedra. “He’d put part of our day workers’ salaries into his own pocket … he’d been demanding money from people for delivering messages to us and … he’d been threatening the ones refusing to pay” (1197). Hy is ontslaan. “He’d threatened to come back and shoot us all” (1210). ‘n Ander wag, Mark, het kort-kort nuwe batterye kom vra vir die flits waarmee hy sy patrolleerwerk in die nag gedoen het. Hulle kom toe agter dat hy die nuwe batterye in sy radio sit en die oues in sy flits. Voortaan het hulle die flits se nuwe batterye met ‘n handtekening en datum gemerk.

Mettertyd het hulle agtergekom dat hulle die getuigskrifte van kandidate vir werk nie kon vertrou nie. Wat die swartes doen, is om bv in die geval van ‘n aspirantkok ‘n blanko briefhoof by ‘n hotel te steel en dan daarop ‘n gloeiende aanbeveling aan te bring. ‘n Ander probleem was die gereelde diensonderbrekings van werkers om begrafnisse by te woon. ‘n Enkele begrafnis kon 14 dae duur. “People disappeared from work for weeks on end to attend a funeral. Once they were back at work, some other relative or friend died and they disappear again” (4360).

“Others wanted us to employ them or wanted us to pay the school fees for their children. They expected both this and that from us, because white people were rich” (468). ‘n Swarte, Makuso, wat hulle leer ken het toe hulle eiendom gesoek het om te koop, “wrote us a letter, asking when he could fetch the matatu [minibus] we’d promised him. We answered we’d never either promised or talked to him about a matatu” (540). Later het Gunilla te hore gekom dat hy haar dood wou hê. Hoekom? “Makuso wants your land and he’s planning that if you die, then Bertil could marry one of his daughters. Then they’ll murder Bertil and Masuko and his family can take over the land” (554).

Hoewel die Fagerholms hulle eiendom wettig gekoop en betaal het, het hulle ‘n vorige bewoner, Patrick, aanvanklik toegelaat om in een van die oorspronklike twee hutte aan te bly. Hy en die vorige eienaars het opgetree asof die eiendom steeds aan hulle behoort. Daar was voortdurend ‘n toeloop van swartes, bv om voorvaders te huldig. “During a couple of days lots of people lived in that banda [hut]; dancing and singing all night long. Daytime everybody walked around as if they owned the compound. And we ourselves felt like intruders” (598). Patrick het dieselfde soort kans as Makuso met hulle gevat. “Ma’m, I’ve come to fetch the school-fees and I also need a new school uniform … You’ve actually promised me that” (584). “No, we’ve never done that and you know that very well … you’re actually neither our child nor our problem” (602). Die goeie Swede het die geld betaal wat Patrick geëis het, maar in ruil daarvoor hom van hulle grond af gekry en die hut gesloop omdat hulle daar wou bou.

“I realized that our African adventure wasn’t the first challenge I’d accepted in my life” (263). Wat hulle nie toe al geweet het nie, is dat die stamhoofde in die omgewing gewed het dat hulle nie ‘n jaar daar sou uithou nie. Die Fagerholms het op groot skaal werkers aangestel en mettertyd drie nuwe hutte met twee slaapkamers elk as blyplek vir gaste en ‘n restaurant gebou, met toilet- en badgeriewe, en uiteindelik ook nuwe woonkwartiere vir hulleself. Vir die personeel is vier wooneenhede met twee kamers elk gebou, asook ‘n toilet en waskamer. Die bou van die septiese tenk het ook baie tyd en geld geverg. Sonpanele het elektrisiteit verskaf. Die vrugbare grond is ontwikkel met pragtige vrugte- en ander bome en struike en ‘n groentetuin.

Hieruit moet nie afgelei word dat die arbeiders vinnig gewerk het nie. Oor die fondament vir die eerste gastehut skryf Gunilla: “That work had been going on for ten days instead of one” (1030). Wat die goeie Swede toe nog nie geweet het nie, is dat die arbeiders kyk hoe lank hulle die bouproses kan uitrek, want hulle word per dag vergoed. Moontlik is dit waarom dit so lank duur om bv ‘n kragstasie in Suid-Afrika te voltooi.

Aan die begin het die Fagerholms gekamp. Hulle besittings het uiteindelik uit Swede in ‘n skeepsvraghouer opgedaag. “Among it were also lots of things for the poor villagers, since we’d asked our community in Sweden to give us children clothes they were no longer using” (793). “While we were unpacking some of the boxes after the arrival of the container, everybody kept asking if they could take home empty boxes to use for insulation in their bandas” (1343). Op hierdie manier het die Fagerholms ‘n televisiestel verloor. “We’d been such idiots. We’d given all those helping us with our household articles a splendid tool to use for carrying stolen items out of the compound without being seen. Lots of our things were missing. We hadn’t thought of telling them to fold the boxes, before taking them away” (1347).

Afrikane lewe anders as Swede. “Some young boys were driving the family cows and goats to their bandas, sadly with stabs and blows … they didn’t treat animals well” (502). Mense word nie noodwendig beter behandel nie. “One mother … had poured kerosene [lampolie] over one of her children and then set him on fire. The reason for doing it was that the hungry child had stolen some ‘ugali’ – maize porridge – just before dinnertime” (565). “While in Sweden, we’d never ever imagined violence was so common in rural parts of Kenya” (979). “There was no limit to violence” (4847). Teen die einde van 1998 “Father Samuel had stopped Midnight Mass; he no longer regarded it safe outdoors at night” (4851). Saans “as a protective measure, I checked that the panga was under the bed and the torch below the pillow” (4863). Later: “It wasn’t very funny to sleep with a machete each under the bed and the air pistol between us” (5174).

In die reënseisoen het die Fagerholms genoeg water opgevang, maar in die droë seisoen was hulle van ‘n fontein en spruit aan die onderpunt van hulle eiendom afhanklik. Hulle het ‘n pomp geïnstalleer, maar dit is gesteel. Hulle het die owerheid vir die aanlê van water betaal, maar daarvan het feitlik niks gekom nie. Later het hulle op eie koste die sloot vir die waterpype laat grawe. “They’d only pretended to work and cheated us with the digging” (652). Die Fagerholms het gesukkel om die nodige waterpype uit die ministerie van waterwese te kry. “Suddenly a farmer living alongside the road … claimed we’d have to pay him for the land close to the road [road reserve] where the ditch was dug” (652). Voordat die pypleiding hulle kleinhoewe bereik het, is van die waterpype gesteel. Ten einde raad het die goeie Swede self die pype gekoop. Daarna wou die waterfiskaal dikwels nie water aan hulle voorsien nie, al betaal hulle daarvoor. Hy het ekstra geld geëis omdat hy glo eers diesel vir die pomp moet koop. Onwettige wateraansluitings is van die pyp af deur talle nie-betalers gemaak, sodat bitter min water die Fagerholms, wie se eiendom aan die eindpunt was, bereik het.

Lykshuis in Swede waar liggame uitgeken moet word, soms uit die derde wêreld

Weens korrupsie was dit moeilik om ‘n telefoon te bekom. Wanneer daar ‘n diensonderbreking was, kon dit weke duur voordat die verbinding herstel word, bv wanneer bome op die kabels geval het of die lyn opsetlik gesaboteer is. “A thief stole thirty meters of telephone wire in the middle of the day” (4946). “No telephone company workers worked other than on Sundays, getting double salary that day. Then they turned out, preferably ten men on a job where only one was needed, and asked for bribes” (665). “It was common in Kenya that telephone company employees used client telephone numbers to make private calls” (4702).

Die posdiens was onbetroubaar. “Some parcels got lost. Envelopes containing seed bags were, as it seemed, predestined to disappear … They were probably mistaken for envelopes containing money or drugs” (4714). “The spare parts for the converter … had disappeared in Customs” (5693).

“We, being Swedes, actually had a lot of false ideas about the country” (686). Die Fagerholms het gedroom van ‘n skool en koshuis wat hulle wou bou en ook van ‘n kliniek. Naby hulle was ‘n skool met twee klaskamers maar sonder skoolboeke. Hulle het toe gereël dat daar geld vir hierdie skool in Swede ingesamel word. Die kliniek sou op dieselfde manier befonds word, maar daar is van die plaaslike gemeenskap verwag om ook by te dra, bv met arbeid. Toe die mure ‘n meter hoog was, is die werk aan die kliniek gestaak omdat die plaaslikes, aangestig deur die stamhoof, nie hulle beloftes nagekom het nie.

Daar word verwys na ‘n vrou “only eighteen years old but already had five children” (2157). Dit is waarom baie meisie nie hulle skoolloopbaan kan voltooi nie. “It was very common with twelve-year old girls giving birth … We’d always believed that all the small girls carrying around infants were taking care of their smaller siblings but now we understood that in many cases it was actually their own babies” (2174). “The infants were often found in ditches, in the rainforest or in the sugarcane fields, abandoned by their mothers” (5596).

Vir die goudmyn by Sotanini het Bertel ‘n lugpomp ontwerp en gebou. Hierdie vertilasiestelsel het die mynwerkers in staat stel om langer ondergronds te bly. Die Fagerholms het ook met die verbouing van sampioene geëksperimenteer en was so suksesvol dat hulle talle mense in die gemeenskap opgelei het om dieselfde te doen. “We wanted to develop this project into a full-scale aid project for the region” (5426).

“The roads could hardly be called roads any longer and it was often better to drive at the side of them” (1449). Toe Gunilla se 81-jarige pa kom kuier het, het hy ‘n kilometer van die openbare pad na hulle kleinhoewe toe op sy koste herstel. Die Fagerholms later “renovated the whole road from Wushiye to us in Wuasiva” (4468). “A lot of people along the road, who had sold us stones and concrete, were now probably rather well-off … the villagers had stolen the stones, dug out at the roadside by us, and sold them back to us” (4473). “Gratitude didn’t exist. It went without saying that we, white people, should help everyone” (3097).

Wanneer die Fagerholms met hulle voertuig na ‘n ander dorp of na Nairobi of terug gery het, was daar dikwels swartes wat verniet saamgekarwei is. Toe hulle voertuig op ‘n keer ses kilometers van hulle huis gaan staan het, wou hulle van die swartes se vervoer gebruik maak. “Since we were white, they asked us for almost seven times that amount each” (1206). Ubuntu-onthalwe sou hulle dus sewe keer meer as swartes moet betaal. Hulle het eerder geloop. Op ‘n keer het hulle ‘n sekere soort plant gesoek. ‘n Swarte het beweer hy weet waar hulle dit kon koop. Hulle het daarheen gery, maar daar was glad nie sulke plante beskikbaar nie. Hulle kom toe agter dat hulle belieg is, dat die swarte bloot gratis vervoer na daardie plek verlang het.

Vir die busdiens van Nairobi af moet vooraf bespreek en betaal word sodat die busmaatskappy die geld kry. Sodra die pad gevat word, word enigeen wat waai opgelaai en staanplek op die bus gegee, tot vyftig mense met bv lewendige hoenders. Staande passasiers is egter verbode. Die bus word gevolglik deur die polisie voorgekeer. “When the police officers had received their bribes, they let us continue” (3553).

‘n Ruk lank het die restaurant en gastekamers gefunksioneer. Op ‘n keer het hulle gaste vir middagete verwag, maar hulle het nie opgedaag nie. Die kok vra toe “if the staff could have a little of the stew for lunch … I answered that it was OK” (1407). Die gaste het eers die middag teen vier-uur opgedaag. Die plan was toe om die stoofgereg die aand te bedien. Die kok sê toe: “There’s no stew left. You told us we could have it for lunch. It’s finished.” Gunilla: “The three of you have finished a stew with three kilos of fillet steak and I don’t know how many vegetables” (1416). Sy merk toe hoe vet die kok geword het sedert sy daar diens aanvaar het.

Daar was heelwat plae, soos krieke, kakkerlakke, spinnekoppe, malariamuskiete, muise, rotte en slange. “We even offered a reward for each snake killed. It wasn’t until recently we understood we’d been cheated out of a rather large amount of money. The staff used the same snake skin several times over. So now we gave the order that the offending reptile must be chopped into pieces in Bertil’s presence before we’d pay any more rewards” (1503). ‘n Swarte van elders het ‘n kolossale lewendige slang daar aangebring en vergoeding geëis. ‘n Soortgelyke verneukspul is gepleeg met plante wat hulle van kinders gekoop het. “The children’s father was the person who originally sold us the plants. Later on, he’d sent his children to dig up the plants and sell them to us once more” (4302).

Die polisie kon glad nie vertrou word nie. As iemand op sy fiets heeltemal onskuldig omgery word, lê die polisie beslag op die fiets en moet die slagoffer omkoopgeld opdok om sy fiets terug te kry. ‘n Nuwe regulasie het in werking getree waarvolgens elke voertuig ‘n groen etiket moes hê wat sertifiseer dat dit padwaardig is. Die Fagerholms moes ‘n lang lys foute binne enkele weke aan die Land Rover herstel te midde van ‘n inflasiekoers van 40%. Hulle het agtergekom dat hulle werktuigkundige hulle uit baie geld verneuk het. By sy vorige werkgewer het hy ‘n kwitansieboek en ‘n stempel gesteel. “He’d filled in the sums we should pay for all the faked car repairs” (2082).

Terwyl hulle gery het, het ‘n geestesversteurde ‘n klip deur hulle voertuig se voorruit gegooi. Van die omstanders het die skuldige aangekeer en wou betaling daarvoor hê. Toe die Fagerholms weier, het hulle die man vrygelaat. Hulle moes vinnig vlug omdat klippe na hulle gegooi is. Toe hulle die saak by ‘n polisieman aanmeld “he thought we should catch the villain ourselves” (3777). “I said we’d most certainly be lynched if we, as whites, captured an African” (3782). “The police officers weren’t in the least interested” (3791). Bertil: “I really wonder why we came to this place” (3808). Gunilla: “It felt as if each day only brought new sorrows. I had nightmares every night. In them, I saw threatening faces expressing hatred and stones flying towards me. I was suddenly afraid of people … Bertil and I were in no way whatsoever racists. We’d come to Kenya to help, then why were people so racist towards us?” (3831).

Dit val op dat hierdie Swede sosiaal eerder met blankes en Oosterlinge as met Afrikane verkeer het. Verskeie kere word na “nice Indians” verwys (bv 1740, 1861). Op ‘n keer het hulle ‘n kok in diens geneem wat haarself belangrik geag het. “She … said that she should of course also sit at table with us and be served ‘as the lady she was’. When she didn’t get it her way, she slammed the doors and stormed out. At that exact moment, her time with us came to an end” (3197).

Die groot sambrele wat gaste teen die son beskerm het en die olielampe wat die eiendom saans verlig het, is dikwels gesteel. “It seemed irrelevant that no other employees in the district were treated as well as ours. We paid them the double minimum wage and they had lots of benefits” (1795). “I still didn’t fully understand these beautiful, hospitable and cheerful people. I could understand if they stole because they were poor and hungry. But stealing as a hobby was incomprehensible to me. They didn’t even seem to be embarrassed when they were shown up. We were generous to others and, when necessary, were happy to give away blankets, food or sometimes money. But they still stole. Why? Was it only because we were white?” (2274). Bertil het op ‘n keer na nog ‘n teleurstelling gesê: “I’m so sick and tired of us always being so kind” (3618).

Hulle moes hofsittings bywoon en getuig wanneer diewe wat eens vir hulle gewerk het weens diefstal verhoor word. Die swartes in die hof het haat teen hulle uitgestraal. “I felt quite sick having them so close” (4189). Personeel wat ontslaan is, het kwaad teen hulle in die gemeenskap gestook. “During the four years we’d lived here, we’d hired more than sixty persons and had fired fifty-four of them for dishonesty” (5183). Die probleme met onbetroubare personeel, watertoevoer en die telefoon wat dikwels buite werking was, het hulle genoop om hulle gastehuis vir besoekers te sluit. “I just wanted to pull a blanket over my head and wake up in some other place” (4207).

Hulle het besluit om hulle eiendom te verkoop en te vertrek voordat hulle weer moet sukkel om hulle besoekerspermitte hernu te kry. “At night, I dreamed about Sweden” (4355). ‘n Dokter het stres by Gunilla gediagnoseer. “The best medicine for my health would be to leave Kenya” (4465). “I only had one thing … in my head … Would we soon be able to leave?” (4807). “Regardless of how much good we did, helping the village and the villagers, we always got stabbed in the back instead of being thanked” (4294). “We decided to pack an emergency suitcase” (5179). “I wished we’d never heard about Kenya” (5303, 5762). Later skryf sy van “this godforsaken country” (5987). “Why couldn’t they see the human being in us and not only our white skin? Why didn’t they understand that we wished them all the good things in the world and wanted to help? The only thing they cared about was stealing and destroying; in fact, in the long run, spoiling things for themselves. What they exposes us to was sheer racism” (5766).

Terwyl die Fagerholms gewag het om ‘n koper vir hulle eiendom te kry, het hulle besluit om twee maande in Swede vakansie te gaan hou. Voor dit het elkeen van hulle net ‘n kort besoek aan Swede gebring vir die begrafnis van ‘n ouer. Terug in Kenya was hulle verbaas oor hoe baie geld namens hulle tydens hulle afwesigheid bestee is. Hulle werknemers “bought petrol corresponding to twenty drives to Nairobi and back; the food costs were preposterous and there were lots of strange out-of-pocket expenses without receipts … All expenses were astronomical and lots of income entries were missing” (5349). “The boys, Fred and Willy, had taken turns in using our bedroom, taking girls there” (5361). “The boys had also been driving around in all directions in our car” (5366). “My Suzuki had been used as a taxi” (5370). “Where was the driver’s log Fred had promised to keep updated?” (5379).

Noah “told us Fred and Willy had contacted him, while we were in Sweden last year, and asked him if he wanted to buy an electric welding set. They told him that they also had a petrol operated water pump and a video camera for sale. The boys had been driving around in my Suzuki, offering our things for sale” (5807).”We’d actually been like one big happy family. How could they?” (5370). Van die laaste dinge wat die Fagerholms in Kenia gedoen het, was om in hierdie diefstalsaak te getuig. “The police didn’t seem to have done their job at all. Several persons and witnesses had never been contracted, in spite of us reminding them time after time” (5922). Die saak sou sonder die Fagerholms voortgesit word, indien wel.

Ten einde raad het hulle hulle eiendom teen meer as 60% afslag,”a ridiculously low price,” te koop aangebied (5709). ‘n Kerkgenootskap kon nie meer as 9% as deposito aanbied nie. “We hoped we’d one day be paid more” (5931). Hulle het gevoel hulle lewens word weens haat in die gemeenskap bedreig. “This constant fear was tearing me apart. I couldn’t stand it any longer” (5991). Hulle het in Mei 2001 besluit om met net een tas elk uit Kenia terug na Swede te vlug. “The rest of our belongings remained at Riverdale Gardens, our Kenyan home” (102). “At the gate, I turned around and had a last long look at our home that we were now leaving forever. What a paradise – unfortunately with a touch of hell” (6013). Toe hulle in die vliegtuig is: “Tears ran down my cheeks. ‘Thank God, we’re alive!'” (85). “I wanted a normal life again” (106). “We’re probably the most blue-eyed people in the universe. Bertil, why can’t we ever learn?” (115).

In 2006 skryf Gunilla: “After five years of depression and nightmares, I now feel as if I have gone through an internal cleansing” (6017). Die skryf van hierdie boek was haar terapie. “Sometimes, I have cried lakes of tears; sometimes been blaspheming so that my office has been reeking of sulphur, but now I am through it and I feel like a new person” (6022). Haar webtuiste is: www.medialib.se Daar kan verdere inligting verkry en foto’s en video’s besigtig word. Bertil het in 2007 ‘n beroerte gehad.

Die boek het ‘n duidelike boodskap. Sou die Fagerholms dit voortaan in hulle persoonlike hoedanigheid in Swede uitdra, of sou hulle liewer aansluiting by die populêre plaaslike mening soek? Die antwoord is te vinde in die boek se voorwoord: “I want to emphasize that we love Kenya and the Kenyan people and that we have never regretted our adventure, once we’d come to terms with the shocking departure” (40). Ek sal maar hulle eie vraag herhaal: “Can’t we ever learn?” (115).

Ekonomiese vooruitsigte vir Suid-Afrika, die regte gesprek

Deur Johann Theron.

Heelwat gesprekke rondom ekonomie word in Suid-Afrika gevoer. Mens kan amper sê dis ’n soort sport. Neem nou die ekonome wat jaarliks die mees akkuraate voorspellings maak vir die Suid-Afrikaanse ekonomie.

Daar is nooit een ekonoom wat homself regtig onderskei van die ander nie, alhoewel daar baie interessante ekonome is en hulle meesleurende toesprake kan lewer.

Na die ressesie het IHS Global se Europese ekonoom ’n toespraak gelewer oor ’n twee-spoed wêreld waar die ontwikkelde lande ekonomies stadig is en ontwikkellende lande ekonomies vinnig groei. Maar nie al die ontwikkelende lande kry dit reg om vinnig te groei nie. Meksiko en Suid-Afrika is twee sulke gevalle.

Vandeesweek het McKinsey se Globale Instituut ’n verslag oor Meksiko bekendgestel waarin hulle verwys na ’n twee-spoed Mexico.

Die vinnige Meksiko is die groot belangegroepe soos industrieë en buitelandse beleggers, terwyl die stadige Meksiko die tradisionele groep bevat. Hierdie twee-spoed interne ekonomie affekteer die groeikoers van Meksiko in die sin dat hulle sedert 1981 nooit ’n gemiddelde groeikoers van beter as 2.3% per jaar kon behaal nie. Dit beteken dat in 30 jaar van ’n moderne “oop ekonomie” was basies geen vordering sigbaar nie. Dit klink mos amper soos Suid-Afrika?

Dit is al bekend dat Suid-Afrika se Luthuli-huis produktiwiteit ignoreer en dit lyk of produktiwiteit in Meksiko ook ’n probleem is. Volgens McKinsey het produktiwiteit in die industriële kompleks gegroei teen 5.8% terwyl dit in die tradisionele groep gedaal het met 6.5%. Algemene groei word dus gekanselleer.

Die ooreenkoms tussen Meksiko Suid-Afrika is dat werknemers in die tradisionele groep verhoog (amper soos kader-ontplooiing in Suid-Afrika). Die verskil by ons is dat kaders slegs “goeie” en hoogbetaalde werk kry en die gemene grond in Suid-Afrika is dat kader-ontplooiing produktiwiteit nie verhoog nie.

Net soos in Suid-Afrika sê die Sentralebank dat die groeikoers “volgende jaar” 3.5% sal wees terwyl onafhanklike ekonome reeds argumenteer vir ’n 2% koers vir 2014. Dit is natuurlik geen verassing dat die IMF Meksiko se bankwese wil uitbrei nie. In Suid-Afrika is ons klaar daar en kan ons reeds bewys dat meer banke – al is dit die mees kreatiewe bank ter wêreld – niks help nie.

Waarnatoe nou?

McKinsey se aanbeveling om die 3.5% te haal, is onder andere om die tradisionele groep meer “formeel” te maak sodat meer belasting ingevorder kan word. Suid-Afrika kan reeds getuig dat ’n goeie belastinggaarder wel meer belasting invorder, maar dit help ook nie vir produktiwiteit of groeikoers nie.

Wat nou gemaak? Moet ons ander ekonome kry?

Een goeie voorstel is dat ’n vars, altruistiese politieke benadering nodig is en dat hierdie realistiese benadering mededingendheid as die eerste prioriteit moet stel, met inbegrip van die probleme wat Suid-Afrika met sy hulp-bronne het.

Want dit is juis hierdie probleem wat die bestaande bestel (in SA sowel as Meksiko), nie verstaan nie. Soos ons bekende ekonome reeds weet, is mededingendheid ’n “maklike” probleem en sal hulle voorspellings soveel meer raak en in die kol lyk.

Die alternatiewe ekonomiese uitsig vir Suid-Afrika is dat sy ekonomie op 20% van sy historiese maksima sal funksioneer, of swakker. Hier is dit dus werklik ’n geval van jou stem raak jou saak.

Onsekerheid oor stemmery

Deur Johann Theron.

Dit is duidelik uit algemene kommentaar dat heelwat mense onseker is oor wie om voor te stem. Aangesien ons almal nou in die tradisionele tyd is van blootstelling aan die mooi gesiggies van elke politieke party is dit nog moeiliker om ’n besluit te neem. Daarom wend mense hulle in hierdie tye na beginsels soos bv. geloof, of ’n groenaarde of selfs gelyke regte ens, want as ’n politieke party beginsels navolg is die verwagting dat die slegte en mooi kante van politiek min of meer dieselfde sal wees.

Maar dit is nie meer die geval nie en die hipotese is dat dit die eintlike rede is hoekom mense nie weet vir wie om te stem nie. ‘n Voorbeeld is die oorloop van verteenwoordigers tussen partye vir watter rede ook al – as beginselsaak maak dit net nie sin nie omdat alle partye (in beginsel) nie dieselfde beginsels nastreef nie.

Politieke partye is ook nie meer soos dit altyd was nie, hulle vorm deesdae korporatiewe strukture en jaag besigheidsbeginsels na soos die ANC wat sy eie belegginshuis het. Dit beteken dat ’n kieser uit beginsel vir iemand stem omdat die verteenwoordiger in beginsel sy eie maatskappy wil verryk en dat die politieke beginsels slegs bemarking soos gerig op ’n teiken populasie is. Dan ook die “rykste” populasie soos besighede waar die ANC hulle nou kontak vir “beskerming” of die DA, Agang en EFF vir “fondse” wat later terugbetaal moet word deur middel van staatskontrakte.

Die kwessie van beginsels is belangrik maar dit begin te lyk of dit teen die kieser gehou word. Met ander woorde, mens kan nou waarnemings doen waar dieselfde woorde verskillend geïnterpreteer word deur die kieser en sy verteenwoordiger. Dis hoekom spesialiste deesdae in bemarking benodig word. Neem bv. die Hyundai x35: Die motorverkoopsman verkoop ’n “model nommer” x35 terwyl die koper dink dat x35 beteken ’n 3.5liter motor.

Die ANC is baie goed met hierdie dubbelinterpretasies omdat hulle spesifiek daarna soek om kiesers te mislei. Kyk bv. grondeise wat aan die begin direk so genoem is nadat grondonteiening nie deur die buiteland as wenslik gesien was nie. Vandag noem die ANC dit “custodianship” wat ’n pragtig naam is wat jou laat wonder of hulle nie sommer maar na ons almal se grond kan “kyk” nie.

Die neiging om woorde te verdraai is waarskynlik ’n ou praktyk, maar dit het blykbaar vandag beginsel vervang as die politieke meetkriteria. Met ander woorde as jy vir ’n politieke party wil stem dan moet jy na hulle verdraaiings luister en die party met die minste verdraaiings kry dan jou stem onvoorwaardelik.

Die ANC is nie baie vas op beginsels nie en hulle is heel openlik daaromtrent. Gedurende die Kodesa onderhandelinge was die opdrag blykbaar dat hulle “proses” moet benadruk – nie “beginsel” nie omdat hulle verwag het dat Roelf Meyer beginsels sou gebruik het.

Verdere bevestiging van die krag van woordverdraaiings deur die filosoof Jacques Derrida wat soos volg aangehaal kan word;

“Derrida het aangetoon hoe alle veronderstellings oor menslike lewe en gedrag begrond is in die gebruik van taal.”

Wat Derrida basies bewys het, is dat dieselfde woorde verskillende betekenisse kan uitleef in menslike gedrag. Neem byvoorbeeld die VF+ en selfs die Kerk wat die Afrikaner ondersteun in ’n multi-kulturele konteks. Hulle verteenwoordig die Afrikaner in woord en daad en daarvoor is ons baie dankbaar, maar die konteks is verkeerd. Dis soos om ’n Hyundai x35 te koop en dit dink die “35” verteenwoordig inhoud.

Die “35” verteenwoordig net mooi niks soos inhoud nie.

Rasstellende aksie moet weg!

deur Dan Roodt

[followbutton username=’danroodt’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Hou van Dan Roodt se Facebookblad

Ek is nie seker wie eerste van “rasstellende aksie” begin praat het nie. Dis egter een van daardie vindingryke Afrikaanse terme of woordspelinge wat die onreg van huidige regeringsbeleid baie goed uitdruk.

Rasse word getel en rasse word in ‘n rangorde gestel. Swart is bo en blank is onder, amper soos die Bybelvers wat sê:

Maar baie wat eerste is, sal laaste wees, en die wat laaste is, eerste. (Markus 10: 31)

Soos ek ook verlede jaar opgemerk het:

Uiteindelik kom alle vorme van regstellende aksie neer op anti-blanke beleid, met die uitsondering van Maleisië waar dit teen Chinese gerig is. In verskillende lande word dit verskillend gerasionaliseer.

Hier by ons moet RA ‘n meerderheid teen mededinging vanaf die (blanke) minderheid beskerm. In die VSA weer moet die (swart) minderheid teen die voorlopig blanke meerderheid bevoordeel word. Ons weet egter dat die VSA-bevolking kantel en dat daar nou meer nie-blanke as blanke geboortes is, dus sal die argument daar ook mettertyd verander, nl. dat die meerderheid teen die minderheid beskerm moet word.

Onderliggend aan rasstellende aksie is insgelyks ‘n stuk liberale rassisme, want blykbaar is swartes vanweë een of ander aangebore gebrek nie in staat om met blankes in die ekonomie mee te ding nie! Daarom moet hulle, hetsy as minderheid, hetsy as meerderheid, altyd teen blankes bevoordeel word.

Dit geld veral die toelatingsvereistes op universiteit waar rasstellende aksie byna oral toegepas word sodat blanke studente van bepaalde studierigtings (veral die sogenaamde gesondheidswetenskappe) uitgesluit word ten gunste van swartes met veel mindere prestasie. Dus, sowel ekonomies as akademies is daar blykbaar ‘n implisiete erkenning dat swartes oor minder vermoëns as blankes beskik

Voorstanders van rasstellende aksie verwys egter nooit na vermoëns of talent nie, aangesien hulle voorhou dat alle mense met dieselfde vermoëns of talente gebore word. Dis net omstandighede wat veroorsaak dat almal nie op gelyke vlak presteer nie, of dit nou daaroor gaan om ‘n onderskeiding vir wiskunde in matriek te behaal of ‘n Springbokrugbyspeler te word.

Alle gebrek aan prestasie onder SA swartes word vaagweg aan “apartheid”, “die geskiedenis” of “vorige benadeling” toegeskryf sonder dat daar ooit na spesifieke voorbeelde van sodanige benadeling verwys word.

Trouens, hierdie “kumulatiewe benadeling vanuit die verlede” is oorgeneem vanuit die marxistiese diskoers oor “kapitaalvorming” wat op grond van meerwaarde of die uitbuiting van arbeid plaasvind. Die swartman in Suid-Afrika beskik oor ‘n opgehoopte “benadelingskrediet” wat tans deur middel van rasstellende aksie “uitgekeer” word. Die kollektiewe blankedom is sy “debiteur” wat die volgende aan hom verskuldig is:

geld
grond
bevordering
posisies in die staatsdiens
aandele in openbare maatskappye
aandele in private maatskappye
‘n buitensporige rol in die land se geskrewe geskiedenis
‘n buitensporige rol in die letterkunde, musiek en kultuur van die land

Waarskynlik is ek die enigste persoon wat telkens op die rol van die universiteite hamer as dit kom by die vestiging van ‘n marxistiese wêreldbeskouing in ons land kom. Wits en Kaapstad was op die voorpunt van die institusionalisering van marxistiese denke in die sestiger- en sewentigerjare, waarna dit na die res van die universiteite uitgebrei is. Die Afrikaanse universiteite is natuurlik eers onlangs tot die marxisme bekeer, maar getrou aan die aard van sommige Afrikaners hang hulle vandag kommunisme veel meer fanaties aan as wat hulle in die verlede die NP-beleid verdedig het.

Jaarliks word ‘n aansienlike gedeelte van die land se hulpbronne en die opvoedingstelsel gebruik om die begrip van swart benadeling aan die publiek tuis te bring, met die geesteswetenskappe wat byna uitsluitlik aan dié doel gewy word.

Suid-Afrika beskik tans oor baie min oorspronklike denke oor die geskiedenis, die ekonomie en etnisiteit, anders as in die verlede. Die Britse marxisme het in die SA universiteite sy grootste afsetgebied in die Engelssprekende wêreld gevind. Arthur Keppel-Jones, oor wie Leon Lemmer verlede week geskryf het, het reeds in die dertigerjare die Universiteit van Kaapstad as ‘n Britse instelling ervaar:

Yes, my experience at the University of Cape Town first exposed me to liberal values and led me to question the fundamental values of the society in which I had grown up. I later learned that many of my friends who did not have a university education remained racists, while those who did like me became liberal. At UCT, I was taught by professors and lecturers most of whom had a British background. From my schooldays the British influence was a liberating one. Most of my lecturers were not tainted by South African racial prejudice.

Teen die sestigerjare het die marxisme egter die Britse universiteite oorgeneem en moes sogenaamde “liberalisme” wyk voor sosialisme en kommunisme. Een van die sentrale argumente van die Britse marxisme, wat natuurlik klakkeloos deur ons koloniale kommuniste hier te lande oorgeneem is, is dat “ras” en “klas” in Suid-Afrika min of meer ooreenstem. Selfs waar blankes, veral Afrikaners, in myne of fabrieke gewerk het, is hulle nie deur die Britse marxiste as “ware werkers” beskou nie. Die ware werker of suiwer lid van die proletariaat was die swartman. Die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty het ook die gedagte van ‘n etniese federasie soortgelyk aan die Russiese stelsel wat in die laat vyftigerjare deur die Sowjet-akademie vir wetenskappe vir Suid-Afrika voorgestel is, verwerp. Die eenheidstaat met ‘n Britse kultuur en met Engels as enigste amptelike taal was al waarin Joe Slovo, Ruth First, Rusty Bernstein en ander geharde SA kommuniste belanggestel het.

Die “nuwe Suid-Afrikaanse geskiedenis” van die afgelope dekade of twee is feitlik geheel en al deur kommuniste geskryf, of is op die marxistiese geskiedskrywing met sy hoofsetel in Londen, gegrond. Daardie geskiedenis beklemtoon die skade wat die swartman weens “apartheid en kapitalisme” gely het. Die feit dat die meeste winste in Londen opgehoop het, aangesien Britse beleggers nog altyd die room van ons myne en nywerheidsmaatskappye besit het, word gerieflikheidshalwe verswyg. Soos wat Stalin tegelyk kommunis én Russiese nasionalis was, is die meeste Britse marxiste sowel links as Brits nasionalisties of imperialisties gesind.

Ons sien dus dat rasstellende aksie soos ons dit deesdae in Suid-Afrika teëkom, sy wortels in die Britse marxisme het. Daarom verteenwoordig RA ‘n variasie op die tema van die “diktatuur van die proletariaat”. Omdat die swartman na die mening van SA/Britse marxiste die enigste egte proletariër is, moet sy oorheersing op alle gebiede ter wille van die “totale transformasie van die maatskappy” gevestig word. Die uitsluiting van die blanke middelklas uit die ekonomie, tersiêre opvoeding en van landbougrond geskied soortgelyk aan die vervolging van die sogenaamde “koelakke” in die vroeë Sowjetunie. Oor die koelakke het Lenin gesê:

Hulle is bloedsuiers, vampiere, plunderaars van die volk en uitbuiters wat hongersnood misbruik.

Toe Stalin aan bewind kom, het hy besluit om ‘n “klasseoorlog” teen die koelakke te verklaar en het hom in 1930 só oor hulle uitgelaat:

Ten einde die ‘koelakke’ as ‘n klas uit te knikker, moet die weerstand van dié klas in ‘n openlike geveg vernietig word en moet dit van die produktiewe bronne van sy bestaan en ontwikkeling ontneem word… Dit verteenwoordig ‘n wending na ‘n beleid van die eliminering van die koelakke as ‘n klas.

Binne die Britse marxisme en sy siening oor Suid-Afrika – wat die heersiende siening in sowel ons universiteite as ons media geword het – is ras en klas uitwisselbaar. Rasstellende aksie is daarom, ewe seer as Stalin se beleid om “die koelakke te elimineer”, daarop gemik om die blanke middelkas te “elimineer”.

Net soos wat kommunisme in die voormalige Sowjetunie ‘n misdaad teen die mensdom was, is rasstellende aksie in Suid-Afrika besig om in ‘n misdaad teen die mensdom te ontaard. Dis nodig dat ons dit oor en oor begin sê.

Elke aspek van die propaganda oor rasstellende aksie, maar veral begrippe soos “witskuld”, “historiese skuld”, “vorige benadeling” en so meer, moet meedoënloos aan kritiek onderwerp word. “Transformasie” as sodanig, asook enige gewaande behoefte daaraan, moet in sy geheel verwerp word.

Vandat Marx en Lenin in 1948 hul Kommunistiese Manifes gepubliseer het, en waarin hulle van die “spook van kommunisme oor Europa” praat, het kommuniste en marxiste nog altyd histeries oor verskille in rykdom, prestasie en geskiedkundige onreg tekere gegaan. In ons land is dit nie anders gesteld nie. Inteendeel, enige bevraagtekening van die “kumulatiewe witskuld” word luidkeels met krete van “rassisme” en “fascisme” begroet.

Die meeste politieke partye soos die ANC, DA, Cope en ander ondersteun rasstellende aksie. Dis nodig dat rasstellende aksie finaal aan die kaak gestel word vir die stuk marxistiese drogredenasie wat dit is, ook tydens debatte in die huidige verkiesing. Voorstanders daarvan behoort ook die eerlikheid te hê om die klassieke kommunistiese terme soos “diktatuur van die proletariaat” te gebruik as hulle hul argumente in die openbaar stel, pleks van mooiklinkende Amerikaanse eufemismes soos “affirmative action” wat eintlik sinneloos is.

Om die rasse te tel (kwotas) of bokant mekaar te stel, mag nie langer geduld word nie.

Ondersteun hierdie blad deur by praag aan te sluit.

Louis Changuion oor die grondkwessie

deur Leon Lemmer

Louis Changuion, met die bystand van ‘n mede-historikus Bertus Steenkamp, het redelik onlangs die volgende wetenskaplike studie gepubliseer: Omstrede Land: Die historiese ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse grondvraagstuk, 1652 tot 2011 (Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, 471p). In die aanloop tot die verkiesing is grondhervorming weer hoog op die agenda van veral die ANC. Baie mense, bv politici, het baie oor grondhervorming te sê, maar hoeveel van hulle het hierdie boek grondig bestudeer? Daar is ‘n Engelse weergawe beskikbaar vir diegene wat nie Afrikaans kan of wil lees nie.

By grond gaan dit om meer as die barre aarde. Dit het ook met ontwikkelde grond in die vorm van bv plase te make, wat die landbou betrek en daarmee saam kosvoorsiening, wat ons almal raak. Die San het die grond gebruik om op te jag en die Khoi het die grond van plante gestroop om vuurmaakhout te hê. Hulle het geen eie bydrae tot grondontwikkeling gelewer nie. Eintlik ook nie die swartes wat grond vir weiding en bestaansboerdery gebruik het nie, want oorbeweiding en grootskaalse erosie was aan die orde van die dag. Al hierdie inheemses was in meerdere of mindere mate nomadies, wat meebring dat hulle kwalik op eiendomsreg van spesifieke afgebakende grond aanspraak kan maak.

Die Khoisan kan hoogstens beweer dat hulle eerste in die suide en weste en die swartes dat hulle eerste in die noorde en ooste van Suid-Afrika was. Nie een van hulle het ‘n realistiese grondaanspraak gebaseer op ontwikkelingsarbeid wat hulle self en op hulle eie verrig het nie. Daar is heelwat regverdiging vir die standpunt “dat dit reg is dat die grootste gedeelte grond aan blankes moet behoort, omdat die blankes die grond ekonomies benut” (p 212). Die swartes se voortdurende eise om meer grond is tereg beantwoord met die versoek dat die swartes “eers bewys moet lewer dat hulle grondgebied meer produktief kan benut” (p 227). In 2012 was daar ‘n bohaai toe Pieter Mulder die feit genoem het dat die swartes (anders as die Khoisan en die wittes) histories nie in die suide en weste van Suid-Afrika gewoon het nie. Changuion bevestig hierdie algemeen aanvaarde waarheid (p 147, 298). Die ANC wil die geskiedenis herskryf soos dit hom pas.

Dit is die wittes wat sedert die middel van die 17de eeu in Suid-Afrika infrastruktuur (bv paaie) geskep en grond tot produktiewe kommersiële plase (in teenstelling met die swartes se bestaansboedery) ontwikkel het. Hierin was die rol van die inheemses beperk tot dié van arbeiders. Dat swartes se benadering tot grond heeltemal anders as dié van wittes is, word deur Willie Esterhuyse uitgewys wanneer hy noem dat dit by swartes “nie oor grond as produktiewe bate gaan nie, maar oor grond as politieke identiteitsimbool” (Eindstryd, Kaapstad, Tafelberg, 2012, p 341).

Dit is ‘n primitiewe benadering wat nie gepas in die hedendaagse wêreld is nie. Dit gee uitdrukking aan die tragedie van grondhervorming in die nuwe Suid-Afrika met ‘n regering wat die swartes ter wille is. Swartes voel emosioneel geregtig op alles in die land, of demografies op minstens 80% daarvan, maar hierdie begeerte is op instink en ideologie gebaseer. Hoe meer grond van wittes weggeneem en aan swartes oorgedra word, des te meer word die onproduktiewe grond. Die landsbevolking neem toe, maar voedselproduksie neem af. Dit moet noodwendig tot ‘n krisis lei.

FW de Klerk het daarop gewys dat die ANC-regering volgens sy groenskrif oor grondhervorming private eiendomsreg wil erodeer deur die grootte van plase in wit besit te beperk, asook die getal plase wat wittes mag besit. Dit sal landbouproduksie en ander ekonomiese aktiwiteit asook belastinginkomste verminder en plaaslike en buitelandse beleggings laat opdroog (Die Burger, 1 Junie 2012, p 2).

In daardie koerant se weeklikse redaksionele rubriek word gesê dat die teks van die groenskrif “‘n eensydige, emosioneel bewoorde historiese beskouing” gee “van hoe die swart mense se grond onder ‘kolonialisme en apartheid’ van hulle afgeneem is”. Ook dat die aanleiding vir die groenskrif ‘n 2007-besluit van die ANC se Polokwane-kongres is, waarmee bevestig word dat die onderskeid tussen die regering en die ANC as politieke party “ongesond versmelt het” (Die Burger, 2 Junie 2012, p 12).

Changuion toon aan hoe die wittes en swartes hulle sedert 1652 in verskillende gebiede gevestig het. Deurlopend het verandering in grondbesetting plaasgevind, soos vanweë die Groot Trek in die geval van die wittes en die Difaqane (die uitdelgingsoorloë onder die swartes) in die 19de eeu. ‘n Kenmerk wat van 1652 tot 1990/1994 konstant gebly het, is dat wittes en swartes ten minste amptelik aparte grondgebied beset het. Dit onderstreep die revolusionêre aard van FW de Klerk se toespraak op 2 Februarie 1990. Dit was ‘n radikale breuk met die evolusionêre geskiedenis van Suid-Afrika. Wat sedertdien gebeur het, noop ‘n mens om te wonder of voogdyskap of paternalisme (Changuion, p 132, 190) werklik so boos was as wat dit deesdae voorgestel word. (Kyk die laaste sin hieronder.) Die ANC verwag bv sonder meer dat blanke boere bystand aan swart boere moet verleen.

Die standpunt van swartes word heel aan die begin van die boek soos volg verwoord: “Die veronderstelling is dat die meeste blanke grondeienaars (of hulle voorsate) die grond wat hulle besit wederregtelik bekom het en dat dit daarom nou aan die ‘regmatige’ eienaars teruggegee moet word” (p 7). Nelson Mandela het dit soos volg verwoord: “The [black] people … would fight the white man and win back their country” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 433). Maar die swartes “besit” grond suiwer histories; hulle koop dit nie. ‘n Zimbabwiese opperhoof het sy standpunt soos volg gestel: “Buy land? You must be crazy, you don’t buy the wind or the water or the trees” (Peter Godwin, When a crocodile eats the sun, Northlands: Picador, 2006, p 54). [Dit is hierdie houding wat veroorsaak dat baie swartes nie vir water wil betaal nie; dit val mos gratis uit die lug.] Dieselfde eensydige en primitiewe benadering blyk uit die titel van ‘n 2004-publikasie van die ANC-regering se Departement Grondsake: This is our land (p 7, 309, 446).

Aan die begin het wittes soms grond (nie ontwikkelde plase nie) onderhewig aan streng voorwaardes ontvang. Van hierdie plase is deur latere geslagte geërf, maar die waarde is grootliks deur die ontwikkelingswerk bepaal. Later is hierdie plase dikwels ten duurste deur ander eienaars gekoop en is die verbandlenings oor dekades afbetaal. Deesdae word die eiendomsreg van sommige van hierdie ontwikkelde plase sonder teenprestasie aan swartes oorgedra. Onderliggend is daar nie net ‘n gebrek aan ewewig nie; daar is ook doodgewone onreg, oftewel onregverdigbare bevoordeling van swartes en benadeling van wittes. Daarby word hierdie verkwanseling moontlik gemaak deur belasting wat in groot mate van wittes gevorder word.

Soos dit ‘n wetenskaplike studie betaam, word die terminologie deur Changuion verduidelik: bevolkingsgroepe (wittes, swartes, bruines en Asiate), grondbesit (besetting, onderhandeling, onteiening, restitusie, hervorming), groepe (volk/nasie, stam, gemeenskap) (p 9-10), asook die groepbenamings (p 312-313). Naas die teks wat vir die algemene publiek geskryf is (p 7), is daar bylaes oor bv die wette en statistiek (p 314-442), gevolg deur ‘n bronnelys en indeks. Van die grootste bates van die boek is die talle landkaarte wat die grondsituasie van 1652 tot 2011 uitbeeld. Behalwe in die geval van veral Brits-Betsjoeanaland/Griekwaland-Wes (en anders as die reservate vir Indiane in die VSA) het swartes in Suid-Afrika tradisioneel van die beste landbougrond beset, maar boerdery op ‘n onproduktiewe manier bedryf. Die swart gebied Thaba Nchu in die Vrystaat is bv die allerbeste grond in die provinsie genoem. “Nogtans vind ons dat die naturel nie in staat is om daardie grond te bewerk en die beste daarvan te maak nie” (p 172).

Oor die 1936-wet oor grondbesit:

“Die 15,3 miljoen ha [vir swartes] is meer as die oppervlakte van Engeland en Wallis tesame waarop ongeveer 30 miljoen mense woon teenoor die minder as 6 miljoen wat vir die tuislande beoog is. Ongeveer die helfte van die 100 000 km² met ‘n vogtige en matige klimaat in Suid-Afrika is in die swart grondgebied geleë. Bowendien kry meer as 75% van die oppervlakte van die swart gebiede meer as 500 mm reën per jaar, wat die minimum vir droë-landgewasverbouing is; dit vergeleke met die gemiddelde jaarlikse reënval van slegs 430 mm in Suider-Afrika as geheel” (p 175; ook p 304).

“Die Britse en koloniale regerings het deurgaans gepoog om ‘n beleid van gebiedskeiding te volg” (p 49). “Gebiedskeiding (segregasie) en voogdyskap” was “die tradisionele beleid van Suid-Afrika” (p 116; ook p 141, 191, 388); voor die Anglo-Boereoorlog en ook daarna. Dit was egter in groter mate ‘n skeiding van grondeienaarskap as van mense. Selfs DF Malan het al in 1950 erken dat algehele apartheid nie prakties uitvoerbaar is nie (p 203). In die praktyk was daar bv baie swartes op blanke plase. Slegs sommige van hulle was arbeiders in diens van boere (p 121). Daar was bv deelboerdery: “Die blankes het die grond verskaf, die swartes die arbeid, en uiteindelik is die opbrengs verdeel” (p 130). In die Boere-republieke van die Transvaal en Vrystaat was daar “tradisionele swart krale op die meeste blanke plase” (p 64).

In die ‘blanke’ dorpe en veral stede was daar ‘n al hoe groter toevloei van swartes. Daarbenewens was daar baie staatsgrond waarop swartes hulle gevestig het (p 121, 144, 266), in groter mate as in die reservate (p 122). Baie staatsgrond is sedert 1994 deur die ANC-regering aan swartes oorgedra (p 278). In 1976 het minder swartes in die tuislande as in die res van Suid-Afrika gewoon (p 234). Daar was ook baie grond wat sendelinge vir swart besetting gekoop het (p 66, 67, 106, 144).

Dit is dus uiters misleidend om te beweer, soos telkens deur bv aktiviste en politici, dat swartes op 13% van Suid-Afrika se oppervlak saamgehok is. Daar moet ook onthou word dat swartes tradisioneel geweier het om hulle samewerking te gee wanneer die owerheid ‘n sensus opgeneem het (p 124). [Daar word natuurlik van almal verwag om saam te werk wanneer die ANC-regering op sy onbeholpe manier ‘n sensus hou.] In die Transvaalse republiek “is deur wetgewing bepaal dat blankes nie grond mag beset waar daar ‘n swart stam gevestig is nie” (p 65).

Van vroeg af was die regeringstandpunt dat as ‘n (blanke) boer nie sy grond kon of wou benut nie dit terugval na die owerheid (p 22). Wanneer plase met die oog op besetting deur swartes benodig is, het die wit boere kompensasie ontvang (p 91), bv markwaarde plus 10% en vergoeding vir werklike verliese en ongerief (p 231). Soos elders in die wêreld het die teenoorgestelde ook gebeur: Wittes het swart grondgebied as oorlogsbuit ontvang en dit in plase opgedeel (p 94). Soms het swartes op ‘n soortgelyke wyse gebaat as hulle suksesvol aan die kant van die Boere geveg het (p 107). Wanneer wittes plase gratis ontvang het, was dit bv op voorwaarde dat dit permanent deur hulle bewoon moet word (p 97, 373).

“Indien die Boererepublieke beskuldig kon word dat hulle grond ‘wederregtelik’ verower het – dat dit ‘n geval van land grabbing was – kan dit des te meer gesê word van Groot Brittanje en wat hulle teen die einde van die 19de eeu in Suid-Afrika gedoen het toe hulle die Twee Boererepublieke ingepalm het. Dit, meer as enige ander verowering in daardie tyd, was ‘n voorbeeld van grondinpalming teen die wil van die meerderheid inwoners – ten minste die meerderheid blanke inwoners. Die twee Boererepublieke wat vir ongeveer sestig jaar lank besig was om grond te verower, het dit alles in twee en ‘n half jaar verloor en moes dit as gevolg van verowering afstaan aan ‘n Europese moondheid. Wat was die verskil? Het wat die Boere gedoen het, enigsins verskil van wat Brittanje hier, en in die res van Afrika, gedoen het – verowering van grond, soos dit vir eeue in Europa, trouens in die wêreld, gedoen is?” (p 113).

“Die deelname van swartes aan die oorlog, en grootliks aan Britse kant, [het] die rasseverhoudings verder vertroebel” (p 117). “Na die oorlog was daar ‘n opeenhoping van hawelose swartes op die boereplase en in die groot nywerheidstede en tog was daar ‘n gebrek aan arbeiders op sowel die plase as in die nywerhede, en die reservate was reeds oorbevolk” (p 120). Dit herinner aan die invoer van slawe in die 17de eeu omdat die Khoisan grootliks onbruikbaar as arbeidsbron was. Dit herinner ook aan die invoer van Indiërs gedurende die laaste veertig jaar van die 19de eeu as tydelike werkers op die suikerplantasies (p 179), asook die werwing van swartes in veral die buurlande as trekarbeiders vir die myne (p 208). Daar was baie swartes in Suid-Afrika maar baie van hulle was ongeskik of ongeneë om bevredigend as arbeiders te funksioneer. Arthur Keppel-Jones het swartes as ambisielose sonsitters gestereotipeer (Praag 16 deser).

[Daar is deesdae die persepsie dat buitelandse swartes, bv Zimbabwiërs en Mosambiekers, beter as die tradisioneel Suid-Afrikaanse swartes is, bv as arbeiders. As dit so is, is die vraag waarom dit so is. Dit lyk vir my asof die antwoord in twee rigtings gesoek kan word. Enersyds is dit moontlik dat nie die room nie maar die afsaksels van die swart bevolking in vorige eeue suid oor die Limpopo-rivier gedryf is. Dan kan veralgemenend beweer word dat die tradisioneel Suid-Afrikaanse swartes van slegter stoffasie as dié in bv die buurlande is. Andersyds kan die mode nagevolg word deur die skuld aan die blankes te gee. Tydens die blanke bewind is noodleniging seker meer doeltreffend in Suid-Afrika as in ander Afrika-lande, bv die buurlande, gedoen. Daar was dus ‘n mindere gevaar dat ontberings en sterftes weens bv epidemies en hongersnood by swartes sou voorkom. Dan kan die moontlike verskil in kwaliteit tussen plaaslike swartes en dié in buurlandse aan die empatie van blankes toegeskryf word. Maar dan word die voortdurende geweeklaag van plaaslike swartes oor hoe vreeslik sleg hulle tydens kolonialisme en apartheid behandel is, vergesog en eintlik absurd. In werklikheid het hulle dit (veralgemenend) dan (toe en nou) te lekker en maklik gehad; beter as wat hulle prestasiegewys verdien. Dat dit tydens kolonialisme en apartheid nie hel op aarde vir swartes in Suid-Afrika was nie, blyk uit die feit dat swartes reeds eeue lank nie uitwyk nie, maar eerder die land instroom.]

Tydens die Anglo-Boereoorlog het swartes die Britte ondersteun onder die indruk dat hulle daarvoor vergoed sou word. Baie swartes het “geglo dat die oorwinnaars (die Britte) ná die Anglo-Boereoorlog blankes se plase aan hulle sou gee, en hulle het oor die grense gestroom en blanke plase beset … Die Britse militêre owerhede wat tydens die Anglo-Boereoorlog die besetting ooglopend toegelaat het, het die indruk geskep dat hulle die besetting van hierdie plase goedkeur” (p 115).

“Toe van die blanke boere ná die oorlog na hulle plase teruggekeer het, het hulle gevind dat hulle plase deur swart gemeenskappe beset is … die meeste opstalle is afgebrand, hul vee is óf vernietig óf is gesteel” (p 115). Die wittes het met min middele en groot inspanning hulle plase heropgebou. Na verloop van minder as ‘n eeu, dus na die roemlose magsoorgawe van 1990/1994, herhaal die geskiedenis hom: Swartes dreig om sonder vergoeding die plase van blankes oor te neem en swartes uit Afrika stroom oor die landsgrense in groter getalle as ooit tevore. Die ANC-regering openbaar oor die inkommers “‘n baie meer gematigde houding” (p 279) as vorige regerings.

Na sy toespraak op 2 Februarie 1990 het FW de Klerk magsdeling aan die wittes belowe maar hulle is die reg ontsê om die algehele magsoorgawe, waartoe hy ingestem het, te verwerp. Na die bewindsoorname van die ANC in 1994 het FW de Klerk aan die boere belowe: “Julle kaart en transport is veilig” (p 272). In 2007 het die eerste plaasonteiening egter geslaag (p 279). Pleks van die markwaarde of selfs meer as dit (soos hierbo genoem) word boere deur die ANC-regering minder as die markwaarde vir hulle plase aangebied. Daarby word ook gesloer met die uitbetaling van die vergoeding (p 280). Die hele proses word deur korrupsie en onbekwame amptenare beduiwel (p 283).

Die ANC-regering het grondeise toegelaat wat tot 1913 terugdateer. Die sperdatum vir die indiening van die eise was die einde van 1998. Toe is bekend gemaak dat 60 000 eise ontvang is. ‘n Jaar later is hierdie syfer tot 79 000 verhoog (p 278), wat heelwaarskynlik daarop dui dat baie aansoeke wat te laat ontvang is op ‘n onetiese wyse toegelaat is. Druk word uitgeoefen dat verdere eise toegelaat word en die afsnydatum nie 1913 moet wees nie (p 274), maar eerder 1652: “Dit mag dan dalk selfs die stryd om grond tussen die swart gemeenskappe van die verlede betrek” (p 281). Dit wil die ANC vermy, want grondhervorming word ter bevoordeling van die swartes bedryf en is uitsluitlik teen die wittes gemik (p 309).

Die gewillige-koper-verkoper-beginsel kry al hoe meer teenstand (p 280-281, 290). Maatreëls soos grondonteiening, drastiese belasting op grond en die beperking van grondpryse en die hoeveelheid grond wat ‘n wit boer mag besit, geniet al hoe meer steun (p 281, 290, 294-295, 309), veral in ANC-geledere. Die kabinet het reeds in 2008 grondonteiening in beginsel aanvaar (p 285). Sodra ‘n eis teen ‘n plaas ingedien is, mag geen verdere ontwikkeling daar gedoen word sonder ‘n permit van die grondeisekommissaris nie (p 281). Produksie lei daaronder en dit kan jare duur voordat ‘n eis afgehandel is en nog langer voordat die boer vergoeding ontvang (p 307).

“Binne ‘n paar jaar het Suid-Afrika verander van ‘n netto uitvoerder van voedsel na ‘n netto invoerder” (p 282). Dit is waarom ek dink dat daar eerder ‘n graad- as ‘n aardverskil tussen die situasie in die nuwe Suid-Afrika en Zimbabwe is. Die maatreëls wat die ANC-regering beoog, is soortgelyk aan dié wat voedselproduksie in Zimbabwe geruïneer het (p 305). “Die owerhede behoort die kommersiële boere, wat nog 90% van die land se voedsel produseer, te beskerm eerder as om hulle van die plase te verdryf” (p 282).

“Talle swart boere [het] plase gratis gekry” (p 283). “Dit [is] eenvoudig deel van die menslike aard … om nie iets wat verniet gekry is te waardeer nie” (p 284). Die meeste plase wat aan swartes ingevolge grondhervorming toevertrou word, misluk klaaglik of word vir bestaansboerdery gebruik. Die regering het al “erken dat 90% van die grondoordragte wat reeds gedoen is, mislukkings is” (p 291). In die boekjaar 2010/11 is meer as R1 miljard bewillig om mislukte plase weer produktief te maak (p 295). Die ontvangers stel hoofsaaklik in die grond as eiendom belang en nie in boerdery nie (p 284; verwys ook Esterhuyse hierbo).

Selfs al was ‘n grondeis geldig behoort daar vir die bate betaal te word, al is dit oor ‘n lang tydperk (p 284; ook p 307). Die sogenaamde voorheen benadeeldes word bevoordeeldes wat “baie meer kry as wat hulle verloor het” (p 291). [Dieselfde onetiese verskynsel doen hom tans in Distrik Ses voor.] Dit kan ‘n geval wees van ‘n voorouer wat benadeel is en nou word die nageslag vergoed. Maar is die Boere en hulle nageslag in dieselfde orde vergoed vir die onregte (bv konsentrasiekampe) van die Anglo-Boereoorlog?

Tydens die Zuma-bewind het Julius Malema as ‘n propagandis ontpop: Die swartes “hoef nie die grond te koop nie, want die blankes het dit van hulle gesteel. Met ander woorde, die grond moet eenvoudig aan die swartes teruggegee word, ongeag die verbeterings daarop” (p 288). ‘n Wyser benadering sou wees “om eers die reeds beskikbare grond aan voornemende swart boere oor te dra alvorens grond van suksesvolle blanke boere weggeneem word. Dit is tog bekend dat die staat eintlik die grootste enkele grondeienaar is,” maar die regering weet nie “hoeveel grond hy besit nie en ook nie waar sy grond geleë is nie” (p 289).

Een van die moontlikhede wat hom sedert 2008 voortdoen, is die nasionalisering van grond. Die regering oorweeg dit “om alle produktiewe landbougrond tot nasionale bate te verklaar. Indien dit gebeur, sal die huidige eienaars dan op ‘n tydelike of permanente grondslag slegs gebruiksreg van die grond hê” (p 292). Daar is ook al deur die minister van landbou voorgestel dat blanke boere 40% van hulle boerdery (dus nie net grond nie) aan swart boere moet afstaan (p 294). Daar word ook oorweeg om plase aan blanke boere terug te verhuur (p 296).

“Histories was die mense van Afrika nooit bekend vir grootskaalse boerdery nie … Daar is … relatief min suksesvolle indiwiduele kommersiële boere in Afrika as geheel. Dit laat die vraag ontstaan of kommunale boerderymetodes nie maar steeds die beste vir Afrika is nie” (p 308). Van die grootste ironieë is dat algemeen aanvaar word dat hierdie swartes, wat eufemisties “opkomende” of “ontluikende” boere genoem word maar meesal misluk, net sal slaag as wit boere as mentors optree (p 284). “Dit wil … voorkom asof die ou konsep van voogdyskap weer bygesleep sal moet word” (p 307).

Nkandla: Die ware skuldiges

deur Manfred Delport

[followbutton username=’ManfredDelport’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Volg Manfred op Facebook.

Die eentonige verslaggewing oor die nimmereindigende kruisondervraging van advokaat Barry Roux in die Oscar Pistorius-verhoor gaan vir ‘n dag of twee vervang word met ‘n reaksie op die Nkandla-verslag deur die Openbare Beskermer, adv Thuli Madonsela.

Dié reaksie gaan voorspelbaar wees: Verontwaardiging oor die skokkende vermorsing van miljoene van ons, die belastingbetalers, se geld. Meeste koerante gaan aandring dat president Zuma moet bedank. Die DA het reeds te kenne gegee dat hy gaan aandring daarop dat die parlement die president moet ontslaan. Daar sal ook diegene wees wat toenemend begin dink dat, om belasting te betaal, die ekwivalent is daarvan om vir ‘n longkankerlyer nog sigarette te koop, en dat belastingontduiking eintlik ‘n morele plig is, as jy korrupsie wil stuit. Sonder belastingbetalers se geld kan daar immers geen Nkandla of ander korrupsie wees nie.

Selfs die mees liggewig-Naarperskader, wat ‘n redakteurspos beklee by een van hulle krimpende publikasies, sal egter sekerlik besef dat dit allermins is wat gaan gebeur. Ná die verkiesing van 7 Mei sal Zuma steeds die president wees. Geen kabinetsminister sal afgedank word nie. Daar sal miskien ‘n paar amptenare op ‘n laer vlak wees wat in die moeilikheid sal kom; verkieslik ‘n paar wittes soos wat met die Gupta-landing op LMB Waterkloof gebeur het.

Daar is weliswaar ‘n paar vrae wat agv politieke korrektheid en kruiperigheid nié in die pers gevra gaan word nie. En van hierdie vrae is: Wat is die doel van ‘n amp soos die Openbare Beskermer s’n? Goed, sy het aanbevelings gemaak, maar dit is vir alle praktiese doeleindes onafdwingbaar, as gevolg van die ANC se oorweldigende meerderheid.

‘n Tweede vraagstuk, wat geen NSA-lofsinger of kruiperkaner sal durf vra nie, is wat van Pienk Frikkie se sogenaamde wigte en teenwigte geword het. Waar is jou teenwig wat my, die belastingbetaler, beskerm teen die blatante plundery van my belastingbydraes, meneer De Klerk? Wie gaan aan die pen ry daarvoor? Hoe gemaak as die politici bloot net die regbank en die Openbare Beskermer ignoreer, soos Zuma al vir jare maak?

Dit is veral die laaste vraag wat geen NSA-lofsanger sal durf opper nie, maar die antwoord op daardie vraag is eintlik die grondoorsaak van Nkandla, asook die res van die miljarde wat volgens die ouditeur-generaal geplunder word. Politici in Afrika beskou hulself as bo die wet verhewe; hulle bou vir hul kinders amfiteaters en swembaddens met belastinggeld, omdat hulle weet hulle kan daarmee wegkom.

Nkandla is dus nie net Zuma en sy binnekring se skuld nie. Die skuld vir Nkandla lê voor die deur van die sowat 12 miljoen kiesers wat in 2009 vir die ANC gestem het. Ek moet bieg dat ek nie eens die psige van hierdie kiesers probeer verstaan nie. Laat ek dus nie spekuleer of hulle a) nie die verstandelike kapasiteit het om tussen reg en verkeerd te onderskei nie, of b) die plunder van belastinggeld nie in hulle kultuur as verkeerd beskou nie. Die punt is dat Nkandla gebou is omdat die ANC weet dat hierdie einste stemvee weer vir hom gaan stem.

Anders as wat Pienk Frikkie hom probeer verbeel, staan die enigste effektiewe wig en teenwig vir ‘n politikus bekend as vrees. Vrees dat hy by die stembus verslaan sal word. Toe Richard Nixon betrap is agv Watergate, het die Republikeine besef dat Nixon sou moes bedank, want anders sou die Republikeine vir ‘n lang tyd onverkiesbaar gewees het. Hulle het ook inderdaad die verkiesing in 1976 agv Nixon verloor. Hierdie vrees ontbreek by die ANC. Elke kabinetsminister kan vir homself nóg ‘n Nkandla bou (en met R250 miljoen sal ek terloops darem waaragtig ‘n meer skouspelagtige woning as die lelike rondawels by Nkandla vir myself gebou het), en daardie twaalf miljoen stemvee sal steeds vir die ANC stem.

Eintlik kan ons, diegene wat belasting betaal, en wat besteel word, nie eens regtig die vinger wys na die onverklaarbare optrede van die ANC se stemvee nie. Dit is eintlik ons eie skuld. Daar was oordadige getuienis van noord van ons grense oor wat in sogenaamde Afrika-demokrasieë ná Oehoeroe gebeur. Nietemin het ‘n meerderheid van blanke kiesers in 1992 ons ore uitgeleen aan die pers se propaganda en die Nasionale Party se leuens, en ja gestem. Vandag nog is daar ‘n meerderheid blanke kiesers wat liggelowig genoeg is om te glo dat hetsy die toenemend-swart DA, hetsy ‘n MDC in Zimbabwe, ‘n beter regering as die ANC of Zanu-PF sou wees. Daar is steeds diegene wat nie dekades se lesse oor sogenaamde demokrasie in Afrika, ter harte geneem het nie.

As jy iemand wil verkwalik vir Nkandla, meneer die meerderheid blankes, is daardie gesig in jou spieël ‘n goeie beginpunt.

Krimvolkstaat: onwettig maar legitiem…

deur Johann Wingard

Hierdie week het ons weer gesien hoe die internasionale reg of volkereg deur lande geplooi word om hul eie geopolitieke belange te dien.

Ons het ook waargeneem hoe vinnig Oos-Europa se grense verander het.

Die Krimvolkstaat het sonder slag of stoot tot stand gekom toe Wladimir Poetin gister die ooreenkoms onderteken het wat die totstandkoming van die Krimvolkstaat as outonome Republiek erken het. Die Krimvolkstaat is nou deel van die Russiese Federasie.

Die Krimskiereiland was eers deel van Rusland, maar is tydens die totstandkoming van Oekraïne in 1954 deur Nikita Kroestjof as deel van die Oekraïne ingelyf. Die nuwe staat was mos deel van die Sowjetunie. Maar met die verbrokkeling van die Sowjetunie het die skiereiland deel van die Oekraïne gebly.

Vir meer as 200 jaar was die Krimskiereiland Rusland se Swartsee-vlootbasis en meer as 80% van die inwoners is steeds etniese Russe.

Met die hulp en aanmoediging vanaf die Weste het nasionalistiese Oekraïners die mag in Kiëf met “terreur en bloedvergieting” op ondemokratiese en onwettige wyse oorgeneem. Hulle het dit kwansuis as ‘n rewolusie bestempel om van ‘n korrupte regering ontslae te raak.

Die propagandaveldtog van die Weste wat daarop gevolg het, beklemtoon dat die nuwe tussentydse regering die legitieme verteenwoordigers van die mense van die Oekraïne is en dat die nuwe selfaangestelde regeerders volgens die internasionale reg erken word.

Die Konstitusie (2010) van die Oekraïne lees egter soos volg:

“Article 37
The establishment and activity of political parties and public associations are prohibited if their program goals or actions are aimed at the liquidation of the independence of Ukraine, the change of the constitutional order by violent means, the violation of the sovereignty and territorial indivisibility of the State, the undermining of its security, the unlawful seizure of state power, the propaganda of war and of violence, the incitement of inter-ethnic, racial, or religious enmity, and the encroachment on human rights and freedoms and the health of the population.”

Maar volgens die 2010-grondwet, asook vorige weergawes daarvan, moet die demokraties verkose President en minstens 45 parlementslede die grondwetlikheid van enige stap, wat die status van die Republiek mag aantas, goedkeur.

W. Janoekowitsj was die laaste verkose President en is dus volgens die grondwet die enigste wettige staatshoof wat mag optree t.o.v. die Krimvolkstaat.

Maar nou paradeer die nuwe selfaangestelde regeerders as legitiem en die Weste val oormekaar om hulle as sodanig te erken en maak selfs beloftes van groot geld aan hierdie regime.

Dit is presies hier waar die siniese en dubbelslagtige plooïng van die internasionale regspraak voorkom:

Volgens hul optrede blyk dit dat dit heeltemal wettig sou wees om met geweld en bloedvergieting die regering van die dag omver te werp en bonop strydig met hul eie land se grondwet op te tree deur te verklaar dat die Oekraïense taal die amptelike voertaal sal wees en dat Russies voortaan ‘n ondergeskikte status sal geniet.

Volgens die Westerse regerings se optrede is die oorname van die mag deur geweld derhalwe nie strydig met die volkereg nie. Die politieke rede is egter dat hulle die Oekraïne as ‘n NAVO-bondgenoot wil sien en dat die Krimskiereiland na die Weste sal oorgaan.

Maar o wee, wanneer die ganse bevolking van die Krimskierreiland, op ‘n bloedlose en vreedsame rewolusie sy selfbeskikking opeis, soos Kosovo ‘n paar jaar gelede, en wat deur die Weste bewerkstellig is, dan is dit onwettig en strydig met die land se grondwet en wil hulle dit nie erken nie.

Gelukkig is Poetin sterk genoeg om hom nie aan hierdie klug te steur nie. Tydens die ondertekening van die verdrae gister het hy verklaar: “Ek kan net nie vat kry aan die gedagte dat wanneer ek ons vlootbasis gaan besoek, ek deur NAVO-vlootsoldate verwelkom gaan word nie.”

Maar nou is die Krimvolkstaat, volgens Russiese wetgewing, ‘n deelstaat van die Russiese Federasie. Obama en sy handlangers sal maar daaraan gewoond moet raak, want daar is niks wat hulle kan doen om die situasie weer om te keer nie.

Taktiese argumente vir Afrikanerselfbeskikking

deur Johann Theron

Die ANC kan die Afrikaner nie beskerm nie – sien misdaad.

Die ANC het nie die kapasiteit om handelsooreenkomste namens die Afrikaner aan te gaan nie – sien landbou.

Die ANC het met Kodesa onderhandel om vrede vir die Afrikaner te bewerkstellig, wat nooit gebeur het nie, dus is die Kodesa-ooreenkoms vandag ongeldig – sien Constand Viljoen.

Die ANC erken Afrikaners as deel van Afrika omdat die naam Suid-Afrika universeel en deur die ANC erken is – sien “Die Stem”.

Die ANC probeer Afrika-wye suksesse ontwikkel t.o.v. die Afrika-renaissance, maar misken die Afrikaner se buitelandse besigheidsbydraes – sien Shoprite.

Die ANC probeer Afrikaners bang maak en marginaliseer om eiendom te bekom, maar Afrikaners het nie buite-paspoorte nie en gaan baklei vir daardie grond – sien Engelse boere in Zimbabwe.

Die ANC se Achilleshiel is regstellende aksie omdat hy aan die een kant die Afrikaner vervreem, maar aan die ander kant ‘n rewolusie teen homself opstook – sien “braindrein” en vakbondwese.

Die ANC definieer homself teenoor die Afrikaner deur sy wraaksugtigheid – as jy wraak koester, moet jy twee grafte grawe en dis nie wat die Robbeneilandgevangenes in gedagte gehad het nie – sien voordurende Afrikanerbeledigings net om stemme te werf.