Skrywer: Leon Lemmer

Leon Lemmer: Verraad in Rhodesië/Zimbabwe en Suid-Afrika

Op 1 Maart is David Coltart se boek, The struggle continues: 50 years of tyranny in Zimbabwe (Auckland Park: Jacana, 2016, 647p, R380; Amazon Kindle $20,51) gepubliseer. Ek was verbaas om so ‘n lywige boek oor Rhodesië/Zimbabwe, gepubliseer deur ‘n plaaslike uitgewery, in die boekwinkel te sien. Ek onthou dat Ian Smith (1919-2007, Rhodesiese eerste minister 1965-1979) geen hoofstroom- of Suider-Afrika-uitgewer vir sy outobiografie (The great betrayal: The memoirs of Ian Douglas Smith, London: John Blake Publishing, 1997, 418p; 2de uitgawe in 2001: Bitter harvest: The great betrayal) kon vind nie, al het hy daarin geskryf: “We have in Nelson Mandela a leader with the maturity, wisdom, compassion and courage that derives from great experience” (p 412). Dít was by Smith ‘n voorbeeld van (soos Rhodesiërs graag sê) “leaning too far blackwards”. Uiteindelik het dit niks gehelp nie. In 2012 het die Mugabe-bewind op sy plaas beslag gelê.

Hoekom sou Jacana hierdie boek gepubliseer het? Coltart is ‘n regsgeleerde wat lank ‘n Zimbabwiese parlementslid en selfs ‘n minister in Robert Mugabe se kabinet was. Maar in bv Suid-Afrika is hy minder bekend as Ian Smith. Ek dink politieke korrektheid was dié faktor wat die besluit ten gunste van publikasie deurslaggewend beïnvloed het. Coltart het met verloop van tyd baie van sy aanvanklike gesonde politieke beginsels versaak en aangepas by die brutale werklikheid van Mugabe se swart meerderheidsregering. “I have changed from a teenager who thought that Ian Smith was a hero into an adult who believes his policies were both disastrous and morally wrong” (Kindle 177).

Die halfeeu van tirannie waarna in die boek se newetitel verwys word (1965-2015), begin met Smith se eensydige onafhanklikheidsverklaring. Soos toe die blanke bewind in Suid-Afrika op ‘n einde gekom het, het “die wêreld” grootliks belangstelling in Zimbabwe verloor toe Mugabe se swart bewind in 1980 die politieke mag oorgeneem het. Nuus oor wat in daardie land gebeur, het sedertdien skaars geword. Daarom is dit insiggewend as Coltart se eerstehandse waarnemings krities gelees word.

Coltart is in 1957 in Gwelo gebore met ‘n Skotse pa en ‘n Suid-Afrikaanse ma. In sy ouerhuis was die politieke klimaat links-liberalisties, wat skeptisisme, selfs vryandigheid, teenoor die Smith-bewind ingesluit het. Maar sy ouers se politieke oortuigings was nie bodemloos pro-swart nie. Toe Mugabe in 1980 die staatshoof geword het, het hulle hulle spoedig in Suid-Afrika hervestig.

Coltart het egter in Rhodesië opgegroei, daar skoolgegaan en ook ‘n tyd lank in die veiligheidsmag (polisie) gedien. In sy jeug was hy polities meer konserwatief as sy ouers, onder meer omdat hy eerstehandse ondervinding van die dade van die terreurbendes gehad het. Hy het egter met die goedkeuring van sy ouers spoedig sy militêre plig teenoor sy geboorteland versaak en aan die Universiteit Kaapstad regte studeer. In Suid-Afrika het hy hom van die begin af by anti-apartheidselemente geskaar deur bv gratis regshulp aan swartes te verleen. Dit het as voorbereiding gedien vir sy toenemende politieke verligtheid nadat hy sy regsloopbaan in Bulawayo begin het.

Die boek volg dieselfde patroon as die van sommige ander skrywers. Byvoorbeeld, as RW Johnson, Anthea Jeffery, Peter Godwin of Leopold Scholtz die swartes kritiseer, doen hulle dit eers nadat hulle hulle bona fides probeer bewys het deur apartheid so sleg moontlik te sê. Coltart doen dieselfde. Hy vrek omtrent van politieke korrektheid. Wanneer hy uit ou geskrifte aanhaal, laat hy die hele woord (wat met ‘n k begin) weg sodat baie lesers moontlik nie eens sal weet watter woord gesensor word en waarom nie (256).

'n Britse spotprent uit 1964 waarin Ian Smith en HF Verwoerd voorgestel word.
‘n Britse spotprent uit 1964 waarin Ian Smith en HF Verwoerd voorgestel word.

Hy het die grootste moontlike waardering vir die ANC se Waarheids- en Versoeningskommissie en voel sterk daaroor dat Zimbabwe ook die gewaande voordele van so iets moet beleef. By Engelssprekende Rhodesiërs, soos Coltart en Godwin, is daar, ten spyte van hulle gewaande verligtheid, die bedenklike neiging om hulle kultureel beter en moreel hoër as Afrikaanssprekende Rhodesiërs – en natuurlik ook Afrikaanssprekende Suid-Afrikaners (as apartheidsapologete) – te ag.

‘n Ander kwaal waaraan Coltart ly en wat dikwels by regsgeleerdes aangetref word, is dat meer oor regskwessies uitgewei word as wat gewone lesers graag verduur. Soos die ANC-bewind in Suid-Afrika is die Mugabe-regering voortdurend in regsgedinge betrokke, wat baie belastinggeld tap. Die koms van ondoeltreffende en korrupte swart regerings in Suidelike Afrika het vir die regsberoep finansieel ‘n bloeityd ingelui. In regsgeledere word hierdie wantoestand uit eiebelang nooit gekritiseer nie, al is dit sekerlik in die openbare belang dat sulke buitensporige duur aktiwiteite besnoei word. Dieselfde kan gesê word van die nuwe Suid-Afrika se onnodige aanvulling van die Appèlhof met die Grondwethof.

In die ou Suid-Afrika was daar ‘n oormaat van kritiek op die regstelsel. Deesdae is daar veel meer rede vir kritiek (bv gebrekkige skeiding van die politieke en regsbedeling, dus ANC-gedienstigheid, en aanstellings en bevorderings op grond van ras en geslag, wat ‘n laer bekwaamheidsvlak tot gevolg het) maar dit gebeur selde dat kritiek hierop in die openbaar uitgespreek word. In Zimbabwe is die regspleging selfs in groter mate sy onafhanklikheid van die politiek kwyt. Die Grondwethof se uitspraak oor Nkandla op 31 Maart sal nie in Mugabe se Zimbabwe gebeur nie.

Soos in die nuwe Suid-Afrika reis Zimbabwiese kabinetslede baie graag in die buiteland. Coltart het hieraan meegedoen, al weet hy die staatskas is leeg. As minister van onderwys het hy donasies vir skole by Westerse lande gewerf. Toe hy sy ministerskantoor betrek, het die gebou nie watertoevoer of werkende hysers gehad nie. Hy moes hierdie sake self regstel omdat sy swart voorganger en sy personeel versuim het om dit te doen, of gewoon nie die vermoë het om so iets te doen nie. Wat wel goed funksioneer, is die voorsiening van luukse motors aan ministers. Tot sy eer het Coltart op sy eerste werksdag as minister geweier om ‘n nuwe, luukse Mercedes-Benz as ampsmotor in ontvangs te neem. Later het hy ‘n Nissan gekry wat meer geskik was vir die besoeke wat hy in onherbergsame gebiede by skole afgelê het.

As ‘n mens ten spyte van katastrofiese politieke veranderings in jou geboorteland aanbly, kan dit positief vertolk word. Die probleem is dan om te besluit in watter opsigte en in hoeverre jy bereid is om aan te pas; dus te verander. By Coltart neem dit myns insiens oordrewe afmetings aan. Hy skaam hom byvoorbeeld omdat hy in die Smith-bewind se veiligheidsmagte gedien het. Hy het die grootste bewondering vir die Nieu-Seelander Garfield Todd (1908-2002, eerste minister van Suid-Rhodesië, 1953-1958) en sy dogter Judith (gebore in 1943), wat albei fanaties teen die blanke bewind gekant was. Albei het die terroriste aktief gesteun (Peter Godwin, When a crocodile eats the sun, Northlands: Picador, 2006, p 195). Coltart poog om die anti-Mugabe-opposisie te verstrek, maar verdeeldheid en verkiesingsbedrog veroorsaak dat opposisiepolitici eerder in die Mugabe-kabinet opgeneem word as wat daar ‘n grondige bewindsverandering is.

Met sommige Mugabe-kornuite kom Coltart beter klaar as met ander. Sulke pro-Coltart-kamerade word in sy boek beter voorgestel as die anti-Coltart-kamerade. Maar onder dié waaroor net gunstig berig word, is daar diegene wat die allerverskriklikste misdade as terroriste gepleeg het, blanke plase daarna gratis ingepalm het en deur en deur korrup is. Coltart se politieke korrektheid, verligtheid en bereidwilligheid om saam te werk, word myns insiens erg oordryf. Ek volstaan met ‘n enkele voorbeeld.

“My own year ended on a high with a visit to Malawi to celebrate my elder son Douglas’s marriage to a Malawian, Chloë McGrath. One of the thoughts I have tried to instil in my children has been to think of Southern Africa rather than Zimbabwe, because its successful future, I believe, is dependent on its integration. It was pleasing for me to see this principle being put into practice through this SADC [Southern African Development Community – 15 countries] marriage. The wedding itself was a celebration of hope in the future – three of my son’s groomsmen were young black Zimbabweans, a scenario almost unthinkable in my generation because of racial segregation” (10711).

Coltart verpolitiseer hierdie troue. As drie van die strooijonkers swart was, hoeveel was daar altesaam? Dit is duidelik dat die troue op ‘n groot en seker duur skaal gedoen is. Deur te verafrika is daar glo hoop, ook vir die blankes. Dit klink darem asof die bruid wit is. Soos by Coltart se ouers is sy seun se pro-swart ingesteldheid dan seker ook nie bodemloos nie.

Soos in Suid-Afrika was die oorgang van politieke mag in Zimbabwe van wit na swart hoogs skandalig. Ook daar kon dese en gene by enige verkiesingslokaal stem omdat geen kieserslys bestaan het nie. Ook daar het intimidasie hoogty gevier. Blykbaar word daar sonder meer aanvaar dat wat in die ANC se Vryheidsmanifes van 1955 staan evangelie is: “South Africa belongs to all who live in it.” Dit is ‘n kommunistiese idee dat daar nie private besit is nie; dat die staat of bevolking alle grondgebied besit en oor alle eiendomsreg beskik. ‘n Land moet nooit aan al die inwoners behoort nie; sekerlik nie aan diegene wat hulle onwettig in die land gevestig het nie.

Desnieteenstaande kon alle onwettige immigrante en ander misdadigers in sowel Zimbabwe as Suid-Afrika stem toe daar van die blanke bewind ontslae geraak is. Blykbaar is dit net wanneer swartes moontlik benadeel kan word dat daar eties gehandel moet word. In die nuwe Suid-Afrika is dit steeds iedere misdadiger se heilige reg om te stem, terwyl stemreg in beskaafde lande tydelik of permanent van misdadigers ontneem kan word. Eerstens gee ek toe dat die nuwe Suid-Afrika in vergelyking met die ou Suid-Afrika kwalik ‘n beskaafde land genoem kan word. Tweedens gee ek toe dat as alle (oud)misdadigers hulle stemreg ontneem word daar mense in leidende posisies in politieke partye sou wees wat geen stemreg sou hê nie. Maar hoort sulke mense in die politiek? Is dit nie in landsbelang dat vereis word dat politici aan hoë morele standaarde moet voldoen nie? Toon dit nie duidelik dat die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika en Zimbabwe staatkundig funksioneer fundamenteel foutief is nie?

Die punt waarby ek wil uitkom, is dat Coltart geen wesenlike beswaar het teen die manier waarop van die blanke bewind in Zimbabwe ontslae geraak is nie. In Suid-Afrika het FW de Klerk die dwaasheid gepleeg om die veiligheidsmagte (polisie en weermag) voor die 1994-verkiesing grootliks te neutraliseer/ontmagtig. Die gevolg was dat opgeleide terroriste in groot getalle die land binne gestroom het en kiesers geïntimideer het om vir die ANC te stem. Die terroriste het terselfdertyd groot hoeveelhede ammunisie ingesmokkel. As die ANC die verkiesing verloor, sou hy sy terrorisme uit strategies beter posisies kon voortsit.

Anthea Jeffery bied in haar boek, People’s War (Johannesburg: Jonathan Ball, 2009, 634p; Amazon Kindle $11,96), ‘n deeglik nagevorste, gesaghebbende relaas hiervan. Sedert ek hierdie boek gelees het, is dit vir my onmoontlik om respek te hê vir hoogs immorele kamerade wat leidende posisies in die ANC beklee het (soos Nelson Mandela) en ander wat steeds sulke posisies beklee (soos Cyril Ramaphosa). Laasgenoemde het blanke sakelui pas verseker dat die ANC sal sorg dat hulle ingevolge swart ekonomiese bemagtiging deur die regering beroof word totdat die ekonomie oorwegend in swart besit is (Netwerk24, 24 Maart). Dit is die tema van Anthea Jeffery se uitstekende boek, BEE: Helping or hurting? (Kaapstad: Tafelberg, 2014, 507p; Amazon Kindle $12,53).

Die uitgangspunt is dat swartes die reg het om blankes van hulle welvaart te ontneem eerder as om self welvaart te skep. Waarop dit neerkom, is: “The race engineers annihilate what’s left of the economy” (Ciaran Ryan, “How SA slept through the BEE revolution,” Moneyweb Today, 7.12.2015). Alle landbougrond sal na verwagting deur die ANC-regering genasionaliseer word, ter bevoordeling van swartes en ter benadeling van blankes en Suid-Afrika (Anthea Jeffery, “Die kruipende nasionalisering van grond bied nie ‘n antwoord vir armoede nie,” Maroela Media, 9.03.2016; ook BizNews.com, 1.03.2016). In die hoofstroommedia word die feite wat Jeffery in haar navorsing opgediep het egter verswyg, seker omdat dit polities inkorrek ongunstig op die ANC reflekteer. Of is die twee Jeffery-boeke vir sulke joernaliste te dik en moeilik om te lees?

Terug na die oorgang van blanke na swart bewind in Rhodesië en Suid-Afrika. Veel vroeër (in 1980) was die situasie in Rhodesië (‘n terrorisbesmette land) soortgelyk aan dié in 1994 in Suid-Afrika. Die De Klerk-regering het geen verskoning vir hierdie ernstige flater (verkiesing in chaotiese omstandighede, een van sy menige flaters) wat in 1990/1994 begaan is nie. Vir ‘n objektiewer beskrywing as Coltart s’n van Zimbabwe se “eerste demokratiese” verkiesing in 1980 verwys ek na George Selby (1937-2006) se boek, From safari suit to camouflage: The memoirs of George Selby (edited by Lillian van Velden, Partridge Publishing, 2015, 276p; Amazon Kindle $4,55). Die Selbys het hulle kort na die Nasionale Party se verkiesingsoorwinning in 1948 in Rhodesië gevestig omdat hulle op soek was na ‘n opset wat meer Brits was. Maar soos Coltart se ouers het George Selby en sy gesin hulle in 1980 in Suid-Afrika hervestig. Anders as Coltart het George Selby egter die hele duur van die stryd teen terrorisme in aktiewe militêre en veiligheidsdiens meegemaak. Anders as Coltart was Selby glad nie ‘n politieke dier nie.

Tydens die drie dae lange 1980-verkiesing in Februarie 1980 het Selby as polisiereservis diens gedoen om te verseker dat die hoofpad van Beitbrug tot Fort Victoria oop en veilig is. “With an estimated 35 000* insurgents flooding into the country to vote, and to cause trouble if the outcome was not to their liking, the security forces certainly had to be on their toes” (Kindle 4498). “It was amazing just how many blacks had already gathered for the next day’s voting, many of them carrying weapons: RPG-7s, machine guns, and rifles” (4557). [* Ek kon nie inligting oor die getal terroriste in Ian Smith se outobiografie of in Peter Godwin se vier boeke opspoor nie. In Suid-Afrika is die getal terroriste wat voor die 1994-verkiesing die land binnegekom het op 13 000 gestel (Jeffery, People’s War, Kindle 8091, 14416). Kan dit wees dat FW de Klerk voor ‘n veel kleiner getal terroriste as Ian Smith geswig het en daarby in ‘n veel groter mate? In die Zimbabwiese parlement van 100 lede het 20 blankes sewe jaar lank gewaarborgde sitting gehad. De Klerk het glad nie daarin geslaag om iets soortgelyks te beding nie.]

Die terroriste waaroor dit hier gaan, verstaan bv AK47-gewere maar daar moet nie van hulle verwag word om doeltreffend boek te hou van enigiets nie. Oor die getal terroriste is daar dus nie eenstemmigheid nie. ‘n Ander polities korrekte Jacana-publikasie, Janet Cherry se boek, Umkhonto weSizwe (Auckland Park: Jacana, 2011, 156p), kan hieroor geraadpleeg word. Cherry erken: “There is … a bias in the framing of the book, stemming from my own involvement as an ANC and an anti-war activist” (p 12).

“By May 1995, some 15 000 of the 35 000 non-statutory [!] forces members (comprising 28 000 MK and 6 000 APLA soldiers) had reported to assembly points. While they are referred to by some analysts as guerrillas, it should be noted that many thousands had not been formally trained nor engaged in guerrilla operations; they included some of those informally trained inside South Africa, including SDU [Self-Defence Units] members” (127-128). Laasgenoemdes verwys na terroriste wat danksy die toegeeflikheid van FW de Klerk in 1990/1994 in Suid-Afrika as terroriste opgelei is, bv in Bantu Holomisa se Transkei. In haar boek verskaf Jeffery heelwat inligting hieroor. Volgens bostaande statistiek is moontlik net soveel terroriste binne as buite Suid-Afrika opgelei, wat op uiters laakbare versuim van die De Klerk-regering dui.

In 1990/1994 is 15 000 mense in die gewapende stryd gedood (Jeffery 14301), veral omdat dit die ANC se verklaarde beleid was om nie terrorisme te staak terwyl grondwetlike onderhandelinge gevoer word nie. Die doel was om voor die verkiesing die invloed van sowel Inkatha as die blankes te neutraliseer. Hoewel Mandela een van die hoofargitekte van hierdie beleid was, het hy op sy grenseloos immorele manier gelieg: Dit was ‘n “universally recognised fact that the ANC has not killed a single person since the peace process began” (Jeffery 7476). En “die wêreld” het hom geglo, want “die wêreld” wou hom glo. Die getal kamerade wat aanspraak op terrorisstatus gemaak het, het heelwat meer geword nadat die ANC-regering besluit het om hulle met staatstoelaes te vergoed vir niksdoen/ledigheid of vir die dood en verwoesting wat hulle gesaai het.

“By June 1995, nearly 12 000 members of the non-statutory forces members had been integrated into the SANDF [South African National Defence Force]. It was expected that in the end around 14 000 MK members would be integrated into the SANDF. If Motumi’s* estimate that there were no more than 10 000 to 12 000 MK members who received formal training outside South Africa is accurate, then most of this number were absorbed into the new army” (Cherry 128). [* Tsepe Motumi, “Umkhonto we Sizwe: structure, training and force levels (1984-1994)”, African Defence Review, 18, 1994.]

Die 13 000 buitelandsopgeleide terroriste waarna Jeffery verwys, stem dus min of meer ooreen met die tot 12 000 waarvan Motumi gewag maak. Dit is hierdie elemente wat die kern van die weermag van die nuwe Suid-Afrika uitmaak. Cherry erken: “In military terms MK has to be judged one of the least effective armies in modern history” (141). Dit maak De Klerk se algehele politieke magsoorgawe des te meer skandalig. Cherry se erkenning wek noodwendig twyfel oor die gehalte van die nuwe Suid-Afrika se weermag. Sy merk ligweg op dat die terroriste in die weermag geïntegreer is. Wat sy verswyg om te noem, is dat dit ten koste van blankes geskied het, terwyl FW de Klerk voor die 1992-referendum plegtig belowe het dat geen blanke sy werk sou verloor nie.

Die populêre opvatting is blykbaar dat toi-toi sommer maar net ‘n onskuldige uitdrukking van swart kultuur is. Die HAT is nader aan die waarheid deur toi-toi te beskryf as ‘n “militêre dans, veral tydens ‘n optog uitgevoer, waardeur die skare opgesweep (kan) raak.” Toi-toi is histories uitdruklik anti-blank en pro-terrorisme. Hier volg ‘n laaste aanhaling uit Cherry se boek: Toi-toi-danse is “simulation of the military training that MK soldiers underwent, which they had in turn learned from ZIPRA [Joshua Nkomo’s Zimbabwe People’s Revolutionary Army] cadres in Zimbabwe” (67). As die ANC-regering werklik versoening begeer, sou hy toi-toiery verbied.

‘n Lid van die Britse vredesmag het voor die 1980-verkiesing in Rhodesië vir Selby (as lid van die Rhodesiese veiligheidsmag) gevra: “Don’t you think your presence here is provocative? With all these freedom fighters and the local population around here, anything could spark off trouble” (4564). Selby skryf: “Much as I have always liked the British, this one definitely annoyed me intensely, and I thought to myself, You stupid arsehole! This is not even your country. You haven’t risked your life fighting for it” (4564). Daardie aand in die kroeg het ‘n Britse polisieman, wat ook deel van die buitelandse vredesmag was, darem ‘n ander deuntjie gesing: “The Bri’ish guv’ment is be’aving like a bluidy ostrich with its ‘ead stuk up its arse!” (4573).

“As more and more insurgents came out of the bush, so did intimidation and beatings of the locals, who had no choice but to vote for whom they were told. Despite the monitors being aware of the problem, they said they were unable to pinpoint anything specific” (4580). “The three days of polling were full of tension as many heavily armed insurgents loitered around the polling station … Once the elections were over, the ballot boxes were flown to Britain to await the outcome of what many believed was a rigged election” (4617).

In die 1994-verkiesing in Suid-Afrika het dit selfs meer chaoties daaraan toe gegaan. Die finale uitslag, soos beskryf deur Jeffery, is deur die politieke partye onderling beding (13962, 13973). Die uitgebragte stemme het bloot as ‘n riglyn gedien. Die voorsitter van die Onafhanklike Verkiesingskommissie, Johann Kriegler, het gesê: “The election is about national reconciliation, not ballot reconciliation” (13880). Hierdie chaoties verkose parlementslede het die Grondwet goedgekeur waarmee ons steeds moet saamleef. De Klerk vra deesdae gereeld dat ons aan hierdie Grondwet moet vasklou, asof dit sy blywendste bydrae of prestasie is. Leon Wessels skryf egter: In 1996 “flankeer FW openlik met die gedagte om teen die Grondwet te stem” (Vereeniging, Kaapstad: Umuzi, 2010, p 279).

Selby skryf: “The war had been lost, and a sense of betrayal hung heavily in the air. It was ironic to see how many Rhodesians eventually went off to live in the very same countries they felt had betrayed them. Zimbabwe’s loss was to be their gain as talented, innovative, and hardworking people left the country in droves” (4656). “We had fought for a good cause” (4699). Dít is die teenoorgestelde van Coltart se gevolgtrekking. Die titel van Ian Smith se outobiografie verwys ook na die verraad wat daar teen Rhodesië en sy blankes gepleeg is. Dit is ‘n historiese feit dat John Vorster se regering ‘n prominente bestanddeel van daardie verraad is. Ian Smith haal in sy outobiografie een van sy bewonderaars soos volg aan: “There is no dishonour in a lost cause – the shame is with those who betrayed you” (p 327) en ook vir Cicero: “A nation can survive its fools and even the ambitious. But it cannot survive treason from within” (320).

Ek onthou hoe Vorster destyds beweer het dat dieselfde lot (swart meerderheidsregering) nie Suid-Afrika sou tref nie, want Suid-Afrika was glo, anders as Rhodesië, “‘n soewerein, onafhanklike land.” Deesdae is dit die Suid-Afrikaanse swart meerderheidsregering se Onafhanklike Verkiesingskommissie wat keer op keer ‘n Mugabe-verkiesingsoorwinning, teen al die feite in wat op die teenoorgestelde dui, “vry en regverdig” verklaar. Ek volstaan met ‘n enkele voorbeeld van wat in Zimbabwiese verkiesings gebeur: “As the candidates were waiting for the ballot counting to begin, they heard the results being announced on the radio” (Peter Godwin, The fear: The last days of Robert Mugabe, London: Picador 2010, p 214).

Leon Lemmer: Universiteit Stellenbosch: Doelbewuste misleiding

Leon van den Heever, die Direkteur vir Studentewerwing van die Universiteit Stellenbosch (US), skryf soos volg in Die Burger (30 Maart, p 10). Ek haal die brief in sy geheel aan.

“Oor Jan Heunis (DB, 28.03) se stelling ‘Die US-bestuur het deur sy werwingspogings en afwykings van sy taalbeleid die US verengels’:

“Die Universiteit Stellenbosch se werwingskantoor het nog nooit wat strategie betref Engelse leerders geteiken om die US te verengels nie. Die US word bemark as ‘n instelling van uitnemendheid aan alle leerders wat kwalifiseer om by ons te studeer. Dáárom kry ons studente wat, al is hulle Engelssprekend, aan die US wil studeer. Dit is nie omdat ons hulle lok sodat ons die US kan verengels nie. Om die werwingspogings van die US en sy bestuur die skuld te gee vir die groter vloei van Engelse studente, is onregverdig en wek die verkeerde indruk.

“Indien ons ‘n instelling van uitnemendheid wil bly, moet ons die beste studente kry om by ons te kom studeer. Dit sluit Engels- en Afrikaanssprekendes in. Ons sal ons só moet posisioneer dat ons aan al hierdie studente ‘n tuiste kan bied.”

Hier het ons (waarskynlik) nog ‘n Afrikaanssprekende blanke wat ampshalwe die situasie aan die US goedpraat, al kan hierdie politiekery glad nie akademies geregverdig word nie. Van den Heever se pos is ‘n sprekende bewys van die allerhande nuwe, duur poste wat aan universiteite geskep word; poste wat heeltemal onbekend aan universiteite van weleer was. ‘n Universiteit met kompromislose akademiese integriteit sal sonder werwingsveldtogte outomaties (dus sonder ‘n werwingsdirekteur en -kantoor) die akademies beste studente en dosente lok. Poste soos die van Van den Heever veroorsaak dat minder geld vir doseer- en navorsingsdoeleindes beskikbaar is, dus vir daardie aktiwiteite waaroor dit by uitstek aan universiteite behoort te gaan. Hou ook in die gedagte dat Van den Heever se brief voor publikasie waarskynlik deur hoër US-gesag, bv die rektor, Wim de Villiers, goedgekeur is.

In die brief word beweer dat die US se werwingskantoor nog nooit Engelse leerders geteiken het om die US te verengels nie. Dit is ‘n doelbewuste maar lomp poging om die waarheid te verdoesel. Die werwingskantoor teiken nie-wit, veral swart, leerders om die onnodige, nie-akademiese maar polities korrekte rasteiken van ‘n minstens 50% nie-wit US teen 2020 te haal. Die US teiken inderdaad nie Engelssprekendes nie maar om nie-akademiese redes nie-wittes wat Engels as onderrigtaal verkies. As gevolg daarvan word die US doelbewus toenemend verengels.

Van den Heever beweer dat tydens werwing die US as ‘n instelling van uitnemendheid bemark word, selfs dat die US ‘n instelling van uitnemendheid wil bly; dus by implikasie dat dit steeds ‘n instelling van uitnemendheid is. Hy bedoel blykbaar akademiese uitnemendheid, maar daar is duidelike tekens dat akademiese uitnemendheid ondergeskik aan politieke uitnemendheid, spesifiek ANC-gedienstigheid, gestel word. Daarom is dit ‘n infame leuen dat die US die beste studente probeer lok. Hoeveel blanke leerders en skole word deur die US se werwingskantoor betrek/geteiken in vergelyking met nie-wit (veral swart) leerders en skole? Van den Heever kan gerus hierdie statistiek openbaar maak. My inligting is dat die werwingskantoor bv ‘n swart leerder in Limpopo gaan werf het met ‘n US-studiebeurs (en wat dan as die leier van Open Stellenbosch ontpop en chaos en verwoesting gesaai het) eerder as om blanke leerders, wat akademies beter is, in ‘n baie goedkoper veldtog in die Wes-Kaap te werf.

Dit is die US se uitgesproke beleid om kandidate op grond van ras en geslag pleks van op suiwer akademiese gronde tot studie toe te laat (kyk bv die toelatingsbeleid vir MBChB-studie). Dit is ook die US se uitgesproke beleid om dosente en navorsers op grond van ras en geslag pleks van op suiwer akademiese gronde aan te stel en te bevorder (kyk die bewoording van advertensie vir poste: voorkeur word gegee aan kandidate uit “die aangewese groepe”, dus nie-wittes en vroue). In hierdie twee opsigte (studente en personeel) word (onnodige, anti-akademiese) ras- en geslagsteikens nagejaag. Dit is heeltemal onversoenbaar met die waan dat die US ‘n akademies uitnemende inrigting is, wil wees of sal bly.

Dit is dus nie, soos Van den Heever beweer, onregverdig om die US die skuld te gee vir die groter invloei van studente wat onderrig in Engels verkies nie. Dít is US-beleid en die werwingskantoor doen hieraan mee. Opvallend is dat die werwingskantoor die US as ‘n instelling van uitnemendheid bemark en nie as ‘n Afrikaanse universiteit nie. Wim de Villiers het immers by verskeie geleenthede beklemtoon dat die US nie ‘n Afrikaanse universiteit is nie. In sigself bevorder dit die afskaling van Afrikaans en die opgradering van Engels tot die primêre US-onderrig en -administratiewe taal; iets waarmee De Villiers hom ondubbelsinnig vereenselwig het.

Die valse indruk word in die brief gewek dat die US-bestuur ewe lief vir Afrikaans en Engels is en albei ewekansig bevorder. Dit is ook ‘n leuen om voor te gee dat gepoog word om alle studente (Afrikaans- en Engelssprekendes, blankes en nie-blankes) tuis op die kampus te laat voel. Wat in die praktyk gebeur, is dat Afrikaanse en blanke simbole (bv standbeelde) en name verwyder en vervang word met polities korrekte pro-ANC name (soos Beyers Naudé, Desmond Tutu en Russel Botman), wat vir baie Afrikaanssprekende blankes aanstootlik is. Daardie studente en personeel wat tradisioneel op die kampus hoort, word doelbewus ontheem pleks van hulle tuis te laat voel. Die preokkupasie van die US-bestuur is om swartes tuis te laat voel. Daarvoor word agteroor gebuig ten koste van die gevoelens van blankes.

Die ideaal wat nagejaag word, is dat die US ‘n integrerende deel van die bv chaotiese, ondoeltreffende en gewelddadige nuwe Suid-Afrika moet wees. Fundamentele vrae kan oor hierdie misplaasde ideaal gevra word. Is dit wys? Is dit akademies sinvol? Waarom word (substandaard) studente gewerf as die akademiese heil van die US veel eerder in ‘n kleiner, kompromisloos akademiese US opgesluit lê? Wat het transformasie vir die US in die sak gebring? ‘n Kampus waarop miljoene rande se skade aangerig is. ‘n Kampus waarop onderrig dikwels ontwrig word, terwyl onderrig die wesenstaak van ‘n universiteit is. ‘n Kampus wat ten duurste beveilig word en steeds nie veilig is nie; waar akademiese werk bedags nie ongesteurd plaasvind nie en saans (anders as voorheen) glad nie na wense kan funksioneer nie. Verkragtings beleef ‘n bloeityd terwyl so iets aan die US van weleer onbekend was. Objektiewe, rasionele besinning is dringend nodig pleks van teen die feite in mooi broodjies te probeer bak. ‘n Nuwe, suiwer akademiese benadering is nodig, wat die aanstelling van ander mense, egte akademici, in beheer van die US noodsaak.

Leon Lemmer: Geopolitiek: Is Eurasië ‘n utopie?

Leopold Scholtz skryf: “Rusland gebruik migrasie as ‘n wapen om die Europese steunstrukture te oorweldig en verdeeldheid in Europa en Navo [Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie] te saai” (Die Burger, 5 deser, p 11). Hierdie mening word glo “deur die meeste gesaghebbende Europese politieke ontleders gedeel.” Hiervolgens veroorsaak die Russiese bomaanvalle in Sirië dat al hoe meer Moslemvlugtelinge na Europa uitwyk en die tradisionele politieke en kulturele aard van Europa rysmier. Vir my lyk dit nie na die doel van Rusland se deelname aan die Siriese burgeroorlog nie maar eerder na een van die gevolge. Die hoofroete wat hierdie vlugtelinge volg, is via Turkye na Griekeland. Dit is ‘n nuwe nomadisme. Bat Ye’or het ‘n aantal boeke oor hierdie verskynsel geskryf, bv Eurabia (2010) en Europe, globalization, and the coming of the universal caliphate (2011).

Hoewel Europa en Asië geografies ‘n eenheid is, verskil hulle dermate histories, etnies en kultureel dat hulle as twee verskillende kontinente beskou word. Waar die verdelingslyn loop, is nie duidelik nie en wissel ooreenkomstig politieke veranderings en sienings. Weens die toegeeflikheid van Franklin Roosevelt en Winston Churchill was groot dele van Oos-Europa na die Tweede Wêreldoorlog dekades lank deel van die Sowjetunie. Die grootste deel van die Sowjetunie was egter in Asië. Turkse grondgebied oorspan ook sowel Asië as Europa met die grootste deel in (Klein-)Asië. In die Europese Unie is daar sterk weerstand teen die toelating van Turkye tot lid vanweë historiese oorwegings (bv die Ottomaanse Ryk se destydse besetting en kulturele ontaarding van groot dele van Europa, die rol van Turkye as bondgenoot van Duitsland in die Eerste Wêreldoorlog en die Armeense volksmoord), asook kulturele oorwegings (bv die Moslemreligie).

Wat ek interessant vind, is dat dit toelaatbaar is dat Russiese en Turkse politieke mag twee kontinente (Asië en Europa) oorspan, sonder om die beskuldiging van kolonialisme op die hals te haal. Maar Frankryk is nie toegelaat om Algerië as ‘n volwaardige deel van Frankryk te inkorporeer en bestuur nie; nog minder Spanje vir Marokko, al is die seestraat van Gibraltar net 14 km wyd. Algerië is in Afrika en daarom is Franse en Spaanse politieke beheer as kolonialisme gebrandmerk. Die blankes (van bv Franse, Spaanse en Italiaanse herkoms) wat geslagte lank in Algerië gewoon het, is sonder meer as setlaars/koloniste beskou. Maar die Arabiere, wat in die 8ste eeu uit die Midde-Ooste emigreer het en die inheemse Berbers in Algerië (asook in die buurstate Tunisië en Marokko) verswelg het, word sonder meer as inheems en die regmatige politieke maghebbers aanvaar.

Iets soortgelyks gebeur in Suid-Afrika. Die blankes het hulle vanuit die suidweste en die swartes (op ongeveer dieselfde tyd) vanuit die noordooste in Suid-Afrika gevestig. Nogtans word eerder die blankes (wat per skip gekom het) as die swartes (wat te voet gekom het) as setlaars beskou. Die slawe (wat ook per skip gekom het) word nooit as setlaars/koloniste gebrandmerk nie; seker om polities korrekte etniese redes. As in ag geneem word watter etniese groep die meeste in die land tot stand gebring het, behoort die land veel eerder aan die blankes. Maar dan is dit juis swartes, soos Nelson Mandela en Jacob Zuma, wat beweer dat Suid-Afrika hulle land is; selfs dat die blankes die grond gesteel het. ‘n Skrale kwarteeu gelede het blanke mikrogeeste hulle met sulke drogargumente laat mislei en op ‘n oordrewe en onregverdigbare manier algehele politieke beheer oor Suid-Afrika in die skoot van die swartes laat val.

Dat daar twyfel oor die voortbestaan van blankes in Afrika is, behoef geen betoog nie. Daar is ook ‘n redelike mate van eenstemmigheid dat die voortbestaan van blankes in Europa bedreig word. Een van die maniere waarop Europa kan oorleef, is deur die lande in groter mate tot ‘n eenheid saam te snoer. Dit word militêr deur Navo en ekonomies-polities deur die Europese Unie gedoen. Van die huidige probleme is dat die verskillende historiese identiteite (etnies, kultureel en taalgewys) van die Europese lande verwater word; dus dat bv hulle tradisionele christelike godsdiens en lewenswyse deur die progressiewe indringing van bv Islamiete en Afrikane bedreig word. Die ontstaan en toenemende gewildheid van nuwe konserwatiewe en regse politieke partye in Europa, wat van bv Franse weer Franse en van Duitsers weer Duitsers wil maak, is teen hierdie agtergrond maklik verstaanbaar; ook die moontlike onttrekking van Brittanje aan die Europese Unie, asook die onafhanklikheidstrewe van bv die Skotte, Katalane en Baske.

‘n Ander manier waarop Europa kan oorleef, is as dit ekonomies-polities deel van ‘n groter geografiese gebied word. In hierdie konteks kom die begrip Eurasië al hoe meer na vore, veral in die vorm van Wes- en Oos-Europa plus Rusland. Met sy Ortodokse christene en eeue oue beskawing kan Rusland ter kulturele versterking oënskynlik baie aan Europa bied. Rusland is veel makliker assosieerbaar met Europa as die groter Sowjetunie, onder meer omdat die Moslem- en Oosterse elemente baie minder is. Maar daar is faktore wat toenadering tussen Europa en Rusland bemoeilik, om van vereniging (in die een of ander vorm) nie te praat nie. Om historiese redes sal daar groot skeptisisme hieroor, of weerstand hierteen, in veral Oos-Europa wees. Dink maar aan state wat aan Rusland grens, soos die Baltiese lande (Estland, Letland en Litoue), asook Finland.

Die relatiewe onderontwikkeldheid van die eens kommunistiese Oos-Europese lande is vir Wes-Europese lande ook problematies. Dink maar aan wat tans bv finansieel van Wes-Duitsland geverg word om Oos-Duitsland tot ‘n hoër ekonomiese peil te ontwikkel. Rusland het ‘n oneindig groter agterstand.* Dan is daar die Moslemgebiede in Rusland, bv sommige state in Koukasië (Dagestan, Ingushetië, Kabardino-Balkarië, Karashië-Tsjerkessië en Tsjetjsenië), maar ook in die hartland van die Russiese federasie, soos die republieke Tatarstan (hoofstad Kazan) en Bashkortostan (hoofstad Ufa). [* Alexander Dugin skryf: “Where is Russia? Like many other societies, except the Western ones, we are, of course, fundamentally behind” (bron hier onder, Kindle 1524).]

Wat ek interessant vind, is dat daar sedert 1934 ‘n selfregerende Joodse gebied/”oblast”, bekend as Yevrey, 36 000 vierkante kilometer groot, in die verre ooste van Rusland aan die Chinese grens is. Die doel met die amptelike erkenning van hierdie aparte gebied is die bevordering van Joodse kultuur. Die hoofstad, Birobidzhan, het bv ‘n Joodse universiteit en daar is Joodse skole en ‘n radiostasie. Hoewel min Jode in hierdie gebied oorgebly het, vra ‘n mens jou af: Wanneer word ‘n eie geografiese gebied deur Suid-Afrika se swart politieke bewind vir Afrikaners gegun sodat hulle hulle eie kultuur so onafhanklik moontlik kan uitbou, bv met eie skole en ‘n eie universiteit? Waar is die plegtig beloofde wigte en teenwigte?

‘n Groter mate van eenheid tussen Europa en Rusland sal Europese kultuur myns insiens verwater. Charles de Gaulle (1890-1970), daarenteen, was gesteld op Europese identiteit en het hom kultureel veel eerder eens met Rusland as Amerika gevoel. Hy het gedink dat Wes-Rusland by Europa hoort, maar dat Oos-Rusland (anderkant die Oeral-bergreeks) te Asiaties met die oog op groter assosiasie met Europa is. Sedertdien het hierdie situasie vererger (het die kloof vergroot) weens die grootskaalse instroming van Chinese in die verre ooste van Rusland. Dit is nog ‘n voorbeeld van neo-nomadisme. De Gaulle was ook ongeneë om Brittanje as deel van (die vasteland) Europa te beskou. Uittrede uit die Europese Unie kan/sal Brittanje van Europa distansieer en hom al hoe meer ‘n satellietstaat van Amerika en (sommige) Statebondslande maak.

Die idee van Eurasië, selfs as ‘n politieke eenheid, kom in hedendaagse nuwe regse geledere voor. Guillaume Faye “uses the terms Eurosiberia or Septentrion to describe the geopolitical and biocultural entity he is fighting for. Eurosiberia encompasses Europe and the Asian part of Russia, from the Atlantic to the Pacific coast. He also envisions this as a possible political entity in the future” (Daniel Friberg, The real right returns: A handbook for the true opposition, London: Arktos, 2015, 138p; Amazon Kindle $5,69, 1152). Septentrion is ‘n Latynse benaming vir noordelike gebiede.

Die Eurasië-moontlikheid dateer ver terug en word ook in bv George Orwell se roman oor die toekoms, Ninety Eighty-Four (1949), aangetref. Deesdae kom die Eurasië-eenheidsgedagte egter veral van Rusland, vir wie dit oënskynlik groter voordele as Europa inhou. Vladimir Putin beskou die ontbinding van die Sowjetunie in 1991 as die grootste ramp wat Rusland getref het. Baie Russe het in hierdie proses polities magtelose minderhede in talle onafhanklike oud-Sowjetlande geword. In Oos-Oekraïne (Donbass) is etniese Russe in die meerderheid (hoewel hulle skaars 20% van die Oekraïne se totale bevolking is). Hulle wil eerder weer by Rusland aansluit. Daarteenoor streef die Oekraïniese regering (met sy steunbasis veral wes van die Dnieperrivier) na lidmaatskap van die Europese Unie en Navo. Poetin wil dit ten alle koste verhoed, want dit kom neer op Europese/Westerse indringing in Rusland se tradisionele invloedsfeer. “The Eurasian Union is meaningless without Ukraine … ‘Russia experts have always considered that country the crown jewel – and even a necessary anchor – of any successful version of the Eurasian Union”(James Heiser, bron hier onder, Kindle 1519). Ek kan Anna Reid se boek, Borderland: A journey through the history of Ukraine (London: Phoenix, 1998, 258p) as ‘n buitengewoon goeie leeservaring aanbeveel.

‘n Ander oud-Sowjetland, Georgië (Josef Stalin se geboorteland en waar ‘n aantal Suid-Afrikaanse boere hulle gevestig het), se strewe is insgelyks weswaarts, maar sy grondgebied is weggekalwe deur die Russiese besetting van Suid-Ossetië (in die noorde) in 2008, asook Abtjasië (in die noordweste) se onafhanklikheidsverklaring en erkenning deur Rusland in 1993. Daarby is Ajarië (in die suidweste van Georgië) reeds sedert 1921 in ‘n groot mate selfregerend.

Poetin se imperialistiese strewe blyk uit die anneksasie van die Krimskiereiland en sy pogings om oud-Sowjetstate, soos Belarus, Kazachstan en Kirgisië, asook Armenië, nouer by Rusland te betrek. Dit kom neer op ‘n strewe na ‘n groter of pan-Rusland. Laasgenoemde vyf lande vorm sedert 2015 die sogenaamde Eurasiese Ekonomiese Unie (EEU). Geen werklik Europese land is egter tans deel van die EEU nie, maar dit is duidelik dat Rusland hiermee eerder wes- as ooswaarts mik, as direkte mededinger van die Europese Unie. Soos die naam aandui, is die EEU ‘n suiwer ekonomiese alliansie; dus nie ‘n politieke en militêre assosiasie nie, behalwe in die geval van Rusland en Belarus, wat terselfdertyd ook ‘n politieke alliansie gevorm het. Poetin se imperiale begeertes kan deur ‘n Eurasië in die ware sin van die woord bevredig word, mits Rusland die leidende moondheid is. Daarom kan bv China en Indië kwalik hierby betrek word.

Alexander Dugin

Na die ontbinding van die Sowjetunie in 1991* het die geopolitikus Alexander Dugin (gebore in 1962) seker die bekendste propagandis vir Eurasië geword. Maar vir hom gaan dit eerstens om die vereniging van alle Russiese sprekers en tweedens om die herrysing van die Sowjetunie. Ander Europese lande kan betrek word mits die sentrale politieke beheer in Moskou gesetel is en (hoofsaaklik) deur Rusland bepaal word; al ontken Dugin soms dat hy Russiese dominansie voorstaan. Derdens beywer Dugin hom vir ‘n Slawies-Turkse alliansie, hoewel Rusland se militêre bedrywighede in Sirië sedertdien betrekkinge met Turkye versuur het. Samewerking met ‘n Europa wat ‘n substansiële Moslembevolking het, is vir Rusland nie so problematies soos vir Wes-Europa nie. Toe die Sowjetunie bestaan het, het Rusland oor baie meer Moslemonderdane as tans regeer. [* Hierna het die CIS (Commonwealth of Independent States) tot stand gekom. Heiser (bron hier onder) lys hulle soos volg: “Russia, Armenia, Azerbaijan, Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldova, Tajikistan, and Uzbekistan. Turkmenistan is an unofficial, associate member” (Kindle 1174).]

Elektroniese weergawes van vyf Dugin-boeke is by Amazon beskikbaar. Ek het die volgende een gelees: Eurasian mission: An introduction to neo-Eurasianism (Arktos, 2014, 183p; Amazon Kindle $5,12). Dit is ‘n saamflansing van verskillende Dugin-tekste. Daar is te veel herhaling. Die vertaling laat ook veel te wense oor. Dugin se denke is onderhewig aan talle invloede. Hy slaag nie daarin om daaruit ‘n duidelike, sinvolle sintese te skep nie. Sy denke is verwarrend en gevolglik ook sy skryfwerk. Ek kan kwalik sy publikasies aanbeveel as ‘n leeservaring wat die moeite werd is. Maar sy uitgesproke doel, te wete die bevordering van beskawing(Kindle 68), is eerbaar.

Omdat Eurasië volgens Dugin van die Atlantiese tot die Stille Oseaan moet strek, skryf hy: “Russian civilization possesses some of the same features as Europe [bv Slawiese kultuur en taal, asook Ortodoks-christelike religie (227)] and some of the features of Asian culture (above all of the Turanian* type)” (81; ook 181). “Eurasianism” (“civilizations of the Land/continentalism/ Old World”), kortom die goeie, word deur Dugin met “Atlanticism” (“civilizations of the Sea/New World”, naamlik Brittanje, Amerika en die ander lande in die westelike halfrond), kortom die slegte, gekontrasteer (121, 163, 170, 439). Europa se redding lê glo daarin dat dit aansluiting ooswaarts moet soek; nie weswaarts soos tans nie. Op die oomblik “Europe is the West, and decline is its essence” (1805). [* “Turanian” gryp terug na die Mongools/Turkiese oorsprong in sentraal Asië van Russiese en deels ook Europese beskawing (721). Daarom skryf Dugin: “Continental Eurasia is the cradle of human culture and civilization” (551).]

Naas liberalisme (met sy klem op die individu), kommunisme (met sy klem op klas) en fascisme (met sy klem op die staat of ras) wil Dugin ‘n Vierde Politieke Ideologie (met sy klem op mense) tot stand bring (139, 1817). “It is easy to see that the secularization of Western Christianity gives us liberalism. The secularization of the Orthodox religion gives us Communism” (3036). Van homself sê Dugin: “I am Russian Orthodox” (3023), maar dit is maar net een van die ideologieë wat hy op die een of ander stadium in sy lewe aangehang het. Nogtans kan dit help om die duidelike reste van kommunisme en veral sosialisme in sy geskrifte te verklaar. Hy was bv betrokke by die stigting van die Nasionale Bolsjewistiese Party.

Volgens Dugin sal sy Vierde Politieke Ideologie van die toekoms anti-kapitalisties, anti-liberalisties, anti-kosmopolities en anti-individualisties wees en aansluiting by sosialisme vind (1620); “beyond Right and Left” (2948). Maar dan skryf hy tog ook: “We must create strategic alliances to overthrow the present order of things, of which the core could be described as human rights, anti-hierarchy, and political correctness” (3011). As teenvoeter vir globalisering* en imperialisme sal alle groepe in sy Eurasië glo toegelaat word om hulle eie identiteit, kultuur, taal en waardes te behou (581, 587). [* “Globalization is a one-dimensional, one-vector phenomenon that tries to universalise the Western (essentially Anglo-Saxon and American) point of view concerning how to best manage human history … It … has reached its peak through the domination of the United States of America. Globalization is the imposition of the Atlantic paradigm” (641).]

“The nations of Eurasia must be free and independent” (593). Dit is makliker gesê as gedaan: “The Caucasus in the most problematic region of Eurasian integration because its mosaic of cultures and ethnicities easily leads to tensions between peoples” (795). Elders skryf hy: “There will no longer be traditional states. Instead, there will be new, integrated civilizational structures … united into … geo-economic zones” (904). “The liquidation of European spiritual unity was part of the origin of European nationalism” (1793). Dugin se Vierde Politieke Teorie beoog “the refusal of any kind of nationalism, chauvinism, Eurocentrism, universalism, racism, or xenophobic attitude” (1793).

James Heiser

Dugin se idees wek die indruk dat hy hoogs idealisties en onprakties is. Maar om groter duidelikheid te probeer kry oor presies wat hy bedoel, is dit wenslik om ‘n boek oor Dugin te lees, bv James D Heiser se “The American empire should be destroyed”: Aleksandr Dugin and the perils of immanentized eschatology (Malone: Repristination Press, 2014, 130p; Amazon Kindle $11,34). Die laaste deel van die boektitel verwys na Dugin se “paths of perfectionism which are meant to be accomplished in this life (thus their goals are ‘immanentized’) (1309). Die oorwinning van die goeie oor die slegte sal eskatologies, dus einddinge oftewel die einde van die geskiedenis, wees (1309).

Heiser wei uit oor tradisionalisme, gnostisisme, ortodoksie, mistisisme, okkultisme en satanisme om irrasionele elemente in Dugin se denke bloot te lê. Dugin beskou sy saamflansing as standhoudende/”perennial” filosofie (352). “Unless one understands that Dugin’s Traditionalism provides a fundamentally theological character to his cultural and geopolitical proclamations and prognostications, it is impossible to grasp the heart of his position” (256). Dugin “is prepared to remake the world in keeping with that Traditionalist doctrine” (360). Heiser skryf ook oor die invloed wat die Europese Nuwe Regses veral aanvanklik op Dugin se denke uitgeoefen het, bv voorlopers soos René Guénon (1886-1951) en Julius Evola (1898-1974). Hy was veral vatbaar vir die idees van die latere Franse Novelle Droite, bv Alain de Benoist (gebore in 1943) (546).

Dugin is ‘n Russiese lojalis wat sterk anti-Amerikaans en anti-Westers (eerder as anti-Europees) is. Die Weste word gedemoniseer (1528). Volgens hom is dit die stryd tussen die goeie en die slegte. Hy skryf: “The American Empire must be destroyed.” Hoekom? “Because it is at the center of the expansion of the ‘kingdom of the Antichrist'” (89). “Globalisation is … the kingdom of the Antichrist. And the United States is the centre of its expansion” (1615). In hierdie sin is Eurasiënisme ‘n “armed doctrine” (969). Die teoloog Heiser beskuldig Dugin van sowel politieke as religieuse skynheiligheid (264). Sy idees is “politicized Orthodoxy” (1528).

Volgens Dugin is die goeie mense van bv Nordiese en Russiese oorsprong, afkomstig van “Arctogaia/Hyperborea” (337). “Arktos” beteken “die noorde” en “gaia” beteken “land”. Dit verwys na die mitiese land by die noordpool waarvandaan die Ariërs glo oorspronklik kom (629). “Hyperborea” is die Griekse mitiese land (1027). Die Westerse/Atlantiese teenhanger hiervoor is Atlantis (1047), ‘n ander Griekse mitiese land. Dit is deel van Dugin se “sacred geography” (1075). Die punt is dat die wêreld volgens Dugin nie “unipolar” (dus Amerikaans oorheers) moet wees nie, maar “multipolar”, sodat ander geografiese gebiede ook na waarde geskat word en tot hulle reg kan kom (1120).

Die verwerkliking van ‘n Eurasië bly myns insiens problematies. Dugin skryf: “Civilizations are cultural and religious communities – not ethnic-national ones” (850, 1018). Eurasië behels “the union of Slavs and Turks, Muslims and Orthodox” (717; ook 1005). Maar dit is juis hierdie elemente wat in 1991 uitmekaar gespat het toe die Sowjetunie tot ‘n einde gekom het. Poetin geniet aanvaarding by baie van die Europese Nuwe Regses juis omdat hy uitgesproke nasionalisties is. Die bykans 10% Moslems in die Russiese federasie pas moeilik hierby in. Daar word soms beweer dat Poetin deur Dugin se idees beïnvloed word, maar hy is geen slaafse navolger nie. Poetin is selektief in wat hy doen: “Putin has seized on some of them [Dugin’s ideas] to further his own goals” (885).

Heiser verskaf die volgende opsomming: “What Dugin offers the world in Eurasianism is both a geopolitical ideology, and an occult, political religion with its roots in Traditionalist teachings. What remains to be seen is how many adherents of the ideology will also be converted to the religion” (1573).

Slot

Ekonomies en militêr kan die vergroting van ‘n geografiese gebied sin maak. Kultureel kan die gevolge egter uiters destruktief wees. Polities kan dit onafhanklikheid aantas en selfs vernietig. Hierdie verskynsels volg nie noodwendig na die sluiting van verdrae nie. ‘n Oorlog kan ‘n etniese groep se politieke mag beëindig en sy kultuur ondermyn. In hoogs uitsonderlike gevalle (soos in 1990/1994 in Suid-Afrika) word ‘n volk weens onoortrefbare onnoselheid uit sy toekoms bedrieg. Sedertdien verseël ongebreidelde (onwettige) immigrasie Afrikaners en ander blankes se lot verder.

In Europa gebeur iets soortgelyks. Grootskaalse (onwettige) immigrasie word reeds dekades lank toegelaat. Aanvanklik is dit selfs aangemoedig. Die negatiewe gevolge wat dit vir die tradisionele inwoners inhou, is om polities korrekte sogenaamde morele redes grootliks verswyg. Soos in Suid-Afrika word dit sonder meer van die blankes verwag om die gevolge gelate te aanvaar; op die lange duur sluit dit selfs hulle eie uitwissing in.

Maar dan kom iemand soos die teoloog Braam Hanekom, wat leiding in die NG Kerk en in die breër samelewing probeer gee, met die waarneming dat wat in Europa gebeur (wesenlik) verskil van wat reeds in die nuwe Suid-Afrika gebeur het (Die Burger, 23 deser, p 13). Op sy naïewe manier verwys hy selfs na “mooi stories van omarming” (dus die handevatsindroom) en “dat onderwys en opvoeding een van die belangrikste teenvoeters vir terreur is.” Asof dít die etnies-kulturele kloof sal oorbrug. Asof dit onwettige, dus misdadige, instroming vergoeilik. Asof die soort “egalisering” wat op die lange duur hieruit kan voortvloei in die blankes se belang gaan wees. Dan sleep Hanekom vir Donald Trump by en verkwalik hom dat hy terughunker na ‘n vervloë identiteit: “Make America great again.” Met ander woorde volgens Hanekom moet die blankes blykbaar gedwee aanvaar alles wat opgedonder is, asook sommer alles wat nog opgedonder gaan word.

“Europa het my opnuut laat besef dat ‘n wêreld met geslote gemeenskappe en identiteite vir eers verby is. Ook in Suid-Afrika gaan ons in die toekoms al meer ‘n Afrika-gesig ontwikkel,” waarmee Hanekom blykbaar bedoel groter vereniging met en behae in die res van (swart) Afrika. Ons almal moet dus teen wil en dank kultureel verafrika. Hierteen opper hy geen beswaar hoegenaamd nie. Vir hierdie situasie deel hy selfs skuld uit: “Die grense van Afrika is in elk geval baie kunsmatig en eens op ‘n tyd in Europa getrek.” Myns insiens is dit dan nogtans die dure plig van Europese nasate om te sorg dat daardie (onvolmaakte) grense eerbiedig word. Hoekom? Ter behoud van Europese kultuur en beskawing in Suid-Afrika, wat uiters skaars bates in Afrika is en tydens die blanke politieke bewind (1652-1989) lofwaardig uitgebou is.

Leon Lemmer: Meerderheidsregering: Is dit die blanke kiesers se skuld?

‘n Getroue Praagleser en gewaardeerde -rubriekskrywer, Karel Combrinck, wil weet in hoeverre die blanke kiesers skuld het aan die roemlose 1994-oorgawe aan swart mag (kyk sy reaksie onderaan my Praagrubriek van 13 deser). Hierdie saak is dermate van deurslaggewende belang vir bv die selfrespek, -beeld en -vertroue van blankes/Afrikaners dat ek liewer ‘n aparte artikel hieroor skryf. Dalk is dit ook die regte manier om FW de Klerk se 80ste verjaardag te vier.

Ek verwys vervolgens na inligtingsbronne en verskaf aanhalings. Ek poog om die minimum kommentaar te lewer voordat ek tot enkele gevolgtrekkings kom. Hou in gedagte dat die referendum op 17 Maart 1992 gehou is, die Oorgangsgrondwet in 1993 goedgekeur is, die “eerste demokratiese” verkiesing op 26 en 27 April 1994 plaasgevind het, maar dat die finale Grondwet eers in 1996 beslag gekry het nadat ‘n oorweldigende meerderheid swartes sittingsreg in die parlement verkry en die Oorgangsgrondwet volgens hulle wense tot Grondwet verander is. Leon Wessels vertel: “Voor die stemming vir die aanvaarding of verwerping van die konsepgrondwet op 8 Mei 1996, flankeer FW openlik met die gedagte om teen die Grondwet te stem” (bron hier onder, p 279).

Hermann Giliomee I

Die vraag wat in die 1992-referendum met ‘n “Ja” of “Nee” deur die blanke kiesers beantwoord moes word, lui soos volg: “Steun u die voortsetting van die hervormingsproses wat die staatspresident op 2 Februarie 1990 begin het en wat op ‘n nuwe grondwet deur onderhandeling gerig is?” (Hermann Giliomee, Die laaste Afrikanerleiers, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 358). Giliomee skryf: “Dit was ‘n valerige vraag wat die kiesers eenvoudig gevra het om die beginsel van onderhandeling te bekragtig, nie die resultaat nie” (358).

De Klerk het onderneem dat “die grondwetlike voorstelle ná voltooiing van die onderhandelinge op ‘n grondwetlike manier by die kiesers getoets sal word. ‘n Nuwe grondwetlike bedeling sal net met hul steun ingestel word” (Die Burger, 31 Maart 1990, aangehaal deur Giliomee, p 356, kursief deur hom bygevoeg). “Op Kodesa se openingsvergadering in Desember 1991 het De Klerk gesê enige wesenlike veranderinge, selfs oorgangsmaatreëls, moes deur die parlement gevoer word nadat ‘n mandaat in ‘n referendum verkry is” (356). “Die regering se sterk aandrang op minderheidsregte en ‘n grondwetlike wit veto sou óf tot Kodesa se verbrokkeling kon lei óf tot ‘n skeuring in die geledere van die ANC” (360).

“Daar was geen mandaat vir ope onderhandelinge nie. Lawrence Schlemmer het ná die referendum daarop gewys: ‘Wit mense het gewis nie ‘n toekomstige ANC-regering in gedagte gehad toe hulle onderhandelings gesteun het nie. Die mees fundamentele versekering wat die NP gegee het, was dat daar in die voorsienbare toekoms magsdeling in die vorm van gewaarborgde koalisieregering sal wees. NP-woordvoerders het ook die versekering gegee dat daar geen meerderheidsoorheersing sal wees nie” (358).Voor die referendum is ‘n advertensie “in koerante geplaas met die kragtige opskrif: As jy bang is vir meerderheidsregering, stem Ja. Dit het die kiesers verseker dat hulle, deur ja te stem, iets sou kon bereik wat nooit vir die Rhodesiërs beskore was nie – ‘n grondwet wat oorheersing deur die regerende party voorkom” (358).

Anelma le Roux het in ‘n 2008-verhandeling geskryf: “Dis vandag moeilik om te glo, maar ‘n ja-stem het vir magsdeling gestaan. Dit is sonder doekies omdraai onder die kiesers se aandag gebring dat niks anders as magsdeling aanvaar sou word nie. Dit is hierdie beloftes … waaraan die kiesers waarde geheg het toe hulle ja gestem het” (358). Colin Eglin het gesê “dit was ‘baie stout’ van De Klerk om te beweer dat hy by sy beloftes gehou het … Schlemmer het opgemerk: ‘Hulle [die blanke kiesers] het basies gestem om [De Klerk] ‘n mandaat te gee omdat hulle hom in ‘n baie hoë mate vertrou het om hulle nie uit te verkoop nie” (359; ook 426).

“Ebbe Dommisse, die redakteur van Die Burger, het geskryf dat De Klerk ‘n mandaat vir magsdeling gekry het, nie vir meerderheisregering nie. De Klerk het, ongeloofwaardig genoeg, die beskuldiging dat die kiesers nie geweet het waarvoor hulle stem nie verwerp” (359). Tydens die grondwetlike onderhandelings het Roelf Meyer “die NP-leierskorps se belofte geïgnoreer dat ‘n referendum gehou sou word as die skikking te veel van die partybeleid afwyk” (388). “Vanaf die begin van die onderhandelings teen die middel van 1992 tot hul afsluiting aan die einde van 1996 het Meyer gepraat asof hy ‘n vrye agent was, ongehinderd deur ‘n partymandaat” (389).

Oud-minister André Fourie het gesê: “In die loop van die onderhandelings het De Klerk sy basiese politieke filosofie verander. Hy het nie meer groepsgebaseerde politiek onderskryf nie, maar klassieke liberale individualisme aanvaar, die vestiging van gemeenskaplike waardes in die plek van minderheidsregte en minderheidsbelange” (413). Van Zyl Slabbert het in 1997 opgemerk dat “De Klerk se onderhandelingspan [teen die einde van die onderhandelinge] eintlik deel van Mandela se span was in die fasilitering van die oorgang na meerderheidsregering” (421).

Jan Heunis, die seun van Chris Heunis en ‘n NP-regsadviseur, het in 2007 geskryf: “Ek het gesien hoe ononderhandelbare aspekte binne enkele minute onderhandelbaar geword het” (421). Jan Heunis “onthou hoe geskok hy was toe Meyer hom vertel dat hy met Ramaphosa oor meerderheidsregering ooreengekom het. Dis nie die ooreenkoms oor meerderheidsregering op sigself wat hom geskok het nie, maar die feit dat Meyer tot iets ingestem het waarvoor hy nie ‘n mandaat gehad het nie” (423).

Toe behoudende NP-politici De Klerk daarvan beskuldig het dat hy aan die ANC se eise toegegee het, het De Klerk gesê: “Maar menere, julle verstaan nie. Ek en Nelson Mandela gaan die land regeer” (414). In 1993 het De Klerk egter sy kabinet meegedeel “dat hy Mandela se eis vir meerderheidsbesluitneming in die kabinet [van die Regering van Nasionale Eenheid] aanvaar het” (424). Tertius Delport, ‘n minister, was so ontsteld dat hy kort daarna na De Klerk se kantoor gestap en aan sy deur geklop het. “Toe hy oopmaak, het ek hom aan sy baadjielapelle gegryp en uitgeroep: ‘Wat het jy aangevang? Jy het die land weggegee. Jy het kinders laat onderhandel. Wat jy nou het, is nie magsdeling nie; dit is konvensionele meerderheidsregering. Ons het alle mag verloor'” (424). Rapport het in 1997 geskryf: “Die NP het ‘n mandaat van ons ontvang om te alle tye ons belange te beskerm en te beveilig. De Klerk het nie ‘n mandaat gekry om ons soos ‘n Judasbok na die politieke slagplaas te lei nie” (429). De Klerk het geantwoord “dat hy nooit ‘n wit minderheidsveto beloof het nie” (429). Volgens Giliomee was die 1992-referendum “veels te vroeg in die proses vir kiesers om die skikking te beoordeel” (430).

In ‘n pamflet oor NP-beleid het die NP met uitteksels uit De Klerk se toesprake in 1992 daarop geroem: “Ons hou ons beloftes” (426). Volgens Giliomee het dit nie gebeur nie: “De Klerk moes teruggaan op sy onderneming wat hy kiesers in die referendum van 1992 gegee het dat hy niks anders as magsdeling sou aanvaar nie” (440).

Hermann Giliomee II

“In die verkiesing van 1989 het die NP-leierskap belowe dat enige skikking wat radikaal van die NP se verkiesingsmanifes afwyk, aan ‘n referendum onderwerp sou word. De Klerk het dié belofte op 30 Maart 1990 en in Januarie 1992 herhaal … Daar sou magsdeling wees en geen rassegroep sou die ander kon oorheers nie. Elke groep sou oor selfbeskikking oor sy ‘eie sake’ beskik … Dit was van deurslaggewende belang op watter tydstip in die onderhandelingsproses hierdie referendum gehou sou word. As dit te vroeg gehou word, sou dit hom sonder enige werklike hefboom laat om die ANC se eise teen te staan. As hy die referendum aan die einde van die proses wou laat plaasvind, sou dit sekerlik sy swart onderhandelingsvennote baie ontstel het, want dit sou gelyk het of hy die blankes ‘n kans wou gee om ‘n veto uit te oefen. Maar feit is dat De Klerk ‘n spesifieke belofte aan sy kiesers gedoen het om aan die einde van die proses ‘n referendum te hou” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 590). “De Klerk skryf in sy outobiografie dat die meerderheid van die NP-koukus teen ‘n referendum [in 1992] gekant was omdat dit as ‘n oorhaastige stap beskou is” (591).

“Toe die referendum in 1992 gehou is, was daar die vooruitsig dat ‘n tweede referendum gehou sou word om kiesers oor die grondwet te toets. Op 23 Augustus 1989 is berig dat Roelf Meyer, adjunkminister van konstitusionele ontwikkeling, sê dat die regering nie ‘n nuwe grondwetlike stelsel sal invoer voordat die goedkeuring van die wit kiesers verkry is nie. Die Burger van 31 Maart 1990 rapporteer dat president De Klerk die vorige dag voor die Kaapse persklub verklaar het dat ‘die grondwetlike voorstelle op ‘n grondwetlike wyse by die kiesers getoets [sal] word en net met hulle toestemming sal ‘n nuwe bedeling ingevoer word’ … Die NP sou in die verkiesing van 1994 ‘n onoortuigende poging aanwend om te bewys dat die grondwet ooreenstem met die beloftes daaroor wat dit in 1989 aan die kiesers gedoen het … De Klerk het dus nie sy belofte gestand gedoen om die konsepgrondwet in ‘n referendum aan die kiesers voor te lê nie” (597). “Dit is so dat hy [De Klerk] sy belofte verbreek het om ‘n referendum oor die konsepgrondwet te hou, maar so ‘n referendum kon ook groot geweld ontketen het” (609).

“Nadat hy [De Klerk] in 1993 die Nobelprys saam met Mandela ontvang het, het hy sy prysgeld vir die bevordering van Afrikaans geskenk” (602). Kan iemand inligting hieroor verskaf?

Willie Esterhuyse

Oudminister Dawie de Villiers was “van mening dat die referendumvraag baie spesifiek ‘n onderhandelingsmandaat moet soek. Pik Botha … meen ‘n tweede referendum moet belowe word om die onderhandelde grondwet by wit kiesers te toets. Dit sou ‘n soort vetoreg aan wit kiesers gee, iets waaroor sommige NP-ondersteuners sterk gevoel het. De Villiers het hierteen kapsie gemaak en gereken dat ‘n mandaat vir onderhandeling ook ‘n mandaat vir die uitkoms van die proses is” (Willie Esterhuyse, Eindstryd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 293).

De Villiers reken dus dat as bv ‘n vakbondbestuur opdrag het om vir ‘n loonsverhoging te onderhandel en niks of te min bereik word, die vakbondlede gebonde is om daardie onbevredigende uitslag te aanvaar. De Klerk het klaarblyklik met De Villiers se drogredenasie verskil en ten minste aanvanklik eerder met Pik Botha saamgestem.

Leon Wessels

Leon Wessels, soos De Villiers ‘n oudminister en NP-grondwetonderhandelaar, beweer “dat ons ‘n mandaat gehad het om ons uit die politieke skaakmat te onderhandel” (Leon Wessels, Vereeniging, Kaapstad: Umuzi, 2010, p 302). ‘n Ander vergesogte mening van Wessels is: “Roelf Meyer was die regte man om De Klerk by te staan en die NP-onderhandelingspan te lei” (251).

Frederik van Zyl Slabbert

“Ek is nog steeds verstom oor hoe De Klerk volhou om te beweer dat wat hy gedoen het bloot die naatlose ontplooiing van aanvaarde Nasionale Party-beleid was. In 2004 voer ek ‘n uur lange indiepte-gesprek met hom op ‘n TV-geselsprogram op die kykNET-kanaal. Ek vra hom: ‘Wanneer het jy, en/of die NP, die beginsel van meerderheidsregering aanvaar?’ ‘O’, sê hy, ‘dis as partybeleid aanvaar by die NP-kongres in Februarie 1986.’ Direk ná die program ontvang ek drie telefoonoproepe: van Pik Botha, voormalige minister van buitelandse sake, van Barend du Plessis, voormalige minister van finansies, en van Roelf Meyer, hoofonderhandelaar en voormalige minister van grondwetlike ontwikkeling. Al drie is hoogs ontsteld en beweer onafhanklik van mekaar dat ‘FW lieg dat hy bars’*. Ek sê hulle kan die probleem van wat om te doen op die volgende week se geselsprogram oplos deur aan ‘n paneelbespreking deel te neem, wat hulle toe gedoen het. Hulle het FW uitmekaargetrek wat betref sy bewering dat hy die party, koukus en kabinet by die lewering van sy toespraak [2.02.1990] betrek het. Hulle het ook verwys na hoe erg hulle, veral Roelf, gesukkel het om FW de Klerk tydens kritieke oomblikke van die onderhandelingsproses te kontak. (De Klerk se huwelik was toe juis besig om te verbrokkel en hy het ‘n verhouding met sy huidige vrou gehad. Dit kon nie ‘n maklike tyd vir hom gewees het nie” (Frederik van Zyl Slabbert, Duskant die geskiedenis, Kaapstad: Tafelberg, 2006, p 34-35). [* By geleentheid het George Meiring, oudweermaghoof, van De Klerk gesê: “Hel, hy vat ‘n bietjie kortpad met die waarheid” (22).]

Van Zyl Slabbert skryf die ANC het “eenvoudig polities meer uitgeslape en bekwame onderhandelaars as die NP gehad … Toe onderhandelinge hervat word … aanvaar Meyer by ‘n kritieke vergadering van die Onderhandelingskomitee die beginsel van meerderheidsregering. Toe hy dit aan De Klerk rapporteer, sê De Klerk geskok, ‘My God, Roelf, jy het die land weggegee.’ Cyril [Ramaphosa] het my vertel die oomblik toe Roelf dié beginsel namens die regering se onderhandelingspan aanvaar, het hy (Cyril) gevra vir ‘n verdaging van 15 minute ‘sodat ons opsy kon gaan na ons eie kamer en kon uitbars van die lag.’ Vanaf hierdie punt het onderhandelings in een rigting gegaan vir die ANC, en in die ander vir die NP” (49-50).

Een van die NP se plakkate in die 1992-referendum het gelui: “Onderhandelinge Ja; Meerderheidsregering – Nooit!” (45). “Dit ly egter geen twyfel nie dat die ANC die hoofbegunstigdes van ‘n onderhandelde skikking was, en De Klerk en sy volgelinge die verloorders” (46). Na die 1989-verkiesing het De Klerk dit baie duidelik gestel “dat hy nooit meerderheidsregering sal aanvaar of so sal onderhandel dat hy die mag prysgee nie” (62). “De Klerk is steeds besig om versinde geskiedenis te skep oor homself en die rol wat hy vóór, gedurende en ná die oorgang van die ‘ou’ na die ‘nuwe’ Suid-Afrika gespeel het” (156).

Nelson Mandela

Oor De Klerk se 1992-referendum: “The ANC opposed the referendum on the principle that it was a vote that excluded all non-whites. At the same time, we were realistic: we certainly did not want white voters to rebuff Mr de Klerk’s efforts to pursue negotiations. Though we disdained the election on principle, we urged whites to vote ‘yes’. We saw such a vote as a signal of support for negotiations, not necessarily for de Klerk” (Nelson Mandela, Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 717).

Ek onthou Mandela het op sy arrogante manier oor die 1992-referendum gesê dat hy nog daardie enkele keer sou toelaat dat slegs blanke kiesers stem. Daarmee het hy ‘n moontlike tweede referendum geveto. De Klerk het aan feitlik alle ANC-eise toegegee; ook hierdie een. Daar is geen twyfel dat die blanke kiesers die grondwetlike ooreenkoms wat De Klerk & Seuns (kyk hier onder) aangegaan het, oorweldigend sou verwerp nie. Die blanke kiesers mag bv nie oor ‘n vetoreg beskik nie. Selfs voor die 1994-verkiesing is die ANC egter toegelaat om effektief ‘n vetoreg te hê en daar is geen einde in sig aan die misbruik wat die ANC sedertdien daarvan maak nie.

Slot

Op grond van die voorafgaande lyk dit vir my redelik om te beweer dat die (oorgrote) meerderheid blanke kiesers nie skuld het aan die huidige grondwetlike bedeling nie. Die skuld moet, in afnemende volgorde van aandadigheid, deur FW de Klerk en sy drie “onderhandelaars”/toegeërs, Roelf Meyer, Leon Wessels en Dawie de Villiers, gedra word. Izak de Villiers het verwys na die “NP & Seuns” wat deur die ANC liederlik ore aangesit is (JC Steyn, Ons gaan ‘n taal maak, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 434). Vorige politici wat namens die NP met grondwetlike sake en/of onderhandelings gemoeid was, soos Chris Heunis, Gerrit Viljoen en Tertius Delport, kan van aandadigheid aan die huidige politieke opset vrygespreek word, want hulle het hulle nie aan sulke buitensporige dwaashede skuldig gemaak nie.

Wat opval, is dat dit Afrikaanssprekende blankes is wat vir die ondergang van die blanke politieke bewind, asook vir die gebrek aan daadwerklike magsdeling, verantwoordelik gehou kan word. Dit is ook Afrikaanssprekende blankes wat hulle in die nuwe Suid-Afrika vir die afskaling en miskenning van Afrikaans beywer. In albei gevalle beskou ek hulle nie as Afrikaners nie. Daar is ‘n kwalitatiewe verskil, spesifiek ‘n kulturele gehalteverskil, tussen Afrikaanssprekende blankes in die algemeen en die kleiner maar hoogs verdienstelike kerngroep, die Afrikaners.

In November 1991 is eenparig besluit dat Engels die voertaal by die Kodesa-onderhandelings sou wees (Steyn, p 424). Dit het saamgeval met die afskaffing van Afrikaans as amptelike taal in Namibië. Mense soos die volgende het openlik hulle anti-Afrikaansgesindheid te kenne gegee: André P Brink, Max du Preez se Vrye weekblad, Willie Esterhuyse, Antjie Krog en Hein Willemse (419-422). ANC-gedienstigheid is vir hulle belangriker as Afrikanerkultuur.

Sedert die publikasie van ‘n brief op 7 deser is daar ‘n polemiek in Die Burger oor hoe daar oor De Klerk gedink moet word: twee briewe op die 9de en twee op die 14de. Ek wonder dikwels oor die mate waarin mense wat so selfversekerd in die openbaar hulle mening lug, ingelig is. Daar word tans ook oor die verdeling van plase (helfte vir die boer en die ander helfte vir die plaaswerkers) en onteiening (dalk geen of min vergoeding vir die boer) geredekawel. Ek wonder hoeveel mense weet van die plegtige versekering wat De Klerk, in die aanloop tot die finalisering van die Grondwet, aan die boere gegee het: “Julle kaart en transport is veilig” (Louis Changuion en Bertus Steenkamp, Omstrede land, Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, p 272).

Leon Lemmer: Anton van Niekerk beskou Afrikaans as onding

Sommige Afrikaanssprekendes gaan onverpoos voort om Afrikaans te saboteer. Aan die Universiteit Stellenbosch (US) kan Anton van Niekerk daarop aanspraak maak dat hy die aartsvader van die anti-Afrikaansbeweging is. Op Praag het ek by verskeie geleenthede kritiek op sy wilde bewerings uitgespreek. Pas het hy aan Afrikaans selfs minder bestaansreg as ooit tevore gegun (Die Burger, 15 deser, p 13). Daarmee gee hy stukrag aan die US-rektor, Wim de Villiers, se uitgesproke versugting dat die US moet verengels. Op Praag het Dan Roodt op dieselfde dag op Van Niekerk se stommiteite gereageer. Ek kon dit nie sou vinnig doen nie en sekerlik ook nie so goed soos Roodt nie. Wat ek beoog, is om Roodt se artikel met enkele gedagtes aan te vul.

Van Niekerk se invalshoek is Maxisties: Daar moet nie vir Afrikaans geveg word nie. Afrikaners moet sonder protes buig voor diegene wat met hulle harde stewels oor hulle loop. Op hierdie manier word glo vriende vir Afrikaans en Afrikaners gewen, al kan Afrikaans en Afrikaners in hierdie proses verdwyn. Hulle verdwyning sou blykbaar in elk geval goed wees.

‘n Hofbevel verplig die US-bestuur om die US-raad se taalbeleid toe te pas. Nou skree Van Niekerk moord: “Wat is die implikasies as die gebruik van Afrikaans aan die US voortaan op die uitvoering van ‘n hofinterdik berus?” Dit is egter nie die hof wat Afrikaans aan die US opdring nie maar die US-raad. “Wie gaan dit afdwing, en hoe?” Die US-raad behoort sy beleid af te dwing op diegene wat in sy diens is. Hoe? Deur bv diegene te ontslaan wat nie die US-raad se beleid uitvoer nie. Die name van die rektor, Wim de Villiers, en die viserektor vir onderrig, Arnold Schoonwinkel, is al spesifiek in hierdie verband genoem.

“Watter atmosfeer word in elke klas geskep as Afrikaans aan studente opgedwing word wat nie daarin belang stel nie?” Daar is (baie) studente wat Afrikaans as onderrigmedium verkies. Hulle ervaar Afrikaans nie negatief nie, dus nie as iets wat aan hulle opgedwing word nie. Dit is bevoordeelde eenogiges soos Van Niekerk, wat slegs vanuit die anti-Afrikaanskant na dinge kyk, wat Afrikaans as ‘n opdwingtaal etiketteer. Dosente met ruggraat sal hulle nie laat intimideer deur ideologie-gedrewe studente wat op politiek pleks van studie ingestel is nie.

“Kan so iets op enige [!] manier goed wees vir Afrikaans, of vir die US?” Sekerlik! Op hierdie manier behou Afrikaans sy welverdiende posisie as akademies-wetenskaplike taal en kan meer as net Afrikaanssprekendes by onderrig in Afrikaans baat. Dit laat veral Afrikaanssprekendes tuis op die US-kampus voel. Dit is mos bv Wim de Villiers se ideaal dat alle Maties tuis op die kampus moet voel. Afrikaanssprekende blankes is per slot van sake diegene wat in groter mate as enige ander groep op die kampus hoort. Dit is hulle wat die US gestig en uitgebou het en steeds groot finansiële steun verleen. Baie US-personeellede is Afrikaanssprekend en baie van hulle (anders as Van Niekerk) koester Afrikaans en weet dat die eentalige US van weleer ‘n gesonde akademiese inrigting was waar uitnemende akademiese onderrig ongehinderd op ‘n heel, skoon, veilige kampus plaasgevind het.

“Om die reg te hê om onderrig in Afrikaans aan ‘n universiteit in Suid-Afrika af te dwing, beteken nie dat dit altyd reg is om dit te doen nie.” Die US en ander universiteite het die reg om onderrig in Afrikaans aan te bied. Dit hoef nie te beteken dat Afrikaans afgedwing word nie. Daardie onderrig kan spontaan uit vrye wil deur dosente aangebied en deur studente ontvang en aanvaar word. Dit is mense soos Van Niekerk wat verkies om gedwonge onderrig uitsluitlik by Afrikaans in te lees, maar geen dwang erken as bv die Universiteit Vrystaat dwaaslik besluit om onderrig slegs in Engels aan Afrikaanssprekendes op te dwing nie.

Van Wyk Louw word aangehaal as sou hy gesê het dat taal ‘n draer van ‘n “haatlike en bose” tradisie kan wees. Hier sinspeel Van Niekerk klaarblyklik op apartheid (asof dit net sleg, boos en dwaas was) en die assosiasie daarvan met Afrikaans. Maar hy kan gerus die Britte en per assosiasie Engels se geskiedenis nagaan. As hy objektief oordeel (en ek impliseer nie dat dit vir Van Niekerk moontlik is nie) sal hy heelwat van ‘n “haatlike en bose” tradisie daar teëkom, verspreid oor ‘n baie langer tyd as apartheid se skaars vier dekades en oor ‘n baie groter geografiese gebied. Dan sal Van Niekerk hom dalk met minder entoesiasme vir Engels beywer en met minder oorgawe Afrikaans en Afrikaners verguis.

“Taal en dwang is vreemde bedmaats.” Regtig? Dit is ‘n verskynsel wat dwarsoor die wêreld en oor baie eeue heen aangetref word. Het hy nog nie van bv Alfred Milner gehoor nie? Dit is Engels wat toe aan almal in Suid-Afrika opgedring is. Hoe het Afrikaans oorleef? Deur verset, deur nie toe te gee aan die dwaasheid van ‘n bose bewind nie. Dit hou ‘n waardevolle les in vir Afrikaners wat tans onder ‘n nog boser bewind en die misplaaste ywer van meelopers soos Van Niekerk ly.

Van Niekerk beweer oor ‘n groep van sy studente: “daar nie een onder hulle is wat Afrikaans as onderrigmedium verkies nie.” Dit herinner aan US-rektore, soos Chris Brink, Russel Botman en Wim de Villiers, wat verkies om eerder Engels as Afrikaans op die kampus te hoor, sodat dit hulle anti-Afrikaans-ingesteldheid versterk. Van Niekerk se stelling is waarskynlik oordrewe, maar hy moet ook die konteks waarin sy bestekopname plaasgevind het, in ag neem. Vir punte is sy studente van sy evaluering afhanklik. Hulle weet dat hy, oorbekend as oorverligte, geen ooghare vir Afrikaans op die US-kampus het nie. Die studente sal sy goedgesindheid wil behou eerder as om sy fanatiese toorn te ontlok.

“Studente stel in die algemeen eenvoudig nie meer in Afrikaanse onderrig belang nie.” Dit is Van Niekerk se subjektiewe gevolgtrekking ooreenkomstig sy wensdenkery. Terselfdertyd het dit heelwat kruipwaarde by die rektor. Maar daardie “in die algemeen” is ‘n kwantitatiewe maatstaf. Dit verwys onder meer na studente wat om nie-akademiese (dus nie-meriete) redes (naamlik ras en geslag) tot studie aan die US toegelaat is, glad te dikwels ten koste van akademies beter studente. Daardie korpus vrot studente word al hoe groter (kan selfs al die meerderheid wees) namate die US ingevolge ras- en geslagsteikens (wat wesenlik niks met egte akademie te make het nie) transformasie versnel. Wat Van Niekerk behoort te doen, maar verseg om te doen omdat dit sy beeld as oorverligte sou skaad, is om ‘n kruistog teen hierdie akademies skadelike wanpraktyk genaamd transformasie te onderneem.

As hy werklik ‘n egte akademikus wou wees sou hierdie uitgelese Van Niekerk eerder ‘n kwalitatiewe maatstaf gebruik. Dan sou hy agterkom dat baie (dalk die meeste, maar in elk geval ‘n substansiële getal) van diegene wat toegewyd aan die US studeer (eerder as om chaos te saai) verkies om in Afrikaans onderrig te word; des te meer as die US-bestuur sy ruggraatloosheid versaak en die wydverspreide intimidasie teen Afrikaans en Afrikaners daadwerklik teenwerk en verkies uitroei. Maar Van Niekerk beweer: “Ek merk weinig of geen antagonisme teen Afrikaans op die kampus op nie.” Hy sal geen vinger wys na diegene vir wie hy verkies om ‘n pleitsbesorger te wees nie.

Wat is die uitgelese Van Niekerk se toekomsvisie? “‘n Wêreld … wat volledig [!] in Engels gaan funksioneer.” Alle tale – natuurlik (gelukkig?) ook Afrikaans – gaan verdwyn. Blykbaar gaan net Engels oorbly en ons is gelukkig om ‘n Van Niekerk te hê wat dit reeds in 2016 weet. Om in Afrikaans aan die US te studeer, is “‘n idee wat hedendaagse studente eenvoudig koud laat.” Omdat Van Niekerk ‘n polities korrekte wese is (anders as Jimmy Kruger in die konteks van Steve Biko), mag hy beweer dat onderrig in Afrikaans (alle) hedendaagse studente koud laat. Hoewel Afrikaans kultureel-polities belangriker as ‘n individu soos Biko is, sal sy opmerking in die huidige geestesklimaat nie so ‘n hewige storm soos Kruger se destydse opmerking ontketen nie. Van Niekerk se stelling is egter nie minder dwaas nie.

Die voortgesette aanwesigheid van Afrikaans aan die US word deur Van Niekerk gebrandmerk as ‘n “ideologiese taalagenda”. In sy oë het slegs Engels blykbaar nie-ideologiese status. Vir US-doeleindes moet Afrikaans glo gestroop word van sy “kulturele of politieke identiteit”. Afrikaans moet ‘n neutrale kommunikasiemedium word soos wat Engels in Van Niekerk se waan reeds is. “Natuurlik is dit nie ideaal vir Afrikaans nie. Dis egter onontbeerlik vir die soort universiteit wat Stellenbosch gekies het om te wees.” Dit lyk vir my asof die US om nie-akademiese redes verkeerd gekies het. Uiteindelik kan/sal dit nie ‘n “soort universiteit” wees nie, maar bloot ‘n nie-universiteit omdat die US gekies het om politieke oorwegings doelbewus en gewetenloos bo akademiese belange te verhef.

Van Niekerk fouteer as hy veronderstel dat die US as akademiese inrigting die huidige storm met sy huidige bestuur en De Villiers se soort optrede (insluitende gebrek aan daadwerklike optrede teen boosdoeners) gaan oorleef. Protes sal toeneem en al hoe erger vorms aanneem. Oorverligtheid gaan nie Van Niekerk se bas red nie. Hy erken dat hy die “vaardigste” in Afrikaans is. Die booswigte wil nie net alle lesings in Engels hê nie. Hulle wil dit ook nie van Afrikaanse dosente in onvolmaakte Engels ontvang nie. Bowenal wil hulle nie wit dosente hê nie, maar uitsluitlik swartes. Van Niekerk gaan hierdie politieke toets skouspelagtig druip.

Leon Lemmer: Leon de Stadler: Afrikaans as euwel

Afrikaanssprekende blankes gaan onverpoos voort om Afrikaans te benadeel, onder meer aan die Universiteit Stellenbosch (US). Leon de Stadler is die direkteur van die Universiteit Stellenbosch se Taalsentrum. Hy was voorheen ‘n dosent in die US se departement Afrikaans en het heel moontlik steeds ‘n verbintenis daarmee. Maar sedert hy met die Taalsentrum gemoeid is, gaan dit vir hom oor taal as sodanig. Hy maak homself wys dat hy vrygestel is van enige poging om vir die beleërde Afrikaans in die bres te tree. Hy het Chris Brink se tweetalige en Russel Botman se meertalige US sonder meer ondersteun. Oor Wim de Villiers se militante pogings om die US te verengels het hy, sover bekend, nog geen kritiek in die openbaar uitgespreek nie.

By ‘n vorige geleentheid (Praag 7.11.2012) het ek De Stadler verkwalik omdat hy (opsetlik) geradbraakte Afrikaans praat, terwyl hy seker poog om (altyd) goeie Engels te besig. Sy vrou, Amanda, neig in dieselfde rigting deur eerder Kaaps as Standaardafrikaans te bevorder, in haar hoedanigheid as direksielid van die Afrikaanse Taalraad en as uitvoerende hoof van Vriende van Afrikaans (Praag 16.02.2014). Veral in geleerde, akademiese geledere behoort korrekte taal gekoester te word.

Na my genoemde skrywe oor Leon de Stadler het Pieter Kapp se boek, Maties en Afrikaans (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013), verskyn. Daarin word vertel hoe De Stadler die deurlopende agteruitgang van Afrikaans aan die US probeer ontken of kamoefleer het deur te roem op hoe goed taal aan die US bestuur word. Veral openbarend is dat hy hom net een keer verwerdig het om met die bestuur van die Konvokasie te skakel (p 156); blykbaar omdat daardie liggaam hom teen die verengelsing van die US verset het. De Stadler “het selfs die openhartige en eerlike debat as ‘n gevaar vir Afrikaans beskryf en gespog dat die US se taalbeleid ‘die leiding neem onder Suid-Afrikaanse universiteite’ want dit is ‘n ‘unieke, innoverende taalbeplanningsprogram’. Hy spreek egter nie ‘n enkele probleem aan wat die beleid skep nie” (180). Die deuntjie wat De Stadler graag saam met polities linkses sing, is: “Hy veg vir mense, en nie vir ‘n taal nie” (185). Die mense wat as hoofoorweging geld, is ongetwyfeld die swartes. Wat afwesig is, is grondige agting vir Afrikaans en Afrikaners. Daarom is die “swak diversiteitsprofiel” van die US vir De Stadler so ‘n belangrike oorweging. “Maar die US volg ‘n goed bestuurde model wat sal verseker dat probleme billik hanteer word” (220).

Dit lyk asof hier ‘n mens is met enersyds ‘n politieke agenda ten koste van Afrikaans en andersyds ‘n praktiese agenda ter moontlike persoonlike bevoordeling in die vorm van kruipery by die rektor; agtereenvolgens Chris Brink, Russel Botman en Wim de Villiers. Uit die oogpunt van die stryd om Afrikaans het ons hier met die verkeerde persoon in die verkeerde posisie op die verkeerde tyd te make. Hoe kan hy sy gedrag versoen met wat hy as Afrikaanssprekende blanke van huis uit was?

De Stadler se akademiese agtergrond in Afrikaanse taalkunde en sy pos aan die US maak hom teoreties uitnemend geskik om oor Afrikaans as akademiese, wetenskaplike en kulturele bate te skryf, maar hy doen dit nie. Hoewel hy op grond van eerstehandse ervaring dit maklik kan doen, stel hy ook nie die deurlopende agteruitgang van die stand van Afrikaans aan die US op skrif ten einde mense bedag daarop te maak en hulle met praktiese voorstelle te help om wal te gooi nie. Hy beywer hom eerder vir die teenoorgestelde deur voor te gee dat alles wel is; dat danksy sy bekwaamheid en ywer taalsake moers goed bestuur word.

Sy jongste vergryp teen Afrikaans is ‘n artikel oor ‘n opname wat aan die US gedoen is wat rugsteun aan die rektor se verengelsingsmanie verleen (Die Burger, 10 deser, p 15). Navorsing toon glo “dat Afrikaanssprekende studente toenemend ‘n voorkeur ontwikkel om in Engels te studeer.” Pleks van Unesco se moedertaaldag op 21 Februarie te vier, bv die viering van Afrikaans deur Afrikaners, “vier ons die diversiteit van tale”. Daar word toegegee dat moedertaal onderrig “veral in ‘n kind se eerste skooljare” (hy sê nie hoeveel jare nie) goed is. Dan begin hy kant vir Engels ten koste van Afrikaans kies: “Dit is egter ‘n ope vraag – hoe ongemaklik ook al – of almal ewe geredelik die volskaalse gebruik van ons moedertale in hoër onderwys kan of wil propageer. En dit is nie ‘n vraag wat net in Suid-Afrika gestel word nie, maar sekerlik ook in ander wêrelddele, soos Europa, waar die gebruik van Engels as internasionale akademiese taal steeds meer veld wen.”

Waarvoor De Stadler hier skerm, is die Wimistiese dogma van wêreldburgerskap. As De Stadler en De Villiers se gesindheid anders was, sou ‘n Afrikaanse en Afrikaner-US, soos die US in die vorige eeu was, nie as bedenklik parogiaal beskou word nie, maar as ‘n trotse akademiese, wetenskaplike en kulturele bate, met ‘n veilige kampus wat nie ‘n gepunderde puinhoop is nie, waar verkragtings onbekend is en waar sake van die gees dag en nag ongehinderd aandag geniet. In Europa is daar ook al hoe sterker aandrang op die gebruik van moedertale, toenemende trots op die volkseie en verset teen verswelging deur vreemdelinge.

Op kenmerkende manier wil De Stadler hom nie by die taalstryd laat betrek nie. Hy wil net op nugtere wyse sekere navorsingsresultate uitlig. Hy beperk sy aandag tot twee sake: “die groeiende en veral ook noodsaaklike diversiteit op ons eie en ander kampusse, en die veranderde en steeds veranderende houdings van ons studente en personeel.” Die noodsaaklikheid van diversiteit kan myns insiens bevraagteken word, veral die oordrewe vorm wat dit aan die US aanneem. ‘n Universiteit vir ‘n bepaalde geslag, taal of kulturele groep is nie noodwendig akademies ongewens nie. Wat ongetwyfeld akademies ongewens is, is wanneer die toelating van studente en die aanstelling en bevordering van dosente primêr ras- en geslagsgedrewe is, soos tans aan die US.

“Van 2015 se nuweling-eerstejaars was slegs 43,5% Afrikaanstalig, en in baie klasse is Afrikaanse studente nie meer die meerderheid nie.” Maar toe Afrikaanse studente jare lank die meerderheid was, het De Stadler dit nie as argument gebruik om Afrikaanse lesings te regverdig nie; eerder dat daar al hoe meer Engelse lesings moet wees. Die liegfaktor word ook nie in ag geneem nie. Toe Kalie Heese in die jare sestig en sewentig as studentedekaan aan die Universiteit van Wes-Kaapland gefunksioneer het, het daar by hom telkens bruin studente van plekke soos Garies en Koekenaap aangekom wat beweer het dat hulle eintlik Engels is. Dan het Heese gevra: “Maar as jy baie kwaad is, in watter taal vloek jy?” As al die bruin studente eerlik oor hulle moedertaal rapporteer, is die meerderheid studente aan die US heel moontlik steeds Afrikaanssprekend.

Volgens De Stadler is daar ‘n behoefte “aan ‘n gemeenskaplike taal wat die akademiese en ander gesprekke op die kampus fasiliteer, en daardie taal is natuurlik [!] Engels” Deel van studentwees en ‘n kernaspek van die akademie en die beroepslewe is vaardigheid in (of ten minste ‘n mate van kennis van) ander tale. As ‘n nie-Afrikaanse student kies om na ‘n nie-eentalig Engelse universiteit te gaan, kan met reg van hom verwag word om Afrikaans baas te raak. Van my is verwag om vir ‘n vierjarige beroepsgraad kursusse in Afrikaans, Engels, Frans en Duits te slaag. Van enige US-student, ook dié wat as oorbenadeel getakseer word, kan suiwer akademies verwag word om genoemsame kennis van sowel Afrikaans as Engels te bekom. Voorheen is leeskennis van Duits deur die US vir MBChB-studie vereis. Die toelatingstandaarde vir nie-wittes het sedertdien dermate gedaal dat kennis van net Engels as akademies voldoende geag word. Die punt is: Engels hoef nie en behoort nie die enigste gemeenskaplike US-taal te wees nie. Met die nodige insig en wil kan Afrikaans (ook) ‘n (selfs dié) gemeenskaplike US-taal wees.

Met vraelyste is inligting van 308 dosente en 511 derdejaarstudente verkry. Hou in gedagte dat bruin studente teen hulle derde studiejaar feitlik almal tot Engelssprekend getransformeer het. “In die studie het 59,49% hul huistaal as Afrikaans aangedui, 32,88% as Engels … Byna twee-derdes van die studente verkies Engels as akademiese taal, en slegs 33,66% verkies Afrikaans. Van die Afrikaanse studente het 43,09% hulle uitgespreek ten gunste van Engels as akademiese taal, terwyl 55,92% Afrikaans verkies” Dit hang natuurlik af hoe die vrae ingeklee is. Verwys “akademiese taal” na doseertaal of publikasietaal? Vir die wydste moontlike verspreiding van inligting is Engels as publikasietaal uiteraard ‘n beter medium as Afrikaans. Maar Afrikaans kan steeds deur diesulkes as doseertaal verkies word. Die meerderheid Afrikaanse studente verkies glo Afrikaans as akademiese taal. Waarom gebruik die Afrikaanssprekende De Stadler dit nie as grondslag vir ‘n kruistog ten behoewe van ‘n (meer) Afrikaanse US nie? Omdat dit nie polities korrek sou wees nie?

De Stadler verkies egter om tot ‘n heeltemal ander gevolgtrekking te kom. In vergelyking met vorige statistiek word dit vir hom “duidelik dat Afrikaanssprekende studente toenemend ‘n voorkeur ontwikkel om in Engels te studeer. By Engelse studente lê dit voorspelbaar anders: 98,81% kies Engels en 1,19% Afrikaans.”

“Steeds meer Afrikaanse studente woon ook Engelse klasse by in ‘n parallelmedium-opset omdat hulle dit onder meer interessanter vind – hulle wil nie afgesonder wees van die rykheid van ‘n uitwisseling van diverse idees nie.” Dit kom neer op ‘n pleidooi vir rasse-integrasie. Aan die US is daar in elk geval sterk beperkings op “diverse idees”. Wim de Villiers wil almal op die kampus bv indoktrineer om transformasie (onkrities) aan te hang. As onderrig in parallelle Afrikaanse en Engelse klasse aangebied word, beteken dit in die praktyk dat die Afrikaanse klasse hoofsaaklik deur wittes en die Engelse klasse hoofsaaklik deur nie-wittes bygewoon word. Hierteen maak integrasioniste heftig beswaar terwyl dit suiwer akademies ‘n veel beter opset as gesamentlike Afrikaanse en Engelse klasse is. In gesamentlike klasse kan die hoeveelheid onderrig wat verskaf word teoreties met die helfte daal. In die praktyk vind daar egter dikwels dermate intimidasie plaas dat sulke klasse oorwegend (indien nie uitsluitlik nie) in Engels aangebied word.

‘n Belangrike faktor wat bepaal of Afrikaanse of Engelse bygewoon word, maar (feitlik) nooit genoem word nie, is die tye waarop die klasse geskeduleer word. Aan ‘n universiteit soos die US, waar die bestuur sterk pro-Engels gesind is, kan Afrikaanse klasse op ongerieflike tye, bv baie vroeg of baie laat, geskeduleer word sodat Afrikaanse studente gerieflikheidshalwe eerder die Engelse klasse bywoon. Engelse klasse word op gerieflike tye geskeduleer omdat ‘n mens mos nie reeds benadeeldes verder mag benadeel nie. Daarom word voorheen benadeeldes eerder bevoordeel. Op hierdie manier bekom die universbestuur “bewyse” dat die meeste studente Engels verkies. Dit is een van die redes waarom onverwyld ontslae geraak moet word van diegene wat nie die US-raadsbesluite oor die gelyke status van Afrikaans en Engels wil uitvoer nie.

“Nie-Afrikaanstalige studente is egter negatief teenoor Afrikaans, veral as dit deur beleid aan hulle opgedwing word en as hulle voel hulle word daardeur benadeel. Wat beteken dit vir die bevordering van ons minderheidstale in hoër onderwys? Die antwoord is dalk dat ons moet afstand doen van die idee dat ons hulle kan bevorder deur beleid af te dwing, en eerder verbeeldingryke maniere vind om meertaligheid – waaroor studente wel positief is – te bevorder deur dit te herverpak vir diegene wat dit wil hê.”

De Stadler verf hom onnodig in ‘n hoek vas en moet dan op “verbeeldingryke maniere” en met herverpakking daaruit kom, maar hy vertel ons nie hoe nie. Minderheidstale, bedoelende Afrikaans, mag nie opgedring word nie, maar die koloniale taal Engels, wat die swart meerderheid verkies, mag maar aan almal, insluitende Afrikaanssprekendes, opgedring word, soos nou aan die Universiteit Vrystaat (UV). Maar De Stadler, ‘n Afrikaanssprekende Afrikaansdosent, het, sover bekend, nog nie ‘n woord van kritiek hierteen uitgespreek nie. Afrikaanse studente en dosente word op ‘n gruwelike manier aan die UV benadeel, maar polities korrektes redeneer dat vorige sogenaamde bevoordeeldes nou maar benadeel mag word. De Stadler se pleidooi vir meertaligheid is ook misplaas omdat daar ondubbelsinnig eerder vir Afrikaans as vir meertaligheid geveg moet word; onder meer omdat meertaligheid nie noodwendig Afrikaans insluit nie. As studente werklik positief teenoor meertaligheid is, hoef hulle nie negatief jeens Afrikaans te wees nie en behoort hulle ‘n tweetalige en selfs ‘n Afrikaanse US (soos die US voorheen was) te aanvaar.

Leon Lemmer: Oor verdraaide geskiedenis

Waarom is Harper Lee (1926-2016) se roman, To kill a mockingbird, so bekend en gewild dat selfs ‘n rolprent (1962) daaroor vervaardig is? Na Lee se dood is met hernude ywer oor die boek en die outeur geskryf, bv deur Joan Hambidge (Die Burger, 5 deser, p 6). Die jaar waarin die werk gepubliseer is, 1960, gee ‘n aanduiding van waar die antwoord op daardie vraag gesoek kan word. Die jare vyftig en sestig is in Amerika gekenmerk deur die (ekstra) gewelddadigheid van swartes. Eufemisties word dit die burgerregtebeweging genoem. Wat na bewering regte en reg is, word in hierdie benaming beklemtoon en nie wat swartes verkeerd gedoen het nie.

Lee se boek handel oor ‘n swarte wat in Alabama* valslik van verkragting beskuldig is. Die benadeling van swartes deur wittes was by uitnemendheid dié onderwerp in Amerika in die 1960’s. Sedertdien het hierdie tema en hierdie boek gewild gebly en albei het ‘n vastrapplek in ander lande, insluitende Suid-Afrika, gekryf. (In 2015 is Lee se “tweede” roman, Go set a watchman, op ‘n myns insiens onetiese wyse publiseer deur voor te gee dat dit ‘n vervolg op haar 1960-roman was, terwyl dit in werklikheid die eerste flou weergawe van Mockingbird is. ‘n Lee wat by haar sinne was, sou nooit toestemming tot die publikasie gegee het nie. Die manuskrip is blykbaar na ‘n gekonkel gepubliseer.) [* Die insektekundige Edward O Wilson, wat met sy werk oor bv sosiobiologie en biodiversiteit bekendheid verwerf het, is in Alabama gebore. Hy vind dit nodig om keer op keer te beklemtoon dat al is hy in die Amerikaanse Suide gebore hy polities buitengewoon verlig is.]

Mockingbird is nie die eerste roman wat hierdie politieke doel gedien het nie. Daar is ook bv Harriet Beecher Stowe (1811-1896) se Uncle Tom’s cabin (1852). As ‘n swarte hom onderdanig of selfs net ordentlik teenoor blankes gedra (“non-assertive”/nie-hardegat, bv iets vra pleks van eis), word hy gou deur aktiviste ‘n Uncle Tom genoem. Die ironie is dat Stowe aanvanklik glad nie teen slawerny gekant was nie: “Stowe was not at first even an Abolitionist” (Martin Seymour-Smith, Novels and novelists, London: Windward, 1980, p 223). Anders as die meeste mense, wat neig om meer konserwatief te word namate hulle ouer word (dus terugverlang na die goeie ou dae), het Stowe al hoe meer verlig geword en later beter boeke geskryf. Maar hierdie boeke is nie so bekend soos die Tom-boek nie omdat hulle nie so (mis)bruikbaar vir die swart saak is nie. Stowe het lewenslank haar aktivistiese streep behou, bv My wife and I (1871) handel oor vroueregte.

Wanneer ‘n mens Amerika nie bloot as ‘n toeris besoek nie maar ‘n tyd lank daar woon, kom jy agter dat daar steeds ‘n gevoel van onbehae tussen die noordelike (Yankee) en suidelike state (Dixie) is. (“Deep South”, nooit “Deep North” nie; soortgelyk aan “leliewit”, nooit “steenkoolswart” nie.) In die noorde word daar dikwels beweer dat die Burgeroorlog (1861-1865) tot op hede in die suide voortgesit word. Suiderlinge se grief is nie net oor wat voor, tydens en na daardie oorlog gebeur het nie, maar ook die manier waarop daardie geskiedenis ingeklee en propagandisties, bv in skoolhandboeke en via die massamedia, aan almal opgedring word. Dit is ‘n sprekende voorbeeld van die oorwinnaar wat die geskiedenis skryf soos dit hom pas.

Op ‘n soortgelyke skandalige wyse word Suid-Afrika se geskiedenis ook die afgelope kwarteeu herskryf en wel soos dit die swartes pas. Maar plaaslik was daar geen sprake dat diegene vir (die swartes) of teen (die blankes) geweld/terreur die (militêre) oorwinning behaal het nie. Die waarheid is dat die weerstand teen swart politieke magsoorgawe teen 1990 verkrummel het. Hierdie ruggraatloosheid kan nie aan die blanke kiesers toegeskryf word nie. Selfaangestelde en hoogs onbekwame grondwetlike onderhandelaars het nie ooreenkomstig die mandaat oor magsdeling onderhandel nie, maar mandaatloos algehele politieke mag aan die swart meerderheid oorgedra; selfs sonder ‘n greintjie beskerming van minderheidsregte.

Hoe hierdie mense se koppe gewerk het, word deur Willie Esterhuyse verwoord. Reeds in 1987 het hy hom “ten gunste van ‘n een-mens-een-stem-verkiesing in ‘n eenheidstaat uitgespreek” (Eindstryd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 27) en oor 1993 skryf hy: “Ek het toe al lankal weggestap van die NP [Nasionale Party] se idee van groepregte en minderheidsveto’s” (p 299). Algehele politieke magsoorgawe en absolute dwaasheid kan myns insiens nie duideliker verwoord word nie. So ‘n mens het nie in die belang van die land gedink nie, nog minder ter behoud van Europese beskawing. Hy het hom klaarblyklik ook glad nie oor die voortbestaan van Afrikaans en Afrikanerkultuur bekommer nie. Hy beywer hom eerder vir hulle vernietiging.

Esterhuyse was in 1995 van die eerstes wat Afrikaans as ‘n struikelblok vir swart studente geëtiketteer het (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 63); dus dat Afrikaans swartes uitsluit. Hy het ook geïmpliseer dat net Engels as universitêre onderrigtaal deur die ANC-regering befonds (moet) word; dus dat die voortgesette gebruik van Afrikaans van die goedertierenheid van donateurs afhanklik is (p 158). Erger, hy het gekla dat vyf Afrikaanse universiteite te baie was; dat die meeste van hulle moet verengels (p 63)*. Noudat Afrikaans as onderrigtaal besig is om aan al die eens Afrikaanse universiteite te verdwyn, kan Esterhuyse gerus sê of hy nou tevrede is. [* Lees gerus Esterhuyse se artikel in The Times Higher Education Supplement, 24.02.1995, en vergelyk dit met wat die afgelope twee dekades gebeur het. Kyk bv ook met watter doel Waardestudie as vak aan die US aangebied is, asook sy opmerkings oor die verhouding orde/vryheid.]

Daar het nog geen inkeer by Esterhuyse gekom nie. Pas het hy by die Woordfees op Stellenbosch (onder meer ‘n fees vir aandagsoekers) die skuld vir mense, eintlik Afrikaners, gegee omdat Afrikaans glo ‘n verdrukkerstaal is. Hy sluk sonder meer hierdie ANC-propaganda. Dat Afrikaans bv ‘n beskawingstaal is en Xhosa as ‘n terroristaal geëtiketteer kan word, het seker nog nie by hom opgekom nie. Hy het eintlik die vernietiging van bv standbeelde goedgepraat, want hulle is glo “snellers vir woede” (Die Burger, 8 deser, p 6). ‘n Ander spreker, Arnold Smit, het probeer om etniese gelykmaking met verwysing na liggaamlike ooreenkomste te regverdig en daarmee die deurslaggewende belang van kulturele verskille geïgnoreer: “As ons huil, is die kleur van ons trane dieselfde”; ‘n variasie op die Amerikaners se: As ons bloei, is almal se bloed rooi.

Die oorgee-kornuite skryf voor dat ons tog altyd verdraagsaam moet wees. Mense soos bv Max du Preez beklemtoon graag dat blankes terug moet staan en in De Klerk-toegeemodus moet gaan. Ons moet nie konfrontasie soek nie en ons mag ook nie kragdadig optree nie. Teen die skoorsoekers spreek die Maxiste geen fundamentele kritiek uit nie; hoogstens dat dit darem nie mooi is as so baie skade aangerig word nie. As belhamels in uitsonderlike gevalle aangekeer word, soos by die Universiteit Vrystaat (UV), betaal die UV waaragtig die borggeld (Praag 10 deser). Die voorsitter van die UV se studenteraad (en blykbaar die hoofopstoker), Lindokuhle Ntuli, word selfs toegelaat om die UV-senaat toe te spreek (Netwerk24, 11 deser). Die UV het ‘n gepeupelkrasie geword. Dit geld ook vir sommige van die ander universiteite. In wat veronderstel is om hoë intellektuele kringe te wees, is daar ‘n oormaat van onnoselheid aanwesig. In belang van die akademie is dit eintlik vanselfsprekend dat daardie booswigte so lank moontlik (verkieslik vir altyd) weg van die kampusse gehou moet word.

Dit bevestig weereens dat dit vir die universiteitsbesture in die eerste plek nie om die akademie gaan nie maar om voor swart mag en gewelddadigheid te swig. Elemente wat onder die dekmantel van studentwees op kampusse rondhang, rig groot skade aan en verhoed dat universiteite akademies funksioneer. Universiteite is veronderstel om opvoedkundige inrigtings te wees, maar skadevergoeding, bv in die vorm van (lewenslange) dwangarbeid, word nooit van die misdadigers geëis nie. Eers wanneer standbeelde vernietig, geboue beskadig en die terrein vol rommel en erger bestrooi is, voel hierdie mense daar tuis. Wat die Maxiste nooit oor besin nie, is of die egte studente tuis op so ‘n rommel- en puinhoop voel. Deel van hierdie absurde teater is die minister van hoër onderwys, wat in die ou Suid-Afrika eiehandig meer skade by die Universiteit Zoeloeland aangerig het as wat hy ooit kan vergoed. In die nuwe Suid-Afrika besluit hy, sonder beduidende weerstand, wat aan ons universiteite mag gebeur en wat nie mag gebeur nie.

In sy klassieke werk, The structure of scientific revolutions (1962/1970), vertel Thomas S Kuhn (1922-1996) hoe die (natuur-)wetenskappe hulleself uiteraard periodiek (grondig) moet vernuwe wanneer ‘n vorige benadering/paradigma op grond van nuwe feite/ontdekkings/uitvindings/vertolkings agtergelaat en ‘n ander/nuwe benadering (voorlopig) aangehang word. Op ‘n soortgelyke wyse voel egte historici deurlopend verplig om die geskiedenis opnuut na te vors, nogeens te bedink en dan te herskryf. Wat tans as Suid-Afrika se onlangse geskiedenis aangebied word, sal mettertyd (hopelik) herskryf word om die werklikheid van weleer beter/meer waarheidsgetrou te weerspieël. Dit gebeur reeds en in toenemende mate met die Amerikaanse Burgeroorlog.

Dit is veral Amerikaanse suiderlinge wat hierdie geskiedenis graag hersien. Goeie voorbeelde is die boeke van Thomas Dilorenzo, bv dié oor Abraham Lincoln (kyk hier onder). Hier bepaal ek my aandag hoofsaaklik by Clyde N Wilson se Lies my teacher told me: The true history of the war for Southern independence and other essays (Columbia: Shotwell Publishing, 2016, 35p; Amazon Kindle $1,13). Wilson is ‘n afgetrede professor in geskiedenis. In Amazon se katalogus word hierdie publikasie soos volg geadverteer: [“Confederate” verwys na sewe (later elf of veertien) suidelike state. Let op die ooreenkomste met Suid-Afrika. Hou in gedagte dat apartheid dikwels met Amerikaanse rassesegregasie, veral in die suidelike state, vergelyk word (Praag 20 Februarie).]

“You were lied to about the nature, character, and cause of the American ‘Civil War’, but that is just the start. The entire South – its people, culture, history, customs, both past and present – has been and continues to be lied about and demonized by the unholy trinity of the American establishment: Academia, Hollywood, and the Media. In the midst of the anti-South hysteria currently infecting the American psyche – the banning of flags, charges of hate and ‘racism’, the removal and attempted removal of Confederate monuments, the renaming of schools, vandalism of monuments and property displaying the Confederate Battle Flag, and even physical assaults … on people who display the symbols of the South – Shotwell Publishing offers this unapologetic, unreconstructed, pro-South book with the hope that it will reach those who are left that are not afraid to question the sanity of this cultural purge and the veracity of its narrative concerning the South.” [Dink aan die vorige Suid-Afrikaanse vlag wat nie meer in die openbaar mag wapper nie en die pragtige vorige Suid-Afrikaanse volkslied, Die Stem, wat eintlik nie meer in die openbaar gesing mag word nie, bv “In ons roem op ons verlede, in ons hoop op wat sal wees.”]

Die sewe suidelike Amerikaanse state het in 1861 hulle konstitusionele federale reg verdedig om van die unie van state weg te breek, terwyl Abraham Lincoln as Amerikaanse staatshoof ten alle koste die eenheid wou bewaar. In 1862 het Lincoln gesê: “My paramount object in this struggle is to save the Union, and is not either to save or to destroy slavery” (Encyclopaedia Britannica, 1961, vol 14, p 143). Met die uitbreek van die burgeroorlog het nog vier state hulle by die wegbreekstate geskaar. In die suidelike state is landbou beoefen wat arbeidsintensief is en destyds van slawe-arbeid afhanklik was. Die noordelike state was nywerheidsintensief en veel minder op ongesofistikeerde arbeid aangewese. “The War was a war of conquest … The purpose of the war was fundamentally to protect the prosperity of the ruling elements of the Northern states by keeping the South captive as a market and a source of raw materials and exports” (Wilson, Kindle 304).

Sedert die burgeroorlog is daar al hoe meer sentralisering van mag in Washington DC omdat die outonomie van indiwiduele state in groot mate misken word. (In die nuwe Suid-Afrika is die situasie soortgelyk. Daar is selfs sprake dat met die provinsies weggedoen gaan word.) “Lincoln announced that the legitimate governments of the seven seceded States were not States at all but are merely what he called ‘combinations of lawbreakers'” (189). Sedertdien word die noordelike state tot oorlopends toe regverdig beskou: “Southerners are intrinsically evil and Northerners intrinsically good” (257); dus die suidelike state word voorgestel as”the source of all evil in an otherwise pure and righteous country” (216).

Geregtigheid word aan die noordelike state toegedig, maar Lincoln het in 1863 net die slawe in tien onverowerde suidelike state vrygestel (Collins world encyclopedia, 2003, p 311). Hierin is hy nie primêr deur menslikheidsoorwegings gelei nie maar omdat hy die swartes militêr teen die suide wou aanwend en gesag en orde in die suide met behulp van opstandige slawe wou ondermyn. Geen wonder dat Karl Marx sy entoesiastiese steun aan Lincoln toegesê het nie (Wilson 339). Tydens die oorlog het Lincoln hom dermate in ‘n hoek vasgeverf dat hy in 1865 geen ander keuse gehad het as om alle slawe vry te stel nie (Wikipedia, “Emancipation proclamation”).

In werklikheid het Lincoln tot die einde van sy lewe swartes as vreemdelinge beskou. Daarom was hy ten gunste van hulle repatriasie, bv na Liberië, gewees, soos Dilorenzo in sy boeke duidelik maak. Lincoln het iemand anders soos volg goedkeurend aangehaal: “There is a moral fitness in the idea of returning to Africa her children” (Thomas Dilorenzo, Lincoln unmasked, New York: Three Rivers Press, 2006, 224p; Amazon Kindle $12,53, 558; lees Johannes Comestor se boekbespreking, LitNet 21.02.2013). “Emancipation of the slaves was not a purpose but a by-product of the conquest of the South” (Wilson 311).

Leon Lemmer: Carla Bruni en Sarah Palin: politiek en skoonheid

Daar was ‘n tyd toe taamlik algemeen aanvaar is dat Sophia Loren (gebore in 1934) die mooiste vrou op aarde is. In die jare vyftig en sestig het sy sterk mededinging van ‘n ander Italiaanse filmster, Gina Lollobrigida (gebore in 1927), ondervind. Loren het intussen oud geword. Sy het onlangs ‘n leesbare outobiografie oor haar eertydse glorie gepubliseer: Yesterday, today, tomorrow: My life (2014).

In die politieke arena het uitsonderlike mooi vroue periodiek hulle opwagting gemaak. Margaret Trudeau (gebore in 1948) was ‘n hippie/blommekind wat eensklaps die vrou (1971-1984) van die Kanadese eerste minister (1968-1979, 1980-1984), PierreTrudeau (1919-2000), geword het. Maar ‘n ernstige sielsiekte het spoedig die oorhand oor haar gekry. Sy het daaroor in haar outobiografie, Changing my mind (2010), geskryf. Onlangs het sy verdere inligting in haar boek, The time of your life (2015), verskaf. Haar oudste kind, Justin (gebore in 1971), is tans die Kanadese eerste minister.

Carla Bruni

Carla Bruni (gebore in 1967) is ‘n pragtige vlinder wat steeds vlieg en goed kan sing. Sy word ‘n “singer-songwriter” genoem. Sy is sedert 2008 die vrou van ‘n vorige Franse president (2007-2012), Nicolas Sarcozy (gebore in 1955). Albei is deels Joods, maar hulle is Rooms-Katolieke. ‘n Mens kan wonder hoe so ‘n lelike mannetjie so ‘n mooi vrou, wat heelwat langer as hy is (1,77 meter teenoor 1,65 meter), kan hê. Daardie verhaal word in hierdie boek vertel: Yves Azeroual & Valerie Benaim, The true story of Carla and Nicolas (London: Cutting Edge Press, 2011, 131p; Amazon Kindle $7,40). Soos uit die boektitel afgelei kan word, is die teks in die tradisie van poniekoerante en (sommige) vrouetydskrifte geskryf; dus “keyhole journalism” (Kindle 951).

Carla se ma, Marisa Borini, was ‘n konsertpianis en Frans. Carla se amptelike pa, Alberto Bruni Tedeschi, was ‘n komponis van klassieke musiek en Italiaans. Haar biologiese pa is die Italiaan Maurizio Remmert, ‘n Brasiliaanse kruideniersmagnaat, met wie Marisa ses jaar lank ‘n verhouding gehad het. In 1975 het die Tedeschi’s uit Italië na Frankryk getrek. Hulle is stinkryk. Na ‘n skoolloopbaan in Switserland en onvoltooide studie in die skone kunste en argitektuur het Carla ‘n model en mettertyd ‘n skatryk supermodel geword. “She has long legs and eyes that would grace a cat” (1706). “By 1993, she is one of the catwalk elite” (1786). Daarna, in 1998, het haar musiekloopbaan begin. ‘n Italiaanse koerant het haar beskryf as “a millionaire, a caviar eating lady of the left” (986). ‘n Jaar later het sy weens ‘n gebrek aan selfvertroue psigo-analise ondergaan. “[Analysis] stops you stopping yourself from living” (3170).

Carla is deel van “a family that is not strangled by bourgeois conventions” (2010). Sy is “no-one’s idea of a nun” (131). In een van haar vele verhoudings, met die filosoof Raphaël Enthoven, het sy ‘n seun, Aurélien (gebore in 2001), gekry. Donald Trump is een van haar vorige minnaars (350, 1841). ‘n Ander een sê: “Like Venice I find her serene, elegant and out of time” (1757). “She was almost born flirting … ‘I was very much a flirt when I was a young girl and I really liked it … It’s very much a general attitude in life'” (359). “She is a free spirit … she has been monogamous from time to time, but prefers polygamy and polyandry” (478). Carla: “I did experiment with various drugs” (1659). Na haar troue met Nicolas is van Carla gesê: “the President of the Republic is her weed substitute” (2631), want die titel van een van haar liedjies is: “I love my weed” (2642). Carla se broer, Virginio (1959-2006), is weens vigs dood.

Nicolas Sarcozy is van Hongaarse afkoms. In sy eerste huwelik (1982-1996) het hy 2 kinders verwek en in sy tweede huwelik (1996-2007) nog ‘n kind. Vier weke na sy egskeiding het Nicolas en Carla op 14 November 2007 die eerste keer ontmoet en is op 2 Februarie 2008 getroud. By Nicolas is die haastige huwelik gemotiveer deur sy poging om te (probeer) vergeet van sy tweede vrou, Cecilia, ‘n oud-model, wat met ‘n ander man weggeloop het. ‘n Dogter, Giulia (gebore in 2011), is uit Nicolas en Carla se huwelik gebore.

In die politiek beklee Nicolas die Gaullistiese middelgrond (456) en hy neig om soms selfs konserwatief te wees (2092, 2479). Cecilia het prontuit gesê: “I’m not politically correct” (932). Carla, daarenteen, is (ekstreem) links. “Her intellectual identification with the left is absolute” (456). “I attach no importance to questions of nationality or language” (1667). “I will always vote for the left. My parents also always voted for the left. It is our tradition. I will never vote for the right” (1890). Sy is teen maatreëls wat die instroming van immigrante na Frankryk beperk. “To get into France people will have to be whiter than white. I hate this policy because it distinguishes between people” (1920). Nicolas kompartementaliseer hulle politieke oortuigings. Ter wille van hulle huweliksgeluk laat Nicolas vir Carla baie vryheid toe; ook in die politiek. Van Nelson Mandela het sy gesê: “I always had immense admiration for this man” (2844) en “I hope to do things that help humanitarian causes, and my husband will assist me in that” (2854). Na mate sy ouer geword het, het haar oortuigings minder buitensporig geword. “The right are impressed by her presence, her allure; the left likes her artistic, bohemian side” (3159).

In Engeland is van Carla gesê: “She is the new Diana” (2919). Gedurende hulle eerste jaar in die Elysées-paleis, 2008, het Nicolas en Carla ‘n tweedaagse besoek aan Suid-Afrika gebring. Thabo Mbeki “is obviously smitten … ‘She is beautiful and I am very happy to have made her acquaintance. I wanted to tell her that she is welcome to come to South Africa alone. She does not have to wait for Nicolas’ next official trip’. Sarkozy replies to this rather outrageous Presidential flirtation with great finesse. ‘Mr President, you too have an enchanting wife and if you knew her better, you would see that she can sing as well as Carla’, Sarkozy smiles at the bemused Mbeki as he ladles on the flattery. Then he turns to his wife, and says, like any caring husband would: ‘We will come back. But together'” (2825). Dit lyk asof Mbeki verlang het na die wit vroue waarmee hy verhoudings gehad het (Mark Gevisser, Thabo Mbeki: The dream deferred, Johannesburg: Jonathan Ball, 2007, 650p; Amazon Kindle $9,89), bv Ann Nicolson in Johannesburg (Kindle 3455) en Moskou (5938, 6242); Philippa Ingram aan Sussex-universiteit (4431, 4542, 5295); en ‘n anonieme Russiese meisie waarop hy verlief was (6268).

Hier sing Carla Bruni ‘n liedjie in die Olympia-teater in Parys.

Sarah Palin

Dat skoonheid politieke relevansie kan hê, is eintlik voor die hand liggend. ‘n Man wat ‘n loopbaan in die politiek het se beeld of aansien kan met ‘n mooi vrou aan sy sy aansienlik verbeter word. Dit was/is die geval met sowel Pierre Trudeau as Nicolas Sarcozy. ‘n Ander moontlikheid is dat die mooi vrou self die politikus is. Dit is die geval met Sarah Palin (gebore in 1964), wat eens die aktiefste mooi-vrou-vulkaan was, maar haar ster het sedertdien ietwat verskiet. Sy kan nie ‘n Ronald Reagan wees nie en het ook nie die geestelike breedte en diepte van bv Barry Goldwater of Patrick Buchanan nie. Maar sy kan moontlik ‘n beter Amerikaanse president as Jimmy Carter of Barack Obama wees.

In Brion McClanahan se 9 presidents who screwed up America and four who tried to save her (Regnery History, 362p; Amazon Kindle $18,46), wat op 8 Februarie gepubliseer is, word die volgende as opneukers geëtiketteer: Andrew Jackson, Abraham Lincoln (Obama se held), Theodore Roosevelt, Woodrow Wilson, Franklin D Roosevelt, Harry S Truman, Lyndon B Johnson, Richard M Nixon en Barack Obama. Die vier wat gunstig bejeën word, is: Thomas Jefferson, John Tyler, Grover Cleveland en Calvin Coolidge. Die outeur sou graag hierdie twee lysies wou uitbrei. Dan sal daar sekerlik plek vir die patetiese Jimmy Carter, die skrywer van bv Palestine: peace not apartheid (2006), ingeruim word.

Sarah, gebore Heath, is van Engelse, Ierse en Duitse afkoms en het in 1982 haar skoolloopbaan voltooi. Daarna het sy ses kolleges/universiteite bygewoon voordat sy in 1987 ‘n graad voltooi het. In 1988 is die swanger Sarah met Todd Palin getroud. Hy was ‘n lid van die politieke party wat onafhanklikheid vir Alaska voorstaan en Sarah het simpatie hiermee. Hulle het vyf kinders: Track en Trig (seuns), asook Bristol, Willow en Piper (dogters). In 1992 het haar politieke loopbaan as stadsraadlid van Wasilla, naby Anchorage in Alaska, begin. Van 1996 tot 2002 was sy Wasilla se burgemeester en van 2006 tot 2009 die goewerneur van Alaska. In 2008 het sy as die visepresidentskandidaat van John McCain bekendheid verwerf. Maar die McCain-kamp het die toegang van joernaliste tot Sarah sover moontlik beperk omdat gevrees is dat Sarah se uitlatings die McCain-veldtog sou benadeel.

Daarna het Sarah deelgeneem aan veldtogte van die konserwatiewe Tea Party, asook die Pink Elephant Movement, wat die kandidatuur van vroue in die Republikeinse Party bevorder. Sedert die verkiesing van die eerste swart Amerikaanse president word sterk druk vir die eerste vrouepresident uitgeoefen. Vanjaar het Sarah haar steun aan Donald Trump, ‘n aspirant presidentskandidaat van die Republikeinse Party, toegesê. Daar is sprake dat sy Trump se visepresidentskandidaat kan word. ‘n Trump-Palin-alliansie sal die Amerikaanse politiek baie interessanter maak, maar die vraag is of die gedrag van hierdie twee, wat soms neig om soos ongeleide missiele te wees, tot heil van Amerika sal strek. Maar ‘n mens moet ook rasioneel weerstand bied teen die oorweldigende en dikwels onverdiende kritiek wat in die hoofstroom-inligtingsmedia teen Trump en Palin uitgespreek word.

Sarah word heftig in die Amerikaanse media gekritiseer. Sy verwys na die “mainstream media” as “lamestream media”. Enigeen wat in die Amerikaanse politiek konserwatief of regs en daarby godsdienstig is, moet kwaai kritiek verwag. Sarah se ma was ‘n Christian Scientist, maar sy verkies charismatiese kerke. In die geval van die Palins is huismoles ‘n bydraende faktor tot kritiek. In 2008 het Sarah by openbare politieke byeenkomste glad nie swanger gelyk nie. Tog het sy in daardie jaar geboorte aan Trig, ‘n baba met Down-sindroom, geskenk. Sarah is sterk teen aborsie gekant. Daar word beweer dat sy opsetlik toegelaat het dat die kind gebore word om te bewys hoe standvastig sy in haar oortuigings is.

Sommige het beweer dat dit eintlik haar tienerdogter, Bristol (gebore in 1990), se kind is. Maar Bristol het in 2008 self geboorte aan ‘n seun, Tripp, geskenk. Bristol was toe verloof. Later was Bristol aan ‘n ander man verloof en het in 2015 ‘n dogter, Sailor, by hom gekry. Sy voer nou ‘n veldtog teen tienerswangerskappe: “Pause before you play”. Bristol se openbare aansien is verder aangetas toe sy in die openbaar dronk was. Naas die twee kleinkinders wat Bristol aan Sarah besorg het, het haar seun, Track, ook ‘n kind. Hy was in die nuus omdat hy sy vriendin tydens dronkenskap aangerand het (Die Burger, 21 Januarie, p 10). Sedert sy skooldae het Track drank- en dwelmprobleme. Dit is waarom sy ouers hom verplig het om na sy skoolloopbaan by die weermag aan te sluit. Sarah het dit polities misbruik deur te verkondig dat sy ‘n seun in Irak het wat vir Amerika veg. “She uses them shamelessly, from Track in his uniform to Trig in his diapers. But it’s all just part of the show” (Joe McGinniss, bron hier onder, Kindle 1673). Dit is hierdie soort stories waarop die poniepers teer.

Daar is twee boeke wat min of meer dieselfde kritiese benadering tot Sarah het, Geoffrey Dunn, The lies of Sarah Palin: The untold story behind her relentless quest for power (2011, 465p) en Joe McGinniss, The rogue: Searching for the real Sarah Palin (New York: Crown Publishers, 2011, 336p; Amazon Kindle $12,99). Ek het laasgenoemde boek gelees omdat ek gehoop het dit sou meer objektief as Dunn se boek wees. In werklikheid het albei net kritiek op en geen lof vir Sarah nie. McGinniss se teks steun sterk op wat skindertonge, “that can leave you reeling from intimate information overload” (Kindle 150), te sê gehad het. Die Wikipedia-artikels werp dikwels ‘n ander lig op sake. Nogtans is dit ‘n feit dat McGinniss die onderwerp deeglik nagevors het. As die Palins se buurman in Wasilla het hy maande lank plaaslik ondersoek ingestel. Maar ek kan die boek nie as ‘n aangename leeservaring aanbeveel nie. In wat volg, onderskei ek nie tussen wat McGinniss of sy informante beweer nie.

Daar word graag beweer dat Sarah se man, Todd, ‘n Eskimo is, al is dit net een agste die geval. (Eskimo’s word deesdae Sami genoem danksy pogings om die aansien van alle etniese groepe, sonder inagname van verdienste, ‘n bietjie op te kikker.) “Given the racism rampant in Wasilla – then and now – it was a tricky thing to be just Native enough to seem glamorous, but not so Native that it was obvious. Todd could easily pass for all white” (320). “Todd was a racist bully” (333). “When he gets drunk he starts talking like a Native” (327). Hy is al weens dronkbestuur gearresteer. Todd en Sarah was saam op skool. “Sarah was hardly an intellectual” (339) en Todd is dit nog minder. “Sarah becoming governor was an insult to educated women” (1539). “She doesn’t belong leading people; she’s just not smart enough. She has no intellect and no interest in learning” (2075). Televisie-demokrasie het Sarah se politieke loopbaan moontlik gemaak; dus die visuele indruk wat sy wek eerder as wat sy sê. “She’s unlike anything seen before in American political history” (481).

“It’s never been a happy marriage … Part of the problem was Sarah’s lack of domestic skills … She’d burn water. Another sticking point was her lack of enthusiasm for child rearing” (732). Todd moes die kinders grootmaak. “Those kids never had any parenting, they had to raise each other. And look how it’s turned out” (1673; ook 2111). Daar word ook geskinder dat albei buite-egtelike verhoudings het. “And her so-called family values? After the way she’s neglected her own kids?” (1231). Terwyl sy burgemeester en later gowerneur was, was daar allerhande aantygings van baantjies vir boeties, korrupsie, intimidasie om haar en Todd se wil af te dwing, ens. Todd het vir ‘n oliemaatskappy gewerk en het ook ‘n visonderneming. Die dorpie Homer word beskryf as “A quaint little drinking village with a fishing problem” (3421).

Naas haar afwysing van aborsie is Sarah ook teen selfdegeslaghuwelike en die wettiging van dagga gekant (al het sy in haar jeug met dwelms geëksperimenteer). Sy is ten gunste van die doodstraf. Sy glo dat alle verantwoordelike persone geregtig op die besit van vuurwapens is. (In Alaska word daar nog op groot skaal gejag.) Volgens haar behoort kreasionisme naas biologiese ewolusie in skole onderrig te word. Sy is gekant teen Barack Obama se sosialistiese gesondheidsorgplanne. Sy wil hê Amerika moet militêr sterk bly. Sy ondersteun die inval in Irak en die Amerikaanse teenwoordigheid in Afganistan en sy skaar haar aan die kant van die Israeli’s in hulle stryd teen die Palestyne.

Leon Lemmer: Zimbabwe: Die ontheemding van blanke boere

Die aanloop tot die Bosoorlog in Rhodesië was die moord op Petrus Johannes Andries Oberholzer op 4 Julie 1964 by Melsetter, gevolg deur die moord op ‘n Viljoen-egpaar by Gadzema op 16 Mei 1966. Van 1973 tot 1979 is talle blankes deur terreurbendes vermoor, bv mev I Kleynhans by Centenary op 24 Januarie 1973 en mnr A Joubert by Wedza op 30 Maart 1973. Na Mosambiek se onafhanklikheidswording in 1975 het terrorisme skerp toegeneem. In baie gevalle was blanke boere en hulle gesinslede die slagoffers; dikwels Afrikaanssprekendes. Na die politieke onafhanklikheid van Zimbabwe in 1980 het hierdie soort misdade aanvanklik afgeneem.

Met die aanvang van plaasbesettings in 2000 is die moordveldtogte met hernude ywer hervat, bv Willem Botha was ‘n slagoffer by Seke op 23 Mei 2000. (Vir ‘n ellelange lys van vermoordes in die Bosoorlog en daarna, met plek en datum, kyk Rory Pilossof, bron hier onder, bylaag 5.) Dit herinner aan wat Lien Botha oor Suid-Afrika geskryf het: “Landbouers was teen dié tyd sorgvuldig uitgedun” (Wonderboom, Kaapstad: Queillerie, 2015, p 18). Behoort die nagedagtenis van hierdie Rhodesiese/Zimbabwiese blankes/Afrikaners nie plaaslik gehuldig te word nie, of het ons in Suid-Afrika oorgenoeg vermoorde boere en ander blankes/Afrikaners wat ook nie na behore geëer word nie?

‘In Afrika kan moord ‘n mens se loopbaan ‘n hupstoot gee.’

Die groot rol wat blanke Suid-Afrikaners, insluitende Afrikaners, in die ontwikkeling van Rhodesië gespeel het, moet meer erkenning geniet. In 1922 het Jan Smuts alles in sy vermoë gedoen om Rhodesië die vyfde provinsie van Suid-Afrika te maak. “But put off by the Nationalists’ republican sentiments and South Africa’s official policy of bilingualism, white Rhodesians decided by a narrow majority of 2 785 votes against incorporation into South Africa” (Richard Steyn, Jan Smuts: Unafraid of greatness, Johannesburg: Jonathan Ball, 2015, 278p; Amazon Kindle $12,53; Kindle 1999). Hierdie referendumuitslag laat dit lyk asof ietwat te min Afrikaners hulle in Rhodesië gevestig het.

Peter Godwin skryf: “I think I first realized something was wrong when our next-door neighbour, oom Piet Oberholzer [1ste paragraaf hier bo], was murdered … I can remember oom Piet’s body lying on the tar road. He was on his back, with the bone handle of a hunting knife sticking out of his chest” (Mukiwa: A white boy in Africa, London: Macmillan, 1996, p 3). Die terroriste se modus operandi was om klippe oor die pad te pak en om Oberholzer, toe hy uit sy voertuig klim, met klippe te bestook, met ‘n mes dood te steek en petrol oor sy voertuig, met sy vrou en kind binne-in, te gooi. Dit is hoe mense, wat na bewering die hoë morele grond beklee, te werk gaan. Die leier van hierdie moordbende, William Ndangana, is in 1980 as ‘n adjunk-minister in Robert Mugane se kabinet aangestel (p 20). In Afrika kan moord ‘n mens se loopbaan ‘n hupstoot gee.

Die talle ooreenkomste tussen die geskiedenis van en die huidige situasie in Rhodesië/Zimbabwe en Suid-Afrika is redelik bekend. Maar net soos “die wêreld” grootliks belangstelling in Suid-Afrika verloor het na FW de Klerk se roemlose en mandaatlose magsoorgawe aan die magte van die bose, is buitestanders sedert die bewindsaanvaarding van Robert Mugabe min begaan oor wat in Zimbabwe gebeur. Soos Jocelyn Alexander dit stel: “The spaces and the occupants of white farms fell outside the remit of nationalist historiography” (Pilosoff, bron hier onder, Kindle 713). Anders as tydens die bewind van Ian Smith verwerdig plaaslike koerantuitgewers hulle nie meer om eie beriggewers in Zimbabwe te hê nie. Byvoorbeeld, Naspers/Media24 sou geen behae daarin hê as so ‘n verslaggewer hom met ‘n stroom polities inkorrekte berigte voer nie. Dieselfde geld Namibië. Eintlik het die werklike lot van al die blankes in Suidelike Afrika in groot mate in die (buitelandse) hoofstroommedia vergete geraak.

Teen hierdie agtergrond het ek gehoop dat Rory Pilossof se boek, The unbearable whiteness of being: Farmers’ voices from Zimbabwe (Harare: Weaver Press & Claremont: UCT Press, 2012, 283p; Amazon Kindle $11,39), welkome verdere/nuwe inligting sou verskaf. Die boektitel sinspeel op Milan Kundera se roman, The unbearable lightness of being (1984). Pilossof se boek is blykbaar ‘n aanpassing van die doktorale proefskrif (Kindle 267) wat hy in 2010 aan die University of Sheffield voltooi het. Hy was agtereenvolgens akademies verbonde aan die universiteite Kaapstad en Pretoria en tans die Universiteit Vrystaat. Maar sy tuisdorp is in Suid-Carolina (6632). Sy verbintenis met Zimbabwe is: “My great-uncle was involved in large-scale cattle ranching in Matabeleland, so the Pilosoff name was well known in farming circles” (5128).

Die georganiseerde (blanke) landbouers, bekend as bv die Commercial Farmers’ Union (CFU), het blykbaar twyfel oor Pilossof se gesindheid/motiewe gehad en hom toegang tot hulle argiewe geweier (272, 5148). ‘n Ander navorsers, Angus Selby, het wel toegang verkry (408). Verder: “The National Archives of Zimbabwe and the Central Statistics Office were in such disrepair and disorder that doing any detailed research was inconceivable” (272). Pilosoff se navorsing steun dus in groot mate op inligting in die weeklikse tydskrif, The Farmer, enkele akademiese tesisse, die gepubliseerde outobiografieë en herinneringe van blankes en onderhoude wat met afgesette boere gevoer is. Oor die resultaat van sy ondersoek skryf hy: “The version I put forward is probably not one that most white farmers would agree with” (333). Hy etiketteer hierdie boere se standpunt as “affirmative parochialism” (338). Polities korrek gee hy die blankes (deels) die skuld vir die Bosoorlog en die plaasbesettings en -onteienings.

“Parochialism is usually invoked in a negative context, typically signifying the narrow, provincial or insular. However, emphasising the affirmative nature of the white farmers’ parochialism stresses that it was a chosen strategy. This does not negate or preclude a negative interpretation; it also opens the space for questioning the motives of this inward-looking approach by the white farming community and its leadership … The CFU sought to preserve the white farming community as it was, and felt the best way to do this was to promote its isolation and focus only on those issues that affected it. They insulated themselves from events around them by claiming to be ‘apolitical'” (1824). “Farmers retreated from the political arena in the belief that this was the most likely way to ensure their survival in Mugabe’s Zimbabwe” (1870). Volgens die HAT beteken parogiaal “bekrompe, benepe, eng.” Dit is dieselfde woord wat gebruik word om bv die Universiteit Stellenbosch van weleer te etiketteer. Oor Pilossof se negatiewe ingesteldheid jeens blankes en spesifiek hierdie boere kan daar kwalik twyfel wees.

Volgens die voorwoord is Pilossof se teks bedoel om die wit boere se kant van die saak te stel omdat die standpunt van die swartes reeds dikwels aandag gekry het. (Wanneer ek voortaan na boere verwys, word blanke boere bedoel.) Die tydperk onder bespreking is van die 1970’s (toe terrorisme in alle erns toegeslaan het) tot 2004. Pilossof het in 2006 na Zimbabwe gegaan en was verbonde aan die Research and Advocacy Unit en later Justice for Agriculture. Laasgenoemde het onderhoude met boere wat van hulle plase afgesit is, gevoer. Hierdie boere gebruik graag die volgende benamings vir die plaasbesetters: “terr” (‘n verkorting van “terroris”), “gook” (‘n term wat tydens die Amerikaanse stryd in Viëtnam vir hulle teenstanders gebruik is) en “mujiba … the Shona word for young boys who acted as informants and messengers for the guerrilla forces” (197; ook 4869).

Die breë tendens wat Pilossof bespeur, is dat die boere hulle tydens die Bosoorlog agter die blanke politieke bewind van Ian Smith geskaar het; veral sedert die eensydige onafhanklikheidsverklaring in 1965. Pilosoff noem Rhodesië ‘n “settler state” (4092). Boere en hulle besittings is daarom (soos in Suid-Afrika) as wettige teikens vir terrorisme beskou. Terrorisme is toe by die naam genoem. “Farmers were the front line in the war” (2017). Die CFU-president het in sy 1977-Kersboodskap belowe “that farmers would ‘remain the Frontier of our National effort’. For an apolitical entity, this was a very strong and clear message of support for the RF [Ian Smith’s Rhodesian Front] and the fight against the ‘terrorist’ threat” (2099).

Die aard van die terreurgebaseerde Bosoorlog is glo “never framed as such by white media” (3117). Oor voor die hand liggende sake is geswyg; ‘n geval van “people protect themselves through silences”, soos Carolyn Nordstrom dit gestel het (2984). Anthony Chennells het egter helder en duidelik gesê wat aan die gebeur is: “primitive space attempting to reabsorb civilised space” (3123). In die boeregemeenskap was daar ook insig in die vyand as “Communist-trained terrorists whose aim is to remove whites from the country and destroy their influence which in 89 short years [since 1890] has been the key to economic and social development unparalleled on the African continent” (3142).

Henry Kissinger en B.J. Vorster
Henry Kissinger en B.J. Vorster

In 1980 het die magsoorname deur swartes plaasgevind, danksy die medewerking van bv John Vorster (die Suid-Afrikaanse eerste minister), Henry Kissinger (die Amerikaanse minister van buitelandse sake) en Peter Carington (die Britse minister van buitelandse sake). Polissof noem dit “the perceived betrayal of [by?] South Africa” (2106). Toe het die boere hulle by die onverkwiklike nuwe situasie probeer aanpas; ook wat hulle taalgebruik betref. Soos Nelson Mandela in die jare negentig het Robert Mugabe aanvanklik versoenende uitlatings teenoor die blankes gemaak. Die Lancaster House-grondwet het bepaal dat grond tot 1990 slegs teen markverwante pryse deur ‘n gewillige verkoper en koper verhandel mag word (707). Daarna is die prys na “fair compensation” verander (796).

Toe Mugabe sy swart politieke teenstanders in die 1980’s in Matabeleland en die Middelande probeer uitroei het (die veldtog staan bekend as Gukurahundi), was die boere aanvanklik geneig om Mugabe ten minste amptelik te steun. Byvoorbeeld, in 1984: “The commercial farming sector is fully aligned with the Government’s fight for stability and law and order” (3263). Met verloop van tyd is baie boere egter vermoor: “By 1987, more than 50 farmers and their families had been murdered by dissidents” (3201). Die boere is ook tydens die Bosoorlog drasties uitgedun: “Farmers accounted for more than 50 per cent of white civilian deaths during the war” (654, 3584). Nogtans: “By 1990, 30 per cent fewer farmers were prodicing 20 per cent more output on almost 20 per cent less land” (775).

“After the signing of the Unity Accord in 1988 and the capitulation of [Joshua Nkomo’s] ZAPU, the security situation was resolved” (3368). Mugabe was egter nie lank sonder politieke opposisie nie. Die Movement for Democratic Change (MDC) het ontstaan. Die boere het hulle steun aan hierdie nuwe politieke party toegesê en aktief teen die Mugabe-bewind georganiseer. Mugabe het die referendum vir ‘n nuwe grondwet in Februarie 2000 verloor. “Mugabe and other party leaders ‘blamed the defeat on the white minority and … promised retaliation'” (2499). Die grondwet het bv bepaal dat Brittanje vir grondhervorming moet betaal. In die daaropvolgende Junie 2000-verkiesing het Mugabe, heel moontlik weens bedrog, geseëvier.

Hierna het vergelding in die vorm van plaasbesettings begin, bekend as jambanja, “state-sponsered lawlessness” (1190), wat tot op hede voortgesit word. Dit word as “the latest evolution of the struggle” beskou (1292). Weens hulle steun aan die MDC is die boere voortaan as opposisie-politici beskou en as sodanige behandel (1299). Soos ZAPU is die MDC in die Government of National Unity opgeneem (2669), wat swart mag solidariteit/konsolidasie teen die blankes bevorder het. Mugabe: “Let us bring home to the commercial farmers of the CFU that they have declared war against the people of Zimbabwe who have every determination to win it” (1307). Soos in Suid-Afrika is die boere die skuld vir die stadige pas van grondhervorming gegee (817). Mugabe het teruggekeer na sy onderneming tydens die Bosoorlog: “that not ‘one of the white exploiters [would be] allowed to keep a single acre of their land'” (726; ook 2056). Dit is soortgelyk aan bv Nelson Mandela en Jacob Zuma se stelling dat Suid-Afrika die swartes se land is, ‘n geval van “take what is rightfully ours” (2477). Na bykans vier eeue en ‘n voortreflike geskiedenis van eerder opbou as afbreek, het blankes in die oë van die ANC steeds, soos in Zimbabwe, die status van setlaars. In Zimbabwe “80 per cent of the land bought by white farmers was bought after independence” (4022). Elders word hierdie persentasie op 65 gestel (4100, 5690). Maar hoeveel swartes het ooit plase gekoop pleks van hulle gratis te ontvang? Maar dan word na blankes in Zimbabwe verwys as “the ones who stole the land” (4548). In Suid-Afrika kom Zuma met dieselfde bewering.

‘n Belangrike verskil tussen die Bosoorlog en Mugabe se grondhervorming is dat hoofsaaklik boere in afgeleë grensgebiede tydens die oorlog deur terroriste geteiken is terwyl grondbesetting en -onteiening potensieel alle boere bedreig: “While … with the vast majority of farming deaths, attacks and desertions occuring in the outlying border regions, the threat of land expropriation espoused by the nationalist movements affected the entire community” (3062). Pilosoff maak asof dit nie so erg is nie en probeer selfs die Mugabe-bewind (in ‘n mate) verontskuldig: “It should be remembered that, while the vast majority of farmers were forced from their land, only eleven white farmers were killed between 2000 and 2004 (and not all of these in actions sanctioned by government” (3442).

Sedert 2000 het die Zimbabwiese boere teruggekeer na hulle taalgebruik tydens die Bosoorlog deur na die plaasbesetters as bv terroriste te verwys. Pilosoff vra hom af of die boere se gesindheid regtig na 1980 verander het en kom tot hierdie gevolgtrekking: “The farmers largely retained the prejudices and biases that expressed themselves so evidently after 2000” (3672). “White farmers were now direct targets of the state. The realisation that they were under attack reinvigorated the often racist white farming discourses of the 1970s” (3379). “Many white farmers in the 1970s had predicted [what] was going to happen after independence” (3399), te wete dat “the true nature of black rule and Mugabe” (3379) na vore sou kom. Volgens Richard Winkfield “the disaster occuring in Zimbabwe was a typical manifestation of the broader decay of the continent” (3418).

Die swartes verwys na die plaasbesettings as die “Third Chimurenga” (1220). “The Third Chimurenga was designed to group all those who were against the government, into ‘the enemy’ … ‘enemies of the state’, and therefore beyond the pale of the rule of law” (1307). Die eerste twee Chimurenga’s verwys na die swart opstande teen blankes onder die leiding van Lobengula teen die einde van die 19de eeu (1284). Aan die begin van die huidige eeu kon die boere plaasuitsettings aanvanklik met hofbevele beveg. Maar Mugabe het hom nie aan hofuitsprake gesteur nie: “We want whites to learn that the land belongs to Zimbabweans” (1226). “The language employed, coupled with the government’s sanctioning of violence, meant that all those labelled as the opposition, or enemies of the state, were open to attack and violence without any legal protection from the state” (1314). Dit is veral die geval sedert Mugabe die getal regters in die hooggeregshof van vyf tot agt vermeerder en daarmee regspleging ‘n “pliant instrument of state power” gemaak het (1442).

Soos in Suid-Afrika was daar swartbewind-voorstanders in Rhodesië: Tydens die Bosoorlog “some farmers even supported the guerrilla fighters in their areas. Often this was done opportunistically in order to ensure safety from attack, but for some, such as Garfield Todd and Guy Clutton-Brock, ‘support for the nationalist forces was a matter of conviction'” (687). Kyk wat het twee Afrikaanssprekende boere na 2000 oor die plaasbesettings gedoen: “One of the most notable of these was its [CFU’s] backing of a plan formulated by Nick Swanepoel and John Bredenkamp – farm owners with close ties to [Mugabe’s] ZANU-PF – called the Zimbabwe Joint Resettlement Initiative (ZJRI), which proposed an immediate offer to government of one million hectares of land for planned and orderly resettlement, with a further four million hectares to follow over a longer period of time” (1394). Hiervan het niks tereg gekom nie, maar die voorstel het verdere verdeeldheid in die plaasgemeenskap veroorsaak.

Soos in Suid-Afrika was daar ook voorstelle vir die verdeling van plase wat dan die gesamentlike onderneming en eiendom van boere en besetters sou word (1495). “For the occupiers, it was a chance to get a foot in the door, observe the farming process and acquire their share in the growing of a crop they would put little or no input into. Usually, farmers were evicted before or during the harvest, leaving the occupiers to reap the profits” (1502). Dit kan as ‘n sprekende voorbeeld van Afrika-geregtigheid beskou word. Pilosoff skryf: “Even in post-colonial Zimbabwe farm labourers remained … junior partner[s]” (4947). Hulle was nie tevrede om (grootliks onverdiend) gelyke vennote te wees nie. Hulle wou die base van die plase wees, met katastrofiese gevolge.

Die landbou-oorskot is weens die grondhervormingsproses in voedseltekorte en hongersnood omskep. Die handelsanksies wat na 1965 ingestel is, het die boere verplig om te diversifiseer; ook omdat tabak om gesondheidsredes in onguns geraak het. Boere het oorgeskakel na tuinbou (bv blomme) en wildboerdery, onder meer weens vee- en ander diefstal. Asof die boere nie genoeg benadeel is nie, misbruik Pilossof hierdie verwikkelinge om boere te verwyt dat dit vir hulle om ekonomiese welvaart gaan en nie om patrioties die bevolking van kos te voorsien nie (605). Ook: “Land inequalities were dismissed as faults of the government’s misrule, and no attempt was made to discuss the inequalities of wealth” (3393).

Dit is eers in die latere hoofstukke dat Pilossof al hoe duideliker sy politieke gesindheid openbaar. Hy skryf deurgaans van die “Liberation War” en “guerrillas” en gebruik “terrorists” tussen aanhalingstekens. Maar selfs “bush war” is vir hom onaanvaarbaar: “The term ‘bush war’ … is saturated with racial undertones that are implicitly dismissive of the struggle for independence. For those who subscribe to the ‘bush war’ view of the conflict, a ‘war veteran’ was in fact a cowardly ‘terrorist’, rather than a soldier worthy of the title and fighting for a legitimate cause” (3405). “There was no apparent realisation that the guerrillas were human too, fighting and dying for a cause very real to them” (4198). Het die blankes nie in dieselfde mate as swartes die reg op lewe en eiendom nie?

Die tydskrif The Farmer word ook gekritiseer: “The magazine never admitted its complicity in the previous violence [hy verwys blykbaar na die boere se steun vir die MDC], but its sudden association with a claimed fellow victimhood is entirely ahistorical and reveals the silences and forgetting central to white farmer discourse” (3467). Die tydskrif het briewe gepubliseer oor “the ineptitude of black rule” (3519) en “the virtues of the colonialists” (3526). “The Farmer sought to identify with a glorious past that was threatened with extinction by [Mugabe’s] ZANU-PF” (3534). Pilosoff noem die boere se menings “colonial apology and romanticism” (3526).

“While the ‘genocide’ of Gukurahundi was evoked, many declared Mugabe’s actions against white farmers to be another genocide, or at least an ‘ethnic cleansing’. Yet most of these claims were utterly unconnected with events that were taking place. White farmers were certainly attacked, but they represented a very small proportion of the white population of Zimbabwe (around five per cent)” (3488). Die boere word beskuldig van “a lack of compassion for circumstances of the wider population” (3511), bedoelende swartes, bv plaaswerkers: “The fast-track land reforms had as much to do with them [farm workers] as it did with white landowners” (4000). “The farmer was utterly dependent on the cheap labour, and exploitation, of black workers to make their enterprises viable and successful” (4079).

Terselfdertyd wys Pilosoff egter ook op “a significant number of inefficient and incapable white famers … in the 1975/76 season … 60 per cent white-owned farms were not profitable enough to pay income tax” (4059). Goedkoop arbeid was dus nie ‘n wonderkuur nie. Ook: Hoeveel swart boere het inkomstebelasting betaal? Ten spyte van die voedseltekorte en selfs hongersnood wat Zimbabwe tans ervaar, skryf Pilosoff: “There is plenty of evidence to illustrate that black farmers were capable of producing enough food to feed the country” (4586).

Pilossof het dit ook teen die simpatie wat vir die boere weens plaasbesettings in die openbare pers (Afrika uitgesonderd – 3380) uitgespreek is: “What is surprising is the sheer quantity of that coverage, given the small number of white farmers [killed: 11 between 2000 and 2004 – 3442] and the actual scope of violence they have been exposed to” (3678). Die “actual scope of violence” was egter genoeg om boere verplig te laat voel om hulle plase/boerderye/inkomste/tuistes op te gee, dus ontworteling/ontheemding as die beste opsie te kies.

In die voorlaaste hoofstuk skryf Pilosoff: “Rhodesia, as a place and as a nation, no longer exists” (3780). Wit Rhodesiërs se herinneringsgeskrifte is glo “an attempt to keep that ‘imagined’ community or nation of Rhodesia alive” (3780). Dit pas hom om te skryf “Timothy Brennan observes that nations are ‘imaginary constructs’ whose existence depends on ‘an apparatus of cultural fictions'” (3771). Maar dit is Pilosoff wat beweer dat hierdie blankes aan geheueverlies ly (3467), bv oor wat hulle die swartes aangedoen het. Die werkers is glo uitgebuit, misbruik en mishandel (4079, 4185, 4192). Blanke nasionalisme en kultuur word deur Pilosoff ontken of verkleineer, maar nie swart nasionalisme en kultuur nie. By blankes is sulke dinge onregmatig, maar nie by swartes nie. By blankes noem hy hulle “myths” (3780): “Myths implies a collective perception and is basic to more complex formulations of ideology, to subsequent political programmes and to social attitudes” (3786). In werklikheid is die blankes, die lewendes en die (vermoorde) dooies, en hulle besittings, bv plase, konkrete realiteite en nie fiksie of mites nie.

Oor blankes se herinneringsgeskrifte: “What they write is tailored for a limited number of distinct groups: the farming community, white Rhodesian/Zimbabwean communities of the diaspora, and international white/western audiences”(3833). Van die “mites” wat verkondig word, is “those of the empty land, the hard-working white pastoralists and the lazy ‘Africans'” (3853; ook 4371). “Such beliefs in empty land deny the indigenous black populations a place of belonging … ‘Africans’ employed by the white man fit the model of pastoral paternalism” (3860). “Corruption by outside forces is blamed for the breakdown of the relationship between whites and blacks, thus absolving the whites of any wrongdoing or guilt” (3882). Enersyds ontken Pilosoff dat die boere ongerepte grond/”empty land” beset het. Andersyds verwyt hy hulle dat daar steeds “unutilised land” is (4185).

In die boere se vertellings “it is the physical landscape that is most important to the white settlers. Regardless of the political events, the country retains its image as a pastoral ideal. In believing this, the authors show a short-sightedness and inability to connect to the political and social currents, not only within Rhodesia with the rise of African nationalism, but within the region and the continent” (3897). Die boere het glo bly klou aan hulle “racist … archaic, colonial visions of Africa” (4157). Pilosoff noem dit “collective myopia” (883) en “white myopia” (4079).

“D Palamuni-Poi wrote in his study of ethnic autobiography that ‘the ethnic narrative presents an occasion for a subversive revision of the dominant version of history’. Here the competing history is that of [Mugabe’s] ZANU-PF, which has dogmatically maintained that white people do not belong in Zimbabwe, and are outsiders or non-citizens. These autobiographies and memoirs are a direct attempt to combat these notions and prove belonging. Secondly, these works are not just for outside or external audiences. They allow the community, regardless of how dispersed and fragmented it is, to see that there are still those from within who are telling its story and extolling its virtues. Thirdly, these writers are endowed with a particular responsibility. They are a select group of a select group, one which has taken on the role of documenting community traumas” (3925). Maar hierdie gedokumenteerde herinneringe word deur Pilosoff gekarakteriseer as “apologist accounts … often trying too hard to clear history and justify their position” (4271). “Written responses can be seen as displacement activity responding to political impotence” (4377); ‘n geval van “longing for a return to ‘the good old days'” (4382), “a perfect Rhodesian past” (4452).

Die outeur skryf soos volg oor sy benadering tot die onderhoude wat met afgesette boere gevoer is: “In order to write not simply an apologist account of white farmers in Zimbabwe [iets wat hy nie sal doen nie], or a tirade against an unchanged group of racist neo-colonialists who deserved exactly what they had coming to them [eintlik ‘n opsomming van sy standpunt], this source requires sensitive handling” (4680). “Some interviewees were so ‘comfortable’ that they had no qualms about using the racist or prejudiced language that pervaded white farming circles” (4723). Pilosoff noem dit “a manufactured tradition” (4770). Hy vertel van die “emotional breakdown” van sommige van die boere wat ondervra is, “the sense of loss and displacement”, die “extreme physical violence [wat teenspreek wat hy elders beweer – 3442] and psychological trauma” wat hulle ervaar het (4776). “The invasions put great strain on marriages and family lives” (4815). Maar harteloos ontsê Pilosoff hierdie mense die reg om emosionele taal ter uitdrukking van hulle gevoelens te gebruik.

Hierdie boere het ingewillig dat onderhoude met hulle gevoer word omdat Justice for Agriculture (JAG) se oogmerk is “to safeguard and support people directly affected, in whatever way possible, and to document and expose the injustices and human rights abuses being perpetrated against them” (4692). Meer as 300 onderhoude is gevoer (4704). As JAG-amptenaar het Pilosoff meer as 30 van hierdie onderhoude behartig. Hoewel hy hoofsaaklik laasgenoemde onderhoude in sy boek gebruik (4711), benut hy dit op ‘n ander manier as wat JAG se bedoeling was. Myns insiens het hy onder valse voorwendsels toegang tot JAG se inligting verkry; inligting waarop hy as amptenaar geen eiendomsreg het nie. Hy erken sy relaas “would not please JAG” (4736). Hy besef selfs dat hier ‘n etiese kwessie ter sprake is (4729). Ek vind die gebruik wat Pilosoff van hierdie inligting maak oneties: “The interviews provide a rich source from which to garner deeper, more nuanced insights” (4743). Sy oogmerke was negatief: om “factual inaccuracies, prejudices and faults” bloot te lê (4686), dus om die inligting ooreenkomstig sy agenda en vooroordele te vertolk.

“As in the Liberation War, the use of the term ‘gook’ to label these individuals [die plaasbesetters] denies them status [!] and negates the importance of the ‘war’ they fought and their actions in that war. The reinvigoration of ‘gook’ reveals not only a lack of recognition and acceptance amongst much of the white farming community of the Liberation War, but also their racial prejudices” (4860). “Actions in that war” verwys onder meer na moorde. “The murders acted as a form of psychological weapon to break the resistance of those who remained on the land” (4815). Dit is bekend dat baie van die plaasbesetters te jonk is om enige rol in die Bosoorlog te gehad het (1386, 1415, 3400). Hulle is dus nie oorlogsveterane nie.

“Describing these people [plaasbesetters] as mujibas denied them legitimacy as war veterans and called into question their role and standing [!] in the new land movements … It is important to realise that the white farmers have been highly instrumental in creating the ‘war vet’ that has become the stock image of the land occupations in Zimbabwe since 2000” (4886). “Twenty years after the end of the Liberation War, the white farming community was able to seamlessly fit the ‘land invasions’ into the paradigm of war” (4903).

“The enduring nature of such discourses suggests that there has been a limit to the ‘decolonisation of the mind’ for some (if not many) white farmers … The language used to talk about indigenous populations has failed to move away from that of the colonial era” (4912). “White farmers in Zimbabwe are ‘orphans of empire’, unable to progress past this state of being and thus ‘become’ Zimbabwean” (5109). “This failure to redefine themselves and others in the post-colonial setting, meant that white farmers remained trapped in a colonial past” (4926). Pilosoff verwag van die boere dat hulle hulle identiteit moet prysgee. Myns insiens sou selfs dit hulle nie gebaat het nie, want hulle voorkoms sou steeds blank wees, wat die rassistiese kern van Mugabe en diesulkes se beswaar teen hulle is.

Daar word gekla oor “the inadequacy of nutrition, education and health care on commercial farms” (4933). Maar dit is juis die plaasbesettings wat tot die vernietiging van skole en klinieke op die plase gelei het (1516). Dan skryf Pilosoff waaragtig: “While some commercial farms operated primary schools, very few offered any secondary education” (4941). As daar hoërskole op die plase was, sou Pilosoff seker die boere verwyt het dat daar nie universiteite is nie.

Wanneer boere van hulle plase afgesit word, het die regering sedert 2002 die grenselose vermetelheid om van hulle te vereis om “termination benefits, or ‘retrenchment packages'” aan hulle werkers te betaal. “These packages consisted of two months’ pay, plus a month’s pay for every year worked” (5008). “Gratuity packages for farm workers became a key strategy in breaking the alliance between farmers and workers” (5016). Wat in die praktyk gebeur, is dat werkers soms so gretig en kortsigtig is om hierdie korttermyn finansiële voordeel te geniet, dat hulle “conspired to ensure that farms were designated” vir beslaglegging (5016). “It was an incredibly effective tool for government” (5016).

Kyk hoe vertolk Pilosoff hierdie skandalige wanpraktyk, natuurlik met kritiek op die boere en sonder enige kritiek op die swartes: Die swart werkers “could see the writing on the wall before the white farmers [dus, die werkers is slimmer as die boere], and realised that retrenchment was probably their last opportunity to benefit from their farming employment before it was lost. None of the farmers offered their workers any leeway in this regard. Very little thought was given to how they would survive after their livelihoods were taken away. Rather, they were often blamed for not doing more to protect the farmer (despite the evident dangers in doing so)” (5038).

Nog ‘n voorbeeld van hoe dom die boere glo is: “A fundamental aspect of white farmers’ lack of understanding was an inability to comprehend the political dimensions of the land occupations, the deepening crisis after 2000, and the hopes that independence represented for the vast majority of the population” (5062). Is daardie hoop vir die meeste Zimbabwiërs verwesenlik of verydel? Die boere “generally failed to comprehend that black Zimbabweans suffered in similar ways and because of the same political crisis” (5081).

In 2005 het Mugabe Operation Murambatsvina van stapel gestuur. “Murambatsvina is a Shona term which means ‘clear out the filth'” (5316). “It sought to ‘cleanse’ the city of Harare by dismanteling the ‘informal’ sector of the economy, evicting urban homeless people and forcing them to move ‘back’ to the rural areas” (5087). Sowat 700 000 mense is verskuif. (Maar dan word daar in Suid-Afrika steen en been gekla oor 60 000 – ‘n oordrewe getal – wat ‘n halfeeu gelede uit die krotbuurt en misdaadnes Distrik Ses verskuif is.) ‘n Zimbabwiese minister het Murambatsvina en plaasbesettings met mekaar in verband gebring deur te sê: “White farmers are dirty and should be cleared out” (5095). Weer was die boere volgens Pilosoff onnosel: “White farmers largely failed to understand the proximity of these two events. Their inability to see the link between their situation and that of others left them isolated and disconnected” (5095).

Ek kan my kwalik ‘n meer weersinwekkende boek as Pilosoff s’n voorstel.

Leon Lemmer: Rassisme: ‘n kritiese ontleding

Rassisme is ‘n gewilde tema in die openbare diskoers, bv in die inligtingsmedia. Nathi Mthethwa, die minister van kuns en kultuur, wil blykbaar aan die voorpunt van die stryd teen rassisme wees. Kennelik dink hy dit is hoofsaaklik (indien nie uitsluitlik nie) blankes wat hulle aan rassisme skuldig maak. Rassisme gaan sekerlik ‘n slaansak in die komende verkiesings wees. Die grondwetlike opset en die beleidstoepassings van die ANC-regering is sodanig dat rassediskriminasie gekoester en rassisme gevolglik bevorder word. Rassediskriminasie was glo die groot fout van die blanke bewind. Desnieteenstaande is rassediskriminasie nie in die nuwe Suid-Afrika verbode nie. Pleks daarvan is rassediskriminasie in die grondwet verskans, mits dit teen blankes gepleeg word. My teks begin met verwysing na ‘n enkele boek, maar daar is so baie aspekte waaroor duidelikheid verkry moet word dat verskeie ander bronne bygehaal word.

George M Frederickson (1934-2008) was ‘n hoogleraar in geskiedenis aan die Stanford-universiteit. Hy het in die konteks van rassisme bekendheid verwerf met sy boek, White supremacy: A comparative study of American and South African history (1981). Daarmee betrek hy twee van die drie lande wat by uitstek met rassisme geassosieer word: Amerika (tydens slawerny en rasse-segregasie) en Suid-Afrika (tydens apartheid). Die ander land is Duitsland (tydens die Nazi-bewind). Uit die boektitel blyk dat die outeur blanke meerderwaardigheid die sluitsteen van rassisme wil maak. Ek gaan egter aandag skenk aan die boek wat Frederickson nader aan die einde van sy lewe gepubliseer het, waarin die onderwerp oorsiglik en saaklik behandel word: Racism: A short history (Princeton University Press, 2002/2015, 232p; Amazon Kindle $11,39).

Albert M Camarillo, van Meksikaanse oorsprong en ‘n oudkollega van Frederickson, vertel in die voorwoord hoe Frederickson en ander wit studente in die jare sestig na die suidelike state gereis het om aan die swartes se stryd om burgerregte deel te neem. As jong dosent aan North Western University het Frederickson verset teen Amerikaanse deelname aan die Viëtnamese oorlog aangehits en hom ook beywer vir die instelling van Black Studies as vak. Sy benadering tot rassegelykheid was passievol. By hom was daar ‘n “personal abhorrence for racism” (Kindle 82). Nie sonder oordrywing nie, noem Frederickson rassisme “demoting other people from the ranks of humanity on grounds of race or ethnicity” (87). In werklikheid verontmenslik rassisme nie letterlik nie. Dit is eerder ‘n geval dat mense se gevoelens nie altyd na behore in ag geneem is nie. Rassisme bevat volgens Frederickson drie kernelemente: “ideas of racial purity, cultural essentialism or particularism, and a ‘them’ vs ‘us'” (121). Rassisme is glo meer as “mere ethnocentric dislike and distrust of the Other” (204). Kortweg karakteriseer hy rassisme as “group-centered prejudice and snobbery” (155). As ‘n mens anders hierna kyk, kan gesê word: Hoe meer prestasie-arm ‘n groep is, hoe meer geneig/bereid sal sy lede wees om hulle identiteit in ‘n ander of groter groep te laat verwater.

Biologiese rassisme plaas die klem op ras- of bloedsuiwerheid, vandaar die verbod op inter-etniese geslagsverkeer en huwelike, want dit sal die groep se suiwerheid besoedel, dus die voortreflikheid van die ras verminder. Sedert die Tweede Wêreldoorlog het biologiese rassisme in onguns verval. Verskille in bloed is deur verwysings na die genetiese samestelling (DNS) van mense vervang. Deesdae word daar geredeneer dat mense eerder kultureel as biologies verskil, dus dat mense groepsgewys verskillend dink en doen, oftewel in leefwyse verskil. Maar die algemene, populêre of polities korrekte neiging is om verskille te ontken. Selfs geslagsverskille word deesdae toenemend ontken. Terselfdertyd word die verdoeseling van daardie verskille (bv tweeslagtigheid en selfdegeslaghuwelike) vir spesiale verering of simpatie uitgesonder.

Die rede waarom wesenlike verskille by mense ontken word, is omdat uitgegaan word van die veronderstelling dat daar ‘n enkele oeroorsprong vir die mensdom is. Toe was ‘n ons/hulle-onderskeid nie moontlik nie. Hierdie uitgangspunt vind ook uitdrukking in die slagspreuk dat almal gelyk gebore word. As daar in die praktyk ongelykheid (indiwidueel en veral groepsgewys) is, moet die (blanke) sondebokke geïdentifiseer word. In werklikheid het groepsverskille tussen mense oor eeue groot afmetings aangeneem; ook indiwiduele ongelykheid (bv verskille in talent) wat bv by kinders in dieselfde gesin waargeneem kan word. EO Wilson het tereg geskryf: “Given that humankind is a biological species, it should come as no shock to find that populations are to some extent genetically diverse in the physical and mental properties underlying social behavior … We are not compelled to believe in biological uniformity in order to affirm freedom and dignity” (On human nature, Cambridge: Harvard University Press, 1978, p 52).

Frederickson “poignantly states that ‘deterministic cultural particularism can do the work of biological racism quite effectively’, and in using this framework, he shows how American, German, and South African nationalism* produced regimes that segregated and annihilated populations deemed culturally and/or inherently racially different” (121). Frederickson poog om nie net wesenlike biologiese verskille te ontken nie, maar ook wesenlike kulturele verskille. Dit is egter vals om te impliseer dat swartes op grond van ras in Amerika en Suid-Afrika uitgeroei is. In albei lande het die swartes tydens die blanke bewind baie vinniger as die blankes toegeneem. Voorheen was daar wel pogings om die Indiane in Amerika uit te roei en veral Jode in Nazi-Duitsland. Rassisme kan enersyds die vorm van insluiting aanneem, bv dominansie en uitbuiting soos in slawerny en die huidige posisie van blankes in Suid-Afrika. Andersyds kan rassisme die vorm van uitsluiting aanneem, bv uitroeiing (soos by die Jode in Nazi-Duitsland) en uitdrywing (soos by die Asiate in Oos-Afrika en die blankes in Suidelike Afrika – Thabo Mbeki en ander ANC-kornuite het al herhaaldelik gesê blankes is vry om te emigreer; wittes word klaarblyklik nie deur die ANC na waarde geskat en gekoester nie).

[* Wanneer nasionalisme by blankes aangetref word, word dit verdag gemaak en dikwels verdoem. Swart (bv Afrika-) nasionalisme word egter aangeprys terwyl dit in verskeie lande (bv Kenia en Zimbabwe) misbruik is om minderheidsgroepe (bv blankes en Asiate) landuit te dryf of in ander opsigte te benadeel. Swartes wat vir blankes in die bres tree, word plaaslik as kokosneute (swart buite, wit binne) en in Amerika as Oreo-koekies geëtiketteer. Die beeld van die Oreo-koekie kan veel eerder gebruik word om die verswelging van blankes deur swartes te simboliseer: die wit lagie in die middel word deur die natuurlike aanwas van swartes asook (onwettige) immigrasie al hoe dunner gedruk.]

Ek onderskryf die onontkenbaarheid van kulturele verskille. Frederickson beweer dit was ook die standpunt van (sommige) voorstanders van apartheid: “The climate of world opinion in the wake of the Holocaust induced some apologists for apartheid to avoid straightforward biological racism and to rest their case for ‘separate development’ mainly on cultural rather than physical differences” (181). “No better example can be found of how a ‘cultural essentialism’ based on nationality [Afrikaner nationalism] can do the work of a racism based squarely on skin color or other physical characteristics” (187). Volgens Frederickson was apartheid dus “cultural racism” (198). Dit is ‘n skewe voorstelling van die saak. Velkleur (pigmentasie, melanien) kan ‘n biologiese aanduiding van kulturele verskille wees. As blankes en swartes kultureel (grootliks) identies was, sou ‘n onderskeid tussen ‘ons’ en ‘hulle’ gegrond op velkleur kwalik geregverdig kon word.

Histories was die religieus-kulturele vervolging van die Jode in die Middeleeue die begin van rassisme. Die term “rassisme” het eers met die opkoms van naziisme in die 1930’s in gebruik gekom. Maar reeds in antieke tye is stamgebondenheid en ‘n afkeer van vreemdelinge aangetref. Dit kan teruggevoer word na mense se natuurlike voorkeur vir eie familie, geloof/religie en kultuur, wat nie (noodwendig) bevooroordeeld of afkeuringswaardig hoef te wees nie. Waarteen Frederickson dit veral het, is as etniese groepe hiërargies georden word. Een etniese groep (bv jou eie) mag nie hoër, dus beter, as ‘n ander geag word nie. Rassemeerderwaardigheid is “mainly, if not exclusively, a product of the West” (215). Dit is moontlik dat die historiese meerderwaardige ingesteldheid van blankes op hulle wêreldwye bewese prestasie as etniese groep berus.

Daar bestaan verskillende rasse- of etniese groepe. Byvoorbeeld, die ANC-regering se beleid fokus daarop om sekere groepe (naamlik nie-wittes: bruines en Asiate, maar veral swartes) te bevoordeel en ‘n ander groep (naamlik wittes) te benadeel. Die toepassing van hierdie beleid geskied nie sonder (openlike) vyandigheid teenoor blankes nie. Blankes is plaaslik die verteenwoordigers van Westerse beskawing, in die vorm van veral Britse en Afrikanerkultuur. Westerse beskawing is gebaseer op en het ontwikkel uit vorige beskawings. Volgens George Reisman (Praag 21 November) is Westerse beskawing daarom nie (eksklusief) rasgegrond nie. Die aanvaarding en aanwending/ontginning en uitbouing/ontwikkeling van Westerse beskawing is potensieel aan enigeen beskikbaar. Volgens Reisman is Westerse beskawing die beste waartoe die mensdom tot op hede in staat is. Daar is aanduidings dat Asiate hierdie beskawing toenemend oorneem en verder ontwikkel. Vorentoe kan die beste beskawing (soos voorheen) in die Verre Ooste gesetel wees.

Die vraag is dus: Op grond waarvan word daar (polities korrek) ‘n verbod op hiërargie by (etniese) groepe geplaas? (Anders as voorheen mag selfs indiwidue, bv skoliere, nie openlik in bv akademiese rangorde geplaas word nie.) Op die oomblik lyk dit asof blankes ingevolge Westerse beskawing die verste en beste ontwikkel is en as navolgenswaardige voorbeeld vir minder ontwikkelde/ontwikkelende etniese groepe kan dien. Om indiwidue en groepe mense sonder meer gelyk te verklaar, is ‘n onbewese aanname.* Die moontlikheid dat indiwidue en groepe kan ontwikkel en potensieel gelyk kan word, word nie uitgesluit nie. Dat ‘n lang tydsverloop vir sodanige ontwikkeling nodig kan wees, is in die geval van sommige groepe waarskynlik. [* Wiskunde word op onbewese aannames (aksiomas) gebou, maar dit is omdat dit ‘n teoreties-idealistiese dissipline is wat op ons sintuiglike ervaringswêreld toegepas kan word, sonder om self ‘n empiriese wetenskap te wees. Daar is nie ‘n ander geldige manier om hierdie dissipline staan te maak nie.]

In die geval van die bepaling van rangorde by mense (indiwidue en groepe) is dit wel moontlik om dit empiries-wetenskaplik te doen. Byvoorbeeld, in die sielkunde is daar IK- (intelligensiekwosiënt) bepaling waarvolgens groepe in die Amerikaanse vakliteratuur* in die volgende rangorde (van hoog tot laag) geplaas word: Asiate, blankes, Latynse Amerikaners en swartes. Vir ander sake as intelligensie kan ‘n ander rangorde geld. In Jan van Riebeeck se tyd aan die Kaap het die San bo die ander etniese groepe uitgetoring vanweë hulle bekwaamheid as jagters. Dalk het die Khoi-Khoi die ander etniese groepe ore aangesit as dit kom by die vermoë om vuurmaakhout te versamel. Die blankes was in Van Riebeeck se tyd ongetwyfeld die beste seevaarders en huisbouers. Die punt is dat iedere etniese groepe in sekere opsigte beter as ander kan wees. As tot ‘n veralgemenende gevolgtrekking gekom wil word, sal gewigte/waardes aan al daardie opsigte toegeken moet word. Dan sal gesê kan word groep A is tans in hierdie geografiese gebied oor die algemeen beter as groep B en C. Op ‘n ander tyd en plek kan ‘n ander hiërargie geld. Maar dit gaan deurgaans om gemiddeldes (die klokkurwe). [* Bv Byron M Roth, The perils of diversity: Immigration and human nature (2011). Die IK-rangorde vir hierdie vier groepe bly deurgaans dieselfde maar die presiese getalle wissel ietwat van bron tot bron. Roth verstrek die volgende IK-toedeling: Asiate 105-107, blankes 102, Latynse Amerikaners 87-90 en swartes 85 – Kindle 1201.]

As die Amerikaners bevind die IK-hiërargie is Asiate, blankes, Latynse Amerikaners en swartes, beteken dit dat daar indiwiduele swartes kan wees wat ‘n hoër IK as die gemiddelde blanke of Asiaat het. Die IK van Asiate in Asië verskil van dié in Amerika. Insgelyks is die IK van swartes nie presies dieselfde in Afrika en Amerika nie. Ek as blanke maak vrede daarmee dat Asiate en Jode* se gemiddelde IK tans hoër as dié van nie-Joodse blankes is. Wetenskaplike navorsing oor intelligensie (ras- en geslagsgewys) behoort aangemoedig te word sodat ons objektiewe inligting kan hê oor bv of die ANC-regering (ook Naspers, die Universiteit Stellenbosch, ens) wys handel deur voorkeur aan swartes en vroue by aanstelling en bevordering te gee. In skool- en naskoolse onderwys sal die wetenskaplik-objektiewe bepaling van intellektuele vermoë tot groot voordeel van leerders aangewend kan word. Voorheen was daar aparte klasse vir leergestremdes in skole. Deesdae word leerders in primêre, sekondêre en tersiêre onderwys in groter mate as ooit tevore in dieselfde klas saamgegooi. Intellektuele differensiasie in bv vertraag, normaal/gemiddeld en begaaf en die onderrig van hierdie leerders in aparte klasse behoort beter akademiese prestasie tot gevolg te hê. Tans is onderrig oorwegend op die laagste gemene deler ingestel, met katastrofiese gevolge. [* Bv Richard Lynn, The chosen people: A study of Jewish intelligence and achievement (2011).]

Veral twee strategieë word gebruik om beswaar teen IK-bepaling te maak. Die een is dat dit ‘n instrument is wat deur blankes ter benadeling van nie-blankes ontwikkel is. Die verweer is dat deesdae toegegee word dat die gemiddelde intelligensie van Asiate hoër as dié van blankes is. In daardie sin bevoordeel blankes nie (bloot) hulleself met IK-bepaling nie. Verder korreleer die resultate in groot/redelike mate met bv (ekonomiese) prestasie en uitvindings. Die ander groot beswaar teen IK-toedeling in die na-Nazi-era is dat ras ‘n onakkurate begrip is. In die geval van bv Turke en Arabiere is daar heelwat waarheid in hierdie beswaar. By die Turke speel veral afkoms en by die Arabiere veral religie ‘n groot rol, maar nie altyd in deurslaggewende mate nie. Blankes is dwarsoor die aardbol versprei. Wat as blank in Noord-Amerika aanvaar word, is nie (presies) dieselfde as in Sentraal- en Suid-Amerika nie. In Amerika was die blankes aanvanklik van Angel-Saksiese en Noord-Europese/Nordiese oorsprong. Dit was eers na verloop van tyd dat immigrante uit Suid- en Oos-Europa, asook die Jode, as blankes beskou is. Bruines in die Suidelik-Afrika-konteks kan kwalik ‘n (enkele) ras genoem word, want bruin is eintlik ‘n versamelterm vir almal wat nie (onmiskenbaar) swart, wit of Asiaat is nie, bv Kaapse Maleiers, Namas, Griekwas en Basters. In die praktyk is ras soms op afkoms, dus biologies/geneties, gegrondves maar andersins word dit ook deur die polities-sosiale opset (soos by bruines in Suid-Afrika) bepaal. (Ali Rattansi, bron hier onder, beweer: “Social scientists now regard the stabilization of ethnic categories as a political process”, Kindle 1377.)

Wanneer ‘n mens oor rassisme skryf, word jy eintlik verplig om die term “ras” te gebruik. Ras is dikwels soos ‘n tapyt: daar is geen twyfel oor die aard daarvan in sy kern nie; die probleme kom veral voor aan die rante waar dit uitrafel. Ek verkies om eerder die volkekundige term “etnisiteit” te gebruik. Daar is geen twyfel dat bv die gesonde kern van die Afrikaanssprekende blankes hulleself as ‘n volk beskou nie, onder meer omdat hulle (in groot mate) dieselfde afkoms en kultuur het. Suksesvolle selfidentifisering kan die lakmoestoets vir geldige etniese etikettering wees. Die ANC pas sy etnies-gebaseerde beleid sonder amptelike rasklassifikasie ingevolge self- en amptenaarklassifikasie toe. Dieselfde vier breë kategorieë van die NP-regering word deur die ANC-regering gebruik en misbruik: in die volgorde van afnemende empatie: swart, bruin, Asiaat en blank (dus in groot mate die teenoorgestelde van die IK-rangorde).

In die vorige paragraaf het ek na die vakgebied volkekunde/antropologie verwys. Die studievoorwerp is die mens. Veral twee studieterreine of -benaderings kan onderskei word: fisiese of biologiese en sosiale of kulturele antropologie. In fisiese antropologie word mense waargeneem en gemeet soos in die natuurwetenskappe, bv skedelvorm en -grootte, vel- en oogkleur, haarkleur en -tekstuur, ens. In die na-Nazi-era het hierdie soort studie in onguns verval, al is outentieke wetenskaplike werk op hierdie terrein gedoen. Toe Die Burger (25.04.2013, p 10) berig dat ‘n mensskedel, ‘n stel glasoë en ‘n haarkleurkaart aan die lig gekom het wat moontlik voorheen deur die Universiteit Stellenbosch (US) se departement volkekunde vir onderrigdoeleindes gebruik is, het Russel Botman, toe die US-rektor, sonder versuim ‘n artikel daaroor in Rapport (28 April) gepubliseer om die blanke universiteit van weleer te diskrediteer deur daardie US met Nazi-bedrywighede te assosieer (Praag 28.04.2013).

As ons betroubare kennis wil vermeerder behoort enige persoon die vryheid te hê om oor enige voorwerp/onderwerp wat wetenskaplik ondersoek kan word, navorsing te doen; ook oor die mens, mits dit aan etiese voorskrifte voldoen. Dit is die kern van akademiese vryheid. Oor die gebruik/toepassing van sodanige verworwe kennis kan daar meningsverskil ontstaan. Die onderliggende motief van die Nazi-rasverbeteringsleer was om die Duitsers, na hulle vernederende nederlaag in die Eerste Wêreldoorlog, beter vir die toekoms toe te rus. In beginsel kan ‘n strewe na positiewe verbetering (seker) nie verkeerd wees nie. Dit kan verkieslik bo selfvergenoegdheid wees.

Die begrip ras is na die Tweede Wêreldoorlog verdag gemaak en as onakkuraat voorgestel. Rassuiwerheid is tot mite verklaar omdat dit in mindere mate voorkom as wat voorheen veronderstel is. Voorkeur is aan die begrip etnisiteit gegee. Terselfdertyd het fisiese antropologie sy prominensie ten gunste van kulturele antropologie ingeboet. Fisiese antropologie het sy wortels in die natuurwetenskappe terwyl kulturele antropologie ‘n sosiale wetenskap is waarin resultate makliker in ooreenstemming met mode-ideologieë (bv -politiek) gebring/gemanipuleer kan word. In vergelyking met kulturele kenmerke is fisiese eienskappe meer durend. Dink maar aan hoe radikaal sommige blankes, veral Afrikaners, hulle leefwyse in die nuwe Suid-Afrika aangepas het; veral wat hulle sê/voorgee. Soos in kulturele antropologie is ek geneig om eerder kulturele (bv waardes, taal) as biologiese (bv velkleur) verskille by mense te beklemtoon. Die voor die hand liggende waarheid is egter dat iedere mens ‘n eenheid van gees (wat in kultuur vergestalt word) en liggaam (bv brein) is.

‘n Mens as eenheid ly nie aan ‘n gekompartementaliseerde Descartesiaanse tweeslagtigheid nie. Daarom is kulturele verskynsels soos prestasie (“accomplishment”, danksy talent, bekwaamheid, kundigheid, vaardigheid, vindingrykheid – dikwels verkeerdelik as “bevoordeling” geëtiketteer) nie los te maak van intellektuele vermoë wat in die brein gesetel is nie. Hoewel die brein deur bv afdoende korrekte voeding, sintuiglike waarneming, ondervinding en onderrig tot verbeterde funksionering gestimuleer kan word, is dit ‘n feit dat sowel afkoms (“nature”) as opvoeding (“nurture”) intelligensie beïnvloed. Die gewig wat wetenskaplikes aan afkoms toeken, wissel van 40 tot 80%. (Rattansi, bron hier onder, skryf:

“It is important to clarify what the critics of the hereditarian position are not claiming. They do not argue that there is no genetic element in the determination of various abilities. Thus, nor are they arguing that all individual abilities and performances are completely environmentally determined” – Kindle 1295.).

Daar is die sensitiewe kwessie van breingrootte wat intelligensie medebepaal. (Dit is bv waarom daar tans erns met die bestryding van die Zika-siekte gemaak word.) Daar is deur wetenskaplikes bevind dat by breingrootte dieselfde etniese rangorde as by IK aangetref word. Dit volg dat dit ‘n mite is dat sogenaamde gelyke geleenthede, bv op skool en universiteit, gelyke resultate sal oplewer omdat afkoms/voorgeslagte uitkomste medebepaal. In 2012 het ‘n span wetenskaplikes onder die leiding van Paul Thompson bevind dat variasies van die geen HMGA2 breingrootte en dus intelligensie beïnvloed. Na bewering is die onderskeie (Amerikaanse) gemiddelde breingroottes in kubieke sentimeter soos volg: Asiate 1364, blankes 1347 en swartes 1267. “Since every cubic centimeter of braintissue contains millions of brain cells and billions of synapses, the race differences in brain size help to explain the race differences in IQ” (Henry E Garrett, IQ and race: The complete overview, Ostara Publications, 2nd ed, 2013, 88p; Amazon Kindle $6,78; 1266; kyk ook inligting op die internet, bv die berig in The New Observer, wat soms woordeliks dieselfde as Garrett se teks is).

Die wesenlike eendersheid van mense word in navolging van die gelykverklaring van almal gepredik. By die bevoordeling van sommige en die benadeling van ander etniese groepe gee die ANC egter ruim erkenning aan etniese verskille. Die voorneme is ook om met hierdie strategie tot in die oneindige voort te gaan, terwyl ‘n kernbeginsel van nie-rassisme is dat aan geen onderskeid permanente status verleen mag word nie: “The core function of racism [is] its assigning of fixed or permanent differences among human descent groups and using this attribution to justify their differential treatment” (Frederickson 2000). As etniese groep A (bv die Khoi-San) op ‘n bepaalde tydstip minder ontwikkeld as groep B (Van Riebeeck se blankes) was, mag nie beweer word dat dit altyd die geval sal wees nie.

Wat nodig is, is om te bepaal in watter opsigte en in watter mate daar sprake van gelykheid en wesenlike eendersheid by mense kan wees. Sodanige bepaling sal noodwendig (in ‘n mate) tyd en plek gebonde wees. Wat duidelik uit enige objektiewe, rasionele, wetenskaplike ondersoek sal blyk, is dat daar by die nastrewing van die ideaal van gelykheid en wesenlike eendersheid ‘n groot skeut utopie, dus onwerklikheid/onmoontlikheid, aanwesig is.

Ek haal vervolgens twee definisies van rassisme aan:

  • “Belief in, or set of implicit assumptions about, the superiority of one’s own race or ethnic group, often accompanied by prejudice against members of an ethnic group different from one’s own. Racism may be used to justify discrimination, verbal or physical abuse, or even genocide, as in Nazi Germany, or as practiced by European settlers against American Indians in both North and South America” (Collins World Encyclopedia, 1995).
  • “Veronderstelling dat karakter en bekwaamheid bepaal word deur ras – ‘n denkrigting wat aanneem dat ‘n besondere ras meerderwaardig is en die reg het om ander rasse te oorheers” (HAT, 2000).

Onverdraagsaamheid en vooroordeel*, in die sin van die foutiewe taksering van mense op grond van etnisiteit, ag ek afkeuringswaardig. Ook as vooroordeel uitdrukking in kwetsende taal of gedrag vind. Rassediskriminasie en -uitwissing is vir my ook onaanvaarbaar, maar albei kom in die nuwe Suid-Afrika voor. Karakter, hetsy goed of sleg, word nie (uitsluitlik) deur etnisiteit bepaal nie. Oorheersing van een etniese groep oor ‘n ander is sekerlik ongewens. Wat in Suid-Afrika gebeur het, is dat een groep, die blankes, lank oor ander groepe geheers het, maar daadwerklike pogings is aangewend om sommige groepe in staat te stel om selfregerend te word. In die nuwe Suid-Afrika oorheers een groep, die swartes, in oortreffende mate alle ander groepe. Die huidige situasie word voorgehou as eties voortrefliker as die vorige bestel. Waarin ek ‘n wrewel het, is dat almal (bv geletterdes en ongeletterdes, ingeligtes en oningeligtes, suksesvolles en misluktes) ingevolge een mens, een stem gelyk verklaar is en in dieselfde mate politieke inspraak het. Die resultaat is dat die meerderheid tydens verkiesings besluit wie regeer, pleks daarvan dat kwalitatiewe norme (geletterdheid, ingeligtheid, insig) verseker dat diegene wat die beste in staat is om te regeer aan die stuur van sake geplaas word. [* Frederickson noem die volgende voorbeeld van vooroordeel:

“The heritage of slavery and beliefs about the savagery of Africa engendered a white supremacist myth that blacks were an inherently unprogressive race, incapable of joining the modern world as efficient and productive people” (1266).]

Maar die kernelement in die twee bostaande definisies van rassisme is meerderwaardigheid. As blankes hulle in die ou Suid-Afrika meerderwaardig geag het, is hulle status as tweederangse burgers in die nuwe Suid-Afrika die teenoorgestelde. Swartes word ongetwyfeld ingevolge die veelgeprese huidige grondwet meer gelyk, dus hiërargies hoër, as blankes geag. Byvoorbeeld, daar mag rasgebaseerd ten gunste van swartes gediskrimineer word. Dit word regstellende aksie, transformasie, ens, genoem. Ingelyks word blankes in hierdie proses benadeel. Na analogie van die gelykheid van een mens, een stem word egter voorgegee dat almal op voortreflike wyse gelyk geag en behandel word. Maar suiwer objektief beskou, is alle etniese groepe in die praktyk nie (noodwendig) gelyk nie. Dit is sekerlik (teoreties) moontlik dat die vier bogenoemde breë plaaslike etniese groepe, A, B, C en D, veralgemenend op wetenskaplike gronde hiërargies gerangskik kan word. (Veralgemening/induksie is standaard wetenskaplike praktryk: Op grond van ‘n verteenwoordigende monster word gevolgtrekkings oor die groep as geheel gemaak. Dit is nie dieselfde as stereotipering in ‘n negatiewe sin nie. In die praktyk word stereotipering eintlik net opgehaal as iets negatiefs oor nie-wittes geopper word.)

My oogmerk met moontlike etniese rangordening is nie om myself of my groep, die blankes, potensieel meerderwaardige status te gee nie. My beswaar teen die onbewese/aksiomatiese/dogmatiese gelykverklaring van etniese groepe is dat dit ‘n sluwe manier is om blankes te diskrediteer; dus wittes in die beskuldigdebank te plaas. Die mode-uitgangspunt is dat alle etniese groepe gelyk is. Empiriese waarneming maak dit onbetwisbaar duidelik dat alle groepe in die praktyk nie gelyk is nie, bv wat welvaart, ontwikkeling, prestasie, ens, betref. Daarom word daar na sondebokke vir hierdie onverkwiklike ongelykheid gesoek. Die blankes word dan sonder meer die skuld vir die ongelykheid van etniese groepe gegee. Die blankes word beskuldig dat hulle ‘n geskiedenis het van die benadeling, vertrapping, uitbuiting, veronregting, verontmensliking, ens, van nie-wittes. ‘n Geldige verklaring vir al die hede se ongelykhede kan glo in die verlede gevind word. Pleks van in hierdie strik van selfveroordeling te trap, verkies ek om die opsie van die moontlike ongelykheid van etniese groepe oop te hou en om vir verdere wetenskaplike navorsing hieroor te pleit.

Wanneer oor rassisme gelees word, moet in gedagte gehou word wie die meeste van hierdie leesstof produseer: “Scholars who were hostile to what they were writing about have produced virtually all such examinations of racism” (Frederickson 2016). Die oorverligte Frederickson is ‘n sprekende voorbeeld hiervan. Dieselfde geld Ali Rattansi, Racism: A very short introduction (Oxford University Press, 2007, 209p; Amazon Kindle $5,92). Soos Frederickson gaan Rattansi uit van die eenheid van die mensdom: “Humanity cannot be divided into races” (1326). Soos ek verkies Rattansi om eerder van etnisiteit as ras te praat: “Ethnicity … is culturally defined and is not the same as the idea of biologically distinct races” (1288). Hy verkies “primarily cultural criteria to define a racial group” (1350). Dit word dan moontlik om aan verskynsels soos “belonging” en “identity” meer reg te laat geskied (1363).

Tereg onderskei Rattansi soorte en grade van rassisme. “Strong racism can be defined as the belief that separate, distinct, biologically defined races exist; that they can be hierarchically ordered on the basis of innate, and thus unalterable superior and inferior characteristics and abilities; and that hostility is natural between these races” (1456). Aan die einde van sy boek verskaf Rattansi die volgende samevatting: “Racism is not an irrational aberration. It has emerged in historically specific circumstances and has been inserted into the frames of interpretation and senses of belonging that are intrinsic features of human cultures” (2618). Wat dikwels as rassisme geëtiketteer word, is dus niks anders nie as die (gesonde) natuurlike verskynsel van soort wat soort soek; dus kultureel-etniese lojaliteit/gesentreerdheid en nie aanstootlike rassisme nie. Enoch Powell het dit treffend geformuleer, op ‘n wyse wat tot Afrikaners spreek: “An instinct to preserve an identity and defend a territory is one of the deepest and strongest implanted in mankind” (1587). Vir blankes en seker veral vir Afrikaners in Afrika gaan dit om oorlewing. Dit verklaar in groot mate waarom rasseskeiding, apartheid en afsonderlike ontwikkeling voorheen regeringsbeleid was. “Moving beyond racial frames of interpretation is not a medical but a cultural and political project” (2618). Ja, dit is nie ‘n mediese aangeleentheid nie. Bevrydingsteoloë het dinge aan die stert beet as hulle blankes siek noem en genesing en heling bepleit. Myns insiens raak Rattansi daarna onrealisties met die utopie wat hy in die vooruitsig stel: “Ideally, we need to enter a post-national and post-ethnic era” (2618).

Leon Lemmer: Michelle Obama, ‘n nasaat van slawe, en Chicago

Michelle Obama (gebore Robinson in 1964), die huidige Amerikaanse presidentsvrou, het in 2011 saam met haar twee dogters ‘n amptelike besoek aan Suid-Afrika gebring. Die reisprogram is deur die twee regerings goedgekeur. Geen poging is aangewend om uit te reik na die blanke bevolking van Suid-Afrika nie. Besoeke aan bv die Voortrekkermonument, Vrouemonument en Afrikaanse Taalmonument was glad nie deel van die reisplan nie. Geen erkenning is gegee aan die blankes onder wie se leiding hierdie land ontwikkel is nie. Michelle is oud en ingelig genoeg om te weet dat swartes nie ‘n land met so ‘n gevorderde infrastruktuur geskep het nie; sekerlik nie in Afrika nie. Waaroor ek telkens tydens hierdie besoek gewonder het, is of sulke feite aan die twee kinders verduidelik is; hoogs waarskynlik nie.

Michelle se voorgeslag was slawe in Suid-Carolina. Sy het in Chicago grootgeword en het ‘n ouer broer, Craig. In 1985 het sy die graad BA, met Sosiologie en African American Studies as hoofvakke, aan Princeton-universiteit verwerf. As jong student het sy haar aangematig om kritiek uit te spreek oor die onderrigmetodologie wat in die Franse klasse gebruik is (Colbert, bron hier onder, Kindle 566). In 1988 het sy die regsgraad JD aan Harvard-universiteit voltooi. Daar het sy om die aanstelling van meer swart dosente betoog. Drie dinge val op: haar beterweterigheid (sy takseer haarself as “brilliant and black”), die toeganklikheid van top Amerikaanse universiteite vir swartes omdat hulle buitensporige voorkeur by toelating en die toekenning van studiebeurse kry, en haar verknogtheid aan en vooropstelling van swartwees; maar dan kla sy as sy nie sonder meer in blanke geledere aanvaar is nie.

Sy beweer dat sy sowel rasse- as geslagsdiskriminasie ervaar het. Michelle onderskryf mode-verskynsels soos vroue- en geslags- (LGBT-) regte, selfdegeslaghuwelike en sy praat graag van gelykheid, gelyke geleenthede, geregtigheid, menswaardigheid, hoop, ens. Volgens haar is kerke dié plekke waar politieke bewustheid gekweek moet word. In 1992 is sy met Barack in die bevrydingsteoloog Jeremiah Wright (Praag 9 Januarie) se kerk getroud. Haar pa is in 1991 oorlede. Haar ma het in 2009 saam met die presidentspaar die Withuis betrek. Die Obamas se eie woning is in Chicago. Soos in Suid-Afrika word stadia in die stryd om swart mag kort-kort herdenk en dan doen die Obamas as presidentsegpaar graag daaraan mee.

David Colbert

Daar is al talle biografieë oor Michelle Obama gepubliseer. Ek het op een besluit wat haar politiek belig: David Colbert se Michelle Obama: An American story (Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 2009, 160p; Amazon Kindle $6,99). Ongelukkig is dit ‘n hagiografie in sy uiterste vorm. Die Obamas word uitgebeeld as die wonderlikste mense op aarde; twee mense wat die wêreld as’t ware soos die hemel maak. Die boek is in die aanvangsjaar van Barack Obama se presidentskap gepubliseer; toe alles moontlik in die openbare inligtingsmedia gedoen is om Amerikaners se verseker dat ‘n wonderlike tyd vir hulle voorlê. Daar word verwys na die klem wat Barack op verandering (“change”) gelê het, ten einde hom te distansieer van sy konserwatiewe voorganger, George W Bush. Barack se verkiesingslagspreuk was: “Yes We Can” (Kindle 29, 926). [Die veramerikaanste Wim de Villiers het in sy intreerede as rektor van die Universiteit Stellenbosch (US) blykbaar hierop gesinspeel deur telkens die frase “We can do it” as uitdrukking van sy veranderings-/transformasiemanie te gebruik (Praag 10 05 2015).]

Die toon/trant van Colbert se boek blyk uit sinne soos die volgende: Michelle Obama is “the first White House resident to descend from slaves” (40) en ‘n “famous home from that period [1792-1800] … built by slaves: the White House” (247). “Michelle’s great-great-grandfather, Jim Robinson, was a slave” (226). Michelle se voorsate word as voortreflik uitgebeeld, al het een ‘n afarm (269) en haar pa meervoudige sklerose gehad (275). Een voorsaat het na bewering die onmoontlike reggekry: “He taught himself to read and write” (280). ‘n Ander een was so fluks dat hy drie werke/betrekkings gelyktydig behartig het (286).

Daar word onder meer vertel dat blankes vanweë slawe-arbeid welvarend geword het: “The slave community … created this wealth” (p 209). Die slawe het glo Gullah, ‘n taal gebaseer op Engels, gepraat, maar “it borrows many of its words and much of its grammar from African languages” (215). Dit is die soort ding wat in pseudo-akademiese dissiplines soos Black Studies of African American Studies uitgedink word en eeder propaganda- as feitelik-wetenskaplike waarde het. In sowel Amerika as Suid-Afrika is daar baie mites oor slawetaal. Ek het voorheen daaroor geskryf: “Die ebonisering van Kaaps“.

Soos in Suid-Afrika was die swartes se stryd om burgerregte in Amerika gewelddadig, maar die geweldpleging deur swartes word glad nie in die boek genoem nie. Die gewelddadigheid van blankes word egter beklemtoon. “This was a period of great violence against African Americans” (308). Die Ku Klux Klan word ‘n “notorious hate group” genoem “that sought to terrorize African Americans” (308). Na die Eerste Wêreldoorlog “Ku Klux Klan members feared successful African Americans and were ready to do violence. The KKK and other groups and mobs even killed African American soldiers in uniform” (324). Weens sulke gebeure het Michelle se oupa na Chicago getrek (330). Sy sê: “He was proud of lineage” (340). Oor haar voorsate sê Michelle: “They were smart and worked hard … were able to lift themselves up” (373).

Van Michelle se moederskant af word gepoog om ‘n saak uit te maak dat daar Joodse (Cohen-) bloed is: “Michelle and the rest of her family believe there is at least one slave owner in her family tree” (357). In werklikheid is haar afstamming so duister soos dié van Barack (Praag 17 Januarie; kyk ook die leserreaksies). Michelle verduidelik dit soos volg: “A lot of times these stories get buried, because sometimes the pain of them makes it hard to want to remember” (362). Toe Barack in 2008 met sy presidensiële verkiesingsveldtog besig was, het hy gesê: “I am married to a black American who carries within her the blood of slaves and slave owners” (368). “Michelle is focused on the positive. ‘An important message in this journey is that we’re all linked'” (373).

As kind het Michelle ‘n “African American Barbie”-pop gehad (136). Sy het graag gelees en ook geleer om klavier te speel. Sy het ‘n opvlieënde humeur (153) maar dit word nie as ‘n negatiewe eienskap uitgebeeld nie; eerder as iets wat van haar ‘n presteerder (“achiever”) gemaak het. Sy het ‘n skool bygewoon “that reflected Chicago’s diversity” (392); “a melting pot” (432). Die kwotas was: 40% swart, 40% wit en 10% Spaanssprekende skoliere. “It didn’t recruit quite as many white students … even though standards were lowered for white students so more of them could get in” (426). (Soms/dikwels is die waarheid presies andersom, dus dat toelatingstandaarde vir swartes verlaag word.) Vir Michelle was daar uitdagings (“challenges”, 398), onder meer: “She was one of those students who do not do well in tests” (403). By geleentheid het sy by ‘n onderwyseres wat vir haar ‘n B-simbool gegegee het, daarop aangedring dat dit in ‘n A-simbool verander moet word (409).

Voor die 1960’s het Chicago rasgesegregeerde woongebiede gehad. Swartes het in oorbevolkte woonbuurte gebly en kon nie lenings bekom om huise te koop nie. “Because African Americans couldn’t easily leave, landlords took advantage of them. Buildings weren’t repaired. Rents were higher than elsewhere in the city” (449). (Soms/dikwels is die waarheid presies andersom, dus dat swartes minder of geen huur betaal nie.) In die 1960’s is woongebiedskeiding afgeskaf. “As African American families moved in, white families moved out” (449). “Property values went up in some neighbourhoods as African Americans moved in” (454). (Soms/dikwels is die waarheid presies andersom, dus dat eiendomspryse daal.) “Michelle’s experience at Whitney M Young* High School was a sign of how far the city had come” (471). In werklikheid staan Chicago deesdae as een van die mees geruïneerde Amerikaanse stede bekend. [* Whitney M Young (1921-1971) was ‘n swart politieke aktivis.]

Michelle het na universiteitstoelating geaspireer. Teen die einde van haar skoolloopbaan is egter aan haar gesê: “Your test scores aren’t high enough” (477). Haar broer was ‘n student aan Princeton-universiteit en sy het hom in 1981 daarheen gevolg. Swak skoolprestasie en onvoldoende studiegeld staan klaarblyklik nie in die weg van ‘n Amerikaanse swarte wat aan ‘n (top) universiteit wil studeer nie. In Suid-Afrika geskied universiteitstoelating en studiebeurstoekenning deesdae dikwels in groot mate ook op nie-akademiese rasgronde. Ek het onlangs oor die US se buitensporige, rasgebaseerde kriteria vir toelating tot mediese studie geskryf (Praag 28 November). Cecilia Denkema van Ladismith skryf: “My hart huil … vir my seun. Met 8 A-simbole en ‘n gemiddeld van 89% in die matriekeksamen kan hy geen plek vind om hom as ‘n dokter te bekwaam nie” (Die Burger, 16 Januarie, p 10). Geen reaksie op hierdie brief is gepubliseer nie.

Die bevrydingsteoloog Nico Koopman sal sulke blatante rassediskriminasie geregtigheid en gelyke behandeling vir almal noem. Mense soos die etiekkolos Anton van Niekerk en die militante feminis Amanda Gouws swyg soos die graf oor hierdie saak. Daar is myns insiens geen geldige manier waarop sodanige anti-akademiese immoraliteit goedgepraat kan word deur enigeen wat sy naam as akademikus werd is nie. In hierdie geval behoort geregverdigde verontwaardiging nie perke te ken nie. Desnieteenstaande word daar gewetenloos geswyg deur almal “wat ‘n verskil kan maak”. Wim de Villiers sal (seker) nie geroepe voel om iets aan die saak te doen nie, want dit is nie ‘n Open Stellenbosch-eis nie. Dit is onwaarskynlik dat hy ‘n oop gesprek hieroor sal aanmoedig of toelaat. Jimmy Volmink, die dekaan van die US se mediese fakulteit, sal dit (seker) ook nie oorweeg om aan die Denkema-seun plek bo ‘n akademies baie swakker nie-wit student te gee nie, want die standaardbeleid is om blatant teen wit kandidate te diskrimineer.

‘n Gebeurtenis wat Michelle oor haar tyd aan Princeton wêreldkundig gemaak het, is dat die familie van ‘n wit student, Catherine Rodrigue, beswaar geopper het omdat sy haar koshuiskamer met die swart Michelle moes deel (516): “Catherine is from the South [New Orleans] … We aren’t used to living with black people” (522). Michelle beskou dit as rassisme (528, 533). “Princeton did not admit its first regular African American student until 1947” (539). “The people running Princeton in Michelle’s time were determined to make up for the school’s [Princeton’s] ugly [!] past” (544). Dit is ‘n oordrewe stelling gebaseer op ‘n linkse politieke standpunt. In werklikheid geniet Princeton, gestig in 1746, reeds eeue lank wêreldwyd hoë akademiese aansien. ‘n Soortgelyke mentaliteit word in die nuwe Suid-Afrika aangetref, wanneer beweer word dat die land ‘n afgryslik slegte verlede het, terwyl dit bloot die politieke sienswyse van veral die ANC en sy meelopers weerspieël. In werklikheid het Suid-Afrika tydens die blanke bewind eeue lank in baie opsigte ‘n voortreflike geskiedenis gehad.

Princeton het in 1969 die eerste keer vrouestudente toegelaat (550). Dit is nie so sleg soos die outeur, Colbert, dit laat klink nie, want in Amerika was daar ‘n tradisie van afsonderlike universiteite vir mans en vroue; net soos daar steeds sulke skole in Suid-Afrika is. Colbert vertolk hierdie situasie sodat dit moet lyk asof Michelle veronreg is. “Some of the professors and other university staff believed they [women students] were not intelligent enough to understand the work. So Michelle had it doubly hard … Some of the alumni … were concerned about lower academic standards” (550). Dit is die bekende storie dat swartes dubbel so hard soos blankes vir dieselfde erkenning moet werk. Oor swart bevoordeling word gerieflikheidshalwe geswyg.

Nog ‘n onreg wat Colbert probeer staanmaak, is betreffende “eating clubs”. “Jews were excluded until the 1960s … women until 1990 … Michelle didn’t try to join a club. The idea behind them didn’t fit her personality” (577). By sommige klubs* was daar glo ‘n “culture of drunkenness … In that environment, a lot of things got said to people that might not be said when people were sober, and some of these things were disparaging racial comments” (577). Kortom, (sommige) blanke studente is dronkgatte en rassiste. Iets soortgelyks word nie van swart studente gesê of geïmpliseer nie. [* In Suid-Afrika word in hierdie konteks na “braaivleisvure” verwys.]

Let op hoe die outeur sake verder ten gunste van Michelle plooi: “She had chosen Princeton because it represented the wider world: new people, new experiences, new opportunities. She was not there to create a narrow, country club life surrounded by people just like her.* At Whitney M Young High School, she had been in a community of students who, like her, wanted to break down barriers. At Princeton, the social life was based on creating walls. Some students had selected the school [Princeton] because of those traditions” (582). “Instead of joining an eating club, Michelle joined Stevenson Hall, an alternative student center that had been formed in the late 1960s as part of a [black?] student-led movement to open the university to new social and academic ideas … Stevenson Hall had a kosher kitchen, because one of its roles was to provide a place to eat for Orthodox Jews” (588). “Michelle also spent a lot of time at the Third World Center, which had been established for minority students” (593). [* Dit herinner aan die blanke, Afrikaanse US van weleer wat deesdae suiwer ingevolge die mode-politiek as parogiaal of kleinburgerlik of benepe geëtiketteer word.]

As deel van haar studie het Michelle ‘n tesis voltooi op grond waarvan beweer is “Michelle hates white people … What scared the critics was the paper’s discussion of the isolation and rejection Michelle experienced at Princeton” (604). Sy het geskryf: “My experiences at Princeton have made me far more aware of my ‘Blackness’ than ever before. I have found that Princeton, no matter how liberal and open-minded some of my White professors and classmates try [!] to be toward me, I sometimes feel like a visitor on campus, as if I really don’t belong” (609). Dit is die gebruiklike versugting van ‘n swarte wat glo nie welkom genoeg laat voel is nie.* Sulke subjektiwiteite hoort myns insiens nie in ‘n akademies-wetenskaplike tesis nie. Selfs Colbert het sy bedenkinge oor wat Michelle geskryf het: “Not every word was perfect” (615). Michelle opper ook ander besware teen Princeton: “It had only five tenured African American professors. The Afro-American Studies department offered only four courses in the spring semester of her senior year” (626). Sy beoordeel Princeton heeltemal uit die oogpunt van swartes. Geen poging word aangewend om die universiteit uit ‘n breër akademiese perspektief te evalueer nie. [* Dit vind deesdae weerklank aan die US wat “‘n inklusiewe, verwelkomende tuiste … ‘n koesterende omgewing” (US-webwerf 21 Januarie) vir veral swartes wil wees.]

Van Princeton af is Michelle na Harvard om drie jaar lank in die regte te studeer. “She was more likely to disagree with a teacher than with a fellow student … true to her pattern, she challenged people in authority” (647). Sy het toe heelwat tyd in die regshulpkantoor deurgebring, wat seker gratis regshulp aan bv swartes verleen het. Daarna het sy ‘n betrekking in ‘n groot regsfirma in Chicago aanvaar. Sommige van haar kollegas het haar daar as “too demanding” ervaar (658). Barack het later by dieselfde onderneming begin werk. “They dated for three years” (781). In 1992 is hulle getroud. Hy was glo net so “accomplished” (758) en het net soveel “authenticity” (764) as sy.

Die wêreld is, volgens Barack, soms “disappointing and unfair – but our job as American citizens is to work toward building the world as it should be” (769). Michelle: “Real change comes from having enough comfort to be really honest and say something very uncomfortable” (860). Waarop dit neerkom, is dat albei Obamas aktiviste vir swart mag is. “Barack was frustrated by his own career. Although he was at a law firm that handled a lot of community service work, his cases hadn’t led to the sweeping changes he hoped to achieve” (866). In 1995 het hy hom vir die Illinois State Senate in Springfield verkiesbaar gestel. In 1997 is hy as staatsenator ingesweer. Michelle het die Chicago-universiteit se direkteur van gemeenskapsdiens geword, “a sign of how far the city had come” (880). In 1998 en 2001 is hulle twee kinders gebore. Terselfdertyd het die Obamas geldelike en huweliksprobleme ondervind. In 2004 het Barack ‘n US senator in Washington DC en in 2009 die Amerikaanse president geword. Michelle het Barack beskryf as “a smart man with a good heart” (968). Toe hy in 2008 die Demokratiese Party se presidentskandidaat geword het, het Michelle gesê: “For the first time in my adult life, I am really proud of my country” (1007).

Die indruk wat ek het, is dat die Obamas hulle eerder by die swartes as Amerikaners in die algemeen skaar en dat swartheid hulle albei veel eerder buitensporig bevoordeel as benadeel het. Hulle kan gerus meer erkenning aan die deugde van die Amerikaanse blank-oorheerste stelsel gee en veel groter beskeidenheid oor hulle eie gewaande prestasies aan die dag lê.

Paul Kersey

Daar is ‘n lesenswaardige Wikipedia-artikel oor “History of African Americans in Chicago.” As teenhanger vir Colbert se linkse boek gaan ek kortliks aanhaal uit Paul Kersey se Second city confidential: The black experience in Chicagoland (SBPDL Books, 2013, 266p; Amazon Kindle $7,97). Ek onderskryf nie (noodwendig) alles wat hy sê (sonder meer) nie. Weens ‘n gebrek aan ruimte bespreek ek nie die aanhalings nie. Ek moet ongelukkig ook ‘n redelike mate van kennis van Amerikaanse toestande veronderstel. Lesers moet maar self besluit in hoeverre hierdie aangeleenthede plaaslik ter sake is.

Barack Obama “recently told a black radio host in Chicago that his second term will focus on ‘communities of color'” (2767). Hy sê: “Chicago in many ways is the capital of the African-American community in the country” (704). Hy het daar as “community organizer” gewerk (Praag 17 Januarie). Oor die geruïneerde Chicago skryf Kersey: “The Chicago of Barack Obama is here. Congrats on that community organizing” (3622). Van Barack se mentor sê Kersey: “Saul Alinsky got his start ruining the quality of neighborhoods, communities, and cities, by trying to integrate Chicago” (1529). Oor die Obamas het die inwoners “no fear at all in talking about what a sham their marriage is and how the two of them benefited from affirmative action and white guilt their entire lives” (3310).

Die hoërskool wat Michelle bygewoon het, Whitney M Young, word spesifiek deur Kersey genoem (2849). “Chicago Public Schools … are basically low-level detention facilities; they exist to babysit … the public school system in Chicago operates as a low-level prison facility” (2859). Kersey verwys hier na die aanwesigheid van metaalverklikkers, veiligheidskameras, sekuriteitspersoneel en polisie, wat kenmerkend van al hierdie skole is. “There are an average of seven security guards at each high school” (2964). “It’s almost impossible to enforce academic standards in this kind of environment. It’s almost impossible to maintain even basic safety, except at an incredible cost” (3063). “Parents just pray their children come home in one piece” (3069).

Weens die invloei van swartes “property values were utterly dismantled, meaning the destruction of the work of a lifetime for working class white families” (961). “Too much had been invested in the cities to abandon them … How can we keep cities that represent the toil and sweat and invested labor and capital of generations from becoming ghost towns?” (3713). [‘n Soortgelyke vraag kan oor ‘n land soos Suid-Afrika gevra word. Maar in F Scott Fitzgerald se The great gatsby (1925) word na aanleiding van Lothrop Stoddard se boek (Praag 28.02.2015) gesê: “The white race … will be utterly submerged … it’s been proved” Kersey: “Chicago is the evidence” (3751).]

“After whites left, property values dropped in heavily black-areas of the city” (911). “Living in areas with few (if any) Black people is the surest indicator of high property value, quality schools, and low crime rates” (1150). “For local officials, crime is like the weather: Everyone talks about it, but they often feel they cannot really do much about it” (1745). “The cheapness of both life and property values is directly correlated to the almost exclusively black population found there” (1922); veral in Suid-Chicago. “Residents slept in their bathtubs to avoid bullets” (1933). “The slightest use of force screams ‘police brutality’ to this community” (2041).

Oorverligte blankes en swartes “place all blame for black failure and dysfunction on anyone but black people themselves” (449). “Everything blacks do is but a function of something that whites are doing to them, or something that whites are failing to do for them” (1127). “The world order … mandates that all failures of the Black community be blamed on the lingering effects of slavery, the persistent and entrenched perfidy of white racism, and, of course, white privilege” (1291). Kersey verwys na ‘n geval van “blaming Pilgrims [Founding Fathers] and Sarah Palin for the high levels of Black violence in the Second City” (3493). New York is “the First City”.

“The poor have always been with us, but not the levels of violent crime that exist today in the ghettos of Chicago and the rest of America” (534). “Doesn’t crime correlate to poverty? Nope … Black people create both poverty and crime” (1251). “Plenty of white people in America live in poverty, but crime rates are nowehere near that of black America – in Chicago or any city for that matter” (3373). Veralgemenend kan gesê word ‘n derde van Chicago se bevolking is swart, maar hulle is vir driekwart van die misdaad verantwoordelik.

“The state … had ceded authority to Organized Blackness because of the fear of either black riots or black boycotts in white areas of the city” (575). “There is no reform possible when the State is held captive by the fear of black riots or black boycotts unleashed by Organized Blackness” (683).

‘n Algemene verskynsel is “blaming ‘apartheid’ (one of the most overused words by leftists now) for the problems that Black people cause in their communities” (1143). “The reality is that blacks as a bloc want racial preferences, government aid, racial redistribution of wealth” (3197). “Any negative action of Black people isn’t representative of their entire race, while conversely, any negative action by a white person is representative of their entire race and the guilt is equally shared and distributed among all white people” (3594).

In Kersey se teks is die formulering dikwels nie na wense nie en daar is te veel herhaling. Die redigering laat veel te wense oor. Nogtans sluit die outeur sy boek sterk af in die nawoord. Chicago is volgens hom vernietig weens die migrasie van swartes uit die suidelike state en omdat baie van hulle sedertdien op staatstoelaes oorleef/floreer. Dié situasie is nie uitsluitlik die skuld van swartes nie. “It was white people who let this situation occur – and still do” (3766). Martin Luther King “led an effort to desegregate Chicago neighborhoods in the summer of 1966” (3783). “Chicago’s white neighborhoods were ultimately broken with the efforts of ‘organizers’ like Saul Alinsky” (3794).

“White Americans must make three critical realizations. First, they exist, as a people, as the core population that created the country, and as a collective entity with real interests that deserve representation. Second, other peoples, especially blacks, simply can not maintain the kind of civilization [culture?] that whites created, and a successful city can not be transferred over to a foreign people without dire consequences. Finally, restrictive covenants and other legal protections for whites were designed to prevent precisely what has happened in the Chicago of today. Whites, if they want to have decent communities for their families, must insist that the community has a collective right to defend its own existence” (3799).

“White privilege is a lie” (3805). “Whites, as a people, are powerless. Any white with power survives only insofar as he agrees to serve as a collaborator, a quisling, a traitor. Equality is a fiction. Diversity is a disaster. Multiculturalism is a cancer. If a city is to be anything more than a playground for the rich and a holding pen for the poor, it requires collective action. More than that, it requires that whites simply refuse to accept a morality that mandates they must be destroyed” (3811).

Kersey verwys na Ayn Rand (Praag 23 Januarie) se “Sanction of the Victim”: “In today’s world, it is the very people who are oppressed and crushed by state power who are told that they deserve it. Whites chased out of their communities, beaten in the streets, and openly despised by their government are told they are ‘privileged’. Most believe it. They may complain occassionally, let off some steam after having a few beers [wanneer vleis gebraai word], maybe even whisper some quiet words of dissent (after looking over their shoulders carefully, as the oppressed have to do). Nonetheless, they really believe they do not have the right to protest what is being done to them” (3817).

“White Americans don’t need an extreme ideology, fanatical racism, or revolutionary slogans … Whites simply need to lay down the ‘white man’s burden’ [Rudyard Kipling’s poem] of paying for people who despise them. Whites don’t need to hurt other people, rule other people, or dispossess other people. They simply need the right to be left alone [ie freedom] – and build cities like the Chicago that once was … that future will only arrive if whites have the courage – and common sense – of their forebears and can cast off a poisonous ideology of egalitarianism designed to enslave them” (3823).

“Whites have the right to defend their communities from being dispossessed. They have the right to build safe schools. They have the right to be safe from … criminals. They have the right to defend themselves. They have the right to govern themselves, not be governed by the people they involuntarily have to support. Chicago doesn’t have to be this way. America doesn’t have to be this way. The world doesn’t have to be this way. And we don’t need ‘white supremacy’ … to change the world. White Americans simply have to declare – and be willing to defend – a simple proclamation. ‘Let my people go'” (3829), oftewel “Laat my volk gaan” (Eksodus 8:1).

Of moet ons eerder polities korrek reageer? Chicago is geruïneer. Moenie die Obamas die skuld gee nie. Suid-Afrika is opgedonder. Moenie die Mandelas die skuld gee nie. Op Robbeneiland kon hulle nie die land verwoes nie. Hulle moes eers vryheid beërwe. Die stelsel moet die skuld kry. Die stelsel is altyd wit; selfs wanneer pers tot swart bewimpel word. “Hemel behoede die fyngesnaarde wat drie-uur soggens wakker lê aan die suidpunt van Afrika” (Lien Botha, Wonderboom, Kaapstad: Queillerie, 2015, p 60).

Leon Lemmer: Universiteit Stellenbosch: Die swanesang van Afrikaans

Max du Preez is glo “keelvol” vir die taaldebat aan die Universiteit Stellenbosch (US), maar hy het onlangs in sy rubriek Skuinskyk (kyk hier onder) weer daaroor geskryf. Ek sal dit na dese waarskynlik ook nie die moeite werd vind om weer oor hierdie onderwerp te skryf nie. My rede is: Die stryd om Afrikaans aan die US is verlore. Ek skryf hier oor die swanesang van Afrikaans; ongelukkig nie net aan die US nie, want Afrikaans sal uiteindelik op veel meer terreine vernietig word. Dit is deel van die bitter vrugte van FW de Klerk en sy meelopers se skandalige en mandaatlose algehele politieke magsoorgawe.

Jan Heunis het die jongste salvo’s oor Afrikaans ingelui met ‘n artikel waarin hy Sandra Liebenberg en AJ van der Walt se skrywe (kyk Praag 23 Desember) deeglik kritiseer; ook vanuit ‘n regsoogpunt (LitNet 20 Januarie; ook Netwerk24, 21 Januarie). Heunis se standpunt is dat Afrikaans, as dit nie meer die primêre US-onderrigtaal mag wees nie, ten minste gelyke status met Engels moet hê. Hy toon aan dat die US-bestuur hom verlede jaar aangematig het om Engels tot die primêre onderrigtaal te verklaar terwyl die taalbeleid na senaatsgoedkeuring deur die US-raad bepaal moet word.

Jean Oosthuizen het onder die opskrif “Quo vadis Maties?” rapporteer oor gesprekke wat hy met Christo Viljoen as voorsitter en Heunis as ondervoorsitter van die US-konvokasie gevoer het (LitNet 20 Januarie). Oosthuizen het ook oor die jaarvergadering van die konvokasie verslag gelewer: “Haal af die Bosch se maskers, vra Maties” (LitNet 27 Januarie). Op die US-webwerf (27 Januarie) is ook verslag oor die konvokasiebyeenkoms gedoen. Met Heunis het Oosthuizen nabetragting oor die konvokasiebyeenkoms gehou: “US-taaldebat: ‘Ons sal luister, maar ons sal nie stilbly nie'” (LitNet 3 deser). Heunis is tot nuwe voorsitter van die konvokasie verkies en hy het hom ook tot die US-raad verkiesbaar gestel.

Wim de Villiers, die US-rektor, het die akademiese jaar op 25 Januarie begin met ‘n boodskap aan die personeel en studente. Vir hom bly transformasie, oftewel ANC-gedienstigheid,* ‘n prioriteit. Hy gaan myns insiens ook voort om nie-uitvoering aan die US-raadsbesluit te gee waarvolgens Afrikaans en Engels gelyke status moet hê. Onderrig in Afrikaans en Engels sal in gevalle waar daar baie studente is in aparte klasse (parallelle-onderrig) aangebied word, maar “kennisoordrag in lesings (kleiner groepe) moet ten minste in Engels plaasvind” (US-webwerf 26 Januarie). Veral van vanjaar af sal Afrikaans in kleiner (dus die oorgrote meerderheid) klasse myns insiens, op inisiatief van De Villiers, in die meeste gevalle (grootliks) verdwyn.

[* Die “pligte en verantwoordelikhede” van die viserektor vir transformasie word soos volg omskryf: “Verseker dat transformasiedoelstellings belyn is met beide die veranderende transformasie-agenda van Hoër Onderwys asook met transformasie-inisiatiewe wat hul oorsprong in die breër universiteitsgemeenskap het” (Sake-Rapport, 10 Januarie, p 6). Aan die US moet daar dus nie onafhanklik gedink en gepoog word om die ANC-kamerade (bv kommuniste soos die minister van hoër onderwys, Blade Nzimande, en sy kommunistiese direkteur-generaal, Gwebs Qonde) uit te oorlê nie. Die viserektor vir transformasie is per definisie of voorskrif ‘n onderdanige ANC-kruiper. Ons het hier ‘n Rut- (US) Naomi- (ANC) verhouding: “Waar u gaan, sal ek gaan” (Rut 1:16). Die neo-US is ‘n bespotting van universitêre outonomie.]

Die lot van Afrikaans is op Dinsdag, 26 Januarie, grootliks verseël toe die US-konvokasie se jaarlikse vergadering plaasgevind het. As sprekers het opgetree Breyten Breytenbach, Lovelyn Nwadeyi en Wim de Villiers. Christo Viljoen het as uittredende voorsitter sy afskeidsrede gelewer. Al vier hierdie toesprake is volledig op LitNet gepubliseer: Breytenbach (26 Januarie), Nwadeyi (27 Januarie), De Villiers (27 Januarie) en Viljoen (28 Januarie). Geredigeerde weergawes is op Netwerk24 gepubliseer.

Breyten Breytenbach

Breyten Breytenbach het ontluik as een van die voorste stryders om die behou van Afrikaans aan die US. Namate hy ouer word, kom die Boer in hom al hoe meer aan die bod. Hy het kritiek op sowel die US-bestuur as die ANC-regering uitgespreek. Die US was “nog altyd … gedienstiglik teenoor die heersers van die oomblik;” eers die NP- en nou die ANC-regering. “Tog opvallend hoeveel van hierdie beleidsbesluite as ‘t ware in donker agterkamers aanmekaargetimmer en dan as onvermydelik en weldeurdag aan die groter gemeenskap voorgehou word. ‘n Mens vra jou af watter klug hier opgevoer word, watter soort swartvoetjiesoekerigheid dit is.” Hy noem dit “voldonge dade van besluitneming agter sluiers.” Breytenbach het ongetwfeld die De Villiers-US se besluit om die universiteit te verengels in gedagte. Later verwys hy na “die gemaskerde ‘bestuurders’ wat kaatjies van die baan wil wees met ondeursigtige mandate.” Dit dui myns insiens op die gekonkel ten koste van Afrikaans wat reeds sedert Chris Brink se rektorskap (2002-2007) plaasvind sonder dat die US-raad na behore ingelig word.

“Ons moet die maskers afhaal en ophou om die verfoeilike Suid-Afrikaanse kuns van dubbelpraat en dubbeldink te beoefen. As ons nie ‘n helderheid bevorder omtrent wie ons is en waarnatoe ons wil beweeg nie, word ons gedwing tot onaanvaarbare en beskamende kompromieë wat almal onbevredig laat.” Breytenbach vra: “Hoe het dit gebeur dat opgeleide mense kon buig voor die Orwelliaanse newspeak om ‘n woord en ‘n begrip soos transformasie uit te hol … tot die slogan van ‘om wit met swart te vervang’?” Hy verwys dan na die US-bestuur (spesifiek De Villiers) se begeerte om “nuwe Afrikane” of “wêreldburgers” te skep “deur die plaaslike te ontken en prys te gee met ‘n saambeweeg in die stuwing na gelykmaking tot die laagste gemene deler.” “Mens soek nie … teelplase vir polities korrekte kuddes selfbeheptes nie.”

Breytenbach kom die ANC-regering by deur te praat van “‘n pseudoversoening waar gedans moet word na die diktatpype van die onbevoegde populiste aan bewind wat nie eens die bedoeling het om vir die gelag te betaal nie.” “Die staat wat … verswelg in die vraatsug en die deurmekaarideologie van die party wat die staat bestuur oftewel kaal stroop asof dit ‘n houvrou is.” Hy sê: “Dat die regerende party klaaglik misluk in die missie om iets positief te maak, vir ál die landsburgers, uit die konstruk ‘Suid-Afrika’ wat op regverdigheid en menswaardigheid en skeppingsvermoë gebou moes word.” Hy verwys na “daardie leierskorps van onbevoegde kaders wat die land gekaap [het] en die mense mislei in die naam van bevryding.”

Teenoor Afrikaans openbaar Breytenbach ‘n positiewe gesindheid, maar daar is soveel digterlikheid in sy spreekwyse dat sy boodskap nie altyd helder deurkom nie. In “die ellende van die hede” is daar “die bruidskat” [“nié ‘soenoffer’ of ‘slagkoei’ nie”], Afrikaans, “ons inheemse taal”. “Indien Afrikaans as omgangstaal, administratiewe taal, onderrigtaal hier sou verketter word en krimp, gaan dit uiteindelik tot ‘n onvermydelike tot niet maak van ‘n kosbare en geskakeerde instrument van bewuswording lei. Dit sal die delegitimering van Afrikaans meebring, en die mense wie se moedertaal dit is, marginaliseer en beroof van erfgoed uit baie kombuise, en dus van die moontlikheid om hulle potensiaal tot almal se beswil te ontwikkel.” “Om te redeneer dat dit nié die taak van ‘n universiteit is om die voortsetting van ‘n taal se skeppingsmoontlikhede en bruikbaarheid te verseker nie, is onsin.” “Dis duidelik dat die beperkte ruimte wat aan Afrikaanssprekendes gegun word, by die dag kleiner word – omdat die mobilisering van etniese vyandigheid teen Afrikaans die maklikste uitweg is om ‘n gefrustreerde bevolking se aandag af te lei van die werklike oorsake van hulle agterstand.”

Breytenbach verwys na US-dosente “al is party van hulle opgeblase paddas wat in ‘n klein dammetjie probeer kwaak soos seekoeie.” Dit wil-wil vir my lyk asof ek weet wie hy tydens hierdie beeldvorming in gedagte gehad het. Daar is ‘n uitdruklike verwysing na Jonathan Jansen: “Net so ook die laakbare Naziagtige uiting van ‘n viserektor [eintlik rektor] aan ‘n universiteit verder noord wat na onnadenkende pavaan in sy versugting na aandag ‘n boek gepleeg het om te beweer rassisme is in die bloed van die witterige Afrikaners.”

Lovelyn Nwadeyi

Lovelyn Nwadeyi is ‘n doktorale student in politieke wetenskap aan die US. Sy is ‘n Nigeriese uitlander/inkommer wat verlede jaar haar mening oor bv Suid-Afrika, die US en Afrikaans op LitNet (3 September) gelug het. Dit was na aanleiding van ‘n optog wat US-studente saam met soortgelyke elemente van die Universiteit Kaapstad en die Universiteit van Wes-Kaapland gehou het. Sy noem die US ‘n “enclave of systematically privileged whiteness”. Sy skryf van “the untouchable sacred cows of language and its interactions with race and power in Stellenbosch University.” Sy verwyt haarself dat sy haar tyd aan die US aanvanklik gebruik het om te studeer (soos dit hoort) pleks van politieke aktivisme te bedryf. Sy en ander nie-wit studente is deur die rektor (Russel Botman) en ander bestuurslede toegelaat om oor hulle US-ervarings te praat. Tee en koffie en koekies is aan hulle bedien. Maar nou word hierdie dinge deur haar tot griewe getransformeer. Haar hoofgrief teen die US is: “White Afrikaans-ness is the norm.” Later formuleer sy haar hoofgrief as: “white/male/Afrikaans.” “An academic space that facilitates exclusion through language needs to be eliminated.” Oor Afrikaans se geskiedenis skryf sy:”Afrikaans was appropriated [stolen?] from the non-white slaves.” Sy wil hê die US moet by haar aanpas: “Am I against forcing others to learn in Afrikaans? Yes.” Sy dink soos Wim de Villiers: “English is indeed our best compromise in academic spaces to maintain our international standing as graduates.”

In daardie uitbarsting het sy haar by uitnemendheid as ‘n swartmagaktivis bewys. Dit is blykbaar op grond daarvan dat sy genooi is om aan konvokasielede die leviete voor te lees. Waarom nie eerder die voorsitter van die pro-Afrikaanse Adam Tas-vereniging as spreker nooi nie? ‘n Moontlike rede waarom Nwadeyi gevra is, is omdat die paneel sprekers daarmee eensklaps as multikultureel, divers en inklusief reggestel word. Die waarde van wat sy te sê het, word polities korrek oorskat. Sy het haar konvokasietoespraak begin met verwysing na die gebruik van “jy” en “u”. Sy wil hê dat nie-wittes nie ge-jy word nie. Die punt is dat almal deesdae ge-jy word omdat almal in die nuwe Suid-Afrika gelyk verklaar is. Ek hou egter by die gebruik van “u” as aanspreekvorm vir diegene wat ek hoog ag, juis omdat almal nie gelyk is nie.

Haar ideaal is dat die US deel moet wees van die nuwe Suid-Afrika en ook so moet lyk. Sy praat van 52 jaar van apartheid en van “ons lelike geskiedenis”. Klaarblyklik moet sy haar kennis van geskiedenis opknap. Ook oor wat in 1994 gebeur het: “Black South Africans had to give foregiveness in 1994 simply to get a vote.” Twak. In werklikheid verneder sommige blankes hulle sedert 1990/1994 sonder ophou met ‘n verskoningvraery. Die jongste is dat telkens gesê word dat die verskonings nie goed genoeg is nie en daarom onaanvaarbaar is. Het swartes sedert 1994 opgetree asof hulle blankes al iets vergewe het? Hoeveel erkentlikheid en dankbaarheid openbaar swartes vir alles, insluitende die US, wat danksy blankes tot stand gebring en uitgebou is?

Oor Afrikaans sê sy dat dit nie die funksie van die US is om Afrikaans en Afrikanerkultuur te beskerm nie; dat dit dinge is wat sonder die US sal oorleef. Dit is die deuntjie wat anti-Afrikaanse en anti-Afrikaner-elemente graag sing. Soos in haar vorige skrywe het sy dit teen diegene wat pleit vir ‘n Afrikaanse US omdat daar bruin studente met Afrikaans as moedertaal is. Dit is omtrent die enigste punt waarop ek haar gelyk gee. Blankes het die US gestig en uitgebou en daarom behoort Afrikaners die onvervreembare reg te hê om daar in Afrikaans te studeer. Inkommers, daarenteen, het geen reg hoegenaamd om aan te dring op die onderrigtaal van hulle keuse nie. Dan kom sy met die storie van Afrikaansvariëteite, wat die situasie van Afrikaans aan die US verder sal beduiwel. Geen woord word oor Engelsvariëteite gerep nie. Standaardafrikaans is die aangewese en eintlik enigste Afrikaans wat as US-onderrigmedium geskik is, of sy daarvan hou of nie.

Sy matig haar aan om te gelas: “2016 is the year in which white South Africans must listen and take the back seat in conversations about race, power and privilege.” Hoekom? Omdat swartes beter weet? Die reaksie op haar toespraak was oorwegend positief. Sakkie van Sonstraalhoogte skryf: “Dít is mos die soort kwaliteit wat ‘n mens in ‘n president soek!” (Die Burger, 2 deser, p 10). Feitlik net Eikestadnuus (28 Januarie, p 8) het in sy hoofartikel hoogs omsigtig bedenkinge uitgespreek: “‘n Mens wonder onwillekeurig oor een van die sprekers se stelling dat wit Suid-Afrikaners nie werklik besef wat rassisme is nie en nou terug moet staan en ‘vir ‘n slag’ moet luister … om Afrikaans gelyk te stel aan rassisme, en om witwees dan daarmee in verband te bring, is seker ‘n oorvereenvoudiging van die situasie en dalk nie heeltemal so versoenend of aanvarend as wat verwag kan word nie.” Desnieteenstaande was daar selfs by die konvokasiebyeenkoms applous vir haar toespraak en is sy byna tot ondervoorsitster verkies. Baie mense het nie die vermoë om krities te luister na wat gesê word nie. Oor die jongste gebeure swyg Die Burger redaksioneel soos die graf.

Wim de Villiers

Wim de Villiers herhaal in groot mate sy gewone storie. Ek gaan probeer om onnodige herhaling te vermy. Hy noem dat die US teen 2020 50% nie-wit eerstejaars wil hê en dat die nagraadse studente reeds bykans 50% nie-wit is.* Hy gaan dus voort om etnisiteit pleks van akademiese gehalte ‘n deurslaggewende faktor by studentetoelating te maak. “Ons beskou diversiteit as ‘n voorvereiste vir uitnemendheid.” Hier verwys hy sekerlik eerder na politieke as akademiese uitnemendheid. Wat hy eintlik by implikasie valslik wil beweer, is dat die US van weleer, waarvan hy ‘n produk is, nie op akademiese uitnemendheid aanspraak kan maak nie. Hy gaan selfs sover om te beweer dat die huidige US, insluitende sy mediese fakulteit, akademies beter is as wat die US in die vorige eeu was. Die waarheid is egter dat juis daardie mediese kwalifikasie waarna hy verwys, die graad MBChB wat hy in 1983 verwerf het, tans baie minder as voorheen in die buiteland erken word.

[* Nie-witheid is iets wat De Villiers koester. In die weergawe van sy toespraak wat in Die Burger (2 deser, p 11) gepubliseer is, sê hy van sy tyd as student in die jare tagtig: “Destyds was ons so te sê leliewit.” Daar is ‘n snedigheid in daardie “leliewit”. Waarom word swartheid nooit aangedik deur van bv steenkoolswart as teenhanger vir leliewit te praat nie?]

Hy beweer voorts dat die US se missie onder meer gelyke geleenthede vir almal insluit. Dit geld sekerlik nie die blankes, hetsy studente of personeel (bv dosente),* nie, want rasteikens plaas blankes doelbewus in ‘n erg benadeelde posisie, bv by toelating tot MBChB-studie. My persepsie is dat die US in die vorige eeu akademies voortrefliker was as wat die huidige een is en veral die toekomstige een sal wees as voortgegaan word om politieke oorwegings hoër as akademiese norme te ag. De Villiers etiketteer die US van weleer as ‘n “‘volksuniversiteit’. Hierdie idee was duidelik te eng. Dit was ‘n uitsluitende blik na binne, in plaas van ‘n inklusiewe uitreik na buite.” Watter etniese groepe in hierdie proses voordele inboet en watter baat, word deur hom verswyg. Blankes en veral Afrikaners trek ongetwyfeld aan die kortste end. De Villiers kom met die oproep van “Vorentoe!/Forward!” maar dit is ‘n koerskies na ‘n gewaande politieke ANC-hemel en terselfdertyd na die akademiese afgrond.

[* Nie-meriete aanstellings en bevorderings is aan die orde van die dag, want polities gebaseerde rasteikens moet gehaal word. Die soort ondersteuning wat De Villiers hiervoor van sommige dosente kry, is verbasend. Chris Jones, ‘n entrepreneur-teoloog van dieselfde kaliber as André Bartlett, beweer meriete aanstellings beoog “om wit bevoorregting te beskerm” (Netwerk24/Rapport 3 Januarie).]

De Villiers gee voor dat diversiteit die studente aan ‘n verskeidenheid van idees blootstel. Maar dan is dit juis hy wat verpligte indoktrinasiekursusse vir alle studente en alle personeel wil instel sodat hulle transformasie met oorgawe onkrities moet indrink en bedryf. Waarom begin De Villiers nie met ‘n oop gesprek oor transformasie of Afrikaans of Jannie Marais se US-stigtingsvoorwaarde nie? Pleks daarvan propageer hy telkens dogmaties sy eie geykte standpunte, wat glad nie sprekend van ‘n openheid van gees is nie.

Hy beweer dat daar verlede jaar die eerste keer meer Engelse as Afrikaanse studente aan die US was en dat hierdie neiging sekerlik sal voortduur. Ja, sekerlik as voortgegaan word om ten gunste na nie-wittes en teen blankes te diskrimineer. Sy politieke gesindheid blyk uit sy verwysing na Martin Luther King jr se stelling: “The time is always right to do what is right.” King was ‘n toonbeeld van iemand wat gedoen het wat nie reg is nie. Hy was bv versot op drank en buite-egtelike seksuele avonture. Die rede waarom King se naam glad nie in akademiese geledere genoem moet word nie is die onomstootlike feit dat hy plagiaat met sy doktorale proefskrif gepleeg het. Dit is dié akademiese doodsonde by uitnemendheid. Dit sou dus goed wees as De Villiers verwysings na King vermy terwyl hy veronderstel is om ‘n leidende akademiese pos te beklee.

Christo Viljoen

Christo Viljoen was ‘n US-viserektor (1993-1998) wat as voorsitter van die konvokasie dit wys geag het om die stryd om die behoud van Afrikaans buite die openbare oog te hou. Sodanige standpunt is vir my heeltemal onaanvaarbaar omdat daar tydens die rektorskap van sowel Chris Brink (2002-2007) as Russel Botman (2007-2014) die onverkwiklike neiging was om agteraf ter benadeling van Afrikaans te konkel (kyk Pieter Kapp se boek, Maties en Afrikaans, 2013). De Villiers sit hierdie tradisie voort. Dit is waarom sy verengelsingsbeleid uit die bloute op die US-senaat en -raad en die publiek afgekom het. Daardie gekonkel is die maskers waarvan Breytenbach gewag gemaak het.

In sy afskeidstoespraak vertel Viljoen hoe ingerypend die US in ses dekades verander het. Hy spreek geen kritiek uit teen duidelik anti-akademiese neigings nie. Hy ondermyn die Afrikaanssaak deur Engelse elemente uit die US-verlede op te haal. Hy stel vertroue in die ANC-regering en die US-bestuur. In werklikheid was dit die ideale geleentheid om Wim de Villiers se manteldraaiery oor Afrikaans (deur wat hy voor sy aanstelling as rektor belowe het te kontrasteer met wat hy as rektor doen – Praag 28 November) in die openbaar aan die kaak te stel. Viljoen haal Amanda Gouws (kyk hier onder) goedkeurend aan. Hy vra vir ‘n “Kodesa-tipe taalberaad”, asof die vorige Kodesa’s (net) heilsame gevolge gehad het. Gelukkig verwys hy darem uitdruklik na Jan Marais (iets wat Wim de Villiers soos die pes vermy) en bepleit gelyke status vir Afrikaans en Engels. Hy dink ‘n wen-wen uitkoms is moontlik. “Dit is haas tyd om halt te roep vir die taaldebat.” Terwyl Afrikaans se ondergang aan die US daagliks duideliker word, wil hy hê dat die stryd om Afrikaans tot ‘n einde moet kom. Sy toespraak is die versugting van ‘n ou man wat moeg gestry is; bowenal van ‘n ingenieur wat politiek, ideologie, taal en kultuur nie grondig verstaan nie.

Max du Preez

Max du Preez het die vermoë om my grenseloos te irriteer met sy moedswillige dwarsheid. In een van sy rubrieke (Die Burger, 30 Januarie, p 11) word die US-konvokasievergadering hiervoor ingespan. Hy verskuif die klem van Afrikaans na “hoe wit mense en Afrikaners hul rol in ons snelveranderende samelewing moet verstaan.” Hy haal uit Breyten Breytenbach se voordrag aan waar die spreker toegeeflik teenoor ons huidige situasie is; nie waar Breytenbach bv pro-Afrikaans of anti-US-bestuur is nie. Heel voorspelbaar wil Du Preez eerder Nwadeyi se voorbarige uitlatings ophemel en invryf.

Wat Du Preez vir beklemtoning uitsonder, is Nwadeyi se aanstootlike oproep dat blankes “moet luister en terugstaan.” Swartes is glo in 1994 verplig om te vergewe. “As swart Suid-Afrikaners in 2016 met dié mantra moet voortgaan, sal dit met deernis en aktiewe vorme van herverdeling beloon moet word.” Dus, blankes moet met hulle eiendom vergiffenis by swartes koop. Du Preez skryf waaragtig: “Dit klink nie onredelik nie” [!]. Daar is glo “kollektiewe pyn” by swartes. Du Preez onderskryf Nwadeyi se oordrewe mening dat apartheid en kolonisering (dinge waarvan sy geen eerstehandse ervaring het nie) swartes “ontmenslik” het en dat hulle nou hulle “menslikheid” terugeis. Swartes begeer afsluiting/”closure” en dit kan van blanke kant met (verpligte) aalmoese bewerkstellig word.

Nwadeyi glo “wit mense … moet nou in die agterste gestoeltes gaan sit en eerder luister; hulle moet proaktief meegevoel en begrip vir die swart meerderheid toon; hulle moet hul welvaart begin [!] deel.” Dit alles vreet Du Preez vir soetkoek op. Nwadeyi se voorbarige voorskrifte is klaarblyklik nie op hom van toepassing nie. Blankes moet hulle bekke hou, maar Du Preez kan en sal voortgaan om soos gebruiklik lawaai teen bv Afrikaners en Afrikaans te maak. By woongebiede is die situasie soortgelyk: Du Preez hiet en gebied dat wittes tussen swartes moet gaan bly, maar Du Preez mag maar in Riebeeck-Kasteel woon. Hy hoef nie na Khayelitsha te trek nie. Hy is verlig genoeg. Hy hoef niks meer te bewys nie.

Jan Gerber

Dit is moeilik om te glo, maar op dieselfde bladsy as Du Preez se genoemde rubriek is daar ‘n selfs onverkwikliker standpunt; dié van Jan Gerber, “‘n parlementêre verslaggewer van Media24” (Die Burger, 30 Januarie, p 11). Hy noem dat Blade Nzimande magtiging in wetgewing verlang om ‘n universiteit se taalbeleid te bepaal. Dit sal glo in oorleg met universiteitsrade gedoen word. Dit kom seker daarop neer dat die minister aan die rade sê wat hy wil/gaan doen en dan doen hy dit, of hulle daarmee akkoord gaan of nie. Dit is nog ‘n voorbeeld van die ANC-regering se berugte sentralisering van mag, wat so kenmerkend van kommunistiese bewinde is. Bygesê, geen plaaslike universiteit het al uitgemunt in sy aandrang op outonomie nie; allermins die De Villiers-US.

Dan kom Gerber met sy bedenklike standpunt. “Die pas waarmee die universiteite in dié tydperk [sedert 1994] verander het om die volle Suid-Afrikaanse samelewing te weerspieël is bloot te stadig.” Daar moet vinniger “vorentoe” beweeg word, soos De Villiers wil hê. Hier dink Gerber klaarblyklik aan die eens Afrikaanse universiteite, wat in werklikheid ingrypender as die ander universiteite getransformeer het. Die tradisioneel swart universiteite het nie naasteby sulke radikale veranderings ondergaan nie. Gerber se insig is dat daar geen weerstand teen ANC-druk mag wees nie: “En dan is daar gereeld pogings deur drukgroepe om te verseker dat dinge voortgaan asof dit 1964 is.” Dit is ‘n gemene, lae hou, afkomstig van ‘n jong blanke outjie.

“Die Universiteit van die Vrystaat [UV] het verlede jaar met sy nuwe taalbeleid waarskynlik genoeg gedoen om erge regeringsbemoeienis te vermy, en dalk die Noordwes-Universiteit [NWU] se Potchefstroom-kampus ook.” Ja, want die UV het ‘n “swart” rektor en van vanjaar af is dit eentalig Engels. En die NWU het ‘n egte swart rektor gekry, wat die Potchefstroom-kampus so vinnig moontlik soos die res van die NWU wil verswart en verengels. Al drie die NWU-kampusse gaan verplig word om dieselfde “institusionele kultuur” te hê.

“Maar nadat Stellenbosch se taalbeleid, wat inklusiwiteit sou bevorder [De Villiers se ideaal van Engels as primêre onderrigtaal], laat verlede jaar gefnuik is [toe die US-raad die (teoreties) gelyke status van Afrikaans en Engels herbevestig het], vrees ek [Jan Gerber] dat hy hom kan bevind in ‘n situasie waar die regering gaan sê: ‘Goed, as jy nie gaan verander nie, gaan ek dit vír jou doen’.” Hoe behoort hierop gereageer te word, volgens die Afrikaanse joernalis, Jan Gerber? “‘n Mens kan nie teen die toekoms baklei nie.” Dus, enigeen wat aan verset gedink het, moet gaan lê en berus. “Dit is verkieslik dat die universiteite … self verander, eerder as wat die regering dit vír hulle doen.” Dit gaan hier by uitstek om die transformasie van die eens Afrikaanse universiteite. Gerber beveel per slot van sake aan dat ‘n universiteit (soos die US) nie net alle opdragte van die ANC-regering sonder meer moet uitvoer nie. Nee, universiteite moet proaktief wees en sommer ANC-besluite vooruitloop. Teen die tyd dat kameraad Nzimande gelas dat die US eentalig Engels moet wees, moet Wim de Villiers trots kan sê: Dit is reeds gedoen (al weet die US-raad dit nog nie). Ons het die amptelike taalbeleid stil-stil (met selfs Christo Viljoen se seën) gerysmier.

Swanesang

Dit is my oortuiging dat die swanesang van Afrikaans aan die US reeds aangehef is. Hiervoor is daar talle redes.

  • ANC-regering: Die ANC-regering is Afrikaans vyandig gesind. Dit geld in uiterste mate die kommunis-deurdrenkte departement hoër onderswys. Die era van Afrikaanssprekende kommuniste (bv Edward/Eddie Roux en Bram Fischer) is lankal verby. Indien nodig, sal Afrikaans as universiteitstaal deur wetgewing vernietig word.
  • Studentekorps: Die etniese samestelling van die US-studentekorps word al hoe meer nie-blank weens ‘n politiek-geïnspireerde kwotastelsel, wat blanke studente, insluitende Afrikaanssprekendes, progressief uitsluit. Die aanvraag vir Engels as onderrigmedium neem dus toe, terwyl die aanvraag vir onderrig in Afrikaans afneem. Die situasie word vererger deur bruin Afrikaanssprekende studente wat veral na hulle eerste studiejaar verkies om Engels te probeer wees. Sover ek weet, het daar nie van ‘n enkele bruine (binne of buite die US) beswaar teen De Villiers se voorgestelde verengelsing opgeklink nie.
  • US-konvokasie: Namate al hoe meer nie-wittes aan die US afstudeer, sal die samestelling van die konvokasie en sy uitvoerende komitee progressief ontwit word. Die US-raadsverteenwoordigers wat deur die konvokasie benoem word, sal dus al hoe meer anti-Afrikaans gesind wees. Michael le Cordeur is pas tot ‘n lid van die konvokasie se uitvoerende komitee verkies terwyl dit bekend is dat hy De Villiers se verengelsingsbeleid steun.* Sonja Loots is nou ook ‘n lid van die uitvoerende komitee terwyl sy ‘n uiters laat bekeerling tot die stryd om Afrikaans is. In vergelyking met vorige uitvoerende komitees is dit moeilik om dieselfde vertroue in die huidige komitee te hê.

[* Le Cordeur se standpunt is heeltemal strydig met dié van Jan Marais en Het Jan Marais Nationale Fonds (HJMNF). Desnieteenstaande is Le Cordeur ‘n trustee van hierdie fonds. Ek het by twee geleenthede aan die HJMNF geskryf en die aandag op hierdie anomalie gevestig. Daar was geen reaksie hoegenaamd nie; selfs nie beleefdheidshalwe ‘n ontvangserkenning nie. ‘n Mens sou dink dat die HJMNF steun vir, tewens enige gesonde belangstelling in, Jan Marais se nalatenskap sou verwelkom. As kampvegter vir Afrikaans ervaar ek die ongeërgdheid van die HJMNF as uiters ontmoedigend.]

  • US-raad: Die US-raad staan op ‘n piesangskil. Verlede jaar, in die De Villiers-era, is heeltemal onnodig en dwaas toegelaat dat die minister van hoër onderwys meer verteenwoordigers in die raad benoem. Terselfdertyd sal vorentoe al hoe minder pro-Afrikaansgesindheid by die konvokasieverteenwoordigers in die raad aangetref word. ‘n Vorige raadslid, Hermann Giliomee, noem dat dit tot ongeveer 2006 nog moontlik was om meerderheidsteun in die raad te kry vir ‘n Afrikaanstalige US wat meertaligheid bevorder. Sedertdien het dit onmoontlik geword (Eikestadnuus, 21 Januarie, p 10); dus, die meerderheidsteun hel al hoe meer oor na Engels. Die gelyke status van Afrikaans en Engels is einde verlede jaar skynbaar deur die US-raad bevestig. In werklikheid geld dit hoogstens voorgraadse onderrig, want nagraadse onderrig word meesal in Engels aangebied. Die afskaling van Afrikaans is vererger deur die raadsbesluit dat bv koshuise self oor hulle taalgebruik kan besluit, wat die deur vir Engelse eentaligheid geopen het (Praag 5 Desember). In ‘n brief kla Ontstelde Ouer dat sy “erg ontsteld [is] oor die uitsluitlike gebruik van Engels by die verwelkoming van eerstejaarstudente” van ‘n US-dameskoshuis (Eikestadnuus, 28 Januarie, p 8). Sal die US-raad of die rektor hierdie saak regstel? Natuurlik nie, want dit is in ooreenstemming met die amptelike, raadsgoedgekeurde taalbeleid.
  • US-dosente: Die uitgesproke beleid, wat met oorgawe toegepas word, is dat die dosentekorps so vinnig moontlik ontwit moet word. Vermoë om in Afrikaans se doseer word, danksy Russel Botman se bemoeienis, glad nie meer vereis nie. Al hoe minder dosente is Afrikaans magtig en al hoe meer verkies om Engels te probeer wees. Selfs dié wat onmiskenbaar Afrikaans is en ‘n beperkter vermoë in Engels het, verkies in baie gevalle eentalig Engelse klasse, bv omdat dit kruipwaarde by die ANC en die rektor het, dus polities korrek is, en veral omdat dit dosente se lesingdrag verminder. Die ANC het as immorele beleid dat owerheidsubsidie net vir een onderrigtaal toegeken word. Die ANC se voorkeur- (en al hoe meer verpligte) taal is Engels.
  • US-studenteraad: Die voorsitter van die studenteraad is swart en in hierdie raad is die gesindheid oorwegend pro-Engels. Wim de Villiers se verengelsingbeleid word openlik en sterk deur hierdie raad gesteun, by monde van sy voorsitter en veral sy Engelssprekende woordvoerder, James de Villiers. Sterk kritiek word bv in eentalige Engelse persverklarings teen die konvokasie en die samestelling van sy uitvoerende komitee uitgespreek (US-konvokasielid se brief, Die Burger, 2 deser, p 10).
  • US-bestuur: Die kern van die probleem van die voortbestaan van Afrikaans aan die US is tans veral sy hoofuitvoerende beampte, die rektor, Wim de Villiers. Sy uitgesproke beleid is dat die US moet verengels; bv dat Engels die primêre onderrigtaal moet wees. Hy het hom nog nooit daartoe verbind (soos Jonathan Jansen se holle belofte in sy intreerede) dat hy sal sorg dat Afrikaans in sy dienstermyn as onderrigtaal behoue bly nie. Dit is waarom hy ook nie sy historiese en morele verantwoordelikheid aanspreek oor Jan Marais se stigtingsvoorwaarde nie. Die US-raad doen dit ook nie. Weens sy verknogtheid aan Engels sal De Villiers nie studente aanmoedig om hulle skripsies, magisterverhandelings en doktorale proefskrifte in Afrikaans te skryf nie. Nog minder sal hy by dosente aanbeveel dat hulle hulle professorale intreeredes in Afrikaans lewer. Dit is vir my baie duidelik dat Afrikaans en De Villiers nie saam aan die US kan floreer nie. Dit is óf Afrikaans óf De Villiers.

Maar De Villiers weet dat die meerderheid in die US-raad moontlik nie so sterk oor Afrikaans voel dat ‘n besluit om van hom ontslae te raak, deurgevoer sal word nie. In die uitvoertende komitee van die US-raad is De Villiers ‘n bietjie kortgevat oor sy opportunistiese aankondiging dat Engels die primêre US-taal gaan word. Maar daar was nog geen skerp kritiek teen hom op die kampus of daarbuite nie; allermins in Media24-koerante. Daarom gaan De Villiers eintlik grootliks ongesteurd voort met die verengelsing van die US. Hierin word hy deur al hoe meer dosente gesteun en ook deur ‘n groepie militante studente teen wie hy nie dissiplinêr optree nie. Die rektor (met die ondersteuning van die res van die US-bestuur), sommige dosente en sommige studente vorm ‘n onheilige drie-eenheid ten koste van Afrikaans. Die klimaat wat reeds geskep is, is dat Engels as onderrigtaal gewens en Afrikaans ongewens is. Sodra ‘n dosent Afrikaans in die klas praat, bevind hy hom in ‘n omstrede situasie. Dit is nie die geval met die koloniale en ANC-gesalfde Engels nie.

Jongste verwikkelinge

Pieter Kapp toon in sy boek, Maties en Afrikaans (2013), aan dat Amanda Gouws haar reeds jare lank teen ‘n Afrikaanse US verset. Tans pas sy (dalk) haar eie taalbeleid toe: Sy vind uit hoeveel studente in haar klas Engels en hoeveel Afrikaans verkies en dan bied sy haar lesing blykbaar in daardie taalverhouding aan (Die Burger, 1 Desember, p 12). Dit is strydig met die raadsgoedgekeurde amptelike taalbeleid, maar sy weet dat die pro-Engelse US-rektor nie teen haar sal optree nie. Wolf word immers toegelaat om skaapwagter te wees. Die hele taalsituasie aan die US word tans in navolging van De Villiers eentalig ten gunste van Engels gerysmier. Twee fakulteite, ingenieurswese en regte, het reeds besluit om onderrig eerder in Engels as Afrikaans aan te bied (Die Burger, 1 deser, p 4).

Anton van Niekerk praat hierdie miskenning van raadsbesluite goed. Aan diegene wat wil hê dat die US “Afrikaans word” (dus, die US is nie meer Afrikaans nie), vra hy: “Gaan ons ‘n polisiebeampte in elke klas sien wat streng gaan kontroleer of daar Afrikaans gepraat word?” (Die Burger, 3 deser, p 8). Van Niekerk weet dat baie polisiebeamptes deesdae net so min Afrikaans (wil) verstaan as sommige van die US-dosente en -studente. Hy weet ook dat dit nie die polisie se plig is om US-raadsbesluite ten uitvoer te bring nie. Dít is die plig van die rektor, viserektore, dekane en departementshoofde. Is Van Niekerk bloot moedswillig of is hy oorryp vir aftrede? Daar is geen akademies-wetenskaplike heil in ‘n filosoof wat só redeneer nie.

Dan vra Van Niekerk of diegene wat vir Afrikaans aan die US in die bres tree “besef watter enorme skade hulle die Afrikaanse taal aandoen deur te probeer om met dominansie en afdreiging mense te dwing om Afrikaans te praat aan ‘n universiteit waarvan die minderheid studente Afrikaanssprekend is en waarvan die meeste studente nie in Afrikaans in die klaskamer belangstel nie?” Geen student word gedwing om Afrikaans te praat nie. Dit gaan om die behoud van Afrikaans as onderrigtaal. Juis daarom behoort (alle) dosente Afrikaans magtig te wees of te word. Engelse dominansie is vir Van Niekerk aanvaarbaar. Sodanige dominansie doen die aansien van Engels, anders as Afrikaans, blykbaar geen skade aan nie.

Dit is De Villiers wat beweer die meerderheid studente is Engelssprekend. Chris Brink het destyds dieselfde laai uitgehaal deur te beweer dat hy tog so baie Engels op die kampus hoor. Albei neem waar waaraan hulle voorkeur gee. Onder daardie Engelsprekende meerderheid tel baie (bruin) Afrikaanssprekendes wat voorgee om Engels te probeer wees. Die (oorgrote) meerderheid studente sal in werklikheid gee (groot) probleme hê as onderrig deur die medium van Afrikaans geskied nie. Verengelsing is ‘n politieke spel wat ter benadeling van Afrikaans gespeel word. Van Niekerk doen reeds jare lank aktief hieraan mee. Hy bou sy beeld as oorverligte (gewetenloos) ten koste van Afrikaans uit.

Jan Heunis vertolk die taalsituasie aan die US soos ek, dus dat klasse veral van vanjaar af in groot mate uitsluitlik in Engels aangebied word. Dit geskied met die seën en selfs aanmoediging van die US-bestuur en in weerwil van die US-raadsbesluit van 30 November. Heunis skryf dat Van Niekerk hom skuldig maak aan “‘n wanvoorstelling. Wat aan die orde is, is die toepassing van die taalbeleid en gelyke beregtiging tussen Afrikaans en Engels as die primêre tale van onderrig” (Die Burger, 4 deser, p 14). Ek dink dit sal vir De Villiers ‘n verleentheid wees as hy die rektor moet wees van die enigste universiteit wat aan Afrikaans reg laat geskied.

Die voorsitter van die US-raad, George Steyn, en die ondervoorsitter, PW van der Walt, het met De Villiers en die viserektor vir onderrig, Arnold Schoonwinkel, vergader en daarop aangedring dat die raadsbesluite oor taal uitgevoer moet word. “Bestuur het ons verseker dat hierdie kwessie tans hul dringende aandag geniet” (US-webwerf 3 deser; Die Burger, 4 deser, p 6). Ek mis ‘n ondubbelsinnige onderneming van De Villiers dat hy hom streng aan raadsbesluite onderwerp en hulle na die beste van sy vermoë uitvoer.

Die Afrikaanse Taalraad het ‘n nuwe hoofuitvoerende beampte in die persoon van Conrad Steenkamp. Vir die eerste keer is dit ‘n voltydse betrekking. Dit lyk asof daar nou doeltreffender funksionering sal wees. Steenkamp het sy kommer uitgespreek oor die “onbestendige toepassing” van die US se amptelike taalbeleid (Die Burger, 4 deser, p 6). “Hoe moet belanghebbendes die US-bestuur se onbestendigheid en stilswye oor kritieke beleidskwessies verstaan?” Byvoorbeeld, absolute stilswye oor Jan Marais se US-stigtingsvoorwaarde.

Dit is Afrikaanssprekende blankes (De Villiers, Van Niekerk, Gouws, Liebenberg, AJ van der Walt, ens), potensieel Afrikaners maar eintlik hanskakies, wat die leiding in die vernietiging van Afrikaans neem. Aan die chaotiese taalsituasie aan die US is daar blykbaar geen keer nie. Daarom sê ek: Ons beleef die swanesang van Afrikaans aan die US. Dit is nie ‘n voorspelling nie. Dit is ‘n (geldige) waarneming.

Leon Lemmer: Amy Chua oor ‘markoorheersende minderhede’

Amy Chua (gebore in 1962) is ‘n etniese Chinees en die dogter van ‘n Filippyn wat in Amerika studeer en ‘n hoogleraar in rekenaarwetenskap aan die Universiteit van Kalifornia te Berkeley geword het. Van jongs af het haar Chinese ouers haar gedryf om in bv wiskunde en klavier te presteer. Sy het regte aan Harvard-universiteit studeer en is tans ‘n professor aan Yale-universiteit. Haar ma het Rooms-Katolisisme as geloof aanvaar. Amy is met ‘n Yale-kollega, Jed Rubenfeld, ‘n Jood, getroud. Hulle twee dogters, Sophia en Louisa, is in die Joodse geloof opgevoed. Die kinders se vryheid is met Confusiaanse dissipline aan bande gelê, bv dat sukses belangriker as geluk is: “True self-esteem has to be earned” (Chua-webwerf). Geen aanspraak is op etniese bevoorregting gemaak nie, al behoort die kinders tot twee van Amerika se etniese minderheidsgroepe.

Chua het bekendheid verwerf na die publikasie van haar boek, Battle hymn of the tiger mother (Londen: Bloomsbury/Penguin, 2011, 273p; Amazon Kindle $11,39). Daarin toon sy aan watter probleme sy in haar gesin veroorsaak het omdat sy haar kinders anders as die deursnee Amerikaners opgevoed het, bv deur hulle te dissiplineer en ook in Chinees te onderlê. Die punt is dat Chua iemand is wat eerstehandse ondervinding van die werklikheid van etniese en kulturele verskille het. Sy sal nie die onnoselheid verkondig dat etnisiteit bloot ‘n sosiale konstruksie is nie. Haar situasie het haar uitnemend geskik gemaak om die boek te skryf waaroor die res van hierdie rubriek handel: World on fire: How exporting free market democracy breeds ethnic hatred and global instability (Londen: Arrow Books, 2004, 370p; Amazon Kindle $12,70).

Maar ek moet eers die aandag vestig op ‘n verskynsel in die Amerikaanse akademiese wêreld: die buitengewoon groot aanwesigheid van Oosterlinge en Jode as dosente. Dit kan onder meer toegeskryf word aan die druk wat van owerheidsweë uitgeoefen word om die belange van minderheidsgroepe te bevorder. Daar is gehoop dat veral swartes meer geredelik in akademiese poste aangestel sou word. In werklikheid doseer swartes veral die skyndissipline genaamd Black Studies/African American Studies, uitgaande van ‘n veronderstelling wat soos volg deur Samuel Johnson (1709-1784) geformuleer is: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The life of Samuel Johnson, Londen: Everyman, 1992, vol 2, p 527). Amerikaanse swartes verlang dat hulle bv vanweë die destydse slawerny in groter mate as enige ander etniese groep bevoordeel moet word. By die aanstelling van dosente gee universiteite egter eerder voorkeur aan Oosterlinge en Jode.

Volgens die Wikipedia World on fire “explores the ethnic conflict caused in many societies by disproportionate economic and political influence of ‘market-dominant minorities’ and the resulting resentment in the less affluent majority … [It] examines how globalization and democratization since 1989 have affected the relationship between market-dominant minorities and the wider population.” Dit is ‘n onderwerp wat die opset in Suid-Afrika soos ‘n handskoen pas. In die nuwe Suid-Afrika word blankes deurlopend hulle relatiewe welgesteldheid verwyt. Blanke welvaart is na bewering die gevolg van die uitbuiting en onderdrukking van die meerderheid. Min erkenning word in die nuwe Suid-Afrika gegee aan die blankes (en Max Weber,1864-1920) se protestantse werksetiek, gebaseer op die begeerte om kapitalisties welgesteld te word en te bly (Kindle 775). Polities korrek mag die verweer nie wees dat blankes bv meer talentvol of toegewyd as swartes is nie. Enige sprake dat blankes in enige opsig beter as swartes kan wees, is taboe. Meerderwaardigheid en selfs elitisme word as ‘n onding beskou, want die veronderstelling is dat gelyke geleenthede gelyke uitkomste tot gevolg sal hê. Sommige plaaslike politici en hoofstroomjoernaliste is lief daarvoor om te beweer dat die grootste kloof tussen ryk en arm in Suid-Afrika voorkom. Dit is egter ‘n refrein wat volgens Chua dwarsoor die wêreld ten koste van “market-dominant minorities” aangehef word.

Pleks van die frase “market-dominant minorities” as “markoorheersende minderheidsgroepe” te vertaal, gebruik ek eerder die afkorting MDM. Chua benader hierdie verskynsel uit ‘n wêreldwye perspektief. Dit is ‘n buitengewoon ambisieuse onderwerp. Daarom is dit te wagte dat sy nie altyd gesaghebbende uitsprake lewer nie. Sy het Suid-Afrika in 1997 besoek. Sewentig [? ook op 4693] jaar lank was die swart meerderheid glo “a mass pool of uneducated, disenfranchised, dehumanized labor held in check by a police state … the apartheid regime deliberately and systematically destroyed the human capital of the black majority … In townships like Soweto, it is common for four thousand residents to share five toilets; electricity, where it exists, is generated with car batteries” (1825). Blykbaar het niemand aan haar vertel dat baie van die inwoners van owerheidsweë gratis elektrisiteit ontvang en dat baie ander eiegeregtig elektrisiteit steel nie en dat blankes verplig word om hierdie manewales te subsidieer nie.

Sy skryf oor “apartheid South Africa, where for generations a small white minority, backed by a police state, ruled the country and enriched itself on the backs of a disenfranchised, exploited black majority. Similar dynamics obtained in Namibia and Rhodesia (now Zimbabwe)” (2852). Chua is die Chinese en Jode sekerlik meer goedgesind as die blankes en veral die Afrikaners in Suider-Afrika.

Ter versagting moet ‘n mens in gedagte hou dat sy in Amerika met eensydige propaganda oor bv apartheid gebreinspoel is en dat sy blykbaar nie die moed het om haar ongewild te maak deur vir Suid-Afrikaanse blankes in die bres te tree nie. “All hopes are on South Africa. Perhaps, inspired by Nelson Mandela’s inclusive vision, the country can beat the region’s bloody record” (1788). “The main reason that South Africa’s present-day whites are so overwhelmingly market-dominant, vis-à-vis the black majority, is not because of any superior ‘entrepreneurialism’. It is because they have a gargantuan economic head start” (1825).

Teenoor die blankes in Namibië en Zimbabwe is sy net so onsimpatiek gesind. “Like South Africa, both the neighboring countries of Namibia and Zimbabwe have a market-dominant white minority who, because of their huge and hugely-undeserved [!] head starts, would under laissez-faire market conditions overwhelmingly economically dominate the black majorities around them” (1843). Wat Chua beweer, is dat hierdie blankes se welvaart nie meriete-gebaseerd is nie. Oor Namibië maak sy ook hierdie feitefout: “Following the Second World War, Namibia was annexed by a belligerent South Africa” (1850). Sy verwys na “Ian Smith’s grotesquely oppressive white rule” in Rhodesië/Zimbabwe (1869). Maar daardie Rhodesiese blankes was MDM: “Throughout the eighties en nineties [dus na onafhanklikheid in 1980], forty-five hunderd white commercial farmers produced more food than a million black farmers” (1894).

Ten spyte van hierdie growwe wanpersepsies oor Suider-Afrika heg ek waarde aan die breë benadering in Chua se boek en kom sy myns insiens tot aanvaarbare algemene gevolgtrekkings.

Chua begin haar boek deur te vertel van die lewe van haar voorouers en huidige familielede in die Filippyne, ‘n “entrepreneurial, economically powerful Chinese minority. Just 1 percent of the population, Chinese Filipinos control as much as 60 percent of the private economy” (108). “My relatives live literally walled off from the Filipino masses, in a posh, all-Chinese residential enclave … The entry points are guarded by armed, private security forces” (139). Die Filippyne beskou die Chinese “as exploiters, as foreign intruders, their wealth inexplicable, their superiority intolerable” (139). Daardie Chinese is blootgestel aan ontvoering en die eis van lospryse: “Hundreds of Chinese in the Philippines are kidnapped every year, almost invariably by ethnic Filipinos. Many victims, often children, are brutally murdered, even after ransom is paid. Other Chinese, like my aunt, are killed without a kidnapping, usually in connection with a robbery” (102). Dit klink soos ons plaasmoorde in soverre die motivering weerwraak/”revenge” is (145). Chua noem ook dat “marrying a Filipino” vir die Chinese “shameful” sou wees (77). Willie Esterhuyse misgun Afrikaners en ander blankes die aparte begraafplase wat hulle gehad het. Hy noem dit “werklik voorgeskrewe en staatsgereguleerde kollektiewe en rasgedrewe diskriminasie” (Geagte Jahwe, Tygervallei: Naledi, 2015, p 58). In die Filippyne het die Chinese egter ook ‘n eie begraafplaas in Manila (89), soos tewens ander etniese groepe (bv Jode en Indiërs) dwarsoor die wêreld.

Chua sonder uit “the three most powerful forces operating in the world today: markets, democracy, and ethnic hatred” (167). MDM “can be found in every corner of the world” (167). Ek verskaf vervolgens ‘n opsomming van die MDM wat in die boek geïdentifiseer word.

Afrika: Baganda in Uganda. Bamiléké in Kameroen. Blankes in Namibië, Suid-Afrika en Zimbabwe. Chagga in Tanzanië. Eritreërs in Etiopië. Ewe in Togo. Ibo in Nigerië: “Many Nigerians, especially Ibo, believe the explanation is genetic … achievement-oriented … stronger work ethic” (2007). Indiërs in Kenia en Zambië. Libanese in Benin, Gambië, Ghana, Ivoorkus, Liberië en Sierra Leone: “They feel they are better” (2189). Susu in Guinee. “Light-skinned” (2979) Tutsi in Burundi en Rwanda: “Successful [darker] Hutus could ‘become Tutsi'” (2979).

Asië: Bengali in Assam, Indië. Chinese in Birma/Mianmar, Filippyne, Indonesië, Maleisië, Thailand en Vietnam; selfs in Kambodja en Laos. Indiërs in Birma, Fidji en Thailand. Jode in die na-kommunistiese Rusland.* Tamils in Sri Lanka.

[* “Zioncrats” genoem (1718). “Russia was robbed in broad daylight, by businessmen who broke no laws” (1520). Suid-Afrika, anders as Rusland, het sedert 1990/1994 in groot mate pro-kommunisties geword. ‘n Aantal swartes het om etniese en kameraadredes feitlik oornag en sonder veel inspanning stinkryk geword.]

Europa: Kroate en Slowene in Joego-Slawië.

Sentraal-Amerika: “Blankes”* in Guatemala, Mexiko en Panama.

Suid-Amerika: “Blankes”* in Bolivië, Brasilië, Ecuador en Peru.

[* Die woord “blankes” word deur Chua tussen aanhalingstekens geplaas omdat grootskaalse verbastering in hierdie eertydse Spaanse en Portugese kolonies plaasgevind het. Daarom word hulle pigmentokrasië genoem (1039, 1045) in soverre hierdie MDM nog in beheer is. Breedweg kan drie etiese groepe in Sentraal- en Suid-Amerika onderskei word: “blankes” (bv Spanjaarde, Portugese, Libanese en Jode), basters/mestizo’s/mulatto’s, en Indiane (989). Diegene met ‘n ligter vel is die MDM, maar dit kan suksesvolle nie-wittes insluit: “People can essentially become ‘white’ by becoming wealthy” (1301). “Lightness of skin correlates directly and glaringly with increasing wealth and social status” (1087). “Political power have nearly always remained in the hands of the European-blooded, educated, cosmopolitan elite” (2864).]

Die belangrikste bate van die boek is myns insiens dat aangetoon word dat die twee beleide wat wêreldwyd deur die Amerikaanse regering gepropageer word, naamlik kapitalistiese vrye handel en demokrasie, in baie lande haat en etniese konflik bevorder. Dit is so omdat vrye handel kundige minderhede (bv Chinese, Indiërs, Jode en Libanese, wat handelaars by uitnemendheid is) bevoordeel terwyl demokrasie die politieke mag aan die meerderheid toevertrou. “Markets and democracy are not mutually reinforcing … markets and democracy benefit different ethnic groups” (234). “Markets concentrate wealth, often spectacular wealth, in the hands of the market-dominant minority, while democracy increases the political power of the impoverished majority,” wat dan dikwels uitdrukking in (gewelddadige) etniese nasionalisme vind (179). MDM “forment active ethnonationalist movements demanding that the country’s wealth and identity be reclaimed by the ‘true owners of the nation'” (239).

“This backlash typically takes one of three forms. [1] The first is a backlash against markets, targeting the market-dominant minority’s wealth. [2] The second is a backlash against democracy by forces favorable to the market-dominant minority. [3] The third is violence, sometimes genocidal, directed against the market-dominant minority itself” (252; ook 2283).

• ‘n Voorbeeld van [1] is die beslaglegging op blanke plase in Zimbabwe deur die regering van Robert Mugabe. Die ANC-regering is fluks op pad om dieselfde in Suid-Afrika te doen. “It is important to remember that Mugabe himself is a product of democracy” (265; ook 2310) en ‘n mens kan byvoeg, ook van terrorisme. In 1980 het Mugabe belowe “to expropriate ‘stolen’ white land” (265). Jacob Zuma sing deesdae dieselfde deuntjie. Nasionalisering is ‘n kenmerkende voorbeeld van weerslag [1].

• Weerslag [2] kan die vorm van kameraad-/”crony” kapitalisme aanneem, “from Ferdinand Marcos’s Chinese-protective dictatorship in the Philippines to President Siaka Stevens’s shadow alliance with five Lebanese diamond dealers in Sierra Leone to President Daniel Arap Moi’s ‘business arrangements’ with a handful of Indian tycoons in Kenya” (271).

• Voorbeelde van [3] is die pogings van die Serwiërs om die Kroate in Joego-Slawië uit te wis en die massaslagting van die Tutsi’s deur die Hutu’s in Rwanda. Die wydverspreide geweld wat veral sedert die jare tagtig tot op hede teen blankes in Suid-Afrika gepleeg word, kan myns insiens ook ‘n voorbeeld van sodanige weerslag, naamlik weerwraak, wees.

“Market capitalism is the most efficient economic system the world has ever known. Democracy is the fairest political system the world has ever known and the one most respectful of individual liberty” (215), maar dan moet die (oorgrote meerderheid) kiesers myns insiens ontwikkelde, ingeligte mense wees. Sommige van die nadele van demokrasie, gebaseer op algemene stemreg, kan deur die toekenning van minderheidsregte bekamp word (321). Dit word in bv Amerika gedoen, maar in Suid-Afrika is die grondwetlike onderhandelings so ondoeltreffend gevoer dat geen groep- of minderheidsregte bestaan nie.

‘n Ander maatreël wat kan help, is dat Amerika en die Weste “should not be promoting unrestrained, overnight majority rule* … the best hope for democratic capitalism in the non-Western world lies with market-dominant minorities themselves” (370). Dus, die beste hoop vir Suid-Afrika/Suider-Afrika is die blankes! MDM “are usually a crucial source of national economic vitality and growth” (4962). [* “A process of democratization no Western nation ever went through” (3418). Vir Westerse lande was demokratisering ‘n geleidelike proses: “Universal suffrage emerged in the West incrementally, over many generations” (4900). Die wagwoorde moet “gradualism and toleration” wees (4937). FW de Klerk wou egter die politieke opset eensklaps, dus rewolusionêr, verander. Hierin het hy die ANC as onverdraagsame vennoot gehad. ‘n Uiterste vorm van demokrasie is sonder ‘n mandaat van die blanke kiesers aan Suid-Afrika opgedring.]

Vir die Derdewêreld kies Chua ekonomiese welvaart bo demokrasie. “Influential writer Robert D Kaplan recently offered this general answer [in The coming anarchy (1994)]: hold off on democracy until free markets produce enough economic and social development to make democracy sustainable” (4637). “Markets first, democracy later, if at all” (4643). Pleks van “one-man, one-vote” eerder “some-men, one vote” (4657). Chua: “Adding democracy to markets has been a recipe for instability” (2271). “Putting political power into the hands of the impoverished ‘indigenous’ majority, will always be a source of tremendous potential instability” (4957). “It is dangerous to see democracy as a panacea” (302). “Democracy has to mean more than majority rule” (4878). Ook: “Americans often forget that there are many different models of democracy, even within the Western nations” (4895). Thomas Babington Macaulay (1800-1859) het selfs beweer algemene stemreg is “incompatible with property [and] consequently incompatible with civilization” (3374).

“The sobering thesis of this book is that the global spread of markets and democracy is a principal, aggravating cause of group hatred and ethnic violence throughout the non-Western world” (227). Blanke Amerikaners is nie MDM nie en daar kan nie gesê word dat demokrasie oral in die wêreld gevestig is nie. “Nevertheless, Americans today are everywhere perceived as the world’s market-dominant minority, wielding outrageously disproportionate economic power relative to our size and numbers. As a result, we have become the object of mass, popular resentment and hatred of the same kind that is directed at so many other market-dominant minorities around the world” (184). Heelwat hiervan kan nie net as weerwraak verklaar word nie, maar ook as blote jaloesie.

Chua beweer “the underlying causes of market dominance are poorly understood” (4705). Daar is egter diegene wat kulturele faktore* beklemtoon, bv “group differences in work habits” (4717). “Malaysia’s prime minister, Mahathir, for example, has often urged his Malay constituents to model themselves on their more ‘hardworking’ and commercially ‘astute’ Chinese counterparts” (4723). Sou die ANC-regering ooit swartes aanspoor om die voorbeeld van arbeidsame, toegewyde blankes na te volg? Is die weerhouding van komplimente vir blankes dalk ‘n klassieke voorbeeld van “racial ego”? (4833). [* “It is hardly clear that forced assimilation and acculturation, even if it were possible, would be desirable” (5034). Dink aan die ANC se beleid van gedwonge rasse-integrasie.]

In Suid-Afrika lewer te baie swartes met stemreg geen prositiewe ekonomiese bydrae nie. In baie gevalle is hulle ‘n finansiële las vir die land. Voeg hierby ‘n hoogs ondoeltreffende en korrupte ANC-regering. Die volgende sin kan dan as ‘n opsomming van die omstandighede in die nuwe Suid-Afrika dien: “Not enough to tax, and nearly no one who can be trusted to transfer” (4753). Die bankrotheid van ons situasie blyk bv uit die volgende: “In the West, affirmative action policies are intended to benefit disadvantaged ethnic minorities … By contrast, affirmative action policies in countries with a market-dominant minority are intended to benefit disadvantaged majorities, for example, blacks in South Africa” (4789). Dit bring ons by die huidige plaaslike vlaag van “rassisme”: “There is always the danger that government affirmative action policies will exacerbate rather than ameliorate ethnic conflict, by entrenching ethnic divisions” (4847).

Chua vind dit moeilik om die MDM-verskynsel te verklaar. Byron M Roth verwys in sy boek, The perils of diversity: Immigration and human nature (Whitefish: Washington Summit Publishers, 2011, 586p; Amazon Kindle $12,53), na wat Chua geskryf het: “In a substantial majority of cases the reasons [for MDM] can be found in differences in human capital, especially IQ. For reasons left unexplained, Chua never mentions IQ, though in most cases it is hard to ignore. For instance, in virtually every country in Southeast Asia, ethnic Chinese are overwhelmingly more successful than the local populace. Richard Lynn [The global bell curve (2008), p 237] reports that the ethnic Chinese in Southeast Asia have an average IQ of 105, while natives of the region have an average IQ of 89″ (4761). Roth is ‘n afgetrede hoogleraar in sielkunde wat groot waarde aan IK- (intelligensiekwosiënt-) meting heg. Die deurslaggewende rede waarom Chua nooit verskille in IK noem nie, is myns insiens omdat dit nie polities korrek sou wees nie. In die huidige ideologiese klimaat word, indien enigsins moontlik, etniese verskille by mense ontken.

Leon Lemmer: Barack Obama en Ayn Rand: Mededeelsaam of selfsugtig?

Dit word algemeen aanvaar dat die Khoi-San en die blankes hulle eerste in die suid-weste van Suid-Afrika gevestig het. Die swartes het Suid-Afrika uit die noord-ooste binnegekom. Die aanspraak van die Khoi-San dat hulle altyd hier gewees het, soos Jan van Riebeeck in sy dagboek meld, is uiteraard oordrewe. Al word dit (feitlik) nooit genoem nie, was die slawe, wat van oorsee gekom het, aanvanklik in dieselfde mate as die blankes setlaars. Hierna het ‘n bruin groep van gemengde afkoms ontstaan. (Volgens Hans Heese het hedendaagse blankes slegs sowat 7% nie-blanke bloed.) Aanvanklik het geeneen van hierdie etniese groepe die grond gekoop waarop hulle gewoon het nie. Die blankes het eerste begin om grond tot plase te ontwikkel. Met verloop van tyd was hulle hiermee, soos met baie van hulle ander bedrywighede, skouspelagtig suksesvol.

Dit is ongetwyfeld die blankes wat die hoofbydrae tot die ontwikkeling van die land gelewer het. In baie groter mate as enige ander etniese groep het blankes oor eeue grond vir bewoning en aktiwiteite (bv handel, landbou en mynbou) gekoop. Vir blankes was die opsie van groepbeskerming in owerheidstoegekende gratis reservate nooit beskore nie. Deesdae is daar plaaslik (feitlik) geen blanke huiseienaar, boer of sakeman wat sy besittings gratis van die owerheid ontvang het nie. As jy wit is, moet jy normaalweg (voorheen en tans) koop wat jy wil hê, hetsy vaste eiendom of dienste soos elektrisiteit, water, sanitasie, vullisverwydering en televisie.

Kontrasteer dit met veral die swartes wat in baie gevalle munisipale dienste, huise en selfs plase gratis ontvang. Dieselfde wanverhouding kom by skoolonderrig en gesondheidsdienste voor. Die blankes moet betaal vir wat hulle wil hê, terwyl die swartes in groot mate sonder teenprestasie ontvang nie net wat hulle nodig het nie, maar soms ook wat hulle begeer. Desnieteenstaande matig die staatshoof hom aan om te beweer dat die blankes gronddiewe is, sonder om die groot verskil tussen ongerepte grond en ontwikkelde plase met uitgebreide infrastruktuur uit te wys.

Mense soos Desmond Tutu vererger hierdie situasie deur die vrye invloei van onwettige immigrante goed te praat. Suid-Afrika moet glo swartes uit Afrika as inwoners verwelkom omdat sommige Afrika-lande tydens die “bevrydingstryd” bv ANC-terroriste gehuisves het. Daar is glo ‘n ereskuld wat betaal moet word. Daarom kan dese en gene op die land toesak en bv die onderwys- en gesondheidsdienste verder belas en werkloosheid onder die plaaslike bevolking vererger. In hierdie proses kry misdaad ‘n verdere hupstoot. Parasitering as leefwyse word aktief aangemoedig deur aan armlastiges en gevangenes stemreg te gee. Diegene wat hulle teen die ongebreidelde invloei van ongeskoolde immigrante uitspreek, word sonder meer van xenofobie, oftewel vreemdelingehaat, beskuldig. Dit is ‘n oordrewe reaksie, want daardie afkeuring dui dalk bloot op gesonde insig en vaderlandsliefde. Geen land word verbeter deur mense as inwoners te aanvaar wat geen ander land as immigrante sou verwelkom nie.

Wat die afgelope dekades sienderoë gebeur, is dat ons wysgemaak word dat swartes voorheen erg deur blankes benadeel is; dermate dat swartes as skadevergoeding op allerhande bevoordelings, selfs tot in die oneindige, geregtig sou wees. Vandaar bv sogenaamde regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging; maatreëls wat rassediskriminasie tot ‘n etiese norm probeer verhef. Desnieteenstaande word daar groot verbasing uitgespreek as frustrasie van blanke kant oorkook in die vorm van rassistiese uitlatings. Die rassistiese teensprake wat uit swart geledere opklink, word ligter beoordeel.

‘n Ander hipotese as die een wat gangbaar geword het, het heel moontlik verdienste. Pleks daarvan dat die plaaslike swartes ‘n geskiedenis van erge benadeling het, was hulle in vergelyking met hulle broers en susters noord van die Limpopo dalk glad nie so sleg daaraan toe nie. Ter ondersteuning van hierdie hipotese kan verwys word na die duidelike voorkeur wat werkgewers vir swartes uit bv Mosambiek en Zimbabwe openbaar. Daardie swartes kom uit ‘n tradisie waar gewerk moet word voordat hulle iets kry. Hulle ken nie die tradisionele aalmoesgeëry wat plaaslik in toenemende mate van blankes verwag is nie. Sodra daar ‘n substansiële getal blankes in beheer van ‘n land is, verwag swartes seëninge as verskansing teen bv hongersnood en siektes. Met verloop van tyd word al hoe meer geëis. Dit is die bitter vrugte van gewaande voogdyskap; goeie blankes wat geglo het dat daardie behoeftes nie ‘n bodemlose put is nie. Mettertyd het dit vir die blankes onmoontlik geword om aan al hierdie verwagtinge te voldoen. Dié situasie word dan die teelaarde vir griewe en beweerde veronregting.

Daar moet ‘n maksimum wees wat een mens van ‘n ander durf verwag. Hoogstens beperkte verantwoordelikheid vir ‘n ander behoort as ‘n fundamentele mensereg erken te word. Elke mens kry eenmalig kans om ‘n lewe, naamlik sy eie, te lewe, of te lei; nie om sy lewe letterlik te ly ten behoewe van ander mense nie. Altruïsme, oftewel mededeelsaamheid, moet binne redelike perke gehou word en verkieslik vrywillig geskied. Gesonde selfsug as ‘n eerbare lewenswyse verdien veel groter erkenning. Veralgemenend kan gesê word: In die politiek kom altruïsme in sosialisme en selfsug in kapitalisme tot uitdrukking. Diegene wat vir hulle heil op ander mense aangewese is, verkies sosialisme. Diegene wat verantwoordelikheid vir hulle eie heil aanvaar, verkies kapitalisme.

Paternalisme word gedefinieer as: “Uitoefening van kontrole oor of sorg vir onderdane op ‘n vaderlike manier” (HAT). Voogdyskap kom op feitlik dieselfde neer. Voog beteken: “Iemand wat aangestel is om die belange van ‘n ander te behartig” (HAT). Die tradisionele paternalisme of voogdyskap wat blankes oor swartes uitgeoefen het, word deesdae verfoei. Blankes word die reg ontsê om enige beheer oor swartes uit te oefen. Blankes mag nie voorskriftelik of teregwysend wees nie. Kritiek op swartes is onwelkom en word goedskiks as ‘n uiting van rassisme geëtiketteer. Die tradisionele verpligtinge wat blankes teenoor swartes gevoel het, word egter nie in die nuwe politieke bedeling opgehef nie. Van blankes word verwag om voort te gaan om te gee en te gee (ubuntu) en om niks terug te verwag nie (die handevatsindroom), behalwe verwyte en verguising. Die blankes is deesdae in uiterste mate op hulleself aangewese. Pleks van mededeelsaam te wees behoort hulle in groter mate voorkeur aan hulle eie belange te gee.

Ek het voorheen geskryf: “Die idees van Ayn Rand [1905-1982] is iets waarvan ons plaaslik gerus in groter mate kennis kan neem” (Praag 21 November). Haar standpunt was dat altuïsme vrywillig moet wees en nie deur die owerheid in die vorm van belasting en ander maatreëls aan welvarendes opgedring moet word nie (Chisala, bron hier onder, Kindle 87). Sommige Praaglesers was in hulle reaksie positief teenoor Rand gesind, terwyl ander bedenkinge uitgespreek het. Jare gelede het ek ‘n studie onderneem waarin Aristoteles se funksionele etiek uiters bruikbaar bevind is. Dit het nie van my ‘n Aristoteliaan gemaak nie. Ingelyks impliseer die onderskrywing van ‘n aspek van Rand se denke nie dat alles of die meeste van haar idees vir my aanvaarbaar is nie. Iedere filosofie of ideologie moet krities geëvalueer word.

Chanda Chisala

Chanda Chisala het ‘n boek gepubliseer: Barack Obama vs Ayn Rand: the last battle for the soul of America (2013, 55p; Amazon Kindle $1,13). Die outeur stel die standpunte van Obama en Rand teenoor mekaar. Die teks is in die vorm van ‘n tweegesprek waarin uitdrukking aan Obama en Rand se menings gegee word. Obama wil die Amerikaanse samelewing reguleer tot beweerde voordeel van almal, “fairness to all” (Kindle 25), terwyl hy in werklikheid by voorkeur oor die armlastiges begaan is. Hy is (soos die ANC-regering) bv ten gunste daarvan dat handelsbanke geld aan armes vir behuising moet leen al is hulle groot kredietrisiko’s (295). Rand bepleit minder staatsinmenging en groter vryheid: “I say there is nothing in life that is really ‘fair'” (38). “‘Unfairness’ is everywhere you look in life, it is no one’s duty to ‘fix’ life for us” (44). “The state is certainly not there to decide what is best for any man. That’s a nanny state* and it is definitely an evil state” (337). [* Paternalisme of voogdyskap.]

Obama is ten gunste van die vasstelling van minimum lone omdat dit glo misdaad sal verminder. Rand het beswaar hierteen, want dit kom daarop neer dat werkgewers verplig word om hulle werkers ekstra te betaal om misdaad te bekamp.* Obama: Sonder voorgeskrewe minimum lone “the employer can offer him a slave wage, which is really a violation of rights” (196). Rand: “Real slaves do not apply for their jobs; they are literally forced to work. Government is therefore not protecting any rights when it intervenes to prevent so-called ‘slave wages’ which are not in fact wages of slaves; it is actually violating rights when it intervenes there” (209). [* In Suid-Afrika kan ‘n mens owerheidsvergoeding ontvang sonder om ‘n steek werk te doen. Dink aan die swartes in die omgewing van die Kruger-wildtuin wat betaal word om nie wild te jag of hulle aan ander misdaad skuldig te maak nie.]

Volgens Rand is die herverspreiding van rykdom ‘n skending van suksesvolle/welvarende indiwidue se menseregte. “What is crime really? It is simply violation of individual and property rights” (94). “If someone did find that poverty increases crime rates everywhere, they do not gain the right to violate my rights in order to reduce crime. It would just mean that they should protect me more against such violent poor people … Government must fight criminals, not pacify them, not give them excuses, not bribe them … It is not their job to social engineer us in order to reduce crime” (112).

Rand is sterk ten gunste van kapitalisme. In die sakewêreld moet daar eerder gesonde mededinging as minimum lone wees. “If wages are lower, costs of production are lower, which means prices of the same goods will also tend to be lower” (124). Dit is wat China tans so ‘n sterk mededingende handelsvennoot maak. “The more you get the State out of our lives, the better we survive; it’s the story of all modern economies” (135). Rand kyk na sake vanuit die oogpunt van suksesvolle mense. “When Mr Obama talks about the American dream, it seems he only sees that as applicable to the poor who want to get out of poverty. What about the rich?” (344). Plaaslik word blankes deur die ANC en sy meelopers gekondisioneer om skuldig te voel en alles vanuit die oogpunt van armlastiges te beskou, uitgaande van die veronderstelling dat swart mense arm is omdat hulle deur blankes benadeel is. Dieselfde eensydige benadering word in ons skole aangetref. Daar is groot besorgdheid oor die nie-presteerders, die agtergeblewenes, die agterosse, terwyl geen spesiale voorsiening vir die behoeftes van die begaafdes, die voorosse, wat die land uit sy ellende moet sleep, gemaak word nie.

Obama wil hê Amerika moet die land wees

“that … helps everyone to achieve their dreams by being given an opportunity and a chance to rise from poverty. This is what makes us different from those countries like China” (135). Rand: “It is not true at all that the Founding Fathers created a nation where we would be forced to help each other. In fact, the great ‘invention’ of the Founding Fathers was precisely to ban the initiation of force from society, which means to allow everyone to pursue his own dream without fearing his rewards being taken away from him by some bureaucrats in the name of helping other people” (142). “The Founders created a nation in which every man has a right to life, liberty and the pursuit of his own happiness, not a society in which every man has a duty to make others happy or to ensure that we all ‘rise together'” (154). “Prosperity just gushes forth in a society when individuals are truly free” (160).

Een van die gevare van kapitalisme is gierigheid. Obama waarsku daarteen: “We had to protect society … and we have remained the richest nation on earth precisely because we’ve been taking steps throughout our history against the unfettered reign of greed” (172). Rand: “The world has been destroyed by an ethic that says the ends justify the means,* which is the mother of all kinds of evils. All dictators have used that excuse to do all kinds of evil things in the name of saving society from poverty or crime or whatever other problem they believe they are wise enough to solve for us” (184). “It is in fact such men and women, the ones who are supposedly so ‘greedy’ that they want more and more success or wealth instead of being satisfied with just ‘enough’, who created the most opportunities for advancement of other people from poverty” (350). [* Dink bv aan die ANC se vandalisme, sabotasie en terrorisme tydens die “bevrydingstryd”.]

Voordat hy in 2009 president geword het, het Obama op 24 Februarie 2008 gesê: Sy agenda “will require a new spirit of cooperation, innovation, and shared sacrifice. We have to remind ourselves that we rise and fall as one nation; that a country in which only a few prosper is antithetical to our ideals and our democracy; and that those of us who have benefited greatly from the blessings of this country* have a solemn obligation to open the doors of opportunity, not just for our children, but to all of America’s children. That’s the kind of vision I have for this country and that’s the kind of vision I hope to make real as President of the United States” (374). [* In die nuwe Suid-Afrika is alles wat oor eeue tydens die blanke bewind opgebou is, blootgestel aan stroping; nie net deur plaaslikes wat grootliks versuim het om iets tot stand te bring nie, maar ook deur dese en gene uit Afrika wat hier kom aas.]

Rand sou dit veral teen die frase “only a few prosper” gehad het. Amerika “is absolutely the country where the most prosper, and indeed everyone can prosper if they want to … Our American ideal is to let an individual pursue creation of his wealth without fearing that someone else wil grab it and redistribute it to others who have less” (385). Obama, daarenteen, bepleit (soos die ANC) gelyke geleenthede. “If you are indeed self-interested, you should help other people to at least have equal opportunities, or their failure to access any opportunities for their rise will bring you down as well” (398). “America is fundamentally about sacrifice for the good of all, not just yourself” (410). “I believe that it is in our self-interest to give hope to every human being, not just Americans” (428). (Dit klink soos Anton Rupert se argument dat nie toegelaat mag word dat inwoners van Suider-Afrika honger ly nie.)

Vir Rand kom dit daarop neer dat “we should just be sacrificed for others. We are working for the happiness of others” (422), wat kwalik as sterk aansporing vir groot inspanning en prestasie kan dien. “So, I should give back to society for helping me succeed, what should the poor man do to society for making him fail? He should take from it, right? He should hit back at it somehow. This is the logical conclusion of such thinking, and there are indeed some people who have gone to that logical conclusion and they justify why criminals are ‘forced’ to be criminals; they have been mistreated by society and are supposedly justified to get back at it – which is why we shouldn’t be so harsh on them” (478). (Dit kan wees waarom diegene wat erge misdade tydens die “bevrydingstryd” gepleeg het, amnestie van die WVK ontvang het en gewetenloos selfs die hoogste poste in die nuwe Suid-Afrika mag beklee.)

Rand beveel aan dat ons eerder redeneer die indiwidu is “the one responsible for all his actions, good or bad, and therefore for his achievements and his failures” (485). Obama en diesulkes “want you to feel that your life is not really your own, because it has not really survived by your efforts. Your achievements are not your own” (609). “Everyone who sets himself as a wiser dispenser of your property is not only disrespecting you, they are also violating your rights, and that includes every murderer, every rapist, every thief, every fraudster, and indeed every socialist politician” (497). (Het die ANC al ooit verskoning gevra vir die erge misdade wat deurlopend deur veral ANC-ondersteuners gepleeg word?) “Socialism essentially means that we are slaves, the property we produce is for the master to decide how it should be ‘distributed’ in the society” (502). “It is ridiculous to say … only the great government can help you settle that debt – and it never gets ‘settled’ – by taking your money away” (609). Hierop kan geïmproviseer word: Dit maak nie saak hoe lank blankes reeds in Suider-Afrika is nie. Hulle bly setlaars waaraan skuld toegedig word “that … never gets ‘settled’.” Dit word “fairness” en “social justice” genoem (621).

Obama beweer “we are all created equal” (561). Dit is in baie opsigte gewoon nie waar nie. Kinders in dieselfde gesin kan van die begin af hemelsbreed in bv talente verskil. In religieuse verband is gelykheid hoogstens ‘n ideaal wat in die hiernamaals verwesenlik kan word; nie in die hiermaals nie. “The fundamental difference between Miss Rand and myself is that she believes you are good if you are selfish; I believe you are good if you are selfless. Her philosophy is the source of those who claim that they belong to ‘makers’ while their less fortunate brothers and sisters are demeaned as ‘takers’. It is a philosophy that fails to see how we are all ultimately dependent on each other and insists that it will ignore our contributions to each other’s success” (667). Dit is louter twak. Armlastiges is op hulp van ander mense aangewese. Armlastiges onderskraag nie suksesvolle, welvarende mense nie. Hulle boor belastingbetalers in die grond met hulle behoeftes en vul dit soms selfs aan met bv misdaad.

In haar verweer verwys Rand na die voor-sosialistiese era toe mense geweet het “that you have to do something for others in order for you to get something (trade)” (747). Waarom word mense wat nie vir bv dienste betaal nie, nie gemobiliseer om vullis te verwyder en hulle woongebiede netjies te maak nie? Ledigheid stel hulle in staat om te betoog en te vandaliseer. Teen groot onkoste word daar telkens aan hulle eise toegegegee; nie net sonder teenprestasie nie, maar ook sonder vervolging en afdoende straf vir die skade wat aangerig is.

Rand:

“The record of theocracies in history has been quite consistently disastrous. They’ve had one thing in common with communist states: they both asked the individual to become selfless, to put others first. The communist state condemns those who want to make profit for themselves. Like the theocracy, they believe that everything should be shared, and the rulers appoint themselves as the best masters of this planning and sharing business” (766).

Op grond van Jesus se uitspraak, “love your neighbor as you love yourself,” word selfloosheid gepredik. Rand werp teë: “It certainly does not say ‘love others better than yourself'” (772). Sy verwerp pogings tot selfloosheid: “Selfless means ‘without self’, or more precisely, ‘without regard to self’ … He said ‘as you love yourself’, which means He explicitly rejected selflessness” (779). “For me, you can help others while not being selfless, just as Jesus said. Selflessness is impossible” (803). “That doctrine of selflessness and collective salvation is a gas chamber designed to kill your sense of self worth” (917).

“Notice that they attack you both materially and spiritually: your material success is not your own, they tell you, it is the whole society that did it; and your moral success is impossible because you have to try to be selfless, to give yourself to others, to the whole society, above yourself – something impossible” (809). “Christ himself proclaimed an individual salvation of the soul … There is no such thing as collective salvation” (821). (Insgelyks is daar hopelik ook nie so iets soos kollektiewe skuld nie.) “You can help strangers in emergencies or in small ways that are not too costly or sacrificial to you, but you don’t want to help people who can help themselves, making them dependent on you instead of their own effort” (840). Rand was by uitstek ‘n anti-kommunistiese kampvegter vir kapitalisme en indiwidualisme.

Ongelukkig ontbreek die ruimte om hier ook Peter Schwartz se uitstekende boek oor hierdie onderwerp te bespreek: In defence of selfishness: Why the code of self-sacrifice is unjust and destructive (New York: St Martin’s Press, 2015, 256p; Amazon Kindle $12.99).