Ons het plaaslik die era van owerheidsdiefstal van blankes se eiendom betree. Dit is deel van die ANC se Nasionale Demokratiese Revolusie. In 1990/94 het die ANC suksesvol onderhandel om die politieke mag te bekom. Dit was die eerste rondte van die revolusie. Sedertdien poog die ANC om sy onvervulde ideale te verwesenlik. Dit is die tweede rondte van die revolusie. Die Vryheidsmanifes van 1955, met sy sterk kommunistiese inslag, dien as rigsnoer. Die ideaal is dat alle grond staatsbesit moet word. Alle gesondheidsdienste moet onder die staat ressorteer. Private inrigtings moet ondergeploeg word. Private skole, universiteite, hospitale, mediese fondse, ens, is voorbeelde van instansies wat in hierdie oorgangstyd geduld word maar so gou moontlik uitgewis sal word – as toegelaat word dat die ANC die politieke mag behou.
Die ANC het alles in die stryd gewerp om die politieke mag te bekom. Myns insiens sal hy alles moontlik doen om daardie mag te behou. Tirannie is meer kenmerkend van die ANC as demokrasie. Ek skryf hierdie keer oor die deurslaggewende belangrikheid van iets wat al hoe minder deur die ANC aan blankes gegun word, naamlik grond. Hierdie rubriek dien as aanvulling van wat ek voorheen oor Joegoeslawië geskryf het (Kosovo, Praag 12.05.2018; Uskokke, Praag 1 Julie 2018).
Na die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1989 het Joegoeslawië binne enkele jare in verskillende lande uiteengeval. Serwië, Kosovo en Masedonië is binnelandse state sonder seeverbinding. Montenegro het ‘n substansiële kuslyn van 294 km aan die Adriatiese See, met dorpe soos Hercegnovi, Budva, Petrovac, Bar en Ulcinj. Kroasië het ‘n baie langer kusgebied bekend as die Istrië-skiereiland en Dalmasië. In die noorde van Istrië het Slowenië ‘n kuslyn van net 47 kilometer met dorpe soos Piran, Izola en Koper, wat hierdie land se enigste handelshawe is. Wat minder bekend is, is dat Bosnië-Herzegovina ‘n seeverbinding van net 20 kilometer met ‘n enkele dorp, Neum, het. Die land het nie ‘n eie handelshawe nie en moet daarvoor veral van Polce in Kroasië gebruik maak. Die voorneme is egter om ‘n handelshawe by Neum aan te lê.
Die Neum-gebied was voorheen deel van die staat Dubrovnik maar is na die Habsburg-Ottoman-Oorlog (1683-1697) ingevolge die Karlowitz-verdrag van 1699 afgestaan. Dit is deur die Habsburgers gedoen ten einde goeie betrekkinge met Herzegovina en dus die Ottomaanse Ryk te bevorder. In werklikheid is hierdie gebied reeds voorheen deur Dubrovnik aan die Ottomaanse Ryk verkoop ten einde beskerming teen die gevaar van oorheersing deur die staat Venesië te bekom. Dubrovnik was die toegangspunt aan die Adriatiese See tot die lonende handelsroete na Konstantinopel (tans Istanboel) in Turkye. Die Habsburgse Ryk het ná 1699 sonder sukses probeer om die Neum-gebied van die Ottomans terug te koop. Die Habsburgers wou die skeiding tussen noordelike en suidelike Dalmasië, wat Dubrovnik insluit, ongedaan maak.
Die fragmentering van Dalmasië het in 2013 ‘n ernstige probleem geword toe Kroasië, ná ‘n proses wat ‘n dekade lank geduur het, uiteindelik tot lid van die Europese Unie (EU) toegelaat is. Een van die redes vir die vertraging was dat Slovenië, wat sedert 2004 ‘n EU-lid is, daarop aangedring het dat sy dispute met Kroasië oor grond- en seegebied, bv in die baai van Piran, eers opgelos moet word. ‘n Voorwaarde vir EU-lidmaatskap is dat ingevolge die Schengen-konvensie (wat sedert 1995 in werking is) daar streng toegangsbeheer aan die buitegrense van die EU moet wees. Die Neum-gebied veroorsaak dat die Kroasiese padnetwerk 20 kilometer lank onderbreek word en daar deur die EU vereis word dat aan albei kante streng paspoort- en visumbeheer uitgeoefen moet word. Bosnia-Herzegovina het nie EU-lidmaatskap nie. Hierdie beheermaatreëls is ‘n groot en duur lastigheid vir enigeen wat van noord na suid, of omgekeerd, in Dalmasië reis.
Aan die Dalmasiese kus is daar talle eilande en skiereilande. Naas die ongeluk van die 1699-ooreenkoms is daar die geluk dat ‘n brug op Kroasiese grond- en seegebied gebou kan word wat die Neum-gebied systap. Dan sal die genoemde twee beheerpunte nie meer nodig wees nie. Geld sal op hierdie manier bespaar en baie rompslomp uitgeskakel word. Maar so ‘n brug sal baie geld kos en Kroasië is nie ‘n groot, ryk land nie. Dit is onwaarskynlik dat Bosnië-Herzegovina, met sy oorwegend Moslem-bevolking, binne afsienbare tyd tot die EU toegelaat sal word. Turkye, met ‘n Moslem-bevolking van meer as 80%, kon na jare se probeerslae nog nie EU-lidmaatskap bekom nie. Dit kan ook betwyfel word of die meerderheid inwoners van Bosnië-Herzegovina EU-lidmaatskap verlang. Gelukkig het die EU ingewillig om 85% van die koste van die brug en ompad via die Peljesac-skiereiland te dra, nadat dit geblyk het dat alternatiewe, soos ‘n pontdiens of ‘n ondersee-tonnel, nie gewens is nie.
Konstruksiewerk aan die Peljesac-brug het in 2007 begin maar is telkems vertraag, enersyds vanweë aanvanklike finansiële probleme en andersyds weens besware wat Bosnië-Herzegovina geopper het. Die vryhoogte tussen die see-oppervlak en die brug is van 35 tot 55 meter verhoog sodat seevaart na Neum nie belemmer sal word nie. Die brug sal 2404 meter (1½ myl) lank wees en breed genoeg (21 meter) om 4 verkeersbane moontlik te maak. Die kontrak vir die oprigting van die brug is aan ‘n Chinese maatskappy toegeken. Werksaamhede sou na verwagting verlede maand hervat het en die projek se kontraktuele voltooiingsdatum is 2022. Vir verdere inligting en ‘n geografiese kaart raadpleeg die artikel “Peljesac Bridge” in die Wikipedia.
In Suid-Afrika noodsaak (potensiële) geweldpleging die gebruik van plaaslike arbeid, wat ondoeltreffendheid en vertragings (bv weens stakings) tot gevolg kan hê. Chinese kontrakteurs verkies en vereis selfs (bv in die geval van groot padkonstruksie-kontrakte in Kenia en Tanzanië) dat (uitsluitlik betroubare, ingevoerde) Chinese arbeid gebruik word. ‘n Moontlike bonus was dat baie honde uit die konstruksie-omgewing verdwyn het. Plakkerskampe in Afrika huisves dikwels ‘n oormaat honde terwyl die Chinese baie lief vir hondevleis is; te meer as dit gratis bekombaar is. Die toekenning van die hoofkontrak vir die Peljesac-brug aan ‘n Chinese maatskappy het nie sonder protes verloop nie. Dit word as ‘n voorbeeld van (potensieel) gevaarlike Chinese indringing in Europa beskou (Vir konteks lees: “Chinese indringing in Australië en elders,” Praag 16.06.2018).
Kroasië begeer aaneengeslote grondgebied terwyl Bosnië-Herzegovina eie toegang tot die see verlang. Vir albei is die Neum-gebied gesogte terrein. Dit toon hoe belangrik en waardevol ‘n lappie grond kan wees; dat grond nie iets is wat (maklik) verkoop of geskenk behoort te word nie. Dit het vir Kroasië onbetaalbaar duur geword om die 1699-vervreemding van die Neum-gebied te omseil. Dit sou selfs in groter mate onherstelbare skade gewees het as die EU onwillig was om ruim tot die koste van die Peljesac-brug by te dra. Ons het hier met 1699-onnoselheid oor ‘n klein stukkie grond te make. Onmeetlik groter is die dwaasheid van 1990/94 toe ‘n hele land, die Afrikaners se vaderland, mandaatloos verkwansel is. Die koste van die (permanente) ruïnering van Suid-Afrika sal nooit betroubaar bereken kan word nie.
Een van die hemelskryendste gevolge van die huidige grondwetlike bedeling is dat die ANC-regering beoog om die eiendomsreg van blankes sonder enige vergoeding op te sê. Om grond teen (redelike) vergoeding te konfiskeer is ‘n uiters drastiese stap. Vir enige owerheid om selfs nog radikaler te wees deur op ‘n grootliks rasgebaseerde grondslag aanspraak op grond sonder vergoeding te maak, is absoluut verregaande. Dit druis direk in teen elementêre ordentlikheid, beskaafde (Westerse) norme, die grondbeginsels van demokrasie, nie-rassigheid en doodgewone menslikheid. Voortaan sal die ANC nie meer met integriteit daarop aanspraak kan maak dat hy bv versoening en nasiebou bevorder nie. Wat grondgryp as amptelike beleid duidelik maak, is dat die ANC toelaat dat sy misdadige kern duidelik aan almal geopenbaar word; ook dat die ANC glad nie die vermoë het om tussen misdaad en wat reg is te onderskei nie. Dit is gevolglik ook ‘n ydele hoop dat daadwerklik teen bv plaasmoorde opgetree sal word. Die ANC se beleid is ‘n misdaad teen die blankedom en die Suid-Afrika van weleer – of Cyril Ramaphosa van my standpunt hou of nie.
Grond is iets wat ‘n mens nie bo-oor jou wil hê nie. Grond is iets wat jy onder jou voete wil hê. Niemand behoort toegelaat te word om grond teen jou wil van jou weg te neem nie.
Christo van Rensburg het oornag die gewildste Afrikaanstaalkundige geword omdat hy beweer dat Afrikaans reeds in die 16de eeu, dus lank voor Jan van Riebeeck se tyd, bestaan het. Van Rensburg word wyd en syd uitgenooi om hierdie taalkundige stommiteit by byeenkomste soos dié van die Afrikaanse Taalraad (ATR) en die ATKV te verkondig. Die bedoeling is nie om Standaardafrikaans en taalsuiwerheid te bevorder nie, maar eerder om ‘n soort “inklusiewe Afrikaans”, bv Kaaps, wat oormatig met Engelse woorde besoedel is, te ondersteun. Daarom verkondig die ATKV elke Sondagoggend op RSG: “Dit maak nie saak hoe jou Afrikaans klink nie.” Van Rensburg se innoverende dwaasheid oor Afrikaans is hoogs spekulatief (eintlik wensdenkery) en is nie wetenskaplik-taalkundig in bronne gegrondves nie, maar word deur ‘n sug na politieke byderwetsheid gemotiveer.
Voor 1600 het min skepe om die Kaap gevaar en nog minder het in Tafelbaai anker gegooi. Enkele lede van hierdie bemannings het beperkte kontak met ‘n klein aantal inheemse inwoners gehad. Daar was onder meer ruilhandel, maar dit is waarskynlik by uitstek moontlik gemaak deur eerder die voorwerpe te wys en te beduie wat die een party met die ander party wil ruil as wat die Khoi-Khoin in skeppingsvermoë uitgemunt het deur ‘n nuwe taal, Afrikaans, te skep. ‘n Mens kan jouself afvra: Waarom het die Khoi-Khoin se beweerde skeppingsvermoë in (alle) ander opsigte ontbreek? Die bemannings van die skepe was ook nie almal Hollanders nie, selfs nie in die geval van die Hollandse skepe nie. Verder was daar bv Portugese en Spaanse skepe. Ook Engelse skepe met Engelse bemannings, maar ek noem dit met huiwering omdat dit aanleiding kan gee tot ‘n nuwe dogma, naamlik dat die brouseltaal Kaaps lank voor 1652 bestaan het.
Ek beskou Jan van Riebeeck se geselskap en ander Europeërs, wat hulle aan die Kaap gevestig het voor die Britse oorname in 1806, as Oer-Afrikaners. Wat Van Rensburg en diesulkes doen, is om Afrikaners se aandeel in die ontstaan en ontwikkeling van Afrikaans af te skaal en dit tydens hierdie byeenkomste selfs te verswyg, insluitende die onbetwisbare Nederlandse wortels van Afrikaans. Daarenteen word die aandeel van die Khoi-San buitensporig verheerlik. Van ‘n taalkundige muis word ‘n polities korrekte olifant gemaak. Jan van Riebeeck (1619-1677) was van 1652 tot 1662 die VOC-kommandeur aan die Kaap. Hy is dus heeltemal ‘n 17de eeuse verskynsel terwyl Van Rensburg van die ontstaan en bestaan van Afrikaans ‘n 16de eeuse verskynsel probeer maak terwyl daar toe seker(lik) nie eens (beduidende) proto-Afrikaans bestaan het nie. In hierdie rubriek skryf ek vervolgens oor die 16de eeu. Hierdie inleiding is nodig geag nie net om ‘n aantal pro-Afrikaanshoue te plant nie maar ook om wat volg in sy historiese konteks te plaas.
Rebecca West
In my rubriek oor Kosovo en Serwië (Praag 12.05.2018) verwys ek na Rebecca West (1892-1983) se beroemde reisboek, Black lamb and grey falcon: A journey through Yugoslavia (New York: Open Road, 1940/2010, 1326p; Amazon Kindle $17,24). In die hoofstuk oor Dalmasië is daar ‘n afdeling oor die dorp Senj aan die Adriatiese See. Daarin word die geskiedenis van die Uskokke* vertel; ‘n klein groepie mense van enkele duisende wat in die 16de eeu floreer het maar in die 17de eeu as diaspora grootliks van die aardbol verdwyn het. Wat my aangegryp het, is die talle ooreenkomste met die Afrikaners, maar daar is ook beduidende verskille. [* Die benaming “Uskok” is afgelei van ‘n woord in die Kroatiese taal wat letterlik om in te spring of in ‘n hinderlaag voor te lê (“ambush”), beteken. Ek het aanvanklik probeer om die spelling van hierdie Engelse benaming te verafrikaans, maar dit het tot te veel probleme aanleiding gegee.]
West beskryf Uskok-bedrywighede in die Adriatiese See, wat tussen Italië en Joegoeslawië is. In die 16de eeu was die staat Venesië in beheer van die talle eilande (Cres, Krk, Rab, Pag, ens) en die suidelike Dalmasiese kusgebied (Novigrad, Zadar, Sibenik, Split, ens); ook die Istrië-skiereiland, bv Pula, in die noorde. Die Habsburgse (of Oostenryk-Hongaarse) Ryk het in Triëst en in Rijeka/Fiume en ander noordelike kusdorpe van Dalmasië (Bakar, Vinodol, Senj, Karlobag, ens), asook in die binneland van Kroasië, gesag uitgeoefen. Die Ottoman-Turke/Moslems het die binneland van Joegoeslawië in die suide en ooste beset. Dubrovnik/Ragusa in die suide van Dalmasië was nominaal ‘n onafhanklike gebied maar onder die beskerming van die Ottomaanse Ryk, dus ‘n protektoraat, wat vryelik handel met Venesië gedryf het.
Dalmasië is om twee redes ‘n smal kusstrook: geografies omdat dit deur die Dinarides-bergreeks van die binneland geskei word en polities/kultureel omdat die inwoners in die binneland Ortodokse christene of Moslems is, terwyl Dalmasië Rooms-Katoliek is. In 395, toe die Romeinse Ryk in twee verdeel is, met Rome as die hoofstad van die westelike en Bisantium as die hoofstad van die oostelike deel (tot 1453, daarna Konstantinopel genoem), is Dalmasië by die weste en die res van Joegoeslawië (soos dit later genoem is) grootliks by die ooste ingedeel. Die geskiedenis van hierdie gebied dateer uit die antieke Griekse en Romeinse tyd. Van die suidelike kusdorpe en -stede (of items in hulle) is Unesco-verklaarde wêrelderfenisgebiede (bv Zadar, Sibenik, Trogir, Split, Dubrovnik). Daar word gewag gemaak van die invalle van barbare, bv die Hunne, soos wat voorgekom het in die geskiedenis van (feitlik) enige land. Wat ek eienaardig vind, is dat Suid-Afrika deesdae voorgehou word as ‘n land wat sedert oertye en sekerlik toe Jan van Riebeeck hier aangekom het, voortreflike inheemse mense gehad het wat idillies in rus, vrede en voorspoed as gelykes saamgeleef het.
Anders as in die geval van ander lande het barbare glo nie Suid-Afrikaanse grondgebied van elders af oor land binnegedring nie. Histories was die land glo vry van barbare en sy geluk duur voort deurdat hier deesdae geen mense is wat as onbeskaafdes geëtiketteer mag word nie. Suid-Afrika se probleme het na bewering in die 17de eeu begin toe blankes van oorsee hulle hier gevestig het. In ander lande het die aankoms van blankes (bv vanweë kolonialisme) ontwikkeling en voorspoed gebring. Dit het glo nie in Suid-Afrika gebeur nie. Hierdie land is blykbaar gedoem om anderster, ‘n unieke of abnormale samelewing, te wees. Deesdae word daar onderskei tussen die heiliges (die nie-rassiste) en die onheiliges (die rassiste), dus die room (die Khoi-San en die indringende swartes) en die skuim (die Europeërs). Die nuwe Suid-Afrika het baie Afrikane wat swart Afrika ter wille is, maar min Suid-Afrikaners wat die land se eertydse glorie kan herstel. Gelukkig is daar darem nog Afrikaners oor.
West skryf die christelike Uskokke “were originally Slavs of blameless character who fled before the Turks as they swept over Bulgaria and Serbia and Bosnia, and formed a strange domestic army, consisting of men, women and children” (2199). Dit het my laat dink aan die Voortrekkergesinne wat in 1838 by Bloedrivier suksesvol weerstand teen uitwissing gebied het. Baie Ortodokse christene het tot in Dalmasië gevlug. Die Turke het christene as “ongelowiges” om die lewe gebring, of hulle onder dwang tot Islam bekeer, of hulle swaarder as Moslems belas. Desmond Tutu het in Londen ‘n magistergraad met ‘n verhandeling oor Islam verwerf, hoewel sy kennis van Arabies uiters beperk is. Terug in Suid-Afrika het hy op sy kenmerkende onoorspronklike manier uiting aan sy anti-blanke gesindheid gegee deur voor te stel dat blankes teen ‘n hoër koers as nie-wittes belas moet word. In die Adriatiese See-gebied in die 16de eeu was die onderskeid tussen christen (hetsy Rooms-Katoliek of Ortodoks) en Moslem van deurslaggewende belang.
Die Uskokke het van 1532 tot 1537 ‘n bergpas by Klis, naby Split, suksesvol teen die Turke verdedig. “Then suddenly they were told by their Christian neighbours to abandon the position. Venice, which had just signed a pact with Turkey … convinced Austria that it would be wise to let Turkey have the pass as a measure of appeasement” (2204). Deesdae is ons plaaslik goed vertroud met die talle vorme wat versoening kan aanneem; selfs owerheidskonfiskering sonder vergoeding van blankes se eiendom word goedgepraat. “Then the Uskoks came down to the coast and settled in this little town of Senj, and performed a remarkable feat. Up till then they had displayed courage and resolution of an unsual order. But they now showed signs of genius” (2204). Dink aan wat onder die leiding van Afrikaners in die suide van Afrika, ver van Europa af, tot stand gebring is.
“Most of them were inland men … But in a short time they had raised themselves to the position of a naval power … The Uskoks has unusual talent for boat-building. They devised special craft to suit the special needs of the Dalmatian coast … light boats that could navigate the creeks and be drawn up on the beach where there was no habour” – soos die Voortrekkers wat as kundige wamakers ontpop het. “They chased the Turkish ships up and down the Adriatic, stripped them, and sank them; and year by year they grew cleverer at the game. This success was amazing, considering they numbered at most two thousand souls. If the Venetian fleet had been directed by men of the quality of the Uskoks the Turks might have been driven out of European waters, which would have meant out of Europe, in the middle of the sixteenth century” (2214). Dit kan vergelyk word met hoe die Afrikaners hulle van 6 April 1652 tot 2 Februarie1990 teen ‘n vyandige oormag gehandhaaf het. West tref ‘n kwalitatiewe onderskeid tussen twee groepe mense, die Venesiërs en Uskokke – die soort onderskeid wat deesdae dikwels as ‘n dwaling gediskrediteer word. In die 16de eeu was daar egter in hierdie geografies gebied ‘n sterk bewustheid van kulturele, veral religieuse, verskille.
Venesië se mag was besig om te taan. “She tried to placate Turkey … She stopped attacking her at sea. To the Uskoks this capitulation of the great Christian powers must have seemed the last word of treachery” (2219) – soortgelyk aan die onttrekking van die Europese koloniale moondhede aan Afrika. “They had, within the memory of all those among them who were middle-aged or over, been driven from their homes by the Truks in atrocious circumstances; and they had believed that in harrying the Turks they were not only avenging their wrongs but were serving God and his Son (2219). Dink aan die gelofte wat die Voortrekkers voor die Slag van Bloedrivier afgelê het.
Van 1571 tot 1573 was daar oorlog tussen Venesië en die Ottomaanse Ryk. Daarna word die Uskokke behandel “as enemies of Christendom, for no other crime than attacking its enemies … How were they to live? Till then they had provided for themselves, quite legitimately, since the Turks had dispossessed them of all their homes, by booty from Turkish ships … There was nothing for the Uskoks to do except defy Venice and Austria, and attack their ships and the Turks’ alike” (2225) – soos die Boere-republieke wat teen die inhalige Britte se diamant- en goudkoors oorlog gevoer het. “For nearly thirty years they lived in such a state of legitimate and disciplined warfare that they attacked only Turkish ships. It is not until 1566 that there is the first record of an Uskok attack on a Christian ship” (2230).
“The Austrians did little to restrain the Uskoks after they had become pirates … it is certain that Venetian officials often bought the Uskoks’ prizes from them and marketed them at a profit in Venice” (2235). “Murder had been a necessary part of such [pirate] expeditions” (2240). Ander lande, bv Brittanje, het gebaat uit handel met blank Suid-Afrika maar voorgegee dat hulle vreeslik begaan oor die welstand van die nie-blankes is. “Both Venice and Austria used the degradation of these men as extra aces in their cheating game. The Austrians pretended to want to suppress them, but rather liked to have them harrying Venice. Venice sacrificed them to her friendship with Turkey, but that friendship was a sham; she never really wept over those Turkish ships … The insincerity of both parties was proven by their refusal to grant the Uskoks’ demand, which was constantly presented during a period of fifty years, that they should be transported to some inland place and given a chance to maintain themselves” (2246). Baie skynheilige Engelse kiesers het destyds vir die Nasionale Party gestem maar voorgegee dat hulle teen apartheid was. Soos die Uskokke begeer baie Afrikaners deesdae selfbeskikking in ‘n eie tuisland.
“Again and again the poor wretches explained that they had no means of living except by piracy, and that they would abandon it at once if they were shown any other way of getting food … At the same time the Uskoks were not allowed to go to any country which was prepared to make room for them … They were shut up in piracy as in jail by powers that affected to feel horror at their crimes” (2251) – soortgelyk aan die afkeer van apartheid wat so graag uitgespreek word sonder om in ag te neem dat dit primêr om die selfbehoud van blankes gegaan het en nie om die benadeling van ander mense nie. Geen buitelandse regering doen werklik moeite om Afrikaners uit hulle huidige benarde posisie te red deur aan hulle ‘n toevlugsoord te bied nie. Dit wil voorkom asof die gewete en moraliteit van Westerse en ander lande op amptelike vlak buitengewoon sensitief is as nie-wittes en veral swartes na bewering benadeel word, maar dat daardie gevoeligheid ontbreek wanneer onreg, soos tans in Suid-Afrika, teen blankes gepleeg word.
Maar ook in Suid-Afrika word daar met twee mate gemeet. Weens religieuse onderdraagsaamheid het die Talibanse Moslems in 2001 twee reuse Boeddha-beelde van onderskeidelik 35 en 53 meter hoog, wat uit die 4de en 5de eeu dateer, in die Bamiyan-provinsie in Afganistan met plofstof vernietig. Hierdie vandalisme is wêreldwyd veroordeel. In Suid-Afrika word die een monument na die ander weens politieke onverdraagheid vernietig, na elders verskuif of buite sig geplaas. Hierdie aksies word deurgaans deur swartes bedryf en is uitsluitlik teen die belange van blankes en veral Afrikaners gemik. Dit is pogings om die historiese nalatenskap en herinneringe van hierdie etniese minderheidsgroepe uit te wis en hulle kultuureie te vernietig. Dít terwyl minderheidsgroepe in ander lande polities korrek beter eerder as slegter deur die meerderheid behandel word. Sover ek weet is wat met monumente in Suid-Afrika gebeur nog nooit met die genoemde Taliban-vadalisme in verband gebring nie, nie in die buiteland nie en ook nie binnelands nie, terwyl albei die gevolg van ideologiese onverdraagsaamheid is. Omdat daar van die blankes se kant nie (genoeg) daadwerklike regmatige verset is nie, word toegelaat dat die aktivistiese plaaslike swartes hiermee wegkom. Dit dien as aanmoediging om al hoe groter kanse te waag, al hoe meer astrant en uitdagend te word en die blankes dus al hoe meer te benadeel en veronreg.
“In the end their problem was settled in the course of an odd war between Austria and Venice … This war [also called the Uskok War]… lasted three years [1615-1618] … A good many [Uskoks] were hanged and beheaded and the rest were transported, as they themselves had requested for fifty years, to the interior” (2261). In Suid-Afrika bring die Afrikaners deesdae offers in die vorm van bv uitermatige blootstelling aan misdaad, insluitende moorde, die erns waarvan deurlopend deur die onsimpatieke owerheid misken en selfs ontken word. Vir die selfbeskikking van blankes of Afrikaners in ‘n eie tuisland is daar geen simpatie by die ANC nie.
“There were no stout fortresses built for them, or hopeful villages, for no certain trace of them can be found. Some say their descendants are to be found on the Alps at the very southern end of Austria; others have thought to recognise them on the slopes of a mountain in North Italy. It is to be feared that their seed was scattered on stoney ground. That is sad, for the seed was precious” (2266). West verwys hier na die gelykenis van die saaier (Matteus 13: 3-8; Lukas 8:5-8). Daarvolgens is daar voëls/misdadigers wat die saad/oes steel en onkruid wat dit verdring. Die gelykenis veronderstel dat grond nodig is om ‘n oes moontlik te maak. Maar dit is juis grond wat al hoe minder aan Afrikaners gegun word, of dalk glad nie meer nie.
Aan die ontwortelde Uskokke is nie huise toegeken nie. In die nuwe Suid-Afrika verwag nie-wittes dat hulle sonder teenprestasie gratis huisvesting en dienste moet ontvang. As daar nie gou genoeg aan hulle eise voldoen word nie, word gewelddadige optogte gehou en sabotasie gepleeg, wat meesal eerder gunstige as ongunstige gevolge vir hulle het. Onrusstokers het aan hulleself die reg toegeëien om enige pad, insluitende hoofweë, te blokkeer, dikwels sonder dat vooraf vertoë gerig is. Dan moet daar vasgestel word waaroor hulle gegrief is en beloftes aan hulle gemaak word. Intussen moet die motoriste teen eie ekstra koste en tyd “alternatiewe roetes” gebruik. Dit is onwaarskynlik dat so ‘n abnormale en ekonomies ontwrigtende situasie op so ‘n groot skaal al ooit in ‘n ander land voorgekom het en boonop skynbaar onbepaald deur die owerheid geduld word.
Ná 1902 en veral sedert 1994 is baie Afrikaners oor die aardbol versprei. In Argentinië, Angola, Kenia, Zimbabwe, ens, het bitter min van hulle oorgebly. Hoeveel tekens sal daar teen die einde van hierdie eeu oor wees van Afrikaners in Brittanje, Australië, Nieu-Seeland, ens? En in Suid-Afrika? Selfs hier sal hulle plek hulle nie meer ken nie, tensy daar gou erns met Afrikaner-rehabilitasie gemaak word. Daar sal daadwerklike verset teen vertrapping en veronregting moet kom en selfbeskikking sal kompromisloos nagestreef moet word. As Indiërs of Jode deur swartes van rassisme beskuldig word, volg daar dadelik fel reaksies van individuele Indiërs of Jode en hulle instansies. Wanneer Afrikaners vals beskuldig word, is daar meesal dawerende stilte. Sodanige apatie moedig verdere valse beskuldigings en veronregting aan.
Catherine Wendy Bracewell
Catherine Wendy Bracewell het in 1985 ‘n doktorale proefskrif oor die Uskokke aan Stanford University voltooi. Sy het dit opgevolg met die volgende boek: The uskoks of Senj: Piracy, banditry, and holy war in the sixteenth-century Adriatic (Ithaca: Cornell University Press, 1992, 352p; Amazon Kindle 2015, $16.10). Bracewell is ‘n dosent aan die School of Slavonic and East European Studies van University College London. Die uitgebreide agtergrondsinligting wat West in haar reisboek verstrek is verbasend omdat sy dit in die voor-internet-era vermag het. Bracewell kon met haar wetenskaplike studie noodwendig op West se poging verbeter maar die kerngegewens het dieselfde gebly. Bracewell oordryf haar taak met herhalings en die verskaffing van besonderhede oor onbenullighede, maar sy het klaarblyklik deeglike argivale navorsing in verskeie lande en tale gedoen. ‘n Moontlike tekortkoming is dat sy min aandag skenk aan die verskille tussen Ortodokse christene (veral Serwiërs wat uit die binneland na Dalmasië gevlug het) en die tradisionele Rooms-Katolieke inwoners (veral Kroate) aldaar. Sy beweer die integrasieproses het moeiteloos verloop, waarmee sy ‘n (potensieel) groot probleem dalk te maklik afmaak.
Bracewell gaan van die volgende standpunt uit: “The term uskok denotes not a nation but a profession” (Kindle 103). Soos in die geval van “cossack” skryf Bracewell “uskok” gevolglik met ‘n kleinletter. “Kosak: lid van ‘n Oos-Slaviese volk van veral die Oekraïne wat as ruiters beroemdheid verwerf het” (HAT 2015). Die benaming “Kosak” word met ruiters geassosieer en “Uskok” veral met seerowers. Die benaming “Boer” word histories veral met landbou/boerdery verbind. Bracewell onderskei tussen die etniese en sosiale betekenis van “Kosak” en “Uskok” en gee voorkeur aan die sosiale betekenis. Volgens haar is die “uskoks” dus “sea and land raiders who served as irregulars in die Habsburg border garrison in Senj for almost a century” (149). “The uskoks were never solely, nor even primarily, sea raiders. Their piracy was largely a matter of ransacking vessels they found in port, often while on an expedition to raid inland” (2532).
Dit is inderdaad so dat sowel die Kosakke as die Uskokke meerdere etniese groepe omvat het. Maar om die Uskokke en die Afrikaners in hierdie rubriek sinvol te vergelyk, is dit nodig om groepverwantskap by albei te beklemtoon, wat terseldertyd (in groot mate) etnisiteit/kultuur insluit. “The uskoks did form a self-conscious unit with a distinctive uskok identity” (4248), al was hulle nie ‘n nasie nie. Sowel die Uskokke as die Afrikaners word deur hulle dade gekenmerk en kan daarvolgens geprys of veroordeel word. In navolging van die HAT (bv Kosak, Boer), asook die meeste outeurs, skryf ek Uskok gevolglik met ‘n hoofletter.
Etniese groepe is geneig om aan die rante uit te rafel, soos die destydse amptelike klassifikasie van blankes en bruin mense, wat jaarliks aanleiding tot gevalle van herklassifikasie gegee het. Wat Afrikaners betref, het die Afrikanerdom sedert 1994 drasties verklein maar sy etniese kern is gesuiwer deur bv baie kruipsugtiges en hanskakies af te skud. Die HAT beskryf “Boer” as: “(wit) persoon (met ‘n sterk gevoel van nasietrots) wie se moeder- of huistaal (gewoonlik) Afrikaans is; Afrikaner.” Let op hoe essensiële Afrikaner-kenmerke deur die gebruik van hakies opsioneel verklaar word.
Daarna word die volgende “sensitiewe kwessie” (p xv) aangeroer: “Hoewel ‘n bepaalde, konserwatiewe groep (wit) Afrikaanssprekendes, lede van die taalgemeenskap wat na ‘n eie heimat soos die historiese Boererepublieke hunker, na hulle self as ‘Boere’ verwys en hierdie benaming verkies, teken ander (wit) Afrikaanssprekendes eksepsie aan as hulle so genoem word en kan hulle dit as kwetsend/neerhalend/rassisties aanvoel/beskou.” Deur eie toedoen is sulke nie-Boere myns insiens dan ook nie-Afrikaners. “Afrikaner” word beskryf as: “(veral wit) persoon (met ‘n sterk gevoel van nasietrots) wie se moeder- of huistaal Afrikaans is.”
Bracewell het heeltemal reg wanneer sy skryf: “The term ‘Turk’ has acquired an ethnic meaning, entirely inappropriate to this area [Yugoslavia], where so-called Turks were often recently converted Slavs. In the sixteenth century ‘Turk’ was used much more broadly, to refer to the Ottoman state, to Muslims, or even to Christian subjects of the Ottoman Empire” (103). Soos in die geval van “Turk” dui die term “Arabier” nie altyd op ‘n enkele etnisiteit nie. Byvoorbeeld, in Noord-Afrika, veral in Algerië en Marokko, word die Berber-Moslems dikwels sonder meer, maar etnies verkeerdelik, Arabiere genoem. Die Berbers se taal, (T)Amazigh, verskil drasties van Arabies. Verder word soms beweer dat die Berbers voorheen blank was.
“The Habsburg archdukes and the Emperor, with papal support, hailed the uskoks for their role as a bulwark of Christendom, crediting them with preserving Europe from the onslaught of the Turk” (154). Maar wanneer Venesië die Uskokke beveg het, bv om guns by die Turke te soek of omdat die Uskokke Venesiese skepe van Turkse goedere beroof het, was die Pous geneig om kant teen die Uskokke te kies. Maar dit het nie sonder ‘n mate van skynheiligheid geskied nie. Die Rooms-Katolieke Kerk het ‘n tiende van die Uskokke se buit ontvang (4334). Die Habsburgers, wat lisensies vir seerowery aan die Uskokke uitgereik het, het hulle in die steek gelaat wanneer hulle beter betrekkinge met Venesië begeer het en Venesië optrede teen die Uskokke se seerowery geëis het. Daar was “economic, political, and religious competition between the three empires that met in die Adriatic” (256).
Die Uskokke was ‘n klein groepie mense en ‘n speelbal wat fyngemaal is deur vier groter magte, wat elkeen voorkeur aan sy eie belange gegee het: Venesië, die Habsburgers, die Ottomaanse Ryk en die Pous as die hoof van die Rooms-Katolieke Kerk. Dit herinner aan die blanke bewind in Suid-Afrika waar die blankes in wêreldperspektief ‘n ignoreerbaar klein groepie mense is en wat deur Westerse regerings soos Amerika en Brittanje op elke moontlike manier ondergrawe is om die swart meerderheid in Suid-Afrika en in die res van Afrika ter wille te wees. Die argument dat die plaaslike blankes gesorg het dat Westerse beskawing, die christelike geloof, doeltreffende regering en ekonomiese voorspoed hier bewaar en bevorder word, het hierdie sterk Westerse en verswelgend groot Afrika-magte nie van hulle vernietigingsdrang laat afsien nie.
Die Uskokke was binne die Habsburgse Ryk en terselfdetyd op die grense van die Venesiese en Ottoman-gebiede in Senj gevestig. Hulle was nie formeel deel van die Habsburgse leër nie maar daar is van hulle verwag om met die verdediging te help. “The uskoks, most of whom received no pay, were largely dependent on plunder for their livelihood and the fact that they so suppported themselves without further draining the empty coffers of the Frontier authorities, and indeed paid a portion of their booty to their military commanders and to the Habsburgs themselves, made them particularly attractive as border troops” (186). Dat blank Suid-Afrika een van die min lande (indien nie die enigste nie) in Afrika was wat nie deel van die bedelorde was wat van buitelandse hulp afhanklik was nie, het hom nogtans geen gunsteling in Westerse geledere gemaak nie.
Die Uskokke se plundertogte kan aan die nie-betaalkultuur van die Habsburgse Ryk toegeskryf en in daardie sin geregverdig word. Die beleid van rasse-segregasie, wat plaaslik deur die Britte begin is en in 1948 apartheid geword het, is ingestel om die selfbehoud van die blankes en die ontwikkeling en voorspoed van die land te verseker. Maar hierdie kernoorwegings is nie deur buitelandse moondhede of deur magshonger, destruktiewe binnelandse en ander Afrika-elemente aanvaar ter regverdiging of aanvaarding van die beleid nie. Soos bv slawerny en kolonialisme is apartheid sonder meer as irrasioneel, immoreel en onregverdigbaar verdoem, dus asof net slegte en onnosel mense so iets kon uitdink en toepas.
Bracewell se gesonde benadering tot die Uskokke is: “Asking not only what they did, but [also] why they did it; asking not just what were their relations with their allies, their victims, and each other, but also how they perceived and justified these relations” (404). Die Uskokke was rowers, stropers of plunderaars omdat hulle nie grond gehad het om op te boer nie en hulle as grenswagte glad nie of selde deur die Habsburgse owerheid betaal is of in elk geval te min betaal is om van te lewe. Daarom het hulle as vlugtelinge uit die Ottomaanse Ryk hulle in weerwraak gewend tot die plundering van Moslem/Turkse eiendom. Daarmee het hulle gehoop om terselfdertyd die belange van hulle christelike godsdiens te bevorder. Insgelyks, in plaas van apartheid, wat skaars vier dekades lank in ‘n enkele land met ‘n relatief klein bevolking toegepas is, hoogs oordrewe as ‘n misdaad teen die mensdom te etiketteer, behoort daar eerder billikheidshalwe nie net besin te word oor wat en hoe apartheid was nie, maar ook waarom dit toegepas is, naamlik om die blankes se selfbehoud, te midde van die Swart Gevaar en die Rooi Gevaar, te verseker.
Die Uskokke het aanvanklik slegs op land rooftogte uitgevoer. “During raids lasting weeks or months, the uskoks lived off the land or what they could capture, ambushing merchant caravans or Ottoman border troops, plundering cattle and taking prisoners for ransom” (193). Enersyds herinner dit aan die kundige manier waarop die blanke bewind binnelands en in die buurlande terroriste uitgeroei het. Andersyds laat dit ‘n mens dink aan die diefstal van blanke boere se vee, wat op groot skaal tot op hede plaasvind, sonder dat die regering aanvaarbare vordering met die bekamping van hierdie en ander misdade maak. Die probleem is nie net die kenmerkende ondoeltreffendheid van die huidige owerheid nie. Daar is moontlik ook ‘n element van simpatie met die misdadigers, gegewe die misdadige verlede (bv vandalisme, sabotasie en terrorisme) en hede (bv politieke moorde en korrupsie) van die ANC. In die ANC se DNS is daar ‘n misdadige kern, wat ‘n klad op die naam van Suid-Afrika is.
Nadat die Uskokke seevaardig geword het, het hulle hulle ook op seerowery toegelê en veral hiervoor bekend en berug geword. Aanvanklik is Turkse skepe wat Turkse goedere aan boord gehad het, geplunder. Mettertyd “these goods were increasingly carried on Christian vessels and formed an important part of the Adriatic trade. They were often carried on Venetian ships … Claiming the right and the duty to plunder the goods of the infidel, uskok bands in their small light barks ambushed shipping in Dalmatia’s ports and coastal waters and ransacked cargoes for merchandise belonging to Turks and Jews … fear of them [the Uskoks] was a factor that led Venice to send its great galleys to guard the merchantmen that sailed north from Split” (198). Die Habsburg-hawens is deur Venesië geblokkeer om optrede teen die Uskokke af te dwing en hulle bedrywighede aan bande te lê.
“The Venetians and Turks labeled the uskoks pirates and brigands. To the Habsburgs they were part of the Military Frontier, referred to as soldiers and servicemen” (268). “There was a clear distinction in the sixteenth century between pirates and corsairs, and between irregular soldiers and brigands” (273). Dit is maklik om tussen ‘n “pirate” (seerower) en ‘n “brigand” (struikrower) te onderskei, want eersgenoemde steel op see en laasgenoemde op land. Die onderskeid wat Bracewell egter wil tref, is tussen wettige en onwettige roof. Wettige roof is volgens haar wanneer sulke dade deur die owerheid goedgekeur is – soos die terrorisme van die ANC, wat met die seën van die Verenigde Nasies bedryf is, en nou, as “demokratiese” regering, die beoogde konfiskering sonder vergoeding van blankes se eiendom. “Both the corsair and the border soldier were rewarded with their own plunder. Thus it was not personal profit that distinguished between the pirate and the corsair – both were motivated by the hope of booty – but the legitimacy conferred by a recognized authority” (278). Byvoorbeeld: “In the Ukraine and the Crimea … cossack bands raided … on behalf of the Christian princes of Poland-Lithuania or Muscovy” (356).
Daar kan aangevoer word dat die ANC nie ‘n wettige owerheid is nie omdat die blanke kiesers nooit tot die huidige grondwetlike bedeling ingestem het nie. Die meerderheid blanke kiesers het bloot goedkeuring verleen dat onderhandelinge gevoer mag word, maar onderhewig aan die uitdruklike FW de Klerk-belofte dat die grondwet waarop ooreengekom is aan hulle vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. Dit is verraad in sy suiwerste vorm. As die ANC ingevolge hierdie redenasie nie ‘n wettige regering is nie, is die beoogde onteiening van blankes se eiendom, as dit – soos beoog word – sonder vergoeding geskied, owerheidsdiefstal. Die vraag is verder of daar werklik so iets soos wettige misdaad, bv roof of terrorisme, kan wees. Veralgemenend kan seker gesê word dat alles wat in Suid-Afrikaanse blankes se besit is, of dit nou grond of plase of huise of wat ook al is, gekoop is en van niemand gesteel is nie. Daar bestaan in hierdie konteks dus nie so iets soos regverdigbare terugsteel deur wie ook al nie.
Die Britse marxistiese historikus, Eric Hobsbawm (1917-2012), het ‘n soort misdadiger geïdentifiseer waarmee ons reeds goed bekend is: “An outlaw regarded as a criminal by the state but as a hero by the peasantry” (295). In die ou Suid-Afrika is diegene wat misdade gepleeg het ten einde ‘n swart regering aan die bewind te stel “terroriste” genoem. In die nuwe Suid-Afrika word hulle “vryheidsvegters” genoem en as helde, volksvaders en -moeders, ikone, ens, vereer. “There is some relation between a bandit’s real behavior and his subsequent myth” (487). Dit kan ook van terroriste gesê word.
Maar daar is ‘n ander hedendaagse terminologiese verskynsel wat my mateloos irriteer. Net soos die Uskokke dikwels/meesal sonder nuanse as misdadige seerowers gekarakteriseer word, word die blanke regering van ná 1948 deesdae sonder meer die “apartheidsregering” (of “apartheidsregime”) genoem. Weens propaganda, wat veral deur die ANC versprei is, het klein mensies in die hede, bv kabouters wat as politici en joernaliste funksioneer, gesorg dat die benaming “apartheidsregering” onkrities ingeburger is en in algemene gebruik gekom het. Daarmee word die veelkantigheid van die destydse Afrikanerregering tot ‘n enkele aspek gereduseer, naamlik daardie element, te wete apartheid, waarvan die ANC en ander swart mag aanhangers en hulle meelopers nie hou nie.
In werklikheid het die Afrikanerregering oor ‘n wye front gepresteer. Daar is doeltreffend en behoorlik geregeer en daarby grootliks sonder korrupsie. Paaie is geteer en behoorlik in stand gehou. Wet en orde is gehandhaaf, danksy ‘n uitstekende polisiediens en weermag. Suid-Afrika was toe ‘n veilige, voorspoedige land gekenmerk deur Westerse standaarde en beskawing. Derduisende skole, huise en talle klinieke, hospitale en universiteite is opgerig en die deeglik geboude strukture is behoorlik in stand gehou; grootliks danksy blanke belastingbetalers en die arbeid van bekwame blanke amptenare. Die sentrale, provinsiale en plaaslike regerings het deurgaans gunstige ouditeursverslae ontvang. Geen munisipaliteit was miljoene rande in die skuld soos tans algemeen voorkom nie. Die owerhede het geld by uitstek aan dienslewering en verbeterde infrastruktuur bestee; nie soos tans aan salarisse, bonusse, konsultante, byvoordele (soos ampsmotors), reise, onthale, ens, nie. Deur die term “apartheidsregering” te gebruik, word die voortreflikhede van die vorige bedeling misken en die ernstige gebreke van die huidige regering gekamoefleer. Geen regering is sonder gebreke nie. Ten spyte van die tekortkominge van blanke regerings het die woord “Afrikaner-regering” vir my, op grond van eerstehandse ervaring sedert 1948, ‘n veel gunstiger klank as swart of ANC-regering.
Die vernaamste opsig waarin Bracewell se uiteensetting met dié van West verskil, is dat die Uskokke nie so gou en so volledig verdwyn het nie. In 1617 het die Venesiërs en die Habsburgers die Verdrag van Madrid gesluit. Daarvolgens was die Habsburgers verplig om die Uskokke uit Senj te verwyder, weg van die Adriatiese See waar hulle seerowery so baie probleme vir veral die Venesiërs veroorsaak het. Hulle is dus in die binneland (bv te Brinje, Otocac en Brlog) hervestig maar oor ‘n lang tyd. Sommige het terug na Senj gedros en weer rooftogte uitgevoer. Gedurende die hele 17de eeu het Uskok-roofbedrywighede steeds voorgekom. Eers in die 18de eeu het hulle as ‘n faktor waarmee rekening gehou moet word, verdwyn.
Op Hermanus besoek ek en Moeder ons geliefde tweedehandse liefdadigheidswinkeltjie, waar al die inkomste vir die dierewelsyn aangewend word.
So kom ek af op Die Katkisasieboek, 1969, een-en-twintigste druk (een van 30.000 kopieë) wat ‘n skamele R5,00 kos. My moeder raai my af om die boek te koop, miskien omrede sy nou in ‘n ander gemeente is, en/of die leerstelling ook nou al 50 jaar later verouderd is. Of omrede sy haar eie katkisasie in 1968 onthou het as ‘n “klug” – die predikant voor het die vrae gestel, die katkisante in die agterbanke het die antwoorde in die katkisasieboek gelees en na die banke voor versprei waar die beantwoording moes plaasvind.
Maar hoe ken jy my? Terug by die vakansieoord tas my hand rond tussen die stapel PAW Patrol-DVD’s [Verbruikerisme De Luxe], The Matrix Trilogie-pakket [New Age Gnostisisme De Luxe], Die Hobbit [Satanisme De Luxe] en ‘n hele paar vreemdetaalhandboeke en -woordeboeke [Heidense Volksvreemdheid De Luxe] en [ha! hier is hy!] gryp die boek wat met die Calvinisties sobere bruinpapier en hardeplastiek oorgetrek is.
By die inhoudsopgawe soek ek onder “Geloofsleer en Sedeleer” onder die hoofstuk “III. Sektes en Dwalinge” vir Les 79. Ek wil weet wat die Kerk oor Kommunisme destyds te sê gehad het. Wat die jong katkisante/kategumene dalk moes leer.
‘n Mens sou opstelle kon skryf oor die houding teenoor “sektes” en hoe die Kerk hom eintlik aan elkeen van hierdie “kenmerke” self skuldig maak, maar sulke moddergooiery sal my gemanikuurde hande net vuil maak.
Oor die “Die Roomse Gevaar” (sic, bl. 350-353) word byvoorbeeld gesê:
Die Roomse Kerk beskou homself as die enigste ware en onfeilbare kerk.
Russellisme, Pinkstersektes, Apostoliese sektes, Sabbatariërs, Christian Science, Spiritisme, Adventisme, Mormone, Vrymesselary, Afrika Evangelie Bond, Die Oxford-Groep, Christelike Instituut, ens. ens. ens. kom almal onder skoot.
Deel van “Hul Optrede” [dis nou sektes], is (bl. 319):
(a) Geestelike hoogmoed: Eiegeregtig en self-oorskattend veroordeel hulle die Kerk en val die lidmate aan onder die waan dat hulle alleen alle waarheid en saligheid besit. In verwaandheid veroordeel die een sekte ook die ander as dwalende […]
Net mooi op die volgende blad, bladsy 320, word gestel hoe mens sektes moet hanteer:
As u altyd die standpunt van u [Suster]kerk, d.w.s. die Bybelwaarhede soos u kerk dit vertolk, ken, kan u elke sekte-aanval die hoof bied en sy wapens afslaan.
Dis nou interessant. Kostelike dubbele standaarde. Jy/hulle mag nie, maar ek/ons mag. So hier het ons een sekte van die Christendom wat ander sektes van die Christendom veroordeel. Goed om te weet.
Maar dit raak erger! Op dieselfde blad:
Geen getroue lidmaat sal sekteboeke aankoop nie. By u eie kerk en sy boekwinkels kan u oorvloedig gesonde geestelike literatuur kry. Elke boek wat u by sektes koop, al gooi u dit in die vuur en al koop u dit om van hulle ontslae te raak, is die geldelike steun waarmee hulle meer boekies druk en versprei en waardeur hulle u gesonde belydenis en suiwere kerkleer meer en meer probeer ondermyn.
En op bl. 405 (“Die pligte van ‘n goeie lidmaat”):
Elke lewende lidmaat sal [sic!] inteken op ons kerk se amptelike organe, Die Kerkbode en Die Voorligter, dit lees en help versprei. Dit geld ook vir ander tydskrifte deur ons eie Kerk uitgegee. Die boeke van vreemde kerke en sektes moet geen getroue lidmaat koop of lees nie.
Als goed en wel, tot jy universiteit toe gaan waar ‘n wye verskeidenheid bronne voorgeskryf en geraadpleeg moet word. Boonop laat die Engelse/Joodse/Duitse/Hollandse kollegas by die werk nie vir hulle voorskryf wat om te lees en wat nie – en hulle gaan met mekaar oor politiek gesels, hulle gaan oor “verbode onderwerpe” gesels – en die Afrikanerkind gaan met ‘n bek vol tande staan, met sy duimpies in ‘n hoekie speel of oorweldig word deur sy onwetendheid. Veral as sy kollegas verbluffende logiese antwoorde na sy kant toe slinger wat nie in sy Katkisasieboek te vinde is nie. Dis maar ‘n kwessie van tyd. Het hy maar die verbode literatuur gelees kon hy daarop voorbereid gewees het.
Of, het die Kerk geweet hy het geen kat se kans teen die ander sektes nie? Waarom dan so aggressief in die defensief op sy agterpote staan?
Maar gelukkig het ons in 2018 darem soekenjins waarmee mens elke denkwyse self kan ondersoek. Gewoonlik staan 30 skuiwergate as antwoorde slaggereed.
Ek gaan voort met my leeswerk. My oë bly stip gefokus op bladsy 338 en 339:
DIE KOMMUNISME
Die Grondbetekenis
Die woord kommunisme is afgelei van die Latynse woord communie wat beteken: gemeenskap. Alle privaatbesit moet opgehef word en in besit en onder beheer van die gemeenskap geplaas word. Besitting en rykdom is diefstal.
Kommunisme is materialisties en veg net oor stoflike waardes, soos eiendomme, fabrieke, myne, produksiemiddele, ens. Hulle wil net van brood lewe (Matt. 4:4) en is vyandig teenoor alle geestelike waardes soos die siel, godsdiens, hemel en God. Dit is dus die godsdiens vyandig.
Kommunisme is ‘n klassestryd. Die voer die stryd van die werkende klas teen die besittende klas. Nasionale of volksgrense bestaan nie, dis net werker – of dit Rus, Duitser, Engelsman, Zoeloe, Indiër, of wat ook al is, dit maak geen saak nie – teen besitter. En wat is die gevolg in Suid-Afrika? Hier is 90% van die besitloses naturelle. Hier stuur die kommunisme doelbewus af op ‘n swart barbarestaat [sic!]. Die naturelle word op alle maniere opgestook en gevoed met griewe, agterdog en vooroordeel teen blankes, veral teen die Afrikaner en sy kerk.
Goeie bliksem! Dit lyk my die Susterkerke het destyds geen benul gehad wat kommunisme werklik behels het nie. Van die gewelddadige revolusie-vleuel in die Ooste en die “rustiger” dialektiese beredenering in Brittanje en Swede het die kerk skynbaar nie geweet nie. Ek glo ook nie hulle was opgewasse genoeg om hul gemeentelede deeglik te waarsku nie. Iewers het hulle die klok gehoor lui, maar nie geweet waar die bel hang nie. Hoe kan dit ook anders as jy nie eens ander sektes se literatuur mag lees nie?
Ek sou dus sê dis ‘n baie, baie gevaarlike speletjie om jou gemeentelede in die duister te hou.
Maar laat ons die kat die bel nou aanbind.
Dit is eintlik ironies dat presies in dieselfde jaar as die herdrukte Katkisasieboek ‘n ander boek uitgegee is, getiteld Kommunisme: teorie en praktyk, uitgegee deur die Universiteit van Pretoria. Hoe sou mens vir die gemeente verduidelik dat kommunisme juis handel rondom tradisie, godsdiens inkluis, wat in die oë van die kommuniste ‘n sosiale konstruk is wat duisende jare gelede uitgedink is om mense gevange en onderdanig te hou aan die heersersklas?
Hoe verduidelik die herder van die gemeente aan sy skapies die ironie: Die Kommunisme is hierdie noodwendige, natuurlike evolusie beskou van die Nywerheidsomwenteling (waarom dan druk vir ‘n revolusie, as dit tog vanself sal gebeur? kan mens tereg vra), net soos die mens eers bang was vir die natuur, maar die tegnologie die mens in staat gestel het om op matige wyse die natuur te trotseer. Maar nou, hier, gebeur interessante teenstrydighede tussen Lenin en stigter Marx. Marx het geglo die kommunisme sal sy revolusie in die Weste kry, soos die werkersklas gatvol vir die ryk base raak en dan die wêreld op sy kop keer. Lenin het eenvoudig te veel van Marx en Engels gerook, op ‘n agterlike plasie (dis nou Tsaar-Rusland) eenvoudig die onmin gekaap tot sy eie voordeel. Want ‘n werkersklas was daar eenvoudig nie – dit was boere, met slegs hier en daar ‘n fabriekswerker. Maar die Hegeliaanse tese, antitese en sintese is raakgesien: Tsaar, onderdane en Kommunisme as noodwendigheid. So het dit later uitgebrei na die wêreld: kolonialiste, gekoloniseerdes = kommunisme. Onderdrukker (iemand wat het, wat as maghebber beskou word) – onderdrukte (iemand wat nie het nie, gediskrimineerd voel) = kommunisme is die oplossing.
Op bl. 182-183 van die Tukkies-boek skryf Generaal H.J. van den Bergh in die hoofstuk “Die Kommunisme in Suid-Afrika” die volgende:
Ten opsigte van Suid-Afrika wil ek slegs enkele gedeeltes aanhaal uit ‘n dokument getiteld “How to be a Good Communist” wat te Rivonia gevind is toe die Polisie op 11 Julie 1963 op die geheime hoofkwartier van die Kommunistiese Opperbevel in Suid-Afrika toegeslaan het – om Hoover se stelling ook ten opsigte van Suid-Afrika te staaf. Die betrokke stuk is in die handskrif van Nelson Mandela, een van die kommunistiese voorbokke van die “African National Congress” en is opgestel om te dien as handleiding vir nuutgewerfde lede van die Kommunistiese Party. In die stuk, wat later as bewysstuk by die hof gedien het, skilder Mandela ‘n interessante prentjie, gesien teen die Hoover definisie. Hy sê dat:
“Under a Communist Party Government, South Africa will become a land of milk and honey… there will be enough land and houses for all. There will be no unemployment, no starvation and no disease. Workers will earn decent wages, transport will be cheap and education free. The victory of Socialism in the USSR, in the People’s Republic of China, in Bulgaria, Czechoslovakia, Hungary, Poland and Rumania, where the living conditions of the peoples were in may respects similar and even worse than ours, proves that we too can achieve this important goal. Communists everywhere fight to destroy capitalist society and to replace it with Socialism, where the masses of the common people, irrespective of race or colour, will live in complete equality, freedom and happiness.”
Die Hooverdefinisie is (bl. 182):
“Communism (Marxism-Leninism) is the revolutionary, materialistic ideology used by its adherents to justify their efforts to seize power by any and all menas for the forcible establishment of ‘n world-wide totalitarian social order.”
Maar die ironie van die saak is juis dat die Unie van Sosialistiese Sowjetrepublieke tot sy ontbindingsfase wel SOSIALISTIES gebly het en nooit kommunisme bereik het nie. Kommunisme behels dat DIE STAAT MOET OPLOS EN VERDWYN; sosialisme is slegs die voorganger. Nieuwoudt skryf (p. 33):
Omdat die begrip Staat tot ‘n groot mate met die kapitalistiese orde verbind is, het Marx ook hierdie nuwe bedeling nie ‘n “staat” genoem nie maar wel ‘n “gemeenskap”.
Die revolusie en die diktatuur van die proletariaat is en bly egter net voorstadiums in die strewe na ‘n klaslose gemeenskap, wat die hoogste fase van kommunisme is en die ideaal wat Marx wou bereik. Sy uiteindelike kommunistiese gemeenskap is dus in die kapitalistiese sin van die woord vir hom geen staat meer nie, want daardie konsep van staat verdwyn: met ander woorde, die staat sal verdwyn. In hierdie opsig sluit Marx dus by die anargiste aan deurdat hy ‘n staatlose gemeenskap in vooruitsig stel. Dit is volgens sy werke egter nie baie duidelik hoe hierdie gemeenskap sal funksioneer nie en net soos sy Utopiese kollegas is hy besonder vaag oor hierdie toekomstige sosiale orde. “In place of the old bourgeoisie society, with its classes and class antagonisms, we shall have an association in which the free development of each is the condition for the free development of all. ”
Volgens Marx sal hierdie gemeenskap die hoogste vorm van die kommunisme wees. Die verslawing en onderdrukking van die enkeling wat uit die verdeling van arbeid onder die kapitalistiese stelsel voortvloei, sal tot ‘n einde kom. Daarmee saam sal ook die antitese tussen verstandelike en fisiese arbeid verdwyn. Dit sal eweneens beteken dat die arbeid nie meer bloot ‘n metode is om aan die lewe te bly nie, maar dit sal ‘n basiese noodsaaklikheid van die lewe self wees. Terselfdertyd sal die produksiemagte toeneem omdat die individu self in die algemeen verbeter het en ‘n hoër stadium van ontwikkeling bereik het. Koöperatiewe rykdom sal toeneem en die kapitalistiese orde met sy beperkte horisonne sal verdwyn. Wanneer dit gebeur, glo Marx, sal die gemeenskap kan verklaar “van elkeen volgens sy bekwaamheid en aan elkeen volgens sy behoeftes”.
Alhoewel hierdie droomwêreld van Karl Marx vergesog mag klink, word die ideaal nog steeds nagestreef […] Gedurende die eerste [fase] (1961-1970) moet die materiële en tegniese grondslae gelê word. Tydens die tweede (1971-1980) moet die afrondingswerk gedoen word sodat daarna oorgegaan kan word tot die volkome kommunistiese gemeenskap.
Nieuwoudt sluit dan heelwat paragrawe later af (p. 34):
Die grootste beswaar wat teen hom [Marx] ingebring kan word, gaan juis teen die sogenaamde materialistiese interpretasie van die geskiedenis. Die veronderstelling dat materiële omstandighede die denke van die mens bepaal, moet noodwendig verwerp word, want in die praktyk sal gevind word dat ander faktore soos godsdiens, kultuur, volksbeskouings en opvoeding net so ‘n groot, indien nie groter rol nie, speel in die lewensbeskouing van die mens.
Generaal H.J. van den Bergh skryf op bl. 183 en 184 [om nou die Mandelageskrif op te volg]:
In Rusland is die kommuniste reeds meer as vyftig jaar aan bewind, en selfs in byna al die ander lande wat Mandela in sy geskrif noem, gaan die volkere al meer as twintig jaar gebuk van kommunisme. As Mandela gelyk het, sou ‘n mens met reg kon verwag het dat die kommuniste teen hierdie tyd reeds lankal die paradys wat hulle aan Suid-Afrika voorhou, in die lande tot stand sou gebring het. Die teenoorgestelde is egter waar. Soveel mense het uit die kommunistiese “paradys” na die vrye lande van die wêreld gevlug dat die heersers verplig was om grense met doringdraadversperrings, mynvelde, gewapende wagte en masjiengeweertorings te verseël.
[…]
Die soorte state wat Lenin, Stalin, Mao Tse-Toeng en ander kommunistiese leiers van die twintigste eeu tot stand gebring het, waarin hul eie bevolkings reeds jare lank onder ‘n genadelose en onverbiddelike diktatuur van hul kommunistiese partye gebuk gaan, toon weinig ooreenkoms met die werkersparadys waarvan Karl Marx en Friedrich Engels gedroom het. Lenin en sy opvolgers het nie die beloofde paradys van vrede, gelykheid en ‘n oorvloed van aardse goedere geskep nie, maar wel ‘n nuwe heersersklas, wat nie slegs oneindig magtiger is as die fabriekseienaars van Marx en Engels se tyd nie, maar die werkers op ‘n nog veel genadeloser wyse uitbuit.
Ek het reeds by ‘n vorige geleentheid die stelling gemaak dat kommunisme, in hierdie lig gesien, inderdaad die hoogste vorm van kapitalisme is.
En nou gooi ek ook my bietjie olie op die vuur. Dit het my laat wonder: waarom, as alles dan so wonderlik was, vlug niemand Sowjetunie toe nie? Mense gaan na die plekke wat vir hulle na een of ander heilstaat lyk. Of waar die geld is. Waarom is vliegtuie vol mense dan nie na die Sowjetunie toe karwei om permanente burgerskap te verkry nie? Wat het hulle gekeer? Waarom het die hele Afrika in elk geval nie op hierdie utopiese uitnodiging [die Sowjetunie] toegesak het nie, gaan my verstand vandag heeltemal te bowe. Seker maar die Swart Nasionalisme wat destyds hoogmode was. En vandag? Sjina, Kuba, Viëtnam en natuurlik Noord-Korea, bied vandag nog heenkome vir die werkersklas wat so ‘n hekel het in die Kapitalistiese Nyweraars. Waarom trek niemand soontoe nie? Dis tog ‘n vry wêreld waarin ons woon?
En as die Berlynse Muur dan nou daar was om die Kapitalisme en Westerse invloede uit te hou, waarom is mense doodgeskiet wat van die Kommunisme na die Weste wou vlug? Ek glo nie Apartheid sou ooit mense doodgeskiet het wat na die Sowjetunie wou vlug nie – hulle sou tog te bly gewees het om van die terroriste ontslae te wees.
Maar nou terug na die Katkisasieboek. Die volgende kontrakommunistiese voorsorgmaatreëls word op bladsy 340 getref:
Elkeen van u moet u deeltjie doen om:
(a) Ons eie volk weer terug te lei tot Gods Woord, tot die Huis van die Here en tot die diens van die Here. Gods Woord gee leiding en raad, die Huis van die Here bind die gelowiges saam en die godsdiens bewaar die indringing van giftige en sielsverderwende gedagtes en beskouinge.
(b) Ons eie veragterde en verarmde volksgenote op te hef, sodat kommunisme nie in hul harte ‘n broeiplek kry en hulle vyandig teen kerk en godsdiens maak nie. Kleiner gemeentes en beter, intensiewer geestelike bearbeiding is hiervoor noodsaaklik. Kommunisme kan geen ingang kry waar daar kerkbewustheid bestaan en ‘n kragtige geestelike lewe bloei nie.
(c) Om die houvas van die kerk op die kleurlinge en naturelle weer terug te kry. Die kommunisme speel op die snare van die nie-blanke gemoedere: behuising, opvoeding, gelykstelling, onderlinge huwelike veral ná die oorlog. Ons sendingwerk moet so intensief wees dat dit alles wat die nie-blanke in die arms van die kommunisme drywe, afsny en hulle in die arms van die kerk en godsdiens ontvang. Christus is die oplossing van elke probleem. Ons moet hulle tot Christus bring. Die Evangelie is die sterkste wapen teen die kommunisme.
(d) Sosiale geregtigheid toe te pas. Ekonomiese ongeregtigheid en onbillikheid, maatskaplike misstande veroorsaak klassestryd en rassenyd. By een deel van die volk ontstaan ‘n wrok of haat teen die ander deel. Dit vorm ‘n vrugbare akker vir die kommunisme. Handel volgens Miga 6:8 en kommunisme kan nie wortels skiet in hart en samelewing nie.
Jammer, maar op sy minste is nie eens ‘n kind so naïef nie.
Ten eerste word godsdiens deur die Kommunisme uit die staanspoor beskou as ‘n mensgemaakte konstruk, die Bybel inkluis. Enigiets wat uit ‘n Christen, Moslem, Boeddhis, ens. se mond kom sal outomaties verkeerd wees. Wat kom dus eerste – die hoender of die eier?
Dit maak dus nie saak hoe jy ook al jou godsdiens met die Bybel probeer regverdig nie [soos in die Katkisasieboek tussen bl. 339 tot 340 uiteengesit word “van Adam se dae af” tot “Christus wat geldbesit nie veroordeel het nie”, “die kruis van Christus wat vir die kommunisme geen plek het nie” [aangesien die produksiemiddele die verlosser van die mensheid is], die “Kommunisme wat ‘n opstand van die mens teen God is”, ens. ens. ens.], jy gaan jou teen ‘n muur vasloop, want jy is “nog een wat gebreinspoel is deur die ou orde”. Gaan jy Oswald Spengler nadertrek, wat ook “beïnvloed is deur die ou orde”?
Kortom: Deur uit die Bybel en Katkisasieboek aan te haal gaan jy nie ‘n kommunis bereik of bekeer kan kry nie. As jy van die begin af nie ‘n Christen of kerklidmaat was nie, en reeds in die kloue van die kommunistiese dialektiek beland het, is daar geen salf meer te smeer nie. Wat die Christene betref, hulle kan gerysmier word, iets wat die Katkisasieboek self toegee:
Sy vatbaarheid.
Die menslike gemoed is baie vatbaar vir die kommunisme, want:
(a) Van nature het die menslike hart ‘n teësin vir godsdiens en het griewe teen kerk, owerheid, besitter, ens. en is meteens ‘n goeie broeiplek vir die godsdiensvyandige kommunisme.
(b) Van nature is die mens geneig tot hebsug wat graag wil besit wat nie syne is nie, en sal gryp na die wonderlike voordele wat die kommunisme voorgee om hom te bring.”
Die kerk staan dus magteloos en toekyk, ongeag al sy sendingwerk.
Net ‘n wonderwerk of Goddelike ingryping sal dus vir die ongelowige Thomas oortuig. Of, as jy bewyse kan lewer dat kommunisme self net ‘n baie onoorspronklike sosiale konstruk is juis omrede geen nuwe waardes, of eerder, NORMES bedink is nie, maar slegs oues wat met die hand uitgesoek is. Verder bied die Kommunisme geen teleologiese einddoel behalwe nivellering en uitbreiding van die nuwe geloof nie – die pad vorentoe lyk maar uitsigloos.
Of: indien die individu so ontgogel is deur die wrede werklikheid wat Kommunisme meegebring het.
Ten tweede kom die laasgenoemde reël (“Sosiale geregtigheid”) so reg uit die kommunismehandboek, en dit laat my tereg wonder of die skrywer van die Katkisasieboek se kerkhoed eintlik ‘n rooi baret is. Of is dit die eerste krakie in die dop van die Christelike Kommunisme wat besig is om uit te broei in die kerk? “Sosiale geregtigheid” lyk darem te veel na die letterlike vertaling van “Social Justice [Warrior]”. Die gevolge daarvan is alles behalwe goed.
Wat presies verstaan jy onder “ekonomiese ongeregtigheid en onbillikheid”? In die huidige en destydse konteks van die Kommunisme beteken dit: jy het meer as ek, daarom het jy op een of ander wyse my besteel, en daarom moet ek vergoed word sodat ons gelykwaardig kan wees. Ongeag of jy jou dienste eksklusief aan buitelanders verskaf en niemand se werk, talente of geld “steel” nie.
Nou goed dan, aangesien die katkisasieboek so mooi daarop aandring [en indirek aanvoer dat die “kleurlinge en naturelle” met groot oë handjiesgevou mooi syntoe sal bly staan terwyl die blanke lidmate op elke gebied sal moet voorvat om die vrede te bewaar], lyk die implikasies so:
– Dit sou beteken dat geen blanke tydens Apartheid meer as ander rasse of sy eie volk mag hê nie en almal in verbeeldinglose kloonhuisies of strooihutte sonder tuin of motorhuis sal moet bly [die tuinier en huishulp in Apartheid-Suid-Afrika is dus outomaties werkloos]. Sodat niemand jaloers word nie. Hoe minder goed mens het, hoe minder instandhouding en probleme het jy (dis waar), en hoe minder is daar om weg te dra en hoe minder die versekeringskoste. Maar hoe verklaar jy die gelykenis van die tien talente? God gee aan wie Hy wil, sodat die betrokke persoon meer daarmee kan woeker – en omrede hy/sy vir die taak opgewasse is.
– Bogenoemde gaan ook ‘n invloed hê op werkskepping: koop jy minder goedjies waarvan jy hou [om tog die vrede tydens Apartheid te bewaar…], lei dit tot werkverliese. Ek gaan dus nie jou trommetjie, draadkar, Afrikamasker en uitgekerfde kameelperdjie koop nie. Want ek mag nie meer besit as ander nie. [Ekskuus, niemand mag eintlik iets besit nie]. Ek is werklik baie jammer. Nee, ek het mos nou net gesê ek wil nie jou vervloekte goed hê nie! Het jy blompotte vir ore?
– Dit sal beteken niemand mag tydens Apartheid meer verstand as ander hê nie. Niemand mag sy talente ten volle ontwikkel nie.
– Ons praat van werksetiek, ons praat van belegging, ons praat van vooruitdink, ons praat van werkskepping. Net omrede my denkwyse [gegrond op Europese eekhorings wat voedsel berg vir die lang winterslaap] doeltreffender is as joune en jy nou jaloers daarop raak weens die sosiale ongeregtigheid wat dit nou meebring [pleks om die boer die kuns af te vra…], moet ek my doeltreffende stelsel nou tydens Apartheid kapot maak net om die vrede te bewaar?
– Dit sal ook beteken, omrede die Afrikanerbevolkingspiramide heeltemal op sy kop gekeer is (wat die Katkisasieboekskrywer duidelik nie voorsien het nie), met alleen die oogmerk om almal tydens Apartheid gelukkig te hou net om nie tot kommunisme te verval nie, dat:
* die kerklidmate van Generasie X dubbeld soveel werk sou moes doen of skep of oor ‘n ruimer innovering/intellek/dryfkrag/mededinging as die veel groter aantal Baby Boomers moes beskik,
* die Generasie Y van die kerk tien keer soveel sou moes doen of onderhou as hul voorgangers,
* Generasie Z en daarna [as Apartheid nog sou voortduur] selfs ‘n swaarder las sou moes dra of onderhou as al hul voorgangers.
Dit is die teorie. In die werklikheid is die las en hulpbronne tussen die onderskeie geslagte onreëlmatig versprei: jy kry “jappies”, “rykes”, en “armblankes” oor al die ouderdomsgroepe heen. Jy kry Baby Boomers van die Afrikanerdom wat die Generasie X, Y en Z van die Afrikanerdom moet onderhou – en die meeste Baby Boomers sou teen dié tyd nou in elk geval al aftreeouderdom bereik het. Die kommer sou dus wees: Sodra die ouer geslagte een na die ander wegval, verdubbel die werklas eksponensieel op diegene wat agterbly. Hulpbronne wat outomaties geërf word van die voorgangers sou geen gegewe wees nie.
Of: die jonger geslagte sou beter tegnologie [robotte ingesluit] of doeltreffender werkwyse moes gebruik het om die werklas aansienlik te verlig.
Of: van die verouderde strukture sou eenvoudig gesluit en gesloop moet word. Want hoe meer jy het, hoe meer moet jy in stand hou. Daar is nie meer tyd vir nostalgie as 1 persoon nou 20 mense se werk moet doen en regmaak nie [onthou die omgekeerde bevolkingspiramide van die Afrikanerdom]. Deesdae is die hartverskeurende afskeid gelukkig nie meer nodig nie, want die infrastruktuur val sommer vanself in duie weens swak instandhouding deur die huidige owerhede.
Of: hulle sou noodwendig MOES emigreer om die immer groterwordende las vry te spring wat uitsluitlik ten doel het om daardie Gini-koëffisiënt te laat krimp; wat net nog ‘n swaarder las laat op die kerklidmate wat in Apartheid Suid-Afrika agterbly.
Of: hulle sou van die buitelandse hulp moes inroep [nou ja, daar was die sanksies tydens Apartheid], en ‘n myn, strandgebied of wat die buitelander ook al op sy wenslysie het moes prysgee. Mens kon seker dit later weer nasionaliseer, maar dan sou geen buitelander meer hul ‘onbaatsugtige’ hulp kom aanbied nie.
Maar, die land het nou helaas in kommunisme verval. En streng gesproke ook die hoofstuk in die katkisasieboekie van 1969. Daar is niemand meer om te paai, te soebat en te smeek nie.
Jy kan dus met ‘n geruste hart besluit om op die Verenigde Nasies se Mandeladag [as ons in 2018 in ‘n postapartheidomgewing steeds volgens hierdie 1969-Katkisasieboekie sou werk] nie eens uit jou bed te klim nie. Jy hoef nie ‘n vinger te verroer nie. Mens kan nou alles in die bekwame hande van die ywerige Gutmenschentum van Europa laat – die Euro het tog meer waarde as die Rand as jy xe.com besoek. Waarom sal my Rand sestien keer harder moet werk as ‘n enkele Euro sestien keer so doeltreffend is (soos op 24 Junie 2018)? Volgens die syfers van Statistiek Suid-Afrika is daar buitendien nou meer Europese toeriste per maand as in die jaar 2010. Nie dat ek ooit teen enigeen van die toeriste op my dorp vasloop nie, maar die staat is mos altyd reg.
Dit is nog voordat ons inreken die staatkas wat geplunder word deur daaglikse vandalisme, brandstigting, swak polisiëring, ‘n staat sonder ‘n weermag, onbevoegte, lui en geldhonger amptenare, dwelmbase en bendegeweld wat orals uitbreek, moord en verkragting wat die nuwe wintersport geword het, beleggings wat die land uitvloei en leegbloei, kundigheidsverlies, massaverstedeliking en verouderde infrastruktuurverbrokkeling… terwyl ek ‘n gemeenskapsgroentetuintjie skoffel ter herinnering van Mandela. Wat ‘n jukstaposisie.
Liewe donder, duidelik was hierdie Katkisasieboek in en vir ‘n ander tydperk geskryf! Ek dink werklik nie die opsteller van die Katkisasieboek het geweet waarvoor hy vra nie.
Maar nou wéét ons. Te laat.
As jy my nou sal verskoon, ek gaan nou agteroorsit en my PAW Patrol-DVD’s geniet terwyl ek nog kan.
“Do the Pup Pup Boogie / Shake it, move it / Show ’em that you got that Pup-Pup stuff /
Do the Pup Pup Boogie / Shimmy, groove it / Can’t get enough, can’t get enough.”
In die Naspers/Media24-koerante word berigte oor verdagte en werklike moordenaars in buitensporige besonderhede en (indien enigsins moontlik) daagliks saam met talle foto’s gepubliseer, mits hulle blank is. Voor en tydens die verhoor en in die ellelange nabetragting word elke sensasionele vesel uitgerafel, sonder enige teken van deernis met die betrokkenes. Op hierdie manier word ‘n verwronge werklikheidsbeeld by die lesers gewek, naamlik dat blankes in ruime mate bydra tot die status van die nuwe Suid-Afrika as die moordmekka van die wêreld.
Wanneer swartes die verdagte of werklike moordenaars en blankes die slagoffers is, verskyn daar minder en korter berigte of sulke gebeure kry geen publisiteit hoegenaamd nie. Die uitgangspunt is blykbaar dat die nuwe Suid-Afrika ten behoewe van bv versoening en nasiebou beter as wat hy is, voorgestel moet word. Sensasie word polities byderwets op ‘n selektiewe manier nagejaag. Naas die koerante vervul die weeklikse tydskrif Huisgenoot hierin met oorgawe ‘n ondersteunende rol. Dit sou bv interessant wees om te weet hoeveel blankes deur swartes op plase vermoor word en in hoeverre berigte hieroor verskyn.
Wat veral opval, is dat daar na plaasmoorde geen nabetragting gehou word nie; dat daar nie na hierdie plase gegaan word en in besonderhede berig word oor die onherstelbare rampspoed wat die naasbestaandes getref het nie. Die groot leemte wat op hierdie plase ervaar word, word in die perswese nie as ‘n leemte in beriggewing erken nie. Om oor so ‘n pynlike situasie te berig, behoort in die kraam van bv die smartvraat-joernalis Willemien Brümmer te pas. As iemand wat op haar radikale politieke oorverligtheid roem, het sy, sover ek weet, nog nooit so ‘n rampgebied besoek en daaroor ‘n berig gepubliseer nie. Wat sy onlangs wel gedoen het, is om bv die oud-MK-soldaat en -terroris, Jeremy Vearey (Praag 26.05.2018), te besoek en kritiekloos en selfs bewonderend oor hom te skryf (Netwerk24, 6 Junie 2018).
Brümmer, ‘n agterkleinkind van CJ Langenhoven, is pas toegelaat om ‘n ellelange, striemende aanval op Danie Langer, die besturende direkteur van die FAK, in Die Burger (20 deser, p 9) te loods. Dit blyk dat haar ekstreme politiek van haar pa kom, wat ‘n dosent aan die Universiteit Kaapstad was. Haar grootoupa het rede gehad om uiters teleurgesteld in sy enigste kind, sy dogter Engela, te wees. Dit blyk dat hy te meer rede sou hê om hom van Willemien se giftige anti-Afrikaner-gesindheid te distansieer. In haar jongste skrywe lê sy haar pa woorde in die mond ter verkleinering van “Die Stem”, wat glo “in elk geval nie ‘n goeie gedig [is] nie. Dis te blikkerig, te vol trompetgeskal, veels te eensydig in die klem op Afrikaners as ‘knegte van die Allerhoogste’. Die opvatting van Afrikaners as ‘n uitverkore volk, ‘teen die hele wêreld vry’, is in elk geval deur die geskiedenis geweeg en te lig bevind. Anders as jy en jou organisasie, roem ons nie op ons verlede nie. Ons sien ook nie ‘Die Stem’ as ‘n simbool van Afrikaner-identiteit nie. Dit mag jou dalk ontstel, maar daar is duisende, dalk miljoene Afrikaanssprekendes wat met pres Ramaphosa saamstem dat ‘Die Stem’ en die ou landsvlag simbole van diskriminasie, verdrukking en ellende is.” Die politiek van hierdie skepsel behoort vir iedere Afrikaner absoluut verwerplik te wees.
In die tydperk van Afrikanerbewind, van DF Malan tot PW Botha, was die Vorster-era (1966-1979) myns insiens ‘n laagtepunt. Dit was die tyd van die Inligtingskandaal met bv Louis Luyt wat as front gebruik is vir die publikasie deur die regering van die koerant The Citizen. Veral die verraad wat deur Vorster teen Ian Smith se blanke bewind in Rhodesië gepleeg is, bly myns insiens onvergeefbaar. In daardie tyd het ek meer ongemaklik oor die Afrikanerregering gevoel as op enige ander tyd, behalwe natuurlik toe die FW de Klerk-groepie die blanke bewind mandaatloos en doelbewus in sy swernoot gestuur het. In John Vorster se tyd was Hendrik van den Bergh die hoof van die geheimediens. Dit lyk asof daar toe politieke moorde, soms gekamoefleer as selfmoorde of hartaanvalle, gepleeg is.
Politieke moorde was eintlik ‘n onbekende verskynsel in blank Suid-Afrika. Die moord op Hendrik Verwoerd in 1966 was hoogs uitsonderlik. Ná Vorster is die geheimediens op ‘n heeltemal ander grondslag geplaas. Dit is bekend “dat PW Botha nie langs dieselfde vuur gesit het as John Vorster en Hendrik van den Bergh nie” (Liza Smit, bron hier onder, p 178). ‘n Heeltemal ander tradisie leef voort in veral die ANC, waar moord deel van hierdie instansie se magshonger en geweldskultuur is. Soos tydens die “bevrydingstryd”verneem ons in die nuwe Suid-Afrika feitlik weekliks van politieke moorde, veral in Natal. In beginsel is daar geen werklike verbintenis tot en onderskrywing van demokrasie deur die ANC nie. Die ANC wil ten alle koste aan die bewind bly, al is hy glad nie in staat om doeltreffend te regeer nie.
Teen hierdie agtergrond kan Liza Smit se boek, Ek is Liza Smit (Aucklandpark: Jacana, 2018, 268p, R240), beoordeel word. Daar is ook ‘n Engelse weergawe beskikbaar. Die outeur (gebore in 1964) is die jongste kind van die egpaar Robert (1933-1977) en Jeanne Smit (1934-1977), wat in 1958 getroud is. Liza het ‘n ouer broer, Robert/Robbie (gebore in 1962). Waaroor die boek wesenlik handel, word soos volg deur Hermann Giliomee verwoord: “Teen die einde van 1977 is Robert Smit [senior], ‘n Afrikaanssprekende NP-kandidaat vir die [parlementêre] verkiesing [in Springs], en sy vrou vermoor in wat gelyk het na ‘n huurmoord. Smit was voorheen ‘n regeringsamptenaar en het vergaderings van die Internasionale Monetêre Fonds [IMF] bygewoon. Daar is agterna gegis dat Smit moontlik die verbreking van valutabeheer wou onthul. Niemand is ooit van die moorde aangekla nie” (Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 535). Sy vrou is vermoor omdat vermoed is dat Smit die gewraakte inligting aan haar meegedeel het. Smit verwys voortaan na Robert Smit senior. Sy seun word Robbie en sy dogter die outeur of Liza genoem.
Aan die begin verwys Liza na die “relatief veilige Suid-Afrika van die laat sewentigs” (6). By haar is daar egter min blyke van waardering vir die vorige politieke bestel. Omdat haar ouers tydens en daarby dalk in opdrag van lede van die destydse blanke regering vermoor is, is die outeur geneig om haar vertroue in die ANC-regering en selfs sy beleid te stel, bv die gelykheidsdogma: “Niemand is verhewe bo ander nie” (23). “Die vorige bedeling het met soveel dinge weggekom en selfs na hulle nie meer aan die bewind was nie, loop die spoke van hul verlede nog rond. En hierdie spoke is nog net so magtig en onaantasbaar soos destyds” (176).
Liza koester die (ydele) hoop dat die ANC-regering iets omtrent die onopgeloste moorde sal doen: “Dalk gaan iemand in die huidige regering voort met dit wat my pa ontbloot het en wat hom en my ma hul lewens gekos het” (182). Sy boekstaaf haar “algehele vertroue in die WVK [Waarheids- en Versoeningskommissie]” (245) en selfs: “She was looking to President Mandela as her last resort to unravelling the mystery of the unsolved murders” (84, 186). In werklikheid het die WVK uitgemunt nóg in die agterhaling van die waarheid nóg in die bevordering van versoening (kyk hier onder). Dit is onwaarskynlik dat Mandela enige (ernstige) aandag aan die Smit-moorde gegee het. Hy sou daardie gebeure seker wel aangegryp het as hy die blanke bewind daarmee kon diskrediteer.
Van 1971 tot 1974 was Liza se pa by die IMF in Washington werksaam. Daar was sy in ‘n veelrassige skool. Dit word vertolk as ‘n teken dat “die VSA ver voor Suid-Afrika was en dat mense daar almal gelyke regte gehad het en dat swartmense daar nie net op plase gewerk het as arbeiders nie” (24). Daarna terug in Suid-Afrika het Liza ‘n Afrikaanse skool bygewoon. “Ek kon nie die stywe, formele skoollewe kleinkry nie. Vandag besef ek dit was ‘n groot kultuurskok. Oorsee het ek met gewone klere skoolgegaan in ‘n ontspanne skoolkultuur. Hier was alles formeel en styf, tipies aan die Afrikanerkultuur van daardie tyd” (44). Anders as in die geval van Dawie de Villiers, wat sy kinders na ‘n kort oorsese verblyf plaaslik in ‘n Engelse skool geplaas het (Praag 17.03.2018), was dit vir die Smit-egpaar “ondenkbaar” dat hulle kinders in Suid-Afrika in ‘n ander taal as in Afrikaans sou skoolgaan (98). “Ons pa was … nie ‘n Broederbonder nie” (191).
Hoewel die Smit-moorde die onderliggende, saambindende faktor in die boek is, is die teks terselfdertyd die outobiografie van die skryfster. Met die skryfwerk is Liza deur Raquel Lewis bygestaan, wat noem dat die teks omsigtig verwoord moes word om bv regsgedinge te vermy. Ek het aanvanklik bedenkinge oor die boek gehad. Aan die begin staan bv: “Ek cope steeds … ek aanvaar … dat dit nooit regtig okay gaan wees nie” (8). Ook in veral die twee laaste hoofstukke neig sulke subjektiewe reaksies om te dik vir ‘n daalder te word. In die laaste hoofstukke word die indruk terselfdetyd gewek dat die meetsnoere uiteindelik in lieflike plekke geval het. ‘n Vriendin verskaf die volgende treffende beskrywing van Liza: “Sy is nou soos ‘n nuwe plantjie wat opgekom het uit ‘n afgebrande grasveld” (257).
In die geheel beskou, is dit egter ‘n geslaagde boek waarin die boodskap onderhoudend meegedeel word. Daar is onnodige Engelse woorde, asook taal- en drukfoute, maar hulle kom in ‘n beperkte mate voor. Twee elemente moes in die teks versoen word: enersyds die outeur se vertelling en andersyds haar voorlegging aan die WVK. Elkeen van die eerste 22 hoofstukke (daar is 24 altesaam) word afgesluit met ‘n fragment van haar WVK-voorlegging. Ek het aanvanklik gewonder of dit die beste opsie is, maar was teen die einde oortuig dat dit reg is om op hierdie manier die WVK-teks stuksgewys aan die lesers bekend te stel.
Aanvanklik was ek bekommerd dat die aanslag van die boek amateuragtig sou wees, soos in die geval van bv die outobiografie van Dawie de Villiers. Die vertelling het my egter spoedig meegesleur en my as leser dankbaar gelaat dat ek die boek gekoop het. Die deurslaggewende faktor is die indruk van opregtheid wat die outeur wek. Met verwysing na Raquel Lewis skryf Liza: “Ek was nog nooit so oop en eerlik met iemand nie … Ek dink die twee grootste lesse wat ek by haar geleer het, is om in waarheid te leef en vir nou te leef” (250). Dit gaan vir Liza om die blootlegging van die waarheid; enersyds oor die moorde en andersyds oor haarself en haar familie en vriende. Dit gaan vir haar glad nie om ‘n gekoesterde, gunstige beeld van haar en haar familie voor te hou soos in bv die genoemde De Villiers-outobiografie nie. Sy is onthutsend eerlik oor haarself en andere, insluitende haar oorlede ouers.
Wat my lojaliteit as leser verder verseker het, is die oorgawe waarmee die outeur jare lank skynbaar geen onkoste of moeite ontsien het nie om twee dinge te probeer vasstel: “Ek was dit aan my ouers verskuldig om uit te vind hoekom hulle vermoor is en deur wie” (164). In die loop van haar ondersoek is gepoog om haar op talle maniere te mislei, maar sy was deurgaans bedag op disinformasie. Die intelligente manier waarop sy met inligting omgaan, is prysenswaardig. Sy het talle dreigemente ontvang en is by meer as een geleentheid omkoopgeld aangebied om haar te probeer ontmoedig om met haar ondersoekende werk voort te gaan, maar sy het haar nie laat afskrik nie. “Teen daardie tyd het hulle my al geken as ‘n hardkoppige mens sonder vrees” (181). “Ek kan my egter op geen kundigheid beroem nie – dit was eerder ‘n kombinasie van jeugdige voortvarendheid, vasberadenheid, liefde vir my ouers en ‘n diep gevoel van verantwoordelikheid teenoor hulle om die onreg wat hulle aangedoen is, bloot te stel. Ek wou net antwoorde kry en ek het baie opgeoffer om dit te probeer kry” (186).
Te oordeel aan die fyn besonderhede wat oor haar onderhoude en ondersoeke verstrek word, lyk dit asof Liza buitengewoon oplettend is en ‘n goeie geheue het. Sommige van die (telefoniese) gesprekke het sy op band opgeneem (164). Die gesprekke wat woordeliks in die boek neerslag vind, het my laat dink aan James Boswell se beroemde biografie, The life of Samuel Johnson (1791), wat lank voor die era van klankopnames gepubliseer is. Maar Johnson het soms gesien hoe Boswell aantekening maak. Liza het sekerlik kort na onderhoude dieselfde gedoen. Haar broer het skynbaar glad nie Liza se entoesiasme vir hierdie projek gedeel nie. Die inligting word sistematies en duidelik meegedeel; ook in haar WVK-voorlegging. ‘n Mens kan kwalik glo dat hierdie WVK-dokument in ‘n enkele week (18 tot 23 Augustus 1997 – p 18, 181) voltooi is. Waarskynlik het daardie teks reeds voor dit in ‘n redelike mate bestaan. In haar ondersoekende werk is sy deur veral Alet van Rensburg bygestaan: “Sy is ‘n uiters betroubare persoon ongeag van die feit dat sy ‘n joernalis is” (204). Dit laat my dink aan die persoon wat gesê het hy wil nie agter X se rug praat nie maar hy dink hy is ‘n bibliotekaris.
Verskeie moontlike redes vir die Smit-moorde word aangevoer, bv die bewering dat vyf destydse ministers by valutabedrog betrokke was (37). Daar was ook sprake van “onwettige kommissies op oorsese staatslenings” (83). In Liza se WVK-voorlegging staan: “Volgens gerugte sou ons ouers se moorde glo ook verband gehou het met ‘sanctions busting’, wapens, olie en kernwapens … Ons vermoed dat ons pa in hierdie veld van sanksie-omseiling op die onwettige transaksies en kommissies afgekom het” (155). “Newsweek, ‘n Amerikaanse nuustydskrif, het in Maart 1979 beweer dat Smit afgekom het op bewyse dat miljoene rande en goud onwettig uit Suid-Afrika geneem word. Die geld het na bewering uit geheime fondse gekom wat deur die destydse Departement van Inligting gebruik is om fronte te skep wat Suid-Afrika se beeld in die buiteland moes help bou” (68).
Die WVK se bevinding het Liza se hipotese bevestig: “Ek is ingelig dat dit ‘n politieke moord was wat in opdrag van die destydse NP-regering uitgevoer is. Hulle sou alles in hul vermoë doen om die skuldiges aan die kaak te stel. Ek was vol moed en baie positief, maar het nooit weer van iemand by die WVK gehoor nie. Nie ‘n woord nie” (182). In die WVK-verslag word die Smit-moorde met dié van die anti-apartheidsaktivis Rick Turner (in 1978) en Renamo se Orlando Christina (in 1983) verbind (183). “The Commission received no amnesty applications in respect of the Smit killings … The Commission finds that Robert and Jeanne-Cora Smit were killed by members of the security forces” (184).
Evelen, die weduwee van ‘n vorige direkteur-generaal van buitelandse sake, Neil van Heerden, bevestig eintlik die WVK-bevinding: “Dit was en is uiters moeilik om te glo dat dit ons eie mense was wat verantwoordelik was” (202). “Sy het tydens die gesprek ook verwys ‘dat een persoon se ego so in sy pad kon gestaan het'” (203). Aan die einde van haar WVK-voorlegging verskaf Liza die volgende samevatting van haar standpunt: “Die mees tragiese is dat dit voorkom of hierdie menseregte-skending gepleeg is uit selfsug, geldmag en ego’s … Ons voorlegging kom basies daarop neer dat alle bewerings daarop dui dat die opdrag vir ons ouers se moorde op kabinetsvlak deur minstens een persoon geneem is.* Dit dui ook daarop dat die land se veiligheidsmagte vir hierdie taak gebruik is en dat die rede vir die moorde gesoek moet word in die verantwoordelikes se soeke na mag en geld, wat moontlik met staatsgeheime – waarskynlik sanksie-omseiling, olie, kernvermoë en wapens – verband gehou het” (244-245). [* Blykbaar bedoelende dat een of meer kabinetslede betrokke was, eerder as dat dit ‘n kabinetsbesluit was.]
Daar is ander (dalk verwante) faktore wat tot die Smit-moorde kon gelei het. In Frankryk het Smit as ‘n arbiter in ‘n saak tussen Alusaf en Aluswiss opgetree en teen die Suid-Afrikaanse maatskappy uitspraak gelewer, wat tot doodsdreigemente teen hom gelei het (55). Daar was ook die Salem-skeepskandaal. “Die skip het na bewering sy olie op die oop see aan Shell verkoop en dit in Durban-hawe gelewer. In 1980 [dus ná Smit se dood] is die skip vol water gepomp en aan die weskus van Afrika laat sink … Die versekering het R19,6 miljoen vir die skip en R46 miljoen vir die vrag uitbetaal. Suid-Afrika se regering is betrek by die skandaal omdat die regering frontmaatskappye gehad het wat gebaat het by die versekeringseis. Beeld het berig dat my pa moontlik op die beplanning van die Salem-bedrogspul afgekom het en gedreig het om dit openbaar te maak” (165-166). Voor hy die politiek betree het, was Smit die besturende direkteur van so ‘n frontmaatskappy, Santam Internasionaal (73).
Oor wie verantwoordelik vir die Smit-moorde was, word verskeie moontlikhede genoem, bv dat Hendrik van den Bergh vir kolonel Dries Verwey van die polisie opdrag gegee het om die Smit-egpaar te vermoor (38). ‘n Ander bron beweer dat daardie besluit deur die hoof van die polisie, Mike Geldenhuys, aan Verwey opgedra is; dat Van den Bergh nie by die moorde betrokke was nie “maar wel by die toesmeer later” (224). Dit is moontlik dat ‘n buitelander gehuur is om die moorde te pleeg (77), bv ‘n “ex-Rhodesiër” (237) of iemand uit die Kongo (234). Albei oorledenes het skiet- en steekwonde gehad. Veral die steekwonde is nie ‘n kenmerkende manier waarop blankes of Afrikaners moord pleeg nie.
In Liza se lewensverhaal is daar talle elemente wat aan tipiese sepiemateriaal herinner. Sy het as skoolkind begin rook. In 1982 het sy as agtienjarige die eerste keer getrou. Twee kinders is uit hierdie huwelik gebore, ‘n dogter en ‘n seun. Na 18 jaar het Liza geskei. Haar broer Robbie het ook geskei. Eers in hoofstuk 13 word genoem dat Robbie en Liza die aangenome kinders van die Smit-egpaar is (136). In 1996 het Liza haar biologiese ma en halfsuster ontmoet, maar haar halfbroer, James, is twee jaar tevore in ‘n motorongeluk dood. Liza was in 1964 as baba vir aanneming beskikbaar omdat haar ma toe ongetroud was en die geboorte ‘n verleentheid vir die familie was. Haar biologiese ma het twee keer getrou. Liza het nooit haar biologiese ma as haar eintlike ma aanvaar nie omdat sy baie geheg aan haar aangenome ma, Jeanne, was; baie meer as aan haar aangenome pa, Robert. “Ek het ‘n ma gehad en was nie op soek na iemand om haar mee te vervang nie” (242). Liza se biologiese pa is op ‘n jong ouderdom oorlede.
Liza het in 2001 die vyfde vrou geword van haar tweede man, wat hom aan gesinsgeweld skuldig gemaak het. Dit herinner aan Karina Szczurek se boek, The fifth Mrs Brink: a Memoir (2017); nie dat daar hier ook sprake van geweld was nie, maar bloot dat die skrywer André P Brink ook vyf keer getrou het. Liza het in 2014 van haar tweede man geskei. Dit is nadat sy in 2013 weens depressie en selfmoordgedagtes in ‘n psigiatriese hospitaal behandeling ontvang het. Liza se seun se bene is verlam sedert ‘n motorfietsongeluk. Hy is aan ‘n rolstoel gekluister. “Ek het vir hom daardie motorfiets gegee” (232). “Ons leer daagliks dat Gerrie se rolstoel eintlik die begin van ‘n nuwe lewe was eerder as die einde daarvan” (253).
Naby die einde van haar boek kom Liza met die onthulling dat haar pa, Robert Smit, by meer as een buite-egtelike verhouding betrokke was, wat groot smart vir haar ma, Jeanne, veroorsaak het omdat sy daarvan bewus was. “Hy het selfs ‘n verhouding gehad met een van my ma se beste vriendinne. Dit het uiteraard die voetstuk waarop ek my pa gesit het, laat kraak. My hele beeld van hom as pa, gesigsman, politikus en wêreldklas-ekonoom was aan flarde geruk en ek het gesukkel om te aanvaar dat hy ‘n mens met foute was … My ma was vir my die verpersoonliking van liefde en hier moet ek hoor my pa het haar verraai. Sy het nooit geskroom om hom by te staan in alles wat hy aangepak het nie en moes uiteindelik met haar lewe boet vir haar lojaliteit aan hom” (258). Ook: “My ma het al die jare die ‘skuld’ vir hul kinderloosheid op haar geneem, maar in werklikheid het die probleem by my pa gelê” (136).
Liza se vertelling toon in watter ingrypende mate die moord op haar ouers haar lewensloop beïnvloed het. “Op 22 November 1977 is ons lewens wreed ontspoor” (244). “My lewe is in ‘n lewende hel verander deur moordenaars” (109).
Toe Robert Smit die NP-kandidaat in die verkiesing geword het, het hy by verskeie geleenthede “openlik gesê dat hy iets baie belangriks bekend gaan maak sodra hy verkies is” (54). “Dit sou Watergate na ‘n Sondagskool-piekniek laat lyk” (63) en dat sy onthullings “die land sou skud tot heel bo” (68). Die skuldiges (dalk die staatshoof en/of ministers) sou aan die kaak gestel word. Vorentoe was daar twee moontlikhede. Die een uitweg was om Smit se stilte te koop deur toe te gee aan sy eise. Dit sou egter tot gevolg hê dat Smit sommige van die hoogste politici deurlopend kon afpers. Daar is bv beweer: “Smit het hierdie inligting as wapen gebruik en geëis dat hy lid van die parlement word en later aangestel moet word as minister van finansies” (69). Die ander uitweg was om hom en sy vrou te vermoor.
By die Smit-egpaar se begrafnis het John Vorster sy hand op Liza se skouer gelê. “Hy het moeg en afgerem en hartseer gelyk” (91). By dieselfde geleentheid het Pik Botha na bewering vir Liza gesê: “Hy wens hy kon meer vir ons doen, maar dat sy hande afgekap was” (92), maar Botha het dit daarna ontken (93). Hermann Giliomee noem dat Vorster ‘n “swak administrateur was … Daar was geen kabinetsekretariaat nie en die mees junior minister het in ‘n oefeningboek rekord van die besluite gehou” (Die laaste Afrikanerleiers, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 93). As daar tydens ‘n kabinetsvergadering oor Smit gepraat en besluit is, bestaan daar heel moontlik geen rekord hiervan nie. Dit is egter onwaarskynlik dat dáár oor so iets soos moord besluit sou word. Te veel mense sou so ‘n besluit geheim moet hou. Sowel PW as Pik Botha was kabinetslede. “Volgens PW Botha was sy van-genoot energiek en intelligent, maar ‘n ‘politieke sif’ wat te veel dinge deurgelaat en te maklik gepraat het” (Willie Esterhuyse, Eindstryd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 109).
Die besluit om die Smit-egpaar te vermoor is waarskynlik deur die staatshoof of deur een of meer ministers geneem. Soos in 1990/94 is nie die Nasionale Party of die NP-regering in sy geheel skuldig nie maar moontlik ‘n klein groepie NP-lede. Volgens ‘n joernalis “het Vorster beweer dat ons pa die hele bedrogstorie met hom (Vorster) bespreek het en dat Vorster toe die fout gemaak het om die betrokke kabinetsminister in ‘n kabinetsvergadering te konfronteer. Die volgende ding wat (volgens die joernalis) toe gebeur het, was dat die Smit-egpaar vermoor is” (156). ‘n Mens vra jou af: Sou die ophaal van die saak in ‘n kabinetsvergadering nie juis die betrokke minister ontmoedig en verhoed het dat die moorde gepleeg word nie? “As ons oordeel aan Vorster se houding by ons ouers se begrafnis en aan hoe oud hy skielik voorgekom het, glo ons nie dat Vorster by die moorde betrokke was of [vooraf] daarvan geweet het nie” (157). Ook: “Ek is nogal geneig om generaal ‘Lang Hendrik’ van den Bergh te glo as hy sê hy self het niks met die moord op my pa en ma te doen gehad nie” (163).
“Nou, veertig jaar later, is die moorde steeds ‘n raaisel. Ek glo steeds dat ek en Alet naby aan ‘n deurbraak was, of dat ons dalk reeds die waarheid by iemand gehoor het en dit net nie besef het nie. Maar die waarheid was in hierdie geval baie nou verweef met leuens. Ek moes aanvaar dat my speurwerk dalk vrugteloos was en dat ek my en my gesin se lewe verniet daardeur ontwrig het. ‘n Deel van my is bly ek het dit gedoen, want nou het ek ‘n bietjie meer vrede as wat ek andersins sou gehad het. Maar die onbeantwoorde vrae bly en ek het nie ‘n ander keuse gehad as om my verlies te aanvaar nie. Ek het die pad wat ek moet loop, lankal aanvaar, al word dit nooit makliker nie” (187).
Liza se slotsom is: “Ek glo ons het met ons ondersoeke naby aan die waarheid gekom, maar ten spyte daarvan dat ons duisende kilometers agter getuies aangery het en ten spyte van baie hulp, raad en bystand deur die jare, is ons niks nader aan die waarheid as destyds nie. Is ek spyt oor die WVK-verslag? Nee, al het dit ongeveer twee jaar van my lewe oorheers, want dit was iets wat ek eenvoudig net móés doen. Ek weet ek het alles moontlik gedoen om die waarheid uit te vind en dit het vir my afsluiting gegee” (259-260).
‘n Week gelede het ek by Jan Smutslughawe geland, terug van ‘n warrelwindtoer deur Europa waartydens ons ‘n groot aantal Afrikanervriende ontmoet het en vele meer gemaak het. Let wel: Ek sê nie OR Tambolughawe nie, omdat ek hom nie as marxistiese terroris wil vereer of erken nie. (Meer oor Jan Smuts en Pole later, want soos William Faulkner gesê het: “Die verlede is nooit dood nie. Dis nie eens verby nie.”)
Waar sal ek begin om die vele opwindende vergaderings, konferensies en ontmoetings te beskryf? Ter inleiding kan die leser dalk die YouTube-video kyk wat ons sommer op ‘n selfoon by die Brandburghek in Berlyn op Vrydag 8 Junie opgeneem en dadelik aanlyn gepubliseer het:
Indien ek op dié video moeg lyk, is dit omdat die reis teen dié tyd al sy tol begin eis het: ons het byna 4000 km per motor afgelê, hoofsaaklik op snelweë tussen Lublin in Pole en Brussel, met die grand finale in die Duitse hoofstad.
Dít alles het met ‘n twiet begin! Enkele maande gelede het ek op Engels getwiet dat ons die Pole destyds ‘n toevlug gebied het toe hulle van kommunisme wou vlug, en dat hulle ons tans dalk die guns kan terugbetaal:
In the 1960s Afrikaner South Africa accepted 1000s of Poles and Czechs fleeing communism. Now we suffer under communism; perhaps the Poles and Czechs will help us in our need too? pic.twitter.com/WxeLaFjfAX
Twitter is ‘n vreemde medium: ‘n mens druk ‘n gedagte of idee of feit in 140 karakters (tans darem bietjie meer) uit, maar gewoonlik val dit op dowe ore, of só lyk dit altans. Groot was my verbasing dus toe ek feitlik onmiddellik reaksie vanaf individuele Pole verkry! En só, bietjie vir bietjie, het die 140 karakters op Twitter tot ‘n grootse reis na Lublin en Warskou ontwikkel, wat my ook na Brussel, die hoofstad van die EU en Berlyn, die hoofstad van die belangrikste EU-land geneem het.
My twiet is intussen 327 kere hertwiet en 636 mense het daarvan gehou. In Maartmaand was dit my toptwiet wat die meeste mense bereik het. Dit is 87 000 kere gelees.
Dit voel egter asof ek ‘n miljoen karakters nodig het om die gevolge van my eerste 140 te beskryf. Daarom moet ek miskien met die belangrikste elemente begin: die bereiking van PRAAG se doelwitte in Europa.
As ek die doelwitte skoolmeesteragtig sou moes lys, lyk hulle so:
Om steun van regse partye in Europa te werf vir ‘n plan teen grondonteiening;
om plaasmoorde en die gestadigde volksmoord teen ons verder te internasionaleer deur daarvan insgelyks ‘n Europese politieke kwessie te maak
om kulturele en talige diskriminasie teen Afrikaans, wat aan ander Europese tale soos Nederlands en Duits verwant is, aan Europeërs bekend te maak;
om die ophemeling van kommunistiese leiers soos Joe Slovo en Bram Fischer na wie strate vernoem word, onder Europeërs se aandag te bring.
In al hierdie doelwitte het ons ryklik geslaag. In drie Europese parlemente (die Poolse Sejm, Duitse Bundestag en Europese parlement in Brussel), sal die kwessie van plaasmoorde geopper word sodat regerings en alle politici daarvan kan kennis neem.
Verskeie politieke partye en bewegings in Europa is bereid om aan ons alle steun te verskaf ten einde grondonteiening te stuit: Duitse AfD en Blou Party, die Poolse onafhanklike parlementslid Robert Winnicki (voorheen van die Kukiz’15-beweging), asook die regerende Wet en Orde-party ( Prawo i Sprawiedliwość) in dié land. By die Europese parlement in Brussel het die volgende partye hul steun aan ons stryd toegesê: Vlaams Belang (België), Rassemblement National (Frankryk, voorheen Front National), tesame met mev. Janice Atkinson (tans onafhanklik, maar voorheen lid van die Britse UKIP).
Mev. Atkinson het vir ons ‘n hele konferensie in ‘n ouditorium van die Europese Parlement gereël waaraan ek, sy, Philip Claeys van die Vlaams Belang en Jacques Colombier van die Rassemblement National deelgeneem het. Aanvanklik het sy byna ‘n uur lank met my ‘n onderhoud gevoer wat oor die Europese parlement se kanaal uitgesaai is.
Mnr. Philip Claeys gaan versoek dat reisbeperkings op ampsdraers van die ANC soos Cyril Ramaphosa en sy hele kabinet op Europese vlak ingestel word, soortgelyk aan dié wat teen Mugabe en lede van ZANU-PF gegeld het nadat dié land tot grondgryp oorgegaan het.
By die Europese Parlement in Brussel het ek ‘n konferensie van die parlementêre groep “Europa van Nasies en Vryheid” toegespreek, wat goed bygewoon is. Onder andere het ek ook ‘n paar woorde in Afrikaans en Frans gesê wat getolk is. Ek het boonop versoek dat Afrikaans tot minderheidstaal in Europa verklaar word aangesien dit slegs in naam enige amptelike status in Suid-Afrika geniet en daar aktief teen Afrikaans deur die ANC-bewind gediskrimineer word.
Agterna het ek ook met mnr. Marcus Pretzell van die Duitse Blou Party (gelei deur sy gade, Frauke Petry) gesels wat insgelyks oor Suid-Afrika bekommerd is. ‘n Jonger lid van die Franse Rassemblement National, Bastien Rondeau-Frimas, het my op Frans verseker dat “die lot van Afrikaners die een kwessie is waaroor die Franse jeug almal begaan is”. Blykbaar sal ek op ‘n volgende besoek aan Europa met twee van die belangrikste Franse politici, Louis Aliot en Marine Le Pen, kan vergader om die Franse steun vir Afrikaners verder te bespreek. Let daarop dat ongeveer vyftig persent van alle Franse onder 25 vir die Rassemblement National stem, dus is die helfte van jongmense in daardie land aan ons kant, moontlik selfs meer!
‘n Vriend en ondersteuner wat ek verlede jaar tydens my besoek aan Bonn, Brussel en Amsterdam ontmoet het, mnr. Johan Grobbelaar, het my op die tog vergesel. Ons het per motor vanaf Warskou na Lublin in Pole gereis, daarna deur Duitsland tot in Brussel en weer terug na Berlyn waar ons die toer afgesluit het; dít alles binne iets meer as ‘n week. Uitputtend, maar dubbel en dwars die moeite werd!
Besoek aan Lublin
In Lublin, Pole is ek genooi om ‘n politieke en Protestant-godsdienstige groep, Stroomop (Idź Pod Prąd) tydens hul jaarlikse politieke kongres oor Suid-Afrika toe te spreek. Dié groep word gelei deur ‘n Protestantse pastoor, mnr. Pawel Chojecki, asook die politikus en vorige liggaamsbouer Marian Kowalski. Hulle modelleer hul op president Trump en die Amerikaanse konserwatiewe beweging wat sowel ‘n Christelike as ‘n anti-liberale en anti-kommunistiese aanslag saamvoeg. In Pole is die gruweldade van kommunisme oral nog vars in die geheue en wat my verstom het, is hoe die Pole onmiddellik ons situasie as ‘n uitvloeisel van die ANC-SAKP se marxistiese ideologie begryp het. Die gedagte dat ons eiendom binnekort deur die staat onteien gaan word, vervul hulle met afgryse, juis omdat dieselfde met hulle tydens veertig jaar van kommunisme gebeur het.
Een van die skyfies tydens my lesing oor Suid-Afrika en ons kommunistiese oorname.
Die beweging Stroomop staan krities teenoor die Katolieke Kerk, vanweë hul Protestantse ingesteldheid, maar ook omdat die Roomse Kerk oor die afgelope aantal jare polities links en selfs marxisties geraak het. Die vorige Poolse pous, Johannes Paulus II oftewel Karol Józef Wojtyła, het tydens sy ampstermyn van 1978 tot 2005 ‘n meer konserwatiewe benadering gevolg en word steeds in Pole vereer, onder andere in die kapel by die Poolse parlement waar die stoel waarop hy ingehuldig is, steeds bewaar word. Die huidige Argentynse pous, Franciskus (Jorge Mario Bergoglio) is ‘n Jesuïet en ondersteuner van mevrou Merkel en immigrasie na Europa.
Hier verduidelik ek wat grondonteiening sonder vergoeding behels terwyl my Poolse tolk dit na dié taal vir die gehoor vertaal.
Interessant is ook dat vele lede van Stroomop in Lublin ‘n T-hemp gedra het met die Engelse slagspreuk: “I am a Chirstian, not a pacifist.” Ek het verskeie lede van die groep daaroor uitgevra, en hulle verstaan daaronder dat Christene bereid moet wees om hulself te verdedig, asook meer strydvaardig te wees in die konflikte wat steeds die wêreld teister, sowel in Europa as in Suid-Afrika.
Tydens my twee toesprake in Lublin het ek genoem dat daar groter ekonomiese samewerking tussen Pole en Afrikaners behoort te wees, iets wat groot byval gevind het. Sowel Pole na die tweede wêreldoorlog as Suid-Afrika tans, het onder kommunisme gely. Daardeur is mense mishandel, verontmenslik en verarm. Daarom moet miljoene patriotiese Pole tans buite die land self werk omdat hul ekonomie steeds nie groot genoeg is om aan die totale bevolking werk te verskaf nie. Net so eindig honderde duisende Afrikaners vandag in plakkerskampe of moet emigreer weens die ANC-kommunistiese regering se diskriminerende wetgewing en maatreëls.
Omdat Pole oor sy eie geldeenheid, die zloty, beskik, is pryse daar redeliker as in die eurosone waaronder Duitsland, Benelux, Italië, Frankryk, ens. val. In teorie behoort handel tussen Pole en Suid-Afrika dus moontlik te wees aangesien daar nie sulke groot prysverskille soos tussen ons en die eurosone bestaan nie. Ek was beïndruk met die gehalte van Poolse verbruikersprodukte, veral voedselprodukte. Vele van die voedselvervaardigers in Suid-Afrika staan nie net volksvyandig teenoor Afrikaners en Afrikaans nie, maar het ook hul pryse hemelhoog opgestoot.
Saam met Pastoor Pawel Chojecki van Stroomop (Idź Pod Prąd) (regs)
Danksy Stroomop en ander aktivistiese groepe in Pole, beskik ons nou oor ‘n vriendelike kanaal vir kommunikasie en samewerking met dié groot land met sy byna veertig miljoen inwoners, benewens die diaspora-Pole wat ‘n verdere tien tot twintig miljoen mense bedra.
Terug in Suid-Afrika, het ek my in ‘n muur van vyandigheid, veral van die ANC-beheerde staatsmedia, vasgeloop. Anders as vir Kallie Kriel van Afriforum, wou RSG my nie geleentheid gee om my wedervaringe tydens die Europese toer met hul luisteraars te deel nie. Volgens Foeta Krige, uitvoerende regisseur van Monitor, kan hy “niemand op RSG toelaat wat sy kollegas op sosiale media aanval” soos wat ek dit gedoen het met Lynette Francis nie. In ‘n vorige rubriek het ek verwys na Francis se “marxistiese sekte” genaamd “Praat Saam”, tesame met die werfbobbejane soos Hein Willemse, Rudi Buys en Elmien du Plessis wat hy sy as enigste “gesaghebbende” meningsvormers oor ingewikkelde kultureel-politieke kwessies gebruik.
Foeta Krige het gedreig “om Beeld te bel” wat my sou swartsmeer sodat ek uiteindelik soos Vicki Momberg in die tronk sou beland weens my kritiek op Willemse, Buys en Du Plessis. Ek vind dit nogal interessant dat RSG en die Naarpersorgane so nou saamwerk in hul propaganda-aksies teen Afrikaners wat die heersende marxistiese ideologie verwerp.
Tot dusver het daar egter niks van Krige se dreigement gekom nie, en eintlik sou ek dit geniet om deur die hoofstroom- linkse media aangevat te word, want ek het soveel minagting vir hulle en hul klakkelose, onnosele aanvaarding van die SA Kommunisteparty se idees dat ek geen so ‘n aanval vrees nie. Iewers is daar nog redelike mense in Suid-Afrika en in die buiteland wat deur die fanatisme en leuens van dié bestel kan sien.
Nog iets wat vir my baie leersaam in Pole was, was hoe ‘n groep soos Stroomop (Idź Pod Prąd) YouTube gebruik sodat hulle as’t ware oor ‘n aanlyn-TV-kanaal met direkte uitsendings beskik. ‘n Doktorale student en dogter van die stigter, Eunika Chojecka, 29, het haar Ph.D.-proefskrif opgeskop om haar voltyds aan die kanaal te wy. Tans in Suid-Afrika gebruik ons YouTube en soortgelyke kanale nog veels te min om alternatiewe media teenoor KykNET en die SAUK te skep.
In Augustus gaan ek vir vakansie terug Europa toe, maar gaan ook ‘n draai in Parys te maak om verdere kontak met Franse groepe en partye te bewerkstellig. Ek mag dalk selfs die betoging voor die SA ambassade in Den Haag bywoon.
Soos ek al voorheen gesê het, is die Pro-Afrikaanse beweging internasionaal veel sterker as wat die kunsmatige anti-apartheidsbeweging van destyds ooit was. Anti-apartheid was kunsmatig, omdat dit bloot deur ‘n klein groepie links-radikales met Skandinawiese, Nederlandse en Sowjetfondse aan die gang gehou is. Die internasionale afkeer van die ANC-bewind en die geweld van plaasmoorde is tans veel sterker onder gewone mense as wat die kunsmatige anti-apartheid ooit was!
In my jeug het Australië algemeen as “wit Australië” bekend gestaan. Die Australiese federasie is in 1901 gevorm en in 1931 is die land se onafhanklikheid deur Brittanje erken. In 1851 tot 1861 was daar goudkoors in Australië, soos ietwat later in Suid-Afrika. Soos in Suid-Afrika is Chinese mynwerkers en Indiese suikerplantasiewerkers in die 19de eeu in Australië ingevoer. By die blankes was daar teenstand teen veral immigrante uit China en die eilande in die Stille Oseaan, soos die naby geleë Melanesië, waarvandaan Australië se oorspronlike inheemse bevolking gekom het. Hierdie inheemses is tans minder as 3% van die bevolking van sowat 25 miljoen. In 1967 is volle Australiese burgerskap aan hulle toegestaan.
Anders as grootliks monokulturele Australië was Nieu-Seeland, soos Suid-Afrika, ‘n multikulturele Britse kolonie. Nieu-Seeland se Maori’s kom oorspronklik uit Polinesië en is tans byna 15% van die bevolking van sowat 4,9 miljoen. Asiate is bykans 12% van die bevolking (Chinese sowat 100 000 en Indiërs bykans 70 000), met blankes se dalende meerderheid op 73%. In 2013 was daar 54 279 Suid-Afrikaanse inwoners in Nieu-Seeland. Nieu-Seeland skyn (amptelik) minder begaan oor Chinese indringing te wees, onder meer omdat Australië se grondgebied 28,7 keer groter as dié van Nieu-Seeland is en daardie land dus meer potensiële leefruimte aan massas Chinese immigrante kan bied.
Juis vanweë Australië se eertydse bekendheid as ‘n blanke land is dit moeilik om te bepaal watter persentasie van sy huidige bevolking blank is. Die blankes is steeds stewig in die meerderheid maar as persentasie van die bevolking verswak hulle posisie voortdurend. Daar is bykans ‘n miljoen Chinese inwoners met ietwat minder immigrante uit die Indiese subkontinent. Daar is ook sowat ‘n kwartmiljoen Filippyne en ietwat minder Viëtnamese. Teen 2016 het 162 449 Suid-Afrikaners hulle in Australië gevestig. Soos die Britse koningshuis onlangs het Australië sedert 1973 ooreenkomstig die mode doelbewus al hoe meer multikultureel geword.
Toe ek met leeswerk vir hierdie rubriek begin het, het ek die volgende publikasie bestel: Clinton LeFort, White Australian policy (2014, 12p; Amazon Kindle R3,44). Daar is dosyne publikasies van hierdie outeur op Amazon beskikbaar, maar hierdie een is sekerlik die swakste waarde vir geld wat ek by Amazon ervaar het. Anders as wat ek gehoop het, bied die teks geen kernagtige opsomming van die onderwerp nie. Slegs enkele feite word in ‘n swak geformuleerde teks genoem en selfs herhaal. Daar is ook drukfoute.
“In 1901 in order to safeguard a higher standard of living and to maintain a unified nation of British influence a White Australian Policy was enacted” (Kindle 8). “The significant contribution of the White Australian Policy referred to the unity of one people and one nation … At first sight the White Australian Policy could be understood as a racist expression. The commonwealth [federation of Australia] had far more lofty ideas than racism. The White Australian Policy had for its sole purpose to unify the ethnic unity of the entire Australian nation; this was particularly true for the British population influence. White Australian [Policy] meant a share[d] commonality among those of the same ethnic background” (29). “Its aim was to consolidate those elements of national interest that unified British influence, while at the same time ridding itself of elements of national disunity” (45).
“Following the need to allow British and other European countries preference of immigration status over … non-European countries, the Australian Government between the years 1901-1973 developed a White Australian Policy. This preference was later dismantled over several years to allow other Europeans as well as non-Europeans equal status of immigration” (14). Met die Japannese het die Australiese blankes destyds ‘n beter verhouding as met ander Asiate gehad (50). Chinese immigrasie is reeds in 1855 deur wetgewing beperk (57), nadat sowat 25 000 Chinese immigrante in 1854 tot 1857 as goudmynwerkers in Australië aangekom het (62).
Oor hierdie onderwerp verskaf ‘n Wikipedia-artikel, “White Australia policy,” vollediger inligting as LeFort. Dit is veral die blanke arbeiders wat teenstand teen nie-wit immigrante gebied het. Aanvanklik is by voorkeur net Britse immigrante toegelaat omdat kulturele eensoortigheid nagestreef is en daar gepoog is om die nadele van multikulturaliteit, bv etniese wrywing, te vermy. Daarna is ander Europeërs ook as immigrante toegelaat. In 1973 is afgesien van ras as ‘n toelatingskriterium, wat in 1975 opgevolg is deur wetgewing wat rassediskriminasie verbied (‘n stadium wat tot op hede nog nie in Suid-Afrika bereik is nie). Vanaf die 1850’s was die sterkste besware deurgaans teen die Chinese immigrante. Sedert 2009 word meer Chinese as enige ander etniese groep egter as immigrante toegelaat.
In die vorige eeu is vier Statebondslande – Australië, Nieu-Seeland, Kanada en Suid-Afrika – erken as gebiede waar daar ‘n gevestigde Europese bevolking woonagtig is. In 1994 het Suid-Afrika as dié Afrika-bakermat van Westerse beskawing op ‘n verraderlike manier ondergegaan. Ons eertydse vaderland word deesdae glad nie meer as ‘n beduidende blanke enklave gereken nie. Terselfdertyd is oordrewe multikulturaliteit in Kanada nagestreef. In die bevolking van 37 miljoen is daar in Kanada meer as ‘n miljoen Chinese. Meer as 60% van die immigrante is deesdae Asiate, veral Chinese en Indiërs. Ek het voorheen verwys na wat Ricardo Duchesne oor hierdie onderwerp geskryf het (Praag 24.02.2018).
Australië is tradisioneel beskou as ‘n “outpost of the British race.” Dit is heeltemal verstaan- en regverdigbaar dat Australië ingevolge sy Wit Australië-beleid aanvanklik sodanig wou bly. Sy geografiese ligging in die Ooste, ver verwyderd van die oorwegend blanke Weste, het egter die voortsetting van hierdie immigrasiebeleid aan bande gelê. Daar is geswig voor die politieke byderwetsheid van multikulturaliteit. Australië het ‘n diverse en “oop” samelewing geword, met die noodwendige gevolg dat sy tradisionele blanke kulturele identiteit al hoe meer verwater word. Die nabyheid van China, die land met die grootste bevolking ter wêreld (meer as 1,4 biljoen), hou rasioneel (eerder as rassisties) ‘n wesenlike kulturele bedreiging vir blanke Australiërs in. Sake word verder gekompliseer deurdat sowel die in- as uitvoer van hierdie twee lande wedersyds van mekaar afhanklik is; van Austalië se kant in groter mate as van China se kant. Sy geografiese ligging veroorsaak dat Australië ingevolge sy handelsbande ‘n Oosterse land is terwyl hy ingevolge sy kultuur tradisioneel ‘n Westerse land is.
Soos in Brittanje, Wes-Europa en Kanada is daar in Australië (en Nieu-Seeland) deesdae die neiging om die gevare wat nie-wit immigrante vir die blankes se kultuur inhou, te onderskat en selfs te ignoreer; veral in politieke geledere asook in die hoofstroom-inligtingsmedia. Teen hierdie tendens in is die volgende boek van Clive Hamilton, ‘n Australiër (gebore in 1953), gepubliseer: Silent invasion: China’s influence in Australia (Richmond, Victoria: Hardie Grant Books, 2018, 376p; Amazon Kindle $11,49). Allen & Unwin sou aanvanklik die boek gepubliseer het, maar het besluit dit sou beter wees om liewer nie die Chinese regering aanstoot te gee nie (Kindle 109). Hierdie soort sensuur kan ‘n algemene tendens word. “One might expect that Cambridge University Press (CUP) would be one of the fiercest defenders of academic freedom, yet in August 2017 it buckled to pressure from Beijing and blocked 300 online articles from its respected journal China Quarterly, articles red-flagged by the Chinese censors for dealing with issues like the Cultural Revolution and the Tiananmen Square massacre” (3737).
Hamilton is ‘n dosent wat spesialiseer in toegepaste etiek. Hy gaan uit van die standpunt dat geestelike of kulturele welstand (“wellbeing”) belangriker as ekonomiese voorspoed is. “Since the 1980s, we have set economy before everything else and put power in the hands of those who tell us we must sacrifice everything to it, including our sovereignty as a free country” (5129). “There is a … reason for our sensitivity to economic pressure: the enormous influence of free-market thinking whose unspoken assumption is that the economy must come before everything else, including our freedom. China apologists repeatedly downplay or evade the importance of freedom and the threats to it. Or they insist that economic growth is the best way to guarantee freedom, as if money can buy the rule of law rather than corrupt it” (2555). “The perception of our economic dependence gives China immense influence over Australia” (2561).
Die outeur is besorg oor die toenemende houvas wat China op Australiese aangeleenthede kry; dermate dat die land se soewereiniteit al hoe meer bedreig word (169). “We have been allowing it to happen under our noses because we are mesmerised by the belief that only China can guarantee our economic prosperity and because we are afraid to stand up to Beijing’s bullying” (179). “China is the second-ranked economic power in the world (first by some measures)” (136). “Around a third of our exports go to China” (2101). Daar is “the belief (much exaggerated) that only China saved us from the 2008 global recession and has been the main source of our prosperity ever since” (184). “In addition to being our largest tradingpartner, China is ‘our largest source of immigrants, our largest source of overseas students and our largest source of international tourists'” (1384). “Australia ranks second behind the United States as a destination for the massive capital outflow from China” (2123). Maar benewens Chinese eienaarskap van Australiese bates is daar “the substantially larger amount owned by American and Japanese companies” (2118).
Aan die begin van sy voorwoord noem Hamilton dat “a handful of very rich Chinese and Chinese-Australian businessmen had become the largest donors to our major political parties. They had bought a lot of influence” (105). Daar is diegene wat beweer dat die nuwe Chinese dissipelskap vir Australië nie gevaarliker as die tradisioneel oorheersende Amerikaanse invloed is nie. Hamilton dink anders: “There is a world of difference. Australia may have sacrificed some of its independence, mainly in defence policy, to be in an alliance with the United States, although the degree is open to debate. But after decades of ‘American colonialism’ do we really feel that our daily lives or democratic freedoms are constrained by this foreign power?” (120). “The United States hasn’t attempted to erode the rule of law. Nor has it attempted to mobilise a diaspora to oppose Australian policy” (125). Hamilton verwys hier na bv die protesoptogte wat Chinese in Australië hou en die aandrang van die Chinese regering dat Chinese Australiërs lojaal aan China moet wees. China wil Amerikaanse invloed in Australië neutraliseer: “China must wean Australia off Uncle Sam’s tit” (2284). Weens die toegeeflikheid teenoor China in amptelike geledere kan hierteenoor geredeneer word: “No need to wean as this kangaroo will hop to where there’s plenty” (2284).
“The CCP [Chinese Communist Party/Chinese Kommunistiese Party – CKP) adopts a cynical attitude towards international law – use it when convenient, ignore it or denounce it otherwise” (959). “China’s Supreme Court has rejected the principle of independence of the courts from the political system as ‘erroneous western thought'” (985). “China’s legal system is not independent but a tool of the state” (985). In ‘n mate is dit ook waar van Suid-Afrika, soos bv Hermann Giliomee uitgewys het. Die CKP “condemns academic freedom as a ‘polluting’ Western idea” (1832), soortgelyk aan die Suid-Afrikaanse universiteite wat geen poging aanwend om akademiese vryheid te handhaaf nie. Dit is nie net aan anti-Westerse en pro-Afrika-sentiment te wyte nie, maar ook aan kruipsug. “Academic freedom is not only the ‘moral foundation of the modern university’ but is at the very heart of free speech in Australian society” (3737).
In Suid-Afrika word vryheid van uitdrukking egter al hoe meer aan bande gelê en daar is van owerheidsweë dreigemente om dit te vererger. Die ANC sou myns insiens hartstogtelik graag vryheid van denke (veral van Afrikaners) aan bande wou lê, soos in China: “The party’s program of ‘thought management’ sets the political and ideological rules that constrain the relationship, rules that no university in Australia would accept for its own staff and students” (3742). Soos in China word “interventionist academic policing” (3652) deur die ANC-regering sonder gesonde weerstand deur al die plaaslike universiteite toegelaat. Van Australië word gesê: “Our universities ‘have substantially withdrawn their capacity for sustained, genuinely independent analysis of contemporary China or of Chinese history'” (3674). Anders as tydens apartheid, klink daar bitter min kritiek uit die plaaslike universiteite op teen die ANC-regime.
“The rate of immigration from China is too fast to allow assimilation, so that parts of Sydney no longer feel like Australia. Chinese-heritage (and other Asian) students are monopolising places at highly desirable selective schools [and universities]” (189). “There are five times more Chinese students in Australia than in the United States” (4171). “Nearly half of the students had overstayed their visas” (591). Dit is soortgelyk aan wat in Suid-Afrika gebeur. Veral aan die eens Afrikaanse universiteite word voorkeur aan swart studente uit sub-Sahara-Afrika bo blanke studente gegee sodat daardie inrigtings hulle rasprofiel ingevolge transformasie kan “verbeter”; dus sodat die kampusse so vinnig en soveel moontlik verswart kan word. Baie van hierdie buitelandse swartes vestig hulle in Suid-Afrika, onder meer omdat universiteite en ander instansies onder regeringsdruk verkeer om eerder swartes as blankes in diens te neem en te bevorder.
Daar is Chinese Australiërs wat hulleself as Australiërs beskou en eerder Taiwan (“Republic of China” – ROC) ondersteun. “They have watched with dismay and a sense of foreboding as new waves of Chinese have arrived – billionaires with shandy histories and tight links to the party [CCP], media owners creating Beijing mouthpieces, ‘patriotic’ students brainwashed from birth (but still seeking residency), and professionals marshalled into pro-Beijing associations set up by the Chinese embassy. And among many, a pervasive sentiment that ‘their hearts lie in the Chinese motherland’, as the CCP likes to put it” (194). Die CKP gaan uit van die veronderstelling dat “overseas Chinese have the potential to become politicized and mobilized as a highly coordinated ethno-nationalist force with transnational loyalties to influence political, economic, diplomatic, and military outcomes” (1057).
Die Chinese inwoners wat lojaal teenoor Australië is, “are deeply worried about the growing influence of the Chinese Communist Party in the million-strong [“over one million” – 547, 5180) diaspora in this country. They are worried about the coming backlash, when Anglo-Australians wake up to what is happening” (199). “They can see that as each year passes the number and influence of Chinese-Australians loyal to Australia are being swamped by the number and influence of Chinese in Australia loyal to Beijing and who regard the PRC [People’s Republic of China] motherland as their true home” (214). Waarna China streef is “to counter and eliminate dissent and critical voices. But this ‘negative’ goal has a positive counterpart – to use the diaspora to transform Australian society in a way that makes us all sympathetic to China and easy for Beijing to control. Australia will then assist China to become the hegemonic power in Asia and eventually the world” (553). “It’s for this reason that … the CCP now promotes emigration of Chinese nationals” (563). ‘n Ander rede is: “There are more migrants leaving China illegally than legally” (563).
‘n Kernoorweging is dat China ‘n kommunistiese land is; dat die Chinese regering en die CKP identies is. Daardie party “is engaged in a systematic campaign to infiltrate, influence and control the most important institutions in Australia. Its ultimate aim … is to break our alliance with the United States and turn this country into a tribute state” (140). Die CKP het in 2004 in Beijing op hierdie strategie besluit: “Henceforth Australia should be included in China’s ‘overall periphery'” (147) – soortgelyk aan Amerika se Monroe-leer, wat uit 1823 dateer, waarvolgens sowel Noord- as Suid-Amerika die VSA se invloedsfeer is. “Its recent occupation of islands, and the building of military bases on them, brings China’s southernmost border close[r] to [Australia]” (153).
“The first objective of including Australia in its overall periphery … was to secure Australia as a reliable and stable supply base for China’s continued economic growth over the next twenty years. The longer-term goal was to drive a wedge into the America-Australia alliance” (153). Besonderhede word deur die CKP uitgewerk oor hoe “China could most effectively attain … ‘comprehensive influence over Australia economically, politically, culturally, in all ways’ … China would also use economic measures to force Australia to make concessions on a range of matters, including military affairs and human rights” (158). “Australia (along with New Zealand) was seen as the ‘weak link in the western camp’ and has been the site for the Chinese party-state to test its methods of infiltration and subversion … Australia’s openness, relatively small population, large number of Chinese immigrants and commitment to multiculturalism have weakened our capacity to recognise and defend against this threat” (169).
“New Zealand has shown itself to be more responsive to Beijing’s demands than Australia” (941). “China plans to dominate the world, and has been using Australia and New Zealand as a testing ground for its tactics to assert its ascendancy in the West” (2205). “As the CCP sees it, Australia has three advantages as a testing ground for its expansion into the Western world. The first is our geopolitical position, which actually makes us ‘the weak link in the western camp’. The second is our very large community of ethnic Chinese, ‘people who have intimate and diverse links with the PRC, have often been ideologically trained, and a majority of whom have a strong sense of Chinese chauvinism’. And the third is our multicultural policies, which permit Chinese loyal to Beijing to promote ‘Chinese values and customs’ as excuses for advancing the positions of the CCP” (2642). Australië betaal ‘n duur prys vir sy “oopheid”; dus sy versaking van sy eertydse “bunker mentality” (2094) weens sy omarming van multikulturaliteit.
Hamilton toon met talle voorbeelde aan hoe sommige Australiese politici, wat hy by die naam noem, met oorgawe aan die Chinese regering se verwagtinge voldoen (bv 474). Ook hoe aktief die Chinese ambassade-personeel met inmenging in die Australiese politiek is, bv onder die dekmantel van frontorganisasies. “Trade unions number among the organisations in this country targeted for infiltration by the CCP’s agencies” (382). Waaroor Hamilton veral besorg is, is dat ‘n Chinese biljoenêr beheer oor die hawe van Darwin, in die noorde van Australië, verkry het (411). Dit is juis van daar af wat indringing in Australië veral in ‘n oorlogsituasie kan geskied. “A 99-year lease of Darwin Port was sold to a Chinese company with close links to the CCP in 2015. In 2014 China Merchants, a state-controlled conglomerate, paid $1.75 billion to buy the Port of Newcastle, the world’s biggest coal export port and close to the air force base at Williamstown. When the Port of Melbourne was sold to a consortium of investors in 2016, the Chinese state-owned sovereign wealth fund CIC Capital grabbed a twenty per cent share” (2344). “The United States government has learned to be more guarded. It has noticed, for example, Chinese companies attempting to buy land, ports and industrial facilities in close proximity to military installations” (2289).
Die boodskap wat amptelik deur die Chinese regering versprei word, is ‘n hervertolking van hulle geskiedenis – soortgelyk aan die manier waarop die ANC die Suid-Afrikaanse geskiedenis vervals. “It was no longer an internationalist story that united the oppressed of China with the oppressed around the world but a nationalist story that set the Chinese people against the rest of the world” (278). Daar word op die uniekheid (“exceptionalism” – 327) van die Chinese nasionale identiteit en “a strong sense of chosenness” (440) aanspraak gemaak. “No longer victims, they would be victors” (294). “The century of humiliation that ended in 1949 [when the Communists were victorious] was succeeded by a hunderd-year marathon in which China will resume its place at the centre of the world” (411). Dit is nie bloot ‘n voorstelling van China se “regaining its past glory as a great nation” nie (272) maar ‘n aanspraak dat China “the world’s greatest civilisation” is (278), wat as “socialist” (322) – en nie as kommunisties nie – gekarakteriseer word.
Die 21ste eeu toon na bewering “the great rejuvenation of the Chinese nation” (411). Terselfdertyd sal dit glo die “post-American era” wees (422). “China aims to achieve global dominance not by direct military confrontation with the United States but by pursuing economic domination” (451). Oorheersing deur handel en kulturele indringing deur migrasie word “China’s soft power” genoem (671, 722). “To be Chinese is to belong to a race” (761). Die Chinese regering bevorder ‘n “common ethnic consciousness” by alle Chinese (795). Dit is in skrille teenstelling met die identiteitsontkenning wat polities byderwets in die Weste gepredik word: dat alle mense wesenlik eenders is, dat ras bloot ‘n konstruk en eintlik ‘n illusie is, dat kultuurverskille oorbrugbaar is, dat assimilasie en integrasie van almal in die samelewing moontlik is, ens.
Teen hierdie dwaasheid in het Brittanje vir Enoch Powell gehad. In Australië is daar bv Pauline Hanson: “She made her name in the 1990s by warning darkly of Australia being swamped by Asians … ‘The Chinese are the most racist people in the world'” (817). Hanson is teen Asiate, swart Afrikane en Moslems as immigrante, asook teen multikulturalisme (kyk die Wikipedia-artikel oor Hanson). In hierdie konteks is daar die volgende kompliment: “The right is more consistent in its scepticism towards China. The right has always held a knee-jerk hostility to anything that has the word ‘communist’ attached to it” (998). Blankes wat as groep hulleself as meerderwaardig beskou, word polities byderwets veroordeel maar “Chinese historically have seen themselves as superior to other Asian people” (822). Dieselfde kan van die Japannese gesê word. Vandaar die bitterheid waarmee die Chinees-Japannese Oorlog (1937-1945) geveg is. “Accusing China critics of racism and xenophobia is an effective tactic because it builds on white Australia’s deplorable [?] history, including anti-Chinese sentiment going back to the goldfields” (2262).
In China “from the early 1990s every child who began school became the subject of an intense and unrelenting program of patriotic education” (294), wesenlik “anti-Western nationalism” (299). Die CKP word identies met die Chinese nasie verklaar (305, 327), wat herinner aan die ANC wat homself graag as die enigste verteenwoordiger van die plaaslike swartes beskou (het). “Controlling people’s thoughts obviates the need to control their behaviour and the party has striven constantly to implant patriotic thoughts into the minds of the people” (310). “Monuments, memorial halls, historical relics and museums have sprouted, all reinforcing the new narrative” (317), wat ewe-eens aan die nuwe Suid-Afrika herinner. Die Chinese party-staat “values order over freedom, ethics over law, and elite governance over democracy and human rights” (428). “The CCP line [is] that economic progress trumps abuses of human rights” (1003).
“One Belt, One Road (OBOR) – also known as the Belt & Road Initiative (BRI) – is a grand strategic agenda designed to link China as well as Africa and Oceania. Inspired by the ancient Silk Road, and first mentioned by President Xi Jinping in 2013, it now has two routes, one over land and one across the seas. The driving force behind the strategic initiative is the vast sums of cash China has in reserve for investment and foreign aid. One powerful motive is to sustain China’s economic expansion by sending Chinese money, businesses and labour overseas, with a view of diversifying energy supplies, stimulating underperforming home provinses, and cultivating outlets to fill China’s huge industrial overcapacity for steel and other building materials. Yet its ambitions go well beyond economic ones”(2371). “OBOR has found more immediate acceptance in New Zealand [than in Australia], with the National Party government willingly signing up to it” (2489).
“Ports are particularly valued because of China’s dependence on sea trade and for their strategic functions in times of peace and conflict” (2422). “In July 2017, Sri Lanka found it necessary to sell a seventy per cent stake in the [Hambantota] port to China in a bid to recover from the heavy burden of repaying a Chinese loan obtained to build the facility. The creation of crippling indebtedness is a powerful Chinese tool under OBOR. Other nations, particularly those with a history of conflict with China, like Vietnam and India, are far more sceptical, seeing the New Silk Road as a formidable means for China to advance its stategic as well as its economic dominance. An Indian scholar has argued that China is using OBOR as ‘the silk glove for China’s iron fist’. China already dominates some small and poor nations in Southeast Asia (such as Cambodia and Myanmar) and Africa (Namibia, Angola). Its growing influence in Latin America prompted the head of Mexico’s trade agency to say, ‘We do not want to be China’s next Africa'” (2410). “It would be naïve to try to separate the flow of OBOR investment funds to countries like Malaysia and Indonesia from China’s commitment to controlling the South China Sea” (2422). Hou in hierdie konteks ook in gedagte daar is “the Chinese maritime militia, a vast reserve army of military-trained civilians working in the fishing industry and ports” (2432). “It would be only a matter of time before China sent its armed forces abroad to protect Chinese owned facilities and Chinese citizens” (2444).
Oor Chinese imperialisme skryf Hamilton: “I felt fearful, afraid for Australia’s future being stolen from us by an overwhelmingly powerful force” (1086). “While a number of countries (such as Brazil and Argentina) have taken measures to stop Chinese firms buying up their arable land, Australia’s free trade agreement with China is removing barriers and global banks are lining up to facilitate the buy-up” (2134). Daar is ‘n groot wanbalans: “Australia’s import barriers are virtually non-existent while China’s remain formidable” (2609). ‘n Soortgelyke wanbalans kom by immigrasie voor: “China has very restrictive immigration policies” (4352) – soos ook Japan. Van Westerse lande soos Australië, daarenteen, word egter verwag dat hulle hulle vir ongebreidelde immigrasie moet oopstel.
“Real estate has generated more anxiety than any other China-related issue” (4415). “In 2016 overseas buyers, eighty per cent of them Chinese, snapped up twenty-five per cent of all new housing in New South Wales, and sixteen per cent in Victoria. The percentages would be higher for Sydney and Melbourne” (4432). ‘n Koerantberig verwys na “Chinese developers ‘roaring back into Melbourne’ in the second half of 2016, with three-quarters of available development sites sold to mainland Chinese investors” (4454).”Cities around the world, led by Hong Kong and Vancouver, have taken measures to severely limit real estate investment from the Chinese mainland” (4437).
Hamilton stel maatreëls teen Australië se buitensporige afhanklikheid van China voor, bv Australië “[should] embark on sustained efforts to diversify our economy so that we become less reliant on China … we should build a more balanced alliance with the United States by pursuing an Alliance of Asian Democracies, bringing together the democratic states of India, Japan, South Korea, Indonesia, New Zealand and Australia” (5155).
China is nie net besig met die “bullying of its neighbours” nie (1003) maar ook met extending its new form of imperialism in places like Africa” (1008). Naas handel, gaan dit vir China sekerlik ook om “non-commercial goals” (2156). “China is a dictatorship that controls much of the economy and uses this control to pursue political influence and regional strategic dominance” (2622) met wêreldoorheersing as sy uiteindelike doel. Kulturele indringing word met onder meer “Confucius Institutes” vermag (935). “Confucius Institutes are ‘an important part of China’s overseas propaganda set-up'” (4029). “Today there are over 500 Confucius Institutes around the world. Publicly, their tasks are to teach Chinese language, promote Chinese culture and encourage advanced China studies” (4035). Die geld vir hierdie institute “is actually provided by the CCP’s External Propaganda Department and is ‘laundered’ through the Ministry of Education” (4040).
“China must make the requirements of the socialist core values system permeate every aspect of cultural undertakings” (4104). “In the United States, the conservative National Association of Scholars (NAS) called for them [Confucius Institutes] all to be closed down. It was echoing the conclusions of the American Assosiation of Professors, which in 2014 characterised the institutes as ‘an arm of the Chinese state’, denouncing them as an arrangement that ‘sacrificed the integrity of the university'” (4064). “Several universities have closed their institutes in response to these concerns, including the University of Chicago, Pennsylvania State University and a number in Canada” (4080). Dit is amper onnodig om by the voeg dat die Universiteit Stellenbosch, wat deesdae ‘n toevlugsoord vir bykans enige euwel (insluitende kommunisme) is, ‘n Konfusiaanse Instituut huisves.
Suid-Afrika is kwesbaar vir Chinese indringing, onder meer weens die ANC-regering se onkundigheid, gebrekkige toewyding en misdadige neigings, soos korrupsie. Die ANC-regering is nie bedag op die Geel Gevaar (“Yellow Peril” – 4804) nie, net so min as wat hy hom steur aan die wesenlike gevare wat die Swart Gevaar en die Rooi Gevaar vir die land inhou. ‘n Enkele familie, die Indiese Guptas, het plaaslik in ‘n merkwaardige mate met staatskaping geslaag. Die CKP kan sekerlik baie erger en meer as die Guptas in Suid-Afrika vermag. Die ANC-regering het (anders as Botswana – 2689) bv reeds geswig deur op Chinese aandrang nie die Dalai Lama in die land toe te laat nie (2684). Naas Botswana is daar ook ‘n mate van weerstand teen Chinese invloed in Zambië: In 2007 “the opposition leader in Zambia, Michael Sata, was expressing it bluntly: ‘We want the Chinese to leave and the old colonial rulers to return … At least Western capitalism has a human face; the Chinese are only out to exploit us'”(2717).
Waar sal Afrikaners tuis voel? In Afrika wat reeds deur sosialistiese swart Afrikane oorweldig is of in Australië wat al hoe meer deur Chinese ingeneem word? ‘n Moontlike antwoord is: Ware tuiskoms vereis dat Afrikaners ‘n eie tuisland moet hê, ‘n heenkome vry van brutaliteit, maak nie saak op watter kontinent nie (met die moontlike uitsondering van Antarktika).
Dan Roodt berig vanuit Berlyn oor PRAAG se pas afgelope Europese Vriendskapstoer. Hy is bemoedig deur die groot steun vir die Afrikanerstryd in Suid-Afrika veral onder jong Europeërs.
Hou die webblad dop oor die volgende paar dae vir nog inligting, foto’s en video’s aangaande ons Europese toer, asook belangrike aankondigings en nuus oor hoe grondonteiening in Suid-Afrika gestuit gaan word.
Namate ‘n mens ouer en jou oorblywende dae min word, is daar onder meer twee dinge wat jou bybly. Die een is ‘n al hoe groter waardering vir dinge wat lewe, hetsy plante of diere. Dit geld nie alle lewende dinge nie omdat party van hulle ongewens is, bv peste. Toe hy hulle stemme wou werf, het Nelson Mandela beweer dat Suid-Afrika se mense die land se grootste bate is. Ek, daarenteen, dink dat ons dit buitengewoon ongelukkig getref het; dat daar heeltemal te veel mense is wat hulle aan anti-sosiale gedrag skuldig maak maar nogtans nie (permanent) uit die samelewing verwyder word nie. Plaaslik is daar waarskynlik ook meer mense wat op die staat parasiteer as wat werk, waarvan sommige sonder teenprestasie (gewelddadig en dikwels suksesvol) eis wat hulle ook al wil hê. Dit is ‘n onfeilbare resep vir ‘n chaotiese, mislukte staat.
‘n Ander gewaarwording van bejaardes is dat hulle dit al hoe moeiliker vind om by die vinnig veranderende werklikheid aan te pas. Daar is die onverkwiklike dwaasheid van 1990/94, wat plaaslik toenemend katastrofiese gevolge het. “The price for peace is at times higher than the price of conflict” (Asad Durrani, bron hier onder, Kindle 1305). Daar is te veel aan buitelandse druk toegegee. “When we invite outsiders to mediate our disputes, the settlement would be in their favour and on their terms” (3864). Ek kan as ‘n ongetransformeerde organisme geëtiketteer word omdat ek geen heil nie, of bitter min, in die huidige staatkundige opset sien. “If people start believing there is a bridge, then even if there’s no bridge it’ll serve the purpose” (AS Dulat, dieselfde bron, 1345). ‘n Ander faktor wat baie bejaardes vervreem, is tegnologie-gedrewe verandering. Almal kan die voordele ervaar wat bv rekenaars en selfone gebring, maar baie bejaardes vind dit moeilik om die vaardighede te ontwikkel sodat hulle self sulke tegnologiese hulpmiddels met gemak en ten volle kan benut.
Die wonder van bv elektroniese publikasie en vinnige wêreldwye telekommunikasie is onlangs weer by my tuisgebring. Op 29 Mei is in ‘n RSG-nuusbulletin genoem dat ‘n nuwe boek opslae in Pakistan maak, soortgelyk aan die invloed wat Jacques Pauw se The president’s keepers plaaslik gehad het (Praag 11.11.2017). Ek het die volgende e-boek by Amazon bestel en dit binne ‘n minuut of twee op die skerm van my Kindle gehad: AS Dulat, Aditya Sinha en Asad Durrani, The spy chronicles: RAW, ISI and the illusion of peace (Noida: HarperCollins, 21.05.2018, 344p; Amazon Kindle $6,89). Voor die nuusbulletin verby was, kon ek begin lees. Dink aan hoe dit voorheen was: As ek in die vorige eeu ‘n boek by ‘n bekende boekhandelaar bestel het, moes ek vooraf dubbel die uitgewersprys betaal* en daarna die boek na verloop van meer as ‘n maand, nadat ek ‘n kennisgewing ontvang het, by die boekwinkel gaan haal. [* Ek verwys na die tyd toe daar pariteit tussen die rand en die Amerikaanse dollar was.]
Dulat (gebore in 1940) was die hoof van die Research and Analysis Wing (RAW) van Indië se Intelligence Bureau (IB). Durrani (gebore in 1941) was die hoof van Inter-Services Intelligence (ISI), die Pakistanse geheimediens. Sinha is ‘n Indiese joernalis wat hierdie twee bejaardes ondervra het. Die teks word aangebied as ‘n dialoog tussen hierdie drie met Dulat en Durrani as die primêre sprekers. Dit blyk dat al drie baie goed oor sowel Indiese as Pakistanse sake ingelig is. Die gesprekke is op ‘n buitengewoon hoë vlak deur drie intelligente mense gevoer. Daar is diegene wat kan neig om hierdie intellektuele verfyndheid toe te skryf aan die Ariërs wat van 1500 tot 1200 vC vanuit die noorde die Indiese subkontinent binnegekom het en hierdie gebied die bakermat van onder meer die Indo-Germaanse tale (bv Afrikaans) gemaak het. Sinha het die twee oud-veiligheidshoofde ongetwyfeld vooraf ingelig oor die onderwerpe waaroor hulle gaan praat, want dit is (bykans) onmoontlik om uit die vuis so sistematies en in besonderhede oor gebeure, soms van jare gelede, te praat. Dit is ook hoogs waarskynlik dat die teks voor publikasie aangevul en ook in ander opsigte verander is. Sinha verwys bv na “the second thoughts of each participant at different points” (93).
Wat opval, is dat die gespreksgenote ‘n onwikkelde aanvoeling vir die betekenis en gevoelswaarde van woorde het; die soort bedrewenheid wat die studie van die linguistiese wysbegeerte by ‘n mens kan tuisbring. Durrani sê: “India … will continue to manage [Kashmir] on most occasions, it can contain whatever happens, it can suppress Kashmiris, appease them, accommodate them” (1372). Ook: “Kashmir is a major problem without calling it [a] ‘core issue'” (1453). Oor Kasjmir vra Dulat later: “Why do you want to use this word dispute?” (2577). Hy verkies die woord “issue” (2577). Ook: “Why do you use the word ‘compromise’ when we are talking of cooperation?” (3041), ens.
Ek het die teks baie interessant gevind, deels omdat ek min van die politiek op die Indiese subkontinent weet. Vir Westerse lesers is die boek nie sonder uitdagings nie. Eerstens is daar die waarskynlike vreemdheid van die onderwerp. Die eindnotas verskaf gelukkig waardevolle oriënterende inligting. Tweedens is daar die oorvloedige gebruik van letterwoorde; woorde wat dalk op die Indiese subkontinent bekend is, maar nie in die Weste nie. Derdens is daar woorde en sinsnedes in plaaslike taal, soos Poenjabi of Kasjmiri, wat in baie gevalle onvertaald gelaat word. Durrani word dikwels as “General Saheb” (‘n Arabiese woord vir “vriend”) aangespreek.
Die Indiese subkontinent het vanaf 1651 (Jan van Riebeeck se tyd) stelselmatig in die besit van die Britse Oos-Indiese Maatskappy gekom en was ‘n Britse kolonie (“the Raj”) vanaf 1858. In 1947 is die land in twee verdeel (“the Great Divide” – 179): Indië met ‘n hoofsaaklik Hindoe en Pakistan met ‘n hoofsaaklik Moslem bevolking. In daardie stadium is daar dus nog amptelik erkenning aan verskille in kultuur/lewenswyse gegee. Dulat sê: “Partition has … left wounds” (1945). Die onafhanklikheidverklaring van hierdie twee lande het met grootskaalse bloedvergieting en bevolkingsverhuising gepaard gegaan. Dit is die grondslag van die wedywering en bitterheid wat daar steeds tussen Indiërs en Pakistani’s bestaan.
Kasjmir is as ‘n deel van Indië verklaar terwyl die bevolking hoofsaaklik Moslems is. Anders as in Suid-Afrika is Kasjmir in Indië en Pakistan die K-woord (1431). In 1965 en in 1971 het Kasjmir tot oorlog tussen Indië en Pakistan gelei. Daar was ook ander gewapende konflikte (bv in 1990 en 1999). Dulat het die volgende boek oor hierdie onderwerp geskryf: Kashmir: The Vajpayee years (Noida: HarperCollins, 2017, 376p; Amazon Kindle $4,57). Atal Bihari Vajpayee was die eerste minister van Indië van 1998 tot 2004. Tans beset Pakistan 37%, Indië 43% en China 20% van Kasjmir se grondgebied. Die meerderheid van Kasjmir se bevolking wil van Indiese beheer ontslae raak deur óf inlywing by Pakistan óf onafhanklikheid. Durrani sê: “Kashmiris’ heart is with us, so an independent Kashmir should gravitate towards us. I have no problem with independence” (1596). Hoe kan die huidige onbevredigende opset verander word? Durrani stel voor: “Instead of saying we want a divided or jointly administered Kashmir … I suggest an indirect and incremental approach, starting with little steps” (1856).
‘n Ander gevolg van die 1971-oorlog was dat Indië gehelp het om Oos-Pakistan as Bangladesj (die bevolking is hoofsaaklik Moslem) onafhanklik van Wes-Pakistan (voortaan Pakistan) te laat verklaar. ‘n Verdeelde Pakistan hou uiteraard ‘n mindere bedreiging vir Indië in. Hierdie drieledige verdeling het veroorsaak dat die Poenjab in Noord-Poenjab (Pakistan) en Suid-Poenjab (Indië) en Bengale (waar die Britte in 1651 met hulle besetting begin het) in Wes-Bengale (Indië) en Oos-Bengale (Bangladesj) verdeel is. “Punjab … is three-fourths of Pakistan” (2722).
Indië word sedert 1947 gekenmerk deur ‘n demokratiese staatsbestel en Pakistan en Bangladesj deur militêre beheer en diktature. Durrani erken: “We are not fond of the democratic ways of doing things” (924). ‘n Ander belangrike faktor is dat Indië en Pakistan sedert 1998 kernmoondhede is. Hulle kan kwaklik waag om in ‘n (kern)oorlog betrokke te raak. Dit word die “nuclear overhang” of “Cold Start doctrine” genoem (3233), asook “a stable stalemate” (4075). Durrani sê: “The nuclear assets are primarily political and psychological weapons” (3388), dus nie gebruiksartikels nie. “That’s why they [generals] preach: be so prepared that the other side thinks many times before they take you on. Plans are based on deterrence, avoidance of war, minimum use of force” (3420). ‘n Ander faktor is: Weens die Russiese besetting van Afganistan in 1979 het miljoene vlugtelinge hulle in Pakistan gevestig. “Karachi has been the world’s largest Pushtun city for many years and is now the second largest ‘Afghan’ city with maybe 2.5 million Pushtuns” (3563). Om hierdie en ander redes wil Pakistan hê dat Amerika, wat ná 1989 Rusland se plek ingeneem het, sy troepe aan Afganistan onttrek (3602).
Dat ons in ‘n (neo)multikulturele era lewe, blyk uit die boek. Sinha se ouers het in Engeland gewoon (14) en sy dogter het aan New York University studeer (63). Durrani het opleiding in Duitsland ondergaan (204). Sy seun woon in Duitsland en is aldaar die medestigter van ‘n maatskappy (441).
Voorheen, toe dit ‘n enkele land was, het baie mense ‘n tyd lank in Indië en daarna in Pakistan gewoon, of andersom, of familie en vriende in die ander land gehad. Op hierdie tradisionele vriendskapsbande wou hierdie gesprekke en dus die gepubliseerde boek voortbou. Dulat en Durrani het voorheen saam twee artikels gepubliseer (264). Die amptelike betrekkinge tussen Indië en Pakistan is egter so delikaat dat hierdie gesprekke in ander lande gevoer is: Istanboel (Turkye) in 2016, Bangkok (Thailand) in 2017 en Kathmandoe (Nepal) in 2017. Dulat sê: “The basic problem between India and Pakistan … is distrust” (1929). “It has grown over the years because Partition happened and Pakistan was not happy with Kashmir going to India, the invasion of Kashmir, and its bifurcation. We had … the war of ’65, then the ’71 war” (1945). “Militancy hasn’t ended in Kashmir. Terrorism has become a part of Kashmir’s landscape” (3080). Soos ons in Suid-Afrika ervaar, vewys diegene wat hou van die opstandelinge in Kasjmir na “freedom fighters, not terrorists” (3090). Vorige “freedom fighters became terrorists” vir die Amerikaners ná 9/11 (3859). Dulat sê: “Radicalism is growing” (3112).
Sinha skryf oor die Dulat/Durrani-dialoog: “Their conversation goes to the heart of the India-Pakistan relationship” (82). Dulat sê: “We have tried to stay as close to the truth as we believe it to be” (162). Durrani sê: “One can give perspective on some matters. If one would say one’s piece as frankly and honestly as possible, without being defensive or offensive, then this was a project worth pursuing” (264). Ek het die indruk dat die gespreksgenote grootliks eerlik met mekaar was en gepoog het om nuut oor die verhouding Indië-Pakistan te besin ten einde die dooiepunt te probeer oplos. Oor al drie se lojaliteit teenoor hulle land behoort daar nie twyfel te wees nie.
In Pakistan het die publikasie van die boek dadelik ‘n beroering veroorsaak. Durrani is verbied om Pakistan te verlaat en gelas om sy uitlatings aan die owerheid te verduidelik. Sy uitgangspunt tydens die gesprekke was dat “we were prepared to concede our faults” (218). Duranni het sekerlik nie hierdie reaksie van die Pakistanse owerheid verwag nie. “Whatever I said and wrote, never once was I cautioned … After being liberated from service constraints, I have written joint papers with a former RAW chief [Dulat] and given my assessment on the killing of Osama bin Laden, not quite in line with official versions. No one has ever accused me of indiscretion” (1078).
Daar is veralgemenende uitsprake van Durrani wat in Pakistanse regeringsgeledere aanstoot kon gee, bv: “We hardly see any cooperation between our agencies” (871). “In Pakistan, cooperation between government departments, civil-military, and generally is far from desirable” (877). “The weakness is it’s the military holding Pakistan together” (914). “Institutionally, the military in Pakistan is not anti-India” (2020). “Our gang does not know how to make use of developments in Kashmir, or for that matter, any development” (2031), wat Sinha laat opmerk het: “You seem to be cynical about your political leadership” (2031). Durrani reageer soos volg: “I don’t like politicians at all, they may come up with something at the last moment that has no chance, just to save face” (2042), wat Sinha laat vra: “Are politicians less keen about the national interest and more about image management?” (2052). Durrani antwoord: “In the long run the national interest can be served … But in the short term, or for their political tenure or for their image management, these people did well for themselves. For themselves” (2057). Oor Pakistan: “It’s an illusion that the State is everywhere; we are not a terribly efficient State. Our apparatus does not reach even those against us, leave aside others” (3070).
Vir die Pakistanse regering is die sensitiefste aangeleentheid waarskynlik die dood van Osama bin Laden in 2011, toe hy in sy skuilplek in Pakistan opgespoor is. Durrani sê: “At some stage the ISI probably learnt about it and he was handed over to the US according to a mutually agreed process. Perhaps we are the ones who told the Americans … [but] we are going to feign ignorance. If we denied any role, it may have been to avoid political fallout. Cooperating with the US to eliminate a person regarded by many in Pakistan as a ‘hero’ could have embarrassed the government” (520). Soos in Suid-Afrika kan terroriste dus in Pakistan as helde of ikone beskou word omdat hulle valslik as moreel meerderwaardig voorgestel word. Later sê Durrani: “Pakistan offered to take out Osama bin Laden, given time, so that the US wouldn’t have to come and attack. But that would not have satisfied the Americans” (3399).
Durrani herhaal: “I think Pakistan has cooperated. Without cooperation the operation would have been risky” (3462). “It will not go down well in Pakistan that we cooperated with the US to eliminate someone many Pakistanis considered a hero” (3467). Dulat sê: “Our assessment is the same. That he was handed over by Pakistan” (525). Daar word baie gespekuleer oor wat werklik tydens bv 9/11 en die dood van Bin Laden gebeur het. Die amptelik-vrygestelde CIA- [die Amerikaanse Central Intelligence Agency] inligting word nie sonder meer geglo nie. Durrani sê: “The 9/11 report has 28 pages missing because of sensitive information, or because of American inefficiency, or because of possible complicity; some persons had been released as they had business connections or links to the Bush family. It helps the US avoid unpleasant action” (2847). “The USA’s great success is its ability to control the narrative” (3112). Later: “The US control of this narrative and the media was marvellous” (3472).
Durrani sê ook: “We never know what [the] USA was up to in this region” (1988). In die konteks van bv Afganistan verwys hy na “the people who have done so much wrong and damage to Pakistan: the US” (2857). Daar is reeds verskeie boeke oor 9/11 en Osama bin Laden gepubliseer. Ek wil nog die volgende boek lees, van outeurs wat reeds ‘n boek oor Kasjmir gepubliseer het: Cathy Scott-Clark and Adrian Levy, The exile: Theflight of Osama bin Laden (London: Bloomsbury, 2017, 640p; Amazon Kindle $24,15). Volgens Durrani het dr Afridi, ‘n geneesheer, hom voorgedoen as iemand wat ‘n opname oor polio by kinders maak. Hy het Osama bin Laden se skuilplek ontdek (3509). “I have no doubt that a retired Pakistani officer who was in intelligence walked in and told the Americans. I won’t take his name because I can’t prove it and also I don’t want to give him any publicity. How much of the 50 million dollars he got, who knows. But he is missing from Pakistan” (3515). Dr Afridi, daarenteen, is in ‘n tronk in Pakistan (3509, 3521).
Dulat en Durrani het eerstehandse kennis van ander lande se intelligensiedienste. Durrani “said his opinion of the CIA was that it is a great organisation but it is a third-rate intelligence agency” (833; ook 964). Hy sê verder: “The CIA, State Department [Foreign Affairs], Pentagon [Department of Defence], and the military-industrial complex make political leadership helpless” (515). Amerika se voorspoed is in substansiële mate van die ontwikkeling, vervaardiging en verkoop van wapens afhanklik. Durrani sê: “What does America sell, more than anything else? Weapons” (3370). “Many intelligence agencies have been called the Deep State … It’s a term denoting an establishment which runs the affairs of state behind the scenes” (511). “Deep State … is … making life miserable for President Donald Trump, preventing him from improving relations with Russia or fulfilling his election promises to disengage from foreign military ventures” (520). Sowel Dulat as Durrani verkies Trump bo Hillary Clinton. Durrani sê: “I considered Hillary Clinton a known disaster” (3754).
Durrani sê: “The Americans and the British do this the best: Manufacturing facts, creating an environment for when you go to war, these people do it with the help of the media” (964) – dink aan Bosnië en Kosovo (Praag 12.05.2018). “I never rated CIA assessments highly. Never. They don’t believe they have to carry out good assessments. Because in any case they are going to set the place on fire. Bomb it. Essentially they rely so much on technology. It’s only a fascilitator, ultimately the assessment is made by human beings” (978). “I don’t hold them high when it comes to human intelligence (humint) or analysis … they got it wrong for both the Gulf wars [Kuwait (1991), Iraq (2003)]. They were just providing an excuse for the US military action” (986).
Dulat dink “the Brits are pretty good. They talk least, do their job quietly” (1030). “The chiefs of MI6 and MI5 have access to their prime minister whenever they want” (1037). Hy stem saam met Durrani: “CIA assessments have not always proven correct. There’s a lot of wishful thinking” (992). Durrani sê: “It is the president who picks the CIA chief” (1066), vandaar die vermoede dat die CIA die sittende president help in sy herverkiesing of sy party se nominasie vir die presidentskap.
“The KGB [Russian secret service] is tougher [than the CIA], but they have their crudeness. They’re not the most sophisticated. KGB people have gotten into trouble in various countries. People say Mossad [Israel’s secret service] is the most professional, but I don’t know. It is so tight and they’re only concerned with their own agendas. It’s difficult to say. But there have been some great Mossad chiefs” (997). Van die KGB sê Durrani: “It’s … a system where dissent is not appreciated” (1008). Dulat sê: “KGB’s problem was that it was elitist” (1014). Durrani dink “the German BND works methodically, seriously … But their product is sometimes not up to the mark. BND is a victim of their own desire to be perfect” (1014).
Durrani se evaluering van die RAW is: “At least as good as we [the ISI] are” (725). “Generally we regard the Indian system as more effective [than the CIA]” (833). Dulat sê: “The best intelligence organisation because of its influence is the ISI” (1140). Verder: “Moles are easier to have than defectors” (755), maar blykbaar kon nóg die RAW nóg ISI daarin slaag om iemand te werf om die ander geheimediens te infiltreer en ondermyn. ‘n Mens kan jou afvra hoe die Suid-Afrikaanse geheimediens van weleer met ander vergelyk. Ek het die twee boeke van Niël Barnard gelees: Geheime revolusie (2015) en Vreedsame revolusie (2017). Die indruk wat hierdie boeke by my gewek het, is dat die amptename hulle doeltreffendheid sonder afdoende rede baie hoog aangeslaan het en dat hulle hulle allerhande luukses veroorloof het. Die huidige geheimediens is deur Jacques Pauw in The president’s keepers aan die kaak gestel.
Pakistan het in onguns by Amerika verval omdat hy goeie betrekkinge met Iran (2975, 2981) en China nastreef. In hierdie verband troos Durrani hom met ‘n waarheid wat Henry Kissinger in ‘n oomblik van helderheid kwytgeraak het: “Being enemies with the US is dangerous, being friends is fatal” (3869). Daar is ‘n plan om ‘n gaspyplyn van Iran na Pakistan aan te lê (3009, 4320). Durrani sê: “Jumdallah is a Sunni group that was targeting Shias in Balochistan [part of Pakistan and Iran]. It was supported by the US to carry out sabotage and subversion in the Iranian province of Siestan” (2998). “If Balochistan remains unsettled they [the Americans] can rationalise their military presence in the region a bit better” (3003). Amerika “bribe and arm people, whether it was Afghanistan even after the Soviets were kicked out, or Balochistan, or lately the Middle East. It is by no means a benign power” (3014). “There are so many instances of unfulfilled commitments. It’s in their DNA” (3486).
Daar is die TTP: “Tehrik-i-Taliban, Paktistan: a pro-Taliban umbrella [“of 40 different groups – 3128)] group of anti-State terrorists operating along the Afghanistan border” (4659). Durrani sê: “The Afghan Taliban told us to keep the ‘Punjabi Taliban’ away from them” (3118). Die TTP “sided with the US against their fellow tribesmen, some for a variety of other reasons” (3128). Daar is klaarblyklik heelwat tweespalt. “The label that Pakistan gets is of ‘terrorism’ but it is in fact due to our inadequate policies, our Faustian dealings with the US, and indeed our relationship with India” (3133). Faust is die legendaries towenaar wat sy siel aan die duiwel verkoop het. Indië het die guns van Amerika ten koste van Pakistan probeer wen. Hierop volg (feitlik) noodwendig: “Examine how Russia, which was once India’s best friend, is now cosying up to Pakistan” (3448).
Durrani sê: “India made that famous offer [to America], Pakistan is part of the problem, we’d be a better ally in Afghanistan” (3293). Hy noem NAVO “a war organisation … After the Warsaw Pact dissolved, NATO was expected to follow suit, but it kept inventing new missions to rationalise its perpetuation. Initially it was to keep peace among the Europeans, but after its failure during the Bosnian crises, as well as with the ‘Partnership for peace’ by some of the states of the former Soviet Union, NATO is now breathing easy because it found employment in the unending wars in Afghanistan and elsewhere” (3355). Amerika wil sy teenwoordigheid in Afganistan behou omdat hy daar militêre basisse het waarmee hy gebeure in die hele omgewing kan beheer (3673). Dulat sê: “The Talibs are prepared to take everyone on board provided the goras [white people] get the hell out” (3719).
Reeds in 1963 is die Trans-Karakoram-ooreenkoms tussen Pakistan en China gesluit waarvolgens ‘n deel van Kasjmir aan China oorgedra is. Dit het die weg geopen vir die huidige “China-Pakistan Economic Corridor (CPEC)” – histories die “Wakhan corridor” wat sedert die antieke tyd China en Afganistan verbind (828). Durrani sê: “One could see a new axis emerging: Pakistan, Iran, Russia and China … I could see these countries closing ranks on coordinating policy on Afghanistan” (3619; ook 3946). Dulat se reaksie is: “The obvious thing is the Indian side cosying up to Trump to countervail against this Gang of Four” (3624).
Dulat sê: “The old Soviet Union went out of its way to support India, like in the ’71 war” (3883). “We’re not too good when it comes to a relationship … You’ve screwed up your relationship with the Russians, there is none with the Chinese, and there’s no great relationship with any neighbour … what the Americans have in mind is that India will provide a counterbalance to China” (3790). Naas die genoemde “Gang of Four” is daar “the Shanghai Five … created in April 1996 comprising China, Russia, Kazakhstan, Kyrgyzstan and Tajikistan. In June 2001 it became the Shanghai Cooperation Organisation, of which India and Pakistan became full members in June 2017” (4698).
Daar is sprake dat Pakistan kan opbreek (1403, 3166), bv Baloetsjistan het min met Poenjap gemeen. ‘n Samevoeging van Afganistan en Baloetsjistan as Pastoenistan is ook moontlik. “There are twice the number of Pastuns in Pakistan than in Afghanistan” (4386). Durrani sê: “I’ve always believed there were more chances of an Af-Pak confederation than an Indo-Pak one” (4386). Seker vandaar die pogings van Indië en Amerika om die Afgane wys te maak dat Pakistan Afganistan as hulle vyfde provinsie wil inpalm (3646).
Daar is ook sprake dat Indië kan opbreek (1410, 3172). Voor onafhanklikheid in 1947 is “maximum autonomy for the regions with a Muslim majority” voorgestel (4315). Die Indiese Kongresparty (soos die ANC in Suid-Afrika) wou egter beheer oor die hele Indiese subkontinent uitoefen. Dit het hewige onluste en bloedvergieting tot gevolg gehad. “Partition [1947], or trifurcation [1971], led to many problems” (4315). Die Indiese subkontinent kan in die vorm van ‘n konfederasie herenig (1416); ‘n losser samevoeging van state as ‘n federasie, dus die behoud van ‘n groter mate van selfbeskikking vir elke staat. Selfs ‘n konfederasie van Suid-Asia is moontlik (4336), bv van Iran tot by Indonesië (4363).
Les bes is daar hierdie insigvolle waarneming van Sinha: “China has ambitious plans for the future. Putin is merely trying to recapture past glory” (3974).
“As hulle stilbly, sal die klippe uitroep!” (Lukas 19:40). Omdat hulle swyg, moet ek skryf. Die Universiteit Stellenbosch (US) vier vanjaar sy Eeufees. My skrywe val saam met die herdenking van die US-stigtingskenker, Johannes Henoch Marais (8.09.1850-30.05.1915), se sterfte 103 jaar gelede. Ek het al dikwels geskryf oor die toestand waarin die US verval het – ‘n inrigting wat histories ‘n uitnemende Afrikaner- en Afrikaanse universiteit was. Die huidige rektor, Wim de Villiers, se herhaaldelik uitgesproke ideaal is dat die nie-wit studente en nie-wit personeel (veral die dosente) teen vanjaar in die meerderheid moet wees. Met die oog hierop is die US se akademiese keuringsnorme verslap. Soos sy voorganger, die ANC-aktivis Russel Botman, gee De Villiers as die uitvoerende hoof van ‘n akademiese inrigting vrye teuels aan sy linkse politiek ten koste van die akademie. Sy passie is dat die beeld van die US dié van ‘n nie-wit (dus swart) Afrika- en nie-Afrikaanse (dus Engelse) universiteit moet wees.
In Mei het ons belangrike herdenkingsdatums beleef, vandaar hierdie skrywe. Dit is ‘n vervolg op my “Ope brief aan Wim de Villiers” (Praag 21.02.2018), wat op Moedertaaldag gepubliseer is en waarop De Villiers hom nie verwerdig het om te antwoord nie. In hierdie rubriek gaan ek, afgesien van enkele bladsyverwysings na vyf bronne, nie soos gebruiklik talle bronverwysings verskaf nie. Wat ek skryf kan gestaaf word met die bronverwysings wat ek in vorige rubrieke verskaf het, asook met die inligting wat op die US-webtuiste beskikbaar is.
Gaan na die US-webwerf en soek: “Jan Marais”. Die jongste verwysing, maar nie die teks nie, is na ‘n toespraak wat Ton Vosloo in 2015 by die Woordfees gelewer het. Maar Vosloo het eerder oor die ontstaan van Nasionale Pers en Die Burger as oor die US gepraat. By vanjaar se Woordfees was daar nie ‘n enkele byeenkoms ter huldiging van Marais nie. In 2015 is Marais ‘n eeu na sy dood gedenk; nie deur die US nie maar deur Het Jan Marais Nationale Fonds (HJMNF). Op 30 Mei 2015 het HJMNF in die oggend ‘n kranslegging by Marais se graf teen die hang van Papegaaiberg gehou. De Villiers het hierdie geleentheid bygewoon. Dieselfde aand het HJMNF ter huldiging van Marais ‘n onthaal in sy eertydse woonhuis op Coetzenburg aangebied. By daardie geleentheid het die genooide gaste elk ‘n eksemplaar van ‘n pragpublikasie, Nalatenskap sonder einde: Die verhaal van Jannie Marais en die Marais-broers, geskryf deur die historikus Pieter Kapp (216p, R290), ontvang. Hierdie gedenkboek is deur HJMNF gepubliseer; nie deur die US nie. In sy toespraak het die uittredende voorsitter van HJMNF, oud-US-rektor Andreas van Wyk, geen melding van Marais se US-stigtingsvoorwaarde gemaak nie. Hierdie verswyging is myns insiens laakbaar omdat Afrikaans toe (soos tans) onder groot druk aan die US verkeer het.
Gaan na die US-webwerf en soek: “Afrikadag”. Daar is talle verwysings na hoe Afrikadag (25 Mei) deesdae jaarliks deur die US gevier word. Dit blyk dat Afrikadag deur die US selfs tot Afrikamaand opgegradeer is. In 2015 het De Villiers by die viering van Afrikadag deur die US se Fakulteit Geneeskunde gesê: “Ons is Afrika.” Vanjaar is Afrikadag weer op 25 Mei by daardie fakulteit gevier met voordragte uitsluitlik in Engels. Die vorige dag het Jonathan Jansen ‘n Afrikadaglesing by die Fakulteit Teologie gelewer. Toe het De Villiers gesê: “Ons is ‘n Afrika-universiteit.” Elke jaar op 12 November vier die US Afrika-universiteitsdag. Op 12 April vanjaar was Jansen ‘n spreker by die US se jaarklikse Nelson-Mandela-kollokwium. ‘n Ander spreker was Wilhelm Verwoerd, wat sy oupa, Hendrik Verwoerd, se politiek verfoei. Hy is ‘n navorsingsgenoot in die Beyers Naudé-sentrum van die US se Fakulteit Teologie. By daardie geleentheid het De Villiers gesê dat die doel van die kollokwium is om Mandela se “waardes en nalatenskap” te bevorder.
Vanjaar is ‘n berig gedateer 24 Mei op die US-webwerf gepubliseer oor ‘n gesprek wat die US-museum oor “ikoniese struggle-liedere” aangebied het. Die sing van sulke liedere word aangemoedig; nie CJ Langenhoven se pragtige “Die Stem” wat vanjaar ‘n eeu gelede geskryf is nie. Die eerste drie strofes is op 30 Mei 1918 voltooi (JC Kannemeyer, Langenhoven: ‘n Lewe, Kaapstad: Tafelberg, 1995, p 376). Dieselfde Langenhoven het sy “hoofskedel” aan die US bemaak. Die US het nie sy aanspraak hierop dertig jaar na Langenhoven se dood uitgeoefen nie (Kannemeyer, p 18). Maar dit toon onmiskenbaar Langenhoven se lojaliteit teenoor hierdie universiteit. Tog word nóg Langenhoven nóg “Die Stem” deur die De Villiers-US gehuldig.*Langenhoven is een van baie Afrikaners wat deesdae deur die getransformeerde US verloën word. Onder hierdie miskendes is eerste ministers Malan, Verwoerd en Vorster. Herinneringe aan hulle is sedert 1994 stelselmatig op die US-kampus uitgewis. Op 24 Mei vanjaar is ook berig dat die US se Departement Afrikaans daardie maand twee konferensies oor tolking en vertaling aanbied. Dit is “so beplan dat dit met die US se Eeufeesviering sowel as Afrikadag saamval.” Soos in 2015 wend hierdie Afrikaansdosente egter geen poging aan om Marais te huldig nie. Daar is by hulle ook geen daadwerklike openbare weerstand teen De Villiers se verengelsingsbeleid nie.
[* “Langenhoven se visie van die groei van Afrikaans as pilare in ‘n snelstygende boog” het argitek Jan van Wijk se ontwerp van die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl geïnspireer (Jan van Wijk, Taalmonument, Tokai: Historical Media, 2014, p 6). Nogtans wend die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) geen poging aan om Langenhoven en “Die Stem” te huldig nie. Michael Jonas, die direkteur van die ATM, skryf: “Die Monument se fokus is tans op die miskende variëteite en geskiedenisse van Afrikaans” (Rapport, Weekliks, 28.01.2018, p 10). Niks word dus deur die ATM gedoen om bv Langenhoven en NP van Wyk Louw (die ander skrywer wie se werk die ontwerp van die Taalmonument geïnspireer het) te huldig nie.]
Vroeër vanjaar is die US se geskiedenis lank prominent op daardie webwerf verwoord. Daar is darem verwys na Marais se skenking, die reuse bedrag van £100 000, wat die stigting van die US in 1918 moontlik gemaak het, maar nie na die ruim finansiële ondersteuning wat die US sedertdien deurlopend uit twee Marais-fondse ontvang nie. Oor die ander Marais-fonds, Het Jan Marais Fonds (HJMF), skryf Kapp: In sy geheel beskou sou dit “nie onbillik wees nie om te beweer dat die fonds … tussen sewe en 10% van die staat se subsidie tot die Universiteit se inkomste bygedra het” (Kapp, p 174). Myns insiens is daar in die genoemde historiese oorsig doelbewus ook geen woord gerep van die uitdruklike stigtingsvoorwaarde wat Marais gestel het nie: Onderrig moet aangebied word “in en door middel van de hollandse taal in zijn beide vormen (dat will zeggen Afrikaans zowel als Nederlands) en wel te dien einde dat in sodanig onderwijs de hollandse taal in zijn beide vormen als voormeld geen mindere plaats dan de andere officiele landstaal zal innemen” (Kapp, p 9; ook p 167).
Aan die begin van die US se eeufeesjaar is die eerstejaarstudente op 25 Januarie uitsluitlik in Engels verwelkom. Dit het heftige kritiek ontlok omdat dit (tereg) vertolk is as openlike uittarting deur De Villiers; dat hy wou demonstreer dat die US nie ‘n Afrikaanse universiteit is nie. Hy het immers in sy intreerede op 29 April 2015 meerdere kere gesê: “Stellenbosch is nie ‘n Afrikaanse universiteit nie.” Daarna het De Villiers hierdie gewraakte stelling by ander geleenthede herhaal. Toe die US se aanstellingskomitee, voor sy aanstelling as rektor, ‘n onderhoud met De Villiers gevoer het, het De Villiers beweer dat die posisie van Afrikaans aan die US ingevolge sy oortuiging “ononderhandelbaar” is (Eikestadnuus, 19.11.2015, p 1). Voor die einde van sy eerste jaar as rektor, op 12 November 2015, het De Villiers egter, met die ondersteuning van sy bestuurspan, aangekondig dat hy Engels met ingang 2016 “die primêre taal van kommunikasie en administrasie” aan die US wil maak. De Villiers wou hiermee die voorkeurtaal van die minderheid op die kampus dié onderrigtaal van die US maak ten koste van die meerderheid, te wete die Afrikaanssprekendes en ander wat Afrikaans (goed) magtig is. Die US-raad het vir ‘n wyle weerstand gebied maar versuim om De Villiers se gedrag as blatante kontrakbreuk te takseer.
Op 23 Maart vanjaar is ‘n eeufeesherdenkingsdinee in die Paul Roos-saal gehou. Soos hy in sy intreerede en telkens daarna gedoen het, het De Villiers verskoning gevra vir “die onregte van die verlede.” Soos hy ook by ander geleenthede gesê het, vind De Villiers dit verkwiklik dat die jaar waarin die US sy eeufees vier, saamval met die herdenking van Mandela se geboorte ‘n honderd jaar gelede. Die huidige US vier Mandela-dag elke jaar op 18 Julie. Na verwagting sal vanjaar se Mandela-viering die voriges oortref, al het Mandela geen daadwerklike verbintenis met die US nie. Desnieteenstaande het die US in 1996 ‘n eredoktorsgraad aan hom toegeken. Die US se Mandela-manie vergestalt kruipsug in sy suiwerste vorm. Die kontinuum beskaaf – onbeskaaf het die akademie by die beskaafde en terrorisme by die onbeskaafde pool. De Villiers en diesulkes poog om hierdie uiterstes bymekaar te bring.
Jan Marais se geboorte- en sterfdag word nie deur die US gedenk nie; selfs nie in 2015 ‘n eeu na sy dood nie. Sover bekend is geen byeenkoms ter huldiging van Marais in 2015 of vanjaar op die US-kampus gehou nie. Die US het selfs nog nooit amptelik erken dat Marais se skenkingsvoorwaarde nie in sy huidige taalbeleid nagekom word nie. Alle lesings moet deesdae ten minste in Engels wees. Dieselfde vereiste geld nie vir Afrikaans nie. Oor die mindere plek wat Afrikaans tans in vergelyking met Engels beklee, kan daar geen twyfel wees nie. Dat De Villiers die hooflaksman van Afrikaans aan die US is, is myns insiens ook baie duidelik. Mandela en Afrika word deesdae elke jaar in buitensporige mate deur die US gedenk. Dieselfde geld nie vir Jan van Riebeeck (6 April), Afrikaans (14 Augustus) of Jan Marais nie. As iets met Afrikaners of Afrikaans te make het, word dit dikwels verdag gemaak deur dit as verdelend, uitsluitend, nie-inklusief, nie-divers, monokultureel, rasgegrond (selfs rassisties) en dus as ongewens af te maak.
Onlangs is ‘n koshuis van die US se Fakulteit Geneeskunde na die vigslyer Nkosi Johnson vernoem. Voor dit is ‘n koshuis op die US-hoofkampus na die vorige rektor, Russel Botman (die eerste “swart” US-rektor), vernoem. Botman het deurlopend ‘n reuse rol in die afskaling van Afrikaans gespeel. Aan die US is daar geen teken van erkentlikheid teenoor of huldiging van Jan Marais nie, behalwe die standbeeld van die beeldhouer Coert Steynberg, wat op 10 Oktober 1950 (dus op die destydse Krugerdag) onthul is. Marais se standbeeld staan op die Jan Marais-plein, maar dit word eerder die Rooiplein genoem sodat Marais se (eens) kosbare nalatenskap ook in hierdie opsig verdoesel word. As daar erkentlikheid teenoor Marais was, sou daar ten minste jaarliks ‘n amptelike US-kranslegging by sy standbeeld gehou word en sou sy naam prominent op die kampus gewees het, bv as gebou- en selfs as universiteitsnaam.
As ‘n universiteit om nie-akademiese (naamlik politieke) redes na kwaaddoeners soos Nelson Mandela en Walter Sisulu vernoem kan word, waarom nie ook na ‘n voortreflike Afrikaner en weldoener soos Jan Marais nie? Marais is beskryf as ‘n “Afrikaander van den ouden, echten stempel – een waardige burger, een ware patriot … hij [was] een navolgenswaardig voorbeeld voor zijn volk en hun nageslacht” (Kapp, p 120). Jan Marais se vrou, Elizabeth (1867-1953), en van die ander Marais-broers het die US en filantropiese projekte in ruime mate ondersteun, maar hulle ontvang geen erkenning meer nie. Pleks daarvan verkies die huidige US om eerder mense soos Mandela, Desmond Tutu, Beyers Naudé, Russel Botman en selfs Nkosi Johnson te huldig.
Na aanleiding van die voorafgaande kan minstens sewe vrae gestel word:
Daar was heelwat genooide gaste by die genoemde HJMNF-onthaal in 2015 en die US-eeufeesonthaal in 2018. Waarom is daar klaarblyklik nie ‘n enkele van daardie eters en drinkers wat vir Jan Marais in die bres tree weens die verregaande miskenning van sy nalatenskap deur die huidige US-bestuur (en by name Wim de Villiers) nie?
Waarom spreek nie ‘n enkele van die ses trustees van HJMNF hom/haar luid en duidelik teen hierdie wanpraktyk uit nie?
Waarom teken Afrikaansinstansies soos die Afrikaanse Taalraad, ATM, ATKV, FAK en die Suid-Afrikaans Akademie vir Wetenskap en Kuns nie beswaar aan oor die manier waarop hierdie eeufeesjaar ingeklee word nie?
Die oudstudente van die US het voorheen dikwels sterk besware teen die afskaling van Afrikaans geopper. Waarom klink daar geen besware uit die US-konvokasie op teen die bogenoemde selektiewe voorstelling van die US-geskiedenis nie?
Die US-raad is veronderstel om oorhoofse beheer oor al die bedrywighede van die US uit te oefen. Waarom sorg die voorsitter en die talle raadslede nie dat drasties teen enigeen opgetree word wat op hierdie myns insiens hoogs onetiese manier die skenkingsvoorwaarde van Marais ignoreer nie?
Die uitgelese Anton van Niekerk is op die US-kampus. Hy gee graag hoog op oor sy kennis van etiek. Hy doen hom voor as ‘n openbare intellektueel wat hom geroepe voel om onreg reg te stel wanneer en waar dit voorkom. Ongelukkig soek hy onregpleging by uitstek by blankes en veral Afrikaners. Waarom is hy tjoepstil oor die flagante immoraliteit aangaande Marais?
Les bes is daar die Afrikaansdosente op die US-kampus. Dit is myns insiens onmoontlik om hulle absolute onaktiwiteit oor Marais in 2015 en ook in 2018 te regverdig. Waarom is nie ‘n enkele van die huidige US-Afrikaansdosente prominent betrokke by die stryd ter behoud van Afrikaans nie? – nie aan die US of in breër verband nie.
Daar is min sake wat my meer met wrewel, droefheid, bitterheid en wanhoop vervul as die Jan Marais-aangeleentheid. Dit is onwaarskynlik dat enige ondersteuning uit die hoofstroom-inligtingsmedia, bv die redaksies en rubriekskrywers van Afrikaanse koerante, sal kom. Hoe is dit moontlik dat Afrikaners sedert 1994 in so ‘n mate kollektief apaties geword het? Waar is (al) die eens fanatieke Afrikanerbroeders heen? Myns insiens verkies hulle om eerder hulle (skyn)transformasie ten toon te stel.
Soms gebeur dit dat ek soggens op die pad is en hoewel ek oor 32 gigagrepe se klassieke musiek op ‘n geheuestokkie in my motor beskik, skakel ek dikwels in op RSG. Dis seker die mees nasionale radiostasie in Suid-Afrika, want dit vebind die Afrikaner bo in Louis Trichardt met sy eweknie aan die Weskus. En op ‘n manier verskaf dit ‘n lewende portret van, soos Gustav Venter dit ook reeds gestel het, “die skrander Afrikaner” in sy ryke verskeidenheid, van boer tot stedelike prokureur, van dieetkundige tot sterrekundige wat sinvol en in suiwer Afrikaans oor voedsel of die heelal die rede kan voer.
Maar natuurlik verteenwoordig my eerste paragraaf hier bo ‘n geïdealiseerde prentjie van RSG. Die genadelose revolusie van die ANC-terroristebewind beteken ook dat ons daagliks met afskuwelike propaganda oorspoel word. Onderliggend aan die volksmoord op ons boere is die haat en nyd wat daagliks oor die eter uitgesaai word en die gepeupel bedek of onbedek tot geweld teen ons aanhits.
Sekerlik is daar ten minste twee vorms van propaganda: een spoor mense tot oorlog of optrede aan, soos reeds genoem, maar ‘n ander breinspoel hulle sodat hulle apaties, verward, moedeloos, passief en vol skuldgevoelens bloot die geweld en onreg van die aggressiewe groepering verduur.
Vandaar dus die rol van Lynette Francis en haar openlik propagandistiese program, “Praat saam”, wat soggens tydens deel van die spitsuur uitgesaai word. Enkele weke gelede het ek ‘n klag ingedien teen die eensydigheid en ideologiese eenogigheid van veral die program oor die “verafrkanisering en dekolonisering van hoër onderwys” wat op 18 April 2018 uitgesaai is. Nodeloos om te sê, het die Uitsaaiklagtekommissie my klag van die hand gewys. Marxistiese revolusionêre wat ons universiteite wil omvorm tot sentra vir indoktrinering en Afrosentriese “wetenskap” beskik oor vryheid van spraak, terwyl ons as luisteraars en belastingbetalers aan die SAUK oor geen regte beskik nie. Intussen probeer ek teen die bevinding appelleer.
Vanoggend het Lynette Francis weereens drie van haar gunsteling- marxistiese propagandiste uitgenooi om ons te vertel “hoe universiteite gaan en moet verander”. Die meeste SA universiteite is reeds so links dat Mao Zedong of Pol Pot sou meen dit gaan al bietjie ver, maar kennelik is die revolusie maar nog in sy kinderskoene wat dit betref.
Die drie werfbobbejane wat Francis vanoggend aan hul kettings teen die Afrikaanse luisteraars ontplooi het, was “professore” Hein Willemse, Elmien du Plessis en Rudi Buys. Ek skryf deesdae die term “professor” in aanhalingstekens, want geen akademikus wat in die onlangse tyd iewers in ons land aangestel is, het sy pos op meriete bekom nie. As hy nie tot die marxistiese sekte behoort het nie, sou hy nooit die titel bekom het nie.
Hein Willemse is ‘n “professor” van Afrikaans wat dié taal by een van die oudste Afrikaanse tydskrifte, die Tydskrif vir Letterkunde, afgeskaf het. Hy gaan ook elke dag op sy knieë en dank die Here vir apartheid wat hom as “kleurling” geklassifiseer het, want daarsonder sou hy nooit verder as miskien ‘n pompjoggie by die vulstasie of ‘n kelner by Spur gevorder het nie. Regstellende aksie en kleurlingskap kan wondere vir jou loopbaan verrig. Sover ek weet, verwerp Willemse ook die Afrikaanse letterkunde waarvan hy in elk geval nie veel kennis dra nie. As ek ‘n kleurling was en ek het die mediese wetenskap verwerp, sou hy hulle my seker ook as “professor” van medisyne aangestel het.
Nog dommer as Hein Willemse, as so iets moontlik is, is Elmien du Plessis, die “medeprofessor” van regte aan die Noordwes-Universiteit. Soos wat Hein Willemse in die verwerping van Afrikaans spesialiseer, is Elmien ‘n deskundige op die gebied van grondonteiening sonder vergoeding, dus die verwerping van eiendomsreg en waarskynlik die
reg tout court.
Ek het voorheen al getwiet dat dit vir my moeilik is om te glo dat sy ‘n “professor” kan wees, aangesien sy nóg Afrikaans nóg Engels werklik magtig is. Dalk het sy grootgeword in ‘n fanagalô-omgewing, ek weet nie. Vanoggend het sy vir my twee grade beter gepraat, miskien omdat iemand haar van my twiet vertel het — sy het my al lankal op Twitter versper, kom ek gister agter, want sien: lede van die marxistiese sekte glo nie aan “dialoog” of sulke “bourgeois” praktyke nie. Jy moet jou net bekeer, Karl Marx of een van sy dissipels op jou hart skryf, en dan gló jy. Dan probeer jy alle nie-marxiste uitwis, in die tronk smyt of, les bes, sensureer.
Op ‘n stadium het ek probeer inbel RSG toe, maar kennelik het hulle my selnommer op hulle stelsel herken, want niemand tel op nie. Een van die dinge wat ek aan die drie horingdom, pseudo-intellektuele werfbobbejane sou wou tuisbring, is dat sensuur in die Nuwe Suid-Afrika veel erger is as in die ou dae. Die Nasionale Party, soos koning Lodewyk XVI wie se kop afgekap is, was nie baie goed met sensuur nie. Hulle het ‘n paar van hul eie mense die swye opgelê, maar hul vyande het vrye teuels gehad. Synde marxiste, is die ANC baie slimmer met sulke dinge. Alles word agteraf en in die geheim gedoen. “Ons maak asof ons ten gunste is van spraakvryheid, maar intussen sorg ons dat geen fascis of teenrevolusionêr naby ‘n koerant of radiostasie kom nie.”
Terloops is “pseudo-intellektuele” die verkeerde woord. Skrap dit. Nie een van die drie hansworse wat — dis regtig baie snaaks — aan die luisteraars vertel dat hulle “oor meer komplekse idees as gewone mense beskik”, kan as “intellektueel” getipeer word nie. Want, daar is geen intellek nie. Vir intellek het jy bietjie IK nodig. Al twee die here en dame — as sy ‘n dame is, want ek dink nie sulke terme is toelaatbaar vir ‘n marxistiese sektelid nie — stamp hulle koppe so half teen die plafon van domheid en middelmatigheid.
Iemand soos die Fransman Bernard-Henri Lévy sou ek as ‘n “pseudo-intellektueel” beskryf; hy misbruik eintlik bepaalde begrippe vir sy eie geldgierige of politieke doeleindes. Maar ten minste is hy bewus van daardie begrippe. Helaas, buite die dampkring van ongekunstelde, bevooroordeelde, sektaries marxistiese vooroordele, is hulle salig onbewus van 3000 jaar se Westerse denke.
Destyds toe ‘n mens nog in Hillbrow kon rondloop sonder dat jy beroof of doogemaak is, was daar sulke lede van die Hare Krisjna-sekte wat kaalvoet en met pastelkleurige gewade soms op die sypaadjie rondgeloop en geteem het: “hare, hare krisjna”. Dis blykbaar ‘n mantra. Trouens, ek het dit so pas op die internet opgekyk en dit lyk so:
Hare Kṛṣṇa Hare Kṛṣṇa Kṛṣṇa Kṛṣṇa Hare Hare Hare Rāma Hare Rāma Rāma Rāma Hare Hare
Die werfbobbejane van die agterlike plaaslike marxistiese sekte beskik ook oor so ‘n mantra:
Tydens Lynette Francis se propagandasessie oor RSG vanoggend, kon ‘n mens nouliks verstaan waaroor die drie agterlike regstellingsprofessore praat, so deurmekaar en sinneloos is dit, behalwe dat universiteite die plig het om die samelewing “te verander”.
Nou daar het jy dit: die marxistiese mantra van die werfbobbejaan: revolusie, en nogmaals revolusie. Marx en Engels se doktrine van maatskaplike omwenteling deur geweld en ontwrigting. Mens sou dit ook Trotski se “permanente revolusie” kon noem. Dit maak nie saak of die universiteite in duie stort, afgebrand word of terug na die toordokter en sy dolosse van Oerafrika “gedekoloniseer” word nie, solank dinge “verander”, is dit goed. Pol Pot of Mao of Robert Mugabe selfs, sou dit hiermee eens wees.
Sedert ek as tweedejaarstudent by Wits destyds ‘n lesing met die titel “Marx is dead” georganiseer het, verkeer ek in opstand teen die marxisme. Dit loop so half in my familie, want my pa wat in die 1940s by Wits was, het my as kind vertel hoe hy gepoog het om die twee aartskommuniste Joe Slovo en Harold Wolpe se idees op die kampus te bestry.
Die ongelukkige is nou: Daniel Roodt snr. en ek, Daniel Francois Roodt, het misluk en die Slovo-Wolpe-Mandela-faksie het gewen. Maar dis nie te sê ons behoort die Muur van Propaganda wat in ons land met ons eie belastings gebou is te aanvaar nie! Daardie Muur is bedoel om ons in te kerker in ‘n klein wêreldjie van vooroordele, anglisismes en linkse slagspreuke. Ons word gesensureer, afgedank en deur die Menseregtekommissie (watter Orwelliaanse benaming is dit nie!) gejag. Óf jy konformeer en aanvaar die Rooi Geloof, óf daar sal met jou gal gewerk word.
Iewers in die toekoms gaan elke vuige “professor” wat plaasmoorde, grondonteiening, antiwit rassisme, kortom totalitêre kultuurmarxisme, in ons land afgedwing of bevorder het, strafregtelik vervolg en ná die uitdiening van hul vonnis, van hul burgerskap gestroop en deporteer word. Slegs wanneer ons geliefde Republiek — oor drie dae is dit juis Republiekdag en vive la république! soos die Franse sê — van lae-IK-fanatici ontslae geraak het, sal ons weer vordering as die mees welvarende en ontwikkelde staat in Afrika kan maak.
Intussen moet ons ons verset teen die huidige oorheersing, veral deur werfbobbejane wat hulself “professore” noem. Lynette Francis behoort summier in die pad gesteek te word, want met haar onverdunde en aanstootlike propaganda oortree sy elke uitsaaikode wat daar mag bestaan. Sy dra niks by tot enige debat of beter begrip nie. Ons betaal haar salaris wat sy en die korrupte kaders van die ANC-terroristebewind elke dag uitmors.
Om “professor” Rudi Buys se sektariese linkse geteem uit een of ander Sowjeteggokamer aan te hoor, is genoeg om jou jou ontbyt in die naaste lugsakkie te laat verloor. Wie gee ‘n sot soos hy die reg om ons met sy gebrek aan insig en goeie Afrikaans oor die lug te kom terroriseer, van die Limpopo tot by Kaap Agulhas?
Dit is tyd dat die skrander Afrikaner begin om sy stem dik te maak teen die dommes, die gekooptes, die verraaiers en verlooptes. Al moet ons ‘n klag by die Uitsaaiklagtekommissie lê oor elkeen van Lynette Francis se programme, petisies met tienduisende name aan die SAUK stuur, of selfs internasionale organisasies betrokke kry om dié afskuwelike propaganda te laat end kry, moet ons dit doen.
Daar bestaan deesdae ‘n hele paar lande in Europa met regerings wat ons moontlik behulpsaam kan wees met so ‘n internasionale aksie rondom RSG en die libdiote se ystergreep op ons nasionale radiostasie. Ná alles, selfs al is ons deur die ANC-SAKP verower, soos hulle so dikwels spog, verkeer hulle steeds as veroweraar en besetter van ons land onder die verpligting om ons toe te laat om ons taal en kultuur uit te leef.
Lynette Francis twiet net in Engels. Sy verkies Engels. Eintlik ís sy Engels. Dieselfde geld elkeen van haar onnosele ekstreemlinkse gaste met hul mantra oor revolusie, transformasie, verafrikanisering, dekolonisering en verandering.
Ons is siek en sat vir oorheersing. Lynette Francis moet bedank en sy moet haar hele bende, Piet Croucamp, Christi van der Westhuizen en ander malles wat sy aan ons opdring, saam met haar vat. Hulle moet sommer vroegtydig landuit voetsek, terug na hul geliefde Engeland toe. Of dalk Kuba. Moontlik word hulle Spaans beter as hul Afrikaans; dit maak in elk geval nie saak nie. Ons gee nie om nie. Dis nie ons mense nie. Soos Koos Kombuis, het hulle uit die volk bedank. En die Here weet, ons het hul bedanking met vreugde aanvaar!
Ons stel nie belang in jul psigiese of spraakprobleme nie. Ons wil opgevoede, wellewende, belese, ingeligte mense wat sprankel van idees hoor.
Skrander Afrikaners, nie vulgêr-marxistiese werfbobbejane nie.
Jeremy Vearey (gebore in 1962) roem daarop dat hy ‘n MK-vegter (oftewel terroris) was wat tronkstraf op Robbeneiland uitgedien het. In ‘n normale samelewing sou sy misdadige verlede hom gediskwalifiseer het om enige hoë pos te beklee. Sedert 1994 word diesulkes egter as helde vereer en het sommige van hulle tot in die hoogste pos, dié van staatshoof, gevorder, met katastrofiese gevolge. ‘n Mens sou dink dat veral die polisiediens nie ‘n geskikte terrein vir die ontplooiing van oudmisdadigers is nie, maar dit is juis in die polisie waar Vearey deur die ANC-bewind in hoë poste aangestel is. Daar word blykbaar onder meer geredeneer dat diegene wat eerstehandse ondervinding van misdaad het, misdaad ten beste kan bestry. Dit kom neer op die mistasting dat ‘n blinde die geskikste persoon is om ‘n blinde te lei. Soos Samuel Johnson (1709-1784) dit gestel het: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The life of Samuel Johnson, London: Everyman, 1992, vol 2, p 527).
Ek skryf na aanleiding van Vearey se boek, Jeremy vannie Elsies (Kaapstad: Tafelberg, 2018, 182p, R275; Amazon Kindle $23). Elsies verwys na Elsiesrivier, tradisioneel ‘n woonbuurt vir bruin mense in die Kaapstadse metropool. Daar word ook verwys na die naby geleë en eens blanke woonbuurt Tiervlei (deesdae Ravensmead) se Connaught-straat (Kindle 147), waar ek my eerste twee lewensjare in my ouers se huis gewoon het. In ‘n onlangse rubriek het ek na hierdie boek verwys toe ek vertel het hoe die Britse M16-geheimediens die lyfwagte van Nelson Mandela opgelei het en hulle daarna toegelaat is om openlik en ongehindered wapens, ammunisie en ander toerusting, wat in terreur gebruik kon word, die land in te smokkel (Praag 13.05.2018). Dit het in 1990 gebeur. Die vraag is dus in hoeverre daar reeds in hierdie vroeë stadium van grondwetlike onderhandelinge deur die blanke politieke bewind aan swart mag oorgegee is.
Die soort verkeerde (of slegte?) geselskap waarin die lesers van hierdie boek hulle bevind, blyk van die begin af uit die onkiese taal wat gebruik word, bv wanneer vertel word hoe Vearey as “sesjarige kaalvoet klonkie” (8) die duikweg vir blankes by Parow-stasie wou gebruik, deur ‘n blanke (polisieman) verhoed word om dit te doen en hierdie blanke deur Vearey se ma en medebruines uitgeskel word. “As jy hom nie nou los nie, steek ons jou vrek, jou fokken Boer!” (21). “Het djy gesien hoe haloepe daai fokken Boer! … Soek kak met ôs vandag en jhulle is amal witbene!” (26); dus die blankes, bv die Portugese vishandelaars wat die blanke (polisieman) wou help, word met die dood gedreig. Vearey se ma was later ook hardegat met die blanke bestuurder van die klerefabriek waarin sy gewerk het (52). Geen wonder dat sy mettertyd haar werk verloor het nie (341).
Soos by Jonathan Jansen word sulke beweerde insidente heel moontlik versin of ten minste aangedik. Blankes word deesdae ingeprent dat hulle hulle moet skaam oor (alles in) die verlede en veral apartheid. Die blanke (polisieman) “vaar benoud terug die donker duikweg in” (21). “Die Portugese draai om en kruip verslae terug na Station Fisheries” (26). Na hy uitgeskel is, “vou en prewel” die bestuurder van die klerefabriek “heel bedaard” (52). Die bedoeling is blykbaar om blankes van weleer as bang, skuldige mense voor te stel.
“Klonkie” is volgens die HAT ‘n rassistiese woord. Soos “kaalvoetklonkie” word “treinstasie” as twee woorde geskryf (12), ens. Onkiese Kaapse taal kom algemeen voor: kak (26, 47, 182, 196, 201, 239, 387, 1278, 1283, 1287), hol (332), poep (220), pis (120, 239, 1278), fok (220), fokken (21, 26, 391, 899), fokol (157), befok (239), knaters (414), ballas (682), moer (506, 682, 709, 1911), ens. Vearey verwys self na sy “platvloerse taalgebruik” (446). Hier volg nog ‘n moontlik aangedikte staaltjie ten koste van die (rassistiese) Afrikaners: “Ma [het] altyd gesê … dat hierdie skoene gemaak is met die bloed en sweet van ander ma’s wie vir baie min geld in fabrieke slaaf en waar hulle rondgeorder word deur Boerelaaities” (32). Die gebruik van “wie” pleks van “wat” is een van die irriterende kenmerke van hierdie publikasie, soos blyk uit sommige van die aanhalings wat hier onder volg. Afgesien van die swak taalgebruik is daar talle drukfoute. Die taalkundige en redaksionele versorging van hierdie teks laat veel te wense oor.
“Êrens in haar antwoorde kon ek optel dat daar so ‘n ding is soos ‘n werkersklas wat dubbel onderdruk word deur wit mense onder iets genoem apartheid en dat die unies, gelei deur shop stewards soos Ma, eendag in opstand sal kom en almal bevry” (62). Naas die Boere (die Afrikaanssprekende blankes) is daar die “Limeys” (die Engelssprekende blankes) (62), wat (omtrent) net so sleg is. “Die Limeys en die Boere [het] oor goud en diamante baklei … hulle het dit alles saam met die land geroof” (62). Later beweer Vearey dat die blankes “die land gesteel het” (2326). “Ma is seker een van daardie … shop stewards wat die onderdrukte [Jehova] Getuies in die fabriek gaan verlos van die bose Boere en Limeys en ‘n koninkryk van [kommunistiese] werkers in Suid-Afrika gaan bou” (90).
Vearey se pa sê oor ‘n woonbuurt vir bruin mense: “Daar [is] niks special aan hierdie skiem … nie, dis ‘n fancy dumping ground vir die government se weggooimense” (147). “Pa het my eendag vertel … hoe die Galant- en Vearey-families hulle djaart en huise probeer herbou het nadat hulle onderskeidelik deur die Boere uit Goodwood en Constantia gegooi is” (182). “Pa het my leer vuisslaan, messteek en bylkap” (213). “Ek [het] eendag met ‘n passer en vulpen my weg deur hulle [skoolkinders] gesteek” (492). Sy pa sê: “As djy dit kan help, moet djy nooit vir ‘n Boer of ‘n Limey gaan werk nie, want hulle vat net” (272). Boeta Frank voeg by: “Dié sleg goed hoef nie eens … rêrig te werk nie. Hulle witgeit is mos ‘n standerdtiensertifikaat en ‘n pay slip” (277).
Hierdie aanhalings gee ‘n aanduiding van die soort opvoeding wat Vearey tuis en in die woonbuurt ontvang het. “As jy my vandag vra vanwaar my politieke komvandaan, dan lê dit nie in die teorie van my formele, radikale bewuswording in die tagtigerjare nie. Dit is die groot gidse [sy ouers, familie en vriende] van Elsiesrivier se loopstories wat my deur my komvandaan gelei het” (162). “Hier was dit definitief Ma se werkersklas-vakbondpolitiek en my blootstelling aan Marxisme op hoërskool in die laat sewentigs” wat Vearey ideologies gevorm het (282). Een van Vearey se onderwyseresse was “lid van die Unity Movement se Teachers League of South Africa … en dié se Trotskisme [het] sterk aanklank by Ma se werkersuniepolitiek gevind” (295). Vearey verlustig hom skynbaar in die verwoesting van 1976 “toe Elsiesriver en Tiervlei se strate woes aan die brand is onder verlate busse en afleweringstrokke met gebreekte vensters terwyl polisie se Land Rovers en Ford-vangwaens tevergeefs die onskuldiges [!] probeer vastrek” (502).
“Die 1980-skoolboikot was my 1976” (605). Vearey het toe Marx en Engels se Communist Manifesto gelees (622), asook boeke deur bv Lenin, Trotsky en Fanon (636). Dit is “hier waar ‘n beduidende Marxisties en Afrikanistiese ideologiese inslag saam met my politieke gewaarwording ontkiem het” (641). “Onder al die klip- en petrolbomgooiery by die skool was dit die politieke inhoud van die alternatiewe leerplan, gesamentlik aangebied deur die leerlingraad en verligte leerkragte, wat by my die meeste aanklank gevind het. Hierin het ons ‘n alternatiewe geskiedenis van ons land en die stryd teen kolonialisme en apartheid geleer. Afrikaans se slawe- en inheemse wortels is beklemtoon en Engelse literatuur van Afrika gebore skrywers soos Peter Abrahams en Jimmy la Guma, en ander op die vasteland soos Chinua Achebe en Ngügï Wa Thiong’o is bo dié van Westerse skrywers bevorder om swart trots te koester. Dis in hierdie milieu van Black Consciousness waar ek geleer het van Steve Biko se ‘White racism and black consciousness’-manifes van 1972, van die Unity Movement en hul Declaration of Unity and The Ten Point Programme van 1943 en, tot in minder mate, van die ANC en van die Freedom Charter van 1955” (627). “Ek het my maar wat praktiese verset en politieke mode betref, by Black Consciousness-geledere geskaar. Daar kon ek ten minste my militante self op straat uitleef” (631).
Sport is verpolitiseer, soos wat tot op hede die geval is. “Die South African Council of Sport (SACOS) het die Zozan Skaakklub beheer … ook skool- en klubrugby. Die meeste SACOS-steeksbeheerliggame van sportkodes het ‘n beduidende Trotsky-georiënteerde, Marxistiese inslag gehad vanweë die leierskap se gevestigde Unity Movement-bande. Gevolglik was die engere Trotsky/Unity Movement-leuse wat non-collaboration met die system [met die “Herrenvolk” – 735, 877] gehuldig het, rigied toegepas met SACOS se slagspreuk ‘no normal sport in an abnormal society'” (718). Sedert 1994 lewe ons myns insiens in ‘n hoogs abnormale samelewing waarin sportspanne nie na verdienste nie maar op ‘n rigiede manier en deurslaggewend op grond van ras – ter benadeling van blankes – saamgestel word. Van die gewaande en beloofde “nie-rassigheid” (735) het nog niks tereg gekom nie.
Vearey is van huis uit ‘n Kaapsspreker, maar hy het (tipies) ‘n Engelsonderwyser geword (282). Later vertel hy hoe sy familielede in die nuwe Suid-Afrika verengels het en hulle kinders na Engelse skole stuur (2470). “Ek [het] die wêreld buite Elsiesrivier in suiwer Engels asook in Elsies-spreektaal verken” (290). Dus, anders as in die geval van Engels, kan daar maar met Afrikaans gemors word. Polities byderwets is dít wat deesdae sonder ‘n enkele prominente uitsondering deur Afrikaanstaal- en -letterkundiges en Afrikaansinstansies (soos die Afrikaanse Taalraad en die ATKV) gepredik word. Skynbaar sonder bedenkinge vertrou hulle die toekoms van Afrikaans toe aan die brouseltaal wat deur bruines gepraat word. Hulle gee klaarblyklik voorkeur aan kruipsugtige politiek bo taaloorwegings. Pleks van Standaardafrikaans word meertaligheid deur hierdie elemente bepleit, onder meer omdat Kaaps nie sonder kennis van Engels verstaan kan word nie. LitNet het ontpop as seker die sterkste pleitsbesorger vir Kaaps. Kaaps as geradbraakte Afrikaans funksioneer as uitdrukking van die dislojaliteit teenoor Afrikaners wat in bruin geledere gekoester word en dikwels ook as uittarting van Afrikaners wat ordentlike Afrikaans koester.
“Issie dieselfde Afrikaans vannie Boere nie. Ôs afrikaans is original” (506). “Ma … [het] gemeen … Afrikaans is deur die Boere van ons gesteel en in ‘n vreemde apartheidstaal verander om ons te forseer om die wêreld deur hulle woorde te verstaan en aanvaar. Sy het ons manier van [deurmekaar] Afrikaans en Engels praat as ‘n vorm van rebellie teen hierdie apartheidsafrikaans beskou” (511). En die horisonaal kruipende Afrikaanskundiges onderskryf hierdie houding en karakteriseer Afrikaans as ‘n kombuistaal eerder as om daaraan as ‘n studeerkamer- en voorkamertaal erkenning te gee. Die klem word doelbewus verskuif van die ontwikkeling, uitbouing, vestiging en amptelike en algemene erkenning van Afrikaans (wat feitlik uitsluitlik deur blankes vermag is) na die mistieke en spekulatiewe oorsprong van Afrikaans wat dan polities byderwets aan die Khoi-San en die slawe toegedig word.
Vearey skryf oor drank, dwelms, bendes, smokkelhandel en die “hipermacho geweld” (660) wat daarmee gepaard gegaan het, bv “buitengewone mesvaardigheid” (669) met “Puma-messe of switchbladespringmesse” (669), asook pangas of Okapi’s (665). Vearey was “veglustig” (674, 713), bv “alles het toe in ‘n bloedorgie van steekwonde met skryfpenne, gemoerde blou oë en ballasskoppe ontplof (682). Hy drink buitensporig baie en sit sy dranksug as student aan die Universiteit van Wes-Kaapland voort. Vearey noem homself ‘n “hedonistiese Marxis” (722). Hy het vir die Laer-sekondêre Onderwysdiploma geregistreer omdat hy nie matrikulasievrystelling het nie. Sy studie word moontlik gemaak deur ‘n staatsdiensbeurs. Sover ek weet, is hy die eerste (redelik) bekende bruin mens wat erken dat hy danksy ‘n studiebeurs van die Departement Kleurlingsake naskoolse onderrig ontvang het (691). Die ander bekende anti-blanke elemente in bruin geledere swyg soos die graf hieroor. Hulle verkies om geen erkenning aan die barmhartigheid van die “apartheidsregime” te gee nie, terwyl hierdie studiegeleenthede grootliks deur die blanke belastingbetalers moontlik gemaak is.
In die sosiologie-lesings maak Vearey kennis met die marxisme van die Frankfurt-skool (793). Professor David Atwell vereer en loof hom met 89% “vir my Marxistiese, literêre analise van Charles Dickens se Hard Times” (793). In die wysbegeerte-lesings word hy “intellektueel bekoor” deur die Franse marxiste (797). Hy maak kennis met Van der Poel, Malan en Malan se Afrikaanse 1937-vertaling van Marx en Engels se kommunistiese manifes (802). Dit het hom “tuiser laat voel … in die Marxisme” (797). Vearey maak ook kennis met Paulo Freire se radikale onderwysidees, waarop Russel Botman later as rektor van die Universiteit Stellenbosch sy Pedagogie van Hoop en sy HOOP-projek gegrondves het, sonder dat ‘n haan daaroor gekraai het. Besoeke aan die biblioteek van die South African Committee for Higher Education (SACHED) in Mowbray het Vearey se progressiewe ideologiese ingesteldheid verder gevoed (859).
Vearey was by die Elsies River Youth Movement (ERYM) betrokke waarin die Morawiese Kerk ‘n leidende rol in opstoking teen die blanke regering gespeel het (739). Sy betrokkenheid by hierdie kerkgenootskap “was nie noodwendig die gevolg van geloofsoortuiging nie” (765). “Dit is hier waar ek vir die eerste keer van vryheidsteologie [bevrydingsteologie] gehoor het” (770). “Alan Boesak [is] soms profeties uitgebeeld as ‘n hedendaagse Moses … wie die massas na die beloofde land van die Vryheidsmanifes sal lei” (774). “ERYM was van 1982 tot 1983 die bakermat van waar ek as voetsoolaktivis die breër stryd teen apartheid betree het” (752). In 1983 het Vearey die stigtingsvergadering van die United Democratic Front (UDF) in Mitchellsplein bygewoon (757). Sy militante ongeduld het hom in 1984 ontvanklik gemaak “om gewerf te word vir die MK, die militêre vleuel van die ANC” (757).
“Ek is deur Dawid Fortuin vir MK gewerf ná ‘n Morawiese jeugkamp op Clarkson in die Oos-Kaap” (815). Vearey is blykbaar in Suid-Afrika as MK-terroris opgelei: “Die klem vir ons [het] berus op die bou van MK as ‘n binnelandse people’s army en nie net ‘n struktuur wat in opleidingskampe in ballingskap bestaan nie. Selopleiding in stedelike guerrillavegkuns was dus grotendeels plaaslik en skietoefening met handwapens het in afgeleë, beboste gebiede geskied. Dit was nou behalwe AK47-aanvalsgewere, F1-handgranate, MPM- en SPM-kleefmyne en tuisgemaakte plofstof” (824).
Sy didaktiekdosent het tereg gesê dat Vearey “meer van ‘n aktivis as ‘n onderwyser is” (845). “Meneer Vearey die leerkrag … het reeds aanvaar dat die onderwys ook as dekmantel gaan dien vir sy ondergrondse, revolusionêre werk” (841). “Die onderwys was nie net vir my ‘n beroep en salaris nie, dit was ook ‘n middel tot ‘n revolusionêre doel” (908). “In Januarie 1985 betree ek my eerste onderwyspos by Valhalla Senior Sekondêre Skool in Elsiesrivier” (904). “In die tweede kwartaal word hierdie kritiese bewussyn die dryfveer vir ‘n klasboikot en militante versetaksies op straat onder die slagspreuk ‘liberation now, education later'” (913). “Dit dra by tot die onregeerbaarheid van die apartheidstaat” (917). “Ek word een van daardie geteikende onderwysers wie in die teenwoordigheid van ‘n gewapende melkbaardsoldaat en ‘n polisieman onder dwang moes klasgee” (936).
“Ek werf my eerste matriekkader by Valhalla Sekondêr wie verrassend handig met ‘n pistool is” (940). “As onderwyser ontgin ek ook nou my toegang tot die meer militante skoliere. Dit lewer straatprotes op … Ek was nog altyd sterk oortuig en is dit steeds dat dit die jeug se plig is om in opstand te kom in belang van hulle toekoms” (975). ‘n Blanke Engelse onderwyseres wat in Observatory gewoon het, het Vearey gehelp om “MK-wapentuig wat aan my toevertrou is te versteek” (958). “Binne geledere voel dit soms asof die ANC ons nie vinnig genoeg van wapens, ammunisie en plofstof voorsien nie. En waar dit kort, vul ons dit maar aan met tuisgemaakte plofstofkonkoksies, asook ammunisie uit die polisie en simpatieke kriminele geledere” (980).
Voor die einde van 1985, sy eerste jaar van klasgee, word Vearey as onderwyser geskors (984). In 1987 word hy toegelaat om in ‘n tydelike pos by West End Primêre Skool in Mitchellsplain skool te hou (1020). Na sewe maande word Vearey egter deur die veiligheidspolisie weens terrorisme gearresteer (931, 1043). Verhoorafwagtend in die Pollsmoor-tronk het hy ‘n mes om homself mee te beskerm (1099). Daar word darem op die ystersaaglemme beslag gelê nadat daar reeds met die afsaag van die tralies gevorder is (1215). Enige kos wat Vearey as gevangene verlang, kon uit die tronkkombuis na hom gesmokkel word (1181). Vearey word tot sewe jaar tronkstraf, waarvan vyf jaar opgeskort is, gevonnis en na Robbeneiland oorgeplaas (1247).
Op Robbeneiland skaar Vearey hom by die kommunistiese gevangenes (1310). “Daar is … vir my net een lyn: die ortodokse een van … Marx, Engels en Lenin wat altyd beduidende antwoorde vir onsekere tye bied” (1332). Die soort regering waarmee die ANC in 1994 begin het, is volgens die meningswisseling onder die gevangenes bloot ‘n “oorgangstaat” totdat die Nasionale Demokratiese Revolusie voltrek word (1345) – ‘n mening wat ook deur John Kane-Berman gehuldig word (Praag 23.06.2017). Die ANC sou grondwetlike onderhandelings aanknoop maar (ten spyte van valse beloftes) terselfdertyd die gewapende stryd voortsit: “Wat MK en die gewapende stryd betref, beklemtoon die Harare-deklarasie [1989] dat onderhandeling met die regering nie die teenpool van die gewapende stryd is nie; beide was buitendien altyd as taktiek en nie as doelwitte beskou nie” (1354). Op Robbeneiland was daar ‘n “gemaklike verhouding tussen ANC- en die PAC-kaders” (1314).
Die gevangenes op Robbeneiland het FW de Klerk se berugte toespraak op 2 Februarie 1990 op televisie gevolg (1433); ook die vrylating en toespraak van Nelson Mandela op 11 Februarie 1990 (1442). Op 9 Junie 1990 word Vearey en ander Robbeneilanders vrygelaat (1515). Hulle ontvang toe geld van die International Defense Aid Fund en gratis genees- en sielkundige dienste van “‘n netwerk mediese aktiviste” (1555). Die ANC-aktivis Jakes Gerwel het hulle as rektor hartlik by die Universiteit van Wes-Kaapland verwelkom (1605). Dieselfde is deur die Morawiese Kerk in Elsiesrivier gedoen. Daar is “gepas [!] van ons gepreek as Gideon se geseënde krygers vir geregtigheid wie onstuitbaar voort sal veg om die onderdruktes finaal van die bose magte van apartheid te verlos” (1609). Vearey begin dadelik met die werwing en organisering van lede vir die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (1613). Hy word ‘n lid van die ANC se Departement van Intelligensie en Sekuriteit (DIS) en toegerus met ‘n pistool en AK47-geweer (1627). In 1990 ontvang hy lyfwagopleiding in Zimbabwe, aangebied deur die Britse M16-geheimediens (1631). By sy terugkeer word hierdie Britse instrukteurs toegelaat om openlik en ongehinderd wapens en ammunisie die land in te bring (1640 – Praag 13.05.2018). In 1993 ondergaan Vearey verdere opleiding in Portsmouth, Engeland (1737) en in 1994 in Zimbabwe (1747).
Dit was gewoon dwaas van die NP-regering om die funksionering van die terroristiese UDF as binnelandse vleuel van die ANC toe te laat: In 1990 word daar “meer programmaties besin oor die leidende rol van die UDF op voetsoolvlak, as oorgangsvoorhoede om die momentum van massamobilisasie vir die laaste, deurslaggewende offensief teen die vyand te rig. Hierdie offensief sou dan as werwingsbron ontgin word om die ANC se binnelandse infrastruktuur uit te bou en sodoende ook die mag van die nou herbevestigde, sigbare ANC as hernieude bogrondse voorhoede ten toon te stel” (1461). Vearey verwys na die “politieke geweld tussen Inkatha en die ANC, georkestreer deur die veiligheidsmagte” (1831), met laasgenoemde as die duiwelse derde mag. Dit is grootliks ‘n valse aantyging omdat dit bekend is dat die ANC in 1990/94 onverminderd voortgegaan het om sy politieke teenstanders sover moontlik gewelddadig uit te wis.
In 1992 het Vearey as lid van die ANC se intelligensiediens Kanada besoek. “In Ottawa het ek vir die eerste keer van die begrip gemeenskapspolisiëring gehoor” (1902). “‘n Trotse ‘aboriginal’-amptenaar [het] ewe gemaklik aan my verduidelik dat die ‘aboriginal Indian reservations’ elk hulle eie polisiemag het en dat lede daar uit die spesifieke stam gewerf word, kultuurbelynde polisieopleiding ontvang en dan daar ontplooi word. Volgens hom verseker dit dat stamme die beste diens in hul eie taal, en in lyn met hulle unieke kultuur en stamtradisies, ontvang van beamptes wie beter daar aard. Behalwe dat dit vir my te veel na apartheid se tuislandpolisiemagte gelyk het, was dit die growwe veralgemening dat inheemse beamptes beter in daardie posisies sou aard wat my veral ontgogel het” (1911). Waar ek woon, was daar tradisioneel net blankes en bruin mense. Die polisiestasie het sedert 1994 ontaard in ‘n plek waar daar net (onbekwame) swart beamptes is wat skynbaar net Engels wil verstaan. Die tradisionele inwoners het geen vertroue in hulle nie. Die genoemde Kanadese en die apartheidsopset was vir ons as plaaslike inwoners baie meer aanvaarbaar, maar nie vir Vearey as ANC-aktivis nie.
“Die alledaagse normaliteit [!] van lewe in die Nuwe Suid-Afrika van 1994 vang my heeltemal onkant.* Ek is nou ‘n gewone staatsamptenaar op die nuwe Nasionale Intelligensiediensagentskap (NIA) se betaalstaat” (2042). In 1995 word hy na die polisiediens oorgeplaas (2050). Oud-MK’s soos Vearey word deur die ander (behoorlik opgeleide) polisielede uitgekryt omdat hulle voorkeur by bevordering geniet. “Die onbekaamde rassisme van die onversoenbares kon ek nog hanteer omdat hulle ten minste eerlik hieroor was en jy ten minste wis waar jy met hulle staan. Maar hierdie versluierde skynheiligheid van dié wie saam met die wolwe sowel as die hase gehardloop en nou wil voorgee dat hulle ons altyd in die gees ondersteun het, ontroer diep” (2085). “In 1996 … doen ek ‘n speuderskursus vir spesialiseenhede by die polisiekollege in Paarl … Dis my eerste kursus in die nuwe SAPD” (2203). Daarmee bevestig Vearey eintlik dat hy in ‘n (hoë) pos in die polisiediens op grond van sy MK-“status” aangestel is, sonder dat hy die nodige opleiding in polisiëring ondergaan het. Die kursusse in polisiëring wat in die Paarl aangebied word, is “alles in Engels” (2212). Dit toon hoe radikaal die polisiediens, wat tydens die blanke bewind oorwegend Afrikaans was, deur die ANC-regering getransformeer is. In die boek Menseregte vir die polisie beweer die (kruipsugtige Afrikaanse) outeurs, Francisca Nel en Jan Bezuidenhout, dat die polisiediens tot 1994 “‘n tipiese koloniale polisiemag” was (2224).
[* Dit laat my dink aan Arno Gruen se boek, The insanity of normality: Toward understanding human destructiveness (Berkeley: Human Development Books, 1992/2007). Volgens Gruen, ‘n sielkundige, voed selfhaat mense se gewelds- en vernietigingsdrange. Hierdie haat kan uiteraard op ander mense gerig word. Geweld en vernietiging is (histories) inherent aan die ANC, gevolglik kan daar kwalik van hom verwag word om ‘n normale samelewing tot stand te bring.]
Helen Zille het in haar outobiografie die aandag gevestig op hoe die polisie deesdae ANC-politiek openlik bevorder en die bedrywighede van die opposisie doelbewus belemmer (Praag 13.05.2017). As polisiebeampte is Vearey deel hiervan: “Bendegeweld op die Kaapse Vlakte en bande tussen bendeleiers en plaaslike politikusse en lede van gevestigde politieke partye pla, veral [!] in gebiede waar bendelede ANC-aktiviste doelbewus teister en ANC-verkiesingswerk belemmer” (1951).
Vearey skryf oor die Shoprite-bomontploffing in Worcester in 1996 waarby ‘n blanke bomplanter betrokke was (2229). Hy swyg egter oor die talle soortgelyke dade en erger wat deur die UDF/ANC gepleeg is. Hy lys ook nie die terreurdade waarby hy betrokke was en op grond waarvan hy tronkstraf uitgedien het nie. Wanneer Vearey oor sy lewenswyse in die jare tagtig tot 1994 besin, dink hy dat sy “keuses en dade geregverdig was” (2036). “Ek bly ‘n onvoltooide tapisserie waarin die goed, die sleg en die grys ewewigtig [!] in my wording saamgevleg is” (2494).
Madeleine Albright (gebore in 1937) was die Amerikaanse minister van buitelandse sake (1997-2001). In ‘n vorige rubliek het ek geskryf oor haar skandalige inmenging in die sake van Bosnië, Kosovo en Serwië, wat bombardering deur NAVO ingesluit het (Praag 12 Mei). Vandag skryf ek na aanleiding van haar jongste boek, Fascism: A warning (London: William Collins, 2017, 283p; Amazon Kindle $17,24).
“Fascisme” word graag as ‘n skelwoord teen konserwatiewes en regses gebruik. In werklikheid is die betekenis van die term so plooibaar dat dit ook op linkses, insluitende ANC-lede, van toepassing gemaak kan word en in selfs groter mate op die EFF. Albright gaan nie verhelderend met haar gebruik van die term om nie, gevolglik skenk ek eers aandag aan die betekenisse wat aan fascisme geheg word.
William Ebenstein
In my jeug was William Ebenstein* se boek, Today’s isms: communism, fascism, capitalism, socialism (Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1954/1965, 248p) een van die aanbevole handboeke. Wat opval, is dat die teks oor fascisme baie korter as dié oor die ander drie ismes is omdat dit moeiliker is om fascisme in duidelik eiesoortige besonderhede te karakteriseer. Ebenstein skryf: “Stripped to its essentials, fascism is the totalitarian organization of government and society by a single-party dictatorship, intensely nationalist, racialist, militarist, and imperialist” (p 100). Hy noem dan vier lande wat fascisties geword het: Italië in 1922, Duitsland in 1933, Japan paaiementsgewys in die 1930’s en Argentinië in 1943. Hierby kan Portugal (in 1933) en Spanje (in 1939) gevoeg word.
[* Ebenstein beïndruk nie deurgaans met sy kennis of insig nie. Oor die voor-1994 Suid-Afrika skryf hy: “Democracy as known before no longer exists in South Africa, for example: racialism and democracy just do not mix. The racialism that started out in South Africa to be directed solely against the Negroes later turned against the Indians, and finally took in the whole English-speaking part, nearly one-half, of the white population” (125). Die ANC-bewind is egter ‘n sprekende voorbeeld van die vermenging van rasbeheptheid en demokrasie. Verder, tydens die blanke bewind het die blanke kiesers in groter mate die voordele van demokrasie geniet as tydens ons huidige sogenaamde “jong demokrasie”, waarmee daar deesdae geïmpliseer word dat daar voor 1994 plaaslik geen demokrasie was nie. Apartheid is ook nie ten koste van Engelssprekende blankes bedryf soos Ebenstein te kenne gee nie.]
Ebenstein klassifiseer “communism and fascism on the totalitarian side, capitalism and socialism on the democratic” (v). In die praktyk kan sosialisme egter baie van die kenmerke van kommunisme aanneem, soos tans in Suid-Afrika. In sowel Italië as Duitsland het fascisme uit sosialisme ontwikkel. Kommunisme word dikwels as uiters links en fascisme as uiters regs gekarakteriseer, maar dit volg nie dat hulle heeltemal verskillend is nie omdat talle ooreenkomste uitgewys kan word: “The fascist theory and practice … are not so different from those of communism” (117). Daardie vier ismes van Ebenstein is vloeibare begrippe, soos bv Jonah Goldberg aantoon in sy boek, Liberal Fascism: The secret history of the Left from Mussolini to the politics of meaning (Penguin, 2009, 492p; Amazon Kindle $15,69): “It is modern progressivism – and not conservatism – that shares the same intellectual roots as fascism.”
Wat plaaslik nodig is, is dat ons nie net bedag moet wees op die ANC-regering se sosialisme wat neig om kommunisme te wees nie, maar dat ons ook die fascistiese kenmerke van die ANC moet waarneem. Let bv op na die rol wat “the personal magic of one man” (Ebenstein 101) – Mussolini, Hitler, Mandela – kan speel. Hiervoor is “mass support (not necessarily majority support)” (101) nodig. Die meerderheid kiesers se stemme kan met propaganda, intimidasie en geweld verkry word, dus: “A small minority … is capable of understanding what is best for the whole community” (112). “The objective of the corporate [fascist] state is the power of the state rather than the welfare of the individual” (118). “The very existence of an authoritarian mass movement like fascism depends on the desire of many persons to submit and obey” (106).
“The totalitarian fascist state either denies that there are divergent social interests (abhorring as it does the notion of variety, especially in the form of departures from state-imposed uniformity), or, if it half-heartedly concedes the existence of divergent social interests, it resolves such differences by force … communism is the totalitarian way of industrializing a backward society; fascism is the totalitarian method of solving conflicts within an industrially more advanced society” (102). Suid-Afrika huisves sowel onontwikkelde as ontwikkelde sektore. Wesenlike verskille by mense word deur die ANC ontken. Daar is sensitiwiteit uitsluitlik vir die belange van swartes, gevolglik moet bv onderrig feitlik uitsluitlik in hulle voorkeurtaal, Engels, aangebied word. Welvaart moet (sonder teenprestasie) gedeel word, gevolglik kan blankes se eiendom sonder vergoeding gekonfiskeer word, ens. “The fascist economy is … state-controlled” (117); dink aan bv swart ekonomiese bemagtiging. Fascisme (en die ANC) “is totalitarian in its objective: to control all phases of human life” (114). In hierdie sin was daar geen bevryding in 1994 nie.
Adolf Hitler
Ebenstein noem dat “the absence of a universally recognized authoritative statement of fascist principles is not total” (109). Daar is bv Adolf Hitler (1889-1945) se wydlopige Mein Kampf (1925-1927) en Mussolini se bondige The doctrine of fascism (1932). Soos uit die boektitel blyk, is Hitler, soos die ANC, gepreokkupeer met die “struggle”. Nêrens in Hitler se boek word ‘n definisie of kortbegrip van fascisme of naziïsme gegee nie, onder meer omdat sulke begrippe toe nog nie bestaan het nie, hoewel hy reeds in 1919 lid van die Nazi-party geword het. In sy boek blyk Hitler se oordele en vooroordele duidelik en dit skep ‘n bepaalde ideologiese klimaat, wat later al hoe duideliker in sy gedrag neerslag gevind het. Hy was bv sterk teen kommuniste en Jode gekant. Ek het destyds my eksemplaar van Mein Kampf (London: Hutchinson, 1933/1977, xlviii, 629p) van voor tot agter gelees en dit nou weer deurgegaan, maar daar is nie ruimte om hierdie teks hier in besonderhede te bespreek nie. In ander lande is Mussolini se meer gematigde weergawe van fascisme eerder nagevolg. Van belang vir Praaglesers is wat Hitler (“I am no ‘pacifist'”, p 144) van die Anglo-Boere-oorlog skryf: “The Boer War was like summer lightning to me. Every day I waited impatiently for the newspapers and devoured dispatches and news reports, happy at the privilege of witnessing this heroic struggle even at a distance” (145).
Benito Mussolini
Benito Mussolini (1883-1945) word gewoonlik as die grondlegger van fascisme beskou. “Units called fasci di combattimento (combat groups), from the Latin fasces, were originally established to oppose communism. The fascist party, the Partitio Nazionale Fascista, controlled Italy 1922-1943″ (Collins World Encyclopedia, 2003, p 332). Soos kenmerkend van die ANC skryf Mussolini: “Fascism … conceives of life as a struggle” (The doctrine of fascism, 1935/2014, 72p; Amazon Kindle $1.14, 62). In sy boek klits Mussolini Ebenstein se vier ismes heeltemal deurmekaar en daar is baie teenstrydighede. Maar let vervolgens op hoe hy soms dieselfde leerstellings as die ANC aanhang en ander kere die teenoorgestelde. “Anti-individualistic, the Fascist conception of life stresses the importance of the State and accepts the individual only in so far as his interests coincide with those of the State … It is opposed to classical liberalism” (Kindle 93). “Fascism stands for liberty, and for the only liberty worth having, the liberty of the State and of the individual within the State” (99).
“Fascism is totalitarian and the Fascist State – a synthesis and a unit inclusive of all values – interprets, develops, and potentates the whole life of a people. No individuals or groups … [are] outside the State. Fascism is therefore opposed to Socialism to which unity within the State is unknown, and which sees in history nothing but the class struggle. Fascism is likewise opposed to trade unionism as a class weapon” (105). Mussolini raak soms liries-idealisties: “Fascism is … opposed to that form of democracy which equates a nation to the majority, lowering it to the level of the largest number, but it is the purest form of democracy if the nation be considered as it should be from the point of view of quality rather than quantity, as an idea, the mightiest because the most ethical, the most coherent, the truest, expressing itself in a people as the conscience and will of the few, if not, indeed, of one, and ending to express itself in the conscience and the will of the mass, of the whole group ethnically molded by natural and historical conditions into a nation, advancing, as one conscience and one will, along the self same line of development and spiritual formation. Not a race, nor a geographically defined region, but a people, historically perpetuating itself; a multitude unified by an idea and imbued with the will to live, the will to power, self-consciousness, personality” (116).
“It is the State which creates the nation, conferring volition and therefore real life on a people made aware of their moral unity” (125) – dink aan hoe die ANC ‘n nasie probeer bou op grond van gewaande hoë moraliteit, gebaseer op sogenaamde onreg in die verlede, met net swartes in die gedagte. Fascisme “is evidence of a fighting spirit which accepts all risks” (225). “Fascism carries [an] anti-pacifistic attitude” (221). “War alone keys up all human energies to their maximum tension and sets the seal of nobility on those peoples who have the courage to face it” (218) – vandaar struggle-helde, ikone en talle volksvaders en -moeders. “Peace at all costs are incompatible with Fascism” (218).
“Fascism denies that numbers, as such, can be the determining factor in human society … it asserts the irremediable and fertile and beneficent inequality of men who cannot be leveled by any such mechanical and extrinsic device as universal suffrage” (251). “In rejecting democracy Fascism rejects the absurd conventional lie of political equalitarianism, the habit of collective irresponsibility” (273). Fascism word vervolgens gedefinieer as “an organized, centralized, authoritarian democracy” (278). “Fascism is definitely and absolutely opposed to the doctrines of liberalism” (278).
“We are free to believe that this is the century of authority, a century tending to the ‘right’, a Fascist century. If the 19th century was the century of the individual (liberalism implies individualism) we are free to believe that this is the ‘collective’ century, and therefore the century of the State” (319). “For Fascism the State is absolute, individuals and groups relative” (331). “The Fascist State is … not reactionary but revolutionary” (360). “The individual exists only in so far as he is within the State and subjected to the requirements of the State and … as civilization assumes aspects which grow more and more complicated, individual freedom becomes more and more restricted” (543).
Gleaves Whitney
In American conservatism: An encyclopedia (edited by Bruce Frohnen and others, Wilmington: Intercollegiate Studies Institute, 2006, 1000p; Amazon Kindle $11,49) is daar ‘n artikel oor fascisme geskryf deur Gleaves Whitney. “The word ‘fascism’ was coined by Mussolini. It derives from the Latin fasces, referring to the bundle of rods and projecting ax-head that in antiquity was carried before Roman consuls as a sign of state authority. The rods symbolized social unity; the executioner’s ax, firm political leadership” (Kindle 8592). “Fascism is characterized more by a common ethos than a consistent political philosophy … Fascist parties showed implacable hostility toward parliamentary democracy, egalitarianism, and the values of the liberal Enlightenment … To secure control of a people, fascists advocated one-party rule by an elite, the use of secret police to eliminate dissent, strict control over the media and unquestioning obedience to a charismatic leader. To incite enthusiasm for their rule they made appeals to youth and promoted a cult of violence” (8597). Dink aan die rol van bv die ANC-jeugliga en die EFF.
“Scholars have long debated the extent to which fascism was the outgrowth of the Left or Right … [Leon] Trotsky [1879-1940] himself recognized that ‘Stalinism and fascism, in spite of a deep difference in social foundations, are symmetrical phenomena. In many of their features they show a deadly similarity'” (8613). “Indeed, many scholars see not just Stalinism but Marxist-Leninism as a totalitarian cousin to fascism. It would thus be misleading to place Marxism and fascism at opposite ends of the Left-Right political spectrum. Mussolini, after all, began his political career as a socialist, and his mature fascist doctrines bear the unmistakable stamp of Marx, [Georges] Sorel [1847-1922], and Lenin” (8618). “‘Nationalism plus Socialism equals Fascism,’ a formula that reveals fascism’s affinity with the Left. Even the word ‘Nazi’ has a leftist connotation, derived as it is from the full party title, the National Socialist German Workers’ Party (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei)” (8623).
“Communism would exit the world stage revealed for what it truly was: fascism, without fascism’s ability to make the trains run on time” (Robert D Kaplan, Balkan ghosts: A journey through history, London: Papermac, 1994, p 76).
Madeleine Albright
Albright het reeds ses boeke gepubliseer, maar nie sonder uitgebreide hulp van haar navorsers nie. In haar jongste boek (genoem in die eerste paragraaf hier bo) is dit vir die kritiese leser gou duidelik dat hierdie linkse Jodin die vloeibaarheid van die begrip fascisme misbruik om by uitstek een van haar politieke vyande, Donald Trump, te diskrediteer. “‘Fascist’ was the most versatile of insults” (Kindle 1128). Die waarskuwing in die newetitel van die boek is dus veral teen Trumpisme gemik. “The herd is moving in a Fascist direction” (3408). Fascisme word deur Albright as veral ‘n regse verskynsel vertolk, wat doelbewus eensydig is. Maar dit help haar om die aansien van Trump en ander mense wat sy as polities regs beskou, skade aan te doen deur hulle oortuigings en optrede verdag te maak. “To use the term ‘Fascist’ is to reveal oneself. For those on the far left, virtually any corporate bigwig fits the bill. To some on the not-so-far right, Barack Obama is a Fascist – in addition to being a Socialist and a closet Muslim” (153).
“Why, this far into the twenty-first century, are we once again talking about Fascism? One reason, frankly, is Donald Trump. If we think of Fascism as a wound from the past that had almost healed, putting Trump in the White House was like ripping off the bandage and picking at the scab … we [Americans] have not had a chief executive in the modern era whose statements and actions are so at odds with democratic ideals” (110). “The shadow looming over these pages is, of course, that of Donald Trump … Trump is the first anti-democratic president in modern US history” (3403). “What separates Trump from every president since the dismal [Republican Party] trio of [Warren] Harding [1921-1923], [Calvin] Coolidge [1923-1929], and [Herbert] Hoover [1929-1933], is his conception of how America’s interests are best advanced. He conceives of the world as a battlefield in which every country is intent on dominating every other” (127). “Presidents from Roosevelt to Obama have sought to help allies protect themselves and to engage in collective defense against common dangers” (137). “America, the rock against which Fascism crashed in the last century, may have begun to slide” (1654).
Albright is ‘n dosent aan Georgetown University in Washington DC. Oor fascisme skryf sy: “There are no fully agreed-upon or satisfactory definitions” (159). Volgens haar studente is fasciste “nationalist, authoritarian, anti-democratic” en “almost always considered right-wing, arguing, ‘Stalin was as much a Fascist as Hitler’ … Fascism is often linked to people who are part of a distinct ethnic or racial group” (164). “My students remarked that the Fascist chiefs we remember best were charismatic” (175). “The more painful the grounds for resentment, the easier it is for a Fascist leader to gain followers by dangling the prospect of renewal or by vowing to take back what has been stolen” (180), bv grond/plase.
Albright gebruik haar boek om enersyds haar dade te regverdig en andersyds haar kennis van internasionale sake uit te stal. Oor Suid-Afrika skryf sy: “Nelson Mandela – another prisoner who became president – engendered hopes of a regional renaissance” (98). Sedert 1994 was daar egter nie sodanige oplewing in Suider-Afrika nie en in Suid-Afrika is daar onmiskenbaar agteruitgang. Albright was voorheen die vise-voorsitster en tans die voorsitster van die National Democratic Institute (NDI), gestig in 1983, in Washington DC. “NDI was … present during the historic 1994 election in South Africa that brought down the curtain on apartheid” (1522). “Mandela and many other memorable leaders have found in righteous [!] indignation the psychological edge they needed to endure years of doubt and trial” (1748).
Hoe en wat Albright is, kan uit die volgende passasie oor Mandela afgelei word: “His crime was to oppose the racist oppressors who had secured a monopoly on power and privilege in his country. The courageous dissident had a profound cause for grievance, a legitimate reason for bitterness, and thousands of days behind bars to cultivate hate. Instead he chose to spend time learning about the people who had put him in jail – the Afrikaners. He studied their language, history, resentments, and fears. When the long-awaited day came and he was finally released, Mandela not only understood those who had thrown him into prison; he was able to communicate with them, find common ground with them, forgive them, and – most astonishingly – lead them. As president, Mandela pushed back against the many in his party who wanted immediate justice for the multitude of wrongs done to members of the anti-apartheid movement. He appointed a Truth and Reconciliation Commission that received testimony from all sides. Unlike so many, he found the trappings of high office eminently resistible and refused to stand for a second term … [Abraham] Lincoln and Mandela each fought with monsters [!]; neither became one” (3479). “We cannot, of course, expect every leader to possess the wisdom of Lincoln or Mandela’s largeness of soul” (3497).
Die volgende definisie word verskaf: “To my mind, a Fascist is someone who identifies strongly with and claims to speak for a whole nation or group, is unconcerned with the rights of others, and is willing to use whatever means are necessary – including violence – to achieve his or her goals” (208, ook 3397). Die definisie is so breed of vaag dat sowel die ANC as die EFF hiervolgens fascisties is. Die EFF se rooi klere herinner aan die volgelinge van Mussolini se swart hemde en dié van Hitler se bruin hemde. Wanneer ANC- en EFF-politici van “the people” of “nation” praat, word swartes bedoel en die regte van blankes geïgnoreer. Geweld is skering en inslag van albei hierdie politieke partye.
Albright noem dat daar ná die Tweede Wêreldoorlog “Soviet-style Fascism” in haar geboorteland Tsjeggië was (1182). “The Soviet Union in this period continued to exhibit many of the classic symptoms of Fascism” (1261). Sy besin in meer besonderhede oor die verhouding fascisme/kommunisme: “Fascism and Communism were opposites, but the contrast is more complicated” (1133). Vir die fascis Mussolini “‘the State is all-embracing’ … in so doing, he acknowledged its overlap with Communism … Both Fascism and Communism had utopian aspirations … The Nazis sorted humans based on nationality and race; to Communists, the key determinant was class” (1133) terwyl stamverwantskap ‘n groot rol in die politiek van swartes speel. “Communists insisted that national identity was irrelevant” (1144). Die ANC verwater nasionale identiteit deur die plaaslike swartes se rasidentiteit met die res van swart Afrika te beklemtoon. “Like the Nazis, the Communists sought to shape the minds of citizens by owerwhelming their senses with propagandistic spam” (1155). Insgelyks wil die ANC met propaganda al hoe meer die inwoners/kiesers se denke beïnvloed en hulle uitdrukkingsvryheid aan bande lê.
Oor Mussolin skryf Albright: “Justice, he said, could be obtained only through violent struggle. Revolution was essential” (272). Nelson Mandela het gewelddadige revolusie herhaaldelik bepleit ter regverdiging van sy stigting en aktivering van die MK-terreurbendes. In die plek van Mandela se hooggeligte gebalde vuis het Mussolini “a Roman salute” gebruik (358, 826). Hitler het ‘n soortgelyke arm- en handgebaar gehad: “a stiff-armed salute” (508). Die Mandela-saluut wek egter ‘n meer militante en gewelddadige indruk as dié van Mussolini en Hitler. Mussolini het as “Il Duce” bekend gestaan (359), Hitler as “der Führer” (535) en Mandela as “Madiba”.
Van Mussolini word gesê: “He had not learned which spoon or fork to use at a social dinner”(415). Mandela skryf: “I was still used to eating at home, where we did not use a knife and fork” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 28). “In the [Italian] countryside, Socialist peasants claimed the land they had long been tilling, sometimes murdering estate owners to spread terror and settle personal scores … and seize and redistribute land” (Albright 294). Grondbesetting en plaasmoorde is kennelik nie eers ná 1994 in Suid-Afrika uitgevind nie. Mussolini het Hitler se rasideologie, bv anti-semitisme, aanvanklik verwerp (646). Hitler het in “a master Nordic race” geglo (646), asook in “the racial inferiority of Mediterranean peoples” (663), wat die Italianers ingesluit het. In 1938 is Mussolini tot Hitler se anti-semitisme bekeer (1056). Soos Mandela was Mussolini uiters militant: “War is to a man what motherhood is to a woman” (686).
In 1933 Hitler “assumed power not via popular acclaim but because he commanded the most violent gangs” (448). Toe die ANC in 1994 die politieke beheer in Suid-Afrika oorgeneem het, was dit onder meer te wyte aan die geweld wat hy vanaf veral 1984 tot 1994 gepleeg het. Anders as in Nazi-Duitsland het die ANC aanspraak op meerderheidsteun by die kiesers gemaak na ‘n chaotiese verkiesing waarin bv baie ongeletterdes en oningeligtes geïntimideer is om vir die ANC te stem. Hitler het sy magsoorname “a legal revolution” genoem (552). Die eerlose magsoorgawe aan die ANC is deur Allister Sparks in die titel van sy 1994-boek ‘n “negotiated revolution” genoem. Soos in Suid-Afrika onder ANC-bewind (bv swart ekonomiese bemagtiging) het Hitler spoedig begin met “share-the-wealth measures directed at the rich” (491). Oor die Nazi-gepeupel word gesê: “In the cities, they wanted jobs; in the countryside, land” (569). Hierdie soort bakhandstanery is oorbekend in die nuwe Suid-Afrika. “Hitler told his fellow Nazis, ‘The Constitution only maps out the arena of the battle, not the goal … once we possess constitutional power, we will mold the state into the shape we hold to be suitable'” (1532). Op ‘n soortgelyke manier beskou die ANC die 1996-Grondwet bloot as ‘n manier om onder die dekmantel van demokrasie die politieke mag te bekom en die Grondwet daarna na goeddunke te hervertolk (bv eiendomsreg) en te verander. Die moontlikheid van ‘n eenpartystaat word nie uitgesluit nie.
Albright skryf: “All humans are of equal worth. This generosity of spirit – this caring about others and about the proposition that we are all created equal – is the single most effective antidote to the self-centered moral numbness that allows Fascism to thrive”(933). In werklikheid is die gelykverklaring van alle mense geen teenmiddel teen fascisme nie. Ekonomies is die sakeman of nyweraar heelwat meer werd as die werklose plakker. Mense word op dieselfde manier gebore, maar dit volg nie dat hulle gelyk geskape is nie. Byvoorbeeld, selfs in dieselfde gesin kan kinders hemelsbreed verskil, bv wat intelligensie of ander talente betref. Gelyke stemreg maak nie mense terselfdertyd in ander opsigte gelyk nie – soos Mussolini (251 hier bo) tereg opgemerk het.
Albright spoor fascistiese kenmerke by baie staatshoofde en ander politici op, bv by die Amerikaner Joseph McCarthy (1277), Hugo Chávez in Venezuela (1671), Recep Tayyip Erdogan in Turkye (1889), Vladimir Poetin in Rusland (2128), Viktor Orbán in Hongarye (2355) en Kim Il-soeng, Kim Jong-il en Kim Jong-oen van Noord-Korea (2661). Al die regse politieke partye in Europa (“goose-stepping right-wingers” – 3215) is volgens Albright ‘n teelaarde vir fascisme met “such sentiments as ‘White Europe’ and ‘Refugees Out'” (2536).
Hoofstuk 15 word in die konteks van fascisme gebruik om allerhande besware teen Donald Trump as persoon (bv “his country-club lifestyle” – 3164) en sy beleid te opper, bv “America First is a slogan with a past” (3000). Trump het in die VN gesê: “I will always put America first, just like you, as the leaders of your countries, will always and should always put your countries first” (3011). Dit is immers wat Albright ampshalwe vir Amerika probeer doen het. Barry Hertzog se beleid was: Suid-Afrika eerste – nie Brittanje nie. In soverre die ANC se beleid (swart) Afrika eerste is, is dit onverdunde dwaasheid.
“Trump has attempted to fulfill campaign promises that he should never have made … squandering resources on the Mexico wall; trying to ban Muslim immigrants” (3073). “I continue to believe that the United States banked enough international goodwill in the interval between George Washington and Barack Obama to recover from the present embarrassment” (3078). “Years from now, we may look back on Trump as a onetime oddity who taught us a lesson we will not forget about the quirks of democracy” (3247).
Omdat Albright self ontworteling ervaar het, kom sy met die volgende sinvolle opmerkings vorendag: “The identification we feel toward the places where we live or were born can give us an anchor in a chaotic world and strengthen our connections to family, community, and the generations that preceded and will follow us. At the best, such feelings are a celebration of culture and all that comes with it in the form of literature, language, music, food, folktales, and even the wildlife we associate with our homelands” (1356). Maar het Albright hierdie sensitiwiteit in haar besluite oor bv Kosovo and Serwië geopenbaar? Dit is onwaarskynlik dat Albright enige simpatie met ons as Afrikaners het wat onverdiend en op die allerskandaligste verraderlike manier van ons vaderland beroof is.
In my jongste rubriek toon ek aan hoe buitelandse (veral Westerse) inmenging die feitlik volledige Islamisering van Kosovo veroorsaak het, met die gepaardgaande ondergang van die Milosevic-bewind en die benadeling van die belange van die ortodoks-christelike Serwiërs. Die vraag wat ek daar in die midde lê, is of iets soortgelyks in 1990/94 in Suid-Afrika gebeur het, dus die ondergang van die blanke politieke bewind en die grootskaalse benadeling van die belange van blankes weens buitelandse (veral Westerse) inmenging. (Ek wou hierdie teks aanvanklik as ‘n reaksie op my rubriek publiseer, maar ag dit van soveel belang dat ek gevra het dat dit liewer onder ‘n eie opskrif gepubliseer behoort te word.)
In die Kosovo-geval was inmenging deur die Amerikaanse regering, veral dié van die oorlogsugtige derduiwel Madeleine Albright, van deurslaggewende aard. In die geval van Suid-Afrika kom hierdie twyfelagtige eer die Britse regering toe. “Robin Renwick roem daarop dat Brittanje, wat buitelandse regerings betref, die hoofrol in die myns insiens skandalige plaaslike revolusie gespeel het (Kindle 45). ‘Great admirer as I am of George Bush senior, he did not make anything like as strenuous an effort as Thatcher did to bombard [!] the South African government with demands for reform and the release of Mandela’ (1461)” (Praag 28.10.2017 – vir meer inligting oor Renwick: Praag 6.05.2018).
In die geval van Kosovo het die Amerikaanse en Britse regerings, afgesien van NAVO-lugaanvalle, wapens en opleiding aan die Moslem-terroriste verskaf. Renwick skryf: “Ná sy vrylating Mandela ‘needed some practical help from us. Not wanting to rely for his security only on the South African police, he asked us to provide training for his personal bodyguards, which we arranged for the SAS [British Special Air Service] to do’ (Kindle 1833)” (Praag 28.10.2017). ‘n Oud-MK-terroris en kommunis, Jeremy Vearey, wat sedertdien deur die ANC ryklik met hoë poste in die polisiemag beloon is, het pas ‘n boek gepubliseer wat interessante lig op hierdie SAS-opleiding werp: Jeremy vannie Elsies (Kaapstad: Tafelberg, 2018, R275; Amazon Kindle $23).
Toe Brittanje tussen Afrikaner-Suid-Afrika en die Sowjet-geïnspireerde ANC moes kies, het sy die ANC gekies.
Vearey is in 1990 danksy die goedertierenheid van FW de Klerk uit die Robbeneiland-gevangenis vrygelaat. Hy het ‘n lid van Nelson Mandela se persoonlike lyfwag geword, in diens van die ANC se Departement van Intelligensie en Sekuriteit (DIS). “My salaris sal direk deur die World University Service … betaal word … Ek word gepas toegerus met ‘n arsenaal op nabye bystand met ‘n Makarov-pistool [en] ‘n AK47-aanvalsgeweer” (Kindle 1627). “In November 1990 word ek … deur die ANC se DIS opgeroep om lyfwagopleiding onder die Britse Special Air Service (SAS) te doen” (1631). “Die opleiding begin in alle erns ‘n maand later in Zimbabwe … buite Harare” (1636).
“Net voor Kersfees [1990] sypel ons en ons Britse instrukteurs Suid-Afrika per Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) binne en saam met ons ‘n arsenaal persoonlike FN Browning-9mm-pistole, Heckler & Koch se MP5-outomatiese masjiengewere, bokse ammunisie en ander toerusting. Dis ‘n angstige eerste vir my in baie opsigte. Nie net vlieg ek nou met ‘n Suid-Afrikaanse paspoort – sonder ‘n benul hoe die ANC dit bekom het – nie, maar die vlugte heen en weer is my eerste ooit. En dit met ‘n arsenaal wapens. Die SAS-soldate blyk geen probleme te hê om daarmee deur die doeane in albei lande te beweeg nie. Hoe word dit deur die ANC en Britse regering in die onsekere politieke klimaat van 1990 onder ‘n steeds vyandiggesinde apartheidsveiligheidsmag vermag? (1640). “Met ons aankoms by die destydse Jan Smuts-lughawe in Johannesburg wag daar geen Veiligheidspolisielede om ons te visenteer of ondervra nie. Inteendeel, ek kom agter dat die Britte onverstoord met die hulp van hul diplomatiese status saam met ons beweeg” (1645).
Daardie aand het hierdie Mandela-lyfwagte in die Hotel Sandton Sun “gegradueer” met Mandela wat die swierige onthaal bywoon – klaarblyklik deur die Britse regering betaal. Mandela se “onthullings oor ons Britse gashere in sy toespraak beantwoord al my kwelvrae toe hy hulle as lede van hul land se geheimediens M16 bedank vir ons opleiding. Hy meld dat dit die gevolg was van ‘n onlangse ooreenkoms met eerste minister Margaret Thatcher gedurende sy eerste besoek aan Brittanje en dat dit op haar aandrang* geskied het. Hy beklemtoon dat dit die begin van vele ander geleenthede vir intelligensieopleiding deur M16 is” (1658). In 1993 het Vearey verdere opleiding deur M16 in Portsmouth in Brittanje ondergaan (1663, 1737). [* Mandela en/of Vearey lieg waarskynlik hier. Ek is geneig om eerder vir Renwick te glo, dus dat die Britse opleiding van sy lyfwagte op Mandela se versoek was (kyk hierbo).]
Dit is bekend dat FW de Klerk hom van sy voorganger, PW Botha, wou onderskei deur nie sekuriteitsbewus te wees nie. Dit het ANC-terroriste met hulle wapens in staat gestel om in 1990/94 op groot skaal die land binne te sypel. Heel moontlik vandaar De Klerk se kompliment aan homself dat hy deur sy mandaatlose magsoorgawe aan die ANC ‘n burgeroorlog verhoed het. Wat uit Vearey se boek afgelei kan word, is dat De Klerk reeds in 1990 in groot mate aan die ANC en Britse druk toegegee het en toegelaat het dat hulle met wapens en al vryelik die land binnekom. Die wapens wat na sy vrylating in 1990 aan Vearey uitgereik is, toon dat die De Klerk-regering aan die bewapening van ANC-lede meegewerk het. Vearey noem dat hulle almal “wettige vuurwapenlisensies” gehad het (1857). Sekerlik ook wettige paspoorte wat deur die ANC verskaf is (1645). De Klerk het die blanke kiesers jammerlik gefaal. Hoe is dit moontlik dat hy hulle steeds in die oë kan kyk?
“Op die gevaar af dat ek soos destyds toe dit mode was, ‘postmodern’ klink, meen ek die sin van ons Afrikaanse kultuur is juis in daardie tussen-in-wêreld te vind: tussen Afrika en Europa, maar ook tussen Europese kulture.” In hierdie wydlopende onderhoud oor die Afrikaanse kultuur, media en letterkunde, antwoord dr. Dan Roodt op ‘n hele reeks indringende vrae deur die rubriekskrywer Suidpunt.
Letterkundiges en resensente het die neiging om te sien wat hulle wil sien in ‘n teks. Dikwels sal hulle ook Barthes of Derrida se leerstellinge op ‘n roman probeer maak pas. Pas dit nie, is die boek outomaties ‘n flop. Dit noem ons Hineininterpretierung of inlegkunde. Daarom soek ek by u die waarheid: wat het Dr. Dan Roodt met Moltrein beoog? Is H.P. van Coller korrek as hy sê Moltrein is ‘n parodie van die Sestigersbeweging, en veral Die Ambassadeur en Donkermaan deur André P. Brink? Ek sien tog ‘n bietjie waarheid daarin. Afgesien van die vurige passie, is ons intellektuele hoofkarakter soos in Orgie meer ingesteld op (selfs behep met) werke uit die verlede, maar skep self nie werke nie. Behalwe die boek self.
Ja, ‘n vriend van my het gesê “dit is die laaste Sestigerroman”. Dit bied egter ‘n realistiese en nie-verromantiseerde blik op Parys. Maar dit het ook vir my daaroor gegaan om ‘n tydvak (die tagtigerjare) te beskryf, ‘n tyd toe daar oral geweldige propaganda teen Suid-Afrika en Afrikaners geproduseer is. Origens is dit ‘n roman in die Franse styl, ietwat ironies en vol detail oor Parys, die moltrein en Frankryk self.
Die uiteenlopende resensies verstom my. Joan Hambidge het om politieke redes toe pas PRAAG verlaat (as ek dit reg het), maar haar resensie was steeds vleiend en waardig. Jakes Gerwel het beslis nie met u politieke standpunte saamgestem nie, maar het die roman eweneens geloof. Daar was L.S. Venter en Deborah Steinmar wat nie u werk gunstig ontvang het nie. Maar hier kom André P. Brink en skryf ‘n “hatige strydskriffie”, soos u dit stel, op 6 Junie 2004. Eers 6 jaar later (14 Junie 2010) plaas u die repliek op LitNet en toe ‘n maand of wat later op PRAAG. Waarom dan so lank wag?
Ek was aanvanklik nie seker of ek hoegenaamd daarop moes antwoord nie. Dit is seker nie etiket vir ‘n skrywer om op ‘n resensent te antwoord nie. In die ou dae het ‘n mens dit maar gedwee verduur. Gegewe Brink se vooroordele en mistastinge, het ek egter besluit om my eie reëls te maak en wel daarop te antwoord. Brink is nou oorlede, ek wil amper sê gelukkig, en daarom kan ‘n mens nou meer vrylik oor sy rol in die Afrikaanse letterkunde praat. Myns insiens het hy ‘n baie negatiewe rol gespeel. As resensent in Rapport het hy dikwels skrywers om persoonlike redes of uit jaloesie bygekom en geen objektiewe maatstawwe gebruik nie. Verder was hy ‘n soort anglofiele, linkse Bloedsap wat selfs volksmoord oor Afrikaners wou afroep, ten minste in een van sy onderhoude met ‘n Franse TV-span. Hy kon nie vir homself dink nie, het nie veel van filosofie en ander dinge geweet waarna hy dikwels verwys het nie en het maar net die anti-Afrikaanse, anti-Suid-Afrikaanse stroom gevolg, hopende om die buiteland te beïndruk. Waarskynlik het hy gehoop om deur verraad teen sy eie mense die Nobelprys te verwerf; die Swede is seker mal genoeg vir so iets. Daarom is dit seker nie verbasend dat hy nie van Moltrein met sy meer onafhanklike, ironiese perspektief op ons politiek gehou het nie.
In “Volksblad” van 5 Oktober 1985 is daar die berig getiteld: “Skryf Brink blitsverkopers?”. Daarin staan nog op bl. 7: “Die verwoede jong akademikus en skrywer Dan Roodt gaan selfs so ver om Brink se ‘Kennis van die aand’ saam met Ena Murray se ‘Sluiers van wierook’ in ‘n kursus oor triviaal-literatuur by die Universiteit van Durban-Westville aan te bied. “In albei boeke word ‘n morele stryd uitgebeeld – ‘n eienskap van triviaal-literatuur. Baie stereotipes kom ook voor, veral in die uitbeelding van die vrou. Sy is of ‘n madonna of ‘n hoer”, sê mnr. Roodt. Hy gee toe dat daar by Brink ‘n literêre aanbod is. “Maar dis ‘n ooraanbod. Die boek het byvoorbeeld sewe motto’s”.
Ja, dis waar, ek het so ‘n kursus aangebied destyds. Daar was ‘n sentimentele, soetsappige element by Brink, iets uit Die Huisgenoot of Ena Murray waarvan hy nooit ontslae kon raak nie. Hy wou hom ook as ‘n groot intellektueel aanbied, vandaar die oordadige motto’s en aanhalings om ons van sy erudisie te oortuig.
Dink u Brink het sy kans afgewag om wraak te neem of was hy maar net in sy gewone sorgelose bui? Of was dit miskien oor sy naam genoem word op bl. 99? Langs “Ingrid Jonker”, “wat in ‘n gestig opgeneem is”, juis oor hul verhouding wat op die rotse beland het? “Wat haar miskien vir altyd geknak het”?
Ja, dit het moontlik ‘n rol gespeel. Toe ek die boek geskryf het, was ek nie so bewus van al die fynere besonderhede rondom Ingrid Jonker en Brink se verhouding nie. Later toe die biografieë eers verskyn het, het ek daarvan bewus geraak. Dus het hy moontlik aanstoot geneem.
Weet u min of meer hoeveel gedrukte boeke (of miskien e-boeke) van “Moltrein” al verkoop is? By die Wes-Kaapse openbare biblioteke was daar destyds ‘n besonder groot aanvraag – daar is vandag so 160 eksemplare op die biblioteekrakke oor (dié wat nog nie voete gekry het nie). Is dit wel moontlik om ‘n syfer en ‘n datum te gee?
Sover ek onthou, het ons 2500 boeke gedruk en daar is seker so 300 oor, dus het daar 2200 verkoop oor die jare. Ek het ook gehoor dat daar by die Engelse meisieskool Roedean in Johannesburg voortdurend eksemplare daarvan uit die biblioteek en klaskamers gesteel word. Daar is ook heelwat Afrikaanssprekende meisies in die skool, dink ek. Op ‘n manier is dit nogal ‘n eksotiese roman in Afrikaans, gefokus op Parys, maar tog met allerlei soort klassieke verwysings na Balzac en die hedonistiese eet- en drinkgewoontes van die held en heldin.
Driehonderd bladsye skryf mens nie op ‘n enkele Sondagmiddag klaar nie. Hoe lank het die skrywe van hierdie roman geduur?
Ja, dit was nogal vreemd, want ek het jare gelede in Parys daaraan gewerk en dit toe weer in Suid-Afrika voltooi. Maar soveel tyd het eintlik verloop dat dit nie meer tydsgebonde was nie. Dit was eers meer onmiddellik en daarna ‘n soort herinnering, ‘n terugskouende blik. Ek wou egter doelbewus iets Proustiaans ook daarin verwoord… ‘n soort terugreik en herskepping van die verlede. Die eintlike skryfwerk het my miskien nie so lank geneem nie.
Moltrein vind ek geen “regse” boek nie – eerder op dieselfde politieke niveau as “Om na ‘n wit plafon te staar” deur Jaco Kirsten (2009). As ek na Z.B. du Toit se boek “Die nuwe toekoms” kyk, verbaas dit my hoe hierdie boek nog in 1999 deur die voorganger van LAPA, J.P. van der Walt en Seun, gepubliseer is. Maar reeds in die Wes-Kaapse staatsbiblioteke is min sulke “uitdagende leesstof” (sic) vir “groter biblioteke” (sic) oorweeg, hoewel “What if there were no whites in South Africa?” (2015) vandag in byna elke lokasiebiblioteek te vinde is. Terloops, die vertaling “Negrologie” se lot is bepaal op grond van ”Die Burger” se resensie van 13 Februarie 2006 – “Ongunstige resensie. Los eerder.” Wanneer sou u sê het die aanslag op sogenaamde “regse” boeke begin?
Weereens dink ek die verlinksing van die Afrikaanse letterkunde het met Brink en waarskynlik met Breytenbach reeds in die sestigerjare begin. Brink se negatiewe resensies in die vroeë sestigerjare oor F.A. Venter se boeke het reeds op sy verskuilde anti-Afrikaner-ingesteldheid gedui. Enigiets wat histories of nasionalisties van aard was, het hy verwerp. Die ander Sestigers was gewoon nie in staat om hom teë te gaan nie. Ek vermoed Etienne Leroux was nie so links nie, maar hy sou dit nie gewaag het om dit te sê nie, want Brink en ander sou hom onmiddellik daarvoor gestraf het.Nou onlangs lees ek iets raak wat Etiennie Leroux oor die (myns insiens patetiese) bruin skrywer Adam Small kwytgeraak het, in Kannemeyer se biografie oor Leroux. Kortom, Small het Leroux daarvan beskuldig dat sy mitologies geïnspireerde, sardoniese boeke eintlik ‘n verskuilde “affiniteit met apartheid” had. In Leroux se notaboek teken hy volgens Kannemeyer (Leroux: ‘n lewe, bl. 482) aan:
“As ek nie wit was nie, en hy nie so kleurbewus was nie, sou ek Adam Small al lankal onder sy gat geskop het.”
Duidelik het Etienne Leroux teen die prikkels geskop. Maar die polities korrekte Brink het bloot die Engelse Suid-Afrikaners soos Nadine Gordimer en Alan Paton nagepraat. Dan was daar “betrokkenheid” oftewel engagement wat aan Jean-Paul Sartre ontleen is. Daar was egter nooit werklik ‘n debat oor politiek en letterkunde in Afrikaans nie, of enige nuanse en verwikkeldheid soos dit in Europa gedoen is nie. Dis eenvoudig maar net ingevoer soos wat ons deesdae Chinese skoene invoer. En almal het dit klakkeloos begin napraat. Teen die tagtigerjare was die Afrikaanse letterkunde feitlik marxisties. Ampie Coetzee, wat by Wits ‘n dosent van my was, het so ‘n barbaarse klein boekie, Marxisme en die Afrikaanse letterkunde, geskryf wat so min of meer die kroon op dit alles gespan het. Deesdae sien ons eintlik maar net die voorsetting daarvan: almal verkeer nog in ‘n soort dwaal en het nog nooit uit die tagtigerjare wakker geskrik nie. Daar is nie nuwe idees nie. En natuurlik: enige kritiek op die huidige bestel of op Afrikaregerings word as “regs” en selfs “verregs” deur akademici en letterkundiges gesien. Vandaar dus die negatiewe resensies vir Negrologie wat deur ‘n liberale, dog Afro-realistiese joernalis geskryf is. Nog iets wat ek intussen vir myself uitgewerk het, en intussen bevestig het, is dat die Swede tydens die tagtigerjare ook geld aan die linkerkant van die literêre spektrum ingepomp het by wyse van ‘n skenking aan die uitgewery Taurus. Nie te lank gelede nie het ek ‘n e-pos aan John Miles geskryf en hom direk daaroor uitgevra, waarna hy dit erken het.
Dis nogal uiters ironies. Tans het ek ‘n taamlike belangstelling in Swede en veral die regse beweging aldaar. Selfs die Sweedse ambassadrise in Suid-Afrika volg my op Twitter. Op ‘n vreemde manier sien ek ‘n lotsverbondenheid met Swede, wat ons deur hul kranksinnige inmenging en steun vir die ANC oor die afgrond gestoot het, maar nou self weens Islamitiese immigrasie ondergang in die gesig staar. Die punt is egter: net so min as wat die gemiddelde Afrikaner ‘n marxis is, iets wat ‘n mens vanuit die Afrikaanse hoofstroommedia en akademie sou kon aflei, net so min is die gemiddelde Sweed so waansinnig links soos hul huidige regering met sy oordrewe feminisme en etnomasochisme.
Ek het ‘n sterk vermoede u het voor u verblyf in Frankryk op hoërskool reeds Frans geleer. Kyk, ek het nou al baie grammatikaboeke, woordeboeke en klaswerkboeke in Afrikaans oor die Duitse taal gevind en gekoop, maar slegs één tweetalige Afrikaans-Franse woordeboek uit die 1950’s wat nooit herdruk is nie. Hoe op dees aarde kon mens Frans op skool in Suid-Afrika destyds leer? Daar was immers nie die geriewe wat ons vandag het nie. Ook nie YouTube, Larousse Online en Duolingo nie. Was daar byvoorbeeld Bescherelle vervoegingsboekies (“La conjugaison pour tous”) beskikbaar? Hoeveel woorde kon mens dan nou leer? En watter voorgeskrewe werk het leerlinge gekry?
Ek het destyds op skool so effens Frans gedoen, maar dit was eintlik meer op universiteit en in Frankryk self waar ek blootstelling aan die taal gehad het. Ek weet egter by Helpmekaar hier in Johannesburg, asook by verskeie hoërskole in Pretoria en elders word Frans steeds gedoseer. Daardie woordeboek is beslis verouderd en ons kort ‘n nuwe, meer uitvoerige weergawe. Bescherelle het my gehelp met vervoegings van werkwoorde en deesdae kan mens sommer sulke dinge op die internet opkyk. Vir vertaling help die Frans-Nederlandse woordeboeke ook taamlik, want Afrikaans is mos maar naby aan Nederlands.
Aan Stefanie Niewoudt het u op 15 Junie 2004 oor u verblyf in Parys geskryf: “Veral in Frankryk was die anti-apartheidsbeweging ‘n blote afdeling van die Franse Kommunistiese Party, en dit het my laat besef dat hulle ‘n eie agenda gehad het om Afrikaners te beswadder in reaksie op hul eie morele probleme as gevolg van die kritiek op die kommunisme en die uiteindelike heengaan van die stelsel in Oos-Europa.” Daarnaas het u ook geskryf: “Dit is nodig dat ons belangrike internasionale werke ook in Afrikaans lees en ontslae raak van die filistynse luiheid om Engels as ons venster op die buiteland te, beskou.” Is daar nog iets wat u vandag sou wou byvoeg wat die Franse taal u geleer het? Hoe het Frans u lewensuitkyk andersins ook verander?
Sjoe, ja, dit is nogal ‘n ingewikkelde en taamlik persoonlike vraag. Toe ek jonk was, het ek ‘n soort frankofiele fase beleef toe alles wat Frans was vir my wonderlik was: Franse letterkunde, filosofie, voedsel, klere, sjampanje en wat ook al. Mettertyd het ek egter ook meer realisties of krities na Frankryk begin kyk en vandag voel ek my meer aangetrokke tot Noord-Europa, die Lae Lande en selfs Skandinawië. Daar is egter bepaalde dinge in Frankryk wat uniek is en ‘n sekere soort intellektuele onverskrokkenheid wat ‘n mens net kan bewonder. Alain de Benoist, wat seker die grootste onbeskaamde regse denker van ná die tweede wêreldoorlog in Europa was, is iemand wat vir my heelwat perspektiewe geopen het, oor hoe ‘n mens denke en taaltrots of volkstrots met mekaar kan laat rym. Ek staan ook by die gedagte dat ‘n mens eerder Europese tale as Engels moet lees, want dit sluit nouer by Afrikaans aan. Nederlands en Duits, wat naby aan Afrikaans is, maar ook Frans en selfs Italiaans. In die vroeë twintigste eeu het baie Afrikaanse skrywers noue kontak met Europa gehad en was ook Europese tale magtig. Nederlands is ‘n taal wat onderskat word: mens kan die meeste dinge ook in Nederlands of Nederlandse vertaling lees. Ongelukkig is Nederlandse boeke nie so beskikbaar by ons nie, maar in e-boekvorm kan hulle seker wel bekom word.
Rue Meslay in Parys se 3de arrondissement, waar die Roodts destyds gewoon het.
Was die egpaar Roodt dus voorbereid op Frankryk? Mense soos Jan Rabie is op 27-jarige ouderdom soontoe sonder om ‘n woord Frans te ken. Inteendeel, hy moes sukkel-sukkel met ‘n woordeboekie om verblyf vra; en het wel blyplek in ‘n chambre de bonne gekry. Het u miskien later (soos Rabie) in Frankryk klasgeloop by Alliance française? Of was dit onnodig?
Ons het aanvanklik ook maar gesukkel, want mense praat nie op straat soos in die boeke nie, maar ná so ‘n paar maande het ons darem goed reggekom. Ek het elke dag die koerant gelees en TV en radio het ook baie gehelp. Ek het nooit eintlik formeel die Franse taal in Frankryk bestudeer nie, wel Franse filosofie waarin ek ‘n soort pre-doktorsgraad behaal het. Agterna het ek ook vir ‘n doktorsgraad in Franse filosofie geregistreer, maar dit nooit voltooi nie, anders as my Ph.D. in Afrikaans natuurlik.
Party mense glo die beskrywing van geslagsomgang hoort nie eens in mediese vaktydskrifte nie, laat staan nog op maagdelik reine papier in letters rangskik om in Afrikaans verwoord te word. Maar seks in u boek kry uiteenlopende simboliek en dit verskil van karakter tot karakter. Soos die daad voor die setel van die Europese Gemeenskap wat volgens die boek self as middelvinger dien. Maar veral die “wisselwerking” tussen Anton du Preez en Madame de Laisné herinner my in die besonder aan ‘n ou veteraanmotor wat onder die stof met die eerste sleuteldraai die V12-enjin laat brul. Versinnebeeld dit miskien ou tradisies (of ou Frankryk) wat bietjie meer lewe ingepomp moet word? Of is hierdie herlewingspoging, soos in die geval van die onvrugbare, verraaide en bejaarde Madame de Laisné, vrugtelose tydverdryf wat spot met die eksistensialisme? Of was dit maar net ‘n doodgewone ruiltransaksie soos die boek dit stel? ‘n Guns vir ‘n guns?
Ja, terugskouend het dit miskien nie in ‘n Afrikaanse boek gehoort nie. Ek respekteer die norme en waardes van Afrikaners en dat hulle dikwels meer konserwatief oor sulke dinge as byvoorbeeld Franse is. ‘n Mens word egter afgestomp deur al die seksbeskrywings in soveel Franse romans sodat heelwat daarvan ook hul weg na Moltrein gevind het. Dit was ook ironies bedoel, as ‘n soort antwoord op die kitsch van Brink en die Sestigers waarin daar altyd ‘n jong meisie met “appelborste” teenwoordig is.
Dit val my onmiddellik op u gebruik die ouer Gänsefüßchen-aanhalingstekens. Is dit met opset so gedruk (tradisie vs. Naspers se Engelse “aanhalingstekens”), of volg u slegs die definisie uit die WAT van 1970 letterlik: Leesteken bestaande uit dubbele kommas – soms ‘n enkele komma – wat in Afrikaans, Nederlands en Duits voor onder die reël geplaas word (,, _____ “)[…]
Ek hou nogal van daardie aanhalingstekens en wonder waarom hulle nie kan terugkom nie. Oorspronklik het die Afrikaanse drukwese oorgeskakel na die Engelse tipe aanhalingstekens in die vroeë dae van elektronika toe meeste stelsels in Suid-Afrika net vir Engels voorsiening gemaak het. Maar deesdae bied tegnologie mos ‘n legio moontlikhede. Dit was my poging om ons ou Afrikaanse aanhalingstekens te laat herleef; dit lyk net soveel mooier.
Is die Parysenaars werklik so afsydig en geslote soos in die boek uitgebeeld word? Of is dit maar ‘n eienskap van alle Europese hoofstede wat deur “indringers” bedreig voel?
Ek dink Parysenaars is nogal afsydig, anders as op die Franse platteland byvoorbeeld, waar mense vriendeliker is, op voorwaarde dat jy Frans kan praat. Ander stede wat ek met Parys sou kon vergelyk, sou Amsterdam of Stockholm wees, waar mense oor die algemeen baie hofliker en behulpsamer is. Self was ek egter lanklaas in Frankryk, hoewel ek later vanjaar vir ‘n hele paar weke wil teruggaan. Dalk sal ek dan beter kan sê of die Parysenaars steeds afsydig is!
Waarom het die land Frankryk vir Afrikaners soveel meer bekoring in die letterkunde as byvoorbeeld Duitsland, Holland en België? Dink die Germaanstaliges te veel dieselfde of is daar ander mites waarvan ons onbewus is? Of is dit miskien omdat die Franse kultuur so versluier is met paradokse, soms skynheiligheid, geringstellings en mooi woorde, terwyl die Germaanse stamme amper barbaars reguit is? Of is dit die ancien regime, of die magtige Franse Ryk (onder Napoleon), vooruitgang, dekadensie en geskiedenis wat steeds mense na Parys toe lok? Of lyk die Franse taal op die oog af net eksoties?
Ja, dis nogal ‘n interessante vraag. Ek vermoed dat die ontdekking van Parys deur Amerikaanse skrywers soos Hemingway of Norman Mailer heelwat hiermee te make gehad het. Dit was met ander woorde ‘n mode in die Engelse of Angel-Saksiese wêreld, wat noodwendig ook na Afrikaans oorgewaai het. Maar u is reg oor die eksotiese: omdat Frans as Latynse of Romaanse taal so ver van Afrikaans verwyder is, vind mense dit eksoties en daarom interessant. Aan die ander kant meen ek dat vele Afrikaners ‘n band met Frankryk voel vanweë die Hugenote-geskiedenis. Daar is soveel Afrikaners met Franse vanne en selfs Franse voorname — terwyl hulle natuurlik self geen woord Frans kan praat nie! Dis daarom ook ‘n geval van bloed is dikker as water. Dan is daar die groot hoeveelheid publisiteit wat die geslag Franse skrywers wat as “eksistensialiste” bekendgestaan het, ontvang het, regoor die wêreld. Ek onthou dat selfs van my Engelstalige medestudente aan Wits destyds intens hierin belanggestel het. En dan seker Franse kultuurbemarking: die Franse maak op een of ander manier seker dat ander van hul kultuur te hore kom!
Daar word gereeld in die media geskryf Frankryk is gebou op ‘n elitêre samelewing: van die skoolvakke wat jy neem, tot die handelsmerk van jou plakkies – dit maak alles saak. Is dit nie maar ‘n mite wat deur die Franse regering self geslagtelank aan die lewe gehou word nie? Nou die dag kom ek op ‘n Franse regeringsverslag af wat (steeds!) aanvoer Latyn word slegs deur “kinders uit bevoorregte gesinne” geleer (om hul glo van onderpresteerders af te sonder). Dit is ‘n voorstelling uit die 1800’s wat beslis nie in Duitsland en Nederland geldig sou wees nie; daar is Latyn net nog ‘n taal soos C++ vir ‘n programmeerder.
Ja, dis nogal ironies. Die Franse het die aristokrate se koppe tydens die Revolusie afgekap, maar die aristokratiese of elitêre norm geld steeds. Franse is geneig om snobisties te wees en as jy deftig aangetrek is, behandel mense jou beslis beter en meer beleefd. Latyn en ou-Grieks word steeds as skoolvakke aangebied; nie almal neem dit nie, maar ‘n bepaalde elite seker wel. Frans en wiskunde is egter die twee vakke wat werklik saak maak. En skoolkinders moet omtrent vyf honderd jaar se letterkunde onder die knie kry en eksamens daaroor skryf.
Ek kan nie verstaan waarom Suid-Afrikaanse skrywers soos Rabie en Brink destyds gereeld boeke by boekekraampies (bouquinistes, p. 17) gekoop en dan vir ‘n ander boek ingeruil het nie. Niemand skryf oor Parys se gratis openbare biblioteke vir brandarm reisigers nie. Wat maak hierdie boekhandel so besonders? Waarom die groot bohaai?
Ja, die Franse dorpsbiblioteke of stedelike biblioteke in Parys is heel goed. Persoonlik het ek hier en daar ‘n boek by die boekekraampies langs die Seine gekoop, maar oorwegend tyd in boekwinkels deurgebring. ‘n Franse boekwinkel is nogal spesiaal, moet ek sê en geen twee is presies dieselfde nie. En in min ander lande sal filosofiese essays seker ooit blitsverkopers word.
Sonder u besoek aan Frankryk sou Moltrein nie kon bestaan het nie. Maar, in ‘n alternatiewe geskiedenis, waar sou u anders destyds wou wees op daardie tydstip?
Miskien in Japan? Op ‘n stadium was ek ‘n Japanofiel, en my jongste seun leer knaend Japannees en kan dit selfs lees. Daar is iets aan die minimalistiese estetiek van die Japannese wat my aantrek. En dan is dit ook so ‘n inherent nasionalistiese en homogene land. My vriend Jared Taylor in die VSA, wat in Japan grootgeword het, se sin vir ‘n homogene blanke of Westerse kultuur is sterk daardeur beïnvloed, dink ek.
Hoe sou u sê stem die Franse kultuur die meeste en die minste met die Afrikanerkultuur ooreen? Nou, meer as 13 jaar na u skrywe van “Moltrein”?
Die eerste en ooglopende verskil is dié van godsdiens. Frankryk is van oorsprong ‘n Katolieke land terwyl ons weer Protestants of Calvinisties is. Al is tagtig persent van Franse vandag ateïste of agnostici, merk ‘n mens tog die Katolieke waardes in Frankryk sterk op. Dis nou nog afgesien van die groot hoeveelheid indrukwekkende katedrale waarmee die land besaai is. Franse is sekerlik meer intellektueel en verfynd as Afrikaners, maar ons aan die ander kant is meer gesteld op persoonlike higiëne en meer gedissiplineerd. ‘n Ooreenkoms wat Andŕe P. Brink en ander nooit sou raaksien of toegee nie, is dat sowel Franse as Afrikaners baie nasionalisties is, veral natuurlik taanasionalisties! Kyk maar na die groot hoeveelheid Franse vanne tydens die Eerste Taalbeweging in Afrikaans. Dan het ons dít in gemeen dat ons histories dikwels nogal oorlog teen Engeland gemaak het. In die negentiende eeu was dit net ons, Napoleon en Tsaar Niklaas I wat dit gewaag het om militêr met Brittanje op die kruin van haar mag slaags te raak. Nog ‘n ooreenkoms dink ek, is dat sowel Afrikaners as Franse baie op kookkuns gesteld is. Ek dink selfs dat Afrikanervroue beter kokke as Franse vroue is, hoewel ons natuurlik nie oor so ‘n groot tradisie van restaurant-kookkuns beskik nie, anders as die wêreldberoemde Franse.
Gepraat oor taal. Die gebruik van stringe Franse sinne in u boek het my vrééslik geboei (dit kon netsowel esoteriese Latyn gewees het); ons is al so uitgekuier met die Engelse slêngwoorde. Ek het in die WAT van 1970 opgemerk hoeveel Franse leenwoorde en verwaarloosde Afrikaanse woorde daarin opgeneem is wat ons so te sê nooit in die hoofstroommedia lees of hoor nie. Soos bête noir. Raadpleeg mens Nederlandse bronne, is juis die teendeel waar – die een joernalis probeer meer geleerd en voorbarig as die ander lyk. Waaraan kan mens hierdie Suid-Afrikaanse tendens toeskryf? Verstandelike isolasie? Of probeer die hoofstroommedia die taal so eenvoudig hou om die maksimum gehore te trek? Vir meer geld? Of is dit sprekend van onkunde of laksheid, soos die AWS wat in die 2002-uitgawe (p. 528) van “babasitter” gebruik maak, al is “babawagter” reeds in die 1950’s in die WAT opgeneem?
Dit kan seker maklik as pretensieus opgeneem word om soveel Franse sinne in ‘n boek in te sluit, maar my bedoeling daarmee was juis ‘n “vervreemdingseffek” by die leser, iets soos Bertolt Brecht se fameuse Entfremdungseffekt. Die leser behoort te ervaar dat dit juis ‘n vreemde wêreld is, wat heelwat aanpassing verg.
Self het ek natuurlik ‘n broertjie dood aan Engelse slêngwoorde. Dis ook waar wat u sê aangaande al die Franse leenwoorde in Afrikaans wat natuurlik via sewentiende- en agtiende-eeuse Nederlands na ons toe gekom het. Baie Afrikaners gebruik “mushroom” in plaas van die korrekte “sampioen” wat uiteraard aan die Frans champignon ontleen is. Ek skryf dit aan die Engelse verpakkings en restaurantspyskaarte toe. Dit maak egter my ore seer! Trouens, daar is niks wat my dag so kan bederf as om die woord “mushroom” te hoor nie.
Wat die onnoselheid van ons joernaliste betref, dink ek juis dis ‘n gebrek aan enige Europese blootstelling wat tot hul verdomming lei. Dis nie soseer IK of ‘n gebrek daaraan nie, maar hulle leef heeltemal in ‘n Engelse wêreld, lees net Engels of sien die wêreld vanuit ‘n Brits-Amerikaanse perspektief, sonder veel nuanse of begrip. Dan is die eenvoud van die koeranttaal ook in nabootsing van die Londense tabletkoerante wat poog om so wyd as moontlik te hark. Trouens, sedert 1994 is daar feitlik geen verskil tussen die Britse poniekoerante en Beeld of Die Burger nie; hulle wy insgelyks ewe veel aandag aan die Britse koningsgesin! Pleks dat hulle oor die Nederlandse koningsgesin skryf, as hulle dan móét.
“Babawagter” is beslis ‘n mooier woord. Ek is bevrees daar vind ‘n verrotting by die AWS en selfs by die WAT plaas. Hoe kon Gerda Ondendaal, wat volstrek vyandig teenoor Standaardafrikaans staan, ooit ‘n aanstelling in die Woordeboekkantoor bekom? Dis mos waansin!
In die Taalgenoot van Somer 2016 kom ek op ‘n gedig (Getiteld: “Eie in sy soort”) af met die volgende drie inleidende verse: “Dit is beter as Spaans / En selfs beter as Frans / Dit is Afrikaans.” Die gediggie lys dan ‘n klomp Afrikaanse skrywers en genres. Dat die digter, ‘n tydskrifleser, seker niks van die Franse of Spaanse taal, letterkunde, wysheid of Franse aanhang deur Brusselaars weet nie kan ‘n blinde met ‘n stok aanvoel. Soos die dwangrym. Dit is wat nié in die gedig staan nie wat my pla. Die digter het onbewustelik haar onderdanigheid aan die superieure Engels bely. Of moet ek dankbaar wees sy het nie Nederlands, Duits en Russies saamgesleep nie? Hoe prik mens iemand se Anglo-Saksiese borrel?
Ja, in dié opsig kan ‘n taamlik uitgebreide besoek aan Frankryk waarskynlik wondere verrig, om net ‘n klein bietjie aan die omringende Engelse heelal te ontsnap! Ek vind werklik globale Engels benouend; dit maak mens kloustrofobies, want daar is tog soveel meer as Hollywood en imperiale politieke korrektheid. Selfs Duitsland of Nederland kan ‘n tonikum wees vir sulke mense wat werklik niks anders ken nie.
“Moltrein” is intertekstueel deurspek van Franse skrywers en titels. Ek is ook seker u het tot vandag toe beslis veel meer anderstalige boeke gelees wat nie in die boek opgeneem is nie. Watter van hierdie ou boeke (verkieslik voor 1900) sou u vir die opkomende geslagte ten sterkste aanraai om te lees?
Sjoe, ja, daar is natuurlik fantastiese ou skrywers, veral Franse skrywers uit die negentiende eeu. Balzac en Stendhal is sterk aan te beveel. En natuurlik Flaubert, hoewel hy bietjie na links neig. Daar is ook ander, minder bekende figure, soos Joris-Karl Huysmans wat my fassineer. Laasgenoemde was van Nederlandse of Vlaamse afkoms, maar het in Frankryk grootgeword en in Frans geskryf. In Houellebecq se jongste roman Soumission (Onderwerping) is daar ‘n hele rits verwysings na hom.
Wat ek vind, is dat daar in elke kultuur ‘n soort “donker kant van die maan” bestaan wat nooit belig word nie. Baie van die ouer Afrikaanse skrywers moet ons herlees in die lig van wat nóú gebeur. Verlede jaar toe ek in Leeuwarden was, het ek die boekhandelaar Markus de Jong gaan opsoek. Hy was smalend oor Ingrid Jonker, wat byna kinderlik onbeholpe was, sover dit haar poësie betref. Maar volgens hom was haar pa, Abraham Jonker, ‘n goeie skrywer, helaas egter nie-links. Mandela of selfs André P. Brink sou hom nooit aanhaal nie, dus het ons van hom vergeet.
In Frankryk was daar in die vroeë twintigste eeu allerlei figure wat in vandag se taal regs of selfs verregs was. Iemand soos Céline byvoorbeeld, ‘n ongelooflike skrywer wat selfs deur die hoofstroom vereer is, maar anti-Joods en pro-Duits was. Onlangs het ek ‘n essayis ontdek, René Guénon — sy boeke word nou weer deur Gallimard, die grootste Franse uitgewer, uitgegee — wat tradisie teenoor moderniteit bepleit het. Trouens, sy mees bekende boek heet La crise du monde moderne (Die krisis van die moderne wêreld). Dis dalk ‘n boek om in Afrikaans te vertaal. Wat is die huidige ANC-bewind anders as ‘n laaste stuiptrekking van die moderne wêreld?
Anton du Preez is soms baie vaag omtrent sekere skrywers – ek sou graag bietjie meer duidelikheid daaromtrent wil hê. ‘n Mens weet nooit of “Moltrein” eendag voorgeskrewe materiaal word nie. Die Italiaanse strukturalis wat James Bond ontleed het (bl.221) is ongetwyfeld Umberto Eco. Maar op bl. 273 word na ‘n Franse roman verwys wat later “deur ‘n voormalige werknemer van die Suid-Afrikaanse Ambassade in Parys” vertaal sou word. Indien hierdie boek eg is, wat is die titel en wie was die vertaler?
Nou vra u my bietjie vas, ek sal dit weer moet gaan nalees en mooi dink oor wie ek in gedagte gehad het.
Terloops, wat dink u van Nederlands, en Afrikaans se verhouding met hierdie taal? ‘n Ene prof. Erik Van Der Straeten het in “Taalgenoot” van Winter 2016 die tydskrif in Hollands uitgetrap oor hulle in ‘n artikel “Le petit prince” durf/waag in Engels aanhaal – dit moes in Frans of Afrikaans wees. Die Suid-Afrikaanse akademici weet klaarblyklik ook nie wat hulle wil hê nie en die Afrikaanse taalvaders het vir die nakomelinge geen aanwysings gelos wat om met Hollands te maak nie. Langenhoven het wel in sy outobiografie erken: diegene wat Nederlands ken se Afrikaans bly die beste. Nietemin moet ons nie van die Standaardiseringstydperk van die 1930’s tot 1950’s vergeet toe “blootsvoet” verhewe bo “kaalvoet” gestel is nie. Toe ek onlangs by Taaladvies.net gaan kuier het, merk ek egter hoeveel derduisende sinonieme, nuutskeppings en voorsetsels in België en Nederland gebruik en aanvaar word – ‘n spyker vir elke gat – terwyl Afrikaans soos ‘n Reduktionsprache slegs één woord of uitdrukking sal toelaat. Die herkoms en presiese taalgebruik sal in Afrikaans skynbaar altyd in die duister wees of in onsekerheid gehul bly. Nêrens staan daar ‘n reël op klip uitgekap dat mens nie al die nuttige Nederlandse woorde en spreekwoorde mag opneem in jou Afrikaanse woordeboeke nie. EN GEBRUIK NIE. Vind u die woord “Neerlandisme” belaglik? Of is daar ‘n soort sosiolinguistiese minderwaardigheidsgevoel onder Afrikaanssprekendes teenoor Nederlands wat nooit uitgewis sal word nie? En voortdurend doelbewus benadruk word?
Ja, ek weet nie presies wat ‘n Neerlandisme is nie. Ek het al gedreig om die sterk werkwoorde in literêre Afrikaans terug te bring. Vele Afrikaanse skrywers gebruik byvoorbeeld “had” in plaas van “het gehad” in hul vertellings. Dit klink beter en is minder omslagtig. Daar is baie mooi uitdrukkings in Nederlands wat ons gerus kan gebruik, eerder as die uitskot van anglisismes wat die huidige Afrikaans ontsier. Dit kan ook baie nuttig wees om vreemde bronne in Nederlands aan te haal, want die meeste belangrike Franse en Duitse boeke is in Nederlands vertaal.
Die verhouding tussen Afrikaans en Nederlands is kompleks, en het sekerlik met ons gedeelde identiteit te make. Ook al die politieke omwentelinge sedert die tweede wêreldoorlog. Eers was die Nederlanders links en ons regs. Nou geld die teenoorgestelde. Die hele Afrikanerelite is tans so te sê marxisties, terwyl Nederland oor een van die sterkste regse bewegings in Europa beskik. Die meeste jong Nederlandse intellektuele neig na regs. Ironies genoeg, dink ek daar is waarskynlik vandag meer waardering vir Afrikaans en die Afrikanergeskiedenis in Nederland as in Suid-Afrika en selfs onder Afrikaners!
Self beteken “Afrikaner” vir my ook: “Eurokaner”. Veral met die kuberruim, is Nederland of Europa net ‘n muisklik ver. Ek dink daar was ‘n stadium in Afrikaans toe ons Afrika verromantiseer het as ‘n plek vol inboorlinge en grootwildjag, soos by Sangiro, maar deesdae weet ons veel beter watter aspekte van die vasteland ons aanstaan en watter nie. Daarom sal ons verhouding tot Europa en die Weste altyd belangrik bly, veral in die letterkunde. Hoe ouer ek word, hoe meer besef ek dat die hele Sestigerbeweging eintlik ‘n volslae mislukking was, ‘n interessante mislukking, maar nogtans het dit nie geslaag nie. ‘n Vername aspek daarvan was ‘n soort heraansluiting by die Europese problematiek, veral natuurlik dié van Frankryk. Maar ek is bevrees dat dit maar baie oppervlakkig en sonder ‘n blywende uitwerking geskied het. By die eerste, die beste geleentheid het die Afrikaanse skrywers maar weer voor Haar Majesteit Engels geknieval, saam met Die Huisgenoot, Naarpers, FW de Klerk en die res. Dis eintlik tragies, die verwarring van ons tydgenote.
Bekommer dit u hoe vinnig Afrikaans besig is om te verander? Of is dit simptomaties van kleiner taaltjies wat hul vrywillig aan groter tale onderwerp? Ek praat nie noodwendig oor Anglisismes nie (“Ek het skoon vergeet” is so oud soos 1844 volgens Changuion se boekie), maar ons eie Afrikaans. Onlangs by Duolingo loop ek my rieme styf: “Zij zwemt behoorlijk goed” beteken “sy swem nogal/betreklik/soos dit behoort goed” (dus, nie dééglik nie), terwyl “Het is zeker belangrijk” beteken “dit is beslis/sonder twyfel/vir seker belangrik”. “Bombasties” het in Afrikaans ook vernaamlik “onbeskof” geword. Joan Hambidge (wie se uitsprake ek gewoonlik besonder billik vind) het iewers op RSG se “Die tale wat ons praat” van 22 Mei 2015 (ek sien die potgooi is ondertussen verwyder) gesê ‘n taal moet vloei; verbete anglisismejag grens aan skoolvossery. Maar by Versindaba ontplof sy op 26 Junie 2014 om 16:54 oor die hoofstroom-Afrikaanse aanbieders oor RSG wat nie meer ‘n voorsetsel reg kan gebruik nie.
Ja, dit is kommerwekkend. Dis nie soseer ‘n Afrikaanse probleem nie, as ‘n politieke probleem. Ons is soos die Grieke tydens die Turkse oorheersing. Of die Baltiese state onder die Russiese. Dis eenvoudig onmoontlik om staande te bly terwyl jy polities so verskriklik oorheers word. Daar is feitlik geen instelling meer oor wat nie oorgeneem en verengels is nie.
Dan het ek ook ‘n teorie, noem dit die Johannesburgse teorie. Johannesburg was nog altyd die stert wat die hond geswaai het. En natuurlik is die SAUK en ander media in Johannesburg. Die omroepers van RSG woon in die Engelse Johannesburg en verengels gaandeweg in hul uitkyk en taalgebruik. As hulle in Pretoria gewoon het, sou dit soveel beter gewees het. Die soort Afrikaans wat ‘n mens in Johannesburg hoor, is eenvoudig afgryslik.
Op politieke vlak sien mens ook in Johannesburg hoe joernaliste wat uit huis uit Afrikaans is, Afrikaanse skole bygewoon het, ens., binne enkele jare nie net verengels nie, maar ook opperste Boerehaters word. Kyk maar na Adriaan Basson en Pieter du Toit van Beeld. Engelstalige kommuniste sou ons meer genadig wees as hulle.
Selfs die ATKV is in Johannesburg gesetel! Dis geen wonder dit gaan so sleg met Afrikaanse media en organisasies nie.
Gegewe die oordadige getal futuristiese wetenskapsfiksierolprente uit die 1990’s, het die berg in die nuwe millennium ‘n muis gebaar. Of saam met Mark Shuttleworth landuit verdwyn. Nie een van ons dra ‘n stralerpak nie en die puin en rommel van betogers het vertiendubbel. Ook wil dit my voorkom hoe meer intellektueel en uitvoeriger verskillende Wikipedia’s raak, hoe dommer en dunner word die inhoud van die gedrukte media en skoolkinders. Hulle probeer nie eens meer meeding of belangstel nie. Dink u ook die hoofstroommedia mors eenvoudig ons tyd? Waarom lees, kyk en luister dan so baie mense nog daarna?
Ja, dis vir my ‘n raaisel, waarom mense hulle nog aan die hoofstroommedia steur. Maar iewers gaan dit nog oor “die gerug waaroor almal praat”. Al steur jy jou nie aan die gerug nie, lyk jy te veel na ‘n buitestaander as jy nie daarvan weet nie. Ook op Facebook deel mense naarstiglik berigte van News24 met mekaar. Waarvoor? wonder mens.
Aan die ander kant dink ek YouTube is besig om in ‘n baie interessante medium te ontwikkel. Dis veel beter as TV en ‘n groot verskeidenheid selfs intellektuele ondwerpe word daarop bespreek. Die enigste probleem is miskien dat iemand iewers in die toekoms ‘n stokkie daarvoor mag steek. Sensuur deur die groot maatskappye en selfs regerings (soos die Britse regering) is aan’t toeneem. Te veel mense is besig om terug te praat, teenoor die hoofstroommedia en die globaliste.
Ons is reeds bekend met die waarde wat die wetenskapstale Frans, Duits en Latyn bied. Maar gegewe die Weste wat sy eie ondergang nou al sedert Spengler se dae bewerkstelling, moet ons nie maar défaitisties Oosterse tale en kulture begin aanleer nie? Ek dink nou aan redelik konserwatiewe volke soos die pro-Westerse Koreane en Japannese wat veral deur die Europeërs en die Amerikaners verafgod word. Of: is die hele Oosterse ekonomie eintlik maar net gebou op Westerse behoeftes en begeertes? Sonder om Westerse waardes werklik te verstaan? En gaan die Koreane en Japannese kort voor lank maar dieselfde afwaartse kultuurgang toon soos die Weste?
Ek dink daar is ‘n natuurlike proses aan die gang waardeur veral jongmense baie meer in die Ooste belangstel, veral Korea en Japan. Op die oog af lyk hulle beslis minder dekadent as ons. Daar is egter iets aan die Westerse skeppingsdrang wat uniek in die wêreldgeskiedenis is. Ek onthou hoe geskok ek destyds in Parys was toe ‘n Japannese medestudent in die lesingsaal van Gilles Deleuze doodeerlik vir my gesê het: “Maar ons beskik oor niks, geen intellektuele tradisie nie.”
Daarom sou die ondergang van die Weste vir die hele mensdom ‘n groteske ramp wees… Maar ek meen vele mense begin dit so verstaan. En die Afrikaner staar natuurlik hier te lande sy eie “eindspel” in die gesig.
Laaste vraag: hoe moet ons teenoor ander Europese minderheidsgroepe in Suid-Afrika optree? Hoe bewaar mens die Natal-Duitsers se kultuur? Of Portugese wat so hard probeer assimileer, om “Suid-Afrikaans” (wat ‘n onbegrip!) te probeer wees, deur hul eie kultuur af te lê?
Ek sou graag wou sien dat ons veel meer van hul verhale ook in Afrikaans verwoord. Op die vooraand van my besoek aan Pole, verkeer ek intens onder die indruk van hoeveel duisende Pole en Tsjegge na ons land gekom het in die dae toe dit ‘n toevlugsoord weg van kommunisme was. Die Afrikaner, veral die polities korrekte Afrikaner met sy kwasi-Engelse obsessie met die swartman se lot, het hom nooit hieraan gesteur nie. Dis nodig dat ons dit verwoord, al is dit net in die vorm van fiksie.
Op die gevaar af dat ek soos destyds toe dit mode was, “postmodern” klink, meen ek die sin van ons Afrikaanse kultuur is juis in daardie tussen-in-wêreld te vind: tussen Afrika en Europa, maar ook tussen Europese kulture. Vanweë ons geografiese verwydering van die Europese vasteland, kyk ons op ‘n manier vars daarna.
Deesdae, as ek teruggaan Europa toe, voel ek as Eurokaner amper meer Europees as die Europeërs self. Verlede jaar was ek vir die eerste keer in die Rijksmuseum in Amsterdam. Dit was ‘n groot skok vir my gestel. Soveel skoonheid, soveel finesse, alles vanuit Nederland, waar ons vandaan kom.
Terloops, Elsa Joubert is waarskynlik een van ons mees afskuwelik polities korrekte skryfsters, ‘n soort vroulike André P. Brink. Maar haar vroeë roman Ons wag op die kaptein wat in Angola afspeel, is regtig die moeite werd om te lees. Dit tower die hele Portugese wêreld voor jou op, maar ook die donker kant daarvan in Afrika: die praktyk van swart houvroue, die mulat-kinders en hul dilemma tydens die onvermydelike konflik tussen swart en wit. Sy skryf selfs oor Afrika-toorkuns en menslike liggaamsdele wat daarin gebruik word. Ek twyfel of so ‘n boek vandag gepubliseer sou word, en beslis nie deur die NB-uitgewerye nie!
Dit voel soms vir my asof ek nog eintlik niks geskryf het van wat ek voel nie… Maar die probleem van Suid-Afrika is dat mens as’t ware in die donker rondtas, soos ‘n slaapwandelaar. Dit neem jou jare om net sekere eenvoudige werklikhede te verstaan.
Ek sou sê dat daar vandag ‘n baie klein groepie Afrikaners, ook jongmense, is wat te midde van al die swartgalligheid en ondergang, tog vorentoe beur. Ons kort bloot ‘n nuwe idee, of dan die vernuwing van ‘n ou idee. Vir my gaan dit om die herontdekking van ons Europese en Westerse identiteit. Met verafrikanisering, métissage (die Frans klink beter, maar dis eintlik net ‘n mooi woord vir verbastering) en marxistiese nivellering het ons ‘n doodloopstraat bereik. Dis tyd dat ons die ou pioniersgees van ons voorouers herontdek: dié van die Voortrekkers, maar ook van die Nederlandse en Portugese ontdekkingsreisigers.
