Leon Lemmer: Christopher Hope (Deel 2): Met oogklappe aan deur ‘n verwoeste land

Ná die skrywer Christopher Hope se besoek aan die ou Suid-Afrika in 1987 (Praag 5.09.2020), het hy in 2017 na sy geboorteland, maar ‘n nuwe Suid-Afrika, teruggekeer en in ‘n boek verslag oor sy waarnemings gedoen: The Café de Move-on blues: In search of the new South Africa (London: Atlantic Books, 2018, 336p; Amazon Kindle $12,06). Die onelegante hooftitel van die boek verwys na nieblanke ondernemings wat op kort kennisgewing moes skuif as die “apartheidsregime” toeslaan (Kindle 417). Die teks neem die vorm aan van ‘n reis deur Suid-Afrika, met as saambindende tema die kwessie van die behoud al dan nie van veral standbeelde.

Sedert 1994 het Suid-Afrika nie net staatkundig revolusionêr verander nie. Instansies in die land het onherkenbaar getransformeer. Byvoorbeeld, die Universiteit Stellenbosch (US), wat deesdae eerder Stellenbosch University wil wees, het sy tradisionele beeld as ‘n bastion van die Afrikanerdom en Afrikaans afgeskud en ontaard in ‘n kompromislose ANC-gunssoeker. Dit kom dus eintlik nie as ‘n verrassing nie om die volgende in Hope se bedankings te lees: “I am most grateful for my three-month residency, in early 2017, as a Fellow of STIAS, the Institute for Advanced Study, at Stellenbosch University” (3669). Wat Hope oor bv sy 1987-besoek aan Suid-Afrika geskryf het, moes ongetwyfeld gehelp het om hierdie finansiële meevaller te verseker. Wat hy hierdie rondte kwytraak, kom dus met die komplimente van die nuwe US.

Hope noem dat hy Bill Nasson by die US as geesgenoot gehad het. Hierdie historikus is, soos Hope, berug vir sy vyandigheid jeens Afrikaners. Byvoorbeeld, Naspers/Media24 het Nasson met voorbedagte rade gevra om ‘n boek oor Hendrik Verwoerd te resenseer (Netwerk24, 10.06.2018). Nasson het hom gate uit geniet. Hy is immers in daardie deel van die spektrum waar hy vrygestel is van die las van objektiewe beoordeling. Nasson noem Verwoerd ‘n “aanstootlike anachronisme” en hy verwys na “Afrikanernasionalistiese dinosourusse.” Dit is te betwyfel of hy ‘n teks wat glo “onverteerbaar” en “behep met kleur” is, self van voor tot agter gelees het, of, soos hy dit stel, deur die 700 bladsye “gewaad” het. Hy het immers vooraf geweet wat hy van Verwoerd dink en bevestig in sy resensie dat sy siening van hierdie groot Afrikaner en intellektueel nie vleiend is nie.

Die aanslag op standbeelde in Suid-Afrika het in April 2015 begin met ‘n aanval op Cecil Rhodes se standbeeld op die kampus van die Universiteit Kaapstad. Hierdie standbeeld “[was] trundled away to some retirement home for redundant idols” (344). Spoedig het dit geblyk dat dit wesenlik gaan om aanvalle op die standbeelde van blankes deur swartes, dus om die uitdrukking van rassisme, gekamoefleer as ongelukkigheid oor bv kolonialisme, imperialisme en apartheid. Hope verdoesel hierdie feit deur te meld dat daar (hoë) uitsonderings is. “Many, but not all, of the iconoclasts were Black and most, but by no means all, of the statues assaulted depicted Whites” (60). Hy het deur die land gereis om inligting oor veral hierdie onderwerp in te samel. Hy misbruik hierdie aanleiding egter tot die uiterste om vrye teuels aan sy radikaal linkse politiek te gee. Daar was diegene wat deur hom ondervra is, wat hom wyslik nie vertrou het nie; wat hom as “an inappropriate repository” beskou het vir die inligting waaroor hulle beskik (74).

Hope herhaal die bekende valsheid dat Oliver Thambo en Nelson Mandela ‘n Suid-Afrika sonder rassediskriminasie begeer het (80). Wat albei as ononderhandelbaar beskou het, was swart meerderheidsregering; iets wat onmoontlik is sonder oorheersing deur ‘n bepaalde ras, kleur of kultuur. Nietemin, Hope kom tot die gevolgtrekking dat hierdie (onhaalbare) ideaal van ‘n Suid-Afrika sonder rassediskriminasie in 2017 iets van die verlede was (80). “South Africans have always had a fondness for lying about race” (432). ‘n Nie-rassige Suid-Afrika was nooit ‘n werklikheid nie. Die 1996-Grondwet laat rassediskriminasie toe; beskou dit selfs as noodsaaklik. Dit is blankes wat sedertdien in die visier is. “This time around, it was Whites who would be moving” (432). “Race … was now more ubiquitous than it had been in the old days of apartheid” (197). “The obsession with race and all that went with it was one of the very few things that in the new South Africa had not changed at all” (201).

In 2017 “I found race and colour to be more divisive than ever. The war of words had never felt more violent. Black people were more and more unforgiving. Whites were angry and baffled, redundant or demonized, their choices narrowing to psychic withdrawal, or the Great Trek in reverse, as they faced up to loss not just of power but of meaning and substance, of being slowly but surely moved on, and out” (84). Hope betreur dit geensins nie en hy neem die swartes ook nie kwalik vir bv hulle onerkentlikheid, ondankbaarheid, hartvogtigheid en onverdraagsaamheid teenoor blankes nie. “We had now a proxy war, where each side attacked the other’s sacred idols because these were next best to the real thing. It was a way of getting at those you wanted removed” (84).

“Our statue wars, I believed, were a result of our intense but lonely obsession with graven images of colonial, imperial and, above all, ‘White’ oppression. Ours had been a long hard night of racial madness where every waking hour was spent reinforcing ethnic difference and distance, ethnic exclusivity, tribalism, partition, separation and apartness.* Over decades we built walls and fences and frontiers with the sole aim of keeping others out or ourselves in. But then, surely, we had been crazy – and more than crazy? The old fascination the Nazis held for some of our rulers had been not just horribly cruel, it was so embarrassingly passé. Other people, in other saner countries, would never succumb to such antediluvian racial dementia” (89). Die gebruik van “we” en “our” in die teks is uiters irriterend en misleidend omdat die beterweter Hope hom reeds in 1974 in die buiteland gevestig het en hom distansieer van verantwoordelikheid vir wat vóór 1994 en sedertdien plaaslik gebeur het. As die arme drommel op ‘n keer lank genoeg hier kom bly, kan hy gerus toets hoe lank hy sonder veiligheidsmaatreëls oorleef.

[* Volgens Hope is ‘n voorbeeld hiervan die swart tuinwerker wat hom as kind soms in Johannesburg opgepas het. “He was able to speak only when spoken to but even then, no one was ready to listen to anything he said” (334). Dit is die soort twak wat sommige van sy buitelandse lesers sal glo.]

“In South Africa, weird was where we began from, and what started out as crazy often became the new normal” (129). Ons kan dus nie verwag dat die nuwe Suid-Afrika ‘n verbetering op die oue gaan wees nie. Dit is deel van “the tragedy of South Africa” (129). By Hope is daar geen begrip of waardering vir wat ‘n klein groepie blankes hier, ver van Europa, oor eeue uit die grond opgebou het nie. “What is beyond doubt is that the arrival of White settlers in the Cape was a catastrophe for indigenous people” (611). “The San and the Khoi of the Cape were decimated by European settlers” (626). Soos in sy vorige boek neul hy oor bv die opruiming van Distrik Ses, wat hoogs oordrewe gekarateriseer word as “one of its [the apartheid regime’s] manic spasms of ethnic cleansing” (134). Wat nogal verfrissend is, is sy gebruik van die woord “incomers” vir die swartes wat in hordes veral uit die Oos-Kaap na die Wes-Kaap migreer. Helen Zille het hulle “vlugtelinge” genoem. In sy jongste boek gee Frans Cronje haar gelyk.

Ek weerhou my daarvan om telkens op Hope se onverkwiklike dwaas- en valshede te wys omdat hulle voor die hand liggend is. Let bv op die volgende louter bog: “Cape Town was always a city of illusions, a town with form, as well as a string of aliases; it once called itself the ‘Taverns of the Seas’, and the ‘Fairest Cape’ [Francis Drake] – none of these disguises were convincing, except one of the oldest, which is not used any longer: ‘The Cape of Slaves’. That last name stung too much to stick for long and it was not to be mentioned in polite company. But that was truly Cape Town, during the great slave period from 1652 [1658], with the arrival of the first White colonists, until 1834, when to the consternation of slave-owning colonists, the practice was abolished by the British” (143). In werklikheid word die hedendaagse plaaslike blankes, soos in Amerika, deesdae kort-kort verwyt oor die destydse slawerny, terwyl die grootskaalse slawerny wat deur swartes en Arabiere bedryf is, verswyg word. Let ook op hierdie fundamentele mislikheid oor Tafelberg: “I had fallen among fundamentalists, hill worshippers so proud of ‘their’ mountain that to hear them talk you’d think they had built it. Their belief, unstated but pervasive, was that here was God’s own capital, together with His holy mountain” (158).

Hope skryf van “a festival of ignorance” (197), asook ‘n “empire of dreams,” wanneer hy na die era van blanke politieke bewind verwys. “In a land where words had been corrupted and emptied of meaning by the linguistic vandals of the former regime … lyrical lift was welcome. And ’empire of dreams’ was apt because it caught the vast, mad vision of Rhodes” (209). “Rhodes was ingrained in us, a way of seeing things, a point of view; he was the mirror we looked into and saw ourselves” (224). Werklik? “Rhodes was found to be a monster – but denial and amnesia have been traditional refuges for English South Africans. For a long time Rhodes, the irrepressible racist, was glossed over” (233).

“He was to show himself an exuberant racist, even by the standards of the times, backing laws forbidding Africans to move freely, restricting what land they might own, regarding them as not quite human. Rhodes laid the foundation of apartheid, and his messianic belief in White superiority was built on by successive regimes, well into the late twentieth century” (249). Die Boere was glo, soos Rhodes, “never shy about walloping their workers” (249). “Rhodes was not the first settler to exhibit this dementia but he took it to a new level. In the history of European settlement in Africa, nothing stands out so clearly as this characteristic insanity” (254). Volgens Hope het die Boere/Afrikaners, bv “the stubborn, absurd figure of Paul Kruger and his deeply backward Boers” (274), daardie kranksinnigheid verder uitgebou.

Wat Hope deurgaans probeer invryf, is hoe uiters sleg – moreel en andersins – die plaaslike blankes was en is. “The fashion in which many South Africans moved through much of the twentieth century required that as many people as possible knew as little as possible for as long as possible. Cruelty blended with muscular stupidity formed the policy many whites wholeheartedly supported or in which most were enthusiastically complicit. But its foundation was always ignorance, proudly encouraged. It was a land where what was on offer was never [!] logic or truth or consistency, values to which for sentimental reasons I attached enormous importance” (314). Hoeveel waarheid is daar in hierdie boek van Hope en die een wat ek die vorige keer bespreek het?

“Apartheid had locked us into the prison of our skins” (372). “The vaunted power of the apartheid state was for me a gigantic bluff – cruel, stupid and ugly, certainly, but a weakness, not a strength, a desparate attempt to reinforce the illusion that Whites were on a roll when they were actually on the skids” (377). “Isolation intensified delusion. South Africans lived not just in another country but in a separate universe where extraterrestrial rules operated. The country and its rulers believed in their own rhetoric. Hubris mixed with ignorance, made a heady brew and South Africans swallowed the stuff eagerly” (387). Wat Hope te kenne gee, is dat ons ‘n onnosel klomp is en gelukkig is om so ‘n wyse mens soos hy te hê wat ons foute vir ons uitwys.

Maar hy kom nooit daarby uit om te sê wat ‘n beter opset vóór of ná 1994 sou gewees het nie. Om in 1994 in Suid-Afrika met demokrasie, gebaseer op een mens, een stem, te begin was myns insiens gewoon dwaas; nie net omdat ‘n groot persentasie van die bevolking ongeletterd en oningelig is nie, maar ook omdat demokrasie nie meer sonder meer as ‘n voortreflike staatsvorm beskou word nie. Meer outoritêre regeringsvorme is besig om guns in die oë van baie Westerlinge te vind, bv as teenhanger vir ongebreidelde vryheid en chaos. As groter swart mag in die hande van nog minder kamerade sou setel, sou dit egter ons nag in Suid-Afrika verder verduister.

“The more public statues I saw, as I travelled the country, the odder they began to look … They may begin as reminders but they finish as reproaches” (473). “An idol that has had its day is more than redundant, it is embarrassing and there is relief when it is carted away. But where to hide it? Fallen statues, effigies in retirement say so much. They may have began as heroes and ended as villians” (478). Hope dink seker dat hy hier diep gedagtes uiter, maar hy is eintlik besig om hom te verlustig in die vernietiging van die standbeelde van blankes, veral Afrikaners vir wie hy nooit ‘n goeie woord het nie.

Hy hou ook nie van die plaaslike blanke Engelssprekendes nie. “English-speaking South Africans were, inevitably, a disconnected lot, never joined by their heartstrings to the country … English South Africans were perpetual arrivistes and unreliable patriots” (1497). “We may have belonged to different language groups but we had our lingua franca, racism, and spoke it fluently” (1750). Die Britte wat hierheen gekom het se siening van Afrika was “as the sort of place where gentlemen went for a little hunting, shooting and fishing and where Black chaps did the work” (2062).

Dalk is daar tog iets ten gunste van sulke standbeelde te sê. “Much South African history has been bogus but it helped to be reminded how we were deceived and how description sometimes encouraged deception. History and memory were weapons to be manipulated in a war of possession, where monuments, statues, dams, universities, airports, streets, mountains and rivers were named not for the comvenience of cartographers, but because they was how you took hostage people and places, as well as ideas and histories” (495). Hierdie verwyte word primêr aan die blanke politieke bewind gerig terwyl dit in dieselfde of meerdere mate vir die ANC-regime geld. Die ANC/SAKP-mentaliteit sal nooit by die punt kom dat daar bv genoeg standbeelde vir Nelson Mandela, ‘n hoogs onvolmaakte ikoon, opgerig is of dat hy in ander opsigte genoeg vereer is nie.

Later gee Hope te kenne dat sowel die blanke as die swart bewind in hierdie opsig ewe dwaas is. Hope, die enkeling met die gewaande insig, weet wat verkeerd geloop het. “When on top, you might do as you liked; but when down, you did as you were told. This depressing formula held sway from the first Dutch colonists to the British imperialists; from the old White race-obsessed nationalists to their race-obsessed counterparts. When power was yours you named avenues, airports and police stations after your leaders, yourselves or your fiends. Once power was lost, the winners took away your names and wrote you out of the history books” (551)

Hope vervolg ietwat meer sober: “If reliable old heroes were now the new villians, could one redress past injustice by airbrushing such figures from the record? … You might forget Rhodes, but his ghost might not forget you” (502). Hope verskuif dan die aandag na Rhodesië, wat eens Rhodes-besit was. “Even the name [Rhodesia] itself had become shorthand for removal and dispossession of Whites” (502). Hierteen spreek Hope hom nie uit nie. Hy hou eerder daarvan. Die blankes was volgens hom, in die woorde van die digter Alfred Tennyson (1809-1892), – woorde waarop Hope dikwels sinspeel – “sleepwalking towards disaster” (507). Met ander woorde, dat die Rhodesiese/Zimbabwiese blankes hulle eiendom verloor en uit die land geskop is, is eerder hulle eie skuld as die resultaat van Robert Mugabe se rassistiese haatdraendheid.

“South Africa is not Zimbabwe, at least not yet, although the parallels are troubling. What the fall of Rhodes revealed was that the hunt was on for someone to blame. President Jacob Zuma was the cause of noisy argument when he charged that ‘the trouble’ originated long before Rhodes. It all began when a Dutch official named Jan van Riebeeck arrived in the Cape in 1652, and began shooting the indigenous locals, starting wars and stealing land” (536) – ‘n buitensporig oordrewe formulering. “Van Riebeeck was fingered by the president as the ur-villian” (545). Wat het hieruit en hierop in April 2015 gevolg? “The monument to Jan van Riebeeck that had stood unmolested for decades in the centre of Cape Town was daubed with paint and a banner hung around its neck, declaring: ‘I stole your land. So what?'” (545).

Hope voeg verdere slegsê by: “The Dutch burghers who accompanied van Riebeeck when he arrived in 1652 were presented by the propagandists of apartheid as puritan pilgrims who brought civilization to a benighted Africa. In fact they were freebooters, mountebanks, scrougers and slave-dealers who diddled their compatriots and regarded the native peoples of the Cape with fear and loathing” (582). Dus, van die begin af was die blankes heluit sleg. Van Riebeeck “and his men inclined not to gardening but to smash and grab. The pattern was established and endures into the present day. The only consistent operating principle of those who colonized the Cape and, later, the country was that you helped yourself to just about anything that wasn’t nailed down because it all belonged to you” (592).

Wat die bliksem hier doen, is om die steelsug waarteen die blankes dikwels tevergeefs voorsorg tref en die endemiese korrupsie wat kenmerkend van die ANC-regime is, voor te stel as bloot ‘n voortsetting van die voorbeeld wat die blankes eeue lank gestel het. Daar was sekerlik ten minste ‘n graadverskil. “The idea that you measured your freedom in the number of slaves, servants or indentured labourers you possessed has blighted the country ever since. The Trek-Boers took whatever territory they managed to wrestle from the people they found there, resisting fiercely any idea of developing the land or the people they imposed themselves on, took it for themselves, and saw it not as theft but as their God-given duty” (597).

“South African history is difficult to explore as a chronicle of past events because it is more like analysing a crime scene; often a rather nasty homocide or an exuberant massacre. There were cover-ups, frightened witnesses, tainted evidence, and testimonies are riddled with subterfuge and deception” (663). “Almost everything we were taught about the early White settlers was wrong” (3434). “The founding fraud [is] at the heart of our history” (3439). “Deceit and delusion … was the stock in trade of some South African historians” (3444). “People in power bend the truth to suit their needs and insist that everyone else believe it” (3449).

Hoe min Hope van ons ontstaansgeskiedenis weet, blyk uit sy opmerking dat Van Riebeeck in 1662 van die Kaap na “what is now Malaysia” verplaas is. Hy weet nie dat Van Riebeeck se bestemming Batavia (Jakarta) op Java in Indonesië was nie. Maar hy sal seker die “apartheidsregime” vir sy gebrekkige kennis van die geskiedenis verwyt. “Under the old regime all history was alarming unless well policed. As little history as possible was taught and then only when heavily slanted to serve official apartheid ideology” (2221). “The essence of much life in this country has been not about what you wished to find out but how much you were able to hide” (2225).

In een opsig was die (meer behoudende) blanke politieke bewinde blykbaar darem beter as die destruktiewe ANC-regime. “Previous regimes, no matter who it was that the monuments remembered, or offended, preferred to let statues stand. But the fall of Rhodes signalled that it was now open season because it soon became clear that this was a game anyone could play” (522).

In Hope se boek wat ek die vorige keer bespreek het, het hy beweer dat hy sy militêre diens in die vloot in Simonstad gedoen het. In hierdie boek verplaas hy dit na Saldanhabaai. “Our military training exploited a familiar South African trait: dressing up the past and calling it the future. The real conflict was not new, it was old; it did not lie ahead, it was here and now, and it was not really a fight against a shadowy Red menace or Black guerrillas. Instead, we were being readied to fight each other, this was really the Boer War all over again” (693). Dit is deurlopend die patroon in Hope se voorstellings: dat die hede soos (of soortgelyk aan) die verlede is. Dit is louter twak om te beweer dat die Boere-oorlog eintlik ‘n burgeroorlog was. Die Boere-oorlog verskil ook fundamenteel van die blankes se stryd teen terroriste (1961-1994).

“Too little has changed” (803). Hope verskaf die volgende voorbeeld. “‘Cadre deployment’ is as old as the hills in South Africa. Everyone from van Riebeeck to Rhodes and Paul Kruger would have recognized its contemporary version: it has been adopted by successive regimes of every stripe and colour as the tried and tested way of dunning the poor and plumping your purse … Boer officials … of Paul Kruger were mocked as dizzyingly corrupt. They made fortunes for themselves and their favourites from monopolies in dynamite and gunpowder” (807). Wat Hope oor Kruger skryf is korrek, maar ook in hierdie geval is daar ‘n reusagtige verskil in graad vergeleke met die ANC-regime, waar kaderontplooiing en grootskaalse korrupsie die hele land ernstig benadeel.

Hope verkies egter die voorstelling dat wat ons tans ervaar bloot ‘n voortsetting is van hoe sake voorheen bedryf is. “Questions of who owned the vast wealth from mines, and who bought and sold them, became all-consuming and corruption so ubiquitous as to be pratically obligatory, and it was increasingly accepted then, as now, as the traditional way of doing things” (1246). “One cannot speak of wealth in South Africa without also talking of weapons. Or theft” (1251). Die Suid-Afrikaanse geskiedenis is glo ‘n “chronicle of theft” (1384). Dus, (blanke) Suid-Afrikaners is gewelddadige diewe in “the tragic human comedy of South Africa” (1256).

Nêrens loof Hope die blankes wat meer as enige ander rasgroep tot die ontwikkeling van die land bygedra het nie. Pleks daarvan maak hy gewag van “Black labourers who were, and still are, the backbone of the country” (841). ‘n Blanke, daarenteen, word gekarateriseer as “the idle heir to a long tradition, so natural to generations of settlers” (841). Let op die woord “settlers”, waarvan Hope dertig jaar lank een was. Hy is in so ‘n mate bevooroordeeld dat hy kwalik werklik kan glo wat hy skryf, maar hy doen dit in die waan dat dit hom aansien en veral in die buiteland ‘n afset vir sy boeke sal gee. Dit is waarom hy teen sy beterwete bv hoogs oordrewe skryf: “the state-sponsored ethnic cleansing we call apartheid” (994). Oor sy besoek aan Fraserburg verwys hy na “the /Xam bushmen, whom the first White farmers … hunted to extinction” (1064) en “hard-drinking sheep farmers who had been known to assault each other” (1004). Hoeveel keer het dit gebeur? Waarom skryf die bliksem nie oor die geweld wat in veel groter mate onder swartes hoogty vier nie?

Volgens Hope is almal in Suid-Afrika basters. “Nothing and no one in South Africa was solely one thing, or one race, despite the decades when this foolish pretence was enforced” (1112). Nog bog: “Today … van Riebeeck was a symbol of everything many Whites wish to forget. To associate yourself with van Riebeeck now was to be found guilty by association with the Dutch governor and his ‘gangsters’ who robbed the locals blind” (1161). Van Riebeeck en sy geselskap, “portrayed by the apartheid ideologues as lily-white, pure and pious Dutchmen,” was glo eerder “a shipload of low-lifes from the Low Countries” (1271). Hope se uitlatings laat gewoon geen ruimte vir iets goeds by die eerste blankes en hulle nageslag wat hulle in Suidelike Afrika gevestig het nie. “They are not African people. They are invaders – they are foreigners” (1176). Op grond hiervan loof Hope die “irreversible change of power” in 1994 (1197).

Dit behoort vir die lesers duidelik te wees dat daar ‘n groot skroef by Hope los is, maar dan is dit hy wat ons van geesteskrankheid beskuldig. Ek het tot dusver slegs oor die eerste derde van sy boek geskryf. Ek het nou genoeg van sy dwaasheid gehad en seker baie van die lesers ook. Die res van die boek gaan ek baie oorsigtelik behandel. Maar hou deurgaans in gedagte dat die Universiteit Stellenbosch dit vir Hope finansieel moontlik gemaak het om deur die land te reis en hierdie skewe siening van Suid-Afrika die wêreld in te dra. Hy bly hamer op die harteloosheid van die rasseskeiding tydens apartheid. Die prominentste opsig waarin die bevolkingsregistrasie jaar na jaar deur ‘n genadige NP-regering aangepas is, is die groot getal bruin mense wat blank verklaar is. Dít is ‘n feit wat Hope nie noem nie, dalk nie weet nie en in elk geval nie wil erken nie. Hoe radikaal die Universiteit Stellenbosch ontaard het, blyk uit die volgende: “The idea of burning down buildings had been presented, even by those in charge of Stellenbosch, not as a crime but as part of the political conversation” (3378).

Die Voortrekkers word beskryf as “Boer ancestors who had trekked north from the Cape, into the Karoo, and shot their way through obstacles and, for that matter, any people who stood in their way” (1305). Nader aan die waarheid is die volgende stelling: “British imperialists, in their ineffable condescension, regarded the Boers as scarcely human” (1310). Dit sou heel moontlik selfs in groter mate vir die swartes geld. ‘n (Fiktiewe) boer/Boer, Theo, beweer in ‘n gesprek met Hope “that ‘his people’ had opened the country” (1310). Dit gee aanleiding tot die volgende tirade:

“I disagreed. I said that when Theo’s people at last took complete power in the mid-twentieth century, far from opening anything at all they shut down whatever and whoever they saw as a threat to their control. They set their faces against variety, reason, forbearance, love, toleration, imagination and humour. They closed schools, churches, universities and libraries. They banned books, films, plays; they expelled clerics and academics, and deported, banned, jailed or killed many who disagreed with them. During their half-century rule they put in place a system of racial intolerance so cruel, so pervasive and so murderously stupid that it blighted whatever it touched” (1316).

“It was a programme so destructive that only those who lived through the years of the pathological condition that we call apartheid could understand how systematized violence seeded itself into every aspect of everyone’s lives” (1320). “Half a century of punitive racial separation [was] so fierce [that] it counted as a war in itself” (1456). Hiermee probeer hy om die veel groter gewelddadigheid van die ANC/SAKP se terrorisme en die voorgesette geweld wat so kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is, nie net te versuiker nie, maar die skuld daarvoor op die blankes te pak. Wanneer Hope na “hands … covered in blood and gravy” verwys, is dit dié van die blankes; nie dié van die swartes nie (1331).

Hope gee sy siening van die “Boer War”: Daar was “the surreal belief on both sides that this was a White man’s war waged in a White man’s country. It was an illusion that prevailed. By an extraordinary sleight of mind, Whites persuaded themselves that Africans, though they were overwhelmingly preponderate, did not actually exist, except as a problem to be solved and as a reservoir of labour. That has always been the clue that gave the game away. Africans were suddenly essential only when someone had to do the work” (1452).

“South Africa was anything but normal, it was never much of a mother [country] … When you looked hard at the map, it seemed to be a matter not of geography but of guns. What you meant when you said ‘South Africa’ depended on your skin colour and your politics” (1512). “Perhaps that was why I had the feeling, early on, that there were no ‘real’ South Africans. Whites offered at best a shaky impersonation of the real thing – Blacks were refused permission to be anything of the sort. This dislocation started under the British, who established that all genuine South Africans must be White” (1517).

“[In] the mid-twentieth century … a deluded cabal of White Afrikaner tribalists, obsessed with preserving racial purity, took over the country and drove a stake through its befuddled heart … European settlement in Africa has been a long game of make-believe. Whites had to pretend, and it was a hard trick to master, that being a European was your vocation and yet Africa was your home” (1522). Die blankes het myns insiens die voor die hand liggende maar ambisieuse/onmoontlike ding probeer doen, naamlik om Suidelike Afrika te probeer vereuropa of verwesters. Hulle ideaal behoort eerder bewondering as verguising te ontlok.

In 2017 is Hope nie net in Suid-Afrika toegelaat nie; hy het ook Orania besoek – “a type of Boer kibbutz” (1998) met standbeelde as “a retirement home for fallen idols” (2008). “In Orania people have made memory their mission, set up monuments, collected statues and constantly reminded themselves that their destiny was to survive. They contemplated not just their superfluity in the South Africa that came into being after 1994, but their probable extinction, and took steps to resist. Their model would be the Israelites whom Moses led out of Egypt; they would gather all those faithful to the tribe, language and culture and trek into the desert. They would create for themselves what they once insisted everyone should have and live in – an ethnic enclave, what might be called an ‘Afrikanerstan’. What they have made in Orania is real enough but it is also a place that feels as insubstantial as a dream” (1849).

“Orania reminds me of what I saw in ex-Yugoslavia. During the wars of the nineties, when the country split into tribal reservations, ethnic islands” (1874). Wat is verkeerd daarmee? Die huidige opset daar is baie beter as die vorige konglomerasie, terwyl die huidige plaaslike opset ‘n terugwaartse, eintlik fatale, stap was. Die stigter van Orania, Carel Boshoff (Praag 19.12.2015), “dreamt of a homeland where the culture, faith and language of the Afrikaner volk would be preserved. The idea assumed you might redeem the past by deft retrospective surgery, slicing off bad bits, sewing on others, and serving it up as the future” (1884) – “a rearguard action against history” (1902). “It was a view at once familiar and dispiriting because so very South African; a destiny always defined by race, and skin colour, always announcing a revolutionary future that looked, on examination, very like a reactionary and racist past” (1923).

Teen hierdie tyd behoort dit duidelik te wees dat Hope se beperkte intellektuele register hoofsaaklik twee idees bevat: dat die blankes, veral Afrikaners, die toekoms in die verlede soek en dat die onverkwiklike hede in Suid-Afrika eintlik ‘n voortsetting van die verlede is en die skuld daarvoor gevolglik op die blankes geplaas word. Die swartes kom skotvry daarvan af. Hope is oorbewus van velkleur. Hy verstaan nie kultuur en kultuurverskille nie. Hy gebruik feitlik nooit die woord “culture” nie. Dit kan op sy ongekultiveerdheid dui.

Ingevolge sy uiterste, militante liberalisme soek Hope alewig eendershede waar daar nie is nie. Met verwysing na hulle destydse swart tuinwerker, George, in Johannesburg, skryf Hope (let op die onderliggende oneerbiedigheid jeens Verwoerd se tragiese einde): “Would he [George] have considered how one very odd individual may turn out to be the grotesque reflection of another? Would he have been alarmed or amused by the eerie similarity between Dimitri Tsafendas, a Greek immigrant of mixed race, obsessed by what he believed to be a gaint, talking tapeworm in his gut that gave him orders; and Hendrik Verwoerd, a Dutch immigrant consumed by his mission to keep the tribe from contamination, and who took his orders from the Almighty? (2202). “Both men were subject to dangerous and deadly delusions” (2212).

“South Africans are a traumatized people. Apartheid replaced compassion and civility with fear and loathing. And this was never seen as aberrant behaviour; the system required it – brutality was enforced, hate encouraged, violence applauded and, it must be said, even enjoyed. Apartheid may have gone but not the violence it engendered” (2240). “Happiness was always discouraged” (2450). Dus weer eens: Die gewelddadige nuwe Suid-Afrika is na bewering te wyte aan die blankes; dus nie weens Nelson Mandela en sy MK-terroriste en hulle navolgers se misdade nie. “Under the old apartheid regime murder moved from being a freely available option to something close to an obligation” (2669).

Wie het die meeste swartes tydens die “bevrydingstryd” gedood, die blankes of die swartes? Hoeveel moorde was daar per jaar tydens apartheid en, in vergelyking daarmee, hoeveel jaarliks sedert 1994? “White farmers are four times more likely to be murdered than anyone else” (2861). Maar kyk hoe plooi Hope dit onmiddellik daarna: “Black farm workers, too, are attacked and murdered, sometimes by White farmers, who have earned a reputation for brutality that goes back centuries” (2871). Moord word in veel groter mate deur swartes as deur blankes gepleeg.

Volgens Hope was alles tydens apartheid sleg. “The country was a giant menagerie where zoo keepers who claimed to be divinely appointed presided over less-than-human others, who were locked into the prisons of their skins” (2773). ‘n Sebra word beskryf as “an animal that could not change its stripes, an animal that would have served perfectly as an emblem of the old apartheid state: two exclusionary zones, one Black, one White, and never the twain shall meet” (2950).

“Rewriting history required time and effort but remaking images needed only a can of paint, a hammer or a smelter, at the whim of some functionary who did not like what he saw” (2984). Hope kon die naaste aan regsinnigheid in die volgende aanhaling, hoewel dit nie sonder vals note is nie. “It is wrong to imagine that by overturning idols, we can prevent the past from haunting the present. Because without useful, though painful, reminders of where we came from, how are we to begin even to have any idea of where we wish to go? Deeply repressive societies, in the Soviet Union or Eastern Europe, have been ardent about re-engineering the past but failed. No amount of name-calling or name-changing gets rid of the past. Re-education of the transgressing classes, however expertly and forcefully administered, will not do the trick. Even state-sponsored ignorance, so popular in the old South Africa, is no protection against returning demons. Effigies and idols, after they have been forcibly ‘disappeared’, have ways of reappearing to remind us they were once intimate, if embarrassing, members of the family. Rather than covering them up or trucking them off to the scrap heap, it seems to me that they have something to tell us, and it pays to hear them out” (3088).

“The assault on statues has moved from low priority crime to high priority protest” (3102). “The hunt for past oppressors gathers pace” (3112). “[The] weapons were aimed in the wrong direction – at libraries, lecture theatres, statues, paintings” (3309). Hope het sy boek begin met verwysing na die verwydering van die Rhodes-standbeeld van die kampus van die Universiteit Kaapstad. Hy sluit sy boek af met ‘n beskrywing van sy besoek aan die Rhodes-borsbeeld, wat deel is van die Rhodes-gedenkteken aan die hang van Tafelberg. “The first thing I noticed was the hole where his nose had been. It had been cleanly removed, leaving a perfectly shaped nasal aperture. Hostile graffiti writers had been busy … The assault seemed a half-hearted, unfinished job … If this was the worst angry young South Africans could do to one of the few really world-class villians, you had to wonder if they deserved to have any ” (3589).

Oudergewoonte, as hy iets misdadigs teëkom, plooi Hope die skending van hierdie Rhodes-standbeeld asof dit die skuld van die blankes is. “I hope the noseless Rhodes survives … The scar left on the landscape, and the soul, when District Six was ‘removed’ says all that is needed about, not only the cruelty, but the stupidity of apartheid, based as it was on the belief that by knocking down people’s homes and demanding they live out of sight, at least by night, you could re-engineer reality. It was an idea even more foolish than claiming that by toppling effigies you did not like you could rewrite history. We should preserve embarrassing monuments – bad memories can be a precious resource” (3619).

Die “unfinished job” waarvan Hope gewag maak, is intussen voltooi. Die kop van Rhodes se borsbeeld is onlangs verwyder (Netwerk24, 15.07.2020). Terselfdertyd het Afrikanerinstansies, bv die FAK, ná die verwydering van MT Steyn se standbeeld van die kampus van Free State University, voorbrand begin maak vir die verskuiwing van die standbeeld van Paul Kruger en sy vier krygsmanne vanaf Kerkplein in Pretoria. Daar is so min ruggraat in Afrikanerinstansies oor dat hulle oorgee voordat hulle hulle tot enige daadwerklike verset teen sulke dwaasheid en onbeskaafdheid gewend het. Die gevolg is dat alle Afrikanerstandbeelde – ook -monumente, ens – al hoe meer in die gedrang is.

Tans is daar weer koerantberigte oor monumente uit die verlede wat glo aanstoot gee en volgens die ANC-regime na “temaparke” verwyder behoort te word. Wat nooit genoem word nie, is dat daar talle monumente opgerig sedert 1994 is wat misdadigers, bv terroriste, vereer en vir my en sekerlik ook ander Afrikaners uiters afstootlik is. Wat Afrikaners begeer, word sonder meer deur die regime geïgnoreer omdat daar plaaslik, anders as in bv Amerika, hoegenaamd geen minderheidsregte bestaan nie.

Stellenbosch University is aktief besig met die formulering van ‘n program van “visuele regstelling”, wat deel van hulle oordrewe transformasie is. Daar is myns insiens geen moontlikheid dat die huidige US-bestuur, met Wim de Villiers aan die spits, enige beswaar teen die verwydering van Jan Marais se standbeeld van die kampus sal opper nie. Marais se stigtingsvoorwaarde, dat Afrikaans nie ‘n minder plek as Engels aan die US mag hê nie, is selfs gedurende die US se eeufees in 2018 konsekwent deur De Villiers verswyg. Geen Afrikaansinstansie het hom daaroor opgehel nie. Dit word skynbaar aanvaar dat om vir Afrikaans, die Afrikanerdom en blankes in Suid-Afrika te ywer, reeds ‘n verlore saak is.

Wat is Hope se ongevraagde raad aan ons as blankes? “The best hope left to ‘us’ was not rebellion … but, perhaps, a managed redundancy. That was what made assaults on effigies not only pointless but misguided. It might be best to treat these memorials, from Rhodes to Kruger, with care because, without them, how were we to remind ourselves of the way we had been? Removing every last statue changed the past not one whit, because those they commemorated still remained, for good or ill, aspects of ourselves. And in a country so given to amnesia we needed all the memory we might save” (2470).

Wat gaan van die blankes word? Wat is Hope se wens? “When you look at the figures it is not deportation or pogroms or even the long-anticipated race war that will drive Whites into, or over, the sea. It is simply too late for that sort of thing. Demographics and disillusion may carry them away, whatever happens” (3659).

Leon Lemmer: Christopher Hope (Deel 1): Die wit klong wat weggehol het

Daar is iets waarin ek ‘n groot renons het: Oud-Suid-Afrikaners wat uit die land gevlug het en dan met skryfwerk vorendag kom waarin hulle die blanke politieke bewind in baie groter mate as die huidige swart regime veroordeel. Daar is gevalle soos Anelia Schutte, wat in 1999 geëmigreer het (Praag 5.10.2019), en Philippa Garson, wat in 2008 genoeg van die “bevryde, demokratiese” Suid-Afrika gehad het (Praag 23.05.2020).

Christopher Hope (gebore in 1944) verskil van die genoemde twee omdat hy reeds in 1974 oorsee verkas het. Dit het gevolg nadat twee van sy digbundels (1970, 1974) in Suid-Afrika verban is. Sy eerste roman, A separate development (1977), is ook verban. Ek is teen sensuur gekant, maar Hope se weergawe van apartheid en sy siening van die Afrikanerdom is so buitensporig oordrewe en bevooroordeeld dat ek dit moeilik vind om ‘n verbod op sy skryfwerk te betreur. In wat hier onder volg, is dit meesal onnodig om hom teen te spreek omdat ingeligte lesers weet dat daardie stellings vals is. Ná 1977 het nog van sy romans met Suid-Afrikaanse temas gevolg, soos Kruger’s Alp (1984) en The Hottentot room (1986). “After all writing was a way of showing where one stood” (Hope, bron hier onder, Kindle 3714). Hope se pa is as vlieënier in die Tweede Wêreldoorlog in Noord-Afrika gedood. Sy ma, Kathleen Hope, het weer getrou maar Christopher het nie met sy stiefpa oor die weg gekom nie. Hy het sy ma se nooiensvan as syne aangeneem. Hy het in 1967 getrou, maar geskei.

Hope beskou homself as ‘n Engelssprekende Rooms-Katoliek van Ierse oorsprong. Dit stel hom in staat om hom nie net radikaal van Afrikaners te distansieer nie, maar ook van Engelssprekendes van Britse oorsprong. “The Irish do not understand the English” (1691). Hy het dus ook nie in Engeland wortelgeskiet nie en hom in die middel van die jare negentig in Frankryk gevestig. Dit verhoed hom ongelukkig nie om periodiek besoek aan Suid-Afrika te bring en dan in sy geskrifte oor sy geboorteland gal te braak nie. In hierdie verband misbruik hy sy vaardigheid in Afrikaans; ‘n vermoë wat dateer uit sy skoolloopbaan in Pretoria. Dié skoolonderrig, “Christian National Education,” was glo sleg. “It was not particularly Christian, never national and a travesty of education” (1831).

In 1962 het Hope met sy militêre diensplig in die Suid-Afrikaanse vloot begin. Daarna was hy ‘n student aan die Universiteit van die Witwatersrand (BA-graad, 1963-1965) en aan die Universiteit Natal in Durban (Honneurs-BA in Engels, 1969); ook ‘n MA-graad in Engels aan Wits (1970). In Durban was hy ‘n joernalis. Sy radikaal linkse ideologie toon duidelike spore van sy Wits-agtergrond. Byvoorbeeld, “I write not to change the world but to undermine it” en “It is not for the white farmers to insist they belong.”

‘n Interessante waarneming van Hope, toe hy in 1987 ‘n kroeg op die Wits-kampus besoek het, is: “the race groups split these days into separate tables … It is striking to note how this voluntary apartheid prevails” (3073). ‘n Ander integrasionis, Jonathan Jansen, het tot sy ontsteltenis dieselfde verskynsel op die kampus van die Universiteit Pretoria asook op dié van die Universiteit Vrystaat waargeneem. Dit lyk asof soort-soek-soort ‘n natuurlike verskynsel is; dat dit glad nie afstootlik of misdadig is nie.

In hierdie tweedelige rubriek bespreek ek Hope se twee outobiografiese boeke, wat hy as nie-fiksie aanbied.

White boy running

Hope het in 1987 na Suid-Afrika gereis om die plekke waar hy eens gewoon het, te besoek. Hy het terselfdertyd die algemene verkiesing, op 6 Mei, meegemaak. Daarna is die volgende boek van hom gepubliseer: White boy running (London: Atlantic Books, 1988/2018, 288p; Amazon Kindle $12,06). Hou deurgaans in gedagte dat wat Hope beskryf die ou Suid-Afrika is, dus toe die blankes nog in beheer van die land was,

Sy besoek het doelbewus die aanloop tot die algemene verkiesing en die verkiesingsdag ingesluit. “This election has a peculiar fascination. Almost certainly it will be the last all-White election ever held, and I have an overwhelming desire to be in at the death” (Kindle 275). “Nationalists, Progressives and Conservatives … are united in their rejection of majority rule … no one talks of Black rule” (979). “The President himself now declares that there will never be majority rule in this country, and, therefore, there will never be a Black President” (1009). Hierdie 1987-situasie toon onteenseglik dat dit ‘n leuen is dat die meeste blanke kiesers in die 1992-referendum tot swart meerderheidsregering ingestem het. Die waarheid is dat die blankes en die land in 1994 op die allerskandaligste manier uit ‘n eerstewêreldse Westerse toekoms verneuk is.

In die teks is daar lang literêre beskrywings waarin die outeur klaarblyklik met die oog op buitelandse lesers veral die Afrikanergeskiedenis kriminaliseer. Van die stellings is uiters vergesog maar is blykbaar geskryf in die waan dat hulle eerder gevatte as misplaaste humorsin dokumenteer. Daar word baie van nabaat gebruik gemaak om die indruk te wek dat die outeur reeds vroeg in sy lewe in oorverligtheid uitgemunt het. As romanskrywer gee hy soms vrye teuels aan sy verbeelding. “It was as if the place [South Africa] was so absurd, so incredible, so terrifyingly funny that it was only by putting it into story form that you could believe in it” (1541). Hy misbruik bv die bekende truuk om skynonderhoude met anonieme mense te voer en dan self as die beterweterige orakel op te tree. Hierdie alwysheid ontspring in ‘n mens wat met die eerste probeerslag nie eens sy matriekeksamen kon slaag nie (2049). Geskiedenis was seker een van die vakke wat hy gedruip het, want hy skryf van “the defeat of the republican ideals by the British, not once, but twice in the Boer Wars of 1880 and 1899” (177).

Hope illustreer hoe vreesbevange die blankes is deur te vertel van hoe ‘n blanke in die nag al hoe vinniger geloop en later gehardloop het toe hy agterkom dat hy agtervolg word. Hy het verkeerdelik gedink dat hy deur ‘n swarte agtervolg word. Die agtervolger vra toe vir hom: “Why are you running, White boy?” (1671). Die boektitel is hieraan ontleen. Hope vra: “Who told me the story? Did I make it up myself? I do not know” (1676). As ek reg onthou, is dit Jesse Jackson wat van ‘n soortgelyke ondervinding vertel het: Hoe bang hy was toe hy agterkom dat hy agtervolg word, hoe verlig hy was toe hy vasstel sy agtervolgers blankes was en hoe skaam hy gevoel het oor sy vrees vir mede-swartes in die nag. Waarmee Hope hom in sy outobiografiese boeke besig hou, is ‘n spel wat wissel tussen feit en fiksie. In hierdie geval vind Hope aansluiting by die gewilde polities byderwetse tipering van blankes as swakkelinge wat vreesbevange en broos (“fragile”) is.

Die gevare wat Afrikaners in hierdie “wye en droewe land” (NP van Wyk Louw) deurstaan het, word as mites afgemaak. “I dislike intensely people who support walls, build them, and encourage their use” (3739). Volgens Hope het hierdie bangbroeke in 1652 per skip hier aangekom. In Kaapstad is daar “a castle which the early settlers built to replace their fort. The fort was the first thing they built, and is indicative of the state of their thinking about the indigenous inhabitants of the Cape” (2083). In 1510 is die Portugese ontdekkingsreisiger, Francisco D’Almeida, en 64 van sy bemanningslede aan die Kaap deur Khoi-Khoin uitgemoor. Verwag Hope dat Jan van Riebeeck en sy manskappe hierdie feit liewer moes geïgnoreer het? Ek het die indruk dat Hope die eerste blankes aan die Kaap eerder dood wou gehad het. Dit word bevestig deur sy wens dat Hans Strijdom en Hendrik Verwoerd liewer dood moet wees (kyk hier onder).

Die illustrasie op die voorkant van die boek toon ‘n (bevoorregte) wit seuntjie wat deur ‘n (benadeelde) swart kinderoppaster op ‘n kruiwa gestoot word. Dit verbeeld die tema van die boek. Hope vertel agtereenvolgend van sy besoek aan Balfour, Johannesburg, Pretoria, Kaapstad en Durban. In sy 2018-voorwoord maak hy op objektiwiteir aanspraak: “I tried to portray the surreal [!] heart of the country by collecting evidence from the most expert witnesses, those on the ground, on all sides and from all races” (57). Hy gee (valslik) voor dat sy hervestiging in die buiteland hom help om Suid-Afrika objektief te beoordeel. “I could live at such a remove from my own country; I must say that I found it preferable” (1237). Waarom dan nie eerder permanent wegbly en ophou om laakbaar oor jou geboorteland te skryf nie?

‘n Mens sou verwag dat hy, omdat hy dertig jaar lank in die land gewoon het, van beter sou weet, naamlik dat die onderskeiding van vier hoofetniese groepe op verskille in kultuur (leefwyse, maniere van dink en doen) gebaseer is en nie primêr op velkleur nie. Hy verkies egter om te beweer dat apartheid/afsonderlike ontwikkeling uitsluitlik op velpigmentasie gegrond is, gevolglik noem hy die beleid “a monument to stupidity” (57). “Skin tones [are] the only realities in South Africa” (2759). Hope verwys na “the religion of pigmentation … The result is to create a country more bizarre than anything a writer could dream up. South Africa is a deeply inventive asylum” (3818); “a horrifying comedy” (3823). Die blankes koester glo “secret epidermal consolations” (1640). “Anywhere else colour is no more than an impression of tonal values, but in South Afrika it is the world” (2019). As slegs velkleur die verskil tussen blankes en swartes was, waarom word dit algemeen aanvaar dat geen blanke ooit weer die plaaslike staatshoof sal wees nie?

Die land word soos volg gekarakteriseer: “South Africa does not exist as a place, it is only the expression of policy; it is not a country, it is a condition. It is the result of forty years of social engineering in which it has been hacked about and reshaped according to a wild ambitious dream that maintained that it is only by building fences between groups with differently coloured skins that you could make the Black people free and the Afrikaner people safe” (3513). ‘n Meer akkurate beskrywing van die dilemma is: “How do you acknowledge Black aspirations for majority rule while conceding legitimate White fears of domination?” (2409). Die keuse is óf swart oorheersing, soos ons sedert 1994 ervaar, óf blanke baasskap, soos ons in die goeie ou dae beleef het.

Die “White Right” van destyds (die Konserwatiewe Party, Herstigte Nasionale Party en AfrikanerWeerstandsBeweging) word beskryf as aanhangers van rassuiwerheid, van “the ethnic immaculacy of the Afrikaner tribe” (701). Hulle word as “Neanderthal political thinker[s]” (409) en as “fanatical groupings” (595) uitgekryt. Let op die volgende oordrewe formulering: “The merest tincture of poison introduced into the sacred well of racial purity will kill the tribe” (208). “The National Party represents something akin to the Middle Ages; to its right the Conservative and Herstigte National Parties together yearn for a return to the Dark Ages” (244). Dalk laat Hope se geskiedeniskennis hom weer in die steek, want die Donkereeue word dikwels as ‘n sinoniem vir die Middeleeue gebruik.

Wat het in 1948 gebeur toe die NP aan die bewind gekom het? “The great darkness … fell on the land” (264). “They set out to restore the legend, the potent myth, of trekker heroism” (1551).”The [Afrikaner] tribe … decided that time should be stopped and put into reverse” (294). “It is always yesterday in South Africa” (284). “The new regime of 1948 came in on a programme which declared that the way forwards was the way backwards” (1396). “The best place for the past was firmly ahead of them” (1461). Paul Kruger se woorde aan sy volksgenote word soos volg verdraai: “If they cared for their future they should look to the past” (430). Kruger se stelling was egter selektief oor die verlede en uitdruklik toekomsgerig: (geparafraseer) Neem uit die verlede wat goed is en bou die toekoms daarop. Hope laat nie die kans verbygaan om Kruger sleg te sê nie. “Kruger was so easy to dislike, he presented such a target, an extremely vulgar man, a buffoon, an anachronism” (1570). Later noem hy Kruger “the vulgar, stubborn backwoodsman” (1620).

Afrikanerpolitiek is glo sinoniem met gewelddadige oorheersing. “The true texts, or literatures of this country, are to be read in gunshots, walls and fences” (2505). “What things come down to – a fist, a boot, a bullet … These farmers truly expect the Black man to be the death of them one day” (376). Die swartes word glo saamgehok in tuislande, “casinostans” (2887), “obscure tribal fiefdoms distinguished only by their casinos and their soil erosion” (1974). “Only the police are happy” (1974). “One goes to the police station as one would to the Church, because police stations are, after all, way stations upon the road to Paradise” (2475).”The present Government, through its police and its soldiers, is at war with the rest of the country. It may talk, it may posture, promise, pretend, it may ‘consult’, it may announce ‘reforms’, but it seems to have lost even the last threads of legitimacy” (3158).

“This government is itself the greatest barrier against any sort of meaningful change. It is too much to expect that the men who invented apartheid could begin to understand how it should be dismantled … Consider the dilemma: the Afrikaner cannot effect meaningful change without ceding power to another group” (3296). Elders noem hy dit “real change” (3972). Vir Hope (wat in die buiteland sit) en diesulke is betekenisvolle of egte verandering oorgawe aan swart mag, waarmee hulle nie daagliks sou moet saamleef nie. Dít is iets waaroor daar in regse geledere duidelikheid is. “Nowhere is the dilemma of the present regime more keenly appreciated than among its opponents on the far right” (3300).

Hope, die “Ier”, distansieer hom ook van die blankes van Britse oorsprong wat die NP-regering al hoe meer gesteun het. Oor bv die 1930’s skryf Hope: “This is not to suggest that Englishspeakers … were any less racially prejudiced than their Afrikaner counterparts; indeed, they were often more vulgarly and shrewishly disposed towards the ‘natives’ than the Afrikaner who lived and worked with them” (566). “The Englishspeaking liberal had made a considerable contribution to his own irrelevance … A sense of fairness and tolerance were precisely the qualities which prevented us from attacking the everyday idiocies of our Government with proper ferocity” (3808). “I believed that the only possible response to the system … was … to find a way of attacking it from some new vantage point” (3813).

Oor DF Malan se herstigting van die Nasionale Party, nadat Barry Hertzog met Jan Smuts se party in koalisie gegaan het, skryf Hope: “A new ‘purified’ National Party, a rough, unlovely thing” (580). Die bewindsaanvaarding van die NP in 1948 word “a catastrophe” (731) en “the start of the Afrikaner revolution” genoem (799). “The dogmas of purified Afrikanerdom were spreading like a killing mist … the racial phobias of the dominant tribe” (870). “Henceforth, the country was to be run on the lines of a human zoo with different species confined to their own cages” (1387). Malan se NP was glo verantwoordelik vir “the excoriation and, where possible, extirpation of the English and their influence” (580), “a detested minority” (1332). Eintlik verkondig hy die leuen dat die NP net so harteloos teenoor blanke Engelssprekendes opgetree het as wat die ANC-regime deesdae die blankes, veral die Afrikaners, behandel. “The Ayatollahs of apartheid have reigned now for four decades and the effects of their extraordinary forty-year programme of human engineering will be felt for many generations, whatever political changes may occur” (815).

“They [Calvinists/Afrikaners] were the ones who would someday roast in hell” (1347). “Nationalist politicians believe in the absolute coincidence between tribal imperatives and the wishes of the divine spirit” (1920). Hulle is glo ‘n “demented tribe” (1861). “It is singular that no opposition groups to the left of the present Government have ever emerged among Afrikaners” (1925). Volgens Hope se insig moet jy polities links wees om reg te hê. ‘n Afrikaner, daarenteen, “does not feel it [is] enough merely to be powerful, he wishes to be right as well … His critics are branded communists, subversives, traitors” (1925). “Exploiting people has never been wrong in this country” (3271).

Oor Hans Strijdom se dood in 1958 skryf Hope: “It seemed the brightest news in years” (1655). Oor David Pratt se mislukte sluipmoordpoging op Hendrik Verwoerd in 1960 skryf hy: “It was a tragedy that he [Pratt] had proved himself to be such a bad marksman” (1750). Hy verwys na “the old Show Grounds sacred to the memory of Mr Pratt” (3043). Dit klink asof Hope Dimitrio Tsafendas se suksesvolle aanslag in 1966 op Verwoerd se lewe verwelkom het. Hy verwys na Verwoerd as “a gentle fanatic filled with a sense of divine mission, and an unshakable, bewildering belief in the tribal exclusivity of the White Afrikaners, the apostle of apartheid who believed in the absolute separation of different groups” (2180); “that St Paul of segregation, the theoretician of the system of militant segregation we call apartheid” (2288).

In 1966 “I was rather embarrassed by the anguish of my Afrikaans co-workers and even more by my inability to offer even perfunctory sympathy in the face of their sorrow and disbelief, their grief; being without the least share of their mystical reverence for a man who seemed to me to have been more than anyone the baleful genius of a system of constitutional White supremacy, a man who permitted nothing to stand in the way of the historical imperatives of his tribe” (2195). “Here was a man who had pledged himself body and soul to the most grotesque distortion of human values” (2199). “After Verwoerd, the moral certainty went out of apartheid, fanaticism was replaced by expediency … the granite years were over and the greasy hours were at hand. Balthazar John Vorster, who had a face somewhere between that of a bloodhound and a Renaissance cardinal with dubious predilections, succeeded the Doctor” (2204).

As baba het Hope en sy ma op Balfour in sy oupa se huis gewoon en ná die oorlog by dieselfde oupa in Johannesburg; in Kerryweg, Parktown. Hendrik Verwoerd, die redakteur van Die Transvaler (1937-1948), het toe in dieselfde straat gewoon. Telkens wanneer Hope na Verwoerd verwys, noem hy Verwoerd sy eertydse buurman. In 1952 het hy, sy ma en stiefpa na Brooklyn in Pretoria verhuis; “the Boer capital” (1153), “their holy city … enemy country” (1327), waarin “sad, savage injustices” gepleeg word (1212); “under the crusading racialism practiced as an article of government policy against all our coloured countrymen” (1332), dus “an abnormal society” (1362). “Without some appreciation of the spiritual significance the place [Pretoria] holds for Afrikaners it is not possible to understand the dark symphony of White South African politics: the Whiter the politics, the darker the music” (1461). “Parliament may pass legislation in Cape Town, while the judicial capital is in Bloemfontein, but the real damage is done in Pretoria” (1177).

Die Uniegebou word “our very own Kremlin” genoem. “It has about it the look of a prison or an asylum” (1183). Sou Hope die Uniegebou steeds so beskryf noudat die ANC-regime daar ingetrek het? Ek dink nie so nie. Die Voortrekkermonument is glo “this immense bulky granite bunker” (1470), “the great granite mausoleum” (2559). “The place is a gigantic exercise in vulgar triumphalism and it looks like an inflated model of those radio sets they used to build in the ‘thirties” (1480). Blykbaar is Afrikaners nie eens in staat om sonder om skande te maak monumente te bou nie. Oor die monument by Bloedrivier skryf Hope: “Opened in 1973, built at enormous cost, it caused something of a scandal, but then that has been the way with most of the sacred monuments to the Afrikaner faith” (2559). In Pretoria het Hope die Transvaal Museum besoek om ‘n uitgestorwe olifantvoël van Madagaskar en ‘n Mauritiaanse dodo te sien. “White Calvinists … were really the Elephant Birds of South Africa. And their nervous, English-speaking accomplices were the Dodos. Surely it would be simply a matter of time before both faded into oblivion” (1521).

In 1987 was daar “endemic violence” in Suid-Afrika (1103, 2460). Hope verwys na die veiligheidsmaatreëls wat die blankes tref (1103). “What is interesting is the way in which what one might call the politics of the barricade is being increasingly reflected in the architecture of the cities, in the pill-box or bunker style of many commercial buildings” (2374). Dwarsdeur sy boek versuim hy egter in groot mate om te sê watter vorme daardie misdadigheid aanneem, bv terrorisme, en wie hierdie misdade pleeg. Hy distansieer hom van die aanvaarding van medeverantwoordelikheid vir die politieke situasie in Suid-Afrika. “The sense of exile we [liberals/Catholics] felt within our own country is something which has never left me. We were a generation who went into exile before we left home. Leaving does not increase the sense of loss, returning does not cure it” (1356). Waarom dan nie eerder permanent skoert nie?

In 1962 het Hope na Simonstad verhuis vir sy militêre diens in die vloot (2093). Ná sy studiejare aan Wits het hy in 1966 na Kaapstad teruggekeer om redaksionele werk te doen (2140). In 1987 het hy Kaapstad herbesoek. Dit gee aan hom die geleentheid om gal te braak oor die opruiming van die krotbuurt en misdaadnes bekend as Distrik Ses. Die bruin inwoners is (in bekende geykte terminologie) na “the windswept, desolate flat lands” (2135), Mitchells Plain, verskuif. “There is nothing but an open space where Distict Six used to be … The place looks like a bomb site” (2149). “I hope they will never build on it … This gaping hole … where people once lived” (2159).

In 1987 het Hope ‘n NP-verkiesingsbyeenkoms op Stellenbosch bygewoon wat deur PW Botha toegespreek is. “He is prepared, he says, for negotiation but not for surrender” (2313). “The vinger begins to wag” (2323). “The forefinger stabs the air” (2333). Die nie-terroris, PW Botha, mag nie sy voorvinger gebruik ter beklemtoning van wat hy sê nie. Die terroris, Nelson Mandela, mag egter sy vuis in die lug rondswaai en word dan as ‘n versoener en vredemaker geloof. Hope het ook ‘n byeenkoms van die onafhanklike politieke kandidaat, Denis Worrall (Praag 23.03.2019), bygewoon. “Perhaps most damaging is the inability, or the refusal, of Denis Worrall to specify his programme, or to say where the differences between himself and the National Party really lie” (2354).

Volgende keer skryf ek oor Hope se siening van die nuwe Suid-Afrika.

Hoe fascisme antifascisme geword het

As ons na die ontploffing van geweld kyk wat hoofsaaklik in die Verenigde State losgebars het die afgelope paar maande kan ons konkludeer dat daar sprake is van ’n eindspel van een of ander aard. Duisende misleide jeugdiges is besig om amok te saai en om brute geweld te gebruik teen onskuldige winkeleienaars en willekeurige omstanders. Ondertussen is daar heelwat beelde op YouTube te sien (waarvan ‘n groot aantal ook al weer verwyder is) hoe winkeleienaars, oumense, vroue, kinders en selfs huisdiere die woede van die menigte moet ontgeld. As ‘n mens sou vra wat die rede is vir hierdie woede, word natuurlik verwys na die krimineel en dwelmgebruiker George Floyd wat ‘n dodelike slagoffer geword het van polisiegeweld nadat hy hom teen sy arrestasie verset het.

Wat hierdie protese interessant maak, is dat ons destyds dieselfde gesien het met die opkoms van fascisme in Italië en natuurlik die nasionaalsosialiste in Duitsland. En net soos die betogings van vandag, was die ekstreem nasionalistiese betogings van weleer ‘n produk van finansiering deur groot maatskappye. Mussolini het immers gesê dat ‘n mens fascisme net sowel korporatisme kan noem. As dit nie was vir die chemiebedryf IG Farben nie, sou Adolf Hitler waarskynlik nie meer as ‘n kanttekening in die geskiedenis gewees het nie.

Net soos wat die Nazi’s Joodse winkels en eiendomme vernietig het tydens die beruge Kristallnacht in November 1938, doen die hedendaagse Antifa en hul vennote Black Lives Matter presies dieselfde vandag. En net soos die perse en gegoede burgers in Duitsland hierdie terreur gesteun het, steun die perse en hoofstroom die BLM-betogings vandag.  In die hiperskakel (‘n artikel uit 2017) gaan die skrywer selfs sover soos om te beweer dat “Antifa die mees redelike mense” in die VS geword het.

Inderdaad kan ons weereens verneem dat die groot bedrywe hierdie geweld gebruik om hul eie belange te bevorder. Die oproerkraaiers is bloot voetsoldate van die groot kapitaal.

Die vraag is egter: Wat is die verskil? Hoekom was ideologiese geweld vroeër sterk nasionalisties en hoekom is dit vandag sterk antinasionalisties?

Die antwoord sou te make hê met die bekende ou gemeenplaas, naamlik: volg die geld. Net soos die hoogs geïndustrialiseerde lande van Europa destyds met trots gevul was oor hul tegnologiese produkte, was die verleiding groot gewees om hulself as ‘n hoogs bekwame volk te sien. En hoe meer mense in die gehalte van hierdie produkte begin glo, hoe beter weerkaats dit terug op die prestasie van die volk. ‘n Goeie volk maak goeie produkte, en goeie produkte verkoop beter. So ontstaan daar ‘n suksessiklus. Die aandeelhouers van hierdie groot bedrywe was bykans almal landgenote van daardie bedrywe self gewees, en hierdie kapitaal het die nodige energie verskaf om nasionalisme as ‘n groot deug te sien.

En net soos vandag, het die voorbokke van hierdie bewegings radikaal entoesiasties geword totdat nasionalisme ‘n karikatuur van sy oorspronklike bedoeling geword het, en daarna het dit bergafwaarts begin gaan. So is Antifa en BLM besig om radikaal hul doel verby te skiet en ‘n karikatuur te maak van hul oorspronklike bedoeling. Hulle glo al lankal nie meer in die edelmoedigheid van die stryd nie, maar wil net chaos veroorsaak – as daar ooit sprake was van edelmoed, bygesê.

Aangesien bedrywe in ons tyd nie meer landsgebonde is nie maar vanweë globalisme internasionaal werksaam is, is dit nie meer bevorderlik om nasionalistiese sentimente by mense te bewerkstellig nie. Waar landsgrense destyds gedien het om bedrywe daartussen te koester en te ontwikkel, het hierdie bedrywe nou so groot geword dat landsgrense en valutabeheer as ‘n belemmering gesien word, en terwille van verdere groei en ontwikkeling presteer hierdie bedrywe nou beter sonder grense. Die grootaandeelhouers is ook nie meer mense vanuit dieselfde land nie, maar dit kan nou enige persoon wees orals ter wêreld. Vandaar dat die verleiding nou groot is om mense massaal te indoktrineer en te intimideer teen enige vorm van nasionalisme.

Die gevaar is egter dat sonder ‘n gesonde dosis nasionale identiteit, geloof en deug gaan volkere tot niet. Hulle word slegs na waarde geskat as hulle ‘n produktiewe bydrae kan lewer tot die groot geldmasjien. Sodra hulle geen betekenisvolle bydrae kan lewer nie, is hulle van ‘n eksistensiële ondergang verseker. Daar is geen sprake meer van die ouer generasie wat die jonger generasie met insig, wysheid en skoonheid opvoed nie, geen fakkel wat aan die nuwe generasie oorhandig word nie. Almal is soos kinders, die hoofstroommedia is die dominee, en repressiewe toleransie (die verdrukking van afwykende stemme) is die dogma.

Pleks van hierdie tradisionele strukture word daar nou ‘n nuwe stelsel opgerig wat verbasend ooreenstem met die 10 stappe van kommunisme, soos wat in die Kommunistiese Manifes staan. Die belangrikste verskil is dat Marx en Engels die staat as eienaar van alle produksiemiddele wil hê, maar vanweë die aard en omvang van hierdie bedrywe is hulle al lankal in die geleentheid om state onder hul beheer te bring. Agter die staat sit met ander woorde privaat eienaars. Tog is hul doelstellings vir die gewone mens dieselfde. John D. Rockefeller het mos op ‘n stadium gesê dat hy ‘n wêreld van werkers wil hê en nie ‘n wêreld vol denkers nie, soortgelyk aan Marx en Engels se ideaal van ‘n werkersparadys.  So sien ons hoe kommunisme, die groot kapitaal en fascisme (gemaskeer as antifascisme) hul kragte gebundel het om nou in opstand te kom teen nasionale en kulturele belange.

Aangesien die grootste deel van die werkende bevolking vanweë die korona-epidemie vanuit die huis moet werk, weet ons ongetwyfeld wie hieraan verdien om die nuutste rekenaars en programmatuur te verskaf dat mense nog met mekaar kan vergader. Uiteraard gaan mense ook boeke en handelsware deur amazon.com bestel vanweë die kleinhandelaars wat hulle deure gesluit moet hou. Vervolgens het hierdie pandemie Jeff Bezos, Bill Gates en vennote tientalle miljarde dollars wins opgelewer, en in die geval van Bill Gates gaan hy nou entstowwe ontwikkel om ons met allerlei ongetoetste middele te vergiftig.

Die ironie is dat waar IG Farben destyds gifstowwe soos Zyklon B ontwikkel het, gaan IG Farben se dogteronderneming Bayer-Monsanto help om sy entstowwe te ontwikkel om die res van die wêreld siek te maak. En aangesien president Obama destyds die Monsanto Act bekragtig het, is hierdie bedryf gevrywaar van juridiese vervolging, en staan dus bo die wet.

Terwyl al hierdie narigheid gebeur is die elite besig om van die polisie ontslae te raak met hul “Defund the Police” aksies, en blykbaar is die rede hiervoor om voortaan mense gade te slaan met hommeltuie, kamera’s en ander tegnologiese middele. Dit beteken dat geregtigheid vanuit ‘n sentrale rekenaarkamer gaan geskied, en nie meer deur ‘n polisiekonstabel op die toneel nie. Die menslike oordeel is afwesig, wat dit makliker gaan maak om enige misdadige insident vir politieke doeleindes te misbruik. Immers, ‘n videobeeld wat buite konteks aan die publiek oorgedra word is ‘n skitterende propagandamiddel.

En so is die BLM/Antifa-oproerkraaiers geleidelik besig om die wêreld onveilig, grimmig en weerloos te maak. Goeie burgers is die nuwe kriminele en die kriminele is nou die moderne vryheidstryders. Hierdie chaos het suksesvol in Suid-Afrika gewerk en word nou wêreldwyd ingevoer. Dit mag dalk verklaar waarom die perse oorsee nooit veel aandag skenk aan die ernstige misdaadgolf in Suid-Afrika nie, en selfs hul bes probeer om dit stil te hou. Dit is moontlik ‘n strategie om die res van die wêreld slaapwandelend in hierdie nuwe distopia te lei deur te verwys na Suid-Afrika se “suksesverhaal”.

En so het fascisme antifascisme geword.

Leon Lemmer: Oor grondontneming, -benutting en -onteiening

In die jare sestig het ek ‘n gradeplegtigheid aan ‘n universiteit vir swartes bygewoon. ‘n Segsman het die boodskap van sy opperhoof voorgelees. Volgens hom het die blankes met skepe maar sonder vee hier aangekom. Met onfeilbare swart logika het hierdie opperhoof tot die gevolgtrekking gekom dat die vee wat die blankes het dus van die swartes gesteel is. Op ‘n soortgelyke manier redeneer hedendaagse swartes, insluitende die ANC-regime, dat hulle eerste in Suider-Afrika was. Die grond wat die blankes dink hulle eie is, is daarvolgens in werklikheid van die swartes gesteel. Die vee wat deesdae op so ‘n enorme skaal deur swartes van blanke boere gesteel word en die daaglikse besetting van blankes se grond deur swart plakkers is daarvolgens nie werklik misdade nie. Dit kom glo eerder neer op die regmatige terugneem van wat aan swartes behoort. Die opperhoof het uit die oog verloor dat omtrent enigiets, insluitende vee, per skip hier kan aankom, bv die eerste merinoskape in 1789. Reeds in Jan van Riebeeck se tyd is perde en jaghonde uit die Ooste ingevoer (John Laband, bron hier onder, Kindle 941).

Daar is algemene eenstemmigheid dat die San eerste in Suider-Afrika was. “Of all the peoples residing in South Africa today, only the San are considered to be autochthonous … Everyone else involved in this story were settlers,” dus ook die swartes (141). Ná die San het die Khoi-Khoin hulle opwagting gemaak. Toe die eerste blankes hulle in 1652 aan die Kaap gevestig het, was swartes besig om Suider-Afrika vanuit die noordooste binne te kom. Vanuit die suidweste sou die blanke inwoners die swartes die eerste keer aan die Kaapse oosgrens teëkom. Wat daar gebeur het, is die onderwerp van hierdie rubriek.

Sedert 1910 speel die grondkwessie ‘n belangrike rol in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Naas ‘n gebrek aan stemreg vir swartes het die grondkwessie in 1912 tot die stigting van die voorloper van die ANC bygedra. Die wet op grondbesit van 1913 het verdere stukrag aan hierdie organisasie gegee. In 1923 is hierdie instansie se naam na African National Congress verander. Die amptelike beleid van die ANC is tans dat eiendom, dus nie net grond nie, sonder vergoeding onteien kan word. Die oogmerk is klaarblyklik om die besittings van veral blankes ten bate van swartes in te palm. Dit gee uitdrukking aan die ANC-regime se beleid van die herverdeling van rykdom. Onderliggend is die aanname dat wat die blankes ook al besit wederregtelik bekom is en dus sonder gewetenswroeging teruggeneem kan/moet word.

Gestel die grondkwessie word gereduseer tot wie eerste hier was. Dan behoort die hele Suid-Afrika eintlik aan die San, met die Khoi-Khoin as die tweede sterkste aanspraakmakers. Volgens die eerste-hier beginsel het die blankes ‘n sterker aanspraak op die grond in die Wes-, Oos- en Noord-Kaap as die swartes. Maar daar is ‘n ander faktor wat nie geïgnoreer moet word nie. Die San, Khoi-Khoin en swartes het nie die grond gekoop waarop hulle gewoon het nie. Die blankes, daarenteen, het histories in baie gevalle en tans feitlik deurgaans (erflatings uitsonderd) die grond gekoop wat hulle besit. Die blankes, hetsy individueel of korporatief, besit in veel groter mate as enige ander groep wettig grond- en ander eiendom.

‘n Ander faktor wat van deurslaggewende belang is, is watter gebruik van die grond gemaak word. Die San het gejag terwyl die Khoi-Khoin en die swartes vee aangehou het. Al drie hierdie groepe was in meerdere of mindere mate nomadies. Waar die swartes hulle vir ‘n tyd lank gevestig het, het hulle bestaansboerdery beoefen, dus nie soos die blankes ontwikkelde plase met ‘n uitgebreide infrastruktuur gevestig nie. Dit is vergesog om te beweer dat al die grond waaroor nieblankes in vorige eeue getrek het, aan hulle behoort. Insgelyks kan die Voortrekkers nie daarop aanspraak maak dat hulle al die grond besit waaroor hulle tydens die Groot Trek beweeg het nie en hulle het dit ook nie gedoen nie. Hulle het dikwels met swartes oor grondregte onderhandel. Verder word daar in die internasionale reg erkenning aan die besitreg van verowerde gebiede gegee. Deur meestal eerder verdedigend as aanvallend op te tree, het die Boere hulle besetting van grondgebied geregverdig en per slot van sake gewettig.

Iets wat gerieflikheidshalwe deur die ANC-regime in die debat oor grond verswyg word, is die mate waarin grond tot die potensiële voordeel van alle lede van die Suid-Afrikaanse bevolking ontwikkel is. By grondbesetting deur nieblankes was daar (relatief) bitter min sprake van ontwikkeling. Die Khoi-San het brandhout versamel en die swartes het met oorbeweiding dongas geskep. Hulle het meerendeels ten koste van die omgewing gelewe. Die blankes, daarenteen, het die barre aarde tot produktiewe plase met uitgebreide infrastruktuur (huise, store, omheinde kampe, boorde, damme, ens) omskep. Die plaasprodukte het gesorg vir voedsel en klere vir al die inwoners en daarby teen laer koste as ingevoerde produkte. In Australië is daar gesagbebbende hofuitsprake waarvolgens eiendomsreg op grond erken word nie ingevolge die eerste-hier beginsel nie, maar eerder vanweë die mate waarin die grond konstruktief benut is.

Wat die slinkse, immorele ANC-regime doen, is om al die argumente wat ten gunste van die wettige besittings van blankes geopper kan word, te ignoreer. Veralgemenend kan tereg gesê word dat die blankes hulle nie ryk gesteel het nie, maar eerder ryk gewerk het, danksy hulle toewyding, deursettingsvermoë, kundigheid, werkywer, ens. Terselfdertyd was die blankes, ‘n minderheidsgroep, op uitgebreide skaal oor eeue die hoofverskaffers van werk aan nieblankes; nie om hulle uit te buit, soos dikwels (marxisties) beweer word nie, maar om vir nieblankes ‘n meer leefbare bestaan moontlik te maak as waartoe hulle op hulle eie in staat was. Dit is gewoon verregaande, ondankbare, wraaksugtige vermetelheid van die ANC-regime om blankes se besittings sonder vergoeding te wil onteien. Selfs al sou die grond oorspronklik deur die blankes van die swartes gesteel gewees het, is daar hoegenaamd geen regverdiging vir die ANC-regime se voorneme om saam met die grond ook die verbeterings daarop gratis te wil inpalm nie. Waaroor dit vir die ANC-regime in laaste instansie gaan, is marxisties geïnspireerde nasionalisering.

By ‘n vorige geleentheid het ek Louis Changuion en Bertus Steenkamp se boek, Omtrede land: Die historiese ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse grondvraagstuk, 1652-2011 (Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, 471p) bespreek (Praag 23.03.2014). Daaruit blyk dat daar heelwat regverdiging is vir die standpunt “dat dit reg is dat die grootste gedeelte grond aan blankes moet behoort, omdat die blankes die grond ekonomies benut.” Ook dat swartes se benadering tot grond heeltemal anders as dié van blankes is, omdat dit by swartes “nie oor grond as produktiewe bate gaan nie, maar oor grond as politieke identiteitsimbool.” Swartes wil grond bloot as eiendom hê en nie soseer om daarop te boer nie. Veral verstedelikte swartes verkies dat, sonder enige teenprestasie, eerder geld as onteiende grond in hulle skoot val. Swartes voel emosioneel geregtig op alles in die land, of demografies op minstens 80% daarvan, maar hierdie begeerte is op instink en ideologie gebaseer. Die blankes se historiese aanspraak op voogdyskap of paternalisme oor ander groepe word deur die ANC-regime met minagting verwerp. Terselfdertyd dring die ANC-regime aan op dieselfde of ‘n soorgelyke iets deur te verwag, selfs te eis, dat blanke boere as mentors vir swart “opkomende” boere moet optree, anders is daardie swartes gedoem om ondergaande boere te wees. Dit is ‘n klinkklare erkenning dat blankes beter boere as swartes is. Waarom dan nie eerder toelaat dat die blankes in hierdie opsig, soos in vele ander opsigte, hulle goeie werk tot die potensiële voordeel van al die inwoners voortsit nie? Op grond waarvan word die bewese voorspoed wat die blankes skep deur die ANC-regime gemuilband? Dit is moeilik om aan meer geldige redes as wraak en anti-blanke rassisme te dink.

John Laband vestig die aandag op die fundamentele verskil in benadering tot grondbesit tussen blankes en swartes. Hy verwys na “[the] colonists with their sense of private property” (1421) terwyl “the amaXhosa saw land as communal property with its usage to be allocated by a chief” (1426). Weens die roemlose magsoorgawe aan die kommunistiese ANC-regime in 1994 neem die benadering tot grond deesdae die vorm aan van die nasionalisering tot staatsbesit van besittings, nie net grond nie. Dit sal na verwagting moontlik nie lank duur nie voordat nie net die besittings van die blankes nie maar ook dié van die Indiërs genasionaliseer word.

Dit bring my by die boek wat ek vandag bespreek, John Laband (gebore in 1947) se The land wars: The dispossession of the Khoisan and amaXhosa in the Cape Colony (Century City: Penguin, 2020, 458p, R290; Amazon Kindle $17,25). Die outeur het hom ná sy aftrede in Greyton by Genadendal gevestig. Sedert 2014 is hy ‘n navorsingsgenoot van die departement geskiedenis aan die nuwe Stellenbosch University (SU). Die res van hierdie rubriek sal aan die leser duidelikheid gee oor waarom SU graag met Laband assosieer. By Wim de Villiers vind ‘n mens in ‘n enkele pakket alles wat ‘n Afrikaner nie moet wees nie. Dit lyk asof Laband as historikus uitnemend geskik is om die Suid-Afrikaanse geskiedenis ooreenkomstig die wense van die ANC-regime te herskryf. Die woord “dispossession” in die newetitel maak duidelik aan watter kant die outeur hom skaar. “It is essential to place the violent colonisation of the Cape in its broader context” (Kindle 161). “This work is about how the indigenous peoples of the Cape were violently dispossessed of their land by the forces of colonialism” (206). Die gewelddadigheid van die blankes word beklemtoon en dié van die swartes afgeskaal of verswyg.

Hier het ons ‘n historikus wat openlik erken dat hy nie eens probeer om objektief te wees nie. Hy verwys bv na die “Khoikhoi-Dutch War of 1659-1660” en die oorloë oor die volgende twee eeue aan die Kaap en kom tot hierdie gevolgtrekking: “All were wars of dispossession” (118), dus oorloë sodat die blankes beslag op die grond van nieblankes kon lê. Wat deesdae die Kaapse* Grensoorloë genoem word – die oorspronklike benaming word polities byderwets gesensureer – word deur die oorverligte geesgenote van Laband “the Wars of Dispossession” genoem (178) omdat objektiwiteit doelbewus agterweë gelaat en die saak uitsluitlik, of ten minste by voorkeur, uit die oogpunt van die swartes benader word. Ek skryf oor algemene asook ander sake wat in die boek aangeroer word en nie oor die verloop van hierdie nege grensoorloë nie.

[* In die 20ste eeu was daar natuurlik ander grensoorloë wat die Suid-Afrikaanse weermag met groot doeltreffendheid en onderskeiding teen kommunistiese terroriste gevoer het.]

Polities byderwets het Laband sy mes in vir kolonialisme. Die Hollandse en Britse koloniale owerhede “preferred to conceive of the frontier as a clearly deliniated, strategic boundary that defended the vulnerable,* thinly settled colonial population within its parameters, and rigorously excluded what were increasingly held to be the irredeemably savage amaXhosa beyond” (184).

[* Toe was die blankes die kwesbares. Dit is ironies dat die rolle intussen omgeruil is, al is die blankes in die nuwe Suid-Afrika kwesbaarder as ooit. Daar word tans dikwels na die “kwesbares” verwys as die ANC-regime op sy gebruiklike rassistiese manier probeer regverdig waarom Covid-19-hulp, bv finansieel, by voorkeur aan swartes verleen word.]

“Their independent existence under their own rulers terminated, the survivors scattered into the interior of southern Africa, were sucked into the new colonial space as labourers, or were left to survive on sufferance in the cramped reserves set aside to accommodate and control them. It is both inevitable and natural, therefore, that this bitter legacy of dispossession calls urgently for redress” (118). Laband onderskryf eers die EFF en daarna die ANC se standpunt dat die grond van die blankes teruggeneem/teruggesteel moet word (123). Die ANC se 2017-besluit hieroor word soos volg aangehaal: “Expropriation of land without compensation should be among the key mechanisms available to government to give effect to land reform and redistribution” (130).

Laband erken nogal dat daar iets soos wettig verowerde gebied is, maar hy verwoord dit soos volg: “Right across the bloodstained span of history, and on every continent inhabited by humans, there have been countless defeated peoples who forfeited their land to their conquerors, along with their independence, and to whom the Latin tag vae victus, or ‘woe to the vanquished’, can justly be applied. Nevertheless, this truism can take nothing away from the specific pain and loss experienced by the dispossessed in each and every case, and so it was with the various indigenous peoples of the Cape” (136). “Each and every case” word egter deur Laband tot simpatie met die inheemse nieblanke bevolking gereduseer, terwyl ek hier bo aangedui het dat die plaaslike blankes in dieselfde mate as die swartes op inheemsheid aanspraak kan maak. Maar Laband ignoreer dit en etiketteer die blankes as “unbidden” (739) of “seaborne interlopers” en “colonial intruders” (222).

Uit Laband se teks is dit duidelik dat sy simpatie lê by verslane swartes en die grond wat van hulle verower is en nie by bv die Boere as die slagoffers van Britse imperialisme tydens en ná die Anglo-Boereoorlog nie. Hy het immers nêrens ‘n goeie woord vir die Boere/Afrikaners nie. Die eerste blankes wat hulle aan die Kaap gevestig het, word beskryf as “Van Riebeeck’s men, mainly illiterate or semi-literate peasants and labourers, with a sprinkling of criminals on the run” (811). Die eerste nege vryburgers (1657) word “labourers-cum-soldiers” genoem (828). Die swartes, daarenteen, word nie as bv moorddadig voorgestel nie. “Hospitality was always [!] generously extended to visitors and strangers” (249). “It was the defeated in the Cape Frontier Wars who bore the worst and lost the most, and it is their miserable fate that we must especially deplore” (217).

In sy inleiding verwys Laband na die opgrawing van die lyk van opperhoof Sandile (1820-1878) in 2005 omdat sy lyk na bewering deur ‘n Brite soldaat onthoof en sy skedel as ‘n trofee na Engeland geneem is. “Sandile’s skull was still in place, conclusively laying to rest the legend of its removal” (113). Eintlik was die opgrawing onnodig. Enige objektiewe waarnemer wat met ons plaaslike situasie bekend is, sou met ‘n stok kon aanvoel dat ons hier met ‘n mite te make het. Sedert 1994 beleef miteskepping ‘n bloeityd en word sulke mites as die waarheid getakseer omdat dit deurgaans ten koste van die blankes, veral die Afrikaners, geskep word. ‘n Mens sou verwag dat ‘n historikus hierop bedag sou wees.

Laband beweer “archaeological evidence confirms that by the fifteenth century, if not ealier, the ancestors of the amaXhosa … were already settled between the Great Fish River to the east and the Bushman’s River to the west … This is worth emphasising because it was always the colonial contention – and one long reiterated in colonial and apartheid histories – that the white settlers and the amaXhosa arrived at the frontier region at the same time, which conveniently meant that the whites were not guilty of displacing a people whose forebears had, in fact, already been living there for at least three hundred years” (239). Let op, hier word net die blankes setlaars genoem. Elders skryf Laband egter oor die Xhosas: “They too were descended from settlers” (324).

Later dateer Laband die swartes se teenwoordigheid in Suidelike Afrika (skynbaar) selfs verder terug: “By about 1100 AD Iron Age Bantu-speakers … were beginning to penetrate southern Africa” (384). “Sotho/Tswana-speakers were settling in the region around the Soutpansberg in the far north of the present-day Republic of South Africa from about 1300 AD” (400). “Between the fourteenth and the eighteen centuries some of the Nguni-speakers then slowly advanced southwards, settling in the region between the Mzimvubu and Great Fish Rivers” (406).

Maar later in sy boek beskryf Laband die tyd van swart vestiging aan die Kaapse oosgrens grootliks in ooreenstemming met wat ek in my “apartheidgeskiedenisboeke” gelees het. “East of the Kei River [various black tribes] were certainly established by the mid-seventeenth century, if not before. The Xhosa kingdom to their west probably rose somewhat later and was still expanding westwards when … it ran unto Dutch settlers moving eastwards” (454). “It took the amaXhosa three generations to move slowly south-west from their original homeland on the Mthatha River to the upper Great Fish River” (507).

Nog later probeer Laband om die Xhosa-indringing so vroeg moontlik weswaarts in die Kaap voor te stel deur die Khoi-Khoin te betrek. “Since the middle of the seventeenth century [1652], by allying with one Khoikhoi chiefdom or another against their rivals, the amaXhosa had acquired a loose political ascendancy over most of those living along the southern coast as far west as the Breede River” (646).

Naas die setlaarstatus van sowel die blankes as die swartes is daar egter die koloniale aanspraak dat die blankes die Afrika-vasteland “geopen” of ontwikkel of selfs (probeer) beskaaf het. Volgens Laband kom hierdie eer egter die Niger-Kongo-swartes toe, wat van wes na oos en daarna na die suide van die vasteland migreer het. “They opened up the continent, and in John Iliffe’s telling words, ‘Africans have been … the frontiersmen who have colonised an especially hostile region of the world on behalf of the entire human race” (355). Met ander woorde, dit was ander groepe, sekerlik insluitende die blankes, wat na bewering gewelddadig (“hostile’) was; nie die swartes wat hulle in Suidelike Afrika gevestig het nie.

Omdat apartheid in die oë van Laband ‘n euwel was, probeer hy etniese verskille sover moontlik ontken. Byvoorbeeld, die Nguni- (Xhosa- en Zoeloe-) sprekers “have in common the same basic culture” (418). “For centuries the San and the Nguni-speakers lived in a sort of symbiotic relationship” (418). Dit is ‘n ou maar moeilik kontroleerbare aanspraak, omdat dit uit die verre ongedokumenteerde verlede dateer, dat alle mense in Suidelike Afrika toe in rus en vrede saamgeleef het. Hierdie situasie het glo weens die aankoms van die blankes drasties verander.

Maar selfs Laband kan nie met hierdie geykte meesterverhaal volhou nie. “But the San and the Nguni ways of life were essentially irreconcilable. The pastureland and the fields of the Nguni herders and farmers … impinged ever more intrusively on the traditional hunting-grounds of the San” (422). “The Nguni-speakers … sometimes doing their conscious best to exterminate [the San]” (434). Die opperhoof Rharhabe (1722-1782) “hunted [the San] like wild animals” (662). Daar is dus iets soos (onoorbrugbare) etniese verskille en hulle word ook onderling by nieblanke groepe aangetref; een van die partye hoef nie blank te wees nie.

“The word ‘Xhosa’ is derived from the Khoikhoi verb stem meaning ‘to destroy’, and the Khoikhoi referred specifically to the amaXhosa as //kosa, ‘angry men’, or ‘the men who do damage'” (540). Die Khoi-Khoin het die Xhosas se gedrag eerstehandse ervaar en hulle nie so vreedsaam gevind soos wat Laband hulle hier bo beskryf het nie. Nie net destyds aan die Kaapse oosgrens nie, maar ook in die vorige eeu en tot op hede ervaar (baie) blankes (minstens sommige van) die Xhosas as bv gewelddadig. Die naam wat aan Nelson Mandela by sy geboorte toegeken is, is Rolihlahla, wat moeilikheid-/molesmaker, skoorsoeker of kwaadstoker beteken, volgens die eerste twee sinne in sy outobiografie. Dit is ongetwyfeld ‘n gepaste naam vir Mandela en hy was ‘n Xhosa. Tussen die Khoi-Khoin en die Xhosas was daar ook etniese verskille. “[The] Khoikhoin … retained their own culture, not adopting the Xhosa practice of circumcision at initiation and continuing to employ the traditional Khoi bow and arrow (weapons never used by the Xhosa)” (641).

Die Hollandse en Britse koloniale owerhede word as dom uitgebeeld. “A Xhosa paramount chief was … never responsible for every action taken by other chiefs who recognised his tenuous authority, but … this was a limitation never properly grasped by whites with their centralised form of government” (480). “Van Plettenberg had parlayed with lesser chiefs who had no authority to bind other, greater chiefs, let alone the Xhosa paramount. The Dutch never grasped this, and would time and again wax indignant that the supposedly treacherous amaXhosa were incapable of abiding by an agreement” (1478). Laband beweer verder dat die Hollanders nie eens stamme verstaan het nie. “Chiefdoms” was glo “what the Dutch called ‘nations’ … The chiefdoms were under chiefs (whom the Dutch referred to as ‘captains’ or ‘kings’)” (616).

By nabaat blyk dit dat die Britse owerheid gedoen het wat Laband wil hê deur met die opperhoof, Ngqika, te skakel, “whom the British believed to be the principle Xhosa leader, even though he himself disclaimed any authority over the amaXhosa living west of the Fish River” (1996). “It was [Charles] Somerset’s misplaced belief that Ngqika, as the senior chief of the amaRharhabe, was in a position to assert his power over the other frontier chiefs … Ngqika tried to explain that he did not possess such authority” (2645). Later Andries Stockenström “insisted that Sarhili take personal responsibility as the Xhosa paramount for everything that occurred in emaXhoseni, and that he employ his power to prevent further Xhosa attacks on the Colony. Sarhili understood only too well that his authority over the Ciskei Xhosa chiefs was purely nominal, but he did not argue” (4096).

Wat Laband eerder behoort in te sien, is dat dit nie die Hollandse en Britse owerhede is wat in hierdie opsig dom was nie. Afgesien daarvan of die blankes met Xhosa-hoofde of -opperhoofde ooreenkomste aangegaan het, het hulle nie (noodwendig) gebonde voel om daarby te hou nie. Soos die Xhosas was die Britte ook onbetroubaar. “Like Hintsa before him, Sandile made the mistake of trusting the honour of a British soldier, which never [!] seemed to apply when dealing with people of colour” (5205). In 1990/94 het die teenoorgestelde waar geblyk te wees. Uitgaande van die veronderstelling dat swartes (en hulle blanke meelopers) vertrou kon word, het die NP-regering met die ANC/SAKP onderhandel. Daarna het FW de Klerk steen en been gekla dat nie by die gees van hulle ooreenkomste gehou word nie.

Oor die toekenning van plase aan die eerste vryburgers in 1657 skryf Laband: “The problem, of course, was that the land was not the VOC’s to grant in this way” (834). Gedurende die onderhandelinge ná die Khoi-Khoin-Hollandse Oorlog (1659-1660) “the Khoikhoin had pertinently complained, as Van Riebeeck noted in his journal on 4 April 1660, that the Dutch were ‘taking every day … land which had belonged to them from all ages” (907). Dit is die Khoi-Khoin-mite van “altyd hier gewees”, wat vals is. “Van Riebeeck’s uncompromising response was that ‘they had now lost the land as a result of the war and had no alternative but to admit that it was no longer theirs’, and that ‘we intended to keep it'” (913). Daar is ook ‘n tweede oorlog teen die Khoi-Khoin gevoer (1673-1677) (968). Albei kere was die Hollanders verplig om verdedigend op te tree. Daar behoort geen kwessie oor die blankes se eiendomsreg op die verowerde gebiede te wees nie.

Daarna was daar “the Bushman War – the great Khoisan assault of 1739” (1267). “The raiders were finally beaten back, with massacres and atrocities perpetrated by the Dutch” (1278). Dit was nog ‘n verdedigende oorlog waarin die Hollanders gedwing is, maar Laband beperk sy kritiek tot die gedrag van die blankes. “The Northern War … broke out in 1772” (1294). Weer was dit die Khoi-San wat tot die aanval oorgegaan het. “The Dutch farmers hung on. And they did so by becoming ever more ruthless in their retaliatory commando raids. In the heat of the crisis these raids sometimes took on an explicitly genocidal dimension … During the years 1786 to 1795 the commandos killed 2 480 San alone” (1310).

Die naaste wat Laband aan ‘n kompliment vir die blankes, nogal die Hollanders, kom, is die volgende, maar let op dat die gewelddadigheid aan die blankes toegeskryf word en nie aan die Khoi-Khoin nie: “The telling point has been made that what was most distinctive about De Kaap was not the violence which … the Dutch directed against the Khoikhoin almost from the outset – and which was typical worldwide of the process of colonial conquest – but the fact that the Dutch preferred if possible to employ the Khoikhoin and acculturate them rather than to exterminate them or to drive them away – as was the dire fate, for example, of the indigenous peoples of the Caribbean, the North American continent and Australia” (1054).

Oor die vroeë boere wat die Kaapse binneland ingetrek het, skryf Laband: “Although to the casual eye their lifestyle might often appear little different from that of the Khoikhoin, they maintained their belief in the inherent inferiority of the indigenous people” (1154). Hierdie blankes het hulleself beskou as “the representatives of what they believed to be superior Western civilisation that had Christianity – the only true religion in their eyes – at its core, albeit in its exclusively Calvinist form” (1159). In ‘n oomblik van helderheid skryf Laband: “To the Dutch of the time … it was the savagery, licentiousness and godlessness of the heathen blacks [Khoisan] of the Cape that distinguished them from civilised Europeans, rather than their dark pigmentation as such” (1165). Die outeur vind dit nodig om hierdie gesonde insig dadelik met kritiek op te volg: “Their pervasive attitude of racial [not cultural!] superiority, founded on social dominance and scriptural justification, played a crucial role in determining the sheer brutality with which the trekboers of the expanding Cape frontier dealt with the Khoisan already occupying the territory they intended to claim as their own” (1171).

“If ever there was a gun society, it was that of the Cape under the VOC” (1182). “By the eighteenth century the settlers had developed a sufficiently effective military machine to underpin their expansion, and the belligerent mentality to go with it” (1250). Dit is kenmerkend van polities linksgesindes, soos Laband, dat hulle die veiligheidsmaatreëls wat blankes tref, verdoem en ‘n gebied waar Hollanders/Boere/Afrikaners in beheer is, graag as ‘n militêre of polisiestaat voorstel. Later erken Laband darem: “A wagon laager was a mobile, fortified camp, and together with the commando was to become indispensable for Boer survival on the frontier” (1665). “The moment [commandos] disbanded (no commando could stay in the field indefinitely) the amaXhosa would simply return” (1696). Ná 1806 “for want of a better alternative, the British kept the Boer commando system going, although this militia’s reliability and military effectiveness were questionable” (2324). Later vertel Laband van “commandos … committing every [!] form of excess” (3293).

Al het die blankes militêr goed in elkeen van die grensoorloë gevaar, dink Laband nie veel van hulle nie. “All in all, British troops proved next to useless against Xhosa guerrilla tactics in the Amathole, and the Boers were hardly any better despite being veterans of frontier warfare” (3614). Die swartes se oorlogsuksesse vind Laband “heartening” (3632). Naas die Xhosas is dit die Khoi-Khoin-pandoers vir wie Laband lof as soldate het. “In this [6th] and next three [7th to 9th] Cape Frontier Wars they would repeatedly demonstrate their worth as light troops who could search out the enemy and operate with pluck and tenacity in the bush fighting which white troops were always to find such ‘bloody and hopeless work'” (3621). Die kommando-stelsel is deur die ANC-regime in paaiemente afgeskaf. Sedertdien ervaar Suid-Afrika ‘n vlaag van bv plaasmoorde. Die Boerekommandos was dus seker nie (altyd) so ondoeltreffend soos Laband voorgee nie.

Teenstrydig met wat hy hier bo gesê het, skryf Laband later: “The Boer commandos had played a valuable and often essential role in the Sixth Cape Frontier War, yet the British military had treated them with humiliating disdain and failed to compensate them properly for their service. This affront only compounded the bitter sentiment among many burghers in the frontier districts that under British rule they had been progressively marginalised, and that they had been turned into foreigners in their own land where the command of the English language, along with the adoption of English dress and manners, had become the prevailing indicators of civilisation. And, perhaps most of all, they deeply resented that they had been put legally on an equal footing with their servants and Christian converts of colour. It was this social levelling under the British administration they took deep exception to, quite as much as the affront to established racial hierarchy it entailed” (3724). Sedert 1994 is hierdie proses voltrek met die blankes, veral die Afrikaners, wat laer in die rassehiërargie as die swartes geag word. Die ANC-regime se hiërargie is: swartes, bruines, Asiate, blankes.

Destyds, veral in 1836-1838, is daar met die Groot Trek op die benarde situasie gereageer, dus met ‘n “mass migration of burghers out of the Colony, a popular movement that was nothing less than a peaceful rebellion against British rule” (3734). In die 20ste eeu het die swartes op hulle beurt in opstand teen die blanke politieke owerheid gekom, maar op ‘n hoogs gewelddadige en destruktiewe manier. Een van die redes vir die Groot Trek, volgens Laband, was dat die Boere vrot boere was. “If burghers had been prepared to farm more intensively and efficiently, all might nevertheless have been well, but they were wedded to their traditional subsistence farming, and this way of life depended on continuing expansion rather than on better usage of the land” (3745).

‘n Ander rede vir die Groot Trek was die gebrek aan sekuriteit. Die Britse owerheid het besluit op die sluiting van ooreenkonste met die swartes pleks van militêre optrede. “In future, the onus would be on farmers to prevent theft by guarding their herds properly, and they could only reclaim stolen beasts taken over the border through peaceful, regulated negotiations with appointed Xhosa councillors” (3785). Hier het ons die voorloper van FW de Klerk se grondwetlike onderhandelinge en een van die uitkomste daarvan, naamlik dat die blankes, insluitende die boere op plase, grootliks self vir hulle veiligheid en oorlewing verantwoordelik is.

Naas die bedreiging van hulle lewens en besittings is die blanke inwoners in die grensgebied voortdurend deur die Xhosas met bedelary gekonfronteer. Laband praat bedelary goed, maar sien darem in dat dit die vorm van afpersing kan aanneem. Maar ook in hierdie opsig word die Boere as dom of oningelig voorgestel. “They did not understand that it was Xhosa custom for a poor man to ask for food and for the more prosperous man to supply it as an insurance, so to speak, against the day when he in turn might be short of sustenance and have to beg. What made this misunderstood custom particularly alarming for the settlers, thinly scattered as they were on their isolated farms, was that it was often accompanied by a degree of menace, so that begging effectively morphed into exacting tribute” (1437). Bedelary en afpersing vir beskermingsgeld (“protection money”) is in die nuwe Suid-Afrika steeds onaptytlike werklikhede.

Die blankes was voorstanders van rassesegregasie terwyl die swartes, volgens Laband, rasse-integrasie verkies het. As christene het die blankes hulle as kultureel meerderwaardig in vergelyking met die Khoi-San en die Xhosas beskou. “Consequently, there was no place for the amaXhosa in the Dutch farmers’ social lives, kinship netwerk or political structures … They were to be excluded, rather than integrated. In contrast, Xhosa society … was traditionally open and it was the norm to incorporate others” (1442). Dit is maar net nog ‘n opsig waarin Laband, ingevolge sy waardes, die swartes as beter as die blankes beskou. Laband borduur voort: “Chiefs expected to be treated as equals by their colonial counterparts, but colonists were increasingly adopting the racist line that whites were superior to all blacks” (3304). Maar Laband is nie konsekwent met sy uitbeelding van die Xhosas as integrasioniste of assimilasioniste nie. “The amaXhosa themselves were proving belligerently resistant to [George Grey’s] assimilationist policies” (4932).

“The late-eighteenth-century amaXhosa … were not notably warlike and nowadays do not share the amaZulu’s ferocious warrior reputation. Nevertheless, theirs was also an indubitably honour culture, the difference being that a man’s high reputation or even fame could be gained through cultivating the domestic virtues of the homestead as a complement to his military heroism. Men of rank in particular prided themselves on their gentlemanlike behaviour, on their unruffled grace and courtesy, and on the sagacity of their counsel” (1488). As dit van die Xhosas afgehang het, sou die blankes, volgens Laband, nie toe en seker ook nie sedertdien probleme met die oorlogsugtigheid van swartes gehad het nie en as gentlemen sou hulle hulle seker ook nie aan bv korrupsie skuldig gemaak het nie. “There was usually an attempt to smooth things over through diplomatic missions before committing to hostilities” (1503). Tog was daar nege Kaapse grensoorloë. Vir die eerste vyf pak Laband die inisiatief en dus skuld op die blankes. “The Sixth Cape Frontier War of 1834-1835 … was exceptional in that it was the first time the amaXhosa had ever deliberately initiated major hostilities” (3381).

Die doel van die Xhosas se aanvalle op blanke boere was glo nie primêr om vee te steel nie – deesdae die herverdeling van rykdom genoem. “Cattle rustling was less the object of Xhosa warfare … for by depriving the enemy of their accumulated wealth and means of livelihood, they were striking him a crippling blow” (1550). Die Boere word as die teenoorgestelde van die Xhosa-gentlemen uitgebeeld: “Although the Boers knew themselves to be vulnerable and lived in fear of attack by roaming bands of young, aggressive Xhosa men, they proved incapable of modifying their own arrogant, insulting behaviour. They continued to show absolutely no respect for Xhosa chiefs and instead deliberately humiliated them in a variety of ways. They abused the amaXhosa physically, abducted their children, and forced them at gunpoint to barter cattle for goods they did not want” (1649).

Selfs die steelsug van swartes word goedgepraat. ‘n Hoofman, Bhotomane, word soos volg aangehaal: “After having taken our country from us without even a show of justice, and shut us up to starvation, you threaten us with destruction for the thefts of those you left no choice but to steal or die of famine” (3348). “Chiefs exerted themselves to stop their adherents from further, inflamatory thefts, although the colonial farmers’ cattle were so loosely guarded that the temptation was irresistable” (3298). Dit herinner aan die soort verwyte wat blankes deesdae moet aanhoor: Hoe kon jy so nalatig wees om nie jou huis beter te beveilig nie? Of: Hoe kon jy iets duidelik sigbaar in jou motor los? Die skuld vir diefstal word van die misdadiger na die slagoffer verplaas.

Kan die vlaag korrupsie en diefstal wat die land sedert 1994 teister naastenby toegeskryf word aan gedwonge steelsug weens ‘n situasie wat deur die blankes geskep is, of dit eerder die uiting van immoraliteit? Laband verwys na Xhosas “driven beyond the limits of their tolerance … calling loudly for vengeance, against the perfidious whites” (3354). Kortom, in die destydse oosgrenskonteks: die Boere is slegte en die Xhosas goeie mense. “Xhosa ‘atrocities’ can in large measure – although not always – be explained in terms of their culture and religion and should not be seen as an expression of merciless barbarism” (4835).

Die gedrag van die Boere tydens die eerste Britse bewind (1795-1803) word soos volg beskryf: “The frontier farmers were a rough, lawless lot, harsh to their Khoikhoi labourers, and grown accustomed to treating magistrates set in authority over them by a distant Cape Town with resentment and contempt” (2021). By geleentheid was daar glo “some 200 perennially disruptive farmers” (2048). Die Britte het pandoere teen die Boere ingespan. “These Khoikhoi troops were never other than an affront to the bigoted racial order of the frontier, and as such never ceased to be resented and distrusted by the Boers” (2053). Die Boere het op hulle beurt soms in militêre operasies van die hulp van nieblankes gebruik gemaak. “It is worth noting how, when occasion required, these frontiersmen were willing to put aside their racial prejudices and ally themselves with Africans” (2037).

Ná die eerste Britse oorname in 1795 is James Henry Craig spoedig in beheer van die Kaap geplaas. Hy was ‘n vroeë voorloper van Laband se politiek. Craig word beskryf as “a vigorous, humane and scrupulously honest administrator” (1941). Toe sommige Boere in 1796 om meer ammunisie vra en hulle hulle anderkant die Visriviergrens wou vestig, “Craig responded with asperity and considerable justice, demonstrating an imaginative liberalism usually absent in military administrators of the time” (1979). Craig het die Boere soos volg geantwoord: “With what face can you ask me to allow you to occupy lands which belong to other people? What right can I have to give you the property of others? … Reflect for a moment on what would be your own sensations were you to hear that I was even debating on a proposal to turn you out of your farms, and to give them to others” (1984). Maar dit is presies wat die ANC-regime eeue later besig is om te doen en daarby sonder vergoeding aan die blanke eienaars.

John Cradock het in 1811 die Britse goewerneur van die Kaapkolonie geword. Hy het John Graham in beheer van regeringsbedrywighede aan die oosgrens geplaas. Daar het Graham uitvoering aan Cradock se “brutal policy” (2428) van “unprecedented inhumanity” (2433) gegee, wat in die woorde van Cradock as doel gehad het “‘to impress on the minds of these savages [Xhosas] a proper degree of terror and respect’ and to deter them, once they had been expelled from the Zuurveld, from so much as even contemplating a return” (2428). Die Britte het ‘n strategie van verskoeide aarde (“scorched-earth”) gevolg. “Adhering to Graham’s orders to take no male prisoners, his troops killed all those they encountered out of hand, profoundly shocking the amaXhosa, whose practice this had never [!] been. In addition, the troops seized several hundred women and children, and it seems they were subsequently put to forced labour on the frontier farms” (2476). “The amaXhosa were traumatised by the unprecedented ferocity of the British offensive, by their systematic destructiveness and by their sheer, incomprehensible mercilessness” (2487).

“The Fourth Cape Frontier War is significant for delineating the stark ‘otherness’ of Africans and Europeans. During its course we find Cradock, Graham and [Jacob] Cuyler [“the obdurate landdrost of Uitenhage” – 2362] regularly referring to the amaXhosa in degrading terms as ‘barbarians’ and ‘savages’, something British officials had not previously been in the habit of doing. A critical line had been crossed in frontier relations which would become increasingly bitter, derogatory and irreconcilable over the years to come” (2500). In 1812 is Graham vereer deur sy hoofkwartier aan die oosgrens Graham’s Town te noem, “the man ‘through whose spirited exertions the kaffir hordes have been driven from this valuable district'” (2515).

Graham’s Town se naam is onlangs deur ANC-kornuite na Makhanda verander. Hoe gemeen hierdie skuif was, blyk uit die volgende. Makhanda, of Nxele, which means ‘the Left-Handed’, was … inspired by a sense of awakening black identity and prophesied that the amaXhosa would drive out the white man … He preached of a supreme being, Mdalidiphu, the god of the black people, who was superior to Thixo, the missionaries’ god.” (2725). “As Mdalidiphu’s son and his agent on earth, Nxele declared that he would drive the whites back into the sea from which they had come … encouraging his followers to make love so that the blacks would multiply and fill the earth. Distorting the Christian teaching of the Resurrection, he promised that he would bring back to life all those blacks who had died, along with their cattle” (2731). “The ensuing Fifth Cape Frontier War [1819-1820] was known to the amaXhosa as Makhanda’s War” (2786). Nxele “was sentenced to life imprisonment on Robben Island … In 1820 he and some fellow prisoners seized a boat … and attempted to escape to the mainland. Close to the shore the boat overtuned in the surf and Nxele was drowned. For generations many amaXhosa believed that Nxele would come back to them to resume his crusade against white oppression” (2852).

Wat duidelik is, is dat die dorp wat eens as Grahamstown bekend gestaan het, hernoem is na ‘n opperste anti-blanke element. Dit spreek boekdele vir die gebrek aan erns waarmee die ANC-regime versoening benader. Ná die toekenning in 1812 van die naam Graham’s Town is ‘n ander dorp in die Oos-Kaap in 1814 na John Cradock vernoem (2516). Hoe lank nog sal hierdie dorpsnaam deur die anti-blanke ANC-regime geduld word? Makhanda se dwase profesieë het later aanklank by ‘n 15-jarige Xhosa-meisie, Nongqawuse, gevind wat verskeie Xhosa-stamme sover gekry het om hulle vee en oeste te vernietig. “On that day two suns would rise and a great, cleansing wind would blow the whites into the sea” (4981). Die gevolg was groot hongersnood en baie dooies, dalk 50 000 (5004), onder die Xhosas in 1856/7.

Wat opval, as veralgemeen word, is dat hoe langer die Britse bewind met die Xhosas te make gehad het, dus hulle eerstehands leer ken het, hoe nader het hulle politiek aan dié van die (meeste) Boere gekom. Harry Smith, wat by die Sesde Kaapse Grensoorlog (1834-1835) betrokke was, “roundly blamed the amaXhosa for starting the war and, as he stated in a letter to his sister on 7 May 1835, he wrote off ‘the whole race’ as ‘a perfidious set … possessing nothing but a love of mischief, rapine, and injustice’. Conveniently blind to his own perfidy” (3493). Wat die Kaapse goewerneur, Benjamin D’Urban (1834-1838), beoog het was “to provide for the future security of the Colony … by removing these treacherous and irreclaimable savages to a safer distance” (3511).

“The recent war [6th] had further embittered relations between blacks and whites, and widened the ideological gap between racist settlers on the one side, and the missionaries and the growing number of influential people in Britain who espoused the increasingly humanitarian sentiment of the age” (3676). “In the United Kingdom there was a swell of humanitarian and evangelical unease concerning relations with indigenous people” (3681). “[They] advocated greater rights for aboriginal peoples” (3685). Andries Stockenström, “lieutenant-governor of the Eastern Cape … blamed the continuing frontier violence on the provocative and unjust reprisal system, and on settler determination to seize more Xhosa land” (3701).

Die negende grensoorlog (1877-1878) het geblyk die laaste een in die Oos-Kaap te wees. “Africans had therefore to be left in no doubt that they were conquered, and that the whites were now the unassailable masters of the land. This meant ensuring that colonial forces defending the Cape would be exclusively white, and that there would be no place in future for African levies” (5519). Die Britte het nie by hierdie voorneme gehou nie en op uitgebreide skaal van die hulp van nieblankes in bv die Anglo-Boereoorlog gebruik gemaak. Die blankes het ook nie geblyk “unassailable masters of the land” te wees nie. Skaars ‘n eeu later het FW de Klerk verraderlik en mandaatloos voor swart mag geswig.

Die nuwe Suid-Afrika het, ten minste teoreties, ‘n rekord getal van elf amptelike tale. Deesdae word sewe konings erken (5643). ‘n Land met so baie amptelike tale en konings is enersyds tot administratiewe en andersyds tot finansiële mislukking gedoem. So ‘n land het ‘n bevolking maar kan onmoontlik ‘n nasie met ‘n afdoende mate van gemeenskaplikheid wees. “The kings all receive government stipends and also collect allowances and other benefits … Over 6 000 African traditional leaders in South Africa below the rank of king are also the recipients of state stipends and allowances. Many of them play a constitutional role in the Houses of Traditional Leaders. There are seven Provincial Houses of Traditional Leaders” (5650). “[In] 2019 the government also recognised the role of Khoisan traditional leaders, set up their traditional councils and added them to the National House of Traditional Leaders, now renamed the National House of Traditional and Khoi-San Leaders” (5656). Daar is geen sprake dat daar vir die blankes iets soortgelyks gegun sal word nie. Die nieblankes “are conscious of an idealised connection to their warrior heritage, of their people’s history of courageous resistance to colonial conquest” (5668).

In 1814 is ingevolge ‘n Anglo-Nederlandse ooreenkoms besluit dat die Britse besetting van die Kaap permanent sou wees (2573). In 1815 is hierdie ooreenkoms tydens die Kongres van Wene bekragtig (2579). Charles Somerset het in 1814 diens as goewerneur aan die Kaap aanvaar. “With British rule came the assertion of English cultural supremacy at the Cape, whether it be its language, emblems, dress, architecture, food or social conventions. Somerset was more than happy to do his best to ‘civilise’ the Colony, but found the Dutch-speaking colonists determined to preserve their own language and cultural distinctiveness … The further from the urban centres of the Western Cape, the less the Boers of the countryside were ready to accept or adopt the new British ways” (2579). “English became the language of government offices in 1824, and the sole language of the courts in 1828” (3006). Sedert 1994 is hierdie Engelseentaligheid weer met ons weens die ANC-regime se voorkeur vir hierdie koloniale taal en die versuim van die NP-onderhandelaars om die status van Afrikaans grondwetlik te verskans.

Vrae wat gestel kan word, is: Verset Afrikaners hulle deesdae steeds in dieselfde mate teen verengelsing? Bevorder Afrikaners steeds in woord en daad hulle kulturele andersoortigheid, bv hulle moedertaal Afrikaans? Ná 1814 het die nieblankes hulle dislojaliteit teenoor die Afrikaners en hulle pro-Engelsgesindheid gedemonstreer deur Afrikaans al hoe meer met Engelse woorde te besoedel. Die resultaat is die hedendaagse mengel- en tussentaal Kaaps wat weens ‘n gebrek aan gesonde insig deur getransformeerde Afrikaansinstansies soos die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV), Afrikaanse Taalraad (ATR) en Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) bevorder word, op die wesenlike gevaar af dat algemeen-beskaafde Afrikaans, oftewel Standaardafrikaans, vernietig kan word.

“In the Constitution Eighteenth Amendment Bill of 2019, accelerated land reform in South Africa is justified as addressing ‘the historic wrongs caused by the arbitrary dispossession of land’. No fair-minded person could object to this goal” [!] (5668). In ‘n oomblik van heldersiendheid vervolg Laband: “However, land reform is not the same as the state’s comprehensive confiscation of all privately owned land as has been carried through by Marxist regimes … ‘The amount of compensation payable may be nil'” (5673). “As President Cyril Ramaphosa has declared, the government wants to ‘make sure that our people [that is, Africans]* have equitable access to land and security of tenure'” (5678).

[* Dit is Laband se invoeging. Selfs hy besef dat wanneer die ANC-regime na “our people” verwys, swartes bedoel word.]

Die grond waaroor die tradisionele leiers beheer uitoefen sal klaarblyklik nie onteien word nie. Dit is die blankes se besittings wat sonder vergoeding onteien gaan word. “[The traditional leaders] still hold communal land in trust, and because that is the foundation of their continuing sway over the rural population, they actively resent any meddling with the status quo on ‘tribal land'” (5678). “If expropriation without compensation is over-vigorously applied to secure the short-term political advantage of the ruling party, and a new category of dispossessed, resentful people is created, then a deep historic wrong will have been addressed only by perpetrating a fresh one” (5690). Met sy boek het Laband tot hierdie nuwe vergryp bygedra.

Polisie hanteer Kaapse betogers teen plaasmoorde hardhandig

Die landwye motorfietsbetogings teen plaasmoorde vandag was ‘n reusesukses met duisende deelnemers in groot stede landwyd. By die Uniegebou in Pretoria is wit kruise gedra en teen die heining rondom die grasperk vasgemaak aangesiend die polisie die optoggangers verhoed het om die park binne te gaan.

Gebede is op verskeie plekke in Afrikaans en Engels gehou, ook by die Uniegebou.

Maar in Kaapstad het die polisie aggressief geraak toe van die motorfietsryers ‘n petisie by die parlement wou gaan oorhandig. Die polisie het ‘n ryer van sy motorfiets afgestamp, vuiste geswaai en een polisielid het selfs sy pistool teen die ongewapende ryer uitgehaal (sien video hier onder).

Die polisie het ook van skok- en rookgranate gebruik gemaak, wat op die video gehoor kan word. Dit het die hoofsaaklik blanke skare genoop om te skree: “F*ck the police.”

Op Twitter en ander sosiale media, het gebruikers hul misnoeë met die SAPD te kenne gegee. Sommige het plaasmoorde as ‘n “stadige oorlog” getipeer.

Hutsmerke soos #VoetsekANC en #VoetsekSAPS was baie gewild op Twitter.

Die motorfietsoptogte is insgelyks deur die hoofstroommedia gedek. Selfs die SAUK/SABC wat gewoonlik geen ag slaan op meer behoudende menings en bewegings onder minderheidsgroepe nie, het onderhoude met die motorfietsryers gevoer.

Leon Lemmer: Oorlewing in ‘n Britse konsentrasiekamp

Daar is twee onderwerpe waaroor ek nie graag lees nie: die lyding van die Boerevolk tydens en ná die Anglo-Boereoorlog (ABO) en die hedendaagse vlaag plaasmoorde. Sulke inligting laat my bedroef en woedend. Nogtans het ek verskeie boeke oor albei hierdie gebeure gelees. Hierdie rubriek handel oor die ABO. Dit herinner my aan my ouma Liebenberg (oorlede in 1948) aan moederskant wat nooit ‘n goeie woord vir “die Engelse” gehad het nie. Die Liebenbergs het wreedaardige lewensverliese en groot ontberings tydens die Groot Trek en daarna, insluitende die ABO, ervaar. In die Maggie-boek (kyk hier onder) is ‘n Liebenberg-gesin op ‘n foto in die Howick-konsentrasiekamp te sien (Kindle 472).

By ‘n vorige geleentheid het ek Anna Barry se dagboek oor die ABO bespreek (Praag 4.09.2016). Ek het aangetoon hoe Ena Jansen in haar voor- en nawoord die Barrys se Afrikanerskap verdag maak om haar eie anti-Afrikanergesindheid aan die lesers op te dring. Ná Elsa Joubert se dood het Jansen hoë lof vir haar gehad (LitNet 15 en 24.06.2020). Soos by ander anti-Afrikaner-elemente is daardie lof nie uitsluitlik deur Joubert se mate van literêre verdienste gemotiveer nie. ‘n Groot skeut is myns insiens ontlok deur Joubert se verwerping van die Afrikanerdom. Oor Joubert se anti-Afrikanergesindheid kan daar geen twyfel wees nie (Praag 10.06.2017 en 2.12.2017).

Wat die Barry-boek betref is vir die doeleindes van hierdie rubriek die onderskeid tussen ‘n hen(d)sopper (iemand wat die eed van neutraliteit afgelê het en dus onderneem het om nie voort te veg nie) en ‘n joiner (iemand wat die eed van getrouheid aan die Britse kroon gesweer en saam met die Britte teen die Boere kant gekies, bv geveg, het) van belang. Hensoppers is as lafaards beskou. Sommige joiners het as National Scouts militêre diens gedoen. Die joiners is hanskakies, verraaiers en uitverkopers genoem. Hierbenewens was daar die “wilde” Boere of bittereinders (wat tot die einde van die ABO geveg het); bannelinge (krygsgevangenes wat deur die Britte in veral die buiteland aangehou is, bv op/in Bermuda, Ceylon/Sri Lanka, Indië en Sint Helena); vlugtelinge (bv hensoppers wat tydens die ABO in Basoetoland/Lesotho gaan skuil het); en “mak” Engelse (Britte/Engelssprekendes wat hulle vóór die ABO as bv boere en handelaars in die Oranje-Vrystaat en Transvaal gevestig het en die Boerekant gekies of ten minste hulle neutraliteit gehandhaaf het).

Die bittereinders en bannelinge het ná die ABO in Afrikanergeledere hoë agting geniet. Die oud-Boerekrygsgevangenes het onder dwang die getrouheidseed afgelê. Hulle is nie vrygelaat en toegelaat om terug te keer na Suid-Afrika voordat hulle die eed afgelê het nie. Omdat dit nie vrywillig gedoen is nie, is daardie eed ingevolge die internasionale reg nie geldig en toerekenbaar nie. Bannelinge is dus nie hieroor verkwalik nie. Die hensoppers is gouer en veel meer geredelik as die joiners terug in die Afrikanerdom aanvaar. Hensoppers het immers nie teen die Boere geveg of (noodwendig) vir die Britte kant gekies nie. Baie van hulle het uit moedeloosheid die stryd gewonne gegee maar daarna steeds die Boerekant op ander maniere ondersteun. Dit was bv die geval met Anna Barry se pa, wat ‘n vlugteling in Basoetoland was

Anna Barry noem tereg dat die Britte die konsentrasiekampe eufemisties “refugee camps” of vlugtelingkampe genoem het. Met hierdie benaming het die Britte valslik voorgegee dat die Boervroue en -kinders by hulle veiligheid kom soek het, terwyl die waarheid is dat hierdie vroue en kinders met geweld uit hulle huise en van hulle plase weggevoer is. Wat Barry ook beklemtoon, is dat die Britte met die ABO die Afrikaners wou uitroei of uitdelg. Sedert 1994 is die Afrikanerdom in ‘n soortgelyke situasie, soos ek hier onder aantoon.

Onlangs is die volgende boek van Margaretha (Maggie) Jooste (1886-1962) gepubliseer: Maggie: My lewe in die kamp (Kaapstad: Tafelberg, 2020, 112p, R290; Amazon Kindle $13,34). ‘n Engelse weergawe, vertaal deur die outeur, is gelyktydig gepubliseer. Fransjohan Pretorius het die inleiding geskryf en blykbaar ook as die redakteur opgetree, bv met verduidelikende invoegsels in die teks en die voorsiening van die eindnote. Pretorius skryf: “Die leser word in ‘n haas ondenkbare wêreld van ontbering en wanhoop ingetrek” (Kindle 54). Tog was daar deur dit alles “die moedhou-volksgees” (54). Pretorius takseer die teks as “merkwaardig ewewigtig” (59). “Daar is geen pretensie of aanstellerigheid in dié teks nie … Dit is so reguit en eerlik. Wat ‘n mens ook aangryp is die verwarrende medemenslikheid van dit alles” (64).

Die nawoord is deur ‘n kleinneef van Maggie, Graham Jooste, geskryf. Hy verwys na Maggie en haar ouers se “vergewensgesindheid” jeens die Britte (1213). Maggie se pa, Jakobus, is in 1925 oorlede en haar ma, Anna, ‘n dekade later. Maggie se pa was vóór die oorlog ‘n welgestelde wamaker en hoefsmid op Heidelberg in die Transvaal. “Maggie se vader se eens florerende wamakersbesigheid het [ná die ABO] agteruitgegaan toe die spoorweë goedere sowel as pos op ‘n gereelde grondslag vanaf die Rand begin vervoer het en die posdiens met koetse en perde gestaak is” (1222). Hy moes toe rondval en allerhande werk doen om sy gesin te onderhou.

Die teks van die boek is in 1962, kort vóór Maggie se dood, voltooi maar eers 58 jaar later gepubliseer. Genadiglik het hierdie inligting nie verlore gegaan nie. Maar haar ma se ABO- en ander herinneringe het nie behoue gebly nie. Maggie skryf: “Ná die oorlog was dit vir ons wonderlik om al die briewe weer te lees. Ma het almal aan een van die broers gegee en ook ‘n boek waarin sy baie van haar lewensondervindings neergeskryf het, maar helaas, iemand het alles verbrand!” (590). Ordentlikheidshalwe noem Maggie nie watter een van haar broers hierby betrokke was nie.

Die ABO het op 11 Oktober 1899 uitgebreek. Maggie se pa, Jakobus, en haar twee ouer broers, Cornelis en Gert, het op kommando gegaan. Gert is gevange geneem toe generaal Piet Cronjé op 27 Februarie 1900 oorgegee het. Hy is na Sint Helena verban. Jakobus is op 4 Desember 1901 gevang en was ‘n krygsgevangene op Bermuda. Op 23 Junie 1900 het die Britte Heidelberg beset. Die Britte het op enigiets wat hulle begeer het, beslag gelê, bv die Joostes se meubels. Op 6 Desember 1900 is Maggie se ma, Anna, en haar ses kinders (van die oudste tot die jongste: Maggie, Jakobus/James, Robert, Helena/Dolly, Herietta/Hettie en Gertina/Gerrie) in vuil veetrokke na ‘n konsentrasie- of interneringskamp in Pietermaritzburg vervoer. “Die onsekerheid oor wat voorgelê het was ondraaglik. Die arme hulpelose vroue, bejaarde en siek mense en kinders kon nooit droom watter smart en ellende op hulle wag nie” (269). “‘n Hele paar van die kinders het op dié [drie dae lange] tog in die trokke gesterf” (306). In Pietermaritzburg is hulle in tente gehuisves.

Van 26 Januarie 1901 tot kort voor 26 Oktober 1902 was hulle in die konsentrasiekamp op Howick. Daar was nie plek vir die twee oudste kinders op die beddens in die tent nie, gevolglik “moes ek en James onder die eettafel op die grond slaap met net ‘n Kakie-kombers onder ons” (417). Hulle het beperkte kombuisware en min klere gehad. Eintlik van omtrent alles te min, bv kos, sodat hulle honger gely het. Daar was egter baie siekes en dooies in die kamp. “Daar was elke dag ‘n lang stoet van wenende vroue met swart houtkissies wat na die begraafplaas gedra is” (599).

Gertina was siek aan skarlakenkoors en was ‘n jaar en nege maande oud toe sy sterf. “Die tannies [het] my gehelp om ‘n kissie van plankies te maak. Ma het ‘n paar jaarts moeselien (kaasdoek) laat koop en vir haar ‘n mooi wit doodskleedjie gemaak en ook die kissie binne en buite daarmee oorgetrek” (604). “Daardie dag was daar sewe [dooies] wat na die kerkhof gedra moes word … Later het Ma ‘n ou stuk klei gekry en met ‘n skerp spyker haar naam [Gertina s’n] daarop geskryf. Die meeste grafte is maar so gemerk. Haar graf was binne ‘n paar jaar so met gras toegegroei en verspoel dat ons nie met sekerheid kon sê presies waar sy weggelê is nie” (608).

Hettie het ‘n soort aansteeklike siekte gehad. Die Jooste-gesin is toe tydelik in ‘n afsonderingskamp geplaas. Hulle het daar gebly totdat Hettie se siekte opgeklaar het. Op pad daarheen het hulle die Transvaalse of Zuid-Afrikaansche Republiek [ZAR] se volkslied, “Kent gij dat volk vol heldenmoed,” gesing (643). Die vraag kan gestel word: Het die Afrikanervolk deesdae nog (in dieselfde mate) heldemoed? Op 16 Desember, Dingaans/Gelofte/Versoeningsdag, het inwoners die groot Vierkleurvlag van die ZAR laat wapper. Op grond waarvan kan die kommunistiese, terroristiese, wraaksugtige ANC-regime en sy meelopers, soos die nasionale sportliggame, hulle aanmatig om die vertoning van die vorige landsvlag te verbied? Die ANC-regime is in laaste instansie nie eens ‘n wettige owerheid nie omdat die meerderheid blanke kiesers nooit tot swart meerderheidsregering ingestem het nie. Afrikaners behoort die onvervreembare reg te hê om die kultuurgoedere wat vir hulle waardevol is, soos hulle landsvlag, volkslied en moedertaal, Afrikaans, te koester.

Op ‘n stadium is Maggie se ma na ‘n hospitaal in Pietermaritzburg en was daar sprake dat haar been afgesit sou word. Maggie het haar heftig hierteen verset. Die dokter het toe belowe “om nog ‘n ruk te probeer om die been te red” (737). “Haar been het stadigaan beter en sterker geword, maar het eers meer as ‘n jaar later – toe ons weer skoon, gesonde kos kon eet [dus ná die ABO] – heeltemal herstel” (779). “Ek het op 1 Maart 1902 sestien jaar oud geword en kon toe vir die eerste keer sedert Januarie 1901 ook ‘n klein stukkie vleis kry” (858).

Vir geld het Maggie se ma die Britse verpleegsters en onderwyseresse se klere gewas en gestryk. Met dié geld kon sy bv ‘n primusstofie koop. Sy het ook klere vir haar gesin en vir van die ander geïnterneerdes gemaak met ‘n naaimasjien wat sy met haar spaargeld gekoop het. “Met die geld wat Ma met naaldwerk en was … [en] stryk verdien het, het sy meestal medisyne en ontsmettingsmiddel[s] gekoop” (705). Maggie se broers en susters “was siek, honger en koud” (576) en het soms ook natgereën. “Ons verdriet en angs en lyding was ondraaglik” (623). “Vandag het min mense genoeg simpatie om daarvan te wil hoor of daaraan te dink. Ek wil niemand veroordeel of bitter wees nie, maar ek kan nie ons erge lyding en ontberings vergeet nie” (576). “Ons het altyd by die doringdraadheining gaan staan om te kyk as die treine met krygsgevangenes verbyry op pad na Durban, van waar hulle weggestuur is” (581).

Die Britte het as deel van hulle beleid van verskroeide aarde op die Boervroue druk uitgeoefen om hulle mans en weerbare seuns te ontmoedig om met die oorlog voort te gaan, maar die vroue het nie toegegee nie. Toe hulle die tyding van die Vrede van Vereeniging, 31 Mei 1902, kry en hoor dat die Boere die oorlog verloor het, was die geïnterneerdes en die bannelinge verslae. Al die opofferings en ontberings was tevergeefs. Cornelis was ‘n bittereinder (een van 20 779) terwyl Gert en later Jakobus van onderskeidelik Sint Helena en Bermuda teruggekom het. Tydens die ABO het die Jooste-gesin nooit hulle lot by die Britse oorwerheid bekla of om gunste gevra nie. By sy terugkeer van Sint Helena het Gert borsspelde wat uit droë sopbene gekerf is vir sy ma en susters gegee.

Die vrylating van die Jooste-gesin uit Howich is vertraag omdat Jakobus aanvanklik geweier het om die eed van getrouheid af te lê. Die gesin is eers op 26 Oktober 1902 op Heidelberg herenig. “Ons tuiskoms was ‘n skok! Pleks van ‘n netjiese en goed gemeubileerde huis kry ons net ‘n leë dop, vuil en verniel” (900). Maggie se eens pragtige ouerhuis was “leeg en vreeslik vuil en verwaarloos … Van die deure en vensters was uitgebreek vir brandhout. Al die meubels is verwyder” (844). “Natuurlik was daar van die Engelse geen vergoeding nie” (900) – tot op hede het die Britte nog nie eens verskoning gevra nie. Die Britse owerheid het werk by voorkeur aan die joiners gegee.

Die laaste deel van die boek handel oor wat ná die oorlog gebeur het en is gedokumenteer om hoofsaaklik Maggie se nageslag oor hulle familiegeskiedenis in te lig. Die Joostes het in 1902 nie die finansiële vermoë gehad om Maggie se ouerhuis te herstel nie. Dit is gevolglik verkoop en hulle het na ‘n meer beskeie huis getrek. Maggie is in Junie 1903 na die Bloemhof Seminarium op Stellenbosch waar sy 2½ jaar lank studeer en haar as ‘n onderwyseres bekwaam het. In 1916 is sy met Gawie Malan (oorlede in 1941) getroud. Hulle eerste kind, Bartel, is op 2½-jarige ouderdom oorlede. In 1922 is hulle dogter, Anna, gebore.

In 1959 “is ek vir die eerste keer sedert die oorlog weer terug na waar die Howick-kamp was … Van die kampterrein en die begraafplaas was daar niks meer te sien nie” (1113). Maggie is in 1962 op George oorlede toe sy by haar dogter, skoonseun en drie kleinkinders gewoon het. Toe was al Maggie se susters reeds dood. Net drie van haar broers het nog gelewe, naamlik Cornelis, James en Edmund/Eddie, ‘n laatlammetjie wat in 1903 gebore is. Sedertdien is hulle almal en seker ook Maggie se dogter oorlede. Hierdie mense het eens gelewe en die omstandighede wat hulle ervaar het, het sedertdien in baie opsigte radikaal verander. Dit laat my dink aan die gevleuelde woorde van JA Froude: “To what purpose the ineffectual strivings of short-lived humanity? Man’s life was but the shadow of a dream, and his work was but the heaping of sand which the next tide would level flat again” (Praag 13.06.2020). Danksy Maggie se dokumentering van gebeure het deel van wat die Jooste-gesin meegemaak het darem in hedendaagse geheues behoue gebly.

“Toe die uitgeputte Boerekrygers hul wapens [op 31 Mei 1902] neerlê, het ‘n gees van ongerustheid oor hul toekoms deur die bevolking gesypel” (1209). In 1948 het die Afrikaners hulle vryheid teruggekry toe die Nasionale Party die algemene verkiesing gewen het. Binne ‘n halfeeu is daardie vryheid mandaatloos deur FW de Klerk en sy onbekwame onderhandelaars verkwansel. Sonder om die Britte te wil komplimenteer, kan gesê word dat die toekoms in 1902 vir die Afrikaners dalk nie so donker kon gelyk het as vir die blankes sedert 1994 nie. Die Rooi Gevaar en die Swart Gevaar, wat deesdae deur misleide verligtes as mites afgemaak word, het gelyktydig toegeslaan.

Anders as in 1902 is daar skynbaar geen vooruitsig vir die Afrikanerdom dat die duister vorentoe ooit gaan wyk nie. Dit kan eerder nog donkerder word. Die Boere het die vertroosting gehad dat hulle ‘n daadwerklike en heldhaftige poging aangewend het om hulle vryheid te behou. Weens verraad in eie geledere is selfs daardie skrale troos nie vir hedendaagse Afrikaners beskore nie. Nog erger is die feit dat daar nie in afdoende mate ‘n gesonde afkeer is van die hedendaagse hanskakies (Afrikaanssprekendes met ‘n voorkeur vir Engels) en joiners wat gewetenloos, hartlik en opportunisties met die ANC-regime saamwerk nie.

 

Media swyg oor moord op 5-jarige blanke kind

‘n Swart misdadiger het onlangs ‘n vyfjarige blanke seuntjie, Cannon Hinnant, koelbloedig met sy pistool tereggestel. Klein Cannon was besig om buite te speel, toe die 25-jarige Darius Nathaniel Sessoms na hom toe hardloop en hom skiet. Dié grusame daad is slegs deur plaaslike nuusmedia in die VSA gedek.

Anders as met die George Floyd-geval, word die moord op Cannon Hinnant geheel en al deur die Amerikaanse hoofstroommedia geïgnoreer.

Cannon het buite sy huis in Wilson, Noord-Carolina, op sy fiets gery toe die swart misdadiger hom doodskiet terwyl Cannon se twee jong sussies van 8 en 7 jaar oud, asook ‘n buurvrou toekyk. Sessoms woon langs die Hinnant-gesin.

‘Ek het gesien hoe hy net na hom toe hardloop en [hy] die pistool teen sy kop sit en hom skiet,’ het die buurvrou Doris Labrant aan WRAL gesê. Die swart misdadiger word van eerstegraadse moord aangekla.

Geen besonderhede oor ‘n moontlike motief vir die skietery is bekendgemaak nie, maar volgens die polisie was die moord nie lukraak nie. Labrant het beskryf hoe Sessoms na Cannon toe hardloop, die pistool teen sy kop plaas en die sneller trek, voordat hy na sy eie huis terughardloop.

Labrant het gesê dat gedink hetd die swart man speel eenvoudig met die kinders. ‘Ek het ‘n oomblik gedink: “Dit kan nie waar wees nie. Mense hardloop nie oor die straat en maak kinders dood nie.” Maar toe besef sy die pistool is eg toe sy die reaksie van Cannon se pa sien.

Die Wayne County-vrederegterskantoor het ‘n verklaring uitgereik waarin hulle sê dat “Sessoms in Maart 2016 skuldig bevind is aan misdaad betreffende vuurwapens in Wilson County, ‘n misdryf in April 2016 vir die aanhou van ‘n plek met beheerde stof in Wake County en die besit van dagga in Nash County in November 2016, volgens die departement van openbare veiligheidsrekords in Noord-Carolina”.

Cannon se familie en vriende eis “Geregtigheid vir Cannon” op sosiale media. Maar die dood van Cannon het weinig simpatie ontlok by ‘n swart wetstoepassingsbeampte in New Jersey wat gesê het dat die vyfjarige vir die koeël moes “gekoes” het.

Fox News het berig dat die swart aanhoudingsbeampte Rome Smith van die Cumberland County-jeugaanhoudingsentrum op Facebook kommentaar gelewer het: “Hy moes gekoes het. Julle sal altyd probeer om ‘n swart persoon wat deur die polisie onskuldig doodgemaak word, skelm te beskuldig en te diskrediteer. Blameer Cannon se ouers dat hulle nie na hom gekyk het nie !!!”

Baie mense meen die dood was rasgemotiveerd, berig NJ.com.

Leon Lemmer: RW Johnson, van kommunisme tot liberale realisme

RW Johnson is in 1943 in Engeland gebore, het vanaf 1957 sy skoolloopbaan en vanaf 1961 sy voorgraadse studie in Durban voltooi, vanaf 1964 staatsleer aan die Universiteit Oxford studeer en doseer, daarna die uitvoerende hoof van die Helen Suzman-stigting geword (1995-2001) en hom met die skryf van artikels vir koerante en tydskrifte, asook 15 boeke, besig gehou. Hy roem daarop dat hy eers ná die apartheidsera na Suid-Afrika teruggekeer het. Hy kom uit ‘n liberale gesin. ‘n Liberale ingesteldheid is die deurlopende kenmerk van sy boeke. Wat sy skryfwerk aanbevelingswaardig maak, is die al hoe groter politieke realisme wat daarin vergestalt word. Anders as baie ander liberaliste wat Suid-Afrika verlaat het toe die swart bewind, wat hulle so naarstiglik begeer het, werklikheid geword het, het Johnson die teenoorgestelde gedoen en hom hier hervestig. “I had, very deliberately, come back to live in South Africa when – and indeed, because – apartheid was over” (RW Johnson, 2020-boek hier onder, Kindle 3616).

Johnson het as politieke waarnemer ontsag begin ingeboesem toe hy op ‘n betreklik jeugdige ouderdom die volgende boek gepubliseer het: How long will South Africa survive? (1977), opgevolg met How long will South Africa survive? The looming crisis (2015, Kindle $16,55) en 2de uitgawe, The crisis continues (2017). In eersgenoemde boek het dit gegaan oor hoe lank die blanke bewind, die “apartheidsregime”, sou oorleef. Laasgenoende boek het die ontaarding van die ANC-regime as tema. Sy boek, South Africa’s brave new world: The beloved country since the end of apartheid (2010, kindle $27,55), het Johnson se gesaghebbendheid en dikwels uitstekende politieke insig bevestig. Daar is ook die volgende onlangse boek van Johnson: Fighting for the dream (2019, Kindle $12,06 – Praag 11.05.2019). Daardie rubriek is ‘n herlees werd omdat Johnson in daardie boek baie vollediger oor die nuwe Suid-Afrika skryf as in die boek wat ek in hierdie rubriek bespreek.

As akademikus het Johnson respek by my afgedwing met sy boek, The African university? The critical case of South Africa and the tragedy at UKZN (2012, Kindle $3,45). Malegapuru William Makgoba, die rektor van die University of KwaZulu-Natal, 2004-2014, het daardie inrigting in baie opsigte groot skade aangedoen weens sy militante politieke voorkeure. Makgoba het bv bedrewenheid in die Zoeloe-taal van al die studente en personeellede verwag; klaarblyklik nie soseer om daardie taal te bevorder nie, maar om blankes, bruines en Asiate te probeer uitsluit. By die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) was daar onlangs sprake dat om dieselfde onderliggende rede kennis van ‘n Afrikataal vir die aanstelling van personeel vereis gaan word.

Twee outobiografiese boeke van Johnson is gepubliseer: Look back in laughter: Oxford’s post-war golden age (2015, Kindle $11,49) en Foreign native: An African journey (Johannesburg: Jonathan Ball, 2020, 300p, R285; Kindle $11,49). Eersgenoemde boek handel oor sy oorsese en laasgenoemde oor sy Suid-Afrikaanse verblyf. Sy jongste boek is die onderwerp van hierdie rubriek. Albei outobiografiese boeke handel oor persone en gebeure wat eerstehands deur die outeur ervaar is. Hierdie werke is in minimale mate outobiografieë. “I do not regard my personal life as being of any general interest” (Kindle 59). Die hooftitel van die boek word soos volg verduidelik: “‘The ‘foreign natives’ include me, for I was born in England, came out to South Africa as a child, have both British and South African passports. And have spent my life coming and going between the two countries, spending roughly half my life in each of them” (72). Die newetitel dui op die tyd wat hy ook elders in Afrika, bv Guinee en Zimbabwe, deurgebring het.

Die eerste hoofstuk begin met die volgende sin: “Maah boy, you gonna have to lurn Afrikaans, maah boy” (86). In die res van sy boek skryf hy egter nie oor Afrikaans nie. Dit is nie duidelik in hoeverre hy Afrikaans funksioneel magtig is nie. Wat wel duidelik is, is dat hy sy inligting (feitlik) uitsluitlik uit bronne in Engels put, hoewel hy ook Frans magtig is, soos blyk uit sy argivale navorsing in Guinee en die lesings wat hy aan die Sorbonne aangebied het (3682). Oor sy besoek aan Suid-Afrika in 1978 skryf Johnson: “I had never really had many Afrikaans friends before and I learnt a lot from them,” bv van Hermann Giliomee (1938).

Johnson se oordrewe beskrywings van sy skoollewe in Durban is die swakste deel van die teks. Hy probeer te hard om dit humoristies voor te stel. Wat die politiek betref, het hy die “complete and unselfconscious racism” van sy mede-skoliere waargeneem (150). “Their own dislike of Indians was more than matched by the Zulus” (163). Johnson maak daarop aanspraak dat hy as 16-jarige al tot die besef gekom het dat “majority rule was a demographic certainty” (320). Om politieke redes wou hy ook nie deel van die skool se kadetopleiding wees nie (358). Later as student “I hadn’t taken out South African citizenship and I said I’d wanted to until I found that I’d then have to serve in the army … The army will only be used to repress the blacks and in that fight I’m really on the other side” (1132).

Aan Natal University was Johnson een van die polities radikale lede van die studenteraad (390). Hy het die graad BA met Latyn, Engels, geskiedenis en staatsleer as vakke voltooi (415). Studente wat van elders in Afrika, bv Kenia, gekom het, was geneig om polities regsgesind (452) en glo rassisties te wees (458). Wat was Johnson? “Being a Liberal meant being in favour of universal suffrage and complete racial equality” (465). Hy beskou homself as “an integrationist” (563) en vind dit nodig om bewyse vir sy verligtheid te verskaf. “One of my brothers married a black woman, my elder sister partnered with a black man, and my son also married a black woman” (471).

Wat duidelik uit die boek blyk, is dat die ANC, Umkhonto weSizwe (MK) en die toplede van die ANC baie meer kommunisties was/is as wat algemeen erken word (613). Dit geld vir die vier presidente sedert 1994, asook die waarnemende ANC-staatshoof. Dit verduidelik nie net die samewerking van die ANC met die SAKP nie, maar ook met Cosatu: “trade union activity, the heart of the matter for any communist” (809). Johnson ken baie van hierdie kommuniste persoonlik. Ronnie Kasrils word bv beskryf as “not well educated” (619) en “Ronnie’s judgement was not good” (659). Kasrils was nie in staat om ‘n graad aan die London School of Economics te verwerf nie (1461). Hy het min van die marxistiese literatuur gelees (1008). “I always saw Ronnie as a sincere but naive revolutionary romantic” (672). Dit is kommunistiese Jode soos “Michael Harmel, Lionel (Rusty) Bernstein, Joe Slovo and Joe’s wife, Ruth First” wat beslag aan die gewelddadige aard van MK en die ANC gegee het (822). In hierdie verband het die “bevrydingstryd” in Algerië vir hulle as ‘n navolgingswaardige voorbeeld gedien (822).

“Many on the left, influenced by the writings of Fanon and Mao, believed that only armed struggle could bring about a socialist revolution” (1601). “The Soviet block was providing the SACP with the arms, money and training needed for the armed struggle” (920). “MK was entirely the creation of a particular SACP faction, but it was hoped that Mandela’s leadership would gradually draw the ANC in too” (828). “It was [Walter Sisulu] who had recruited Mandela to the SACP” (853). MK was militêr ‘n mislukking. “MK achieved almost nothing militarily” (859). Nogtans betaal Suid-Afrika se belastingbetalers tot op hede en sekerlik tot in die verre toekoms ten duurste vir die beweerde bydrae wat hierdie terroriste tot die “bevrydingstryd” gelewer het.

Tydens die Rivonia-verhoor (1963/64) het Mandela beweer dat hy nie ‘n kommunis was nie (2010). Hy het gelieg in ‘n poging om die doodstraf vry te spring. Mandela is egter die outeur van ‘n essay, “‘How to be a good Communist’, which included such statements as ‘Under a CP government South Africa will become a land of milk and honey … There will be no unemployment, starvation and disease'” (2016); dus nog Mandela-leuens. “In South Africa ANC rule has seen slow growth and a trebling of unemployment” (3999). Mandela “was not only then a communist, but was on the Party’s Central Committee – the SACP itself boasted of this after Mandela’s death. So Mandela was lying throughout about his beliefs” (2025). Die toespraak wat aan Mandela toegedig word aan die einde van die Rivonia-verhoor, was (in groot mate) die werk van mede-kommuniste, veral Bram Fischer (2035). Arthur Chaskalson, wat die president van die Konstitusionele Hof was (1994-2001), was ook ‘n oortuigde aanhanger van die SAKP (2035).

Voordat Johnson na Oxford is, was hy ‘n kwartaal lank ‘n dosent in geskiedenis aan Rhodes University in Grahamstad. Daar het hy linkses soos Daantjie Oosthuizen (1926-1969) teëgekom (1266). Oosthuizen het aan Oxford studeer, maar kon nooit ‘n doktorsgraad verwerf nie. Daar is destyds gesê dat hy op jeugdige ouderdom in 1958 die hoof van die filosofie-departement geword het omdat hy in 1952 met Anne, die dogter van Basil Schonland (1896-1972), die kanselier van Rhodes (1951-1962), getrou het. As Afrikaanssprekende het Oosthuizen dit nodig gevind om so aktief en militant moontlik radikaal links te wees; dalk om sy aanvaarbaarheid in Rhodes-geledere te verhoog. André P Brink was toe aldaar ‘n dosent in Afrikaans. “Everything about Brink radiated a sense of intellectual dissent and a certain self-importance” (1330).

“After I got to Oxford [1964], I received a letter from my mother relating that the security police had come to detain me ten days after I had left” (1379). Johnson se siening van Suid-Afrika was in daardie stadium “a politics of black and white, of good versus evil” (1396); iets wat veral sedert 1994 as die populêre narratief of meesterverhaal steeds met ons is. Johnson het nagraads in staatsleer studeer en met ‘n marxis as studieleier (1524) ‘n tesis oor Sékou Touré se Guinee voltooi (1403, 1524). Dit het aan hom ‘n Fellowship-doseerpos besorg (1409).

Johnson was toe steeds ‘n lid van die Suid-Afrikaanse Congress of Democrats (1435) waaraan al die bogenoemde kommunistiese Jode behoort het ten einde hulle eensgesindheid met die ANC te betoon. “Almost to the last man they belonged to a Stalinist party, the SACP” (1441). Johnson skryf: “I was a Marxist and pro-ANC” (1441). Later skryf hy: Sy liefde vir demokrasie sluit in dat hy teen die Britse monargie gekant is. “I was a republican” (2421). “I had stuck with the Labour Party through thick and thin. In my own mind I was a liberal social democrat in both Britain and South Africa” (3023). “Mrs Thatcher … I had greatly disliked” (3095).

Die ANC het homself as “non-racial” voorgedoen maar “its activists did nonetheless feel a deep suspicion of all whites” (1448), bv Essop Pahad, wat in die Thabo Mbeki-era so ‘n prominente rol in die ANC-regime gespeel het. Albei laasgenoemdes was/is “trusted communist[s]” (1454). “The ANC (and, in fact, the SACP) controlled the Anti-Apartheid Movement [in Britain]” (1467; ook 3344). In hierdie bedrywighede het Peter Hain, wat Suid-Afrikaanse ouers het, ‘n leidende rol gespeel (1473). Sedert 1994 kom Hain glad te dikwels in Suid-Afrika en lug graag sy mening, wat hy as gesaghebbend beskou.

As “historikus” en politieke kommentator is daar min mense wat my meer irriteer as Basil Davidson (1914-2010) met sy “populêre” boeke oor Afrika. “Basil saw his own writing very much as serving his own political purposes, which is to say ‘the progressive movement’, so he would carefully omit information he judged to be inopportune” (1621). Davidson “confided in me that he had at last found an African state that really was building socialism in just the way he had hoped: Said Barre’s Somalia” [!] (1633). “He told me that what had gone wrong in Africa was that the colonial powers had imposed the idea of the nation-state on communities where this notion lacked any traditional basis: as usual, the colonial powers were to blame” (1633). Johnson het met Davidson swaarde oor sy oppervlakkigheid gekruis. Dit blyk toe dat Davidson se minderwaardigheid spruit uit die feit dat “he had never been to university” (1608). Dit was/is ook die probleem van plaaslike joernaliste soos Ken Owen (1615), Allister Sparks (Praag 22.10.2016) en Ton Vosloo (Praag 31.08.2018), asook die Anglo-Amerikaner, Christopher Hitchens, wat nooit ‘n geleerde (“scholar”) was nie (1879).

Johnson se bekering tot groter politieke realisme het gekom toe hy nagraadse veldwerk in ‘n polities onafhanklike Afrika-staat, Guinee, gedoen het. “I realised that my excited identification with radical African nationalism had essentially derived from my emotional reaction against apartheid … Touré had installed a one-party state” (1800); “a sort of African Stalinism. Touré had the power of life and death over his subjects” (1806). Hy skryf van “the thorough dousing in African reality that I had had in Guinea” (1867). “You have to look at the way they behave when they have power” (1843). “I realised anew that personal liberties really mattered and they were basic. You simply could not build a democratic society without them; they were non-negotiable” (1830). “Guinea remains one of the poorest countries on earth” (1818).

‘n Franse kommunis het Johnson in 1968 gehelp om toegang tot Guinee te verkry (1660). Daar het Johnson te make gehad met “African pseudo-history, known today as Afrocentrism” (1673), waarvan die ANC-regime se herskrywing van ons geskiedenis ‘n voorbeeld is. Byvoorbeeld, Cheikh Anta Diop “argued that ancient Egyptians were black people, part of a single African race, and that it was thus African civilisation that had produced the first writing (hieroglyphics) and invented mathematics. These achievements had been stolen from Africa, ending up in the hands of the ancient Greeks, and thus becoming the property of Western Europe and the white race” (1673).

Hierdie redenasie is soortgelyk aan die polities byderwetse mite dat die Boere/Afrikaners Afrikaans van die Khoi-Khoin en slawe gesteel het. Die Egiptiese hiërogliewe (3 000 vC) is ook nie die vroegste skrif nie. In Mesopotamië (3 200 vC) was wig- of spykerskrif (“cuneiform”) lank voor hiërogliewe in gebruik. Ná die politiese onafhanklikwording van swart Afrikalande was dit lank die gebruik om Egipte en lande in Noord-Afrika waar Arabiere/Berbers in beheer is, asook blank Suid-Afrika as ‘t ware as nie deel van (die eintlike of) swart Afrika te beskou nie. Johnson skryf: “[The] ancient Egyptians were a Nilotic people, there is no proof of their skin colour” (1673). Die wedersydse Egiptiese invloedsfeer was die Middellandse See-gebied, bv Griekeland en lande in die Midde-Ooste; nie soseer die res van Afrika nie. Maar toe dit die swartes later polities pas, word Egipte skielik as deel van swart Afrika beskou.

Nelson Mandela, wat ten alle koste swart mag en Afrosentrisme bevorder het – dit het nie vir hom saak gemaak as dit geen feitelike basis het nie – het uiteraard saamgespeel. Hy skryf: “As a student, I had fantasized about visiting Egypt, the cradle of African civilization … the pyramids and the sphinx … I spent the whole morning of my first day in Cairo at the museum, looking at art, examining artifacts … It is important for African nationalists to be armed with evidence to refute the fictitious claims of whites that Africans are without a civilized past that compares with that of the West. In a single morning, I discovered that Egyptians were creating great works of art and architecture when whites were still living in caves” [!] (Nelson Mandela, Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 353). Dus, Mandela mag op swart superioriteit aanspraak maak terwyl blankes dit nie mag waag om te beweer dat hulle meerderwaardig is nie. As gevra sou word waarom (swart) Afrika sedertdien wat bv prestasie en ontwikkeling betref by Europa of die Weste agter geraak het, sou die skuld ongetwyfeld op kolonialisme, imperialisme, rassesegregasie en apartheid, dus die blankes, gepak word.

Johnson skryf: “But Diop’s ideas gathered support in black America and elsewhere, such was the hunger of many blacks to ‘discover’ that they were really an ancient civilisation of a superior kind” (1680). Diegene wat Diop teengespreek het “received some rough treatment,” bv “American academics who objected to the wishful and racially based nature of Diop’s work … In most universities, respectable historians, while quietly rejecting Diop as nonsense, were usually careful not to say so out loud … The unhappy result is that in many departments of black studies in the USA and elsewhere, Diop is taken as gospel while mainstream history departments quietly ignore him. In Senegal itself the entire University of Dakar has been named after Diop. The result is a form of segregation in the academy that is both racial and intellectual” (1680). Dink aan Wim de Villiers se Stellenbosch University (SU) waar visueel regstellend niks meer na blankes, soos DF Malan, Hendrik Verwoerd en John Vorster, vernoem mag word nie. As die stigtingskenker van die SU swart was, sou sy naam op elke hoek en draai op die kampus én in die naam van die universiteit gewees het. Maar Jan Marais was ‘n Afrikaner, gevolglik is selfs sy stigtingsvoorwaarde in 2018 tydens die SU se eeufees doodgeswyg.

Toe Johnson in 1977 sy eerste substansiële boek oor Suid-Afrika gepubliseer het, “I had become discontented with the ANC and Marxist interpretations of events and was, in my own mind, a determined realist” (1849). Omstreeks hierdie tyd (1978) het hy Allan Boesak ontmoet. “He had enormous self-confidence” (2903). “The only incongruity was any idea that he had the remotest thing so do with religion or a church. Indeed, watching and listening to him it was difficult to believe that this was a man of any sort of principle, religious or political. Holding to principles of any kind implies discipline, self-denial, even a kind of austerity, and of this there was no sign … There was always this picture in my mind of the perfect party animal” (1950).

“The UDF leaders Archbishop Desmond Tutu and Allan Boesak strongly denied it was an ANC front. Their denial turned out to be untrue” (2127). Toe die uitgeweke ANC-leiers in 1990 na Suid-Afrika teruggekeer het, het die UDF verdwyn. Die twee genoemde hoogheilige teoloë het doelbewus hieroor gelieg. “Van Zyl Slabbert told me that he often had to share platforms with Tutu and Boesak, an embarrassing business since they were both prima donnas who clearly hated one another … Boesak was … outshone … Tutu would appear resplendent in his scarlet robes and episcopal hat. He stuck out a mile and affecting a prayerful pose” (2139). Die een wou belangriker as die ander wees.

As teenvoeter het Boesak vir hom pakke klere aangeskaf wat glimmer/skitter, maar die laaste silwer een het hy nooit op die verhoog gedra nie omdat sy korrupsie hom toe reeds ingehaal het (2145). Op grond waarvan word daar steeds na Tutu as aartsbiskop verwys – ook deur Johnson – terwyl hy dit al lank nie meer is nie? Dit is gewoon ‘n gevolg van ANC-kruipsug. Toe die Springbok-rugbyspan ná die verowering van die Wêreldbeker in 2019 na Suid-Afrika terugkeer het, is hulle verplig om die stokkiesdraaier, Hector Pieterson, se gedenkteken asook die hoogheilige Tutu te besoek; nie die Voortrekker-, Vroue- of Taalmonument nie. Wat ‘n skande.

In 1980 het Johnson ‘n kwartaal lank klas aan Natal University (NU) gegee. Dit was aan die begin van die verswelging deur swart studente van die eens hoofsaaklik blanke Engelstalige universiteite (2086). “The universities would soon be ‘massified'” (2717). Die koshuise is binne ‘n kort tyd deur die swartes oorgeneem (2791) – hoe meer van hulle ingetrek het, hoe vinniger het die blanke studente vertrek. Terselfdertyd was dit die aanvang van die akademiese agteruitgang van al die plaaslike universiteite; eers die Engels- en daarna die Afrikaansmedium inrigtings. Vir die NU was die absolute laagtepunt die bewind van Makgoba, waarna hier bo verwys is.

Oor NU in 1980 skryf Johnson: “The university was changing rapidly as a torrent of poorly qualified black students poured in … There was enormous pressure to pass at least some of the black students, who were always on the verge of failing. There was much ‘affirmative marking’ because ‘you can’t fail them all’ … There was much worried talk about the necessity of maintaining standards. Black students picked up on the word ‘standards’ and denounced it as intrinsically racist … In truth, far from marking black students down for racist reasons, they were generally marking them up for affirmative reasons” (2188). “Most universities … responded to this situation by boasting ever more loudly of their ‘excellence’ – or of their being ‘world class” (2207). Dit geld sekerlik vir Wim de Villiers se Stellenbosch University. Waaraan hier uitdrukking gegee word, “is not high standards but status anxiety” (2207).

Johnson het hom tevergeefs vir akademiese vryheid beywer. “Academic freedom was non-negotiable” (2478). In werklik bestaan akademiese vryheid nie meer in die nuwe Suid-Afrika nie maar (feitlik) geen haan kraai daaroor nie. Instemming met die polities byderwetse meesterverhaal van die ANC/SAKP is blykbaar goed genoeg vir hedendaagse futlose akademici. “Universities were like flowers … They could do much good for the lives of young people – but they were fatally easy to damage. It was as easy as breaking off the bloom of a flower; once you did it, the flower did not recover” (2491). Die universiteitswese, plaaslik en elders, bv Amerika, is tot in sy kern verrot.

Hoofstuk 10 het as opskrif: “The end of apartheid.” Dit is wat Johnson begeer het, so asof daar niks goeds in apartheid was nie. Die Afrikanerweerstandsbeweging het tydens die 1989-verkiesing teen die gevaar van ‘n “black communist revolution” gewaarsku. Die plakkate van Andries Treurnicht se Konserwatiewe Party het gelui: “It’s later than you think” (2382). Albei partye het uitdrukking aan die waarheid gegee. Het die Nasionale Party in 1989 erken dat hy die politieke mag gaan oorgee, met of (soos dit geblyk het) sonder ‘n mandaat van die kiesers? Vanselfsprekend nie, want anders sou hy die verkiesing verloor het.

Die ontbanning van die ANC, SAKP, PAC, ens, op 2 Februarie 1990 “implied complete democratisation” (2402). “I said De Klerk was about to negotiate his way out of power and hand over to the ANC” (2408). Dit het geblyk ‘n korrekte voorspelling te wees, maar De Klerk het ontken dat dit is wat hy besig was om te doen. Sy beloofde magsdeling het magsoorgawe geword. Op hierdie manier het hy na bewering ‘n burgeroorlog verhoed. Vir sy manteldraaiery is hy vir sy staatsmanskap geloof en het hy sy finansies met die Nobelprys vir Vrede aangevul. Dit is myns insiens sekerlik een van die skandaligste hoofstukke in die politieke geskiedenis van die mensdom.

Johnson se reaksie is egter: “South Africa was lucky to have a man like Mandela” (2408), asof ‘n terroris buite die tronk onskadelik kan wees. Maar die sogenaamde realis, Johnson, bevestig later sy volgehoue blindheid oor Mandela met hierdie opmerking: “I admired Mandela” (3042). Die ANC se “People’s War” van 1990/94, met sy buitensporige verlies aan menselewens en vernietiging van eiendom, het kort ná Mandela en ander ANC-terroriste se vrylating ‘n aanvang geneem ten einde te verseker dat die ANC/SAKP die sogenaamde eerste demokratiese verkiesing wen. Johnson vertel wat hy, klaarblyklik voor die 1994-verkiesing, in die Transkei gesien het: “Several hundred MK soldiers in battle fatigues were marching” (2440). Daar was ook “the constant smuggling of AK-47s into Natal … They were used against Inkatha in a war that was killing 200 people each week” (2447) – “an AK-47 … always the ANC weapon of choice” (2597).

Wat het die massa-inligtingsmedia hieromtrent gedoen? “Most journalists, domestic and foreign, tended to take the ‘progressive’ (ie ANC) line” (2528). “As the election approached, many NGOs [non-governmental organizations] were keen to play a role, particularly with voter education. The ANC effortlessly colonised many of these NGOs so that their ‘voter education’ material was really ANC propaganda. The National Democratic Institute (NDI), the Democrat part of the US National Endowment for Democracy, played a considerable role. It adopted a strongly pro-ANC stance” (2559). Kieseropleiding was hoofsaaklik op swartes toegespits en het hierdie kiesers geïndoktrineer om vir die ANC/SAKP te stem. Dit was dus geen vrye verkiesing nie.

Kiesers kon ook nie (demokraties) vir kandidate stem nie; bloot vir politieke partye. “The system was essentially a deal between the National Party … and the SACP. The SACP’s problem was that it had many white and Indian cadres who could not possibly get elected if a constituency-based system was chosen. But under this system the party bosses could simply push SACP cadres into electable positions all over the ANC list” (2578). Weer eens toon Johnson hiermee in hoe ‘n groot mate die nuwe Suid-Afrika kommunisties-gedrewe is. “These SACP manoeuvers had been funded by the US taxpayers [ie Bill Clinton’s administration]” (2584).

Op stemdag in 1994 neem Johnson die volgende by ‘n stembus waar: “The returning officer … allowed ANC activists to wander into the polling station to ‘assist’ voters. Outside there were young men filling in photocopies of a blank ID document with their own or bogus names, allowing them to cast multiple votes” (2603).

Wat is Johnson se geheelindruk van ons oorgang/ondergang na demokrasie? “The end of apartheid was a release for everybody [!]. The ANC liked to take credit for this but actually De Klerk revoked all the major apartheid legislation in 1990” (2622). Enersyds het De Klerk se ruggraatoosheid hierdie ramp van regeringskant af moontlik gemaak en andersyds het alles in die skoot van die ANC/SAKP geval weens die terroristiese gewelddadigheid wat hulle deur veral De Klerk toegelaat is om mee weg te kom. “De Klerk … had effectively carried out everything [Helen Suzman] stood for” (2952).

Vóór en veral ná die 1994-verkiesing was “blatant acts of ‘repositioning'” aan die orde van die dag. “This was especially marked among journalists and businessmen” (2662). Onder mense wat eens Afrikaners was, was lidmaatskap van die Boerderbond en selfs die behoud van Afrikaans skielik nie meer belangrik nie. Sake-onderndemings “threw money and directorships at the new men, who happily snapped them up. The bribery of the new black elite was quite breathtaking, but the ANC were more than up for it” (2668). “Their donations to ANC causes were partly protection money but also acted as cover while they took steps to transfer their wealth out of the country” (3069). Die ANC-kamerade het immers nie geveg om arm te bly nie. Vir hulle het eettyd aangebreek. Cyril Ramaphosa het openlik nasionalisering bepleit (2668). Veral in Natal “the realisation that they were now relegated to the back of the queue created considerable bitterness among many Indians” (2680).

Johnson het van die begin af geen vertroue in die ANC-regime gehad nie. “I had seen enough of the ANC in exile – an inept and shambolic organisation full of parochial attitudes and authoritarian instincts” (2922). Vir heldersiende waarnemers het die nuwe Suid-Afrika ‘n herwaardering van die prestasies van die blanke politieke bewind, insluitende die “apartheidsregime”, ingelui. “South Africa … was … far more developed than any other African state. Nowhere else in Africa had African nationalists had to manage such a sophisticated economy. Anyone who had seen how quickly independent African states had developed into kleptocracies had to be worried: there was so much more to steal in South Africa that an enormous feeding frenzy was on the cards” (2928).

“Shortly after independence two things had happened almost everywhere in Africa: their countries ceased to be self-sufficient in food and had plunged into food deficit, and in many countries the electricity supply had broken down” (2945). Die nuwe Suid-Afrika het geblyk geen uitsondering te wees nie. “Almost immediately the state began to practice not just affirmative action but so-called cadre deployment, with semi-literate but politically favoured folk given senior positions. This was particularly evident in the civil service” (2964). “Another ideological crime was ‘Afro-pessimism’, for … optimism was now compulsory” (2992). “Optimism is not only desired but also required. This makes the situation impossible for anyone trying to work out a fully realistic view of the situation” (3786).

Frederik van Zyl Slabbert en Alex Boraine se Institute for Democratic Alternatives in South Africa (Idasa), gestig in 1986, was ‘n poging om ‘n brug na die ANC te bou. “Van seemed to think that he had an understanding with Mbeki that they would run South Africa together … He several times asked me what I thought of his becoming foreign minister. I said, well you would have to join the ANC first. Fine, he would do that” (3155). Later: “Van then told me that he wanted to run for premier of the Western Cape, perhaps at the head of his own new party” (3167). “Van … had really painted himself into a corner by allying himself to the ANC, which was, in the crunch, never going to give him what he wanted” (3203). “Van’s later years were clouded by a growing dementia” (3216).

“There was no shortage of sycophants, both black and white [eg Willie Esterhuyse], to assert that Mbeki was a man of brilliant mind. This was absurd. Those who had studied alongside him at Sussex University laughed at the notion. He had been a poor student, they said, often copying other people’s work, always late and behind” (3539). Maar as president (1999-2008) “he was the man in power and his ego was large, as was his paranoia” (3545). By Mbeki was daar ‘n “sense of intellectual grandiosity … For him it was axiomatically true that all disasters that befell Africans were the work of whites and Western imperialism” (3558). Sy idees oor vigs en MIV “convinced Bill Clinton, Tony Blair and other world leaders that he was crazy and not to be trusted, and this in turn doomed all his ideas about an African Renaissance” (3578).

“Things in South Africa began to change in 2005 after Mbeki dismissed Jacob Zuma from the deputy presidency. This split the ANC into Mbeki and Zuma factions. Almost overnight the South African press woke up from its long sycophantic slumber” (3623). Zuma “was adamant that Mbeki had made a great deal of money from the arms deal” (3629). “What Zuma wanted was power and money” (3768). “Corruption … was just another way of distributing resources” (4043). “In contemporary South Africa one can find many people who took the side of the ANC, infused with a righteous hatred of apartheid, and then gradually found they were supporting a party so riddled by corruption as to be little beter than a criminal organisation” (3953).

“The fact that a quarter of a century later this failure [of ANC rule] is complete has given me no pleasure” (4074). “A successful transition from white rule depended heavily on whether the ANC would use the skills of the better-educated section of society, irrespective of its colour” (4080). Pleks daarvan is die blankes en Asiate eerder uit poste gestoot of geweer. Die tragedie is: “African majority government was now installed for the indefinite future” (4080). Hierdie durende ramp moet voor die deur van FW de Klerk en sy onderhandelaars gelê word. “South Africa once emerged from being a sort of Wild West frontier society, left that world behind, and has now again become a lawless frontier” (4150). Dus, wat oor eeue tydens die blanke politieke bewind opgebou is, is binne ‘n kwarteeu (onherroeplik) afgebreek.

“The main thing to grasp about African nationalism is that it is the opposite of what it seems and promises to be. Although African nationalist politicians frequently advocate socialism, in practice they are key actors in the primary accumulation of capital. The result, everywhere in Africa, has been a huge increase in inequality, one that goes far beyond anything seen in pre-colonial African society or even in colonial society … None of the white prime ministers and presidents of South Africa and South Rhodesia became wealthy men” (3987). In die nuwe Suid-Afrika, daarenteen, het iedere staatshoof en baie van die politici en ander ANC-kamerade baie vinnig stinkryk geword. “Under the banner of socialism one builds a plutocracy” (3993).

Helen Zille het in 2007 die leier van die Demokratiese Alliansie (DA) geword. “[Zille] began to steer the DA closer to the ANC and also … brought – or tried to bring – into the party leadership Patricia de Lille, Lindiwe Mazibuko, Mamphela Ramphele and Mmusi Maimane. These were catastrophic choices” (3743). “In Maimane’s brief period as DA leader, he managed to alienate Afrikaans-speaking voters … My desire to help the liberal cause in South Africa had been one of the major reasons for my return to the country, and I felt a sense of almost personal loss as I saw the DA drift away from its liberal principles” (3749). In gesprekke met Jonhson Zille “acknowledged her past mistakes” (3755). Oor die 1994-verkiesing skryf Johnson: “My own vote was long promised to the (liberal) DP, which barely survived the election” (3868). Johnson kan gerus genoeg realisme aan die dag lê om in te sien dat die liberale en afrikanistiese elemente in die DA onverenigbaar is. In Suid-Afrika sal ‘n liberale party grootliks nie-swart wees. So ‘n party is gevolglik gedoem om ‘n klein party, dus ‘n nie-meerderheidsparty en kwalik die hoofopposisieparty, te wees.

Dit behoort duidelik te wees dat daar steeds reste in Johnson se politiek is wat vir Afrikaners onaanvaarbaar is. “There are few prizes in Africa for those who speak out in an independent-minded way, let alone for those who advocate liberal principles. Something that Afrikaner nationalists, African nationalists and communists all heartily agree upon is their execration of liberals and liberalism. Moreover, in a political culture based either on ideological rectitude or on deference to chiefs (or both), there is a great deal of sycophancy and camp-following” (3773). Daar is myns insiens geen moontlikheid dat Afrikanernasionalisme en swart of Afrika-nasionalisme versoenbaar is nie terwyl Johnson blykbaar dink dat liberalisme dié kuur is wat sulke (fundamentele) verskille kan oorbrug.

Deel van realisme is om verskille te erken en vry te voel om jou eiesoortige kultuur uit te leef; ook in ‘n multikulturele land. Johnson dink anders: “Such habits derive from living in small communities that are ethnically, linguistically or religiously homogeneous” (3760). Myns insiens behoort die missie van Afrikaners te wees om wat hulle eie is, bv wat hulle van ander rasse en etnisiteite onderskei, teen verswelging te beskerm en hulle andersoortigheid uit te bou.

By swartes onderling is daar groot etniese verskille wat ‘n oorhoofse nasionalisme verswak, nie net in (swart) Afrika in die algemeen nie, maar ook binne Afrika-lande, insluitende Suid-Afrika, waar daar duidelike voorkeure vir die eie stam of etnisiteit is. “The sense of national community is weak or absent from most African states – loyalty is more often felt towards one’s clan or ethnic group. Moreover, once Africans were emancipated from colonialism there was no obvious target for nationalist mobilisation. Many of the states are in any case war-torn, weak or failing. What is more distinctive about these movements and parties is their African-ness, not their nationalism” (4018). Swartwees is dié kenmerk van Afrikaanwees. As jy deesdae swart en in (swart) Afrika is, is jy ‘n uitverkorene. As jy nie-swart is, hoort jy eintlik nie hier nie; is jy gedoem om tot in die oneindige as ‘n setlaar of indringer beskou te word.

Sydney Gregan: Helen Zille se mistasting

Helen Zille skryf op 11 Augustus op politicsweb onder die opskrif “Why South Africa became a Criminal State” dat indien ons ooit wil verstaan hoe die ANC ‘n “plundermasjien” geword het, mens eers moet verstaan hoe dinge saamgestel was.

Die hutsmerk #VoetsekANC som die gevoel op van waarskynlik derduisende denkende kiesers in hierdie land wat (uiteindelik) insien dat die ANC eintlik maar net een doel het en dis om alles voor die voet in te palm (en te verorber) waarop hulle hulle hande kan lê. Hulle voel vir die mense van hierdie land niks. Begrippe soos demokrasie en menseregte word net gebruik om die wêreld te flous terwyl ANC-kaders elke dag kyk wat daar nog oor is om te plunder.

Seker die finale bewys dat die ANC ‘n veer voel vir die land is die strooptog met Covid-19-fondse terwyl werkloosheid en gepaardgaande armoede toeneem en ‘n hongersnood dreig. Ace Magashule het boonop die onmoontlike vermag deur vir Jacob Zuma verby te steek as die mees haatlike figuur in die land met ‘n vermetelheid wat net geen perke ken nie. Byna uitdagend het hy gestel dat daar niks fout is daarmee dat sy seun die “tender” vir maskers en seep by die Vrystaatse provinsiale regering gekry het (net om onmiddellik ‘n BMW van R2 miljoen aan te koop) nie.

Die korrupsie oor 26 jaar beloop miljarde rande en die einde is nie in sig nie. Wat die situasie tans baie erger maak is, soos Zille dit stel:

“the callousness of looting donor funds provided to protect people from a potentially deadly illness, reflects the extent of the ANC’s moral depravity”.

Hoe het dit dan in 26 jaar ontvou tot by hierdie toestand? Wel, te midde van ‘n grondwet wat beskou is as die “mees gevorderde” ter wêreld en die pretensie van ‘n “reënboognasie”, is die realiteit dat ons regeer word deur ‘n klomp kriminele wat juis die wette van hierdie land gebruik het om hulleself te verryk.

Die ANC het, soos Zille tereg daarop wys, korrupsie gewettig. Hulle het dit openlik onder almal se neuse gedoen met die steun van die liberale pers en met ekonome en maatskappye wat maar net te gretig was om self in die buit (of die krummels wat rondval) te deel. Zille stel dit prontuit:

“What’s more, these institutions not only failed to protect us. They actually facilitated this downward trajectory.”

“Broad-Based Black Economic Empowerment” (BBBEE), soos gekonseptualiseer en geïmplimenteer deur die ANC (met die steun van die liberale pers en groot geld) het korrupsie gewettig en moreel aanvaarbaar gemaak. Teenstanders daarvan is as rassiste uitgekryt dog is die waarheid dat meer as 100 wette hierdie monster in ons samelewing ingevoer het onder die dekmantel van “rasseverteenwoordigendheid” terwyl die ANC dit gebruik het om sy kaders oral te ontplooi.

Heel gepas stel Zille dit soos volg:

“The factions in the ANC are not driven primarily by political or ideological differences, but by intense contestation for control over these funding sources. After 26 years, the South African state has become a web of competing criminal syndicates, posing as a government.”

Kiesers is verkiesing na verkiesing vir die gek gehou om te glo dat swartes deur BBBEE “bemagtig” is. Die waarheid is dat dit ‘n ANC-elite so bemagtig het dat dit bykans onmoontlik lyk om die situasie nou reg te stel. Die werkloosheidsyfer kan op 50% staan na die Covid-19 fiasko en derduisende besighede moes sluit terwyl die vetkatte van die ANC eenvoudig meedoënloos voortgegaan het met drakoniese en waansinnige maatreëls wat nooit bedoel was om “lewens te red” nie, maar veel eerder om hulle verskanste posisies verder te beskerm en te bestendig.

Soos dr Anthea Jeffery in haar boek The People’s War dit stel (en nou deur Zille bevestig word), het die ANC dit 23 jaar gelede reeds prontuit gestel dat hulle bedoeling met die Nasionaal Demokratiese Revolusie juis staatskaping was.

Joel Netshitenzhe, ‘n ANC-“intellektueel” het in die ANC-mondstuk Umrabulo, in 1998 geskryf:

The aim of the NDR “is extending the power of the ‘National Liberation Movement’ over all levers of power: the army, the police, the bureaucracy, intelligence structures, the judiciary, parastatals, and agencies such as regulatory bodies, the public broadcaster, the central bank and so on”.

Die ANC het dus ANC-partybeheer van die ganse Suid-Afrikaanse staat verkry deur doodeenvoudig BBBEE toe te pas en alle fondse wat beskikbaar geraak het eenvoudig vir hulleself op te eis. Die stryd binne die ANC gaan slegs om beheer oor daardie fondse en nie om die belange van die mense van hierdie land nie.

Toe die DA die ANC hof toe gevat het oor die toekenning van Covid-19-fondse aan die hand van BBBEE-kriteria moes hulle van die regbank hoor dat die minister nie net geregtig was om dit so te doen nie maar deur die BBBEE-wetgewing verplig was om dit te doen! Hierdie hofuitspraak is finale bewys van die hopelose toestand waarin ons ons nou bevind. En dit word deur wetgewing (gerugsteun deur die grondwet) gemagtig!

Wat stel Zille voor as oplossing vir hierdie gemors?

“The only way out of this mess is to understand that no democracy can make sustained economic progress without actively striving to become a meritocracy, where people are appointed to positions, or win tenders, on clear, value-adding criteria, not their colour or their political contacts. And the only way we can get there is if the voters begin to understand why this is so important, and begin to vote for it.

Otherwise we must stop feigning shock that the looting continues.”

Ek is bevrees dis juis hier waar Zille as aartsliberalis mistas. Die (meerderheid) kiesers waarvan sy praat wil nie vir die DA stem nie. Daar is vir hulle niks te wen deur vir die DA te stem nie. Hulle wil juis vir die ANC stem in die (vae) hoop dat hulle ook in die buit kan deel. Hoe anders moet mens dit verklaar dat in 26 jaar en te midde van feitlik daaglikse beriggewing van ANC-korrupsie en -vergrype, die meerderheid steeds vir die ANC stem?

Die realiteit van meerderheidsregering in Afrika is dat ‘n elite hom telkens posisioneer binne die meerderheidsparty en dan sy posisie sodanig verstewig dat dit bykans onmoontlik is om hom uit die kussings te lig. Hier by ons is dit boonop deur wetgewing gedoen wat deur die “edele” grondwet gerugsteun word. Praat van verskans!

Nee, veel eerder lê die oplossing daarin dat die blanke al sy sake self sal moet bestuur waar hy kan en waar die geleentheid hom in die toekoms voordoen, homself sal moet afskei van die ANC-staat wat met verloop van tyd verder sal verkrummel en uiteindelik in duie sal stort. Want waar die ANC hom lelik gaan misreken is dat die blanke koei net sal aanhou melk lewer. Dit gaan nie gebeur nie. Blankes se geduld gaan opraak soos hulle geld opraak. Nog ‘n ANC-mistasting is dat die geldkraan nie sal opdroog nie. Daardie kraan gaan voor die ANC-vrate se neuse opdroog. Hulle sal, soos elke ander Afrikastaat, nie verstaan waarom dit gebeur nie. Hulle sal waarskynlik ook nie omgee nie en bloot die BMW langs die “stroois” intrek en om die pappot met ‘n deurtrekker gaan kniel en iets oor “apartheid” mompel.

Ja Helen, wie die lesse van Afrika nie wil leer nie is daartoe verdoem om dit weer en weer te beleef!

Suidpunt: Die Afrikaner in sy soeke na egtheid

Afrikaans is nie slegs woorde nie. Afrikaans is ook ‘n leefstyl. Vandag kyk ek na twee tendense in die hede en verlede en hoe dit Afrikaans raak. Eerstens vergelyk ek die binnehuisversiering van die 1980’s en begin-2020’s, gevolg deur die ersatz-kultuur van die Franssprekende elite van die 1800’s.

Binnehuisversiering van die 1980’s en die begin-2020’s

Die buurvrou het onlangs haar hele huis van ou tydskrifte begin leegmaak. Almal Rooi Rose uit die laat-1970’s en vroeë-1980’s. Soos mens deur die tydskrifte blaai, is dit nie soseer die modes wat my opval nie, want heel onlangs nog het jy soortgelyke nabootsings in die uitstalvensters van boetieks gesien. Modes herhaal mos. Wat my wel opgeval het is die Afrikaans op die etikette, die gesin wat nog die fokuspunt was, maar bowenal: die binnehuisversiering en tuinbou.

Karin Hougaard se “Lui telefoon”-musiekvideo is ‘n skoolboek-voorbeeld van die 1980’s.

So skryf ek aan ‘n afgetrede binnehuisversierder op Wikipedia, met die gebruikersnaam Racheltjie de Beer, want ek sukkel werklik om die logika daarvan te begryp.

So beskou ek die vroeë 1980’s:

Die binnenshuisversiering het ‘n verskoning gesoek om ‘n onooglike varing of klewerige klimop in elke liewe kamer op ‘n hoektafeltjie staan te maak. Boonop in ‘n blinkgepoleerde geelkoperpot wat om die een of ander rede nooit sal roes nie. Moontlik om die karige meubilering te verdoesel wat getuig van ‘n nypende staatsamptenaar-salaris. En tog was daar géén spoor van minimalisme nie!

Die ideaal was blykbaar ‘n gesonke spierwit bad tussen strengvierkantige pikswart teëls met spierwit bryvulling (“grouting”) wat tog te mooi kontrasteer met ‘n deursigtige glas limonade waarvan die waterdamp afbiggel (dit het egter ook elke voetwasemspoor met ‘n aanklag uitgewys!).

Ander huise het donkerblou, maroenrooi of kakiegroen baddens gekry tussen roomkleurige teëls wat pas by die liggewende geel gloeilampe. Wit mure vir binne was duidelik te koud en te hard. Diegene wat die natuur vrye teuels in die huis wou gee, het soms ‘n kolossale rotstuintjie in die badkamer gepak wat die-hemel-alleen-weet op ‘n manier skoongemaak moes word. Rottangstoele en roosblare, draperings geel-en-wit, ligpienk-en-wit het saam met die potpourri en jasmyn die arme huisbewoners genoeg hooikoors besorg (my ma het nou nog hierdie sitkamerkussinkies met gedroogte gegeurde blomme in die middel). Iewers moes daar nog plek wees vir ou boeremeubels of familie-erfstukke ook, soos die embuiatafel.

Ander tydskrifuitgawes het hul toevlug geneem tot roomkleure of Sinutab-pil-pienk, of die oordaad van blompatrone – op novilon of vinylaire (veral Marley-teëls wat elke stofkorrel wys) – découpage van gedroogte blomme teen plastiekpotte, nog selfs meer blompatrone teen die gordyne op – genoeg om ‘n hiperaktiewe ADHD-kind twintig rondtes om die huis te laat hol voor slaaptyd. Asof die huis nie reeds donker genoeg was met die rolblindings nie, is die verbleiking nogmaals getemper deur tweekleurige sonskerms van materiaal wat voor elke venster gemonteer is. Ook die geriffelde ruite by die voordeur of vooraansig was soms geel, bitter selde pienk.

Net soms het ‘n standbeeld van die een of ander Romeinse god by die voordeur jou ingewag, maar opvallend genoeg is die hele lewe wat mens hier sien ‘n wêreld sonder die televisie (met die vier kanale+), sonder internet, sonder rekenaar, sonder selfoon, sonder tablet… kortom: die lewe was buite! Dit is ook opvallend dat mens hierdie een teëladvertensie in die tydskrif gekry het waar ‘n dame, omring deur kroonblare, soos ‘n Grieks/Romeinse godin langs ‘n swembad (met die juiste teëls!) uitgebeeld word. Die teëls was ontwerp deur Gianni Versace. Hierdie goddelike element kom ek later by terug.

As mens nog gedink het die huis het in ‘n oerwoud ontaard, waag dit buite! Jy stap by ‘n kwekery in. Broodbome en strelitzias (en papirusplante ook?) was hoogmode en as jou tuin, al was dit ook in die Karoo, nie oor ‘n bont roostuin, orgideë, rolbalbaan-grasperk, swaar witgeverfde marmeragtige potte, ‘n swembad of waterbruggie met spartelende visse benede, ‘n kleurwiel van hibiskusblomme en bougainvilleaspesies, van digte, welige watersuipende tropiese eksotiese smaak getuig het (wat die vibracretemuur bedek het) as onthaalplek vir ‘n Sondagbraai tussen vriende nie… dan was jy seker met iets anders doenig op ‘n Saterdagmiddag. Daar is in die biblioteke ‘n magdom tuinboeke in Afrikaans, en almal dateer min of meer uit hierdie era (miskien met Keith Kirsten uit die vroeë 1990’s).

Die gedagte wat by mens opkom vir hierdie opkomende middelklas van die 1970’s/1980’s was: as jy nie jou eie privaateiland kon besit nie, dan kon jy steeds jou woonhuis tot ‘n paradys omtower. En waarom nie? Suid-Afrika se klimaat was perfek om hemel op aarde te bring.

Selfs in Malawi sê Kotie Bastiaanse, dis nou die eggenote van die Suid-Afrikaanse ambassadeur (Cornelius Bastiaanse), wat versot is op tuinwerk en in die kort tydjie “reeds wonders in die tuin verrig” (Rooi Rose, 27 September 1978, bl. 20):

“Oor die algemeen groei plante geil hier”, sê sy. “Tog aard sekere struike en plante soos azaleas en begonias nie hier nie. Kannas word weer tot drie meter hoog. Planttye is ook hier anders as in die Republiek. Ek eksperimenteer dus nog. Hier om en by Mei het die madeliefies byvoorbeeld al klaar geblom.”

Mev. Bastiaanse het ook ‘n suksesvolle groente- en vrugtetuin aan die gang. Sy het gou uitgevind dat tropiese vrugte soos papajas, veselperskes en ook vye goed in die egalige klimaat van Malawi aard.

In ‘n beskutte deel van die tuin het sy orgideë geplant en ‘n ou, omgevalle boomstomp blyk ideaal vir bromeliades en sekere soorte orgideë te wees.

Die ambassadeursvrou spog ook reeds met ‘n roostuin, asook ‘n hoekie vir vetplante en aalwyne. Tussen die inheemse bome is sy besig om ‘n tuin vir veldblomme te skep.

Ek laat my nie vertel ons huidige ambassadeurs en ambassadrises sal hul verwerdig om hul vingers in die grond te druk nie!

Dus, vanwaar kom hierdie liefde, amper besétenheid van tuinmaak vandaan teen die laat-1970’s en vroeë-1980’s? Dis deesdae amper ‘n sterwende kuns!

Die hele tema is vir my amper iets van: Om te soek na die paradys, ‘n soort Neo-Victorianisme/Neo-Gothic, ‘n soort teenvoeter vir die kaalgestroopte modernisme of selfs buurtverval in die stedelike gebied, om karakter terug te bring in ‘n tydperk waar juis die individualiteit aangeval word, of dalk was dit selfs die “hortus conclusus” wat die aardse paradys (Eden) kan versinnebeeld, die simbool van kultuur. Die Grieks-Romeinse invloed is miskien ‘n vae herinnering hoe broos kultuur kan wees (want het hierdie ryke nie ook tot ‘n val gekom nie?). Dit kan natuurlik ook wees dat die tuin bloot die toevlugsoord of tydverdryf was wat die internet vandag bied.

In my een voorgeskrewe derdejaarsbundel in Afrikaans uit die 2000’s word daar selfs in detail beskryf oor ekospiritualiteit (wat natuurlik ook deel van die hele “terug na die natuur”-veldtog van die 1970’s was wat Suid-Afrika toe eers bereik het, miskien saam met die Chinese maanpoort of “moon gate”) wat die tuin aanbetref (veral die Zen-Boeddhisme, soos verwoord deur Breyten Breytenbach).

Nietemin, die snoeiskêr is ondertussen vir die selfoon verruil. Watertekorte en gevolglike boetes het ‘n einde gebring aan die welige blomtuin. Die huise is of heeltemal kaalgestroop tot net die noodsaaklike, of miskien totaal impulsief oordonder deur mosaïekkruise en kokketielhokke à la De Kat of Vrouekeur… Kom ons sê maar net: “it’s paradise lost”.

Tot ‘n sekere mate kan ‘n mens nog die “kaalgestrooptheid” van die 2010’s en 2000’s verklaar (luiheid, die soeke na al hoe meer lig en deursigtigheid, beweeglikheid/mobiliteit, makliker skoonmaak, minimalisme). Maar die 1980’s bly vir my ‘n absolute raaisel.

Racheltjie herinner my toe ook aan die ekonomiese opbloei en dat smaak en geld nie noodwendig hand aan hand loop nie. Wat wel opval is die Universiteit van Stellenbosch wat destyds ‘n baie moderne ingesteldheid gehad het:

Groot was my ontnugtering gevolglik toe ek in die vroeë tagtigerjare Interieurontwerp op Stellenbosch geswot het en blootgestel is aan die wonderlike style en meubels van vele ander tydperke, in die besonder die Moderne Beweging en die Bauhaus. Ons dosent destyds het ook nie geskroom om die style en gewoontes van die tagtigs as absolute kitsch te degradeer nie. Dit het my lank gevat om ‘n sekere mate van empatie te ontwikkel met mense se besittings en dat dit dalk vir hulle iets beteken, selfs al gril ek my morsdood vir die gebrek aan styl en kreatiwiteit. Soms is dit belangrik om saam met raad en riglyne ook sensitief te wees vir ander se “kosbaarhede” en die dinge wat vir hulle sentimentele waarde het.

Mnr. en mevrou doktor so-en-so het ook ‘n invloed op die smaak van die volk uitgeoefen, sê sy.

Maar natuurlik, ja! Hoe kon ek daai een vergeet het? Reisaandenkinkies! ‘Ek en my man, dr. X, was mos Egipte toe, kyk net die mooi tapyt wat ek saamgebring het en papirusrol van gedroogde piesangmâché’. Die 1980’s was deels ook bietjie nydige vertoonsug… want rondreis as jy uit Suid-Afrika was, al was die wisselkoerse heel goed, klink amper na ‘n sprokie.

Terwyl ons nog oor die 1980’s gesels, speel Enya se fleurige “China Roses” en “Tea-House Moon” in my kop.

Ek het op 5 deser ook die Die Swart Kat-DVD’s uitgehaal wat ek by ‘n meubelhandelaar op Hermanus gekoop het en die dekor met aandag bestudeer. Dis tydsdokumente op sigself. Soos hierbo genoem het die kleredrag my nie eintlik opgeval nie. Nie die rooi Addidas-bofbalpet of die toerygseilskoene nie, nog minder die laag-op-laag-T-hemde, geruite knoophemde met denimbroeke wat netjies bo die heupe sit (wat nog die diep donker ruie kloof agter van die 2000’s versteek). En die snorre? Hmmm… Movember? Die lang hare by die mans was nogal vreemd, maar met die Coronovirus-inperkings het ook hier nuwe lewe ingeblaas.

Maar tog, soos die Rooi Rose-tydskrifte, voel alles byna na ‘n onwerklikheid. Jode van Johannesburg en ‘n dwelmhandelaar-Japannees wat hul SAUK-Afrikaans so mooi suiwer besig! En hier is Annette Engelbrecht hard aan die werk om ‘n digte bos hibiskus van blomme vir die tafel te stroop (en Borrie se hand te klap wat re(i)k na ‘n roosterbroodjie). Michélle Botes met bokstertjies. Ja werklik, géén satellietskottels of rekenaarskerms of ‘n koeksel drade in sig nie. En ja wragtig, daar staan die welige ruikers in geelkoperware op die kantmateriaal in al sy skitterende prag! (Middelklas of by die Rykes, dis orals!). Die beblomde teëls in die kombuis staan vas. Die bruin kussings met kerriegeel sonneblomme op die spierwit tuinstoele is vir ewig in my kop afgeëts. So ook die byna naatlose plaveisel van grys stene sonder ‘n sprietjie onkruid (of ou kougom) tussenin. Swaar goue olielampe by die kaggel, wat nooit sou brand voor beurtkrag nie, met ‘n palmboom wat bid en smeek vir ‘n bietjie sonskyn in die hoekie vir eensames. (Goud)omraamde afdrukke van die Ou Meesterskilders of ongebruikte porseleinborde met een of ander oermotief is orals te vinde. En borsspelde! En ysterkatels!

Dit is nie dat mens iemand ‘n tafeltjie van egte rooshout misgun met onverkrygbare ivoorinsetsels nie. Dit is ook nie dat jy spoeg op iemand se loodswaar trousseaukis nie. Ook sou ek nie die goedige huisvrou die plesier wil ontneem om met Brasso haarself eers swartgroen te besmeer voordat daardie koperpot uiteindelik haar blinkvol oë laat traan van die skitterende lekkerkry nie. Tot 6 maande later weer.

Dit gaan vir my eerder oor hierdie massavervaardigde namaaksels van erfstukke “waarin jy nou ook kan deel”, wat “almal” skielik moes hê, wat orals in hierdie tydskrifte skielik geadverteer en so maklik verkrygbaar was – en eintlik maar net ‘n las en in die pad was. Ook die muurborduursels (tapisserieë). Die goed het bloot as versiering gedien, stof vergaar en net nog ietsie geword waaroor Jannie in sy verbitterde kinderjare raas sou kry. Toe ek een tydskrif oopmaak en ek kyk na die oordadige kant wat so broos soos spinnerakke in ‘n slaapkamer vaskleef, sien ek in die foto is ‘n skuifraamvenster. Die foto-onderskrifte het orals, so huiwerend oortuigend met ‘n stywe kopknik, die woorde “baie mooi” nagemaak. En deur die skuifraam kyk jy in die grou drieverdieping-skakelwooneenhede oorkant die straat vas, waarvan die kombuis onder straatvlak geleë is. Ek kon net grinnik, want die oorsaak van al hierdie boosheid is geëien: Londen, waar anders?

Ek is alte bewus van dr. Dan Roodt se hekel in die Randlords van ouds se Engelse herehuise van Saxonwold, wat hoegenaamd nie, nes sy inwoners, by die omgewing aangepas het nie: dit is gewoon uit Brittanje gaan spit en op eie bodem ingeplant. Daaroor skryf hy in sy boek Raiders of the Lost Empire (2014):

When one looks at the older houses built in the supposedly “posh” suburbs of Johannesburg, like Parktown, Westcliff and Saxonwold, I am often amazed at how ugly they are. Every Frenchman or Italian or even Dutchman […] would simply burst out laughing at these large, anachronistic homes that are completely out of place in our climate. If you compare the best of what the so-called “Randlords” who became fabulously rich from gold and diamonds could build in Johannesburg, with our Cape Dutch architecture of the seventeenth and eighteenth centuries, one may well appreciate just how limiting ersatz and imitation really are. For the English or those pretending to be English in Johannesburg were precisely copying English architecture meant for a cold, rainy climate. They were mostly oblivious to our warm, dry, hospitable climate with its endless succession of sunny days. For centuries, we have lived and spent time outdoors, in the open, under trees or on a stoep, the wide veranda that characterised most Afrikaner farm houses. They saw that, but preferred the dark, overgrown hovels of their native England or, if they were not native to England, what they imagined England to be.

Al sou die moderne argitektuur die gewenste medium wees om by die omgewing aan te pas, gebeur dit alte dikwels egter ook nie. Die produk wat jy kry is bloot ‘n vistenk.

Teen die aanvang van 2020’s is dit vir my ewe interessant waarmee die nuwe middelklas hulle nou besig hou. Die voorgestelde meublement is, moontlik omdat almal nou in huurhuise bly en voortdurend moet verhuis, die absolute bloedlose minimum (seker die oorblyfsels wat nog nie weggesteel is nie). Mure met roomkleur het plek gemaak vir ‘n ysige wit of duifgrys om ons kleurlose en verbeeldinglose bestaan binne die een of ander sosialistiese inrigting uit te beeld: want orals lyk die dekor presies dieselfde, en teen ‘n prys.

Die kristallampe het begin verdwyn vir enkele energiebesparende LED’s. Bruinkleurige en houtmeubels is met ‘n dik laag wit toegeverf. Te midde van hierdie doodverf van die verlede of trouens alle lewe, kry jy van die duurste die beste volkleur 8K-televisie(s!) en ander elektriese toerusting (met slegs ‘n 2-jaar-waarborg) en draagbare elektroniese toebehore om by die immer in Bewegung-kultuur aan te pas en die lewe draagliker en kleurryker te maak. Voeg nog ‘n goedkoop skynwerklikheidsbril (VR) by die versameling, vir die nimmereindigende ontvlugting na die kuberruim, en jy’t ‘n bevolking wat heeltemal tred met die werklikheid verloor het. Maar welkom in die hede, ek is seker jy voel klaar tuis. Net jammer sonder krag staan hierdie wêreld botstil…

Pleks van vorentoe te beweeg, beweeg ons progressief agteruit. Ons sit met yskoue porseleinteëls, meestal sonder ondervloerse verhitting – ‘n fout wat die Romeine ook soms duur te staan gekom het (party villae rusticae het wel ‘n hypocaustum gehad) in Engeland en waarom die Angel-Saksers vir jare lank in takkrale en houthutte sonder skoorstene gebly het totdat die Franse Normandiërs dit as hul roeping beskou het om die Engelse op te voed betreffende die kos, boukuns, mode, fynproewersmaak, interieur én taal, hoewel die sending tragies misluk het. Terug na die hede: nie tevrede met porseleinteëls nie, is daar hierdie gelamineerde vloere wat na die eerste was of so begin skif. En die goed lyk altyd vuil! Maar troos jou daaraan, luiaard: anders as met die Kaap-Hollandse huise, hoef jy nie meer elke jaar die kamer van alle meubels te ontruim en die skuurmasjien uit te haal voordat jy die warm, ryk, duursame geelhoutvloere vernis nie. En die welriekende aroma by die jaarlikse smeer van beesmisvloere: jy hoef jou nie meer te bevuil nie.

Skilderye is klein, lig, of meestal heeltemal afwesig, net soos die huisbewoners se geskiedenis. Dit kon netsowel net nog ‘n ongegradeerde oord of goedkoop oornagplek op lekkeslaap.co.za gewees het.

Nodeloos om te sê is die Smal en Breë Weg nie meer in die voorhal om jou op die regte koers te hou nie, ook nie die gehekelde Onse Vader-gebed nie, en ook nie die lewensgrootte Familiebybel met familiename wat oopgeslaan lê by Psalm 23 nie. ‘n Rosyntjiegesig Ouma- en Oupagrootjie Brombeer (taai gebrei onder die sadistiese Afrikason) grom nie meer Calvinisties op ‘n portret nie, met die gevolge dat die kinders en kleinkinders nie ‘n benul het van swaarkry of die geduldige klein-klein begin nie, laat staan nog hul nederige herkoms. Selfs in sommige Romeinse huise het ‘n marmerborsstuk van die stamvader gestaan wat vermanend na jou geloer het. Die porselein-koffiemeul uit 1720 en ander erfstukke word vandag teen ‘n appel en ‘n ei verkoop om die studentelening te help afbetaal, of… eenvoudig net onverskillig weggegee of van ontslae geraak weens die “energie” wat die ding afgee.

En die tuin? Miskien twee vetplantjies omring deur ‘n vloer vol los skerp eina-eina klippertjies (sodat jy saans die skelms kan hoor grits-grits aankom…), met min speelplek vir die kinders. Buitendien, die paradys is lankal nie meer privaat nie en dit word deur die sekuriteitskompleks se tuiniers in stand gehou, dit het niks met jou uit te waai nie (daarvoor is jy buitendien te besig met jou aanlynlewe en in die verkeer vas te sit, want daar’t weer ‘n trok by Macassar omgedonder), behalwe die maandelikse heffings op die rekeningstaat. In die huis self sal daar ‘n piepklein bietjie groenigheid skaam-skaam in die oorverligte vertrekke sy koppie uitsteek, ironies genoeg in ‘n tydperk waar die wêreld ekobehep is.

En tog, te midde van al hierdie indrukwekkende minimalisme, sien ek nêrens ‘n enkele boekrak(kie) in sig nie. Nie eens vir kookboeke nie (maar natuurlik, niemand kook nie). Nogal vreemd as mens in ag neem dat soveel kosbare en gewigtige werke beslis nie as e-boeke daarbuite beskikbaar is nie en ons almal weet goeie produkte is nie altyd die nuutste die beste nie. Uit ‘n steekproef op Property24 het ek ook gesien daar is duidelik meer privaatkroeë (vir die rojale onthale) en private ondergrondse wynkelders (om kollegas, familie en vriende tydens kwarantyn te hulp te snel, natuurlik – daar’s altyd ‘n uitweg!) as boekerye te sien, veral by die duurste paleise langs die kusdorpe waar jy meer “geletterdheid” sou verwag. Laat staan nog ‘n biblioteek soos Steve Hofmeyr s’n!

Dit het niks met armoede te doen nie, maar eerder ‘n klasseverskil. By Engel & Völkers is daar sulke peperduur hipermoderne skeppings in veral Spanje (op Mallorca!) en Italië gekry. Ons praat nou van oor die 6 tot 52 miljoen Euro per huisie, waar dit oënskynlik ‘n skande is om nie aan hierdie “standaard” (‘n kamer, of ten minste ‘n hele muur vol boeke) te voldoen nie. Want la bella signorina wil langs la piscina met haar occhiali da sole neri in il sole caldo lê en lees, natuurlik. Ag Suidpunt, jy bluf jouself – dis stinkryk sakemanne uit Duitsland wat hul fantasieë op bouplanpapier verewig, verwesenlik en uitgeleef het. Maar maak ‘n ander halfrond dan werklik so ‘n hele wêreld se verskil in denke?

Waarom ontbreek hierdie element dan by ons rykes in Suid-Afrika se moderne huise? Gaan kyk maar ‘n bietjie in die Kaap rond by die eiendomsagente en stel die prys op ‘n minimum van R15 miljoen vir ‘n enkele huis. Ag, hoekom nie – kyk is mos vry op die webwerwe? Trek gou jou mooiste nommertjie aan, Mevrou, en ons ry gou-gou deur Kampsbaai, Bishopscourt, Higgovale, Constantia, Oranjezicht, Llandudno, Rondebosch… Laat ons bietjie kyk hoe die rykes leef en laat ons gedagtes gaan: Daar’s plek vir biljartkamers, plek vir ‘n gimnasium, ‘n instapklerekas, ‘n solarium, ‘n jacuzzi, ‘n konservatorium, ‘n koffiekroeg, ‘n teekamer, ‘n teetuin, ‘n zentuin, ‘n poeierkamer, ‘n krokhok (“granny flat”), ‘n pikdonker tuisteater, ‘n sauna, selfs ‘n tennisbaan (!), of “man cave”, maar ‘n biblioteek, leeskamer, -sáál, of selfs studeerkamer? Aikôna! Hoe teleurstellend. Is dit dan nou ons sogenaamde elite, wat die toon van kultuur moet aangee? Die draers en bewakers van beskawing? “Defenders of the Faith”? Selfs sekere ministers is aan hierdie gebrek skuldig. Is hulle eenvoudig net “te besig” vir lees (dieselfde verskoning wat ek by skoupoppies in die boekwinkels hoor), of was die lagie vernis van mnr. Pasryk nog altyd maar dun? Gee daardie gedrogtelike (“charming”) Saxonwold-kasarms met uiters swak kleurskemas, slawekwartiere (“staff accommodation”) en bedenklike loodgieterswerk hierdie bietjie eer: van die Engelse Randlords het darem ‘n biblioteek op die bouplanne laat inteken, soos Property24 se foto’s getuig. Of moet ek eerder die “what they imagined England to be” bedank?

Wat het van kultuur geword?

I cannot move, I’m standing.
Numb and frozen.
Among the things I love so dearly.
The books, the paintings and the furniture,
Help me – ABBA, “The Visitors”, 1981

As die 1980’s ‘n grillige oordaad was, desperaat op soek na iets tasbaars, vastigheid, ‘n ankerpunt en letterlike vasklouplek of selfs vergrýpe op die werklikheid (sens de la réalité), het hierdie té vér gevoerde moderniteit ons kom ontwortel van alle kultuur, menslikheid, geskiedenis en die werklikheid. Sodra jy jou van die geskiedenis losmaak, kan jy maar weet dieselfde deurgetrapte paadjie gaan maar weer geloop word.

Is daar dan nêrens ‘n maat nie?

Die Fransman Jacques Tati was sy tyd vooruit. Hy het reeds in 1958 met sy Oscarwenner, Mon Oncle, gespot met die (skrikwekkend eietydse!) moderne interieur en argitektuur van Villa Arpel wat te ver gevoer word en hoe die 1) meubels uiters ongemaklik is, 2) alles juis vertragend werk, 3) en juis daarom inbreek maak op die gesin. Die huise, moet jy weet, is sonder ironie presies dieselfde duifgrys (“pigeonhole people?”) as vandag! Teenoor hierdie steriele en kleurlose omgewing wat klokslag moet verloop en waar niemand met mekaar praat nie, kontrasteer Monsieur Hulot wat in ‘n ouderwetse, raserige en selfs effe vervalle buurt bly vol hartlike maar arm en tradisievaste Franse sukkelaars, sonder tydsbesef, wat altyd lus is om ‘n geselsie aan te knoop. Dan moet mens jou die vraag afvra wie die normaalste is?

Uit al die wonings wat ek al deurgekyk het, sal die Afrikaner sy egte kultuur weerspieël deur hom die vryheid te gun om:

  • Die paradys te probeer skep wat hy nog altyd wou hê (ek sou sê die moeite met die tuin was die pluspunt van die 1970’s en 1980’s)
  • Absolute matigheid met die versierings voor oë te hou (binne en buite)
  • Nie sy geskiedenis dood te verf of ‘n karikatuur van te maak nie, maar om trots te wees op sy outentieke erfstukke en die familie en vriende
  • Die geskiedenis van die gebou tot sy volle reg te laat kom, het Racheltjie vir my gesê
  • Nie blindelings Europese, Britse, Amerikaanse of Oosterse style uit pure sentiment na te jaag wat nie met ons omgewing akkordeer of geheel en al onprakties of onvolhoubaar is nie. As jy nou werklik geen eg het aan die Afrikatemas met sy rooi mure, houtmaskers, ystervarkpenne of daardie kamer wat lyk asof daar tarentaal geslag is nie, volg jou eie gesonde verstand.
  • Kleure te kies wat mooi harmoniseer, maar wat nie skel, te koud of te donker is nie
  • Miskien tog ruimte te laat vir ‘n klein boekrakkie of wat.
  • Die waarheid en egtheid van die omgewing te soek, sonder om gerief in te boet.

Die Ersatz-kultuur van die Franssprekende Belge in die 1800’s

Met die verbrokkeling van die Oostenrykse Ryk en die Franse revolusioniste wat aspirasies onder die Belge gekweek het om hul eie oorheersing te vestig, het ook Napoleon bygedra om die nasionale geskiedenis van België in ere te herstel. Die Belgiese nasionale sentiment (en politici) bly egter lojaal aan die Franse Ryk. Hierdie lojaliteit duur voort toe Willem I, Prins van Oranje-Nassau, die Nederlandssprekendes (alle dialekte) onder hom probeer verenig in die Verenigde Koninkryk der Nederlande wat vanaf 1814 sal voortduur tot 1830. Al slaag hy gedeeltelik daarin om die Nederlandssprekendes te verenig, span die Katolieke en Liberales in ‘n verenigde front saam tot die Belgiese Revolusie uitbreek in 1830.

Al vanaf die Oostenrykse heerskappy het Frans ook tot die Vlaamse bourgeoisie as voorkeurtaal deurgedring, wat verder versterk is onder die daaropvolgende Franse regime. Al was die politici en die ryk self nie gekant teen Vlaams nie, was hulle voorstanders vir die verspreiding en uitbou van Frans deur hom as taal van openbare instellings in die wet te veranker, en van die Belgiese skrywers voer aan die opgevoede Vlaming en die Waal het albei ‘n geweldige hoë agting vir Frans gehad, die taal van die bevryding. Die hoi polloi hou hulle maar besig met dialekte. Willem van Oranje het, met die totstandkoming van die Verenigde Nederlande in 1814, sy volste reg uitgeoefen om Nederlands hier te bevorder. Al het die taalkundige eenwording misluk (die Katolieke Vlaming het hom onderskei van die Protestante Hollander op kulturele en godsdienstige en selfs taalgebied) het hierdie vereniging mettertyd ‘n Vlaamse bewussyn laat ontwaak weens die voorreg om Nederlands by instellings onder die Koning van Nederland se bewind te geniet, asook die onderwys wat hy in hierdie streek laat ontwikkel het. Dit is ook Willem I wat Latyn versterk het aan die Vlaamse universiteite. Voorheen met die Franse anneksasie in die tydperk van Napoleon is die Universiteit van Leuven, toe nog die enigste instelling van hoër onderwys in Suid-Nederland, eenvoudig in 1797 deur die Directoire gesluit; in sy plek maak inrigtings van die tersiêre onderwys oop in Luik (die wetenskappe) en in Brussel (die letterkunde, wetenskap en regswese). Omtrent ‘n derde van hierdie dosente was toe afkomstig uit Frankryk, en dan was daar nog die nie-Franse dosente wat ook hul opleiding (gedeeltelik) in Frankryk gekry het.

Ek doen al lank in my vrye tyd navorsing oor die redes waarom mense van die onderskeie lande almal afstand gedoen het van Latyn. Ek weet nie of mens dit as die hoofredes moet aanvoer nie, maar die kern van die saak van België vind ek hier in “Latin versus languages modernes en Belgique (1840-1850)” deur Christophe Bertiau (2017).

Verfrissend van hierdie teks is die totale afwesigheid van die kenmerkende klasse- en rasse- en genderstryd wat van ons Suid-Afrikaanse kultuurmarxistiese universiteite verwag word.

Al is die pro en contra van Latyn in die openbare gebruik baie logies beredeneer, voer die skrywer aan, as jy verby die persoonlike belange kyk van die taalstryders aan weerskante van Frans en Latyn, vind mens agter al hierdie besluite ‘n veel dieper tweespalt tussen die sogenaamde ‘Anciens’ en ‘Modernes’ in hul denkrigtings. Die groot botsings was by die voertale van die universiteite, die taal van die apteekboeke asook op die plaatjies van die standbeelde.

Die ‘Anciens’ (ek noem hulle sommer Goue Oues) het ‘n klassieke humanistiese tradisie gehad; hulle het geglo mens moet bou op die mooiste werke van die geskiedenis uit die mensdom wat as model moes dien. Hierdie model kan geëwenaar of oortref word. Hulle was nie remskoene nie, maar het juis die vooruitgang geloof, want die wetenskap was immers bestem om voortdurend op verbeter te word: die toekoms behoort beter te wees as die verlede. Net soos die Moderniste was hulle ook alte bewus van die hede wat van die verlede geskei word. Maar op een fundamentele puntjie het hulle met die Moderniste kom staan en verskil: die aandrang op en die belang van die historiese konteks, van ‘n uiteenlopende diversiteit van sedes en gewoontes. En dit was juis hierdie historiese nugterheid waarom die Anciens hul kon beroep op die skrywers uit die jaar toet, om die huidige samelewings voortdurend krities te betrag: want die geskiedenis herhaal homself keer op keer.

Die Moderniste was gefokus op die hier en die nou. Ja, nou is die beste oomblik in die geskiedenis wat daar was. Wat goed genoeg is vir ons, is goed genoeg vir die wêreld. Ten eerste was Frans die taal van die Koning Lodewyk van Frankryk. Dit is hy wat Frankryk tot op die voorpunt van menslike beskawing gebring het – ‘n ligbaken vir die res van die wêreld. Die Moderniste, deur die verering van Frans in België, maak hul eintlik indirek skuldig aan Keiseraanbidding (later sou dit seker ook omskakel in die gees van nasionalisme ens. ens. ens.). Die taal en kulturele bloei was in Frankryk, en Frankryk het sy wonders en roem in die wetenskap in wie weet wat alles gehad, danksy die Koning. Hierdie Moderniste lééf vir die oomblik, die hier, die nou, die oomblik van roem. Terwyl die ‘Anciens’ die ‘Moderniste’ van kortsigtigheid aankla (gemeet aan die ellelange geskiedenis wat nou net weer herhaal gaan word met Parys wat eers in ‘n tweede Rome gaan ontpop en dan deur die Gote binnegeval word), is die Moderniste glad nie beïndruk met hierdie verkrampte ou senings nie – kyk net die glorie, die vooruitgang!

Maar nou België, die eintlike land waarvoor ek nou antwoorde soek. België het absoluut niks gehad met hul stigting om op te roem nie. Frans was nie die taal van die gemiddelde Belg nie – alleen die elite s’n. Wat hulle vir hulself toegeëien het. Die nuut afgestigte België, beheer deur ‘n elite, baai egter in hierdie Sonnekoning van weleer én la République française se goue lig, deur te verlustig in ‘n invoerproduk, Frans, wat bloot ‘n simbool geword het: Frans het oor die vermoë beskik om die landgenote te verenig (altans, diegene wat tot die hogere klasse behoort het), maar waarop was hierdie glans gegrond? Alleen die “génie” geskep deur die Franse, die bure, waarop die Belge dus “tweedehands” geroem het, sonder om eintlik ‘n vinger te verroer.

Dit is die toppunt van ersatz wat ek in my lewe gesien het!

Maar noudat die tentoonstelling van Frans op Belgiese monumente nou bietjie meer nut moet kry (daar word ‘n ellelange debatvoering in die werk bespreek oor die taal op ‘n monument) in ‘n farmakopee, moet die elite nou skielik rekening hou met die Vlaminge en die prestige van Latyn. Latyn was die grootste bedreiging vir hierdie roemryke Franse beeld, al was die Franssprekende Belgiese elite self eintlik ewe elitêr en eksklusief soos Latyn – die pot kan die ketel nie verwyt nie.

Plek-plek het die diskriminasie dieselfde gebly, maar miskien net ‘n bietjie meer egalitêr: dit was slegs die hoogs geskoolde elite wat vroeër Latyn gebruik het in hul briefwisseling; nou is dit maar weer die Belgiese elite (maar met meer sprekers) wat Frans besig teenoor die ‘gewone volk’.  Plek-plek het die diskriminasie vererger, want nou het jy ‘n duidelike onderskeid gemaak, ‘n nuwe hiërargie geskep waar die een lewende taal en volk verhef is bo die ander; in hierdie geval Frans bo die Vlaams. Latyn was egter die struikelblok waar slegs die hoogs geskooldes aan die politiek kon deelneem; met die opkoms van die nasionalisme het jy toenemend ‘n al hoe meer inklusiewe gemeenskap begin kry, waarvoor Latyn as struikelblok die prys moes betaal.

Aan die een kant voel die hele “verbeelde gemeenskap”-ding (waar die Franskiljons, eerder as om hul as Belge te sien, bly voortteer op ‘n taal geskep deur die buurland se suksesse) net te belaglik om as rede sommer so te aanvaar, dis nou as jy jou blindstaar teen die klipharde logika. En tog… as hierdie vergesogte storie waar is, wat dan ontsettend baie diep strek, dan is die hele minderwaardigheidskompleks sonder twyfel die hoofrede vir die taalpolitiek wat jare daarna losgebars het, waar Vlaams vyandig verdruk en op neergesien is.

Hierdie hele “hoenderstront wat ghries word”/ “hoe kaler die jonker, hoe groter die pronker”-snobbery het dit my laat nadink oor die Afrikaner. Baai hy in die sukses van die Franse, die Engelse, die Amerikaners, die Hollanders, die Duitsers? Ek glo nie, want dan sou hy nie Afrikaans gepraat, geskryf of selfs gelees het nie.

Ek sou sê dit hou mens nogal plat op die aarde en nugter in lewensuitkyk.

Tot slot – egtheid vs. illusie in die individu

Die egtheid en onkreukbaarheid van “binne en buite” (interieur en tuin), en die soeke na egtheid en die waarheid “uit en tuis” (buitelands en binnelands) bly een van die belangrikste rigtingbepalers van kultuur. Die laaste kring binne hierdie twee sirkels wat ons kan trek is die binne en buite – die eerlikheid met jouself en die omgewing (wat die mens en samelewing insluit) – die kiem van kultuur in elke individu.

In dieselfde Rooi Rose van 27 September 1978 skryf Hennie Goosen onder die opskrif “Alles ‘n gejaag na wind?” (bl. 48 tot 49) dat die beeld van sukses so uiteenlopend is en soveel van mens tot mens verskil dat dit onmoontlik geword het om presies peil te trek.

Goosen noem onder andere ‘n ou skoolmaat (wat op skool nou nie juis aandag op akademiese vlak getrek het nie) wat ‘n ryk boer geword het. Hoewel Goosen soos ‘n mislukking gevoel het omdat hy nie soveel kapitaal kon wys nie, sien die boer dit anders:

“Suksesvol?” het hy gevra, “omdat ek ryk is? Ek maak geld ter wille van geld… en dit plaas my op die onderste trappie van die evolusie van die mens. Kyk liewer na die akademiese mense wat eerder kennis as geld bymekaarmaak. Hulle het ontwikkel op ‘n peil waar geld op sigself agterbly. Nee, laat daardie mense eerder van sukses praat.”

[…]

“Ek weet jy beskou jouself as ‘n mislukking, maar jy maak ‘n bestaan uit skryfwerk, en dit is jou lewe. Ek wou altyd graag ‘n digter gewees het. As ek een digbundel agter my naam gehad het, sou ek myself as ‘n sukses beskou het.”

So vra Goosen hom af wat van al die slim kinders in sy klas geword het. Die een veelsydige seun het selfmoord gepleeg – volgens sy onderwyser het hy hard geleer, maar die hoë slaagpunt het vir dié knaap ‘n illusie geskep, ‘n valse wêreld. In daardie wêreld kon hy alles oplos deur hard te leer en die vrae te beantwoord presies soos die eksaminator dit verlang het. Daar was ‘n soort orde en logika. Maar die werklike lewe daarbuite is chaos en daar is ontelbare mense met emosies en belange wat nie logies is nie – die lewe kan dus nie oorwin word “deur dit onder ‘n leeslig van buite te leer nie”.

‘n Ander klasmaat het vir hom ‘n materialistiese wêreld geskep (amper soos daardie bousels van Bishopscourt). Op die oog af lyk alles goed:

Jan het as ‘n vervoerkontrakteur begin en hy het aan die begin self gelaai en bestuur. Later het hy ‘n vloot voertuie gehad en vir hom ‘n kantoorkompleks laat bou. Hy het met ‘n mooi, skatryk meisie getrou en hy was meteens finansieel onafhanklik. Hy het ‘n seun en ‘n dogter en hy woon in een van daardie grasdak-herehuise wat net vir spesiale mense ontwerp en gebou word.

In sy motorhuise staan ‘n donkerblou Jaguar vir hom, ‘n Porsche vir sy vrou, ‘n Mercedes vir sy seun en ‘n Alfa Spider vir sy dogter. Die Volksraadlid ontspan in sy snoekerkamer, die burgemeester speel saam met hom gholf. Sy bankbestuurder ry na hom toe en kom spreek hom in sy klankdigte studeerkamer. Sy seun speel met sy seiljag en sy dogter jakker in Europa rond.

Stille waters, diepe grond – onder draai die duiwel rond:

Maar sy dogter is ‘n beatnik en sy seun is ‘n dobbelaar. Sy vrou drink skelm. Jan het ‘n huis, maar hy het nie ‘n huisgesin nie. Hy is ‘n broodwinner, maar hy is nie ‘n eggenoot nie, nog minder ‘n vader. Hy wou altyd vreeslik graag die liefde en respek van sy medemens gehad het. Maar hy weet hy het dit nie. Dié wat nie by hom kruip nie, dié haat hom. Hy weet nie hoe om sy geld te geniet nie. En al het hy geweet, sou dit hom nie gehelp het nie, want hy het suikersiekte. Hy moet homself elke dag inspuit. Sy vrou wil nie, dit laat haar gril. Sy is in elk geval te bewerig. Hy is soos Atlas. Hy dra die wêreld en hy weet nie waar om dit neer te sit sodat hy sy skof kan vryf nie. Sy enigste belangstelling was houtwerk, maar hy het nie tyd daarvoor nie. Hy het nooit tyd gehad nie. Hy was te besig om geld te maak. Geld was vir hom die sleutel tot sukses. Nou het hy ‘n kolossale goue sleutel, maar hy kry nie die deur nie.

Bogenoemde klink albei na hedendaagse sepiemateriaal; met ‘n kamera byderhand sou heelwat akteurs sonder werk sit. Die probleem is net: soos met ‘n sepie, hou die probleem net nooit op nie – want die kykers moet voor die kassie gehou word met stereotipe karakters.

In albei gevalle is die menseverhoudings agterweë gelaat en in albei voorvalle was daar weer sprake van ‘n illusie. Goosen kom uiteindelik tot die gevolgtrekking:

Een ding het nou begin duidelik word: sukses en mislukking is relatiewe begrippe. Hulle is so verskuifbaar soos ‘n pion op ‘n skaakbord. Daar is nie ‘n vaste identiteit nie.

Gaan vra maar vir mense wat is sukses en wat is mislukking. Jy sal nie by twee mense dieselfde antwoord kry nie. Al wat jy sal kry, is ‘n deeltjie van dié betrokke mense se lewensuitkyk.

‘n Mens skep dus vir homself ‘n beeld van sukses. Hy bou vir hom volgens daardie plan ‘n troontjie, hy gaan sit daarop en hy sê: ek is suksesvol.

So nie, voel hy dat hy ‘n mislukking is. Sy mislukking word ‘n galg en hy hang homself daaraan op. Maar hy bou self die galg!

[…]

Die lewe self verskaf klaarblyklik nie ‘n resep of patroon vir sukses nie. Dit is slegs die vae maatstaf van ‘n materialistiese samelewing. Dikwels is dit ‘n spook wat ’n mens vir jouself maak en teen wie jy resies hardloop.

Dit is in wese ‘n mensgemaakte ding. Jy kry vir jou ‘n ideaal, ‘n baken en jy streef daarna. En as jy dit bereik en jy ontdek dat dit alles ‘n gejaag na wind was, het dan nie na ‘n suksesvolle reis by mislukking gearriveer nie?

Al dink derduisende mense jy is ‘n sukses en hulle beny jou, maar jy is ongelukkig en ontnugter, wat is jy beter daaraan toe as die klerk wat vier en twintig uur kennis gekry het?

Dalk is dit die laaste puntjie: die Afrikaner en Afrikaans sal sodoende, met belangstelling, op veelsydige wyse die waarheid in verskillende velde gaan verken.

Leon Lemmer: Die stryd om die behoud van Westerse beskawing

In Brittanje en veral Amerika het dit by skool- en universitêre onderrig mode geword om die eie kultuur af te kraak, die eie geskiedenis te verwaarloos en hulle met multikulturaliteit en wêreldgeskiedenis te vervang. Donald Trump gooi wal hierteen en tref maatreëls om die instroming te keer van vreemdelinge wat kultureel radikaal van tradisionele Amerikaners verskil. Soos Trump stel Boris Johnson Britse belange eerste en wakker hy nasionalisme aan, hoewel hy nie sterk standpunt teen immigrasie inneem nie.

Volgens die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT, 2015) is kultuur “die manier van leef, gewoontes, geloof, ens, van ‘n bepaalde groep mense of gemeenskap; geesteslewe.” Beskawing is “geestelike ontwikkeling; verfyning.” In die Collins World Encyclopedia (2003) word culture beskryf as “the way of life of a particular society or group of people, including patterns of thought, beliefs, behaviour, customs, traditions, rituals, dress, and language, as well as art, music, and literature.” Civilization is ‘n “highly developed human society.” Kultuur verwys dus na mense se leefwyse, hulle manier van dink en gevolglik van doen, terwyl beskawing verfynde of ontwikkelde kultuur is. Alle mense beskik dus oor kultuur maar net sommige mense het hulle denke en gedrag dermate verbeter dat daardie verhoogde vlak as beskawing gekarakteriseer word.

Veralgemenend kan groepe mense, bv gemeenskappe, samelewings en nasies, as beskaaf beskou word terwyl dit nie van ander groepe, hetsy histories of hedendaags, gesê behoort te word nie. Die verskil tussen beskaafde en onbeskaafde kultuur is dus hiërargies. Sodanige hiërargieë kan oor tyd verander. Die skeidslyn tussen beskaaf en onbeskaaf kan nie altyd duidelik getrek word nie omdat daar ‘n verskil kan wees in die waardes wat tydens beoordeling gebruik word. In die praktyk is dit egter dikwels moontlik om tussen onbetwisbaar beskaafde en onmiskenbaar onbeskaafde gedrag te onderskei. Tydens kolonialisme was dit (meesal/dikwels) die geval dat die koloniste van die veronderstelling uitgegaan het dat hulle, in vergelyking met die inheemse bevolking, beskaaf was. Die koloniste was gevolglik geneig om op die kultuur van die gekoloniseerdes neer te sien.

Aan die Kaap was die vroegste blanke inwoners nie uit die Europese elite afkomstig nie, hoewel gesofistikeerde kultuur plaaslik ‘n hupstoot met die koms van die Hugenote teen die einde van die 17de eeu (1688-1700) gekry het. In vergelyking met die inheemse bevolking, die Khoi-San, was hierdie vroeë blankes meer beskaaf. Hulle kon bv huise bou en akkerbou bedryf; nie net veeteelt nie. Toe die Britte hier aankom (1795, 1806), het hulle hulleself as meerderwaardig, as meer beskaaf, as die plaaslike Hollanders beskou. Tydens kolonialisme was die algemeen aanvaarde standpunt dat die Europese koloniale moondhede beskawing na die kolonies gebring het. Dit is ‘n geldige siening maar een wat weens politieke byderwetsheid deesdae selde geopper word.

In Amerika is daar die National Association of Scholars (NAS), met as missie “to sustain the tradition of reasoned scholarship and civil debate in American colleges and universities” (Stanley Kurtz, bron hier onder, Kindle 11), wat insluit ‘n verbintenis met “academic freedom and excellence” (25). Die polities linkse Wikipedia beskryf die NAS as “an American non-profit politically conservative advocacy group, with a particular interest in education. It opposes a perceived [!] political correctness on college campuses and supports a return to mid-20th century curricular and scholarship norms, and an increase in conservative representation in faculty.” Die NAS gooi wal teen die buitensporig linkse aard van Amerikaanse tersiêre onderrig, wat voortspruit uit die radikaal linkse politiek van die oorgrote meerderheid dosente, veral in die humaniora en sosiale wetenskappe.

Van ‘n senior NAS-genoot, Stanley Kurtz, is die volgende boek gepubliseer: The lost history of Western civilization (New York: NAS, 2020, 176p; Amazon Kindle $6,89). Die onderwerp van die boek is die kultuuroorlog wat by uitstek op Amerikaanse universiteitskampusse woed. Hierdie oorlog het in 1987, die jaar waarin die NAS gestig is, by Stanford University begin (36). Stanford, Jonathan Jansen se alma mater, ding met die University of California, Berkekey, mee om die ekstreem linkste Amerikaanse universiteit te wees. Waartoe Stanford gesink het, blyk uit die volgende: “Close to forty percent of Stanford’s undergraduate student body consisted of minority students” (1863). Minderheidstatus, pleks van akademiese prestasie, dikteer studente-toelating. “Most minorities on campus are there primarily because of preferences” (2317). “The more victim classes you belong to, the higher you rank” (1640). “If black students perform poorly, it is merely because they’ve been forced to imitate white culture and conform to its standards” (2445). Plaaslik is selfs al beweer dat standaarde en meriete verwerplike Westerse uitvindings is.

Die kultuuroorlog is ‘n stryd tussen “the new multicultural way and the traditional American conceptions of history and citizenship” (40). Kurtz redeneer: “The Western tradition is the source of America’s founding principles and constitutional system” (51). Wat die vyande van tradisionele Amerikaanse waardes doen, is om die Amerikaanse geskiedenis te dekonstueer en te herskryf, “a version of history that aims to debunk and overthrow the foundational narratives of America and the wider West” (142). Die ANC-regime is besig om met die hartlike samewerking van sommige historici ons geskiedenis volgens die wense van die ANC te herskryf. Die doel is om die aansien van die blankes, veral die Afrikaners, te ondermyn. “A civilization attains the ability to judge and guide itself by means of its history” (148). Daarom vind die ANC-regime dit noodsaaklik om Afrikanergeskiedenis te verwring tot iets wat verguis moet word.

Die aanleiding tot die 1987-gebeure was die historikus, Gilbert Allardyce, se valse bewering in 1982 “that the very idea of Western civilization is a modern invention devised during World War I as a way of hoodwinking young American soldiers into fighting and dying in the trenches of Europe” (56). In werklikheid “American colleges and universities have been teaching Western Civilization since before the Revolution” (War of American Independence, 1775-1783). Harvard, gestig in 1636, is die oudste Amerikaanse universiteit. “Required study of Western Civilization extends back to the colonial period, antedating the invention of the word ‘civilization'” (1105).

“In the decades since the Stanford dustup, the Allardyce thesis has been invoked to justify the replacement of college [undergraduate university] and K-12 [primary and secondary school] Western Civilization courses with World History, or with heavily globalized versions of European and American history” (62). Stanford se verpligte kursus in Western Culture is as gevolg van Allardyce se bewering in 1988 afgeskaf (67, 1006). Onlangs is pogings aanwend om die plek wat ‘n kursus in Westerse beskawing eens ingeneem het met ‘n verpligte kursus in “civic education and global citizenship” te vervang (83). “Civic education is the anodyne camouflage behind which modern universities often introduce coursework in progressive political activism” (94).

Aan Stellenbosch University (SU) is Wim de Villiers, met sy Amerikaanse akademiese agtergrond maar beperkte ideologiese insig, ‘n voorstander van Afrika- en wêreldburgerskap. Hy is myns insiens nie gebore in staat om die volgende vraag sinvol-beredeneerd te beantwoord nie: “Can there be a transnational national culture?” (1578). Kurtz se antwoord is: “A transnational national culture means the end of nation and culture as we know them and the start of a clash based on race instead” (2698). “The global level is simply a back-door way of undermining national narratives” (1722). De Villiers se uitgesproke diversiteitsmanie is pro-multikulturaliteit, dus “whatever works to the benefit of its advocates” (1608).

Die hoogste goed, die grootste prestasie, waartoe SU tans in staat is, is die brutale vernietiging van ‘n eens akademies voortreflike Afrikaans- en Afrikaneruniversiteit. Die Universiteit Stellenbosch het twee rektore gehad wat al die ander in die skadu stel. Die De Villiers-SU kon dit nie verduur dat die name van hierdie twee voortreflike Afrikaners op die kampus voortleef nie. Die HB Thom-teater is reeds na Adam Small hernoem. Tans word voorstelle ingewag vir die verandering van die naam van die RW Wilcocks-gebou. Die vernoeming van ‘n universiteitskoshuis na Russel Botman, ‘n ANC-aktivis, is egter in orde. Onder De Villiers se leiding het SU die era betree waarin (ten minste vergelykenderwys) eerder mikro- en nanogeeste verheerlik word. Verdere onverkwiklike nuus is dat Johannesburg University, voorheen die Randse Afrikaanse Universiteit, ná vanjaar selfs nie meer ‘n Afrikaansdepartement gaan hê nie.

Die voorbeeld wat Stanford gestel het, word by talle ander universiteite nagevolg. Dit is deel van die kultuuroorlog wat woed. “American politics today has become Stanford’s culture war writ large” (1387). “Through the 1950s, Western Civ was the most popular course at Stanford. By 1963-66 … Stanford’s senior faculty had lost faith in the very idea of general education” (1392), bv verpligte kernleerplanne. Vryheid van vakkeuse is sedertdien aan die orde van die dag (1398). In die plek van Westerse beskawing is kursusse in multikulturalisme ingestel. Multikulturalisme se jongste inkarnasie word “intersectionality” genoem (72). “The intersectional alliance … downplay[s] culture and accentuate race. Race becomes the sign of shared oppression and essentially replaces culture at the core of modern intersectional identity” (2273).

Maar dit gaan om meer as net ras. Interseksionaliteit omvat al die polities byderwetse idees oor ras, klas, geslag, seksuele oriëntasie, ens, terwyl tradisionele opvattings hieroor as diskriminasie en bevoorregting veroordeel word. Die grondslag hiervan is onmiskenbaar nieu-marxisties. Die nuwe marxisme verskil van die klassieke marxisme van bv Karel Marx en Friedrich Engels deurdat dit nie meer gaan om die politieke of staatkundige verowering van die hele wêreld nie, maar die ondermyning van veral Westerse kultuur en beskawing. Soms vind hierdie motiewe skuiling onder “the secular political religion of modernity” (108) of “post-modernity” – skynbaar voorbeeldige maar vae terme vir verskynsels wat misbruik word om (alles) wat tradisioneel en behoudend is, af te breek.

“Multiculturalism has ushered in a radically new sort of culture in which perpetually expanding accusations of racism, bigotry and genocide stand as quasi-religious ends in themselves … The American experiment cannot survive without checking or reversing these trends” (83). Onderliggend aan multikulturalisme is daar die sug na globalisme (119). Hier moet ‘n belangrike onderskeid gemaak word. Globalisering is ‘n (positiewe) hedendaagse verskynsel, bv die gemak waarmee wêreldwyd gereis, handel gedryf en inligting uitgeruil word. Globalisme, daarenteen, is ‘n ideologie waarmee gepoog word om ras- en kultuurverskille op te hef, nasionalisme en nasiestate te vernietig en alle mense (sover moontlik) identiteitloos eenderse wêreldburgers te maak. Kurtz verwys na “the allure for academics of ideas like ‘invented traditions’ and ‘imagined communities’, conceptual tools designed to subvert and dissolve the apparent reality of nations, cultures and civilizations” (125).

Die destydse Stanford-kursus in Westerse beskawing het die bestudering van grootse Westerse literêre werke ingesluit (119); daardie klassieke boeke wat deesdae in byderwetse politiek as die werk van dooie, blanke mans afgemaak word. “Advocates for dropping the requirement argued that the very idea of Western culture – and perhaps by implication Western Civilization itself – was largely an illusion” (137). Dit geld glo ook vir kultureel eiesoortige nasies (142). Sedert 1994 word op ‘n soortgelyke manier plaaslik dikwels voorgegee dat die Afrikanerdom en selfs Afrikaans – as ‘n eiesoortige taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is – nie bestaan of behoort te bestaan nie. Afrikanernasionalisme word sonder meer as ongewens verdoem terwyl dit in werklikheid verseker het dat Afrikaners en Afrikaans voortreflike hoogtes kon bereik.

“To reclaim the lost history of America’s Western Civilization courses is to recover an understanding of who we are and what we have become” (148). Kursusse in Westerse en Amerikaanse geskiedenis het die nuttige doel gedien om die blanke immigrante wat voor die Tweede Wêreldoorlog hulle opwagting gemaak het, te assimileer (1423). Sedertdien het dit in die era van massa-immigrasie van nie-Westerse elemente ontaard, wat nie (maklik) geassimileer kan of wil word nie en wat weerstand bied teen onderrig in ‘n kultuur en beskawing wat vir hulle vreemd is (1441). Aan Stanford was daar “growing attacks on the requirement by black, female, Hispanic and Asian students” (1434).

Wat met multikulturalisme en globalisme beoog word, “is to undermine the public’s sense of national or civilizational identity” (153) terwyl daar terselfdertyd nie daarin geslaag kon word om groter belangstelling in die studie van die humaniora te wek nie (1447). “For deconstructionist historians, the only sound and fully legitimate identity is a global identity” (164). “We used to believe that individual liberty, religious freedom, liberal democracy, free markets, constitutionalism, scientific rationality, and the rule of law were significant enough to justify a focus on the traditions that created them” (170). “The very idea of American exceptionalism makes no sense without the complementary idea of Western civilization” (213). Amerikaanse eiesoortigheid sluit dus nie verwantskap met Europese beskawing uit nie. Inteendeel, dit is ‘n verlenging en verdere ontwikkeling daarvan. Verder: “How could modern Europe have recognized itself as a particular civilization in comparison to others had there not been something distinctive about it … – manners, customs, and institutions slowly shaped by the classical and Christian heritage of previous centuries?” (255).

“If anyone could be said to have ‘invented’ not Europe itself, but the emerging modern conception of European civilization, it was Charles Louis de Secondat, baron de la Brède et de Montesquieu [1689-1755], who did it 170 years before the First World War,” naamlik in 1748 (260). Hy het Europa met Asië gekontrasteer en bevind “Europe [is] a cultural and political entity with a history of its own” (267). Anders as ander kontinente vorm Europa en Asië ‘n aaneengeslote landmassa, maar die kulturele onderskeid tussen die twee gebiede word tot op hede algemeen erken. Dit geld bv vir vryheid. “While [Montesquieu] saw the West as far from immune to despotism, it was the locale in which liberty had made its foremost appearance” (284). Dit het bygedra tot die volgende latere standpunt: “The history of Europe is a history of liberty – the continent’s unique civilizational marker” (367).

Dit is vir my altyd interessant om veral in die Amerikaanse literatuur op te let hoe die woorde liberty en freedom gebruik word; liberty meesal in staatkundige verband. “Liberty” is vir die Amerikaners ‘n waardige, gekoesterde soort vryheid; nie die padversper-, klipgooi-tipe vryheid nie. “Liberty entails the responsible use of freedom under the rule of law without depriving anyone else of their freedom. Freedom is more broad in that it represents a total lack of restraint or the unrestrained ability to fulfil one’s desires” (Internet).

“England for Montesquieu played the ‘exceptional’ role that America (or the Anglo-American tradition) took on in later narratives of Western Civilization” (273). “Although Montesquieu was the first thinker to systematically characterize ‘Europe’, the word ‘civilization’ hadn’t yet been coined in 1748. ‘Spirit’ came close, since Montesquieu used it to summarize the totality of factors that shaped the laws of a given world-region. Montesquieu may be indirectly responsible for ‘civilization’, though; it was a French disciple of his [Victor de Riqueti, 1715-1789] who first coined the term in 1757, after which it swiftly became popular” (284). As vrugte van beskawing word “safety, abundance, liberty, and democracy” genoem (297). Naas vryheid word die christelike religie as die onderskeidende kenmerk van die Weste beskou (486). Gesamentlik het hulle bygedra tot die idee dat die Westerse beskawing meerderwaardig is (511). Daar word gemeen “that America had developed and perfected the career of liberty to an unprecedented degree” (630).

Adam Ferguson se 1767-boek, Essay on the history of civil society, is “the first known English-language publication to use the word ‘civilization'” (315). “Ferguson saw every human society passing through stages from ‘savage’ to ‘barbarous’ to ‘polished'” (321). Eersgenoemde twee beskik oor kultuur maar slegs laasgenoemde kan op beskaafdheid aanspraak maak. In 1769 het William Roberson ‘n biografie oor Karel V (1500-1558), die keiser van die Heilige Romeinse Ryk, gepubliseer. “It was Robertson’s lengthy introduction to that work that gained fame as the first great narrative account of the development of European civilization” (335). “Robertson persistently ranked the pursuit of liberty and the desire for justice as independent historical forces. For Robertson, the quest for ‘the unalienable rights of humanity’ was both an ethical choice and a driver of Europe’s story” (373). “The idea of civilization implies restraint in war, and lays down a standard of justice by which conflicts can be judged and condemned” (807). In bv die Anglo-Boereoorlog het die Britte hierdie beskawingstoets skouspelagtig gedruip.

“For Robertson, the moral choice most essential to the survival of a free and civilized Europe was the decision to foreswear the pursuit of universal empire. Robertson’s History of the reign of the emperor Charles V taught the dangers of the quest for continental hegemony” (379). “The essence of civilized Europe, for Robertson, was its balance of power” (385). “Europe had become a kind of informal confederacy of nations – a civilization bound by a shared system of manners … Only the pursuit of total continental (and world) domination could disrupt the system” (391).

“The [American] colonists absorbed these histories on the understanding that America was the last great outpost of British freedom and virtue at a time when the mother country itself was beset by luxury and corruption. America came to see themselves as torchbearers of British liberty, perhaps even capable of inspiring a renewal of freedom and virtue in Britain itself. Once again, American exceptionalism took shape against the background of a shared European civilization story” (348). “Robertson, Montesquieu, and Ferguson, the key early accounts of Western Civilization, all held an important place in Harvard’s late-18th century curriculum” (397).

Oor ‘n invloedryke Harvard-dosent, Charles Eliot Norton (1827-1908), is (oordrewe – 772) beweer: “[He] effectively ‘invented’ the idea of Western civilization in the 1890s” (767). Hy het egter bloot op ‘n voorbeeldige manier historiese oorsigte van Westerse kunsgeskiedenis, insluitende die bestudering van die “Great Books” (767), in leerplanne neerslag laat vind (772). Die oorsprong van die tradisionele en soms luidrugtige Amerikaanse teenkanting teen kolonialisme kan, afgesien van sy eie onafhanklikheidsoorlog (1775-1783), sekerlik ook na Robertson se boek teruggevoer word. Maar daar is heelwat valsheid en skynheiligheid in die agtereenvolgende hedendaagse Amerikaanse regerings se bewerings dat hulle anti-kolonialisties is. Verwys bv na die uitstekende boek van Daniel Immerwahr, How to hide an empire: A history of the greater United States (2019, Kindle $14,94).

Aansluitend by Allardyce is verwys na “the dangers of a resurgent barbarism in Europe of which the savagery of the First World War was taken as a prime example” (948). “[But] World War I may indeed have helped stimulate renewed interest in the survival of Western civilization. And that broader preoccupation with the fate of the West between the two world wars may have helped promote the idea of a required general education course in Western history” (954). “Broadly speaking, whether we call it ‘Western civilization’, ‘European civilization’, or even, as often in the 18th and 19th centuries, merely ‘civilization’ (under the assumption that European society was at the leading edge of general human progess), the basic cultural and historical referent for purposes of college teaching and otherwise was essentially the same” (972).

“The new globalist history has degenerated into a one-sided game whose implicit goal is to debunk the notion that Western culture exists at all. Every European borrowing of a new foodstuff, each trans-Atlantic disease transmission, or any artistic inspiration drawn from another continent is taken as proof of a culturally borderless world” (1052). Westerse kultuur en beskawing word ingevolge nieu-marxistiese gelyk- en eendersverklaring dood- en weggewens, des te meer omdat geen kultuur of beskawing glo beter (bv meer gevorderd, meer welvarend) as ‘n ander mag wees of as sodanig voorgestel word nie. Dit is nie-presteerders wat ‘n afkeer van hiërargieë het. Die voorstanders van Westerse beskawing, daarenteen, “rightly believed that they were describing a continuous tradition to which they and their students were deeply indebted” (1487).

Michel Foucault (1926-1984) het geredeneer dat kennis en subjektiwiteit deur sosiale instellings en gebruike beïnvloed word en met verloop van tyd verander. Hy het gepoog om konvensionele opvattings sover moontlik te ondermyn. In die konteks van Kurtz se onderwerp is Foucault se idees op ‘n bepaalde manier vertolk. “There is only talk about ‘civilization’ that serves as a tool for suppressing the purportedly less civilized. From this perspective, history itself is the continuous invention of ‘knowledge’ in the service of dominant groups” (1470). “Everything is bent toward resisting the current ‘regime of truth’ on behalf of groups disadvantaged by the dominant powers” (1476). In die Weste gaan dit dus om die diskreditering en ondergrawing van blanke heerskappy. “If it’s ancient or admirable, it must be a myth; if it challenges hallowed traditions, it must be true” (1550).

Die bestudering van die grootse literêre werke wat die Westerse beskawing opgelewer het, “the Great Books,” het tradisioneel ‘n belangrike rol in Amerikaanse tersiêre onderrig gespeel. “To introduce these students collectively to the great books of the West is a way of making them powerful: of allowing them to know who they are, so that they may more effectively choose who to be” (1509), “[ie] permitting them to recognize their kinship with, and indebtedness to, predecessors who made them what they are” (1514). Maar aan Stanford was daar bv iemand soos Herbert Lindenberger wat daarop uit was “to desacralize the course [in Western Civilization]” (1531). “We should think of history as ‘the process by which we “construct” whatever pasts we deem serviceable'” (1537) – soos die ANC-regime tans met sy herskrywing van die Suid-Afrikaanse geskiedenis doen.

In die laaste afdeling in sy boek vestig Kurtz die aandag op die buitensporige uiterstes waartoe die teenstanders van Westerse beskawing en ‘n eie Amerikaanse kultuur hulle wend. “The very act of naming and defining a common American culture is racist, insofar as it tramples on ‘multis’ who resist assimilation and demand identities of their own. Lauding an allegedly common American culture as ‘great’ compounds the offense, especially in light of slavery and other abuses of the past” (1836). “Almost anything is potential fodder for a racism claim” (2014). “The upshot appears to be that the West is evil; and besides, it doesn’t exist” (1847). Plaaslik is ons situasie soortgelyk: Die blankes, veral die Afrikanerdom, word sonder meer as boos getakseer. By bevoordeling handel die ANC-regime asof blankes nie bestaan nie. Die bestaan van blankes kom slegs in die prentjie as ‘n sondebok vir die ANC-regime se onbekwaamheid gesoek word en as besittings vir hertoedeling aan swartes gevind moet word.

Plaaslik is amptelike sensuur en in Amerika en Suid-Afrika selfsensuur aan die orde van die dag. “Pointing to problems in other people’s cultures (or subcultures) is impermissible. Now the corollary was drawn: it is forbidden even to laud one’s own culture, lest that imply derogation of others” (1918). ‘n Oorverligte dosent aan die Universiteit Kaapstad mag nie die resultate van ‘n eerlike ondersoek publiseer oor waarom swart studente nie vir biologiestudie registreer nie. Een van die redes is dat daar ander beroepe is wat meer lonend is. In die geval van swartes mag dit nie gesê word nie, want dit reflekteer minder gunstig op hulle; dit impliseer dat swartes materialisties is. Moet daar eerder uitgaan word van die veronderstelling dat swartes oorloop van ubuntu, van mededeelsaamheid, en dat dit duidelik blyk uit die feit dat Suid-Afrika sedert 1994 dié toonbeeld van ‘n korrupsievrye samelewing geword het?

“[The] reasoning [above] short-circuits America’s ability to recognize, affirm, and transmit its core values. Culture itself becomes impossible. The very idea of a commonly held tradition is stigmatized as ‘racist'” (1924). “It can fairly be said that generating charges of systematic, unconscious, and implicit racism (and associated other isms and phobias) is today a central preoccupation of America’s universities and increasingly a cultural dividing line in society at large” (1976). “Accusations of racism are becoming the new American culture” (2687). “Mere talk of different cultures – and certainly, of ‘civilizations’ – is in itself evidence of guilty ‘Othering'” (1987). “Charging non-minorities with complicity in that historical oppression is the new key to power. In a sense, it is the basis of a new kind of American culture” (2009).

Dink aan die Protea-krieketspelers en -beamptes wat onlangs gekniel en met die Mandela-saluut vuis in die lug hulle ondersteuning aan Black Lives Matter (BLM) betuig het. Dit was in reaksie op die dood van ‘n swart misdadiger en die gevolglike verdere aftakeling van wet en orde in Amerika. Hou in gedagte dat hierdie Suid-Afrikaners eerder iets van krieket as van ideologie, propaganda en politiek verstaan. Die blanke krieketspelers en -beamptes het hulle sodanig gedra om hulle solidariteit met hulle swart kollegas te betuig omdat die swartes, daarenteen, nie van hulle BLM-dogmatisme sou afsien nie. Dit is soortgelyk aan die druk waaraan die blanke politici in 1990/94 tydens die grondwetlike onderhandelinge toegegee het. Daar word geredeneer: Gee liewer toe anders is daar tot in die oneindige ‘n chaotiese gemors. Maar iedere toegewing aan blanke kant lei tot hernude eise en in elk geval tot voortgesette chaos.

Sydney Gregan: Die revolusie in snelrat

Dr Anthea Jeffery se aanvanklike werk The People’s War (2009) is waarskynlik deur min mense gelees (676 bladsye), alhoewel dit van groot belang is vir die verstaan van ons politieke situasie. In 2019 het sy ‘n verkorte uitgawe daarvan die lig laat sien wat, soos mens dit graag wil noem, “verpligte leesstof” is vir elkeen wat werklik wil verstaan wat in ons land aan die gang is. Veral die laaste hoofstuk daarvan is ‘n meesterlike opsomming en vertolking van die ware oogmerke van die ANC en hulle hanteerders, die SAKP, met hierdie land.

“…the story of the people’s war is the key to understanding how the ANC gained its hegemonic grip over the new South Africa. It is also the key to understanding a host of adverse social phenomena that continue to plague the country. Among other things, the ANC’s success in making South Africa ‘ungovernable’ in the decade up to 1994 is a major factor in the persistent vandalism, destructive protests and seeming contempt for authority that persist to this day”.

—Anthea Jeffery, The People’s War, 2019

In 1978 het die SAKP/ANC ‘n besoek aan Viëtnam gebring en onder andere met die “meester”-strateeg, generaal Vo Nguyen Giap beraadslaag hoe om deur middel van ‘n revolusionêre “volksoorlog” die mag te gryp. Dit is dan ook met groot sukses geïmplementeer deur onder meer die politieke opposisie uit te skakel voor die 1994-verkiesing en die land “onregeerbaar” te maak. Dit het doeltreffend daarin geslaag om ‘n geweldskultuur te skep terwyl die blaam op die “apartheidsregering” en partye soos Inkatha geplaas is. Met die opposisie behoorlik geneutraliseer het die “nuwe” Suid-Afrika soos ‘n ryp appel in die skoot van die ANC geval – om nooit weer uit die kloue daarvan te ontsnap nie.

Die volksoorlog se doelwit is om die Sowjet-geïnspireerde Nasionaal Demokratiese Revolusie (NDR) deur te voer. En wat is die doel van die NDR?:

“… to take South Africa, by gradual and incremental steps over four decades or more, from a free-market system to socialism and then communism.”

Danksy die “volksoorlog” het ons nou ‘n “hollowed-out democracy, a shell without substance”. Jeffery wys ook op die feit dat die oorgangsgrondwet en die huidige grondwet deur die ANC beskou word as:

“…nothing more than temporary agreements that reflected the balance of forces prevailing at the time – and that could always be changed once the balance of forces had shifted sufficiently to allow this”.

Wat ons dus het as gevolg van die suksesvolle “oorlog om die nasie” is ‘n post-apartheidera sonder ‘n doeltreffende opposisie en sonder konstitusionele meganismes om mag af te wentel en te versprei en belangriker nog:

“without a commitment by the ruling party to regard even the final constitution as binding upon itself”.

Die ANC se beheer oor die land is trouens nou van so ‘n aard dat dit met gemak van die eerste na die tweede fase van die revolusie kan beweeg. Die eerste fase was natuurlik die “nasionale bevryding” en die tweede, alhoewel verskans deur ander mooiklinkende terme, volbloedsosialisme en daarna, kommunisme. Die strategie van die NDR het “only one possible outcome”, die verwesenliking van ‘n sosialistiese samelewing.

Ten einde hierdie oogmerke te bereik is dit noodsaaklik vir die ANC om volle beheer oor die myne, industrie, banke en ander monopolieë te verkry. Die SEB (Engels: BEE)-wetgewing is ‘n belangrike metode om dit te bewerkstellig. Beheer oor die “levers of power” in die vorm van die openbare uitsaaier, die media, die privaatsektor, die universiteite en alle ander entiteite wat die klimaat (van opinie) kon wysig, moes verkry word. Daarin is reeds volkome geslaag. In 1997, by die ANC se konferensie in Mafikeng is boonop blatant gestel dat beheer oor hierdie “centres of power” sal vereis dat “cadre [deployment] policy” gevolg sal moet word ten einde te verseker dat die ANC ‘n leidende rol speel in al hierdie instellings. Die ANC het dus sy mag gekonsolideer sodat, ongeag die geraas oor korrupsie en verantwoordbaarheid, dit meedoënloos kan voortgaan om die land op ‘n sosialistiese pad te plaas.

Onteiening sonder vergoeding (EWC) en die Nasionale Gesondheidsversekering (NHI) is verder stappe in hierdie proses om ‘n sosialistiese staat te skep. Die doel van EWC is nie om grond in die hande van swartes te plaas nie, maar om die ANC die eienaar van die grond te maak sodat dit beheer oor die “gebruikers” daarvan kan behou. Niemand minder as Ramaphosa is die groot voorstander van EWC; dit terwyl blanke liberaliste al hulle hoop op hom gevestig het om die land weer “op koers” te kry na die Zuma-bewind.

Jeffery wys op die belangrike feit dat die SAKP nie Ramaphosa se kandidatuur vir presidentskap (van die ANC en die land), sou gesteun het as hulle nie seker was van sy toegewydheid aan die NDR nie. Dus, blanke liberaliste het verniet miljoene spandeer om ANC-lede om te koop om vir Ramaphosa te stem – hy was reeds in die sakkie van die SAKP! Pas nadat Ramaphosa verkies is, verklaar hy in Januarie 2018 die noodsaaklikheid daarvan om die NDR te bevorder; iets wat die Blanke sakemanne wat hom befonds het seker met ‘n wrang smaak in die mond gelos het; tensy hulle natuurlik deel van die uitgelese elite is wat vir hulle eie belange sal sorg in die tweede fase van die revolusie.

Watter verdere stappe word beoog ingevolge die NDR?

  • Die inlywing in die 1996-grondwet van verskanste sosio-ekonomiese     regte (soos belowe in die Freedom Charter);
  • Die sistematiese verswakking van die magte van die parlement     (grotendeels reeds bewerk deur die “Disaster     Management Act” waar die beheer van die land in ‘n uitgesoekte groepie se hande geplaas is en waarvan hulle baie moeilik gaan afstand doen);
  • Volgehoue aanslae teen die regbank in die naam van “transformasie”;
  • Verdere kaderontplooiing deur die ANC om beheer te verkry oor ”all key levers of power”;
  • Verdere SEB-wetgewing om privaat ondernemings se outonomie verder af te breek;
  • Nasionalisering van water en minerale regte;
  • Arbeidswetgewing wat, in plaas van werkloosheid hok te slaan, werkloosheid bevorder;
  • Die NHI wat privaat mediese fondse wil vernietig en daarmee saam die     private mediese bedryf;
  • Die erodering van outonomie op skool- en universiteitsvlak met verlaging en vernietiging van standaarde;
  • Die volgehoue afhanklikheid van 17 miljoen (en steeds groeiend)     bevoordeeldes van maatskaplike toelaes van die staat vir hulle daaglikse oorlewing;
  • EWC as die finale slag om finale beheer te kry en die bestaande ekonomie     te vernietig.

Jeffery stel dit onomwonde:

…land expropriated without compensation will be owned by the state, not transferred to black South Africans. This is the fraud at the heart of the EWC idea. EWC will empower the government, not the individual, and will be used as a patronage tool and to deepen dependency on the ANC”.

Die NDR is die sleutel om te verstaan wat in die afgelope 26 jaar van ANC-bewind gebeur het. Maar min blankes besef wat die eerste en tweede fase van die revolusie werklik behels. Vir die gemiddelde blanke is dit blykbaar ondenkbaar om te glo dat die ANC eenvoudig niks voel vir die meerderheid mense in hierdie land nie en dat dit ideologies gedrewe is om die land te verswak en selfs te vernietig ten einde sy doelwitte te bereik. Vanuit die SAKP/ANC-perspektief is daar ‘n “compelling logic” met die NDR-strategie:

“If the economy was thriving and millions of well-skilled South Africans could easily find well-paying private sector jobs outside of state control, the ANC would soon lose its grip on power.”

Om dus die bevolking afhanklik eerder as onafhanklik te maak, is van kardinale belang vir die ANC. Deur kaderontplooiing binne die openbare sektor en sowat 17-20 miljoen wat van hulle daaglikse brood afhanklik is van maatskaplike toelaes (uitgedeel en beheer deur die ANC), is die ANC ten volle in beheer van die revolusie. Die Covid-19-fiasko het die ANC se greep op die land boonop verstewig deurdat ‘n groot deel van die onafhanklik denkende middelklas ook nou tot bedelstand verlaag is en van die ANC afhanklik sal wees vir oorlewing.

Werkloosheid wat steeds groter word skeel die ANC-elite min; hulle eie poste is verseker (en verskans). Daarom dat hulle ook nie enige erg het daaraan dat die ekonomie skade ly as gevolg van die irrasionele en idiotiese inperkings nie; hulle salarisse word steeds betaal met die bykomende voordeel dat hulle nie eers op kantoor hoef te wees nie!

“… the more the NDP was implemented, the more the economy would be crippled and the more dependency upon the state will grow. Soon, the damage from the NDP would become self-perpetuating and increasingly difficult to reverse”.

Die woord “revolusie” het in sommige (links-liberale) kringe ‘n bekoring asof dit ‘n towerwoord is waarmee alles wat kwansuis verkeerd is, reggestel kan word. Min besef dalk dat dit ‘n totale omverwerping van alle bestaande strukture beoog en radikale verandering meebring. So asof ‘n nuwe samelewingstruktuur eensklaps kunsmatig gevorm kan word terwyl dít wat daar was eeue geneem het om te skep! Feit is dat daar deur die afbreek van orde en strukture ‘n vakuum onstaan waarin wetteloosheid, eerder as ‘n nuwe ordelike struktuur, beslag kry. Dit is wat nou in ons land ontplooi. Daar is geen gesag waarna opgesien word nie; geen gemene deler wat ons saambind nie, maar veel eerder ‘n veragting vir die regime en hulle vergrype deur diegene wat nog vir hulleself dink, terwyl die res in paniek en vrees lewe en ewe gedienstig elke belaglike regulasie en dekreet navolg asof hulle lewens daarvan afhang.

Wat is die lewens- en wêreldbeskouing van die nuwe Suid-Afrika? Dit is nie Christelik nie en beslis ook nie nasionaal nie. Dit is eerder onchristelik, barbaars en Gods- en naasteveragtend. Dit is omdat dit revolusionêr is want die wese van enige revolusie, aldus die Nederlandse denker en filosoof Groen van Prinsterer, is ongeloof!

Die (tweede fase) van die ANC-revolusie is besig om ons almal in te sluk al sal dit dalk ook sy eie kinders (die ANC) in die proses opvreet. Niemand van ons (tensy jy deel is van die elite wat die toutjies trek) gaan hieruit ongeskonde kom nie. Anargie, as noodwendige neweproduk van hierdie revolusie, dreig nou om heeltemal hande uit te ruk. Ontsag vir die lewe is lankal (soos met die Franse Revolusie) daarmee heen. Mense word soos wilde diere afgemaai en geslag. Eers wanneer ons besef dat hierdie bestel (revolusie) nie “beter” gemaak kan word of “hervorm” kan word nie, maar iets anders in die plek daarvan (of afsonderlik daarvan) daargestel sal moet word, sal werklike geesdrif onder ons mense kan posvat. Want dan sal ons weer ‘n gemeenskaplike deler hê: ‘n gemeenskaplike ideaal om na te strewe.

Intussen is ons besig om die branders met ‘n besem te probeer terugvee…

 

Leon Lemmer: Die ANC as oorlogsugtige instansie

“KZN [KwaZulu-Natal] is a province awash with violence. It is no longer the violence of the late 1980s and early 1990s, when the ANC and IFP fought a bitter battle for supremacy in the province. That contest has been decided, and the ANC has come out on top. Now the murderous battles take place within the party, in the fight for office and material benefits” (Kindle 97). So begin die eerste hoofstuk van Greg Ardé se boek, War Party: How the ANC’s political killings are breaking South Africa (Cape Town: Tafelberg, 2020, 256p, R215 (loot), R297 (Exclusive); Amazon Kindle $13,34). Die outeur is ‘n koerantman wat reeds dekades lank ondersoekende joernalistieke werk in veral Natal doen. Ten einde die lengte van my teks te beperk, onderskei ek nie altyd duidelik tussen Ardé en ander mense se menings nie.

Die boek is die resultaat van navorsing wat ‘n jaar in beslag geneem het (2181, 2477). “This book is highly critical of the ruling party” (1540). “The narrative points to a ruling party, an organised group of people controlling the levers of the state, who, by their collective action, be it by omission or commission, are perpetuating violence” (2490). “[The ANC] has become a war party” (2509). “Arguably a growing number [of ANC members] are getting up with murderous intent, prepared to kill one another in their quest for power or to satisfy their greed” (2513).

Die ANC is in 1912 gestig en het hom aanvanklik besig gehou met besware teen veral die paswet en arbeidsake, wat soms tot protesaksies en stakings gelei het. Die ANC het toe vir die blanke regering nie veel meer as lastigheidswaarde gehad nie. Op 16 Desember 1961 het die ANC sy tweede fase betree toe sy militêre vleuel, Umkhonto weSizwe (MK), tot geweldpleging oorgegaan het. Die latere vredesikoon, Nelson Mandela, het beslag aan gewelddadigheid as die nuwe hoofkenmerk van die ANC gegee. ANC-geweldpleging word tot op hede voortgesit. Dit is dié nalatenskap van Mandela. In 1964 is Mandela tot lewenslange tronkstraf veroordeel en is die terrorisme van die ANC/MK deur ander gewelddadige kamerade voortgesit.

Omdat die ANC ‘n verbanne organisasie in Suid-Afrika was, is die United Democratic Front (UDF) in 1983 gestig om as binnelandse vleuel van die ANC te funksioneer. Hierdie derde fase van die ANC se geweldstradisie het onder die leiding van Desmond Tutu en Allan Boesak plaasgevind. Die vierde fase, met die noodlottigste geweld, het van 1990 tot 1994 geduur en is onder die leiding van Mandela bedryf. Dit was die direkte gevolg van FW de Klerk se dwase toespraak op 2 Februarie 1990. ANC- en SAKP-lede is toegelaat om vryelik Suid-Afrika binne te kom. Wapens is op groot skaal die land ingebring. Die ANC se geweldsaksie het toe van die blankes na die swartes verskuif ten einde alle swart kiesers tot onderdanigheid aan die ANC te dwing. Die ANC wou veral die Inkatha-Vryheidsparty (IVP), potensieel die hoofopposisieparty, ten alle koste vernietig, sodat die ANC politieke beheer oor die land kon oorneem.

Nadat die ANC die algemene verkiesing in 1994 gewen het, het die ANC sy vyfde fase, die vierde gewelddadige een, betree. Die huidige geweldsfase is nie na buite die ANC gerig nie. Dit is ‘n stryd om poste en materiële gewin binne die ANC. Dit is die onderwerp van Ardé se boek. Die beste karakterisering van die ANC as gewelddadige instansie is egter te vinde in Anthea Jeffery se boek, People’s War: New light on the struggle for South Africa (2009, Kindle $9,19). Jeffery se boek handel oor die vierde fase in die ANC se bestaan, toe baie meer swartes in politieke geweld deur die ANC gedood is as waaraan die blanke politieke bewind ooit met sy sogenaamde sistemiese geweld skuldig was.

Ten einde sy gewelddadigheid te kamoefleer, het die ANC (grootliks) valslik gepoog om die geweldpleging aan ‘n “Derde Mag”, die blanke bewind se veiligheidsmagte (polisie en weermag), toe te dig. Dit was veral die geval ná die Boipatong-slagting in 1992 toe Inkatha die ANC vir ‘n verandering goed opgehel het. Die dodetal was 45. Maar wat moet ons dikwels in die praktyk aanhoor? Die absolute valsheid dat die 1990/94-era ‘n vreedsame oorgang na bevryding en demokrasie was. Ardé stel dit onomwonde: “Violence is the political capital [of the ANC]” (1333). ‘n ANC-lid skryf: “Never in their wildest dreams did the ANC founding fathers, when they met in Bloemfontein [1912], imagine that they were in effect colluding in the creation of a criminal syndicate … The ANC exists for no other purpose than to loot the state” (2424).

In 1990/94 het die stryd tussen die ANC en Inkatha aan die Rand en veral in Natal gewoed. Sedertdien word hierdie geweldpleging, nou reeds ‘n goed gevestigde ANC-tradisie, in veral hierdie twee gebiede voortgesit, maar hierdie keer binne ANC-geledere. Dit is waarop Ardé sy aandag toespits. Dat die ná-1994-geweld in ‘n mate ‘n voortsetting van die ANC se 1990/94-geweld is, blyk uit die feit dat daar bv steeds sogenaamde “Self-Defence Units (SDUs)” is; hierdie keer om die belange van spesifieke ANC-politici of aspirantpolitici te bevorder (128). “ANC members seem to have become more at ease with violence, be it to settle scores or to remove obstacles in the path of their enrichment or power play” (736). “Violence increasingly features in the factional disputes and competition for jobs, favours and tenders that make up life in the ANC. It is becoming the dominant currency of the party in KZN” (746).

Daar is groot werkloosheid onder veral swartes, wat saamhang met ‘n groot gebrek aan sowel talent as bekwaamheid by sommige ANC-lede. “Some people who wouldn’t qualify for jobs as labourers were earning R15 000 a month as councillors. They immediately adjust their lifestyle and thereafter clung to their jobs” (816). Dit is bekend dat sommige van hierdie politici nie funksioneel geletterd is nie. “There is no consequence management. People in power don’t answer when you question their actions. If they do, their answers are thin and evasive” (378). Dit is hierdie relatief talentlose elemente wat verbete om poste in die politiek meeding. Sedert 1994 is daar op die drie vlakke van regering (sentraal, provinsiaal en munisipaal) meer hoogslonende politieke poste as ooit tevore geskep.

“There were about 400 MP’s countrywide, 80 MPLs in KZN and more than 200 councillors in Durban alone … The remuneration packages [are] … inordinately high. Extra money is derived from the tender system, corruption and kickbacks” (820). In die Ramaphosa-kabinet is daar ‘n sestigtal ministers en adjunkministers wat elkeen buitensporige salarisse en byvoordele ontvang. Die opset is sodanig dat ANC-kamerade feitlik enigiets sal doen om politieke poste in te palm en daarna sal poog om niks te doen wat meebring dat hulle die voordele van hulle luukse leefstyl moet inboet nie. “They believe it was time to eat” (413). “The culture of ‘our turn to eat’ had developed around council posts, with business people lining up to secure favours from the councillors and benefit from municipal contracts” (1888). “Being indepedent-minded, being caring: these are scarce traits in the ANC now” (365).

Dit is nie ‘n verskynsel wat tot Natal of die Rand beperk is nie. Die staatsdiens en semi-staatsdiens is grootliks ‘n verlenging van ANC-politiek. Daar is nie meer ‘n (duidelike) skeiding van die wetgewende en uitvoerende mag nie. Die oorvloed poste wat sedert 1994 in hierdie sektore geskep is, is seker die ANC-regime se suksesvolste poging tot werkskepping. By verre die meeste poste is tans slegs vir ANC-lede beskikbaar. Dit bring noodwendig mee dat opportuniste uit ander politieke partye na die ANC migreer. Die verlies aan lidmaatskap wat die IVP weens ANC-geweldpleging in 1990/94 gelei het, word gevolglik voortgesit.

Ardé vertel bv van iemand wat van die IVP na die ANC oorgeloop het. “The ANC helped him set up a security company … and then they gave him government tenders” (943). Hy het vir hom ‘n luukse Lamborghini-motor aangeskaf (952). Sowel die Economic Freedom Fighters (EFF) as die National Freedom Party (NFP) word as surrogaat ANC-partye getakseer, wat migrasie na die ANC vergemaklik (1040). “What became clear in KZN over the years was that the ANC, having once overcome the IFP and determined not to lose against them again, absorbed many of its former enemies, especially the strongmen. Their background, ideology and personal morality are of no consequence to the ANC, especially when measured against their ability to mobilise or terrorise” (1535).

Moenie dink dat hierdie probleem slegs eie aan Natal is nie. Dit kom landswyd voor, maar in groter mate in Natal. By ‘n vorige geleentheid het ek oor die toestand in Knysna geskryf en ‘n plaaslike raadslid aangehaal: “The people instigating the riots and the violence are those who want to become leaders themselves … They can’t all be councillors … In my place is going to be one councillor … I see four of them who want to be in the race. And only one of them can win. It will split them and that is going to cause a problem” (Anelia Schutte, For the people, 2014; Kindle 3289, 3337 – Praag 5.10.2019). Die onrus sal dus voortduur. Opstoking tot geweld is die bewese manier om ‘n leier in die (swart) gemeenskap te word. Mandela het geweldpleging op die hele plaaslike samelewing losgelaat en op hierdie manier die staatshoof en selfs ‘n wêreldvredesikoon geword.

“The horror of political assassination in KwaZulu-Natal, beyond what it foretells for the country as a whole, is that people have become inured to the violence. The bloody brutality, the cruelty and the human loss have largely become masked in the public eye. It is the new normal” (610). Die plaaslike politiek en samelewing is na verloop van dekades in so ‘n mate deurdrenk van moord en verwoesting dat die inwoners geneig is om (oor)gewoond daaraan te word en gevolglik hulle senstiwiteit vir misdaad, selfs moord, te verloor. Daar is beperkte belangstelling in wat in hierdie opsig daagliks in die land gebeur, gevolglik is daar min berigte daaroor in die massa-inligtingsmedia. Aan slegs die afgryslikste gevalle word publisiteit verleen en selfs dan nie eens prominent nie. Wanneer laas het u ‘n berig oor bv ‘n plaasmoord op die voorbladsy van ‘n koerant gesien?

Ardé het ten minste met die oog op die historiese waarde daarvan ‘n groot guns aan ons en ons nageslag bewys deur die huidige funksionering van ANC-lede as gewelddadig of oorlogsugtig te dokumenteer; dus by implikasie dat die ANC eintlik’n oorlogsparty is. Dit gaan letterlik om “thousands of politically attributed murders” (49). “Mass murder [1990/94] morphed into targeted assassinations” (75). Dit is dus ironies dat “our constitution enshrines the right to life” (365).

“The ANC is spinning out of control because of violence” (370). “KZN … threatens to be the harbinger of a fully fledged gangster state where might is right and the big guns call the shots” (80). “[It is] a ‘culture of blood’ [2652] fed by greed, which prizes money over human life. In KZN murder is increasingly the currency of power … The ANC, the party of liberation, is becoming a war party” (85). Dit is waarom ek Frans Cronje se deurgaans vreedsame toekomsscenarios onaanvaarbaar vind (Praag 18.07.2020).

Dit het geen of min sin om in hierdie rubriek die name te noem van al die vermoordes en al die moordenaars wat in Ardé se boek vermeld word. Daar is ‘n lys van tersaaklike inligtingsbronne in die boek (2546-2642). Ek bepaal my by algemeenhede. Dit is eintlik bewonderenswaardig hoe die outeur die onverkwiklikhede van individuele gevalle ontrafel het. “Few journalists have the time or the inclination to unpack a welter of names, places and events to find common threads and see the bigger picture, to unearth the convergence between the hitmen, their paymasters and ANC dynamics in KZN” (1101). Ongelukkig kom hy nooit uit by breër perspektiewe oor die saak nie, soos die afbrekende rol van nieu-marxisme, die negatiewe voorbeeld wat wetteloosheid en chaos in ander lande aan plaaslike misdadigers stel en die absolute ongeskiktheid van (Westerse) demokrasie as staatsvorm vir Suid-Afrika.

As lede van ‘n gemeenskap oorwegend tot ‘n ander party as die ANC behoort, word hulle voordele ontsê, dus benadeel (173). ANC-gesinde gemeenskappe en individue, daarenteen, word bevoordeel, bv veroordeelde misdadigers word na vrylating uit die tronk in regeringsposte aangestel (205). Oud-MK-terroriste speel ‘n rol in die geweld. “The vets were demanding jobs, tenders and government houses” (205). Na aanleiding van “the 2017 demonstration by Umkhonto weSizwe Military Veterans who laid siege to the ANC’s headquarters of Luthuli House in Johannesburg” is gesê: “This sort of thing deliberately lays the groundwork for civil war … This is leading to the militarisation of South Africa” (374).

Korrupsie neem talle vorme aan, bv: “In 2019 it was an open secret in Richmond that R30 million worth of timber grown on munisipal land had been stolen and the … ANC councillors had turned a blind eye in return for a slice of the proceeds” (223). Die gesin van die korrupte hooffinansiële beampte van Richmond het 16 voertuie besit (241). In Umzimkhulu in daar in 2012 begin om die Gedenksaal te moderniseer teen R4 miljoen. “Five years and two contractors later, the cost of the project had escalated to R16 million but most of the work was still incomplete” (624). Intussen is drie van die betrokke persone vermoor (624), insluitende ‘n raadslid wat geweier het om dokumente vir hierdie projek te onderteken (628). ‘n ANC-kameraad in ‘n ander geval “benefited from an inflated municipal contract to run public viewings of Nelson Mandela’s funeral” (763). “The bid was awarded the contract at five times the amount that it cost to provide the service” (772), naamlik R994 500 pleks van R196 319, “a profit of R798 181 for work it did not itself undertake” (782). Sulke vergesogte munisipale dienste word gelewer pleks van die dienste wat deur plaaslike owerhede ekonomies en doeltreffend gelewer behoort te word.

Wat Ardé duidelik uitwys, is dat daar ‘n onder- en ‘n bowêreld in die ANC se korrupte geledere bestaan (268). In die onderwêreld is daar diegene wat die misdade pleeg, bv sluipmoordenaars. In die bowêreld is die ANC-kornuite wat die misdadigers betaal en deur die misdade bevoordeel word, bv met poste of ander finansiële gewin. Daar is vroeër vanjaar berig “that around 90 people with some official standing have been killed in KZN since 2015. They were councillors, political party officials or municipal officials; most were affiliated to the ANC” (274). Die dooies sluit fluitjieblasers teen korrupsie in (283). Korrupsie neem onder meer die vorm aan van die onwettige verkoop van “RDP houses” vir eie gewin (301).

Dit is dikwels moeilik om die veroordeling van misdadigers te bewerkstellig omdat die saaklêers gesaboteer word (310) of verdwyn. Getuies word geïntimideer om nie in sulke hofsake te getuig nie, of word selfs vermoor (507, 597, 1893, 2305). Party keer verdwyn ‘n hoofgetuie in die niet (1518). Die polisie word soms omgekoop sodat sulke sake nie ondersoek word nie (561). “Police incompetence and political manipulation” kom voor (838). “50 magistrates … had been found to have taken bribes between 2014 and 2019” (2319). Dit is nie duidelik of hierdie getal op KZN of die land in sy geheel betrekking het nie. ‘n Gebrek aan getuienis lei dikwels tot die ontslag van misdadigers, insluitende moordenaars (702). Die regskoste van ANC-kamerade wat van misdade aangekla word, word soms deur die ANC betaal (324, 422). As iemand ‘n lojale of invloedryke ANC-lid is en aan misdrywe skuldig is, word hy dikwels in ‘n ander pos herontplooi (328, 422). Diegene wat wel in ‘n hof tot tronkstraf gevonnis word, word (spoedig) op parool vrygelaat (383, 471).

Hoe gevaarlik die situasie vir ‘n raadslid kan wees as hy korrupsie probeer bestry, blyk uit die geval van iemand wat om hierdie rede binne ANC-geledere geïsoleer is. Hy is voor ‘n keuse gestel: “If he didn’t resign, he would be dead … [He] didn’t trust the police to help. He also ‘did not trust the security company that was contracted by the municipality'” (444). ‘n Munisipaliteit soos Dundee verkwansel maandeliks R1 miljoen aan veiligheidsdienste (477). In die Gwala-distrik (Kokstad, Umzinkhulu, Bulwer, Ixopo, Underberg) is R8.7 miljoen vir sekuriteitsdienste in ‘n enkele jaar betaal, terwyl dit veronderstel is om R241 000 per maand te kos, maar “in some months payments ballooned to almost double that amount” (667). In Gwala het ‘n raadslid verplig gevoel om sy besware op skrif te stel: “about the financial irregularities and misconduct of comrades and [he] sent it to the ANC provincial head office. It was suggested that he be charged with misconduct for bringing the ANC into disrepute” (667).

Dit is nie net Natal wat ‘n oorlogsone is nie. Die hele land gaan gebuk onder geweld veroorsaak deur ANC-kornuite of geweld wat voortspruit uit die korrupsie en ondoeltreffendheid van die owerheid. In 2017 is berig: “South Africans spend R45 billion a year on private security, 30% more than the government allocated to the police force. In that year there were 490 000 active private security personnel in South Africa, working in armed response, cash-in-transit, and guarding. By contrast, the South African Police Service employed 194 852 people and the South African National Defence Force 77 597 … In 2018 … government spending on private security had ballooned from 6.1 billion in the 2015/16 financial year to R7 billion in 2017/18” (956).

Soos by begrafnisse vóór 1994 word die begrafnis van ‘n raadslid wat in onguns verval het deur die ANC gekaap (458) en word daar dan valslik voorgegee dat die ANC teen korrupsie gekant is en daarteen optree. Daar word beweer: “As the ANC we are a law-abiding organisation, and we will always abide by the law” (698). ‘n Waarnemer het egter gesê: “The national evil … has seen the ruling party manipulate and undermine the rule of law and effectively replace it with the politics of the stomach, enforced mainly in KZN through the barrel of a gun” (914). “ANC leaders in KZN often claim that their actions are aimed at advancing peace but it often seems more like entrenching ANC hegemony at any cost” (1540).

In 2016 is die Moerane-kommissie aangestel (785) om “violence in KZN between 2011 and 2017” te ondersoek (794). Verslag is in 2018 gelewer (802). Advokaat MTK Moerane se verslag “is a damning indictment of the politics of KZN” (798). “The violence in KZN demonstrated the ‘depravity to which human beings can descend … to murder another human being for material gain'” (811). “Corruption is the backbone of South African politics, Moerane said. ‘And that’s the cause of violence'” (824). ‘n ANC-kameraad het voor die kommissie getuig: “The only way to stop political killings would be for his beloved ANC to lose at the polls” (861). “Moerane’s report seems to be largely ignored by the government” (785). “The exercise cost R15 million” (802). “He slated the political deployment of ANC cadres in government” (802). Onlangs het dit uit persberigte geblyk dat twee van Nelson Mandela se dogters, Zindzi en Zenani, as ambassadeurs in onderskeidelik Denemarke en Suid-Korea gedien het. Sover ek weet is geen beswaar teen sodanige kaderontplooiing in die onlangse koerantberigte geopper nie.

Die omvang wat ondoeltreffende bestuur en administrasie, asook korrupsie, by munisipaliteite aanneem, is ongelooflik. Byvoorbeeld: “When we visited, Newcastle had debts amounting to about R1.3 billion and its income was less than its expenses. Ten years earlier the municipality had cash reserves of R248 million” (516). R400 miljoen is aan ‘n nuwe seweverdieping munisipale gebou bestee terwyl die inwoners meer as R1 biljoen aan onbetaalde dienste skuld (530). ‘n Vorige burgemeester het ‘n R2 miljoen selfoonkontrak aan sy broer toegeken (525). Hierdie burgemeester het sedertdien sy multimiljoenrand huis verkoop en na Dubai uitgewyk (521). “Most Newcastle comrades … seem equally tainted and to have benefited from a range of multi-million-rand contracts either not completed or shoddily finished, including a swimming pool and two community halls” (602).

Daar is entrepreneurs in hierdie moordbedryf. “He will arrange the hit and take a percentage. He doesn’t do the shooting. He gets the hitman” (746). Sluipmoordenaars word in die taxi- of privaat sekuriteitsbedryf gewerf (498, 746, 1296) of in die (afgetrede) geledere van die polisie en weermag (971). “Hostels [are] reservoirs for hitmen” (870). “Between 70% and 90% of [hostel] residents are unemployed” (874). “Residents living in blocks controlled by hitmen were forced to pay ‘protection money’, the funds from which bought guns and ammunition, paid for killers, and used to bribe police officers and court officials” (879). “Too many cops were on the take” (1342).

“Hitmen … often … come from the rural areas and are known as izinkabi (singular inkabi) … They are increasingly being used in political assassinations, in the factional feuds within the ANC, to eliminate opponents” (1296). “Izinkabi … are there because the government doesn’t regulate [the taxi] industry” (1342). “The real masterminds behind the killings, the mafiosi, remained untouched” (1347). “All types of weapons are in circulation and it is not effectively controlled” (842). Soms word “state-issued R1 firearm[s]” in sluipmoorde gebruik (685) of polisiedienspistole (975). “State-issue firearms, such as R4s and R5s, police radios, uniforms and other police and army equipment were often recovered during hostel raids” (883).

Die taxibedryf is ‘n prominente werklikheid in Suid-Afrika. Ardé wy ‘n hele afdeling in sy boek daaraan omdat dit ‘n integrerende deel van die geweldskultuur is. “According to a 2017 report, the South African National Taxi Council (SANTACO) estimated there were 200 000 minibus taxis in the country, generating R90 billion in fares a year, or R450 000 on average per taxi for every owner. Other figures suggest there are upwards of 250 000 minibus taxis … The industry is reputedly the biggest purchaser of fuel in the country and it pays significant indirect taxes, including the fuel levy imposed on petrol and diesel sales and value added tax on vehicle purchases and spare parts” (1113). Dit word as ‘n “wildly profitable industry” beskryf (1118).

Gewone sterflinge betaal egter ook al die genoemde belastings maar daarbenewens ook inkomstebelasting. Die kern van die saak is dat die taxibedryf inkomstebelasting op groot skaal vryspring. “No receipts are issued” (1624). “A taxi running the route between Chatsworth and the Durban CBD made about R15 000 a week, mostly tax-free” (1150). Daar is bv eienaars met ‘n vloot van 20 taxi’s (1136, 1166). “[A] taxi boss told me he made R25 000 a day in profit on his fleet … ‘The only reason to have taxis is to steal from SARS” (1180). ‘n Ander taxi-eienaar het 24 taxi’s met ‘n maandelikse omset van R400 000. “He had a string of luxury cars, three wives and eight children” (1459). Dit is ‘n voorbeeld van “a culture of bling” (2466).

Die taxibedryf is feitlik uitsluitlik in swart besit. Om hierdie rede is die ANC-regime hierdie bedryf goedgesind. Talle ander bedrywe en beroepe ly groot finansiële verliese weens die Covid-19-inperking. Met hulle het die ANC-regime min simpatie. Die taxibedryf, daarenteen, is vir regeringsbystand van miljoene der miljoene rand uitgesonder, al ontduik die eienaars inkomstebelasting. Pleks van dankbaar te wees, kla taxi-eienaars steen en been dat te min Covid-19-skadevergoeding aan hulle betaal word. Hulle het daarop aangedring dat taxi’s (oor)vol gelaai moet kan word. Die ANC-regime het voor hierdie eis geswig ten spyte van die wesenlike gesondheidsgevaar wat dit inhou.

“On the face of it, the taxi industry is out of control, resistant to regulation, and a law unto itself” (1687). “Even the violence that marks it is a means of regulating the market, by keeping competition down and prices up … With its estimated annual turnover of R90 billion, it bears comparison as a form of organised crime with the illicit tobacco industry” (1691). “They were now run like a mafia and the leaders had become warlords” (1718).

Omdat taxi’s so ‘n lonende bedryf is, asook weens die grootskaalse werkloosheid, is daar sterk kompetisie in hierdie sektor (1145), wat op sy beurt tot omvangryke geweldpleging, insluitende moorde, lei. Volgens ‘n waarnemer was daar in hierdie sektor volgens mediaberigte 458 moorde in 16 jaar (1243). Daar is te veel mense wat in hierdie rykdom wil deel. “The market is overtraded” (1180). “Route dominance was down to firepower” (1175). “The problem with the taxi industry … is that too many cops are involved. They own taxis or they take bribes” (1170). “[A] taxi cop described the industry as a ‘mafia business driven by sheer greed” (1225). “It is not unfair to accuse the police of not having a handle on taxi violence” (1252). “Too many cops and government officials are involved” (1230).

Die taxi-oorlog (1101) woed veral oor die hoogslonende langafstandroetes (1092). “Short routes like Soweto to Johannesburg are small potatoes … The big money is made on long-haul routes like Durban to Johannesburg. Twenty-two-seater [Toyota] Quantum vehicles run these routes and the fares were R450 per passenger one way. The profits are massive … The income is R9 900 per trip. Petrol for one trip is R1 200, tolls about R250, and you pay the driver one passanger fare of R450. So R9 900 less R1 900. That is R8 000 for your pocket …If you have 10 taxis, you are making R80 000 profit a day … With that kind of money at stake, no wonder that protection rackets have sprung up in the industry, enforced by big, well-armed security firms” (1189). “PSIRA, the Private Security Industry Regulatory Authority … has 1.5 million security guards on its books, though only 500 000 are active and they work for nearly 9 000 security firms” (1221).

Taxibestuurders is dikwels die enigstes in die bedryf wat die gramskap van die publiek moet verduur. ‘n Taxibestuurder wat nie ‘n taxi besit nie, het egter geen weelderige of gerieflike lewe nie. “Most Johannesburg [taxi] drivers worked six or seven days a week and earned on average R2 000 a month … They had no job security and put in 14 to 16 hours a day. The pressure on them to turn a buck and their fatigue made them liable to cause fatal accidents” (1722).

Die laaste afdeling in die boek handel oor Durban, wat beskryf word as “the city central to the rot that had spread through the ruling party during Zuma’s years in the presidency” (1924). Die taxibedryf is so uitermate lonend nie net omdat inkomstebelasting ontduik word nie, maar ook omdat ander openbare vervoer gebrekkig is. In stede soos Kaapstad en Durban is gepoog om owerheidsvoorsiende openbare vervoer per bus en trein te verbeter. Maar dit maak inbreuk op die aanvraag en dus winsgewendheid van die taxibedryf (1549). Daar word dus met eise vir skadevergoeding vorendag gekom. Omdat dit ‘n manier is wat nooit bevredigende resultate kan oplewer nie, word die toevlug tot die Mandela-opsie, geweld, geneem.

Die poskantoor kan nie sinvol skadevergoeding eis omdat elektroniese boodskappe sy eertydse glorie geknou het nie. Maar die taxibedryf beskou homself as ‘n uitsonderlike geval wat op vergoeding van owerheidsweë geregtig is. Hierdie dispuut het al in Durban tot sluipmoorde gelei (1567). Die voorgestelde vervoerstelsel word GO!Durban genoem. “GO!Durban promised to reduce violent taxi competition … More than a hundred taxi drivers and bosses had been assassinated in west Durban in recent years” (1602). Diegene in beheer van die taxibedryf kla dat daar nie genoeg met hulle oorleg gepleeg word nie, maar terselfdertyd word vergoeding geëis vir die tyd wat hulle aan samesprekings met die owerheid moet afstaan (1593).

Dat daar groot fout in die bestuur en administrasie van Durban is, blyk uit die feit dat die eThekwini-munisipaliteit, die plaaslike owerheid vir Durban en omstreke, nie voor die Moerane-kommissie getuig het nie (1764). Hierdie gebied word gekenmerk deur dieselfde misdrywe en misdade as wat elders in Natal voorkom, soos mense, bv getuies, wat vermoor word om hulle stil te kry (1838, 1847). Daar is onmin oor wie die ANC-leiers en -lede mag wees (1870). “Armed guards controlled who was allowed to enter meetings and policed what was allowed to be said. Other allegations include branch numbers being inflated with ghost members and legitimate members not being informed of last-minute venue changes for meetings … The ANC’s internal democracy … was being suppressed as a result, and careerism and corruption had become institutionalised in the party. In poor areas … becoming a branch leader or a councillor seemed to be one of the few ways out of penury … Manipulation of the process of selecting councillors … stoked political violence” (1879). “Procedures were manipulated and votes were bought” (2158).

Munisipale bouprojekte word vertraag omdat hulle onderbreek word weens geldafpersing (1951). Ouditeure word verhinder om hulle werk te doen omdat hulle met die dood gedreig word (1968). Soos elders in die land is daar onwettige water- en elektrisiteitsverbindings (2042). Dit kom onder meer voor by huise wat televisie-ontvangs het (2047). Ensovoorts. Durban toon in geografies gekonsentreerde vorm al die onverkwiklikhede wat in die res van die provinsie aangetref word.

‘n Ingeligte waarnemer, Adriaan Kruger, het plaaslike bestuur in Suid-Afrika soos volg gekarakteriseer. “Imagine a retail chain with nearly 300 outlets, supplying essential services to a captive market, with guaranteed annual price increases and no competition. It would be unbelievable if this retailer struggled to survive, especially if taxpayers were forced to support the enterprise to the tune of 40% of its annual turnover. Kruger said municipalities were essentially retailers of water, electricity, refuse removal, sewerage services and car licences. Municipal revenues were nearly R400 billion in the year to September 2019 … Of that, R106 billion went to salaries. Municipalities wrote off R16 billion to bad debt and spent less than 10% of their budget on the maintenance of infrastructure such as roads and water pipes” (2429).

Is dit moontlik om entoesiasties oor en positief beïndruk met die nuwe Suid-Afrika en talle van sy inwoners te wees? Gaan die ANC/SAKP se helde na. Hulle het nie opgebou nie. Hulle het afgebreek. Die nuwe Suid-Afrika is ‘n noodlottig gebroke weergawe van die ou Suid-Afrika.

Joost van der Westhuizen se broer skiet 2 swart rowers dood, 3de ontsnap

Volgens Twitter-berigte het Pieter van der Westhuizen, broer van die ontslape rugbyspeler Joost van der Westhuizen vandag drie swart rowers doodgeskiet, maar agterna is bevestig dat dit net twee was met die derde rower wat saam met ‘n vierde in ‘n voertuig ontsnap het. Die drie rowers het blykbaar gewapen by ‘n kerk ingestorm, waarna Van der Westhuizen sy pistool uitgehaal en op hulle losgebrand het.

Tekenend van die rassespanning wat tans in die land rondom misdaad en geweld heers, het ‘n hele klompie twiets onmiddellik Van der Westhuizen se optrede as ‘n heldedaad besing. Binne ‘n uur of so het 151 mense die “hou van”-knoppie op die twiet gedruk.

Volgens ‘n twiet deur ‘n voormalige kollega, Carien Schultz, was Van der Westhuizen voorheen ‘n polisiebeampte wat die Silwerkruis vir Dapperheid verwerf het.

‘n Woordvoerder van die polisie, Brigadier Mathapelo Peters, het die voorval bevestig en gesê dat twee uit die drie rowers in die kerk gedood is.

“Die derde verdagte het gevlug in ‘n wegkom-motor wat buite die kerk geparkeer was,” het Peters gesê. “Luidens inligting blyk dit dat die drie verdagtes die kerk tydens die diens ingegaan het en lidmate met vuurwapens aangehou en van hul persoonlik besittings beroof het.

“Polisielede op die toneel het een vuurwapen gevind.

“Net die pastoor is lig beseer,” het sy voortgegaan.

Daar is vroeër hier berig dat al drie rowers deur Van der Westhuizen doodgeskiet is, maar die berig is nou met die korrekte inligting bygewerk. Nog foto’s sal binnekort hier geplaas word.