praag.co.za

Tag: Geskiedenis

  • Dan Roodt: Dalk kan blankes steeds in SA wegkruip?

    Dan Roodt: Dalk kan blankes steeds in SA wegkruip?

    Ek het so pas teruggekeer van ‘n effense vakansie in Plettenbergbaai. Op pad terug het ons motor se koppelaar ingegee en vanweë die langnaweek verlede week is ons gestrand gelaat op Graaff-Reinet. Maar dit was allermins ‘n straf om dié historiese Afrikanerdorp te voet te verken.

    Anders as in Johannesburg en Pretoria — die hele Gautengprovinsie soos dit deesdae alte aaklig heet — is daar geen hoë mure en elektriese drade rondom huise op Graaff-Reinet nie. Dit dui aan dat daar nie soveel misdaad soos in ons groot stedelike gebiede is nie.

    Wat ‘n mens ook tref as jy so 1200 km of meer deur ons land ry, is hoe léég dit is. Nêrens in Wes-Europa, byvoorbeeld, sal mens soveel kilometer aflê sonder om huise, geboue of mense teë te kom nie.

    Soos ek reeds iewers in ‘n YouTube-video gesê het, is dit te laat om uit die land te wil emigreer. Dit is ook te laat om elders ter wêreld ‘n veilige hawe te vind, want alle tekens dui daarop dat ten minste die hele Westerse wêreld, d.w.s. Wes-Europa, Noord-Amerika, selfs Australië en Nieu-Seeland, binnekort dieselfde soort verval in wet en orde, asook amptelike anti-blanke diskriminasie, as Suid-Afrika gaan ervaar. 

    Joe Biden het aangekondig dat hy $2,3 triljoen vir nuwe behuising in die VSA beskikbaar gaan stel, maar dié geld gaan gebruik word om swartes en gekleurde Spaanssprekendes in die oorblywende blanke voorstede in te voer sodat “segregasie” die nekslag toegedien kan word. Vele groot stede in Amerika se misdaadsyfers is in elk geval reeds so hoog soos dié in Suid-Afrika.

    Verder gaan Biden natuurlik die deure oopgooi vir immigrante, ook uit Afrika en ander swart lande soos Haïti.

    In ‘n neutedop: blanke bevolkings wêreldwyd verkeer onder beleg, behalwe miskien in Oos-Europa. Maar gaan Hongarye, Pole en selfs Rusland onder die aanslag vanuit ‘n geradikaliseerde, multikulturele Amerika kan staande bly?

    Die Russiese minister van buitelandse sake, Sergei Lawrof, het hom onlangs hieroor uitgelaat:

    Russian Foreign Minister Sergei Lavrov on Thursday warned against growing anti-white racism in the United States and said that political correctness “taken to the extreme” would have lamentable consequences.

    Terwyl blanke bevolkings demografies kwyn, vind ‘n bevolkingsontploffing in Afrika plaas, tesame met die opkoms van aggressiewe anti-blanke rassisme en ideologieë in die hoofstroommedia, in die akademie (sg. “witheidstudies”) en in die politiek.

    In een van haar onverskrokke dog insiggewende rubrieke, praat die Suid-Afrikaans-gebore skryfster Ilana Mercer van “die sistemiese oorlog teen blankes”. (Lees Wake up. Systemic anti-whiteness is deadly. Witness South Africa.) Sy skryf:

    “America is indeed racially divided. Blacks, for the most, hate whites for a variety of unjust reasons, not least the incessant, institutionalized, propagandizing by other progressive whites. They want to hurt them and make them pay. For what? For everything; for whatever is wrong with their lives.”

    Die punt is: Hoewel ons in Suid-Afrika die ergste vorms van anti-blanke diskriminasie ter wêreld moet verduur, beskik ons oor geen illusies meer nie. “Demokrasie” en “menseregte” gaan ons nie red nie. Daarom “trek ons laer” of trek ons eenvoudig weg van die probleem af: ons woon in veiligheidsbuurte of agter hoë mure met elektriese heinings, behandel ons motorruite met film teen grypdiewe of, les bes, trek Wes-Kaap toe of na plattelandse dorpe wat nie so erg deur misdaad geteister word nie.

    Kortom, in Suid-Afrika kan ‘n blanke nog wegkruip. Vele van die groot Westerse stede in Wes-Europa of Noord-Amerika is glad nie daarvoor toegerus nie. Die misdadiger gebruik gesubsidieerde openbare vervoer om by sy slagoffer uit te kom. Linkse en liberale politici wil die samelewing “integreer” en “meer gelyk maak”, daarom neem hulle dieselfde tipe anti-blanke wetgewing as in Suid-Afrika aan.

    In Frankryk kon mens tot onlangs nog in klein dorpies, waar slegs blankes en geen immigrante bly nie, gaan wegkruip. Maar Emmanuel Macron, die president, het besluit dat immigrante nou oral oor die land heen versprei moet word sodat selfs die klein plekkies aan misdaad en geweld blootgestel gaan word.

    Nêrens in die Weste word enige vorm van segregasie of apartheid vandag geduld nie. Selfs kritiek op derdewêreldimmigrante word gekriminaliseer en ‘n mens kan maklik tronk toe gaan as jy jou teen byvoorbeeld Moslems uit die Midde-Ooste uitspreek.

    Vandaar die begrip “Islamo-linksheid” wat veral in Wes-Europa posgevat het. Linkses en radikale, anti-blanke Moslems het ‘n bondgenootskap gesmee.

    Hier in Suid-Afrika geld daar egter steeds, in weerwil van ‘n kwarteeu van ANC-heerskappy, ‘n natuurlike segregasie. Blankes woon steeds in enklawes, of dit nou eksplisiet soos in Orania of in veiligheidsbuurte in Johannesburg of Pretoria is.

    Ons kan nog steeds wegkruip vir die gevaar daarbuite wat soos Raka buite die kraal rondsluip. In ons groot land wat deur so ‘n klein groepie Afrikaners oor eeue heen beset en makgemaak is, is daar steeds duisende vierkante kilometer grond of ruimte wat braak lê, onbeset, waar ‘n mens afgesonderd kan gaan woon. Mits jy oor ‘n goeie internetverbinding beset, kan jy selfs van daar af werk en jou dienste globaal verkoop.

    Jy kan Orania of Kleinfontein toe trek, of jy kan jou eie Orania skep net waar jy wil. Dit maak ons in vele opsigte vryer as ander blankes in Europa of Noord-Amerika. Of selfs ‘n land soos Nieu-Seeland waar ‘n polities korrekte staat jou binnekort gaan dwing om te “integreer” en ondergeskik aan die swartman en die Arabier te raak.

    Die tweede element waaroor ons beskik, benewens ruimte, is ons volksheid of etnisiteit. Op ‘n dorp soos Graaff-Reinet kom ‘n mens onder die indruk van ons lang geskiedenis van stryd teen ons plaaslike en buitelandse vyande soos Groot Brittanje. Deur geskiedenis, afkoms en taal word ons aan mekaar verbind. Ons beskik oor ‘n sterk identiteit, anders as die Australiër of die Nieu-Seelander of die Kanadees byvoorbeeld wat willoos die polities korrekte hoofstroomkultuur vanuit die VSA navolg. Die staat definieer sy identieit, nie sy verhouding tot ‘n organiese volkseenheid nie. Ons staat is revolusionêr verander of, in die jargon van die verdrukker, “getransformeer”.

    Maar die Afrikaner, nou staatloos, het gebly. En bly steeds, op allerlei plekke waar die vyand ons nie verwag of selfs raaksien nie. Wegkruipplekke, skuilplekke, toevlugsoorde.

    Plekke waar ons in staat is om te oorleef. Want dit is inderdaad waaroor dit tans gaan: oorlewing. Niks meer en niks minder nie.

  • Leon Lemmer: Oor grondontneming, -benutting en -onteiening

    Leon Lemmer: Oor grondontneming, -benutting en -onteiening

    In die jare sestig het ek ‘n gradeplegtigheid aan ‘n universiteit vir swartes bygewoon. ‘n Segsman het die boodskap van sy opperhoof voorgelees. Volgens hom het die blankes met skepe maar sonder vee hier aangekom. Met onfeilbare swart logika het hierdie opperhoof tot die gevolgtrekking gekom dat die vee wat die blankes het dus van die swartes gesteel is. Op ‘n soortgelyke manier redeneer hedendaagse swartes, insluitende die ANC-regime, dat hulle eerste in Suider-Afrika was. Die grond wat die blankes dink hulle eie is, is daarvolgens in werklikheid van die swartes gesteel. Die vee wat deesdae op so ‘n enorme skaal deur swartes van blanke boere gesteel word en die daaglikse besetting van blankes se grond deur swart plakkers is daarvolgens nie werklik misdade nie. Dit kom glo eerder neer op die regmatige terugneem van wat aan swartes behoort. Die opperhoof het uit die oog verloor dat omtrent enigiets, insluitende vee, per skip hier kan aankom, bv die eerste merinoskape in 1789. Reeds in Jan van Riebeeck se tyd is perde en jaghonde uit die Ooste ingevoer (John Laband, bron hier onder, Kindle 941).

    Daar is algemene eenstemmigheid dat die San eerste in Suider-Afrika was. “Of all the peoples residing in South Africa today, only the San are considered to be autochthonous … Everyone else involved in this story were settlers,” dus ook die swartes (141). Ná die San het die Khoi-Khoin hulle opwagting gemaak. Toe die eerste blankes hulle in 1652 aan die Kaap gevestig het, was swartes besig om Suider-Afrika vanuit die noordooste binne te kom. Vanuit die suidweste sou die blanke inwoners die swartes die eerste keer aan die Kaapse oosgrens teëkom. Wat daar gebeur het, is die onderwerp van hierdie rubriek.

    Sedert 1910 speel die grondkwessie ‘n belangrike rol in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Naas ‘n gebrek aan stemreg vir swartes het die grondkwessie in 1912 tot die stigting van die voorloper van die ANC bygedra. Die wet op grondbesit van 1913 het verdere stukrag aan hierdie organisasie gegee. In 1923 is hierdie instansie se naam na African National Congress verander. Die amptelike beleid van die ANC is tans dat eiendom, dus nie net grond nie, sonder vergoeding onteien kan word. Die oogmerk is klaarblyklik om die besittings van veral blankes ten bate van swartes in te palm. Dit gee uitdrukking aan die ANC-regime se beleid van die herverdeling van rykdom. Onderliggend is die aanname dat wat die blankes ook al besit wederregtelik bekom is en dus sonder gewetenswroeging teruggeneem kan/moet word.

    Gestel die grondkwessie word gereduseer tot wie eerste hier was. Dan behoort die hele Suid-Afrika eintlik aan die San, met die Khoi-Khoin as die tweede sterkste aanspraakmakers. Volgens die eerste-hier beginsel het die blankes ‘n sterker aanspraak op die grond in die Wes-, Oos- en Noord-Kaap as die swartes. Maar daar is ‘n ander faktor wat nie geïgnoreer moet word nie. Die San, Khoi-Khoin en swartes het nie die grond gekoop waarop hulle gewoon het nie. Die blankes, daarenteen, het histories in baie gevalle en tans feitlik deurgaans (erflatings uitsonderd) die grond gekoop wat hulle besit. Die blankes, hetsy individueel of korporatief, besit in veel groter mate as enige ander groep wettig grond- en ander eiendom.

    ‘n Ander faktor wat van deurslaggewende belang is, is watter gebruik van die grond gemaak word. Die San het gejag terwyl die Khoi-Khoin en die swartes vee aangehou het. Al drie hierdie groepe was in meerdere of mindere mate nomadies. Waar die swartes hulle vir ‘n tyd lank gevestig het, het hulle bestaansboerdery beoefen, dus nie soos die blankes ontwikkelde plase met ‘n uitgebreide infrastruktuur gevestig nie. Dit is vergesog om te beweer dat al die grond waaroor nieblankes in vorige eeue getrek het, aan hulle behoort. Insgelyks kan die Voortrekkers nie daarop aanspraak maak dat hulle al die grond besit waaroor hulle tydens die Groot Trek beweeg het nie en hulle het dit ook nie gedoen nie. Hulle het dikwels met swartes oor grondregte onderhandel. Verder word daar in die internasionale reg erkenning aan die besitreg van verowerde gebiede gegee. Deur meestal eerder verdedigend as aanvallend op te tree, het die Boere hulle besetting van grondgebied geregverdig en per slot van sake gewettig.

    Iets wat gerieflikheidshalwe deur die ANC-regime in die debat oor grond verswyg word, is die mate waarin grond tot die potensiële voordeel van alle lede van die Suid-Afrikaanse bevolking ontwikkel is. By grondbesetting deur nieblankes was daar (relatief) bitter min sprake van ontwikkeling. Die Khoi-San het brandhout versamel en die swartes het met oorbeweiding dongas geskep. Hulle het meerendeels ten koste van die omgewing gelewe. Die blankes, daarenteen, het die barre aarde tot produktiewe plase met uitgebreide infrastruktuur (huise, store, omheinde kampe, boorde, damme, ens) omskep. Die plaasprodukte het gesorg vir voedsel en klere vir al die inwoners en daarby teen laer koste as ingevoerde produkte. In Australië is daar gesagbebbende hofuitsprake waarvolgens eiendomsreg op grond erken word nie ingevolge die eerste-hier beginsel nie, maar eerder vanweë die mate waarin die grond konstruktief benut is.

    Wat die slinkse, immorele ANC-regime doen, is om al die argumente wat ten gunste van die wettige besittings van blankes geopper kan word, te ignoreer. Veralgemenend kan tereg gesê word dat die blankes hulle nie ryk gesteel het nie, maar eerder ryk gewerk het, danksy hulle toewyding, deursettingsvermoë, kundigheid, werkywer, ens. Terselfdertyd was die blankes, ‘n minderheidsgroep, op uitgebreide skaal oor eeue die hoofverskaffers van werk aan nieblankes; nie om hulle uit te buit, soos dikwels (marxisties) beweer word nie, maar om vir nieblankes ‘n meer leefbare bestaan moontlik te maak as waartoe hulle op hulle eie in staat was. Dit is gewoon verregaande, ondankbare, wraaksugtige vermetelheid van die ANC-regime om blankes se besittings sonder vergoeding te wil onteien. Selfs al sou die grond oorspronklik deur die blankes van die swartes gesteel gewees het, is daar hoegenaamd geen regverdiging vir die ANC-regime se voorneme om saam met die grond ook die verbeterings daarop gratis te wil inpalm nie. Waaroor dit vir die ANC-regime in laaste instansie gaan, is marxisties geïnspireerde nasionalisering.

    By ‘n vorige geleentheid het ek Louis Changuion en Bertus Steenkamp se boek, Omtrede land: Die historiese ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse grondvraagstuk, 1652-2011 (Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, 471p) bespreek (Praag 23.03.2014). Daaruit blyk dat daar heelwat regverdiging is vir die standpunt “dat dit reg is dat die grootste gedeelte grond aan blankes moet behoort, omdat die blankes die grond ekonomies benut.” Ook dat swartes se benadering tot grond heeltemal anders as dié van blankes is, omdat dit by swartes “nie oor grond as produktiewe bate gaan nie, maar oor grond as politieke identiteitsimbool.” Swartes wil grond bloot as eiendom hê en nie soseer om daarop te boer nie. Veral verstedelikte swartes verkies dat, sonder enige teenprestasie, eerder geld as onteiende grond in hulle skoot val. Swartes voel emosioneel geregtig op alles in die land, of demografies op minstens 80% daarvan, maar hierdie begeerte is op instink en ideologie gebaseer. Die blankes se historiese aanspraak op voogdyskap of paternalisme oor ander groepe word deur die ANC-regime met minagting verwerp. Terselfdertyd dring die ANC-regime aan op dieselfde of ‘n soorgelyke iets deur te verwag, selfs te eis, dat blanke boere as mentors vir swart “opkomende” boere moet optree, anders is daardie swartes gedoem om ondergaande boere te wees. Dit is ‘n klinkklare erkenning dat blankes beter boere as swartes is. Waarom dan nie eerder toelaat dat die blankes in hierdie opsig, soos in vele ander opsigte, hulle goeie werk tot die potensiële voordeel van al die inwoners voortsit nie? Op grond waarvan word die bewese voorspoed wat die blankes skep deur die ANC-regime gemuilband? Dit is moeilik om aan meer geldige redes as wraak en anti-blanke rassisme te dink.

    John Laband vestig die aandag op die fundamentele verskil in benadering tot grondbesit tussen blankes en swartes. Hy verwys na “[the] colonists with their sense of private property” (1421) terwyl “the amaXhosa saw land as communal property with its usage to be allocated by a chief” (1426). Weens die roemlose magsoorgawe aan die kommunistiese ANC-regime in 1994 neem die benadering tot grond deesdae die vorm aan van die nasionalisering tot staatsbesit van besittings, nie net grond nie. Dit sal na verwagting moontlik nie lank duur nie voordat nie net die besittings van die blankes nie maar ook dié van die Indiërs genasionaliseer word.

    Dit bring my by die boek wat ek vandag bespreek, John Laband (gebore in 1947) se The land wars: The dispossession of the Khoisan and amaXhosa in the Cape Colony (Century City: Penguin, 2020, 458p, R290; Amazon Kindle $17,25). Die outeur het hom ná sy aftrede in Greyton by Genadendal gevestig. Sedert 2014 is hy ‘n navorsingsgenoot van die departement geskiedenis aan die nuwe Stellenbosch University (SU). Die res van hierdie rubriek sal aan die leser duidelikheid gee oor waarom SU graag met Laband assosieer. By Wim de Villiers vind ‘n mens in ‘n enkele pakket alles wat ‘n Afrikaner nie moet wees nie. Dit lyk asof Laband as historikus uitnemend geskik is om die Suid-Afrikaanse geskiedenis ooreenkomstig die wense van die ANC-regime te herskryf. Die woord “dispossession” in die newetitel maak duidelik aan watter kant die outeur hom skaar. “It is essential to place the violent colonisation of the Cape in its broader context” (Kindle 161). “This work is about how the indigenous peoples of the Cape were violently dispossessed of their land by the forces of colonialism” (206). Die gewelddadigheid van die blankes word beklemtoon en dié van die swartes afgeskaal of verswyg.

    Hier het ons ‘n historikus wat openlik erken dat hy nie eens probeer om objektief te wees nie. Hy verwys bv na die “Khoikhoi-Dutch War of 1659-1660” en die oorloë oor die volgende twee eeue aan die Kaap en kom tot hierdie gevolgtrekking: “All were wars of dispossession” (118), dus oorloë sodat die blankes beslag op die grond van nieblankes kon lê. Wat deesdae die Kaapse* Grensoorloë genoem word – die oorspronklike benaming word polities byderwets gesensureer – word deur die oorverligte geesgenote van Laband “the Wars of Dispossession” genoem (178) omdat objektiwiteit doelbewus agterweë gelaat en die saak uitsluitlik, of ten minste by voorkeur, uit die oogpunt van die swartes benader word. Ek skryf oor algemene asook ander sake wat in die boek aangeroer word en nie oor die verloop van hierdie nege grensoorloë nie.

    [* In die 20ste eeu was daar natuurlik ander grensoorloë wat die Suid-Afrikaanse weermag met groot doeltreffendheid en onderskeiding teen kommunistiese terroriste gevoer het.]

    Polities byderwets het Laband sy mes in vir kolonialisme. Die Hollandse en Britse koloniale owerhede “preferred to conceive of the frontier as a clearly deliniated, strategic boundary that defended the vulnerable,* thinly settled colonial population within its parameters, and rigorously excluded what were increasingly held to be the irredeemably savage amaXhosa beyond” (184).

    [* Toe was die blankes die kwesbares. Dit is ironies dat die rolle intussen omgeruil is, al is die blankes in die nuwe Suid-Afrika kwesbaarder as ooit. Daar word tans dikwels na die “kwesbares” verwys as die ANC-regime op sy gebruiklike rassistiese manier probeer regverdig waarom Covid-19-hulp, bv finansieel, by voorkeur aan swartes verleen word.]

    “Their independent existence under their own rulers terminated, the survivors scattered into the interior of southern Africa, were sucked into the new colonial space as labourers, or were left to survive on sufferance in the cramped reserves set aside to accommodate and control them. It is both inevitable and natural, therefore, that this bitter legacy of dispossession calls urgently for redress” (118). Laband onderskryf eers die EFF en daarna die ANC se standpunt dat die grond van die blankes teruggeneem/teruggesteel moet word (123). Die ANC se 2017-besluit hieroor word soos volg aangehaal: “Expropriation of land without compensation should be among the key mechanisms available to government to give effect to land reform and redistribution” (130).

    Laband erken nogal dat daar iets soos wettig verowerde gebied is, maar hy verwoord dit soos volg: “Right across the bloodstained span of history, and on every continent inhabited by humans, there have been countless defeated peoples who forfeited their land to their conquerors, along with their independence, and to whom the Latin tag vae victus, or ‘woe to the vanquished’, can justly be applied. Nevertheless, this truism can take nothing away from the specific pain and loss experienced by the dispossessed in each and every case, and so it was with the various indigenous peoples of the Cape” (136). “Each and every case” word egter deur Laband tot simpatie met die inheemse nieblanke bevolking gereduseer, terwyl ek hier bo aangedui het dat die plaaslike blankes in dieselfde mate as die swartes op inheemsheid aanspraak kan maak. Maar Laband ignoreer dit en etiketteer die blankes as “unbidden” (739) of “seaborne interlopers” en “colonial intruders” (222).

    Uit Laband se teks is dit duidelik dat sy simpatie lê by verslane swartes en die grond wat van hulle verower is en nie by bv die Boere as die slagoffers van Britse imperialisme tydens en ná die Anglo-Boereoorlog nie. Hy het immers nêrens ‘n goeie woord vir die Boere/Afrikaners nie. Die eerste blankes wat hulle aan die Kaap gevestig het, word beskryf as “Van Riebeeck’s men, mainly illiterate or semi-literate peasants and labourers, with a sprinkling of criminals on the run” (811). Die eerste nege vryburgers (1657) word “labourers-cum-soldiers” genoem (828). Die swartes, daarenteen, word nie as bv moorddadig voorgestel nie. “Hospitality was always [!] generously extended to visitors and strangers” (249). “It was the defeated in the Cape Frontier Wars who bore the worst and lost the most, and it is their miserable fate that we must especially deplore” (217).

    In sy inleiding verwys Laband na die opgrawing van die lyk van opperhoof Sandile (1820-1878) in 2005 omdat sy lyk na bewering deur ‘n Brite soldaat onthoof en sy skedel as ‘n trofee na Engeland geneem is. “Sandile’s skull was still in place, conclusively laying to rest the legend of its removal” (113). Eintlik was die opgrawing onnodig. Enige objektiewe waarnemer wat met ons plaaslike situasie bekend is, sou met ‘n stok kon aanvoel dat ons hier met ‘n mite te make het. Sedert 1994 beleef miteskepping ‘n bloeityd en word sulke mites as die waarheid getakseer omdat dit deurgaans ten koste van die blankes, veral die Afrikaners, geskep word. ‘n Mens sou verwag dat ‘n historikus hierop bedag sou wees.

    Laband beweer “archaeological evidence confirms that by the fifteenth century, if not ealier, the ancestors of the amaXhosa … were already settled between the Great Fish River to the east and the Bushman’s River to the west … This is worth emphasising because it was always the colonial contention – and one long reiterated in colonial and apartheid histories – that the white settlers and the amaXhosa arrived at the frontier region at the same time, which conveniently meant that the whites were not guilty of displacing a people whose forebears had, in fact, already been living there for at least three hundred years” (239). Let op, hier word net die blankes setlaars genoem. Elders skryf Laband egter oor die Xhosas: “They too were descended from settlers” (324).

    Later dateer Laband die swartes se teenwoordigheid in Suidelike Afrika (skynbaar) selfs verder terug: “By about 1100 AD Iron Age Bantu-speakers … were beginning to penetrate southern Africa” (384). “Sotho/Tswana-speakers were settling in the region around the Soutpansberg in the far north of the present-day Republic of South Africa from about 1300 AD” (400). “Between the fourteenth and the eighteen centuries some of the Nguni-speakers then slowly advanced southwards, settling in the region between the Mzimvubu and Great Fish Rivers” (406).

    Maar later in sy boek beskryf Laband die tyd van swart vestiging aan die Kaapse oosgrens grootliks in ooreenstemming met wat ek in my “apartheidgeskiedenisboeke” gelees het. “East of the Kei River [various black tribes] were certainly established by the mid-seventeenth century, if not before. The Xhosa kingdom to their west probably rose somewhat later and was still expanding westwards when … it ran unto Dutch settlers moving eastwards” (454). “It took the amaXhosa three generations to move slowly south-west from their original homeland on the Mthatha River to the upper Great Fish River” (507).

    Nog later probeer Laband om die Xhosa-indringing so vroeg moontlik weswaarts in die Kaap voor te stel deur die Khoi-Khoin te betrek. “Since the middle of the seventeenth century [1652], by allying with one Khoikhoi chiefdom or another against their rivals, the amaXhosa had acquired a loose political ascendancy over most of those living along the southern coast as far west as the Breede River” (646).

    Naas die setlaarstatus van sowel die blankes as die swartes is daar egter die koloniale aanspraak dat die blankes die Afrika-vasteland “geopen” of ontwikkel of selfs (probeer) beskaaf het. Volgens Laband kom hierdie eer egter die Niger-Kongo-swartes toe, wat van wes na oos en daarna na die suide van die vasteland migreer het. “They opened up the continent, and in John Iliffe’s telling words, ‘Africans have been … the frontiersmen who have colonised an especially hostile region of the world on behalf of the entire human race” (355). Met ander woorde, dit was ander groepe, sekerlik insluitende die blankes, wat na bewering gewelddadig (“hostile’) was; nie die swartes wat hulle in Suidelike Afrika gevestig het nie.

    Omdat apartheid in die oë van Laband ‘n euwel was, probeer hy etniese verskille sover moontlik ontken. Byvoorbeeld, die Nguni- (Xhosa- en Zoeloe-) sprekers “have in common the same basic culture” (418). “For centuries the San and the Nguni-speakers lived in a sort of symbiotic relationship” (418). Dit is ‘n ou maar moeilik kontroleerbare aanspraak, omdat dit uit die verre ongedokumenteerde verlede dateer, dat alle mense in Suidelike Afrika toe in rus en vrede saamgeleef het. Hierdie situasie het glo weens die aankoms van die blankes drasties verander.

    Maar selfs Laband kan nie met hierdie geykte meesterverhaal volhou nie. “But the San and the Nguni ways of life were essentially irreconcilable. The pastureland and the fields of the Nguni herders and farmers … impinged ever more intrusively on the traditional hunting-grounds of the San” (422). “The Nguni-speakers … sometimes doing their conscious best to exterminate [the San]” (434). Die opperhoof Rharhabe (1722-1782) “hunted [the San] like wild animals” (662). Daar is dus iets soos (onoorbrugbare) etniese verskille en hulle word ook onderling by nieblanke groepe aangetref; een van die partye hoef nie blank te wees nie.

    “The word ‘Xhosa’ is derived from the Khoikhoi verb stem meaning ‘to destroy’, and the Khoikhoi referred specifically to the amaXhosa as //kosa, ‘angry men’, or ‘the men who do damage’” (540). Die Khoi-Khoin het die Xhosas se gedrag eerstehandse ervaar en hulle nie so vreedsaam gevind soos wat Laband hulle hier bo beskryf het nie. Nie net destyds aan die Kaapse oosgrens nie, maar ook in die vorige eeu en tot op hede ervaar (baie) blankes (minstens sommige van) die Xhosas as bv gewelddadig. Die naam wat aan Nelson Mandela by sy geboorte toegeken is, is Rolihlahla, wat moeilikheid-/molesmaker, skoorsoeker of kwaadstoker beteken, volgens die eerste twee sinne in sy outobiografie. Dit is ongetwyfeld ‘n gepaste naam vir Mandela en hy was ‘n Xhosa. Tussen die Khoi-Khoin en die Xhosas was daar ook etniese verskille. “[The] Khoikhoin … retained their own culture, not adopting the Xhosa practice of circumcision at initiation and continuing to employ the traditional Khoi bow and arrow (weapons never used by the Xhosa)” (641).

    Die Hollandse en Britse koloniale owerhede word as dom uitgebeeld. “A Xhosa paramount chief was … never responsible for every action taken by other chiefs who recognised his tenuous authority, but … this was a limitation never properly grasped by whites with their centralised form of government” (480). “Van Plettenberg had parlayed with lesser chiefs who had no authority to bind other, greater chiefs, let alone the Xhosa paramount. The Dutch never grasped this, and would time and again wax indignant that the supposedly treacherous amaXhosa were incapable of abiding by an agreement” (1478). Laband beweer verder dat die Hollanders nie eens stamme verstaan het nie. “Chiefdoms” was glo “what the Dutch called ‘nations’ … The chiefdoms were under chiefs (whom the Dutch referred to as ‘captains’ or ‘kings’)” (616).

    By nabaat blyk dit dat die Britse owerheid gedoen het wat Laband wil hê deur met die opperhoof, Ngqika, te skakel, “whom the British believed to be the principle Xhosa leader, even though he himself disclaimed any authority over the amaXhosa living west of the Fish River” (1996). “It was [Charles] Somerset’s misplaced belief that Ngqika, as the senior chief of the amaRharhabe, was in a position to assert his power over the other frontier chiefs … Ngqika tried to explain that he did not possess such authority” (2645). Later Andries Stockenström “insisted that Sarhili take personal responsibility as the Xhosa paramount for everything that occurred in emaXhoseni, and that he employ his power to prevent further Xhosa attacks on the Colony. Sarhili understood only too well that his authority over the Ciskei Xhosa chiefs was purely nominal, but he did not argue” (4096).

    Wat Laband eerder behoort in te sien, is dat dit nie die Hollandse en Britse owerhede is wat in hierdie opsig dom was nie. Afgesien daarvan of die blankes met Xhosa-hoofde of -opperhoofde ooreenkomste aangegaan het, het hulle nie (noodwendig) gebonde voel om daarby te hou nie. Soos die Xhosas was die Britte ook onbetroubaar. “Like Hintsa before him, Sandile made the mistake of trusting the honour of a British soldier, which never [!] seemed to apply when dealing with people of colour” (5205). In 1990/94 het die teenoorgestelde waar geblyk te wees. Uitgaande van die veronderstelling dat swartes (en hulle blanke meelopers) vertrou kon word, het die NP-regering met die ANC/SAKP onderhandel. Daarna het FW de Klerk steen en been gekla dat nie by die gees van hulle ooreenkomste gehou word nie.

    Oor die toekenning van plase aan die eerste vryburgers in 1657 skryf Laband: “The problem, of course, was that the land was not the VOC’s to grant in this way” (834). Gedurende die onderhandelinge ná die Khoi-Khoin-Hollandse Oorlog (1659-1660) “the Khoikhoin had pertinently complained, as Van Riebeeck noted in his journal on 4 April 1660, that the Dutch were ‘taking every day … land which had belonged to them from all ages” (907). Dit is die Khoi-Khoin-mite van “altyd hier gewees”, wat vals is. “Van Riebeeck’s uncompromising response was that ‘they had now lost the land as a result of the war and had no alternative but to admit that it was no longer theirs’, and that ‘we intended to keep it’” (913). Daar is ook ‘n tweede oorlog teen die Khoi-Khoin gevoer (1673-1677) (968). Albei kere was die Hollanders verplig om verdedigend op te tree. Daar behoort geen kwessie oor die blankes se eiendomsreg op die verowerde gebiede te wees nie.

    Daarna was daar “the Bushman War – the great Khoisan assault of 1739” (1267). “The raiders were finally beaten back, with massacres and atrocities perpetrated by the Dutch” (1278). Dit was nog ‘n verdedigende oorlog waarin die Hollanders gedwing is, maar Laband beperk sy kritiek tot die gedrag van die blankes. “The Northern War … broke out in 1772” (1294). Weer was dit die Khoi-San wat tot die aanval oorgegaan het. “The Dutch farmers hung on. And they did so by becoming ever more ruthless in their retaliatory commando raids. In the heat of the crisis these raids sometimes took on an explicitly genocidal dimension … During the years 1786 to 1795 the commandos killed 2 480 San alone” (1310).

    Die naaste wat Laband aan ‘n kompliment vir die blankes, nogal die Hollanders, kom, is die volgende, maar let op dat die gewelddadigheid aan die blankes toegeskryf word en nie aan die Khoi-Khoin nie: “The telling point has been made that what was most distinctive about De Kaap was not the violence which … the Dutch directed against the Khoikhoin almost from the outset – and which was typical worldwide of the process of colonial conquest – but the fact that the Dutch preferred if possible to employ the Khoikhoin and acculturate them rather than to exterminate them or to drive them away – as was the dire fate, for example, of the indigenous peoples of the Caribbean, the North American continent and Australia” (1054).

    Oor die vroeë boere wat die Kaapse binneland ingetrek het, skryf Laband: “Although to the casual eye their lifestyle might often appear little different from that of the Khoikhoin, they maintained their belief in the inherent inferiority of the indigenous people” (1154). Hierdie blankes het hulleself beskou as “the representatives of what they believed to be superior Western civilisation that had Christianity – the only true religion in their eyes – at its core, albeit in its exclusively Calvinist form” (1159). In ‘n oomblik van helderheid skryf Laband: “To the Dutch of the time … it was the savagery, licentiousness and godlessness of the heathen blacks [Khoisan] of the Cape that distinguished them from civilised Europeans, rather than their dark pigmentation as such” (1165). Die outeur vind dit nodig om hierdie gesonde insig dadelik met kritiek op te volg: “Their pervasive attitude of racial [not cultural!] superiority, founded on social dominance and scriptural justification, played a crucial role in determining the sheer brutality with which the trekboers of the expanding Cape frontier dealt with the Khoisan already occupying the territory they intended to claim as their own” (1171).

    “If ever there was a gun society, it was that of the Cape under the VOC” (1182). “By the eighteenth century the settlers had developed a sufficiently effective military machine to underpin their expansion, and the belligerent mentality to go with it” (1250). Dit is kenmerkend van polities linksgesindes, soos Laband, dat hulle die veiligheidsmaatreëls wat blankes tref, verdoem en ‘n gebied waar Hollanders/Boere/Afrikaners in beheer is, graag as ‘n militêre of polisiestaat voorstel. Later erken Laband darem: “A wagon laager was a mobile, fortified camp, and together with the commando was to become indispensable for Boer survival on the frontier” (1665). “The moment [commandos] disbanded (no commando could stay in the field indefinitely) the amaXhosa would simply return” (1696). Ná 1806 “for want of a better alternative, the British kept the Boer commando system going, although this militia’s reliability and military effectiveness were questionable” (2324). Later vertel Laband van “commandos … committing every [!] form of excess” (3293).

    Al het die blankes militêr goed in elkeen van die grensoorloë gevaar, dink Laband nie veel van hulle nie. “All in all, British troops proved next to useless against Xhosa guerrilla tactics in the Amathole, and the Boers were hardly any better despite being veterans of frontier warfare” (3614). Die swartes se oorlogsuksesse vind Laband “heartening” (3632). Naas die Xhosas is dit die Khoi-Khoin-pandoers vir wie Laband lof as soldate het. “In this [6th] and next three [7th to 9th] Cape Frontier Wars they would repeatedly demonstrate their worth as light troops who could search out the enemy and operate with pluck and tenacity in the bush fighting which white troops were always to find such ‘bloody and hopeless work’” (3621). Die kommando-stelsel is deur die ANC-regime in paaiemente afgeskaf. Sedertdien ervaar Suid-Afrika ‘n vlaag van bv plaasmoorde. Die Boerekommandos was dus seker nie (altyd) so ondoeltreffend soos Laband voorgee nie.

    Teenstrydig met wat hy hier bo gesê het, skryf Laband later: “The Boer commandos had played a valuable and often essential role in the Sixth Cape Frontier War, yet the British military had treated them with humiliating disdain and failed to compensate them properly for their service. This affront only compounded the bitter sentiment among many burghers in the frontier districts that under British rule they had been progressively marginalised, and that they had been turned into foreigners in their own land where the command of the English language, along with the adoption of English dress and manners, had become the prevailing indicators of civilisation. And, perhaps most of all, they deeply resented that they had been put legally on an equal footing with their servants and Christian converts of colour. It was this social levelling under the British administration they took deep exception to, quite as much as the affront to established racial hierarchy it entailed” (3724). Sedert 1994 is hierdie proses voltrek met die blankes, veral die Afrikaners, wat laer in die rassehiërargie as die swartes geag word. Die ANC-regime se hiërargie is: swartes, bruines, Asiate, blankes.

    Destyds, veral in 1836-1838, is daar met die Groot Trek op die benarde situasie gereageer, dus met ‘n “mass migration of burghers out of the Colony, a popular movement that was nothing less than a peaceful rebellion against British rule” (3734). In die 20ste eeu het die swartes op hulle beurt in opstand teen die blanke politieke owerheid gekom, maar op ‘n hoogs gewelddadige en destruktiewe manier. Een van die redes vir die Groot Trek, volgens Laband, was dat die Boere vrot boere was. “If burghers had been prepared to farm more intensively and efficiently, all might nevertheless have been well, but they were wedded to their traditional subsistence farming, and this way of life depended on continuing expansion rather than on better usage of the land” (3745).

    ‘n Ander rede vir die Groot Trek was die gebrek aan sekuriteit. Die Britse owerheid het besluit op die sluiting van ooreenkonste met die swartes pleks van militêre optrede. “In future, the onus would be on farmers to prevent theft by guarding their herds properly, and they could only reclaim stolen beasts taken over the border through peaceful, regulated negotiations with appointed Xhosa councillors” (3785). Hier het ons die voorloper van FW de Klerk se grondwetlike onderhandelinge en een van die uitkomste daarvan, naamlik dat die blankes, insluitende die boere op plase, grootliks self vir hulle veiligheid en oorlewing verantwoordelik is.

    Naas die bedreiging van hulle lewens en besittings is die blanke inwoners in die grensgebied voortdurend deur die Xhosas met bedelary gekonfronteer. Laband praat bedelary goed, maar sien darem in dat dit die vorm van afpersing kan aanneem. Maar ook in hierdie opsig word die Boere as dom of oningelig voorgestel. “They did not understand that it was Xhosa custom for a poor man to ask for food and for the more prosperous man to supply it as an insurance, so to speak, against the day when he in turn might be short of sustenance and have to beg. What made this misunderstood custom particularly alarming for the settlers, thinly scattered as they were on their isolated farms, was that it was often accompanied by a degree of menace, so that begging effectively morphed into exacting tribute” (1437). Bedelary en afpersing vir beskermingsgeld (“protection money”) is in die nuwe Suid-Afrika steeds onaptytlike werklikhede.

    Die blankes was voorstanders van rassesegregasie terwyl die swartes, volgens Laband, rasse-integrasie verkies het. As christene het die blankes hulle as kultureel meerderwaardig in vergelyking met die Khoi-San en die Xhosas beskou. “Consequently, there was no place for the amaXhosa in the Dutch farmers’ social lives, kinship netwerk or political structures … They were to be excluded, rather than integrated. In contrast, Xhosa society … was traditionally open and it was the norm to incorporate others” (1442). Dit is maar net nog ‘n opsig waarin Laband, ingevolge sy waardes, die swartes as beter as die blankes beskou. Laband borduur voort: “Chiefs expected to be treated as equals by their colonial counterparts, but colonists were increasingly adopting the racist line that whites were superior to all blacks” (3304). Maar Laband is nie konsekwent met sy uitbeelding van die Xhosas as integrasioniste of assimilasioniste nie. “The amaXhosa themselves were proving belligerently resistant to [George Grey’s] assimilationist policies” (4932).

    “The late-eighteenth-century amaXhosa … were not notably warlike and nowadays do not share the amaZulu’s ferocious warrior reputation. Nevertheless, theirs was also an indubitably honour culture, the difference being that a man’s high reputation or even fame could be gained through cultivating the domestic virtues of the homestead as a complement to his military heroism. Men of rank in particular prided themselves on their gentlemanlike behaviour, on their unruffled grace and courtesy, and on the sagacity of their counsel” (1488). As dit van die Xhosas afgehang het, sou die blankes, volgens Laband, nie toe en seker ook nie sedertdien probleme met die oorlogsugtigheid van swartes gehad het nie en as gentlemen sou hulle hulle seker ook nie aan bv korrupsie skuldig gemaak het nie. “There was usually an attempt to smooth things over through diplomatic missions before committing to hostilities” (1503). Tog was daar nege Kaapse grensoorloë. Vir die eerste vyf pak Laband die inisiatief en dus skuld op die blankes. “The Sixth Cape Frontier War of 1834-1835 … was exceptional in that it was the first time the amaXhosa had ever deliberately initiated major hostilities” (3381).

    Die doel van die Xhosas se aanvalle op blanke boere was glo nie primêr om vee te steel nie – deesdae die herverdeling van rykdom genoem. “Cattle rustling was less the object of Xhosa warfare … for by depriving the enemy of their accumulated wealth and means of livelihood, they were striking him a crippling blow” (1550). Die Boere word as die teenoorgestelde van die Xhosa-gentlemen uitgebeeld: “Although the Boers knew themselves to be vulnerable and lived in fear of attack by roaming bands of young, aggressive Xhosa men, they proved incapable of modifying their own arrogant, insulting behaviour. They continued to show absolutely no respect for Xhosa chiefs and instead deliberately humiliated them in a variety of ways. They abused the amaXhosa physically, abducted their children, and forced them at gunpoint to barter cattle for goods they did not want” (1649).

    Selfs die steelsug van swartes word goedgepraat. ‘n Hoofman, Bhotomane, word soos volg aangehaal: “After having taken our country from us without even a show of justice, and shut us up to starvation, you threaten us with destruction for the thefts of those you left no choice but to steal or die of famine” (3348). “Chiefs exerted themselves to stop their adherents from further, inflamatory thefts, although the colonial farmers’ cattle were so loosely guarded that the temptation was irresistable” (3298). Dit herinner aan die soort verwyte wat blankes deesdae moet aanhoor: Hoe kon jy so nalatig wees om nie jou huis beter te beveilig nie? Of: Hoe kon jy iets duidelik sigbaar in jou motor los? Die skuld vir diefstal word van die misdadiger na die slagoffer verplaas.

    Kan die vlaag korrupsie en diefstal wat die land sedert 1994 teister naastenby toegeskryf word aan gedwonge steelsug weens ‘n situasie wat deur die blankes geskep is, of dit eerder die uiting van immoraliteit? Laband verwys na Xhosas “driven beyond the limits of their tolerance … calling loudly for vengeance, against the perfidious whites” (3354). Kortom, in die destydse oosgrenskonteks: die Boere is slegte en die Xhosas goeie mense. “Xhosa ‘atrocities’ can in large measure – although not always – be explained in terms of their culture and religion and should not be seen as an expression of merciless barbarism” (4835).

    Die gedrag van die Boere tydens die eerste Britse bewind (1795-1803) word soos volg beskryf: “The frontier farmers were a rough, lawless lot, harsh to their Khoikhoi labourers, and grown accustomed to treating magistrates set in authority over them by a distant Cape Town with resentment and contempt” (2021). By geleentheid was daar glo “some 200 perennially disruptive farmers” (2048). Die Britte het pandoere teen die Boere ingespan. “These Khoikhoi troops were never other than an affront to the bigoted racial order of the frontier, and as such never ceased to be resented and distrusted by the Boers” (2053). Die Boere het op hulle beurt soms in militêre operasies van die hulp van nieblankes gebruik gemaak. “It is worth noting how, when occasion required, these frontiersmen were willing to put aside their racial prejudices and ally themselves with Africans” (2037).

    Ná die eerste Britse oorname in 1795 is James Henry Craig spoedig in beheer van die Kaap geplaas. Hy was ‘n vroeë voorloper van Laband se politiek. Craig word beskryf as “a vigorous, humane and scrupulously honest administrator” (1941). Toe sommige Boere in 1796 om meer ammunisie vra en hulle hulle anderkant die Visriviergrens wou vestig, “Craig responded with asperity and considerable justice, demonstrating an imaginative liberalism usually absent in military administrators of the time” (1979). Craig het die Boere soos volg geantwoord: “With what face can you ask me to allow you to occupy lands which belong to other people? What right can I have to give you the property of others? … Reflect for a moment on what would be your own sensations were you to hear that I was even debating on a proposal to turn you out of your farms, and to give them to others” (1984). Maar dit is presies wat die ANC-regime eeue later besig is om te doen en daarby sonder vergoeding aan die blanke eienaars.

    John Cradock het in 1811 die Britse goewerneur van die Kaapkolonie geword. Hy het John Graham in beheer van regeringsbedrywighede aan die oosgrens geplaas. Daar het Graham uitvoering aan Cradock se “brutal policy” (2428) van “unprecedented inhumanity” (2433) gegee, wat in die woorde van Cradock as doel gehad het “‘to impress on the minds of these savages [Xhosas] a proper degree of terror and respect’ and to deter them, once they had been expelled from the Zuurveld, from so much as even contemplating a return” (2428). Die Britte het ‘n strategie van verskoeide aarde (“scorched-earth”) gevolg. “Adhering to Graham’s orders to take no male prisoners, his troops killed all those they encountered out of hand, profoundly shocking the amaXhosa, whose practice this had never [!] been. In addition, the troops seized several hundred women and children, and it seems they were subsequently put to forced labour on the frontier farms” (2476). “The amaXhosa were traumatised by the unprecedented ferocity of the British offensive, by their systematic destructiveness and by their sheer, incomprehensible mercilessness” (2487).

    “The Fourth Cape Frontier War is significant for delineating the stark ‘otherness’ of Africans and Europeans. During its course we find Cradock, Graham and [Jacob] Cuyler [“the obdurate landdrost of Uitenhage” – 2362] regularly referring to the amaXhosa in degrading terms as ‘barbarians’ and ‘savages’, something British officials had not previously been in the habit of doing. A critical line had been crossed in frontier relations which would become increasingly bitter, derogatory and irreconcilable over the years to come” (2500). In 1812 is Graham vereer deur sy hoofkwartier aan die oosgrens Graham’s Town te noem, “the man ‘through whose spirited exertions the kaffir hordes have been driven from this valuable district’” (2515).

    Graham’s Town se naam is onlangs deur ANC-kornuite na Makhanda verander. Hoe gemeen hierdie skuif was, blyk uit die volgende. Makhanda, of Nxele, which means ‘the Left-Handed’, was … inspired by a sense of awakening black identity and prophesied that the amaXhosa would drive out the white man … He preached of a supreme being, Mdalidiphu, the god of the black people, who was superior to Thixo, the missionaries’ god.” (2725). “As Mdalidiphu’s son and his agent on earth, Nxele declared that he would drive the whites back into the sea from which they had come … encouraging his followers to make love so that the blacks would multiply and fill the earth. Distorting the Christian teaching of the Resurrection, he promised that he would bring back to life all those blacks who had died, along with their cattle” (2731). “The ensuing Fifth Cape Frontier War [1819-1820] was known to the amaXhosa as Makhanda’s War” (2786). Nxele “was sentenced to life imprisonment on Robben Island … In 1820 he and some fellow prisoners seized a boat … and attempted to escape to the mainland. Close to the shore the boat overtuned in the surf and Nxele was drowned. For generations many amaXhosa believed that Nxele would come back to them to resume his crusade against white oppression” (2852).

    Wat duidelik is, is dat die dorp wat eens as Grahamstown bekend gestaan het, hernoem is na ‘n opperste anti-blanke element. Dit spreek boekdele vir die gebrek aan erns waarmee die ANC-regime versoening benader. Ná die toekenning in 1812 van die naam Graham’s Town is ‘n ander dorp in die Oos-Kaap in 1814 na John Cradock vernoem (2516). Hoe lank nog sal hierdie dorpsnaam deur die anti-blanke ANC-regime geduld word? Makhanda se dwase profesieë het later aanklank by ‘n 15-jarige Xhosa-meisie, Nongqawuse, gevind wat verskeie Xhosa-stamme sover gekry het om hulle vee en oeste te vernietig. “On that day two suns would rise and a great, cleansing wind would blow the whites into the sea” (4981). Die gevolg was groot hongersnood en baie dooies, dalk 50 000 (5004), onder die Xhosas in 1856/7.

    Wat opval, as veralgemeen word, is dat hoe langer die Britse bewind met die Xhosas te make gehad het, dus hulle eerstehands leer ken het, hoe nader het hulle politiek aan dié van die (meeste) Boere gekom. Harry Smith, wat by die Sesde Kaapse Grensoorlog (1834-1835) betrokke was, “roundly blamed the amaXhosa for starting the war and, as he stated in a letter to his sister on 7 May 1835, he wrote off ‘the whole race’ as ‘a perfidious set … possessing nothing but a love of mischief, rapine, and injustice’. Conveniently blind to his own perfidy” (3493). Wat die Kaapse goewerneur, Benjamin D’Urban (1834-1838), beoog het was “to provide for the future security of the Colony … by removing these treacherous and irreclaimable savages to a safer distance” (3511).

    “The recent war [6th] had further embittered relations between blacks and whites, and widened the ideological gap between racist settlers on the one side, and the missionaries and the growing number of influential people in Britain who espoused the increasingly humanitarian sentiment of the age” (3676). “In the United Kingdom there was a swell of humanitarian and evangelical unease concerning relations with indigenous people” (3681). “[They] advocated greater rights for aboriginal peoples” (3685). Andries Stockenström, “lieutenant-governor of the Eastern Cape … blamed the continuing frontier violence on the provocative and unjust reprisal system, and on settler determination to seize more Xhosa land” (3701).

    Die negende grensoorlog (1877-1878) het geblyk die laaste een in die Oos-Kaap te wees. “Africans had therefore to be left in no doubt that they were conquered, and that the whites were now the unassailable masters of the land. This meant ensuring that colonial forces defending the Cape would be exclusively white, and that there would be no place in future for African levies” (5519). Die Britte het nie by hierdie voorneme gehou nie en op uitgebreide skaal van die hulp van nieblankes in bv die Anglo-Boereoorlog gebruik gemaak. Die blankes het ook nie geblyk “unassailable masters of the land” te wees nie. Skaars ‘n eeu later het FW de Klerk verraderlik en mandaatloos voor swart mag geswig.

    Die nuwe Suid-Afrika het, ten minste teoreties, ‘n rekord getal van elf amptelike tale. Deesdae word sewe konings erken (5643). ‘n Land met so baie amptelike tale en konings is enersyds tot administratiewe en andersyds tot finansiële mislukking gedoem. So ‘n land het ‘n bevolking maar kan onmoontlik ‘n nasie met ‘n afdoende mate van gemeenskaplikheid wees. “The kings all receive government stipends and also collect allowances and other benefits … Over 6 000 African traditional leaders in South Africa below the rank of king are also the recipients of state stipends and allowances. Many of them play a constitutional role in the Houses of Traditional Leaders. There are seven Provincial Houses of Traditional Leaders” (5650). “[In] 2019 the government also recognised the role of Khoisan traditional leaders, set up their traditional councils and added them to the National House of Traditional Leaders, now renamed the National House of Traditional and Khoi-San Leaders” (5656). Daar is geen sprake dat daar vir die blankes iets soortgelyks gegun sal word nie. Die nieblankes “are conscious of an idealised connection to their warrior heritage, of their people’s history of courageous resistance to colonial conquest” (5668).

    In 1814 is ingevolge ‘n Anglo-Nederlandse ooreenkoms besluit dat die Britse besetting van die Kaap permanent sou wees (2573). In 1815 is hierdie ooreenkoms tydens die Kongres van Wene bekragtig (2579). Charles Somerset het in 1814 diens as goewerneur aan die Kaap aanvaar. “With British rule came the assertion of English cultural supremacy at the Cape, whether it be its language, emblems, dress, architecture, food or social conventions. Somerset was more than happy to do his best to ‘civilise’ the Colony, but found the Dutch-speaking colonists determined to preserve their own language and cultural distinctiveness … The further from the urban centres of the Western Cape, the less the Boers of the countryside were ready to accept or adopt the new British ways” (2579). “English became the language of government offices in 1824, and the sole language of the courts in 1828” (3006). Sedert 1994 is hierdie Engelseentaligheid weer met ons weens die ANC-regime se voorkeur vir hierdie koloniale taal en die versuim van die NP-onderhandelaars om die status van Afrikaans grondwetlik te verskans.

    Vrae wat gestel kan word, is: Verset Afrikaners hulle deesdae steeds in dieselfde mate teen verengelsing? Bevorder Afrikaners steeds in woord en daad hulle kulturele andersoortigheid, bv hulle moedertaal Afrikaans? Ná 1814 het die nieblankes hulle dislojaliteit teenoor die Afrikaners en hulle pro-Engelsgesindheid gedemonstreer deur Afrikaans al hoe meer met Engelse woorde te besoedel. Die resultaat is die hedendaagse mengel- en tussentaal Kaaps wat weens ‘n gebrek aan gesonde insig deur getransformeerde Afrikaansinstansies soos die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV), Afrikaanse Taalraad (ATR) en Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) bevorder word, op die wesenlike gevaar af dat algemeen-beskaafde Afrikaans, oftewel Standaardafrikaans, vernietig kan word.

    “In the Constitution Eighteenth Amendment Bill of 2019, accelerated land reform in South Africa is justified as addressing ‘the historic wrongs caused by the arbitrary dispossession of land’. No fair-minded person could object to this goal” [!] (5668). In ‘n oomblik van heldersiendheid vervolg Laband: “However, land reform is not the same as the state’s comprehensive confiscation of all privately owned land as has been carried through by Marxist regimes … ‘The amount of compensation payable may be nil’” (5673). “As President Cyril Ramaphosa has declared, the government wants to ‘make sure that our people [that is, Africans]* have equitable access to land and security of tenure’” (5678).

    [* Dit is Laband se invoeging. Selfs hy besef dat wanneer die ANC-regime na “our people” verwys, swartes bedoel word.]

    Die grond waaroor die tradisionele leiers beheer uitoefen sal klaarblyklik nie onteien word nie. Dit is die blankes se besittings wat sonder vergoeding onteien gaan word. “[The traditional leaders] still hold communal land in trust, and because that is the foundation of their continuing sway over the rural population, they actively resent any meddling with the status quo on ‘tribal land’” (5678). “If expropriation without compensation is over-vigorously applied to secure the short-term political advantage of the ruling party, and a new category of dispossessed, resentful people is created, then a deep historic wrong will have been addressed only by perpetrating a fresh one” (5690). Met sy boek het Laband tot hierdie nuwe vergryp bygedra.

  • Leon Lemmer: Jackie Grobler oor Suid-Afrikaanse gedenkplekke

    Leon Lemmer: Jackie Grobler oor Suid-Afrikaanse gedenkplekke

    Jackie Grobler was ‘n dosent in geskiedenis aan die Universiteit Pretoria. Hy het verlede jaar afgetree. In Mei is die volgende boek van hom gepubliseer: Oor berge en dale: Op reis met ‘n monumentjagter (Johannesburg: Jonathan Ball, 2017, 286p, R230; Amazon Kindle $14,51). In die voorwoord verduidelik Grobler dat die boek oor meer as monumente handel. Dit is “in die eerste plek verhale oor die reise wat ek oor die jare onderneem het om gedenkplekke oor die lengte en breedte van Suid-Afrika op te spoor. Die gedenkplekke sluit nie net monumente in nie, maar ook standbeelde, woonhuise, historiese geboue en terreine, slagvelde, begraafplase en grafte. Die boek verstrek inligting oor waar hierdie herinneringsplekke gevind kan word, oor die stuk geskiedenis waaraan dit uitdrukking gee en oor die mense wat daarby betrokke was” (p vii). “Vir ‘n monumentjagter het ‘n ou begraafplaas net soveel aantrekkingskrag soos ‘n goeie slaghuis vir ‘n gretige braaier” (73).

    Ek het dit aanvanklik eienaardig gevind dat Jonathan Ball, ‘n Naspers/Media24-uitgewery, hierdie Afrikaanse boek gepubliseer het. Ek het gedink die boek handel oor die geskiedenis en leefwêreld van Afrikaners. Ek het spoedig agtergekom dat die outeur oorloop van politieke byderwetsheid. Byvoorbeeld, kolonisering was glo baie sleg vir die inheemses: “Aan die Kaap het die koloniste spoedig die Khoi-Khoi[n] en later ook die San begin onderwerp. Hulle het uiteindelik feitlik alles wat dié plaaslike groepe gehad het by hulle afgeneem – die gebiede waar hulle gevestig was, hulle wei- en jagvelde, hulle lewende hawe en hulle onafhanklike leefwyse” (237). Moes Suid-Afrika dan maar eerder wei- en jagveld gebly het?

    Grobler noem die Slagtersnekrebelle van 1815 “betreklik agterlike Oosgrensboere” (212), maar dit is baie duidelik dat hy nie na enige swarte as agterlik sal verwys nie. Heelwat ruimte word afgestaan aan die gedenkplekke van swartes. Grobler reken “dat ‘n mens jou aangeleerde vooroordele in jou sak moet steek” (96). “My oorheersende indrukke was dat ek nog maar bitter onkundig oor die lot en belewenisse van baie van my [nie-wit] landgenote is en dat monumente en gedenkplekke baie meer verhale te vertelle het as wat ‘n mens aldag verwag” (95). By Groot Marico word daar tans ‘n monument ten bedrae van R1,7 miljoen ter ere van Jacob Zuma en 45 MK-rekrute opgerig. Dit is by die plek waar hulle in 1963 gevange geneem is (Rapport, 11 Junie, p 6). Dit sal nog ‘n plek bied waar jy van jou vooroordele ontslae kan raak. Dit is mos sulke kamerade wat ons duur gekoopte huidige vryheid moontlik gemaak het.

    Grobler wil meer gedenkplekke vir nie-wittes (eerder as vir blankes) hê. Daar word seker van die veronderstelling uitgegaan dat nie-wittes ook in hierdie opsig deur die blankes “agtergestel” is. “Aan die Kaap tussen 1652 tot 1830 … [hou] die meerderheid gedenktekens met die koloniste verband … Daar is ongetwyfeld [?] ‘n groot en dringende behoefte om monumente en ander gedenktekens op te rig wat veral die San, die Khoi-Khoi[n] en die Xhosas in herinnering sal roep, maar dan op ‘n histories korrekte en objektiewe wyse” (245); dus anders as die ANC se (doelbewuste) vervalsing van die geskiedenis, soos hier onder blyk.

    ‘n Teleurstelling was dat daar in die boek net 75 swart-en-wit foto’s is van die meer as 400 gedenkplekke wat aan die orde gestel word. Ek het die duurder gedrukte uitgawe gekoop juis omdat die foto’s daarin waarskynlik duideliker as in die e-weergawe is. ‘n Beskrywing soos die volgende gee geen werklike beeld van ‘n monument in die omgewing van Sidbury in die Oos-Kaap nie: “Daar staan een van die verbasendste monumente wat ons al ooit besoek het. Dit bestaan uit ‘n hol aardbol van beton, sowat 4 m in deursnee, met die vastelande van die wêreld in reliëf daarop uitgebeeld. ‘n Span osse trek ‘n Voortrekkerwa horisontaal oor Suider-Afrika” (210). In so ‘n geval is ‘n foto noodsaaklik maar dit ontbreek.

    Grobler se reisbeskrywings maak ‘n mens bewus van die transformasie wat Suid-Afrika sedert 1994 beleef het. Plek- en ander name is verander. Byvoorbeeld, die Voortrekkermuseum in Pietermaritzburg is deesdae die Msunduzi-museum (11). Dit skrei ten hemele. Talle Afrikanermonumente is vernietig of na hopelik veiliger maar minder toeganklike plekke verskuif. “Dit bly ‘n hartseer saak dat misdaad, wat in hedendaagse tye dikwels onder die dekmantel van politieke aktivisme tot uiting kom, so ‘n verwoestende uitwerking op herdenking in Suid-Afrika het” (251). In my familie is van begrawing na verassing oorgegaan. Ten spyte van die “heidense” konnotasie van verassing, word dit verkies bo potensiële grafskending en begraafplaasverwaarlosing. Alle monumente, standbeelde, grafte en soortgelyke konkrete herinneringsobjekte loop deesdae die wesenlike gevaar om gevandaliseer te word. Metaal het geldwaarde en moet liefs glad nie in hierdie objekte gebruik word nie. By geleentheid gee Grobler die volgende raad: “‘n Mens kan maar net hoop dat hars-replikas van die verwyderde items spoedig aangebring sal word om die oorspronklikes te vervang” (161). Die (uiterste) verwaarlosing van gedenkplekke kom algemeen voor. Omdat verval algemeen in die nuwe Suid-Afrika aangetref word, ly gedenkplekke noodwendig ook daaronder.

    Grobler is (skynbaar) oorverlig. “Vryheidsvegters het my nog my hele lewe gefassineer … die burgerregtestryder Martin Luther King van Amerika het nog altyd onder my helde getel” (27). “As daar ooit iemand was wat die Nobelprys vir vrede verdien het, was dit [Albert] Luthuli [1898-1967]. Hy het as president-generaal van die ANC geweier om in te stem tot ‘n gewapende stryd” (31). Wat Grobler nie sê nie, is dat Luthuli oogluikend en stilswyend geweldenaars soos Nelson Mandela toegelaat het om in hulle boosheid te volhard.

    Die volgende woorde van Mandela het “nogmaals” Grobler se “bewondering gewen”: “Ek het van jongs af Boere soos Krisjan de Wet en Danie Theron as rolmodelle beskou en doen dit nog steeds” (60). Mandela het volgens eie erkenning De Wet se relaas van die Anglo-Boere-oorlog gelees met die oog op toepassing in die ANC se guerrillastryd teen die blanke bewind. Mandela het Deneys Reitz se boek, Commando (1929), om dieselfde rede misbruik (Nelson Mandela, Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 326). Anders as Grobler bewonder ek nie diegene wat die blanke politieke bewind gewelddadig omver wou werp nie. Grobler gee ‘n heeltemal ander vertolking aan die genoemde uitlating van Mandela, wat hom “hoendervleis” van genoegdoening gegee het. Mandela het glo “erkenning aan die vryheidstryd van my voorvaders gegee” (60). Myns insiens is dit ‘n misbruik deur Mandela van die Afrikaner se geskiedenis terwyl Grobler in sy reaksie na ‘n strooihalm gryp.

    Grobler verwys na die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl wat in 1975 ingewy is. Hy is krities oor die volgende “nasionalistiese vereiste” waaraan die monument volgens die oprigtingskomitee moes voldoen: “Dit moet die wonder van ons kulturele en staatkundige opbloei versinnebeeld” (248). Ek kan geen fout hiermee vind nie. Maar Gobler borduur voort: “Dit is dus te verstane dat daar destyds kritiek was teen die Taalmonument en alles [!] wat dit simboliseer het” (249). “In die lig van die aanslag op die gebruik van Afrikaans as taal in die staatsdiens, in die onderwys en op tersiêre vlak en ook in die besigheidswêreld wonder ‘n mens soms of al hierdie taalmonumente in die toekoms nie bloot net grafstene vir Afrikaans gaan wees nie” (253).

    Soms slaan reste van die Boer in Grobler darem deur. Die destydse trekke die binneland in “getuig … van die onstuitbare ondernemingsgees wat skynbaar eie was aan talle van die vroeë Afrikanerpioniers. Die deursettingsvermoë wat hulle openbaar het, grens aan die ongelooflike” (43). Oor die Retief-beeld in die Laerskool Piet Retief in Sidwell, Port Elizabeth, skryf Grobler: “Dit was ‘n weerspieëling van die agting waarmee vroeëre geslagte Afrikaners aan hulle leiers van weleer teruggedink het” (211). Hy herinner ons daaraan dat “toe Van Riebeeck-dag (6 April) nog ‘n openbare vakansiedag was, is daar jaarliks kransleggingseremonies by die beelde [van Jan en Maria van Riebeeck] gehou. Met die simboliese Ossewatrek van Kaapstad na [die hoeksteenlegging van] dieVoortrekkermonument in Pretoria in 1938 het die eerste wa ook vanaf Van Riebeeck se standbeeld vertrek” (231). As daar deesdae soms ‘n kranslegging by hierdie standbeelde is, is dit danksy private inisiatief. Die hoofstroom Afrikaanse koerante swyg oor Van Riebeeck-dag. Die Universiteit Stellenbosch, eens ‘n Afrikaanse universiteit, vier jaarliks Afrikadag en Mandela-dag; nooit Van Riebeeck-dag en Afrikaansdag (14 Augustus, die dag waarop die Genootskap van Regte Afrikaners in 1875 in die Paarl gestig is) nie.

    Baie van die monumente en soortgelyke objekte wat blankes vereer, is in hulle geheel of deels deur private fondsinsameling gefinansier. Dit is ongelooflik hoe baie monumente, ens, sedert 1994 ter ere van swartes opgerig is en waarskynlik heeltemal of grootliks met staatsgeld betaal is. In hierdie opsig, soos met naamsveranderings, is die ANC-regering in ‘n ander liga as sy gebruiklike ondoeltreffendheid. Daardie kenmerkende ondoeltreffendheid kom eers by die onderhoud van sulke plekke na vore. Duidelike aanwysings na sulke plekke word deur die owerheid aangebring terwyl die herinneringsplekke van blankes in baie gevalle moeilik opspoorbaar is omdat aanwysings ontbreek; dikwels omdat daardie aanwysings gevandaliseer is. Wanneer Grobler by ‘n herinneringsplek uitkom, is die kurator of opsigter soms funksioneel, bv goed ongelig, en ander kere niks werd nie of heeltemal afwesig. Polities byderwets spesifiseer die outeur nooit die ras of etnisiteit van hierdie beamptes nie. Die lesers is daarop aangewese om hulle eie afleidings te maak.

    Swart “krygerkonings” word “die laaste paar jare veral deur die provinsiale regering van Limpopo gehuldig” (45). In sommige gevalle is dit pogings tot miteskepping. Byvoorbeeld, Mokopane was nooit ‘n koning nie (48). In Pretoria is ‘n standbeeld vir Tshwane opgerig. Tereg verwys Grobler na hom as ‘n “mitologiese hoofman” (66). Die ANC wil hê dat selfs die naam Pretoria na Tshwane verander moet word. Die hele gedoente oor Tshwane is ‘n “poging om geskiedenis te skep waar daar niks is nie” (66).

    Die Oos-Kaap wat berug is weens die provinsiale ANC-regering se onvermoë om diens te lewer, blink uit met die oprigting van monumente wat swartes vereer. “Struggle-gedenktekens sluit na my mening nie net monumente oor swart mense se stryd teen apartheid in die 20ste eeu in nie, maar ook die stryd teen kolonialisme wat dit voorafgegaan het. Om ‘n magdom sulke gedenkplekke te vind, hoef ‘n mens net die Oos-Kaap te deurkruis” (186). “As ons twee dinge tydens ons reise deur die Oos-Kaap geleer het, dan is dit dat die apartheidsregering se hardhandige onderdrukking van swart mense se stryd om vryheid en gelykheid verskeie martelaars geskep het en ook dat die struggle deeglik verteenwoordig word deur gedenktekens in die provinsie” (197).

    In uitsonderlike gevalle is Afrikaners herbegrawe (bv p 75), maar dit het meesal nie op staatskoste geskied nie. Paul Kruger se oorskot is uit Europa na Suid-Afrika gebring sodat hy in Pretoria begrawe kon word. Maar dit is ‘n hoogs uitsonderlike geval. Die Afrikaners wat as krygsgevangenes van die Anglo-Boere-oorlog in Indië, Ceylon, St Helena en Bermuda gesterf het se oorskot is nie na Suid-Afrika teruggebring nie. Die ANC, daarenteen, herbegrawe graag teen groot owerheidskoste sy kamerade wat in Suid-Afrika en elders gesterf het en rig graag buitensporig groot en duur monumente en grafstene vir hulle op.

    Hierdie rojale behandeling word selfs na nie-kamerade soos Saartjie Baartman (1790-1815) uitgebrei, waar die hoofoorwegings skynbaar is dat hulle nie-wit moet wees en dat sulke skuiwe propagandawaarde ten koste van blankes moet hê. Baartman “is uiteindelik met groot vertoon onder die verengelste naam Sarah Bartman buite Hankey in die Oos-Kaap begrawe” (239). Verder dien sulke gedenktekens dikwels as advertensies vir die ANC deurdat ANC-kentekens prominent daarop aangebring word (92, 93, 196). “Dit is sprekend van die huidige regering se geneigdheid om die ANC se rol in die struggle te beklemtoon ten koste van die aansienlike bydrae van organisasies soos die [Pan African Congress] PAC en die United Democratic Front (UDF)” (196).

    ‘n Eeu na Baartman het die skip Mendi in 1917 gesink met sowat 600 swart werkers wat in die Eerste Wêreldoorlog diens sou doen. Die ANC-regering sal myns insiens nie ‘n vinger verroer om blankes wat aan die twee wêreldoorloë deelgeneem het, te vereer nie, maar vir die Mendi-slagoffers is ‘n monument in Soweto opgerig. “Die monument is in 1995 deur president Nelson Mandela en Brittanje se koningin Elizabeth onthul” (104). Elizabeth het nie van die geleentheid gebruik gemaak om verskoning vir bv die konsentrasiekampslagoffers van die Anglo-Boere-oorlog te vra nie. Die ironie is “dat daar in Atteridgeville in Pretoria ook ‘n Mendi-gedenkteken staan, wat lank voor die een in Soweto opgerig is” (105).

    Op 21 Maart 1960 het paswetbetogers polisiebeamptes se veiligheid bedreig en is 69 van hulle by Sharpeville doodgeskiet. Dit het gebeur nadat 9 polisiemanne op 23 Januarie 1960 in Cato Manor deur swartes vermoor is. Sharpeville was eintlik ‘n PAC-inisiatief maar daar is so ‘n groot bohaai oor die polisie se selfverdedigingsaksie plaaslik en in die buiteland opgeskop dat die ANC nie die kans laat verbygaan het om hierdie gebeurtenis vir eie gewin te kaap nie. Ten einde die maksimum aanstoot aan blankes te gee, terwyl hy voorgee het dat hy versoening bevorder, het Mandela die 1996-grondwet te midde van groot publisiteit by Sharpeville onderteken (98).

    Die Soweto-onluste van 1976 was eintlik ‘n uitvloeisel van Steve Biko se swartbewussynsbeweging maar dit is vir propagandadoeleindes deur die ANC gekaap. In die Avalon-begraafplaas in Soweto is daar die Never Never Again-monument (105). Die frase “never never again” verwys na die bekende Joodse versugting oor die Holocaust. Apartheid word dus sonder meer en dikwels, maar uiters valslik, met die berugte anti-semitisme van die Nazi’s geassosieer. In Soweto is daar ook die Hector Peterson-gedenkteken en -museum (101). Peterson, die Jeugdagheld (16 Junie), was ‘n prestasielose skoolkind wat stokkiesgedraai en op hierdie eienaardige manier wêreldbekend geword het.

    In ander opsigte munt die ANC ook uit in valsheid, bv die vervalsing van die geskiedenis. In Kliptown, waar die Vryheidsmanifes in 1955 aanvaar is, is daar deesdae die Walter Sisulu Square of Dedication. By herinneringsplekke erken die ANC die koloniale taal Engels en soms ‘n swart taal maar selde Afrikaans. In die geval van Kliptown is die eintlike punt dat die ANC “niks met die opstel van die manifes te doene gehad het nie en ook nie by die aanvaarding van die Vryheidsmanifes teenwoordig was nie” (101). Maar daardie manifes het ANC-evangelie geword.

    Boipatong is naby Sharpeville. Drie maande na die referendum op 17 Maart 1992 het Inkatha-ondersteuners op 17 Junie weerwraak teen ANC-ondersteuners geneem. Daar was 45 ongevalle. Die ANC het hierdie insident misbruik deur deelname aan die Kodesa-onderhandelings op te skort (98-99). Die geslepe ANC het dit gedoen ten einde ‘n sterker morele posisie in die onderhandelings te verkry, maar Grobler noem dit nie. Boipatong was dié keerpunt in Suid-Afrika se geskiedenis. As gevolg van die valse beskuldigings van die ANC was die Nasionale Party se onderhandelaars daarna op die agtervoet en het hulle een na die ander toegewing aan die ANC gemaak. Die direkte gevolg hiervan is die bedenklike grondwetlike bedeling wat swart meerderheidsregering behels en waarmee ons sedert 1994 opgesaal sit. Hierdie ANC-valsheid is onder die leiding van Mandela gepleeg. Ek haal in die volgende drie paragrawe inligting uit drie verskillende bronne oor hierdie gebeure aan wat boekdele oor die immoraliteit van die ANC-leiers, insluitende Mandela, spreek terwyl hulle in werklikheid graag voorgee dat hulle die hoë morele grond beklee.

    “Although the ANC accused both De Klerk and Buthelezi of having double agendas in that they were negotiating but also stoking violence, this was true not of them but of the ANC itself” (John Kane-Berman, Between two fires: Holding the liberal centre in South African politics, Johannesburg: Jonathan Ball, 2017, 338p, R275; Amazon Kindle $13,67, 4637). “The strategy was born of the ANC’s frustration at its inability to get its way in Codesa, where it found itself in a minority on several key issues related to limitations on power” (4646). Na die Boipatong-slagting “the ANC had put out a statement to the effect that the attackers were ferried into Boipatong and its neighbouring Joe Slovo shack settlement by police Casspirs, that the police had participated in the attack, and that army vehicles had also been used” (4657). “After walking out of Codesa using the government’s alleged involvement in the Boipatong massacre as a pretext, the ANC was able to turn the multiparty talks into an essentially bilateral affair after concluding a ‘record of understanding’ with the government a few months later in September 1992. This meant that the multiparty talks were reduced to a rubber stamp. One key consequence was that the new constitution provided for a centralised system of government, despite the fact that most of the Codesa delegations had favoured federalism as a means of decentralising power and accommodating the country’s political and ethnic diversity” (4650). Na Boipatong “Mandela announced that he was pulling out of the talks on the grounds that he could no longer justify talking to ‘a regime that is murdering black people’” (4658). “There was never any doubt that the slaughter was perpetrated by Inkatha supporters” (4662). “Judge Richard Goldstone and a British policing expert drafted in by De Klerk declared that they could find no evidence of police involvement” (4666). Maar die ANC-gedienstige Waarheids- en Versoeningskommissie “pronounced after a cursory investigation that the police had planned and helped to execute the massacre” (4675). “The truth no longer mattered” (4675). In hierdie opsig is die nuwe Suid-Afrika op ANC-leuens en -valsheid gebou.

    Hermann Giliomee skryf: “Ten tye van die [Boipatong-] moorde het die ANC egter die raamwerk waarin die pers die gebeure aangebied het so sterk bepaal dat daar taamlik algemeen aangeneem is dat die polisie, die staat en moontlik selfs De Klerk die skuld moet dra … Om die onderhandelings op die spoor terug te kry, het die regering sekere sleuteltoegewings aan die ANC gedoen in ‘n ‘notule van verstandhouding’ wat die partye op 26 September 1992 uitgereik het … Volgens die openbare mening het De Klerk in die kragmeting ‘n deurslaggewende nederlaag gely … die hele sameloop [het] daarop gedui … dat die ANC finaal die hef in die hande gekry het … dit [was] nou duidelik dat die proses hoofsaaklik sou verloop soos die ANC dit wou hê” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad, Tafelberg, 2004, p 600).

    Niël Barnard bevestig die valsheid van die aantyging dat die polisie “en wit mans in sweetpakke” by die Boipatong-slagting teenwoordig was (Niël Barnard, Vreedsame revolusie: Uit die enjinkamer van die onderhandelinge, Kaapstad: Tafelberg, 2017, 328p, R280, p 124). “Soos te wagte het die ANC die Boipatong-gebeure met ope arms aangegryp om De Klerk en die Regering van duistere komplotte te beskuldig en gerugte en ongetoetste aannames te versprei dat die Polisie direk by die aanval betrokke was. ‘n Britse polisie-kenner wat deur regter Richard Goldstone aangestel is om die Polisie se betrokkenheid te ondersoek, kon geen bewyse daarvan vind nie” (125). Die vredesikoon Nelson Mandela het op kenmerkende manier hierdie voorval tot die uiterste misbruik om verdere onrus te stook. Hy het ‘n “skare van 20 000 ondersteuners in Boipatong toegespreek en gesê: ‘Ek kan nie langer aan ons mense verduidelik hoekom ons steeds met ‘n regering praat wat ons mense vermoor nie’” (126). Hierop het gevolg ‘n “landswye stuwing van uitdagende militantheid wat deur talle ANC-leiers onder die vaandel van ‘the anger of the people’ aangehits is” (126). Barnard noem dat 600 MK-rekrute in hierdie tyd doodluiters van die internasionale lughawe by Johannesburg vir militêre opleiding na die buiteland vertrek het, terwyl ander in die Transkei opgelei is (125). Dit toon duidelik dat die ANC ten tye van die onderhandelings glad nie van sy voorliefde vir geweld afgesien het nie.

    Grobler kla omdat hy op skool “in die duister gehou [is] oor die stryd wat teen die ongeregtighede van apartheid aan die opbou was” (109). Oor “een van Suid-Afrika se grootste leiers,” Nelson Mandela, het Grobler “intensief navorsing … gedoen en in die 1980’s uitvoerig in ‘n boek oor sy politieke rol tot op daardie stadium geskryf” (109). Hy vertel hoe Mandela as student uit die Universiteit Fort Hare geskors is en hy toe na die Witwatersrand verhuis het (110). Wat Grobler nie vertel nie, is hoe uiters ordentlik die rektor van Fort Hare, Alexander Kerr (1885-1970, rektor 1916-1948), Mandela behandel het. Mandela verwys na Kerr as “a greatly respected man” (Long walk to freedom, p 61). Eiewys en aktivisties wou Mandela hom nie aan Kerr se gesag onderwerp nie. “I resented his absolute power” (62). In Mandela se oë was dit ‘n “injustice” dat hy verplig is om die universiteit te verlaat (62).

    ‘n Insident wat van die uiterste belang by die beoordeling van Mandela as mens is, word ook nie deur Grobler genoem nie. Mandela het twee van sy oom/voog se beeste gesteel en verkoop ten einde geld vir die treinkaartjie na Johannesburg in die hande te kry. “We had almost no money between us, but that morning we went to see a local trader and made a deal to sell him two of the regent’s prize oxen” (66). Mandela beskou sy veediefstal blykbaar nie as ‘n misdaad nie: “We had committed no offence and violated no laws” (68).

    Grobler verwys na Mandela se huis in Orlando-Wes, Soweto, wat voorspelbaar deesdae ‘n museum is (110). Volgens Grobler gee hierdie museum ‘n mens “‘n goeie idee van hoe beknop woonhuise in swart woonbuurtes in Suid-Afrika in die apartheidsjare was” (111). Is die woonhuise wat deesdae barmhartigheidshalwe deur die owerheid vir swartes gebou word nou groter? Betaal die inwoners deesdae vir wat hulle ontvang, bv die huur, munisipale belasting en dienste? Wat Grobler verswyg, is dat Mandela nie owerheidsbetalings vir sy Orlando- huis wou doen nie. “The Bantu Welfare Trust periodically reminded him of the need to repay his loans and he mostly ignored their letters … [Later] an apologetic promise to begin repayments – a promise he did not keep” (David James Smith, Young Mandela, London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, p 68). Mandela kan as die vader van die nie-betaalkultuur (bv vir elektrisiteit, munisipale dienste, televisielisensies, ens) onder swartes beskou word. Dit neem sulke groot afmetings in die nuwe Suid-Afrika aan dat hierdie nie-betaling (wat op diefstal neerkom) nie volhoubaar is nie. Dit plaas ‘n groot en toenemend ondraaglike finansiële las op getroue nie-swart (bruin, Asiatiese en veral blanke) betalers. “Veel minder as ‘n derde van huishoudings in Gautengse townships betaal vir dienste” (Attie van Niekerk, Anderkant die reënboog, Kaapstad: Tafelberg, 1996, p 27). Oor elektrisiteitsdiefstal in Kliptown, Soweto, skryf Grobler: “Elektriese drade van alle soorte het van die bopunt van ‘n lamppaal in alle rigtings na omliggende huise gelei” (102).

    Grobler verwys na Mandela se “beroemde toespraak” in 1964 tydens die Rivonia-verhoor. Mandela het toe valslik beweer dat hy teen wit oorheersing geveg het. Geen kritiek hierop word deur Grobler uitgespreek nie. Asof Mandela en ander kamerade nie reeds oorgenoeg gehuldig is nie, skryf Grobler die volgende sin, wat boekdele oor sy gesindheid spreek: “Dit verstom my dat daar nog nooit ‘n gedenkteken voor die Paleis van Justisie [waar die Rivonia-verhoor plaasgevind het] opgerig is wat die gebou se band met Mandela uitwys nie” (116).

    Grobler verwys na die Parade in Kaapstad. “Die destydse doel was om as militêre paradegrond te dien vir die soldate wat die Kasteel beman het” (233). Dit is hier waar die vredesikoon Mandela sy eerste toespraak gelewer het nadat hy in 1990, sonder die instemming van die blanke kiesers, deur FW de Klerk vrygelaat is. Mandela “called for an ‘intensification of the struggle on all fronts’” (Kane-Berman, 4360), dus voortgesette geweld. Sy tronstraf het Mandela nie tot ander insigte gebring nie. “1990 would be the most violent year in our modern history … with at least 3 770 deaths in political violence” (4360).

    Grobler en sy vrou “het al telkens oor die ooreenkomste tussen [Jan] Smuts [1870-1950] en Nelson Mandela, nog ‘n grootse Suid-Afrikaanse leier, gepraat. Smuts het op sy dag met bykans roekelose dapperheid teen die Britse Ryk geveg … Mandela het ook groot dapperheid getoon in sy stryd vir reg en geregtigheid in Suid-Afrika” (88). In werklikheid is daar ‘n groot verskil. Smuts was aktief in oorloë, soos die Anglo-Boere-oorlog, betrokke. Mandela was voor sy inhegtenisname by ‘n sabotasieveldtog met behulp van bomme betrokke. Na Mandela se vrylating was daar die “People’s War” waarin die ANC politieke teenstanders soos Inkatha en die Nasionale Party met geweld probeer neutraliseer het. Die ANC het valslik voorgegee dat ‘n “Derde Mag” vir die geweld verantwoordelik was. In werklikheid was dit egter grootliks ‘n voortsetting van die ANC se tradisionele gewelddadigheid. Die ANC het terselfdertyd met die NP-regering om die verkryging van politieke mag onderhandel. Die ANC het nooit geweld afgesweer nie. Hy het bloot voorgegee dat hy sy geweldpleging opgeskort het. Mandela was van die begin van MK se geweldpleging in 1961 tot sy inhegtenisname in 1963 en weer van 1990 tot die 1994-verkiesing in ‘n leidende hoedanigheid by geweld betrokke. Grobler beweer Mandela het vir reg en geregtigheid gestry. Grobler neem hiermee ANC-propaganda onkrities oor. Het ons in die nuwe Suid-Afrika in afdoende mate wat reg is, bv wet en orde? Ek dink nie so nie. Het ons geregtigheid? Sekerlik nie wat die blankes betref nie. Daar word suiwer op grond van ras teen blankes gediskrimineer, hulle welvaart word op groot skaal aan die swart massa verkwansel, hulle politieke invloed is onbeduidend, ens.

    Jan Smuts het “internasionaal sy stempel afgedruk op wyses wat geen ander Suid-Afrikaner benewens Nelson Mandela hom nog kon nadoen nie” (80). Dit is ‘n misleidende stelling. Smuts en Mandela het internasionaal heeltemal verskillende rolle vervul. Smuts was ‘n belangrike, aktiewe faktor in albei wêreldoorloë, asook by die stigting van sowel die Volkebond as die Verenigde Nasies. Mandela, daarenteen, het opleiding in terrorisme in die buiteland ontvang en ook vir hierdie doel geld daar gebedel. Na sy vrylating in 1990 het hy die wêreld vol gereis maar meesal om as persoon deur polities byderwetses vereer te word. Hy het geld vir die heropbou van die land gebedel maar nie gesê wie die land afgebreek het nie.

    In 2014 was Grobler en sy vrou in Londen. “Ons was vanselfsprekend trots om op te merk dat Suid-Afrika die enigste land benewens die Verenigde Koninkryk is waarvan twee leiers op dié plein [Westminster-plein] vereer word. Jan Smuts se beeld staan nogal naby dié van Churchill, maar die beeld wat verreweg die gewildste onder toeriste was, is ongetwyfeld dié van ‘n vriendelike Nelson Mandela wat lyk asof hy daar staan en gesels” (118). Dit is skynbaar onmoontlik om Grobler se entoesiasme vir Mandela (ook “Madiba” genoem – 118) te blus.

    Grobler verwys na die sinkhuis te Doornkloof, Irene, waarin Jan Smuts van 1909 tot sy dood gewoon het. Hy noem dat Smuts die huis opgerig het (85). Die huis of boumateriaal was voorheen ‘n Britse weermagmenasie (kroeg vir soldate) in Middelburg in die Oos-Transvaal. Smuts het dit vir £300 gekoop. Die heroprigting het ‘n jaar in beslag geneem en het £1 000 gekos (Richard Steyn, Jan Smuts: Unafraid of greatness, Johannesburg: Jonathan Ball, 2015, Amazon Kindle $12,53, 3228). As woonplek was ‘n beskeie sinkhuis goed genoeg vir Smuts, wat ‘n regsgeleerde en internasionaal gerekende staatsman was. In vergelyking hiermee is Jacob Zuma ‘n ongeskoolde dolosgooier. Smuts het net vir Isie as vrou gehad. Vergelyk hiermee Zuma se talle vroue. Zuma se blyplek, Nkandla, is ‘n hele landgoed vol luukse strooise wat deurlopend onderhewig aan opgradering is; skynbaar (grootliks) op staatskoste. Smuts as staatsman en mens, asook sy woonplek, moet nie met Zuma vergelyk word nie. Smuts se statuur is veel groter. Dit is ironies dat sy blyplek veel meer beskeie is.

    Hoe skandalig die propagandastryd teen blankes met behulp van monumente gevoer word, blyk uit die Genocide Memorial by Adendorp op die pad tussen Graaff-Reinet en Willowmore. Volgens die inskripsie op die monument het die beweerde volksmoord van 1702 tot 1809, dus hoofsaaklik tydens die Hollandse bewind, plaasgevind. Hierdie monument is in 2006 deur die Oos-Kaapse ANC-regering opgerig. “Hoewel die naam impliseer dat die Khoi-San-gemeenskappe die slagoffers was van ‘n doelbewuste beleid [van blankes] om hulle uit te wis, was dit nooit die geval nie. Die Khoi-Khoi[n] en die San was wel telkens die aggressors omdat hulle die vloedgolf koloniale uitbreiding probeer afweer het. Dit word deur die inskripsie op die voetstuk bevestig. Die Afrikaanse bewoording lui onder meer: ‘As Suid-Afrikaners wil ons met hierdie monument lof en erkenning verleen aan die bydrae van die San en Khoi-Khoi[n] [as] eerste inheemse mense in die stryd om die land te bevry’” (240-241). Dit is kenmerkende ANC-retoriek. Grobler beskou hierdie monument as “‘n tipiese voorbeeld … van politieke heersers se drang om die geskiedenis te manipuleer sodat dit moet lyk [as]of hulle in die verlede sowel die slagoffer[s] as die oorwinnaars was” (241). “Die trekboere in veral die noordweste [van die Kaapkolonie het] …, in teenstelling met wat die Volksmoord-monument buite Graaff-Reinet beweer, uit hulle pad gegaan om vreedsame verhoudings met die San en die Khoi-Khoi[n] te bou” (243).

    Dit is nie net die ANC wat ruimskoots tot die vervalsing van ons geskiedenis bygedra het nie. Die ANC word bygestaan deur historici wat bereid is om die geskiedenis te plooi soos die ANC dit verlang, bv deur teen ruime betaling skoolhandboeke te skryf. Met sy polities byderwetse inslag gee Grobler met hierdie boek in sekere opsigte stukrag aan hierdie herskrywing van ons geskiedenis. ‘n Mens moet liefs nie te ver agteroor leun om ‘n immorele regime ter wille te wees nie.

  • Karel Schoeman (77) sterf, laat kriptiese selfmoordbrief na

    Karel Schoeman (77) sterf, laat kriptiese selfmoordbrief na

    Die grootste lewende Afrikaanse romanskrywer, Karel Schoeman, is vandag in ‘n Bloemfonteinse hospitaal dood, vermoedelik nadat hy opgehou eet het in ‘n daad van selfgenadedood. In ‘n kriptiese brief (sien hier onder) wat bloot as ‘n “verklaring” getitel is, verwys Schoeman na ‘n poging om sy eie lewe te “beëindig” wat op die ouderdom van 75 “deur omstandighede gefnuik” is, maar dat hy nou “die saak doelgerig (wil) aanpak terwyl ek nog oor voldoende beweeglikheid, fisiese vryheid en geestelike helderheid beskik”.

    Die brief, wat deur Schoeman op 27 April 2017 onderteken is, is aan PRAAG deur Schoeman se prokureur op Bloemfontein, mnr. Carl van Rensburg, beskikbaar gestel. Die datum (“Vryheidsdag”), asook die gebruik van die woord “selfbeskikking” om sy daad te beskryf, is swanger aan betekenis. As romanskrywer en letterkundige, sou Schoeman bewus daarvan wees dat sowel die datum as die gelade woord “selfbeskikking” geïnterpreteer sou word. In die laaste paragraaf skryf hy:

    “Indien ek in my huidige poging slaag, is alle betrokkenes wat my betref volkome vry om met die buitewêreld daaroor te praat. Ek wil trouens hoop dat my dood daartoe sal bydra om sowel die wesenlike probleem van ouderdom as die algemene kwessie van selfbeskikking meer algemeen bespreekbaar te maak as wat op die oomblik die geval is, en bowenal dat dit sal kan help om ‘n wysiging in die huidige Suid-Afrikaanse wetgewing t.o.v. selfbeskikking teweeg te bring.”

    Schoeman se testament sal vanoggend geopen word, maar die meeste van sy bates word blykbaar aan sy bediende wat hom jare lank versorg het, nagelaat. Daar sal ook geen seremonie van watter aard ook al wees nie. Sy oorskot sal veras word en die as “op ‘n onbekende plek uitgestrooi word”.

    Karel Schoeman het ‘n twintigtal romans in Afrikaans geskryf, asook meer as dertig nie-fiksieboeke, hoofsaaklik van ‘n geskiedkundige of biografiese aard. Naas Langenhoven, C.M. van den Heever en enkele ander, was hy waarskynlik die mees prolifieke skrywer in Afrikaans in die meer onlangse tyd.

    Hy het etlike toekennings, waaronder drie maal die Hertzogprys vir prosa, ontvang. In 2014 is hy deur die Sweedse dagblad, Svenska Dagbladet, genoem as een van die internasionale skrywers wat in daardie jaar ‘n gunsteling was om die Nobelprys vir letterkunde van die Sweedse Akademie te ontvang.

    Karel Schoeman is op 26 Oktober 1939 in die dorpie Trompsburg in die Oranje Vrystaat gebore. Nadat hy by tye etlike jare in die buiteland deurgebring het, het hy hom weereens op Trompsburg gevestig, maar ook in Pretoria in ‘n ouetehuis gewoon. Tot voor sy dood was hy in Bloemfontein woonagtig, ‘n stad waaroor hy insgelyks etlike geskiedkundige werke gepubliseer het, waaronder Bloemfontein: die ontstaan van ‘n stad, 1846-1946.

  • Hofbevel om Winburg-konsentrasiekampbegrafplaas te red

    Hofbevel om Winburg-konsentrasiekampbegrafplaas te red

    Die Masilonyana-munisipaliteit in die Vrystaat moet binne 60 dae ‘n rehabilitasieplan saamstel om die bewaring van die Winburg-konsentrasiekampbegrafplaas te beskerm.

    Dit volg ná ‘n jarelange regstryd tussen drie belastingbetalers van Winburg en die Erfenisstigting weens die munisipaliteit se swak bestuur van die terrein.

    Die begraafplaas dateer uit die Tweede Vryheidsoorlog en bestaan uit gedenktekens, grafte en unieke grafstene van slagoffers wat in Winburg se konsentrasiekamp aangehou is, sowel as Britse soldate.

    Die munisipaliteit moet ingevolge die hofbevel ook die gestorte rommel in die omgewing opruim, die terrein en pad daarheen onderhou, asook toesien dat onwettige gruisgrawery in die omgewing gestaak word.

    Die senior bestuurder vir Erfenisbewaring, Cecilia Kruger, sê dit is ‘n oorwinning vir erfenisbewaring in Suid-Afrika.

  • praag.co.za nader 19 000 gepubliseerde artikels!

    praag.co.za nader 19 000 gepubliseerde artikels!

    Die webblad wat u tans lees, beskik reeds oor 18 907 gepubliseerde artikels – alles in Afrikaans. Oor die volgende paar weke sal ons die 19 000-kerf verbysteek. Om dit in perspektief te stel: dit verteenwoordig ongeveer 10 miljoen woorde, oftewel die ekwivalent van 150 boeke van 300 bladsye elk. Al ons inhoud is gratis aanlyn beskikbaar, asook soekbaar vir die wêreldwye lesers van Afrikaans.

    Dink gerus daaraan om ons geldelik te ondersteun en by PRAAG aan te sluit. Sonder u ondersteuning kan ons nie aangaan om daagliks vir u nuus en onverskrokke pro-Afrikaanse menings te bring nie.

    Sodra ons die mylpaal van 19 000 artikels bereik, sal ons dit beslis onder u aandag bring en dit ook hier by ons vier. Daarna mik ons vir 20 000 Afrikaanse artikels. Let ook daarop dat ons geskiedenisstukkies deur prof. Jaap Steyn en ander ‘n gebalanseerde blik op die Afrikanergeskiedenis bied wat in hierdie tye van marxistiese en polities korrekte oorheersing so skaars soos hoendertande is.

  • Steve Hofmeyr het reg op sy perspektief

    Dit is Steve Hofmeyr se reg om vanuit ’n bepaalde perspektief na die ontwikkeling van Suid-Afrika se geskiedenis te kyk. Dit wil voorkom asof Hofmeyr se perspektief inpas by die siening dat Suid-Afrika se geskiedenis handel oor die koms van die wit man na Suid- Afrika. Wat met sy Westerse kultuur, die christendom, eiendomsreg, ensovoorts gesien kan word as die wit beskawer van Suid Afrika.

    Vir sommiges handel die ontwikkeling van Suid-Afrika se geskiedenis egter oor die stryd tussen wit en swart nasionalisme, of ’n bevrydingstryd, of die stryd tussen ryk en arm, of die stryd tussen kapitaliste en arbeiders, of oor kolonialisme en imperialisme, om net ’n paar te noem. Gebeure uit die geskiedenis word dikwels aangehaal om ’n bepaalde perspektief te regverdig.

    Hofmeyr se siening moet miskien net weer ’n bewustheid wek dat daar meer as een perspektief oor Suid-Afrika se geskiedenis bestaan. Hopenlik open dit weer die debat en gesprekke hieroor.

    Die vraag is egter watter perspektief of ideologie gaan Suid-Afrika se toekoms bepaal? Watter perspektief of ideologie sal daartoe lei dat Suid-Afrika tot sy volle potensiaal kan ontwikkel? Gaan daar ’n beweging na regs (vrye mark) of links (sosialisme) in die ekonomie wees? Gaan daar beweging na verdere demokrasie of miskien outokrasie wees?

    – Dr. N. Keyser, Bloemfontein

  • Suid-Afrika se tien dunste boeke

    Deur Manfred Delport.

    Met die oog op Sadou se veldtog om geskiedenis ‘n verpligte skoolvak te maak, het ek gewonder wat sou die leerplan vir die Suider-Afrikaanse geskiedenis vóór 1652 wees. Goed, daar is geskrewe rekords van Vasco da Gama en Bartolomias Dias wat in die 15de eeu om die Kaap geseil het, maar sover dit die res van die geskiedenis voor 1652 aanbetref, is daar bykans niks opgeteken nie, soos mens sou kon verwag van ‘n steentydperkbevolking wat nie die geskrewe woord of die wiel kon bedink nie.

    Die leerplan van die prekoloniale geskiedenis van Suid-Afrika gaan dus besonder dun wees, as dit op feite gebaseer sou wees. Die feite het egter nog nooit in die ANC se pad gestaan waar dit by sy denkbeeldige geskiedenis kom nie. Die ANC-stadsraad van Pretoria het byvoorbeeld niks daarvan gedink om met ‘n totaal-denkbeeldige sogenaamde stamhoof, Tshwane, op te kom, en selfs ‘n standbeeld ter ere van hierdie denkbeeldige figuur op te rig nie. Ek kan my dus net indink hoe vol sprokies enige nuwe geskiedenishandboek of leerplan sou wees wat handel oor die pre-1652 geskiedenis.

    Ek kan eweneens aan nog ‘n hele aantal boeke dink wat besonder dun sou wees:

    1. Suksesvolle sameswering en sabotasie – Nelson Mandela.

    2. Die kuns van oorlog teen militêre teikens – Robert McBride

    3. Dinge wat ek van my skooldae onthou – Jacob Zuma.

    4. Gevorderde houtwerktegnieke – Julius Malema

    5. My skoonheidsgeheime – Gill Marcus

    6. Effektiewe selfverdediging – Anton van Niekerk

    7. Konsekwentheid in joernalistiek – Mad Max du Preez

    8. Afrikaners wat ek bewonder – Athol Trollip

    9. Akademiese vryheid van spraak – Pirate Piet Broucamp

    10. Korrupsievrye, doeltreffende regering – die ANC.

  • SA geskiedenis moet glo nog swarter word

    Die ANC wil graag swarter geskiedenis in alle skoolkinders se kele afdruk.

    Dié nuutste plan vir meer intensiewe ideologiese breinspoeling, sal lande soos Kuba uitsonder.

    Die huidige kurrikulum plaas glo te veel klem op die Europese geskiedenis in plaas van “plaaslike helde en heldinne en hul stryd”, sê die onderwysersunie Sadou.

    Die idee van ‘n nog swarter geskiedenis wat verpligtend moet wees vir staatsskole, kom egter van wit aktiviste.

    Liliesleaf Trust se stigter en uitvoerende hoof, Nicholas Wolpe sê Suid-Afrikaners moet elke aspek van die geskiedenis omhels.

    Lindiwe Sisulu, minister van Menslike Nedersettings, is baie opgewonde oor die idee en meen dit sal Suid-Afrikaners in proto-Amerikaners verander waar “nasieskap almal saamsnoer”.

    Die ANC voel kinders moet weet dat Mandela aan die ANC “behoort” en deur hulle opgelei is.

    “Ons kinders moet weet dat daar ‘n tyd in ons geskiedenis was toe hy deur die einste mense wat hom vandag beskou as ‘n held as ‘n terroris beskou is,” sê  Nkosana Dolopi, algemene sekretaris van Sadou.

    Sisulu, wat die veldtog vir geskiedenis wat verpligtend gemaak moet word ondersteun, is opgewonde oor die skuif.

    Dolopi het gesê “slagoffers” soos die jong aktiviste Hector Petersen [Pitso] en Solomon Mahlangu moet “prominensie” kry.

    “Ons kinders moet weet dat op ‘n stadium het ons grond besit… Die Khoi en die San en die mense van Afrika was herders van beeste, ons was nie werkers nie… ons was boere [met] Jan van Riebeeck se aankoms [en] later het ons van eienaars verander na werkers op die grond. ”

    Wolpe het die stap verwelkom en gesê in vergelyking met die Verklaring van Onafhanklikheid in die VSA en Brittanje se Magna Carta, min is bekend oor die Vryheidsmanifes.

    Hy het gesê hoërskoolkinders weet nie wat Rivonia beteken nie.

  • Skoolgaan op die trekpad

    Skoolgaan op die trekpad

    Die geestelike boeke van die Voortrekkers het preek-, gesange- en kategeseboeke ingesluit. Die trekkers het graag gesing, soms met viool- of akkordeonbegeleiding. Party het draagbare huisorreltjies of serafyne gehad. Reeds in die agtiende eeu was daar liedeboeke waarin geestelike en selfs wêreldlike liedjies opgeteken is. Eie berymings op bestaande liedere is gedoen en die melodieë aangepas om die bekende liederwysies te vorm. Een so ‘n lied was “Wijk, wêrelds gewemel/ Ik moet naar den Hemel,/ Verhindert mij niet”, met ‘n hele aantal verse.

    Daar was enkele onderwysers, maar meestal het predikante en hul vroue, of die ouers self, die kinders onderrig. Onder die onderwysers op trek was Erasmus Smit en sy vrou Susanna, eerw. Daniel Lindley en sy vrou Lucy, Daniël Pfeffer (by die Tregardt-trek), Jan Bantjes, en ‘n stuk of tien ander. Kinders het onderrig ontvang in skryf, lees en reken en veral die Bybel. Die kinders het die syfers leer neerskryf en dan eenvoudige optel-, aftrek-, vermenigvuldiging- en deelsommetjies gedoen. Hoofrekene is geoefen deur skape te tel wat nie een-een geloop het nie, maar in troppies. Daarin was kinders vroeg bedrewe.

    Dit was die gewoonte dat kinders Bybeltekste, psalm- en gesangverse en gediggies van buite moes leer. Hulle moes dit dikwels opsê terwyl die ouers daarna luister. Sang was ‘n belangrike deel van die opvoeding. Die kinders het nagesing en was gou nootvas. By huisgodsdiens moes hulle die liedere insit. Verder het hulle die notebalk geleer: ut re mi fa sol la si ut. ‘n

    Deel van die leerwerk is in versvorm aangebied soos die getal dae van die maande: “Dertig dagen heeft November,/ Juni, April en September; / Februari vier maal zeven,/ ‘t Schrikkeljaar nog een daarneven:/ Voorts de andere een-en-dertig geven.”

    Leerboeke was baie skaars; daaronder was dié wat reeds in die vorige eeu gebruik is, soos die ABC, AB-jab en Trap der Jeugd, asook kategeseboeke soos die Kortbegrip van Hellenbroek en die Heidelbergse Kategismus.

    Briewe is per geleentheid na die Kolonie of Port Natal gestuur. Volgens Erasmus Smit het briewe van sy seun in Uitenhage so ses maande geduur om hom te bereik, partykeer darem korter. As iemand koerante ontvang het, is hulle van laer tot laer aangestuur. Piet Retief het briewe en koerante uit die Kolonie ontvang, en vir sy trekgenote koerante uit Port Natal saamgebring.

    Smouse het soms ook koerante en pos saamgebring. Onder die trekkers self het Gerrit Maritz negosie uit die Kolonie saamgebring en onder trekkers verkoop. Jan Fick van Graaff-Reinet het ná die Slag van Bloedrivier opgedaag en by hom kon die vroue egte broodpanne koop.

    Die Ier John Montgomery was ‘n troue vriend van Piet Retief en ander trekkers. Willem Robinson was ‘n bekende smous wat later in Transvaal presidentskandidaat was. Die smous het gewoonlik op ‘n sentrale plek seile tussen die waens gespan, stoele vir kopers neergesit en sy ware uitgepak — kruideniersware, naaldwerkbenodighede, materiaal, seildoek, breekgoed en hardeware. (Dit alles volgens Op Trek (deur J. Celestine Pretorius, redakteur, André Malan, Alana Bailey, Sandra Saayman, H.S. (Tia) Hugo en J.F. (Joey) Wilmans)

    турецкая баня чтолобановский александр игоревич харьков

  • Godsdienstige lewe tydens die Groot Trek

    Godsdienstige lewe tydens die Groot Trek

    Eerw. Erasmus SmitOp enkele uitsonderinge na het die predikante van die NG Kerk die trek afgekeur omdat hulle bang was dat die trekkers sou verwilder, maar veral omdat die trek opstand teen die wettige owerheid was. So het die Sinode van 1837, waarvan die meerderheid Afrikaners was, in ‘n herderlike brief die deelname van soveel lidmate aan die trek veroordeel.

    Predikante wat met die meerderheid verskil het, was J.C.L. en H.A. Moorrees en veral G.W.A. van der Lingen, wat diep vir die trekkers gevoel het. Hy was ‘n deel van sy jeug aan die oosgrens, waar hy ‘n kennis van en begrip vir die grensboere se harde stryd opgedoen het.

    Kaapse predikante het selfs geweier om kinders van trekkers en voornemende trekkers te doop. Ene Kotie Botha is net voor die Trek in George gebore. Die dominees van George en Cradock het geweier om die kind te doop van ‘n “rebel” teen Haar Majesteit. Eindelik moes die ouers soos arm mense aantrek en die predikant om die bos lei om die kind te kon doop.

    J.L. Hatting, wat ook die Trek meegemaak het, het onthou dat dominees van grensdistrikte geweier het om verbytrekkendes se kinders te doop. Ouers moes dan die baba terugneem na hulle vorige woonplek in die Kolonie of deur ‘n ander kerkgenootskap laat doop.

    Die trekkers was baie ongelukkig oor die houding van die Kaapse kerk, en het hulle daarvoor beywer om ‘n eie predikant te bekom. Eerw. Erasmus Smit, wat met Gerrit Maritz se suster Susanna getroud was, het die Maritz-trek vergesel. Omdat hy nie volwaardig georden was nie, was hy nie vir al die trekkers aanvaarbaar nie. Hy het nogtans gereeld gepreek en die sakramente bedien. Hy het glo met so ‘n mooi sagte stem gepraat dat mense heeltemal vergeet het hoe lank die preek geduur het!

    ‘n Paar sendelinge het naderhand onder die trekkers gearbei, soos eerw. James Archbell van die Londense en eerw. Daniel Lindley van die Amerikaanse Sendinggenootskap. Trekkers soos Sarel Cilliers, Karel en Jan Landman en Stephanus Maritz het ook die godsdiens waargeneem. Soos Rhe Carstens in Voortrekkerlewe toon, het godsdiens in die Tregardt-trek ‘n kleiner rol gespeel as in latere trekke, en verneem mens nie van godsdienstige aktiwiteite nie.

    Elders is eredienste meestal in kerktente gehou, of waens is na aan mekaar getrek en ‘n seil bo-oor gespan, sodat die diens daaronder kon plaasvind. Sondae is drie dienste gehou, en soms ook op Woensdag- en Saterdagaande. Kollektes is gereeld gehou, maar die opbrengs was klein omdat die trekkers feitlik geen inkomste gehad het nie. Die lidmate in Hendrik Potgieter se laer het vrywillig tot eerwaarde Smit se onderhoud bygedra.

    Bidure het dikwels plaasgevind. Nagmaal is elke drie maande gevier, maar dikwels was daar geen wyn nie en is Nagmaal net in die gees gevier. Nadat aanvalle afgeslaan is, en ook ná oorwinnings, is dankdienste gehou; ‘n Franse natuurkundige, A. Delegorgue het na een kommando as ‘n “voorttrekkende bidstond” verwys.

    Huweliks- en doopregisters is aangelê. Voor hulle kon trou, moes jong mense katkiseer. Hulle moes ‘n deeglike kennis hê van die Bybelgeskiedenis, en die vrae en antwoorde van die Heidelbergse kategismus van buite ken. Die Bybel en ander geestelike boeke was by ander kosbaarhede in die wakis. (Dit alles volgens Op Trek (deur J. Celestine Pretorius, redakteur, André Malan, Alana Bailey, Sandra Saayman, H.S. (Tia) Hugo en J.F. (Joey) Wilmans)

    справка в бассейнлобановский александр дети

  • By die uitspanplek

    By die uitspanplek

    Die trekkers het volgens Op Trek (deur J. Celestine Pretorius, redakteur, André Malan, Alana Bailey, Sandra Saayman, H.S. (Tia) Hugo en J.F. (Joey) Wilmans) in groepies getrek en gekampeer omdat daar nie weiding vir almal se vee was nie. Sulke groepe het oor en weer gekuier, koffie gedrink en soms saamgeëet, soos op Nuwejaar.

    Wanneer gevaar dreig, het die geselskappe gekonsolideer. Die meeste trekkers wat in vyandelikhede dood is, se waens was in klein groepies uitgespan en nie in ‘n laer saamgetrek nie. Tog was daar hardkoppiges wat nie in groot laers wou saamtrek nie. Die klassieke vorm vir die walaer was die sirkel, met soms ‘n kleiner sirkel binnekant vir beskerming van die vroue en kinders.

    Omdat hulle goeie jagters was, was daar altyd vleis, maar dit moes gesout of gepekel word om te hou. Een resep vir pekel was 6 bottels water, 1½ pond sout, ½ pond bruin suiker, ½ ons salpeter, ½ ons potas wat saamgekook word, en dan nog speserye na smaak.

    Ander kos was moeiliker bekombaar. Middele soos meel, koffie, tee, suiker en rys is wel saamgeneem, maar rys en brood is later net vir siekes gegee. Soms is lank genoeg oorgestaan om landerye te begin, want behalwe die implemente het saad, stiggies en moere saamgereis. Ook is koring, mielies, soetriet, piesangs, patats, heuning en pampoene van swart mense geruil. By laasgenoemde het hulle sorghum leer eet.

    Sout was skaars en wanneer hulle by ‘n soutpan verby is, is ‘n groot voorraad opgelaai. Koffie en tee is algemeen gedrink; die koffiebone is by smouse gekoop. Vir vuurmaak is ‘n tonteldoos gebruik, want vuurhoutjies was daar nog nie. Ook is bietjie kruit op ‘n droë lappie gegooi en ‘n klip gebruik om ‘n vonk mee te slaan.

    Onontbeerlik vir die vroue was die wit kappies met gestyfde rande wat hulle teen die son, wind en weer moes beskerm. Dit was byna ‘n skande om deur die son verbrand te wees. Kappies maak was ‘n fyn kuns; vir die rande was sulke fyn stekies nodig dat die vroue buite in die son moes sit en werk. Die rokke was lank en het net bokant die grond gehang.

    Naalde was kosbaar. Soms is ure gesoek na ‘n naald wat geval het. As die punt afbreek, moes ‘n nuwe punt op ‘n klip geslyp word. Mooi borduurwerk is soms gedoen. Verder is kerse gemaak, seep gekook, velle gelooi, rieme gebrei, velskoene gemaak en swepe gevleg. Swepe, sambokke en rieme moes snags weggebêre word anders het hiëna’s nadergesluip en dit opgevreet!

    In groot laers was die omstandighede soms haglik. Weens diefstalgevaar moes die trekkers die vee partykeer in die laer injaag, wat die ongerief vererger het. By die laers en uitspanplekke was daar streng maatreëls vir sanitasie, verwydering van afval en die voorsiening van skoon water.

    Die meeste trekkers het hul eie “huisapteke” saamgeneem. Hulle het groot waarde geheg aan wit-, rooi- en bruindulsies wat hoofsaaklik uit ‘n alkoholoplossing van kaliumasetaat bestaan het. Ander middels was kasterolie vir ‘n ongestelde maag, wonderessens vir slegte spysvertering, Hoffmans- Haarlemmer- en versterkdruppels, soetolie en dergelike meer. Baie van die middels was net ‘n troos. As een middel nie help nie, is maar ‘n volgende ingegee. Die siektes wat die meeste voorgekom het, was masels en “koors”.

    свет в спальнетопкарго отзывы

  • Op die trekpad

    Op die trekpad

    Groot TrekDie trekkers was heeltemal afhanklik van die trekosse en het hulle goed opgepas. Snags is soms groot vure gemaak om wilde diere weg te hou. ‘n Span het gewoonlik uit twaalf tot sestien osse bestaan, en elke os het sy eie naam gehad. In Tregardt se trek was daar ‘n Ribbok, Somer, Friesland, Rooiland, Wiegeland, Robbert, Duiker, Joeman, Vryman, Liefhebber, Witbol, Fluit, Witsenberg, Tiegerberg, Blouberg, Regter en Roman. Elke os het ‘n vaste plek in die span gehad. Links van die wadrywer op die wakis was die hotkant en regs die haarkant. In ‘n span van 12 was daar dus ‘n hotvoor, haarvoor, hotnaasvoor en haarnaasvoor, hot-op-ses, haar-op-ses, die hot- en die haarnaasagter, en die hotagter en haaragter.

    Volgens Op Trek (deur J. Celestine Pretorius, redakteur, André Malan, Alana Bailey, Sandra Saayman, H.S. (Tia) Hugo en J.F. (Joey) Wilmans) was die snelheid van die ossewa gemiddeld ongeveer 5 km per uur. As die reis voorspoedig was, kon ‘n trekker tot 32 km per dag aflê. Die osse moes gewoonlik rus nadat hulle so drie uur lank getrek het. ‘n “Skof” is dan afgelê.

    Teen dagbreek het die sweep reeds vir die oggendskof geklap. Op ‘n baie warm dag is daar nie in die hitte getrek nie, en is die osse uitgespan. Teen laatmiddag is daar weer ‘n skof getrek. As die maan helder is, en daar nie te veel leeus was nie, is soms ‘n nagskof afgelê.

    Elke wadrywer het ‘n sweep gehad. Die bamboesstok was meer as vier meter lank en die sweep self minstens vyf. Voor aan die punt van die sweep was die voorslag (‘n dun wildsbokvelriempie) van minder as ‘n meter lank.

    Die trekpad het baie gevare en ontberings opgelewer: donderstorms, haelbuie, ysige winternagte, versengende hitte; roofdiere, slange en giftige insekte. Waens wat omval, byvoorbeeld teen ‘n steilte of in ‘n drif, of selfs wanneer die osse op loop sit daarmee, het groot skade veroorsaak. Die veld was soms so ruig dat die mans met byle ‘n pad vir die wa moes oopkap.

    Verskriklik was dit as sulke ruigtes of die laer aan die brand raak. Op 2 Junie 1839 het daar ‘n brand in die laer van Jacobus Potgieter uitgebreek en is die ganse laer in as gelê. Die trekkers het net die klere aan hul lyf oorgehou, sommige nie eers ‘n hoed nie. Die groot hoeveelheid kruit op die waens het veroorsaak dat die laer heeltemal uitgebrand het. Vier mans en ‘n paar kinders het omgekom.

    Twee van die grootste hindernisse op pad was die Oranjerivier en die Drakensberge. Party het die Oranje oorgesteek by Buffelsvlei naby die huidige Aliwal-Noord en ander trekke by Zanddrif. J.H. Hatting vertel dat hulle eers die waens met vlotte oorgeneem het, daarna die vrag en die kleinvee. Die beeste moes maar self deurswem. Uiteindelik is die vroue en kinders oorgeneem. Onder die sing van “Komt! treên wij dan gemoedigd voort” (Gesang 20 vers 9) het hulle die oorkant bereik.

    Voordat die waens in 1837 na Natal is, het die mans die Drakensberge goed verken. Wildspaadjies was soms ‘n aanduiding waar waens kon ry. Sterk rieme van buffelvel is aan die waens vasgemaak en die mans het met alle mag aan die bergkant van die waens gehang om te voorkom dat hulle afstort. Om te keer dat die waens op loop raak, is remskoene gebruik, en om die vaart verder te stuit, is soms takke aan die agterstel vasgemaak.

    пинетки носочкиtopcargo отзывы

  • Voorbereidings vir die Trek

    Voorbereidings vir die Trek

    Die meeste van die ongeveer 10 000 Afrikaners wat getrek het, was van die distrikte Graaff-Reinet, Uitenhage, Somerset en Cradock, enkeles uit Swellendam, Beaufort-Wes en Grahamstad, en ‘n paar gesinne uit Colesberg. Die meeste trekkers het uit vrees vir maatreëls van die Britse bewind in die geheim vertrek. Plase en huisraad is op vendusies verkoop, maar omdat soveel grond tegelyk op die mark gekom het, was die pryse belaglik laag. Spekulateurs het boere soms aangemoedig om te trek sodat hulle goeie grond goedkoop in die hande kon kry.

    Volgens Op Trek (deur J. Celestine Pretorius, redakteur, André Malan, Alana Bailey, Sandra Saayman, H.S. (Tia) Hugo en J.F. (Joey) Wilmans) was die ossewaens 3,6 tot 4,5 meter lank, en 80 tot 100 cm. breed. Omdat die waens hout-asse gehad het, was die gemiddelde vrag van 1600 tot 1800 kg.

    Die onderdele kon onafhanklik van mekaar beweeg, wat verhoed het dat die wa breek as dit oor ‘n groot rots of miershoop gery of in ‘n diep gat beland het. Die waens kon ook uitmekaar gehaal word om oor ‘n hoë berg of groot rivier te vervoer. Om die houtwerk te beskerm, is die waens geverf — buite gewoonlik donkergroen, binne dikwels blou.

    Kenmerkend van die wa was verder die kakebeenvorm, die wiele in kommetjievorm (omdat hulle sterker was as die gewone regaf wiel) en die kaptent van bamboesstokke of bondels latte waaroor ‘n seildoek geplaas is wat met byewas of olie behandel is om dit waterdig te maak. Wanneer deur digte bosse of doringbome getrek is, is wildsvelle oor die tentkap vasgemaak om skeure te voorkom. Die wakis op die buikplank was sit- én bêreplek.

    Weens die min plek is baie goed in die Kolonie agtergelaat. Gewoonlik is ‘n katel op die wa oorkruis met rieme gespan en voorrade en opvoubare meubels rondom gerangskik. Op die waens was verder klere, komberse en ander beddegoed, meel en onbederfbare kos soos biltong, beskuit en droë vrugte, daarby seep, kerse, leerware soos skoene en swepe, ekstra onderdele vir die waens, en lood en kruit om mee te skiet.

    Die meeste het met meer as 135 kg kruit die reis aangepak. Omdat die Britse regering die Trekkers nie wou toelaat om met skietgoed die land te verlaat nie, en Engelse patrollies die waens tot by die Oranje laat visenteer het, moes smokkelplanne bedink word. Waens het soms twee buikplanke gehad. Die boonste was 15 cm. bokant die onderste, en tussen die twee is lood en kruit weggesteek.

    Soms is die ammunisie, in bokvelsakke toegewerk, met ‘n betroubare persoon vooruit gestuur, wat dit langs die pad begrawe het. Een keer het ‘n vrou ‘n patrollie bemerk, hul sak kruit tot by die kampvuur gesleep, ‘n velkombers oorgegooi en bo-op gaan sit. So het sy die kruit gered, hoewel dit maklik kon ontplof.

    Saam met die waens was vrygestelde slawe, maar sommige het weggeloop. Die oud-slawe was dikwels saam met die wit mense slagoffers van aanvalle. Verder het die trekkers hul diere saamgeneem — nie net beeste, bokke en skape nie, maar ook honde, katte, hoenders en eende. Die Tregardts is soggens deur hanegekraai gewek. Hans de Lange het ‘n mak bobbejaan gehad wat volgens oorlewering selfs kon toulei! Die versorging van die diere was ‘n belangrike deel van die dagtaak. Verliese is soms gely weens allerlei siektes en veldbrande.

    onlineЛобановский Харьков