Michel Foucault – praag.co.za

Leon Lemmer: Die stryd om die behoud van Westerse beskawing

In Brittanje en veral Amerika het dit by skool- en universitêre onderrig mode geword om die eie kultuur af te kraak, die eie geskiedenis te verwaarloos en hulle met multikulturaliteit en wêreldgeskiedenis te vervang. Donald Trump gooi wal hierteen en tref maatreëls om die instroming te keer van vreemdelinge wat kultureel radikaal van tradisionele Amerikaners verskil. Soos Trump stel Boris Johnson Britse belange eerste en wakker hy nasionalisme aan, hoewel hy nie sterk standpunt teen immigrasie inneem nie.

Volgens die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT, 2015) is kultuur “die manier van leef, gewoontes, geloof, ens, van ‘n bepaalde groep mense of gemeenskap; geesteslewe.” Beskawing is “geestelike ontwikkeling; verfyning.” In die Collins World Encyclopedia (2003) word culture beskryf as “the way of life of a particular society or group of people, including patterns of thought, beliefs, behaviour, customs, traditions, rituals, dress, and language, as well as art, music, and literature.” Civilization is ‘n “highly developed human society.” Kultuur verwys dus na mense se leefwyse, hulle manier van dink en gevolglik van doen, terwyl beskawing verfynde of ontwikkelde kultuur is. Alle mense beskik dus oor kultuur maar net sommige mense het hulle denke en gedrag dermate verbeter dat daardie verhoogde vlak as beskawing gekarakteriseer word.

Veralgemenend kan groepe mense, bv gemeenskappe, samelewings en nasies, as beskaaf beskou word terwyl dit nie van ander groepe, hetsy histories of hedendaags, gesê behoort te word nie. Die verskil tussen beskaafde en onbeskaafde kultuur is dus hiërargies. Sodanige hiërargieë kan oor tyd verander. Die skeidslyn tussen beskaaf en onbeskaaf kan nie altyd duidelik getrek word nie omdat daar ‘n verskil kan wees in die waardes wat tydens beoordeling gebruik word. In die praktyk is dit egter dikwels moontlik om tussen onbetwisbaar beskaafde en onmiskenbaar onbeskaafde gedrag te onderskei. Tydens kolonialisme was dit (meesal/dikwels) die geval dat die koloniste van die veronderstelling uitgegaan het dat hulle, in vergelyking met die inheemse bevolking, beskaaf was. Die koloniste was gevolglik geneig om op die kultuur van die gekoloniseerdes neer te sien.

Aan die Kaap was die vroegste blanke inwoners nie uit die Europese elite afkomstig nie, hoewel gesofistikeerde kultuur plaaslik ‘n hupstoot met die koms van die Hugenote teen die einde van die 17de eeu (1688-1700) gekry het. In vergelyking met die inheemse bevolking, die Khoi-San, was hierdie vroeë blankes meer beskaaf. Hulle kon bv huise bou en akkerbou bedryf; nie net veeteelt nie. Toe die Britte hier aankom (1795, 1806), het hulle hulleself as meerderwaardig, as meer beskaaf, as die plaaslike Hollanders beskou. Tydens kolonialisme was die algemeen aanvaarde standpunt dat die Europese koloniale moondhede beskawing na die kolonies gebring het. Dit is ‘n geldige siening maar een wat weens politieke byderwetsheid deesdae selde geopper word.

In Amerika is daar die National Association of Scholars (NAS), met as missie “to sustain the tradition of reasoned scholarship and civil debate in American colleges and universities” (Stanley Kurtz, bron hier onder, Kindle 11), wat insluit ‘n verbintenis met “academic freedom and excellence” (25). Die polities linkse Wikipedia beskryf die NAS as “an American non-profit politically conservative advocacy group, with a particular interest in education. It opposes a perceived [!] political correctness on college campuses and supports a return to mid-20th century curricular and scholarship norms, and an increase in conservative representation in faculty.” Die NAS gooi wal teen die buitensporig linkse aard van Amerikaanse tersiêre onderrig, wat voortspruit uit die radikaal linkse politiek van die oorgrote meerderheid dosente, veral in die humaniora en sosiale wetenskappe.

Van ‘n senior NAS-genoot, Stanley Kurtz, is die volgende boek gepubliseer: The lost history of Western civilization (New York: NAS, 2020, 176p; Amazon Kindle $6,89). Die onderwerp van die boek is die kultuuroorlog wat by uitstek op Amerikaanse universiteitskampusse woed. Hierdie oorlog het in 1987, die jaar waarin die NAS gestig is, by Stanford University begin (36). Stanford, Jonathan Jansen se alma mater, ding met die University of California, Berkekey, mee om die ekstreem linkste Amerikaanse universiteit te wees. Waartoe Stanford gesink het, blyk uit die volgende: “Close to forty percent of Stanford’s undergraduate student body consisted of minority students” (1863). Minderheidstatus, pleks van akademiese prestasie, dikteer studente-toelating. “Most minorities on campus are there primarily because of preferences” (2317). “The more victim classes you belong to, the higher you rank” (1640). “If black students perform poorly, it is merely because they’ve been forced to imitate white culture and conform to its standards” (2445). Plaaslik is selfs al beweer dat standaarde en meriete verwerplike Westerse uitvindings is.

Die kultuuroorlog is ‘n stryd tussen “the new multicultural way and the traditional American conceptions of history and citizenship” (40). Kurtz redeneer: “The Western tradition is the source of America’s founding principles and constitutional system” (51). Wat die vyande van tradisionele Amerikaanse waardes doen, is om die Amerikaanse geskiedenis te dekonstueer en te herskryf, “a version of history that aims to debunk and overthrow the foundational narratives of America and the wider West” (142). Die ANC-regime is besig om met die hartlike samewerking van sommige historici ons geskiedenis volgens die wense van die ANC te herskryf. Die doel is om die aansien van die blankes, veral die Afrikaners, te ondermyn. “A civilization attains the ability to judge and guide itself by means of its history” (148). Daarom vind die ANC-regime dit noodsaaklik om Afrikanergeskiedenis te verwring tot iets wat verguis moet word.

Die aanleiding tot die 1987-gebeure was die historikus, Gilbert Allardyce, se valse bewering in 1982 “that the very idea of Western civilization is a modern invention devised during World War I as a way of hoodwinking young American soldiers into fighting and dying in the trenches of Europe” (56). In werklikheid “American colleges and universities have been teaching Western Civilization since before the Revolution” (War of American Independence, 1775-1783). Harvard, gestig in 1636, is die oudste Amerikaanse universiteit. “Required study of Western Civilization extends back to the colonial period, antedating the invention of the word ‘civilization'” (1105).

“In the decades since the Stanford dustup, the Allardyce thesis has been invoked to justify the replacement of college [undergraduate university] and K-12 [primary and secondary school] Western Civilization courses with World History, or with heavily globalized versions of European and American history” (62). Stanford se verpligte kursus in Western Culture is as gevolg van Allardyce se bewering in 1988 afgeskaf (67, 1006). Onlangs is pogings aanwend om die plek wat ‘n kursus in Westerse beskawing eens ingeneem het met ‘n verpligte kursus in “civic education and global citizenship” te vervang (83). “Civic education is the anodyne camouflage behind which modern universities often introduce coursework in progressive political activism” (94).

Aan Stellenbosch University (SU) is Wim de Villiers, met sy Amerikaanse akademiese agtergrond maar beperkte ideologiese insig, ‘n voorstander van Afrika- en wêreldburgerskap. Hy is myns insiens nie gebore in staat om die volgende vraag sinvol-beredeneerd te beantwoord nie: “Can there be a transnational national culture?” (1578). Kurtz se antwoord is: “A transnational national culture means the end of nation and culture as we know them and the start of a clash based on race instead” (2698). “The global level is simply a back-door way of undermining national narratives” (1722). De Villiers se uitgesproke diversiteitsmanie is pro-multikulturaliteit, dus “whatever works to the benefit of its advocates” (1608).

Die hoogste goed, die grootste prestasie, waartoe SU tans in staat is, is die brutale vernietiging van ‘n eens akademies voortreflike Afrikaans- en Afrikaneruniversiteit. Die Universiteit Stellenbosch het twee rektore gehad wat al die ander in die skadu stel. Die De Villiers-SU kon dit nie verduur dat die name van hierdie twee voortreflike Afrikaners op die kampus voortleef nie. Die HB Thom-teater is reeds na Adam Small hernoem. Tans word voorstelle ingewag vir die verandering van die naam van die RW Wilcocks-gebou. Die vernoeming van ‘n universiteitskoshuis na Russel Botman, ‘n ANC-aktivis, is egter in orde. Onder De Villiers se leiding het SU die era betree waarin (ten minste vergelykenderwys) eerder mikro- en nanogeeste verheerlik word. Verdere onverkwiklike nuus is dat Johannesburg University, voorheen die Randse Afrikaanse Universiteit, ná vanjaar selfs nie meer ‘n Afrikaansdepartement gaan hê nie.

Die voorbeeld wat Stanford gestel het, word by talle ander universiteite nagevolg. Dit is deel van die kultuuroorlog wat woed. “American politics today has become Stanford’s culture war writ large” (1387). “Through the 1950s, Western Civ was the most popular course at Stanford. By 1963-66 … Stanford’s senior faculty had lost faith in the very idea of general education” (1392), bv verpligte kernleerplanne. Vryheid van vakkeuse is sedertdien aan die orde van die dag (1398). In die plek van Westerse beskawing is kursusse in multikulturalisme ingestel. Multikulturalisme se jongste inkarnasie word “intersectionality” genoem (72). “The intersectional alliance … downplay[s] culture and accentuate race. Race becomes the sign of shared oppression and essentially replaces culture at the core of modern intersectional identity” (2273).

Maar dit gaan om meer as net ras. Interseksionaliteit omvat al die polities byderwetse idees oor ras, klas, geslag, seksuele oriëntasie, ens, terwyl tradisionele opvattings hieroor as diskriminasie en bevoorregting veroordeel word. Die grondslag hiervan is onmiskenbaar nieu-marxisties. Die nuwe marxisme verskil van die klassieke marxisme van bv Karel Marx en Friedrich Engels deurdat dit nie meer gaan om die politieke of staatkundige verowering van die hele wêreld nie, maar die ondermyning van veral Westerse kultuur en beskawing. Soms vind hierdie motiewe skuiling onder “the secular political religion of modernity” (108) of “post-modernity” – skynbaar voorbeeldige maar vae terme vir verskynsels wat misbruik word om (alles) wat tradisioneel en behoudend is, af te breek.

“Multiculturalism has ushered in a radically new sort of culture in which perpetually expanding accusations of racism, bigotry and genocide stand as quasi-religious ends in themselves … The American experiment cannot survive without checking or reversing these trends” (83). Onderliggend aan multikulturalisme is daar die sug na globalisme (119). Hier moet ‘n belangrike onderskeid gemaak word. Globalisering is ‘n (positiewe) hedendaagse verskynsel, bv die gemak waarmee wêreldwyd gereis, handel gedryf en inligting uitgeruil word. Globalisme, daarenteen, is ‘n ideologie waarmee gepoog word om ras- en kultuurverskille op te hef, nasionalisme en nasiestate te vernietig en alle mense (sover moontlik) identiteitloos eenderse wêreldburgers te maak. Kurtz verwys na “the allure for academics of ideas like ‘invented traditions’ and ‘imagined communities’, conceptual tools designed to subvert and dissolve the apparent reality of nations, cultures and civilizations” (125).

Die destydse Stanford-kursus in Westerse beskawing het die bestudering van grootse Westerse literêre werke ingesluit (119); daardie klassieke boeke wat deesdae in byderwetse politiek as die werk van dooie, blanke mans afgemaak word. “Advocates for dropping the requirement argued that the very idea of Western culture – and perhaps by implication Western Civilization itself – was largely an illusion” (137). Dit geld glo ook vir kultureel eiesoortige nasies (142). Sedert 1994 word op ‘n soortgelyke manier plaaslik dikwels voorgegee dat die Afrikanerdom en selfs Afrikaans – as ‘n eiesoortige taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is – nie bestaan of behoort te bestaan nie. Afrikanernasionalisme word sonder meer as ongewens verdoem terwyl dit in werklikheid verseker het dat Afrikaners en Afrikaans voortreflike hoogtes kon bereik.

“To reclaim the lost history of America’s Western Civilization courses is to recover an understanding of who we are and what we have become” (148). Kursusse in Westerse en Amerikaanse geskiedenis het die nuttige doel gedien om die blanke immigrante wat voor die Tweede Wêreldoorlog hulle opwagting gemaak het, te assimileer (1423). Sedertdien het dit in die era van massa-immigrasie van nie-Westerse elemente ontaard, wat nie (maklik) geassimileer kan of wil word nie en wat weerstand bied teen onderrig in ‘n kultuur en beskawing wat vir hulle vreemd is (1441). Aan Stanford was daar “growing attacks on the requirement by black, female, Hispanic and Asian students” (1434).

Wat met multikulturalisme en globalisme beoog word, “is to undermine the public’s sense of national or civilizational identity” (153) terwyl daar terselfdertyd nie daarin geslaag kon word om groter belangstelling in die studie van die humaniora te wek nie (1447). “For deconstructionist historians, the only sound and fully legitimate identity is a global identity” (164). “We used to believe that individual liberty, religious freedom, liberal democracy, free markets, constitutionalism, scientific rationality, and the rule of law were significant enough to justify a focus on the traditions that created them” (170). “The very idea of American exceptionalism makes no sense without the complementary idea of Western civilization” (213). Amerikaanse eiesoortigheid sluit dus nie verwantskap met Europese beskawing uit nie. Inteendeel, dit is ‘n verlenging en verdere ontwikkeling daarvan. Verder: “How could modern Europe have recognized itself as a particular civilization in comparison to others had there not been something distinctive about it … – manners, customs, and institutions slowly shaped by the classical and Christian heritage of previous centuries?” (255).

“If anyone could be said to have ‘invented’ not Europe itself, but the emerging modern conception of European civilization, it was Charles Louis de Secondat, baron de la Brède et de Montesquieu [1689-1755], who did it 170 years before the First World War,” naamlik in 1748 (260). Hy het Europa met Asië gekontrasteer en bevind “Europe [is] a cultural and political entity with a history of its own” (267). Anders as ander kontinente vorm Europa en Asië ‘n aaneengeslote landmassa, maar die kulturele onderskeid tussen die twee gebiede word tot op hede algemeen erken. Dit geld bv vir vryheid. “While [Montesquieu] saw the West as far from immune to despotism, it was the locale in which liberty had made its foremost appearance” (284). Dit het bygedra tot die volgende latere standpunt: “The history of Europe is a history of liberty – the continent’s unique civilizational marker” (367).

Dit is vir my altyd interessant om veral in die Amerikaanse literatuur op te let hoe die woorde liberty en freedom gebruik word; liberty meesal in staatkundige verband. “Liberty” is vir die Amerikaners ‘n waardige, gekoesterde soort vryheid; nie die padversper-, klipgooi-tipe vryheid nie. “Liberty entails the responsible use of freedom under the rule of law without depriving anyone else of their freedom. Freedom is more broad in that it represents a total lack of restraint or the unrestrained ability to fulfil one’s desires” (Internet).

“England for Montesquieu played the ‘exceptional’ role that America (or the Anglo-American tradition) took on in later narratives of Western Civilization” (273). “Although Montesquieu was the first thinker to systematically characterize ‘Europe’, the word ‘civilization’ hadn’t yet been coined in 1748. ‘Spirit’ came close, since Montesquieu used it to summarize the totality of factors that shaped the laws of a given world-region. Montesquieu may be indirectly responsible for ‘civilization’, though; it was a French disciple of his [Victor de Riqueti, 1715-1789] who first coined the term in 1757, after which it swiftly became popular” (284). As vrugte van beskawing word “safety, abundance, liberty, and democracy” genoem (297). Naas vryheid word die christelike religie as die onderskeidende kenmerk van die Weste beskou (486). Gesamentlik het hulle bygedra tot die idee dat die Westerse beskawing meerderwaardig is (511). Daar word gemeen “that America had developed and perfected the career of liberty to an unprecedented degree” (630).

Adam Ferguson se 1767-boek, Essay on the history of civil society, is “the first known English-language publication to use the word ‘civilization'” (315). “Ferguson saw every human society passing through stages from ‘savage’ to ‘barbarous’ to ‘polished'” (321). Eersgenoemde twee beskik oor kultuur maar slegs laasgenoemde kan op beskaafdheid aanspraak maak. In 1769 het William Roberson ‘n biografie oor Karel V (1500-1558), die keiser van die Heilige Romeinse Ryk, gepubliseer. “It was Robertson’s lengthy introduction to that work that gained fame as the first great narrative account of the development of European civilization” (335). “Robertson persistently ranked the pursuit of liberty and the desire for justice as independent historical forces. For Robertson, the quest for ‘the unalienable rights of humanity’ was both an ethical choice and a driver of Europe’s story” (373). “The idea of civilization implies restraint in war, and lays down a standard of justice by which conflicts can be judged and condemned” (807). In bv die Anglo-Boereoorlog het die Britte hierdie beskawingstoets skouspelagtig gedruip.

“For Robertson, the moral choice most essential to the survival of a free and civilized Europe was the decision to foreswear the pursuit of universal empire. Robertson’s History of the reign of the emperor Charles V taught the dangers of the quest for continental hegemony” (379). “The essence of civilized Europe, for Robertson, was its balance of power” (385). “Europe had become a kind of informal confederacy of nations – a civilization bound by a shared system of manners … Only the pursuit of total continental (and world) domination could disrupt the system” (391).

“The [American] colonists absorbed these histories on the understanding that America was the last great outpost of British freedom and virtue at a time when the mother country itself was beset by luxury and corruption. America came to see themselves as torchbearers of British liberty, perhaps even capable of inspiring a renewal of freedom and virtue in Britain itself. Once again, American exceptionalism took shape against the background of a shared European civilization story” (348). “Robertson, Montesquieu, and Ferguson, the key early accounts of Western Civilization, all held an important place in Harvard’s late-18th century curriculum” (397).

Oor ‘n invloedryke Harvard-dosent, Charles Eliot Norton (1827-1908), is (oordrewe – 772) beweer: “[He] effectively ‘invented’ the idea of Western civilization in the 1890s” (767). Hy het egter bloot op ‘n voorbeeldige manier historiese oorsigte van Westerse kunsgeskiedenis, insluitende die bestudering van die “Great Books” (767), in leerplanne neerslag laat vind (772). Die oorsprong van die tradisionele en soms luidrugtige Amerikaanse teenkanting teen kolonialisme kan, afgesien van sy eie onafhanklikheidsoorlog (1775-1783), sekerlik ook na Robertson se boek teruggevoer word. Maar daar is heelwat valsheid en skynheiligheid in die agtereenvolgende hedendaagse Amerikaanse regerings se bewerings dat hulle anti-kolonialisties is. Verwys bv na die uitstekende boek van Daniel Immerwahr, How to hide an empire: A history of the greater United States (2019, Kindle $14,94).

Aansluitend by Allardyce is verwys na “the dangers of a resurgent barbarism in Europe of which the savagery of the First World War was taken as a prime example” (948). “[But] World War I may indeed have helped stimulate renewed interest in the survival of Western civilization. And that broader preoccupation with the fate of the West between the two world wars may have helped promote the idea of a required general education course in Western history” (954). “Broadly speaking, whether we call it ‘Western civilization’, ‘European civilization’, or even, as often in the 18th and 19th centuries, merely ‘civilization’ (under the assumption that European society was at the leading edge of general human progess), the basic cultural and historical referent for purposes of college teaching and otherwise was essentially the same” (972).

“The new globalist history has degenerated into a one-sided game whose implicit goal is to debunk the notion that Western culture exists at all. Every European borrowing of a new foodstuff, each trans-Atlantic disease transmission, or any artistic inspiration drawn from another continent is taken as proof of a culturally borderless world” (1052). Westerse kultuur en beskawing word ingevolge nieu-marxistiese gelyk- en eendersverklaring dood- en weggewens, des te meer omdat geen kultuur of beskawing glo beter (bv meer gevorderd, meer welvarend) as ‘n ander mag wees of as sodanig voorgestel word nie. Dit is nie-presteerders wat ‘n afkeer van hiërargieë het. Die voorstanders van Westerse beskawing, daarenteen, “rightly believed that they were describing a continuous tradition to which they and their students were deeply indebted” (1487).

Michel Foucault (1926-1984) het geredeneer dat kennis en subjektiwiteit deur sosiale instellings en gebruike beïnvloed word en met verloop van tyd verander. Hy het gepoog om konvensionele opvattings sover moontlik te ondermyn. In die konteks van Kurtz se onderwerp is Foucault se idees op ‘n bepaalde manier vertolk. “There is only talk about ‘civilization’ that serves as a tool for suppressing the purportedly less civilized. From this perspective, history itself is the continuous invention of ‘knowledge’ in the service of dominant groups” (1470). “Everything is bent toward resisting the current ‘regime of truth’ on behalf of groups disadvantaged by the dominant powers” (1476). In die Weste gaan dit dus om die diskreditering en ondergrawing van blanke heerskappy. “If it’s ancient or admirable, it must be a myth; if it challenges hallowed traditions, it must be true” (1550).

Die bestudering van die grootse literêre werke wat die Westerse beskawing opgelewer het, “the Great Books,” het tradisioneel ‘n belangrike rol in Amerikaanse tersiêre onderrig gespeel. “To introduce these students collectively to the great books of the West is a way of making them powerful: of allowing them to know who they are, so that they may more effectively choose who to be” (1509), “[ie] permitting them to recognize their kinship with, and indebtedness to, predecessors who made them what they are” (1514). Maar aan Stanford was daar bv iemand soos Herbert Lindenberger wat daarop uit was “to desacralize the course [in Western Civilization]” (1531). “We should think of history as ‘the process by which we “construct” whatever pasts we deem serviceable'” (1537) – soos die ANC-regime tans met sy herskrywing van die Suid-Afrikaanse geskiedenis doen.

In die laaste afdeling in sy boek vestig Kurtz die aandag op die buitensporige uiterstes waartoe die teenstanders van Westerse beskawing en ‘n eie Amerikaanse kultuur hulle wend. “The very act of naming and defining a common American culture is racist, insofar as it tramples on ‘multis’ who resist assimilation and demand identities of their own. Lauding an allegedly common American culture as ‘great’ compounds the offense, especially in light of slavery and other abuses of the past” (1836). “Almost anything is potential fodder for a racism claim” (2014). “The upshot appears to be that the West is evil; and besides, it doesn’t exist” (1847). Plaaslik is ons situasie soortgelyk: Die blankes, veral die Afrikanerdom, word sonder meer as boos getakseer. By bevoordeling handel die ANC-regime asof blankes nie bestaan nie. Die bestaan van blankes kom slegs in die prentjie as ‘n sondebok vir die ANC-regime se onbekwaamheid gesoek word en as besittings vir hertoedeling aan swartes gevind moet word.

Plaaslik is amptelike sensuur en in Amerika en Suid-Afrika selfsensuur aan die orde van die dag. “Pointing to problems in other people’s cultures (or subcultures) is impermissible. Now the corollary was drawn: it is forbidden even to laud one’s own culture, lest that imply derogation of others” (1918). ‘n Oorverligte dosent aan die Universiteit Kaapstad mag nie die resultate van ‘n eerlike ondersoek publiseer oor waarom swart studente nie vir biologiestudie registreer nie. Een van die redes is dat daar ander beroepe is wat meer lonend is. In die geval van swartes mag dit nie gesê word nie, want dit reflekteer minder gunstig op hulle; dit impliseer dat swartes materialisties is. Moet daar eerder uitgaan word van die veronderstelling dat swartes oorloop van ubuntu, van mededeelsaamheid, en dat dit duidelik blyk uit die feit dat Suid-Afrika sedert 1994 dié toonbeeld van ‘n korrupsievrye samelewing geword het?

“[The] reasoning [above] short-circuits America’s ability to recognize, affirm, and transmit its core values. Culture itself becomes impossible. The very idea of a commonly held tradition is stigmatized as ‘racist'” (1924). “It can fairly be said that generating charges of systematic, unconscious, and implicit racism (and associated other isms and phobias) is today a central preoccupation of America’s universities and increasingly a cultural dividing line in society at large” (1976). “Accusations of racism are becoming the new American culture” (2687). “Mere talk of different cultures – and certainly, of ‘civilizations’ – is in itself evidence of guilty ‘Othering'” (1987). “Charging non-minorities with complicity in that historical oppression is the new key to power. In a sense, it is the basis of a new kind of American culture” (2009).

Dink aan die Protea-krieketspelers en -beamptes wat onlangs gekniel en met die Mandela-saluut vuis in die lug hulle ondersteuning aan Black Lives Matter (BLM) betuig het. Dit was in reaksie op die dood van ‘n swart misdadiger en die gevolglike verdere aftakeling van wet en orde in Amerika. Hou in gedagte dat hierdie Suid-Afrikaners eerder iets van krieket as van ideologie, propaganda en politiek verstaan. Die blanke krieketspelers en -beamptes het hulle sodanig gedra om hulle solidariteit met hulle swart kollegas te betuig omdat die swartes, daarenteen, nie van hulle BLM-dogmatisme sou afsien nie. Dit is soortgelyk aan die druk waaraan die blanke politici in 1990/94 tydens die grondwetlike onderhandelinge toegegee het. Daar word geredeneer: Gee liewer toe anders is daar tot in die oneindige ‘n chaotiese gemors. Maar iedere toegewing aan blanke kant lei tot hernude eise en in elk geval tot voortgesette chaos.

Leon Lemmer: Michael Rectenwald smelt sneeuvlokkies

Die inligting wat Suid-Afrikaners via die inligtingsmedia bereik, is meesal in Engels en dikwels uit Amerika en Engeland afkomstig. In hierdie lande is sneeu ‘n veel meer alledaagse verskynsel as in Suid-Afrika. Amerika is by uitstek die bron van nuwe woorde, asook die toekenning van nuwe betekenisse aan woorde. ‘n Woord wat sedert 2010 in die politieke literatuur gewild geword het, is “sneeuvlokkies”. Polities byderwets is die simmetriese struktuur van alle sneeuvlokkies eenders. Wat in daardie geledere glad nie aanvaarbaar is nie, is dat alle sneeuvlokkies wit is. Maar die broosheid van sneeu, bv as die son daarop skyn, speel ‘n deurslaggewende rol by die keuse van sneeu as simbool vir die selektief geïdentifiseerde kwesbares in die samelewing.

In die konteks van die politiek word die volgende betekenis deesdae aan die woord “sneeuvlokkie” (snowflake) toegeken: “An overly sensitive or easily offended person, or one who believes they are entitled to special treatment on account of their supposedly unique characteristics” (Oxford English Dictionary). Byvoorbeeld, Wim de Villiers ervaar “pyn” namens bruin mense omdat in ‘n akademies-wetenskaplike studie bevind is dat ‘n groep bruin vroue, wat intellektuele vermoë betref, ondergemiddeld presteer. Sowel De Villiers as diegene wat vanweë hierdie bevinding na bewering seergekry het, kan as sneeuvlokkies geëtiketteer word; brose, emosioneel oorsensitiewe wesens wat nie ‘n stelling kan hanteer wat met hulle eie (openbare) mening verskil nie. Hulle verstaan nie die wesenlike aard van die universiteit en akademies-wetenskaplike navorsing nie (Praag 19.01.2019 en 9.02.2019).

Michael Rectenwald (gebore in 1959) kom uit ‘n Duits-Amerikaanse Rooms-Katolieke gesin. Hy het boeke oor Britse sekularisme, vrye denke en agnostisisme gepubliseer. Sy volgende boek, Google archipelo: The digital gulag and the similation of freedom, sal vanjaar in Augustus gepubliseer word. Ek beperk my aandag egter tot sy boek wat onlangs gepubliseer is: Springtime for snowflakes: ‘Social justice’ and its postmodern parentage: a memoir (Nashville: New English Review Press, 2018, 151p; Amazon Kindle $11,49). Die outeur verwys hierna as “this controversial book” (Kindle 1959). Rectenwald het die graad BA aan Pittsburgh University (1983), die graad MA in Engels aan Case Western Reserve University, Cleveland (1997), en die graad PhD in Literary and Cultural Studies aan die Carnegie Mellon University, Pittsburgh (2004), verwerf. Hy het aan laasgenoemde twee universiteite gedoseer, asook aan Duke University, North Carolina Central University (NCCU) en vanaf 2008 as professor in Liberal Studies aan New York University tot sy aftrede in Januarie 2019.

Die NCCU in Durham is ‘n histories swart universiteit (1519). Wat Rectenwald daar ervaar het, is “teaching vastly underprepared students” (1650). Diesulkes het ná 1994 in Suid-Afrika gesogte studentemateriaal aan die histories blanke universiteite geword. “Leaned forward” is die ingesteld wat ‘n dosent moet aankweek, wat eintlik “left-leaning” beteken (1542). Rectenwald het ‘n “writing-across-the-curriculum- (WAC)” program as ‘n gesamentlike onderneming van die NCCU en Duke University, albei in Durham, tot stand probeer bring (1602), maar sy pogings is telkens deur ‘n swart kollega, Karen Jackson, gefnuik. Daarna het Jackson WAC suksesvol tot stand gebring en groot lof daarvoor ontvang terwyl sy in werklikheid Rectenwald se idee gesteel het. “Jackson had surreptitiously buried, then subsequently stolen and taken sole credit for this idea, an idea that one might say was my idea. Yet she was the proprietary one, only the property she claimed wasn’t hers” (1616). Hierdie diefstal is soortgelyk aan die onteiening sonder vergoeding van blankes se plase. Die swartes ontvang die plase sonder inspanning en suiwer op grond van ras terwyl die blankes die barre grond tot suksesvolle plase ontwikkel het. Hierdie strategie word deesdae sosiale geregtigheid genoem.

Wat opval, is enersyds die laat stadium waarin Rectenwald gevorderde formele kwalifikasies verwerf het, wat sy kort akademiese loopbaan verstaanbaar maak. Die verklaring hiervoor is dat hy aanvanklik voltyds in die advertensiebedryf werksaam was en daarna deeltyds studeer het. Dit het groot opofferings geverg, wat onder meer daartoe gelei het dat hy en sy vrou geskei het. Hulle het drie kinders. Andersyds kan afgelei word dat linkse politiek in die Engelsdepartemente van baie Amerikaanse universiteite ‘n oorheersende rol speel, vandaar die verwysings na Cultural en Liberal Studies in die voorlaaste paragraaf hier bo. Dit is soortgelyk aan wat in departemente van bv kulturele/sosiale antropologie en sosiologie aan plaaslike universiteite gebeur; kortom, kulturele marxisme word gepredik.

“As its founders Stuart Hall, Raymond Williams and EP Thompson suggested, Cultural Studies was invented to be a politically radical engagement with culture, especially ‘low’ forms, including mass media and other popular culture.* Hall, Williams, and Thompson were Marxists. They saw culture as a form of power and a carrier of capitalist ideology. Combined with Antonio Gramsci’s [1891-1937] ideas about ‘cultural hegemony’, Cultural Studies, and not the Frankfurt School, is the real source of anything like ‘Cultural Marxism’, the menace decried by many on the right. Cultural Studies accounts for a good share of our ‘radicals in the academy'” (721). Plaaslik was Jakes Gerwel ‘n Gramsci-aanhanger.

[* Dit kan “McDonaldization” genoem word (751).]

Hoewel Rectenwald in sy boek die postmodernisme, sosiale geregtigheid as sy spruit, die tere sneeuvlokkies wat hierdie idees predik en die sogenaamde brose benadeeldes wat beskerm moet word, uitmuntend uitbeeld, voel hy sterk daaroor dat hy nie regse politiek onderskryf nie. Dalk is dit só bloot om nie te erken in watter mate hy hom regs geheroriënteer het nie. “I was not a Trump supporter; I was never a right-winger, or an alt-right-winger; I was never a conservative of any variety. Hell, I wasn’t even a classical John Stuart Mill [1806-1873] liberal. In fact, for several years, I had identified as a left or libertarian communist … I became a well-respected Marxist thinker and essayist. I had flirted with a Trotskyist sect, and later became affiliated with a loosely organized left or liberarian communist group” (368). Deur wat hy was te beklemtoon, probeer Rectenwald om homself te beskerm teen kritiek oor wat hy geword het.

Rectenwald het mettertyd marxisme afgesweer en polities minder links geword. “I could no longer identify as a leftist” (398). “I now saw the authoritarianism and embryonic totalitarianism that had been hidden beneath a thin veneer of egalitarian rhetoric … I could not call myself a communist” (1831). Rectenwald se verlede dien blykbaar as ‘n soort versekeringspolis sodat hy nie as regs – wat deesdae meesal as “verregs” verdoem word – geëtiketteer word nie, want dit sou vir hom ‘n onhoudbare situasie in die universiteitswese geskep het. Daarom verwys hy graag “to my own quite visible historical support for the disadvantaged and oppressed” (1550) en “I rejected an essential difference between racial groups” (1557).

‘n Mens tref hierdie selfde vrees vir etikettering as regs by talle mense aan wat andersins voortreflike werk doen. Byvoorbeeld, Tommy Robinson (gebore in 1982) het met voorbeeldige ywer sy patriotiese English Defence League ingespan om die nadelige gevolge van Moslem immigrasie op die Britse kultuur wêreldkundig te maak. Hy is ook in Pegida (Patriotic Europeans against the Islamisation of the West) bedrywig. Robinson skryf: “To make things clear from the outset, I really, really don’t care about the colour of those people’s skin or the nature of their religion” (Tommy Robinson, Enemy of the state, Press News, 2015, 326p; Amazon Kindle $11.49, 92). Hy opper geen beswaar teen swartes in die Britse samelewing nie en verbroeder selfs met hulle. Sy weerstand is uitsluitlik teen die Moslems gemik, maar hulle gedrag is juis die direkte gevolg van die religie wat hulle aanhang. In die Wikipedia word Robinson sonder meer as verregs beskryf. Smeerveldtogte en intimidasie maak baie mense lugtig vir etikettering as polities regs.

Afgesien van my eerstehandse ervaring het ek eerder te veel as te min oor die Amerikaanse universiteitswese gelees. David Horowitz het uitstekende boeke daaroor geskryf, bv One party classroom: How radical professors at American top colleges indoctrinate students and undermine our democracy (2009, 338p; Amazon Kindle $5,74) en The professors: The 101 most dangerous academics in America (2013, 448p; Amazon Kindle $11.56). Een van hierdie gevaarlike dosente is Ward Churchill (Praag 19.02.2017). In Robert Maranto, Richard E Redding en Frederick M Hess (reds) se boek, The political correct university: Problems, scope, and reforms (2009, 346p; Amazon Kindle $18,98) word statistiek aangebied om aan te toon hoe uiters linksgesind die oorgrote meerderheid dosente aan Amerikaanse universiteite is, bv 62 tot 72% linksgesindes teenoor 12 tot 15% regsgesindes (Kindle 1257); in Engelsdepartemente 85% liberale dosente teenoor 3% konserwatiewes (1238) met 69% wat die Demokratiese Party ondersteun teenoor 2% wat die Republikeinse Party aanhang (1238).

Hierdie linksgesindes word veral in die sosiale wetenskappe en humaniora aangetref, met die Engelsdepartemente polities meer radikaal as enige ander departement. Rectenwald verwys na die “primary incubator of the social justice creed: the field of English Studies” (413). ‘n Soortgelyke situasie doen hom in Brittanje voor. Wat te meer ontstellend is, is dat die verlinksing van die akademie neig om al hoe groter afmetings aan te neem (Maranto 1314). Die resultaat kom neer om niks anders nie as die indoktrinasie van studente deur hoofsaaklik linksgesindes; ‘n verskynsel wat ongetwyfeld ook in Suid-Afrika al hoe groter afmetings aanneem. Jon A Shields en Joshua M Dunn was braaf genoeg om ‘n waarderende boek oor ‘n verdwynende spesie te skryf: Passing on the right: Conservative professors in the progressive university (2016, 255p; Amazon Kindle $15,17).

Rectenwald kom uit ‘n werkersklasgesin, die sewende van nege kinders. Sy pa het huise in Pittsburgh gerestoreer. Weens klasverskille was Rectenwald as skolier nie vir die hoërskool van sy keuse aanvaarbaar nie. Dit verduidelik in ‘n mate sy vroeë marxisme, maar sonder dat hy studente daarin wou indoktrineer: “I asserted and defended intellectual pursuits for their own sake” (480). Hy het vir mediese onderrig aan die University of Pittsburgh geregistreer, maar na twee jaar eerder tot die Engelse letterkunde aangetrokke gevoel, onder meer omdat hy ‘n aspirant digter en kortverhaalskrywer was.

‘n Semester lank was Rectenwald die assistent en student van Allen Ginsberg (1926-1997) – die Beat-geslag se anti-materialistiese, anti-kapitalistiese, pro-dwelms, Boeddhistiese homoseksueel – aan die Naropa Institute (Naropa University sedert 1988) in Boulder, Colorado. “He knew that I had been having my own season in hell and that he was a major character in it” (587). “Ginsberg did prefigure postmodernism, if not contributing to it directly. The electicism of his poetry, the inclusion of everything that crossed his mind, the juxtaposition of low and high culture [etc] … are among the features that marked him as a postmodern forerunner” (640). “I believe that Ginsberg would be utterly appalled by and severely critical of the social justice left’s authoritarian character – its censorious, censoring, and prohibitionist proclivities” (647).

Rectenwald was reeds in sy dertigerjare toe hy besluit het om nagraadse kwalifikasies te verwerf en ‘n dosent in die Engelse letterkunde te word – “what I took for the last remaining haven of intellectual independence – academia. I would learn much later that academia demands as much if not more conformity than any other corporate field. In fact, the conformity penetrates much more deeply. You not only have to buy into the ideology, you must rehearse and recapitulate it without fail. Otherwise, you are deemed politically regressive. You might even be a ‘Nazi'” (698). Dit is waarom ons deesdae dikwels aanhoor dat ons moet “bykom” of “aanbeweeg”. “I resented that [someone] somehow saw me as politically regressive based on an apparent preference for literature over anthropology or sociology” (744). “Little did I know, although the field never ceases to critize the capitalist marketplace and the commodification of the worker and culture, English Studies is no less commodified than any other profession. In fact, the attention and consideration required to ‘package’, ‘brand’ and ‘re-brand’ the scholar and her [!] work is as thoroughgoing if not more so than anything I’d done as a pitchman for consumer brands” (736).

Hy wou ‘n sinvolle beroep beoefen. “The main requirement for meaningful work as I saw it was intellectual autonomy, the freedom and independence to think, write, explore, and teach what I came to know” (660). Rectenwald is ‘n aanhanger van individualiteit, gevolglik is hy teen televisie gekant. Oor televisie skryf hy: “It ironized, ridiculed, and eroded individuality by virtue of appealing to the exclusive existence of a non-descript and self-effacing mass selfhood” (667). “Exactly like other industries, culture is now mass-produced … cultural products exhibit homogeneity and erase all signs of individuality – in the artistry, the artists, and in their consumers. Most importantly, the ultimate yield is not the cultural products themselves, but rather the formatting of leisure time and thereby the consciousness of the consumer-producer” (781).

Toe Rectenwald vir sy eerste graad studeer het, het hy kennis met Thomas Kuhn (1922-1996) se boek, The structure of scientific revolutions (1961), gemaak. “Kuhn described major revolutions in science in terms of ‘paradigm shifts’ … By suggesting that science responded to shifts in convention, authority, and social beliefs, Kuhn seemed to leave the door open for sociologists and others, who saw in his work a confession of sorts, an admission that science could be impacted by cultural and social forces, which sociologists could study, and thereby explain the very content of scientific knowledge in terms of social factors … Kuhn disavowed such interpretations … He saw science as driven by its own impetus and internal logic, and not by such external factors as ideology or social interests” (729).

Wat hier gebeur, is soortgelyk aan wat die linkses in die konteks van oorerwing/genetika (DNS) en aanlering (“nature and nurture”) doen. Dit is ‘n onbetwisbare empiriese feit dat sommige mense, selfs binne dieselfde gesin, slim en ander dom gebore word; dat opvoeding en onderrig daardie fundamentele aanvangsverskil nie kan uitwis nie. Desnieteenstaande predik die linkses dat almal net dieselfde geleenthede gegun moet word; dan sal dit glo blyk dat ons almal fundamenteel eenders en (bv intellektueel) gelyk is. Wanneer dit by die kwessie van homoseksualiteit kom, speel die linkses die spel presies andersom. Daar word meesal beweer dat alle homoseksuele so gebore word. Dit is egter baie duidelik dat ons in ‘n era lewe waarin homoseksualiteit ‘n modeverskynsel geword het wat as hoogs eerbaar aanbeveel word en wat gevolglik in baie gevalle aangeleer word.

Die wanvertolking van Kuhn se wetenskapsleer het aan die daarstelling van die postmodernisme meegehelp. Op sy beurt “postmodern theory can be understood as the philosophical response to the failure of Marxism” (835). “I retained postmodern theory as a ‘supplement’ … it served as both an addition to Marxism, and as a possible substitute for it” (880). Dit is nodig om duidelikheid oor die aard van modernisme en postmodernisme te verkry. Modernisme: “(1) die gees van wat nuut is op allerlei gebiede; (2) rigting in die kuns en letterkunde wat poog om die bande met die klassieke en tradisionele vorme te verbreek; (3) vrysinnigheid op godsdienstige gebied” (HAT). Postmodernisme: “denkrigting in onder meer die argitektuur, kunste, kultuur en filosofie wat voortvloei uit en reageer op die modernisme van die twintigste eeu, onder meer gekenmerk deur ‘n wantroue in teorieë en ideologieë” (HAT).

Die postmodernisme is vir Rectenwald van belang omdat dit in 2016 (20) die euwel van sosiale geregtigheid (“social justice”) as stiefkind in die akademie gebaar het (13). “Postmodern theory may be properly understood as the ‘missing link’ between the older Marxist left and the contemporary social justice left … it is necessary to understand social justice as ‘practical postmodernism'” (1890) en as “the political expression of postmodern theory” (152).* Postmodernisme is ‘n ideologie wat uit die jare sestig dateer en wil afbreek wat vóór dit kultureel daargestel is; vandaar die groot rol wat dekonstruksie daarin speel (797). “Postmodern philosophy has even been characterized, by [Jean-François] Lyotard [1924-1998], as preceding modern philosophy” (The Cambridge Dictionary of Philosophy, 2nd ed, 1999, p 725).

[* Dat dit wesenlik om (linkse) politiek gaan, blyk uit die postmodernistiese standpunt dat “‘truth’ is merely a reflection of the dominant culture, [therefore] we have a duty to deconstruct that truth and so empower those who lack power” (Edward Dutton, Race differences in ethnocentrism, London: Arktos, 2019, 276p; Amazon Kindle $12,64, 450).]

Postmodernisme kan ‘n teruggryping na paganisme en primitiwiteit insluit. Op hierdie manier “[it] sought to dissolve the divisions between art, popular culture, and the media” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 746). Kortom, ontwikkelde of hoë kultuur en (Westerse/Europese) beskawing word verdag gemaak en afgewater. Wysgerige stelsels, omvattende wêreld- en lewensbeskouings, sogenaamde meesternarratiewe, word afgewys. Maar daar word selektief te werk gegaan. “Marxism was a totalitarian master-narrative” (Rectenwald 912), maar dít word nie deur die postmoderniste verwerp nie. Hulle skep alternatiewe meesternarratiewe. Byvoorbeeld, polities word (blanke) prestasies as bevoorregting (“privilege”) asook as onverdiend bevoordeling (“unearned advantage”) afgemaak (28); dus as onregverdigbare toe-eiening (“unjustifiable appropriation”). Nie net bv plase nie maar hele lande (bv Suid-Afrika) behoort nie aan diegene wat eeue lank geswoeg het om hulle te ontwikkel nie maar dikwels eerder aan hedendaagse niksnutte wat hulle bv tot misdaad en selfs terrorisme en volksmoord kan wend om hulle bose doel te bereik. Die ANC se beoogde onteiening sonder vergoeding van blankes se eiendom, dus diefstal, is eie aan kommunisme: “Marxists argue that ‘natural rights’, such as the property rights, are not natural at all but rather cultural, economic, historical – political arrangements supported by a particular socio-economic structure” (865).

Naas Lyotard het ander Franse filosowe ‘n leidende rol in die ontwikkeling van postmoderne teorie gespeel, bv Jacques Derrida (1930-2004), Jean Baudrillard (1929-2007) en die obseen-vernietigendste van almal, Michel Foucault (1926-1984) (797). In die sielkunde het Jacques Lacan (1901-1981) en in bv die letterkunde en feminisme het Julia Kristeva (gebore in 1941) die postmoderne ideologie aangevul (805). In die sosiologie het Pierre Bourdieu (1930-2002) as teenhanger vir ekonomiese kapitaal die begrip kulturele kapitaal staangemaak (927), gevolglik word daar vir ons in die nuwe Suid-Afrika vertel dat blanke plase in swart geledere blanke mag simboliseer wat as historiese erflating vernietig moet word. Swartes is vry om enige benaming vir blankes toe te snou, maar as blankes sommige geykte woorde met onvervangbare seggingskrag gebruik, loop hulle die gevaar dat buitensporige boetes en selfs tronkstraf aan hulle opgelê word. Blankes wat plase en ander eiendom besit of tradisionele benamings vir nie-blankes gebruik, pleeg volgens Bourdieu simboliese geweld. Werklike fisiese en liggaamlike geweld word swartes egter nie (in dieselfde mate) toegereken as die simboliese geweld wat blankes glo pleeg nie. Uit die oogpunt van beskawing is daar myns insiens ‘n fundamentele verskil tussen fisiese en simboliese, bv talige, geweld; laasgenoemde is nie eens ‘n vulletjie in vergelyking met fisiese geweld, bv in die Nelson Mandela-tradisie, nie. (Kyk hier onder vir diskursiewe geweld.)

In die letterkunde het postmoderniste teruggegryp na die linguistiek van Ferdinand de Saussure (1857-1913), wat die nie-noodsaaklike verband tussen woorde en hulle betekenisse aangetoon het. Die betekenis van bv “stoel” en “tafel” kon goedsmoeds omgeruil gewees het. Postmoderniste misbruik die werk van De Saussure om die meervoudige betekenis (“polysemy”) van woorde te oordryf. Byvoorbeeld, Roland Barthes (1915-1980) oorbeklemtoon die oopheid van tekste. Lesers kan inderdaad dieselfde teks verskillend vertolk, maar dit kan net binne perke geregverdig word. Oordrywing kan tot wensdenkery lei. Dink bv aan hoe mense soos André Bartlett, Chris Jones en Frits en Laurie Gaum die Bybel vertolk om hulle pro-homoseksuele agenda te pas.

Derrida verabsoluteer die seggingskrag van tekste in so ‘n mate dat hy beweer “there is no outside of text” (820). Taal word dan ‘n geslote, selfdienende stelsel wat van sy eksterne verwysings, bv fisiese objekte, gestroop is. Dit herinner aan George Berkeley (1685-1753) se ekstreme idealisme/vergeesteliking: “to be [real] is to be perceived – nothing exists apart from perception.” Bruno Latour en Steve Woolgar het in hulle boek, Laboratory life: The social construction of scientific facts (1979), die objekte wat die natuurwetenskappe bestudeer tot teks gereduseer (1223). Dit het aanleiding tot “the Science Wars” gegee, as teenhanger vir “the Culture Wars” (1238).

‘n Teks het ‘n konkrete skepper, die outeur, maar ook dié word afgebreek in Barthes se The death of the author (1968). Die teks word beskou as ‘n multi-dimensionele ruimte waaraan die leser betekenisse heg, met die outeur wat volgens Foucault beperkend hierop inwerk (941). “The author is not the source of meaning but rather a limiter of it … authors do not create works. Works create their authors. The author is a function of the text, a product of language, not its source … Subjectivity itself is a function of language … The self is a product of text. This notion forms the basis of the transgender theoretical position that one’s gender identity depends, finally, on naming” (949). Dus: Jy is wat jy jouself noem. Jy besluit self wat jou identiteit is, bv of jy ‘n man of vrou of ‘n geslagsmengsel is.

Die outeur (972) en talle ander verskynsels, veral dié waarvan polities byderwets nie gehou word nie, word konstrukte genoem. Direk teen die empiriese feite in word beweer: “The facts of biology have nothing to do with the ‘reality’ of gender identity” (1260). “Radical constructivism can be found in the social justice movement, particularly in transgender theory. Transgender theory holds that empirical data – chromosomes, anatomy, physiology, and hormones – do not determine gender. Gender is determined by beliefs about empirical information, and ultimately, by naming, by language” (1315). Sowel Barthes as Foucault was homoseksueel. Dit is diesulkes wat die grondslag vir ‘n nuwe sonde gelê het: “I was guilty of a social justice version of original sin – the inexpiable sin of being born into white straight masculinity” (1199).

Homoseksualiteit het deesdae skynbaar ‘n hoër en onaantasbaarder status as heteroseksualiteit. As modeverskynsel dank homoseksualiteit sy opgang aan Karl Marx en Friedrich Engels wat in 1848 geskryf het “that the modern family was a product and function of capitalism” (1409). Dit verduidelik die fel aanslag deur kulturele marxiste, dikwels in feministiese (insluitende lesbiese) gewaad, teen die tradisionele gesin. Samevattend: Hoewel die aanhangers van postmodernisme soms ‘n greintjie waarheid beet gehad en veral dogmatisme laat wankel het, is dit ‘n benadering wat uitmunt in dwarsheid en deurlopend deur eie gerasionaliseerde retoriek gevoed word, sodat die resultate kultureel oorwegend destruktief is.

Ná die era van postmodernisme het sosiale geregtigheid in 2016 in die akademie op die voorgrond getree. Rectenwald se nagraadse studie was eerder in tekstuele politiek as in Engelse taal- en letterkunde. “Dead white men had ruled the English canon long enough” (1027). “Other suspects were singled out for prosecution – including an exclusive focus on the text itself (New Criticism), assuming the centrality or superiority of European culture (Eurocentrism), implicitly endorsing heterosexuality as a norm (heteronormativity) … and the privileging of the masculine in the construction of meaning (phallogocentrism” (1035). “In 1955, the sexologist John Money seeded the gender jackpot when he introduced the term ‘gender roles’ … gender was a ‘social construct’ – the woven product of socialization and social environment, as opposed to nature” (1096). “The transgender movement has since turned gender into a matter of individual whimsy, treating gender ‘choice’ like an ice-cream flavor preference” (1103).

“The social justice notion that each person has their own truth … can be traced to [György] Lukács” (1885-1971), ‘n marxis – soos so baie van diegene wat ‘n leidende rol in postmodernisme en sosiale geregtigheid gespeel het en steeds speel. “For social justice believers, knowledge is personal, individual, and impenetrable to others” (1177). Subjektiewe kennis word onbetwisbare kennis geag en neem die plek in van neutrale en objektiewe kennis (1035). “According to postmodern theory, the very idea of ‘objective truth’ is a master narrative. Under social justice ideology, objective truth is a legacy of patriarchal white supremacy” (1192).

Die stryders vir sosiale geregtigheid kry dit reg om net so absurd soos die postmodernes te wees. “Social justice ideology does not foster egalitarianism. Rank is maintained, only the bottom becomes the top when the totem pole of identity is inevitably flipped upside-down and stood on its head. (Rank is established on the basis of intersectionality, a grid for determining the number of ways that a subject is subordinated based on race, gender, sexual orientation, and so forth.) Is it any wonder then that social justice warriors compete valiantly for the status of ‘most subordinated’ in the games derogatorily referred to as ‘the Oppression Olympics?’ The race to the bottom is really a race to the top – although the race is downhill” (1185).

Die hooggeprese Belydenis van Belhar (1986), waarmee die VGK te koop loop en die produk van mense soos Jaap Durand en Allan Boesak se politieke wensdenkery eerder as Bybelgebaseerd is, is deurdrenk met dieselfde sterk gif van sosiale geregtigheid. Daarvolgens hoort die onderstes ook bo: “God … op ‘n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die verontregte is.”

Hierdie proses, waarvolgens die onderstes bo móét kom, het Rectenwald as egte akademikus tereg gegrief. “Resorting to blatant tokenism in hiring and promotion jeopardizes the integrity of higher education” (1710). Maar dit het ook aan Suid-Afrikaanse universiteite algemeen aanvaarde praktyk geword: dosente word in groot mate op grond van ras gewerf, aangestel en bevorder pleks van suiwer ingevolge akademiese verdienste. “There is no necessary connection between identity and ideas, identity and talents, identity and aspirations, or identity and beliefs … if we want to foster real diversity in higher education, we had better consider not only diversity of identity but also diversity of thought and perspective. It is this kind of diversity that we are supposed to recognize and foster in the first place” (1717). Dit is diversiteit van idees wat skromelik aan die oorwegend linkse Amerikaanse en Suid-Afrikaanse universiteite ontbreek.

Hier bo is aangetoon dat ‘n mens ingevolge postmoderrnisme en sosiale geregtigheid na bewering die (onvervreembare) reg het om jou eie identiteit te kies, bv of jy ‘n man of ‘n vrou of ‘n mengsel van hierdie twee is. “Oregon and California have implemented a third gender choice on driver’s licenses and other forms of identification” (1784). “Gender (or even sex difference) is determined by beliefs … and ultimately by language … Gender identities exist along a spectrum … sliding between the distant poles of ‘cis’* and trans … gender can ‘change from day to day'” (1748). “Under social justice ideology, belief claims trump empirical evidence. Scientific evidence itself is deemed white supremacist, sexist, and patriarchal” (1756).

[* cis: “Cisgender is a term for people whose gender identity matches the sex that they were assigned at birth” (Wikipedia).]

Die jaar 2016 was die keerpunt in Rectenwald se lewe. “The University of Michigan [in Ann Arbor] instituted a policy whereby students were offered a carte blanche pronoun preference opportunity. Students were encouraged to choose existing pronouns or create pronouns of their choice, without limitation … they could then demand to be called by these pronouns inside the classroom. No matter what pronouns a student chose, the university promised to honor their choices. One clever student entered ‘His Majesty’ as his chosen pronoun … The satirical trope hilariously underscored the absurdity of gender and pronoun proliferation, and the institutional lunacy that has attempted to keep pace with it. It was a send-up of the university administrators who enacted such a policy but also underscored the absurdity that the social justice movement had managed to have codified within institutions of higher education” (1726). “The social justice creed … was made official policy in most colleges and universities in North America” (127). Rectenwald was keelvol hiervan. Die besluit van die University of Michigan was die sneller wat hom in opstand laat kom en hom tot aksie laat oorgaan het.

“That very night [September 12, 2016 – 156) I created the Twitter account – the notorious DeplorableNYUProf, with the @antipcnyuprof handle” (1741) – NYU = New York University, pc = politically correct. In die boek is daar ‘n bylaag met sy “best tweets”, bv “Political correctness is a code to silence dissent as Western society is razed” (2022). Hy verwys na die “PC Gestapo” (178, 337). In ‘n ander bylaag is daar ‘n seleksie van sy Facebook-inskrywings. In sy twiets en elders toon Rectenwald aan dat “social justice activism is limited to particular forms of textual signaling, primarily to ‘virtue signaling’ and ‘call-out’. Virtue signaling is the announcement of one’s political (and moral) worthiness and virtue, often by means of an implicit or explicit comparison of oneself to politically ‘evil’ others. Call-out refers to the ritualized, direct denunciations of politically evil individuals and groups. It sometimes calls for their loss of employment in addition to their loss of social standing” (1929). Wat Rectenwald in die sosiale media geskryf het, het binne enkele dae tot gevolg gehad dat hy verplig is om met betaalde verlof te gaan. Hy is eers die jaar daarna toegelaat om sy doseerpligte te hervat, terwyl sy kantoor na ‘n ander gebou as dié van die Engelsdepartement verskuif is.

“On college [university] campuses, social justice is evident with the prevalence of [1] ‘safe spaces’, [2] ‘trigger warnings’, [3] ‘bias reporting hotlines’, and [4] the ‘no-platforming’ of speakers – to say nothing of speech codes” (43). Laasgenoemde is plaaslik aan ons bekend as bv “haatspraak”, waarvolgens nie-blankes, veral swartes, nie geëtiketteer mag word met benamings waarvan hulle nie hou nie.

[1] “In colleges and universities, safe spaces are areas set aside for victims of unpleasant speech acts or ‘discursive violence’. I have argued that in the context of higher education, safe spaces constitute a means of self-imposed cultural containment … a corked ‘jug’ of cultural isolation” (50). Veilige ruimtes beskerm studente teen die aanhoor van idees waarvan hulle nie hou nie, terwyl dit ‘n wesenskenmerk van universiteite behoort te wees om alle studente met ‘n wye verskeidenheid van idees te laat kennis maak. Die gebruik van die k-woord word ingevolge sosiale geregtigheid as diskursiewe geweld beskou en ‘n groot bohaai word daaroor opgeskop, maar werklike misdadige en terroristiese geweld, bv plaasmoorde, word nie naastenby met dieselfde felheid veroordeel nie. ‘n Vindingryke verwikkeling is dat Dan Roodt die woord “kaderboetie” gebruik (Twitter 6.06.2019).

[2] “Originating in feminist social media sites and blogs, the trigger warning migrated to the academy, where it became expected on syllabi for alerting students about course content that may be stressful, or ‘triggering’ of negative emotions. Not only do trigger warnings curtail expression … the trend can lead to the removal of offensive texts from the curriculum entirely” (58). In die praktyk kom dit daarop neer dat lesings en voorgeskrewe materiaal polities byderwets moet wees; dat linkse (nie-blanke) studente as tere sneeuvlokkies beskou moet word wat nie ontstig mag word en tot ander en dalk beter insigte gebring mag word nie.

[3] “Basic reporting hotlines are means for students and others to contact bias administrators or ‘bias response teams’ when they experience or witness a ‘bias incident’. A bias incident, bias infraction, or micro-aggression is an event that results from biases toward members of marginalized groups, including races, sexual orientations, genders, or ‘non-gendered’ people” (58). “Although the University of Chicago does not abide safe spaces or trigger warnings, like over 230 other colleges and universities nationwide, it has a bias reporting hotline” (66).

[4] “No-platforming is the blocking of ‘dangerous’ speakers from speaking on campuses, especially those expected to commit ‘discursive violence’. The alt-right necessarily commits discursive violence. But many other speakers do too” (66). Hy noem dan Milo Yiannopoulos (Praag 7.10.2017), Charles Murray, Ben Shapiro en Dave Rubin as voorbeelde van sprekers wat op kampusse verbied is. Universiteite wat sosiale geregtigheid onderskryf “have tragically abdicated their roles as politically independent institutions for the advancement and transmission of knowledge and wisdom … In mandating social justice ideology, universities have abandoned this legacy of open and free inquiry” (120). “On matters of gender, sexuality, and identity broadly construed, whole avenues of inquiry were foreclosed on the basis of sancrosanct tenets deemed immune from scrutiny” (163).

Soos ek in vorige rubrieke uitgewys het, is universiteite nie meer die tuiste van uitdrukkingsvryheid, insluitende akademiese vryheid, en universitêre onafhanklikheid nie; allermins Suid-Afrikaanse universiteite sedert 1994. Navorsingsvryheid bestaan nie meer nie, soos onlangs aan die Universiteit Kaapstad en Stellenbosch geblyk het. Navorsingsresultate moet polities byderwets, dus ooreenkomstig die voorskrifte van postmodernistiese teorie en sosiale geregtigheid, wees. Dit verskans alle nie-blankes teen akademies-wetenskaplike resultate wat vir hulle “pyn” kan veroorsaak, soos Wim de Villiers daarna verwys het.* “The derailment of academic institutions harms not only students but it also threatens the broader society, not only by undermining faith in knowledge claims but also by prejudicing the institutions supposed to cultivate the well-versed, thinking, and reasonable people required in a democratic society – people capable of open inquiry, debate, disagreement, and conflict resolution, without recourse to masks and knives” (127).

[* “Science is not moral and the morality of a position is completely irrelevant to whether or not it is logically and empirically justifiable … biased scholars will tendentiously argue that there is never sufficient proof for hypotheses that they dislike” (Edward Dutton, Race differences in ethnocentrism, London: Arktos, 2019, 276p; Amazon Kindle $12.64, 1102).]

Met sy verwysing na “masks” kry Rectenwald ‘n steelhou in teen die Ku Klux Klan. Sy verwysing na messe kan toepaslik in Amerika wees. In ons “jong demokrasie” word sake, in navolging van die vredesikoon Nelson Mandela, dikwels eerder met geweld as polities besleg. Naas messe word bv brandstigting (soos met petrolbomme) en vuurwapens in aanvalle gebruik. Die rehabilitasie van akademiese vryheid, van oop gesprekke aan universiteite, sal in Suid-Afrika, met sy kolossale getal ongeletterdes en oningeligtes, ‘n veel kleiner trefkrag as in Amerika hê. In landsbelang moes ons “jong demokrasie” liewer nooit die lewenslig aanskou het nie.

Wat die voorafgaande uiteensetting duidelik maak, is dat die sosiale geregtigheidsbeweging ‘n uitvloeisel van postmodernisme is, wat op sy beurt sy wortels in marxisme het. Nadat marxisme as ekonomiese stelsel veral sedert 1990 in onguns veval het, kan die linkse politieke spektrum in sy geheel as kulturele marxisme geëtiketteer word. In kulturele marxisme speel militante feminisme en haar troetelkind, homoseksualiteit, ‘n sleutelrol in pogings om bv die tradisionele huisgesin – bestaande uit ‘n manlike man, ‘n vroulike vrou en heteroseksuele kinders – te ondergrawe.* Wat die situasie in Suid-Afrika nog meer onverkwiklik maak, is dat ons sedert 1994 deur kamerade regeer word wat in baie opsigte marxisme steeds in sy tradisionele gewaad aanhang. Die rooi gevaar het hom in ons midde gevestig; nie as tjommie nie, maar as heerser. Soos Raka het hy ingesluip. Dit lyk nie asof hy verwilder en uitgesluit gaan word nie, want daar het nie eens protes opgeklink toe bv die hoof van die plaaslike kommuniste as minister van hoër onderwys aangestel is en hy jare lank in daardie pos gefunksioneer het en weer terug daarin is nie.

[* ‘n Hooftema by die Noorweegse Nobel-pryswenner, Knut Hamsun (1859-1952), is “rediscovering one’s roots in the simple life, in family, and in children” (KR Bolton, Artists of the Right: Resisting decadence, San Francisco: Counter-Currents, 2012, 208p; Amazon Kindle $6.89, 1286). “The rearing of children is the purpose of Being of the wife and mother, as much as that might be sneered at now, but as [Oswald] Spengler [1880-1936] noted, there is nothing more important than the continuation of a family lineage, generation after generation … there is nothing more dreadful than being the last of a family’s line” (1324). In sy boek, The hour of decision (1933 – Praag 12.11.2016), skryf Spengler: “A woman of race does not desire to be a ‘companion’ or a ‘lover’, but a mother … the instinct of a strong race speaks in the pride that large families inspire, in the feeling that barrenness is the hardest curse that can befall a woman and through her the race” (1332).]

Rassisme en heksery

deur Dan Roodt

[followbutton username=’danroodt’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Hou van Dan Roodt se Facebookblad

– ‘n Repliek aan Gerrit Brand

Dit is soms moeilik om reaksie uit my mede-Afrikaanssprekendes te kry, nieteenstaande die kulturele, politieke en toenemend ook ekonomiese krisis waarin hulle hul bevind. Daarom is ek verheug dat Gerrit Brand dit goedgevind het om so breedvoerig op my – kennelik provokatiewe – stuk oor “Sangomas of Newton” te reageer. Soos aanvanklik verlede jaar met die aanvang van die taaldebat, hoop ek dat dit die begin kan wees van ’n besinning oor kultuurverskil in Suid-Afrika, want die ontkenning hiervan is besig om die Suid-Afrikaanse maatskappy helaas in ’n vorm van anargie en ongekende maatskaplike geweld te dompel. Trouens, menige waarnemer het al daarop gewys dat Suid-Afrika een van die gevaarlikste plekke op aarde is, en dat ’n mens se kanse om hier ’n gewelddadige dood te sterf byvoorbeeld groter is as in plekke waar militêre konflik onlangs plaasgevind het, soos in die voormalige Joego-Slawië.

Ek het dit geensins bedoel as ’n studeerkamerobservasie à la Kant wat nooit Königsberg verlaat het, maar dit tog goedgevind het om ’n antropologie te skryf waarin die “negers van Afrika” voorgestel word as uiters primitiewe mense wat so “praatsiek is dat jy hulle met stokke moet slaan om hulle stil te kry nie.” My voorlopige aanmerkings oor ons probleem is juis ontketen deur onlangse empiriese ervarings, soos by die Konferensie oor Rassisme waar dit duidelik was dat daar ’n haas onoorbrugbare kloof tussen kultuurgroepe in Suid-Afrika bestaan, sodat mense gladnie “met mekaar kommunikeer nie”. Veral dr. Pallo Jordan se sterk anti-wit en anti-Westerse uitsprake was vir my ontstellend omdat dit die begin kan wees van ’n soort pogrom teen almal wat nie tot die tradisionele “swart” Afrikagroep behoort nie. Trouens, die moontlikheid van volksmoord op wittes en veral Afrikaners in die afsienbare toekoms in Suid-Afrika is myns insiens nie uitgesluit nie, gesien die sterk antipatie teenoor enigeen wat nie tot die “meerderheid” binne sy rasse- en kultuurbetekenis behoort nie.

Hier moet ek jou ontnugter oor die “Afrika-” in Afrikaner, wat volgens jou aan ons “die kans” moet gee, of ons moet besweer teen verwerping. Ek herinner jou aan die onlangse uitspraak van President Thabo Mbeki, op 11 Augustus tydens die Oliver Tambo lesing, waar hy gesê het dat “die wittes” tot ’n “uitlander-heersersklas” (“foreign ruling class”) behoort. ’n Mens moet ook onthou dat die Jode in die vooroorlogse Duitsland totaal geïntegreer was in terme van taal, kultuur en gewoontes, maar dat ’n baie geringe godsdiensverskil genoeg rede was om hulle die slagoffers van ’n volksmoord te maak. Myns insiens is daar ontstellende ooreenkomste in die “sondebok-status” wat Afrikaners in Suid-Afrika beklee, en dié van die Jode in Nazi-Duitsland wat ook vir die probleme van hiperinflasie, werkloosheid, ens. tydens die Weimar republiek geblameer is.

Jou tipering van my stuk as ’n rassistiese uitbarsting is nie korrek nie. Ek probeer juis wegkom van die rassedebat wat so sterk deur die regering aangedryf word, en wat Cicero se uitroep verdien: illud quam incredibile, quam absurdum! Die ekonomiese, politieke, kulturele en talige dimensies in ons land kan nie alles tot ras of rassisme gereduseer word nie.

Ek poog geensins om die saak van Afrikaans aan ’n anti-swart sentiment te koppel nie. Die gerehabiliteerde pan-Afrikanisme van ons swart elite word egter juis in Engels gevoer, en ’n anti-Afrikaanse houding is deel hiervan. Dit ly geen twyfel dat daar van Afrikaanssprekendes verwag word om hulleself te verengels ten einde deel te word van die “nuwe nasie” nie. Dat hierdie strategie deels ook uitgedink is deur die tradisionele (meesal blanke) aanhangers van die “imperiale gedagte” in Suid-Afrika, spreek vanself. Feit is egter dat Engels die taal is van die Afrika renaissance, hoe paradoksaal en teenstrydig dit ook al mag voorkom, en dat Afrikaans in die weg daarvan staan.

My opmerkings is bloot bedoel as ’n eerste vraagstelling en tereg wil ek nie op dié stadium tot enige gevolgtrekkings kom nie. Die moontlikheid dat daar ’n groot paradigmaverskuiwing in Suid-Afrika aan die gang is, weg van ’n Westers-georiënteerde logika na Afrika denke, is so voor die hand liggend dat dit my verbaas dat Gerrit Brand dit as so omstrede ervaar.

‘n Beroemde Franse spotprent met die vaders van postmodernisme: Foucault, Lacan, Lévi-Strauss en Barthes

Deels berus my opmerkings natuurlik op ’n skepsis aangaande die kulturele relativisme wat in die Weste begin geld het ná die Tweede Wêreldoorlog. Ons almal is geskool in hierdie tipe denke wat die “gelykheid van kulture” geponeer het, en die postmodernisme as “kritiek van die blanke ideologie” soos Jacques Derrida dit geformuleer het, is natuurlik afgelei daarvan. In die huidige Suid-Afrika egter, word dit by die dag duideliker dat kulturele relativisme, hoewel aantreklik in terme van die tradisionele gelykheidsideaal in die Weste, in die praktyk skrikwekkende afmetings kan aanneem omdat ons oor geen kriteria meer beskik om progressiewe, rasionele wetenskap te verdedig teenoor, by gebrek aan ’n beter term, “primitiewe kennis” nie.

Jou eie repliek, Gerrit, is ’n sprekende voorbeeld hiervan as jy die teorie van elementêre partikels wat na twee-en-’n-halfduisend jaar se wetenskapsbeoefening in die Weste tot stand gekom het, vergelyk met ’n geloof in geeste. Binne die kulturele relativisme is alles gelyk, fisika of bygeloof, maar jou gesonde verstand sê vir jou dat die een tog iewers “hoër as” die ander geskat moet word. Ook kan partikel-teorie aangewend word om kernkragsentrales te bou, wat veral Europese lande van al hul elektrisiteit voorsien. Indien daar iewers voorvadergeeste is wat die ligte laat brand, moet jy my asseblief sê. Van die ekstreme afrikaniste postuleer die bestaan van ’n Afrika wiskunde, wat te herlei is na redelik eenvoudige maniere van objekte te tel, ens. Om elementêre rekene wat enige laerskoolkind kan bemeester gelyk te stel met die differensiaal- en integraalrekening wat Leibniz en Newton afsonderlik in die sewentiende eeu geformuleer het, asook ander verbysterende en geniale ontdekkings sedertdien in die wiskunde, maar ook op ander gebiede soos die fisika, biologie, sterrekunde, ens., ens., spreek nie net van naïwiteit nie, maar berus op ’n fundamentalistiese begrip van kennis. Myns insiens lei kulturele relativisme altyd tot fundamentalisme, want het die Pous nie binne die relativisme gelyk dat die son om die aarde draai eerder as Galileo wat beweer dat die aarde om die son wentel nie? Binne ons konteks is die “kennis” van die sangoma dan ewe geldig as dié van Newton of Einstein, want daar is geen kriteria om tussen die twee te besluit nie.

’n Voorbeeld van kulturele relativisme wat lei tot fundamentalisme is die steun wat die Franse filosoof, Michel Foucault, aan die Imam Khomeini toegesê het aan die beginstadium van die Iranese rewolusie. Foucault het die strengheid van die Westerse tradisie, die kille blik van die eksamen of eksaminering, hetsy in sy mediese vorm, hetsy in sy opvoedkundige manifestasies, gekritiseer en sodoende ’n relativisme gevestig waarbinne alle kennisvorme ewe geldig is – ook dié van godsdienstige fanatici en samelewings uit die ystertydperk.

Deel van my huidige skepsis oor kulturele relativisme is gemik teen die postmodernisme, dus sou dit verkeerd wees om dit as “rassisme” te sien, want dan is ek ook rassisties jeens die dominante filosofiese en intellektuele tradisie in die Weste wat hierdie relativisme geponeer het. Trouens, Afrikanisme is in daardie sin ook ’n Westerse ideologie omdat dit Afrika verstaan vanuit hierdie relativisme, en in samehang daarmee. Dit is uiters interessant hoe Afrikaniste binne ons eie konteks ’n “gemengde diskoers” bedryf van nostalgie oor verlore tradisies, pan-Afrikanistiese politiek en modieuse Westerse selftwyfel soos geformuleer deur beide die Franse skool wat van Lévi-Strauss afstam en die Amerikaanse skool wat terug te voer is na Boas, die leermeester van Margaret Mead.

By sy onlangse besoek aan Suid-Afrika, het ’n ander Franse denker, Régis Debray, gesê dat “om vandag ’n rewolusionêr te wees, moet jy iets van ’n tradisionalis wees”, en hiermee is ek dit roerend eens. Die geveg om Afrikaans te behou is ’n onderdeel van die groter stryd om ’n mens se tradisie te red van die dubbele aanslag van relativisme en fundamentalisme. Hoewel PRAAG van plan is om ’n konferensie te reël oor die Afrika-renaissance waar ons graag die leidende denkers van dié beweging wil vra om aan ons te verduidelik presies waaroor dit gaan, is my voorlopige siening daarvan toenemend negatief, want die onderliggende fundamentalistiese inslag is duidelik. Dit gaan om ’n “terugkeer na die oorsprong”, ’n herontdekking van die “verlore Afrika”, en ’n gepaardgaande verwerping van verligte denke in die Westerse sin.

In my toespraak verlede maand aan die RAU tydens die bespreking oor “Die toekoms van Afrikaans” (sien http://www.praag.org onder die rubriek “opstelle”) het ek na die volgende aanhaling uit N.P. van Wyk Louw verwys, wat die verhouding van Afrikaans teenoor beide die Weste en Afrika só opsom:

“Afrikaans is die taal wat vir Wes-Europa en Afrika verbind; dit suig sy krag uit dié

twee

bronne; dit vorm ’n brug tussen die groot helder Weste en die magiese Afrika – die soms nog so ónhelder Afrika; hulle is albei

groot

magte, en wat daar groots aan hulle verenig kan ontspruit – dít is miskien wat vir Afrikaans voorlê om te ontdek.” (Louw, N.P. van Wyk. “Laat ons nie roem nie” in

Versamelde prosa 2

Kaapstad: Human & Rousseau, 1986, bl. 182.)

Die opvatting van ’n brugtaal tussen Afrika en die Weste is interessant, ook in ’n konseptuele sin. Anders as Kant, of enige kontemporêre Westerse relativis, het ons immers ervaring van Afrika, en ons afkeer aan sekere elemente van tradisionele Afrika kultuur, soos byvoorbeeld dit wat met toorkuns te make het, asook die vervolging van hekse en towenaars, die verklaring van natuurverskynsels met verwysing na magiese denkbeelde, ens., spruit uit ons ervaring. Tydens die politieke stryd gedurende die hervormingsperiode wat uitgeloop het op die 1994-verkiesing, is ongeveer 400 mense gedood in halssnoermoorde wat myns insiens ’n vorm van ritualistiese moord was. ’n Bekende voorstander van die Afrika renaissance, prof. Nthuli, het onlangs verduidelik dat die konsep “halssnoer” ’n belangrike rol in Zoeloe rites speel, veral tydens die huwelik, en hy het vertel hoe al die jongmeisies onder Cesthwayo uitgemoor is omdat een van hulle teenoor die ou krygers aan wie hulle gegee is na ’n oorwinning, gesê het, “die halssnoer pas nie”.

Myns insiens verdien die manier waarop tradisionele Afrika gebruike en konsepte inspeel op ons huidige werklikheid veel meer aandag. Ek wou mense prikkel om oor hierdie kwessie te begin dink. Daar is ’n sekere koloniale opvatting wat sou wou hê dat swartmense in Suid-Afrika een en almal ’n tabula rasa is wat na willekeur opgevul kan word met Westerse (Engelse) kultuur. Meer en meer is dit egter duidelik dat hierdie ’n naïewe en skadelike gedagte is, omdat die vervreemding van swartmense wat hulle artikuleer as ’n ervaring van “rassisme”, regstreeks hieraan verbind is.

O ja, rassisme het deesdae in Suid-Afrika so ’n breë betekenis, soos ook geblyk het by die Konferensie oor Rassisme, dat die mees verregse AWB-ondersteuner saam met die mees verligte persoon wat hom bloot verset teen die absolutisme van “alle wittes is rassiste” geklassifiseer word as laakbare “rassiste”. Die Menseregtekommissie se pseudo-Freudiaanse geloof dat “die ontkenning van rassisme die grootste aanduiding van rassisme is by enige blanke” maak deel uit van hierdie stereotipe van “die witte” of “die blanke” wat tans by ons gedy.

In die goeie ou eurosentriese tradisie gaan ek my nie aan enige beskuldiging van kettery steur nie, en bloot hierdie kwessies probeer deurdink ten einde nader aan ’n oplossing vir Suid-Afrika se probleme te probeer kom. Niks is vir my heilig nie, nie die konsep “rassisme” nie, en ook nie eens “demokrasie” nie. Dit is vir my die toppunt van kolonialisme om te dink dat indien demokrasie ’n aanvaarbare politieke stelsel in Wes-Europa en Noord-Amerika is, dit ook noodwendig die beste oplossing is vir Afrika, en vir Suid-Afrika. Onthou: Hitler het via die stembus, en daarom “demokraties” aan bewind gekom. So ook Robert Mugabe. Universele stemreg is geen waarborg vir ’n rasionele en menslike stelsel nie, soos ons by die dag in Suid-Afrika ontdek. Dit nou tersyde, want die huidige onderwerp is steeds kultuurverskille.

Afrikaans is daarom, en hier herhaal ek bloot Van Wyk Louw se gedagte, ’n “derde term” wat ontkom aan die digotomie Afrika/die Weste. Afrikaans is vir my modernisme, wat reëlreg staan teenoor die pre-modernisme van tradisionele Afrika. Natuurlik is tradisionele Afrika vir altyd verander deur die kontak met Westerse kultuur, en is elemente daarvan vir goed verlore, maar die Rousseauistise ophemeling van die tradisionele kultuur as synde “meer menslik, minder kil”, ens., waarvan daar ook in jou brief sprake is, is myns insiens gegrond op ’n illusie. Veral onder die gemilitariseerde groepe kusbewoners soos die Xhosas en Zoeloes was daar dikwels tirannieke opperhoofde soos Tsjaka en Dingaan. Daar is een weergawe van Tsjaka se reaksie op sy moeder, Nandi, se dood as sou hy omstanders wat nie hard genoeg gehuil het nie, voor die voet laat doodmaak het. Ook die opvolging van opperhoofde het by wyse van sluipmoorde geskied, en dit sou ’n interessante studie wees om te bepaal watter eienskappe ’n leier nodig het om onder sulke omstandighede sy posisie te bekom en te behou. Voeg daarby die werklik onmenslike behandeling van vroue, en die prentjie is allermins die idille wat vandag om ideologiese redes aan ons voorgehou word.

Jou betoog gaan grotendeels uit van die gedagte dat alle menslike kultuur ’n gemene basis het en dat almal op een of ander manier kousale logika gebruik. Natuurlik is alle mense biologies verwant en diegene wat hoegenaamd geen kontak met hul werklikheid kon bewerkstellig nie, het lank reeds uitgesterf weens honger of is uitgeroei deur hul vyande. As ’n mens pyn voel, spreek dit vanself dat jy ’n oorsaak daarvoor gaan soek, maar as jou oë nie die mes of doring kan sien wat jou steek nie, eindig die ooreenkoms tussen primitiewe kousaliteit en wetenskaplike kousaliteit presies daar. Om jou pyn toe te skryf aan ’n fisiologiese proses wat uitgaan vanaf ’n baie presiese begrip van die molekulêre werking van liggaamselle en om dit toe te skryf aan ’n mistieke proses van beïnvloeding deur voorvadergeeste is nie twee benaderings binne ’n omringende “wetenskap” nie; die een is wetenskap en die ander nie.

Gerrit Brand is kennelik ’n groter kenner as ek op teologiese gebied, en ek erken my tipering van tradisionele Bantoegodsdiens as politeïsme is nie bevredigend nie, maar watter ander term moet ons dan gebruik, want blykbaar is “animisme” ook nie aanvaarbaar nie? Ek is egter bevrees dat monoteïsme binne die Joods-Christelike tradisie ’n baie spesifieke betekenis het, en daar is baie interessante teorieë oor die ontstaan daarvan tydens die Joodse ballingskap in Babilonië, en ek dink nie die blote bestaan van ’n Opperwese binne ’n bepaalde kultuur is noodwendig daarmee vergelykbaar nie.

Ek stem beslis nie saam dat Afrikaners blote besoekers in Suid-Afrika is nie. Trouens, op ’n sekere manier dink ek dat ons ’n gepriviligeerde aanspraak op Suid-Afrika het as ons vaderland op ’n manier wat Afrikaniste nie het nie, aangesien hulle hulself beroep op ’n kontinentale of “swart” identiteit wat ewe seer in die Kongo of Gaboen uitgeleef kan word, terwyl ons taal en kultuur onlosmaaklik verbind is aan Suid-Afrika en Namibië. Afrikaanssprekende bruinmense het reeds “eerste nasie”-status by die Verenigde Nasies verkry, en die afstammelinge van die KhoiSan kan ewe seer die ander groepe van watter velkleur ook al, beskuldig van “setlaar”-status. Dit is egter myns insiens ’n steriele argument, en die ooreenkoms daarvan met die ideologie van verregse groepe wat “Europa vir die blanke Europeër” wil opeis, is nie toevallig nie.

Ek is bevrees dat Gerrit Brand, wat my van een of ander vorm van etnosentrisme wil beskuldig, self baie soos ’n Europeër dink, al hou hy nie van my breë onderskeid tussen “Indo-Europeërs” en “tradisionele Afrikane” nie. (Ek dink dit is duidelik dat dit geen rasseonderskeid is nie, maar eerder taalkundig en kultureel, “Indo-Europees” synde ’n kategorie in die taalkunde.) Kulturele relativisme is ’n salon-filosofie wat as luukse in Europa verdra kan word; na alles stel Europeërs die reëls vas in hul eie land en as deel van die Europese Unie. By ons sit ons met die probleem dat nie net ons taal bedreig word nie, maar ook ons denkwyse. En ander besluit vir ons watter reëls sal geld, wat ons kinders op skool sal leer, wat op TV uitgesaai sal word, ens., ens.

Lévi-Strauss maak iewers die punt aangaande die Inoeïet dat hulle kultuur oor ’n “opening” beskik het wat dit koloniseerbaar gemaak het. In ’n sekere sin beskik die Afrikaanse kultuur ook oor so ’n opening, want die Calvinistiese tradisie met sy klem op skuld en erfsonde maak dit maklik manipuleerbaar en vernietigbaar indien daar op hierdie element gefokus word. Die manier waarop sekere Afrikaners aanhoudend besig is met ’n emaskulerende aanblaas van skuld by die breë bevolking toon dat die Afrikaanse kultuur geen groter vyand het as diegene in ons midde nie. Ons gebrek aan ’n metropool stel ons insgelyks weerloos teenoor ’n gewetenlose teenstander wat sou kon besluit om ons finaal uit te wis. Nie ’n enkele Europese moondheid was bereid om die Boere republieke selfs net van logistieke hulp te voorsien gedurende die Tweede Vryheidsoorlog teen Engeland nie. Die kontras tussen die Britse ontsteltenis onlangs na die moord op vier blanke Zimbabwiërs wat natuurlik Engelssprekend was, en die volslae stilte in die Weste oor die huidige plaasmoorde waarin 900 boere in Suid-Afrika reeds dood is, stem ’n mens ook tot nadenke.

Ek is geensins besig om die Westerse geskiedenis te probeer voorhou as per se voortreflik nie, en natuurlik was daar bloedige oorloë, volksmoord onder die Nazi’s, Leopold se skrikbewind in die Kongo waar kinders se hande afgesny is as hul ouers nie genoeg rubber getap het nie, ens. Enige logika kan wantoegepas word, maar ek dink ons sou moet erken dat daar wel in die Weste vooruitgang was vanaf ’n primitiewe stamtoestand tot die beskawing met sy tegnologiese wondere wat ons vandag geniet, en waartoe nie-Westerlinge ook toegang het. “Menseregte” was ’n Westerse uitvindsel, en dit was ook hulle wat slawerny eerste afgeskaf het. Die relativistiese ontkenning van vooruitgang lei daartoe dat daar min te kies is tussen die lewe in ’n modderhut met towerkragte as jou enigste vorm van verklaring vir die meer komplekse elemente in jou werklikheid, en die verfynde en verwikkelde omgang met begrippe wat die moderne Westerse beskawing kenmerk en waarin Afrikaans ook, sy dit dan geografies op die periferie, deelagtig is. Trouens, in ’n sekere sin het ons ’n “Afrikaanse beskawing” geskep, en is ons besig om dit te verdedig, soos altyd, teen ’n tweeledige aanval vanuit die metropolitaanse empaaier en dit wat ek baie polities onkorrek, moet ek erken, ’n “neo-primitiwisme” genoem het, en wat plaaslik teen ons geloods word ten einde ons taal, letterkunde, musiek, en lewenswyse af te breek en in te lyf by die nuwe kultuur wat geskep moet word by wyse van ’n terugkeer na die oorsprong, en ’n herwaardering van ’n pre-wetenskaplike oertoestand.

Die waarde van Afrikaans binne die Suid-Afrikaanse verband is meer as net folklore of letterkunde of “kultuur” in die eng sin van die woord. Dit wil my voorkom asof Afrikaans ook draer kan wees van ’n moderniseringsproses, juis omdat dit begrip en toleransie het vir pre-moderne mondelinge kulture. Engels gee mense net toegang tot die moderne by wyse van ’n uitwissing van die eie kultuur en ’n kolonisering wat onder die huidige omstandighede in elk geval meer en meer onhaalbaar lyk. Afrikaans het nog nooit klem gelê op die kolonisering van ander nie, maar tree eerder as ’n soort eksemplaar van modernisering op binne ’n Afrikaverband. Indien Afrika ooit aan sy huidige middeleeuse toestand met oorloë, volksmoord, korrupsie en verval – dink maar aan die Economist se “hopelose kontinent”-tipering wat op grond van die feite nie onbillik is nie – gaan ontsnap, sal dit ’n versnelde modernisering moet deurmaak soos wat die Afrikaanse kultuur sedert die einde van die negentiende eeu ondervind het. Hierdie proses kan net binne, en met behulp van, die Afrikatale self plaasvind.

Omdat ek redelik pessimisties is dat so ’n proses wel binne die afsienbare toekoms op dreef gaan kom, moet ons eerste prioriteit die onverskrokke verdediging van ons beskawing-in-die-kleine wees. Afrikaans is nie maar net ’n taal tussen ander nie, maar die draer van daardie kleiner beskawing waaraan ons steeds elke dag skep, en waartoe enigeen toegang het. Die vrugte van daardie beskawing is, hoe ontoereikend en gering ook al, daar vir almal om te sien wat Suid-Afrika besoek, en staan in skrille kontras teenoor die post-koloniale eindspel – the post-colonial endgame, daar is nou ’n begrip wat jy kan terugstuur na die empaaier – wat oor die afgelope veertig jaar in Afrika noord van die Limpopo plaasgevind het.

Ja, ek neem sekerlik ’n risiko om dinge oor so ’n breë boeg te gooi en die heersende opvatting van kulturele relativisme uit te daag, maar dan lyk dit nie asof ons vorentoe enige keuse gaan hê nie. Daarvoor is die proses waarin ons ons bevind eenvoudig te radikaal.

Die beskuldiging van rassisme wat daar teen my gemaak word, is maar net nog ’n variasie van die etiket van “regs” wat daar ’n jaar gelede na my kant geslinger is omdat ek dit durf waag het om te argumenteer ten gunste van gelyke behandeling van Afrikaans teenoor ander tale in Suid-Afrika. My stuk oor “Sangomas of Newton” behandel duidelik ’n kenteoretiese probleem met radikale politieke implikasies in Suid-Afrika. By die Rassismekonferensie, waarop ons regering terloops ses miljoen rand geblaas het, was dit tydens die besprekingsessies duidelik dat niemand “rassisme” kon definieer nie, en ek meen dat Gerrit Brand en ander wat probeer om my met die rassismekwas by te kom eers twee definisies sal moet verskaf, te wete: 1) wat is “ras”? en 2) wat is “rassisme”? en daarna moet aandui hoe ek my skuldig maak aan dié twee begrippe afkomstig uit die negentiende-eeuse Westerse biologie.

Om iemand in die huidige Suid-Afrika as ’n “rassis” te brandmerk, het presies dieselfde vorm as beskuldigings van heksery, omdat dit ’n aanklag is wat onbewysbaar is en daarom is die teendeel (onskuld daaraan) ook onbewysbaar. In die tradisionele Bantoekulture is hekse of towenaars gewoonlik aan ’n marteldood onderwerp ná so ’n beskuldiging. Hoewel ek myself in die laaste instansie as ’n Afrikaan beskou, is ek nie bereid om my identifikasie met Afrika so ver te voer dat ek vrywillig na die brandstapel gaan stap ná die sangoma haar vinger na my gewys het nie.

Hierdie stuk het in 2000 op LitNet verskyn.