Die waarnemende goewerneur van die Zimbabwiese Reserwebank, Charity Dhliwayo
Volgens mediaberigte dreig ‘n nuwe geldkrisis in Zimbabwe met baie min likiditeit in die land. Daarom het die regering aangekondig dat nog ‘n viertal buitelandse valutas in die land toegelaat sal word. Hule is: die Chinese joean, die Indiese roepee, die Japannese jen en die Australiese dollar. Prakties beteken dit dat daardie geldeenhede nou ook wettige betaalmiddels in Zimbabwe is.
Ander geldeenhede wat reeds aanvaar word, is die Botswana-pula, die SA rand, die euro en Britse pond.
Die waarnemende goewerneur van die sentrale bank, Charity Dhliwayo, sê uitvoerders en die algemene publiek mag voortaan dié buitelandse geld gebruik, asook rekeninge in sodanige valutas aanhou.
Sedert 2009, toe hiperinflasie in die land gewoed het, het Zimbabwe nie meer ‘n eie geldeenheid nie. Sedertdien is die Amerikaanse dollar as die belangrikste geldeenheid aanvaar, in ‘n poging om aan hiperinflasie te ontkom.
Met die land weereens onder ekonomiese druk, poog die sentrale bank om soveel likiditeit as moontlik na Zimbabwe te lok.
Volgens Charity Dhilwayo ervaar die ekonomie ‘n erge likiditeitskrisis. wat beteken dat die plaaslike nywerheid geen krediet kan verkry nie, terwyl invoerkostes verhoog en plaaslike produkte glad nie mededingend is nie.
Na raming sirkuleer $2 miljard buite die bankstelsel, aangesien rentekoerse laag en die bankkostes hoog is. Die lae vlakke van deposito’s veroorsaak die likiditeitskrisis in die banksektor.
Charity sê ook dat sy die minimumkapitaalvereistes vir banke tot $25 miljoen verlaag het, teenoor die $100 miljoen wat voorheen beplan is.
Die banke is aangesê om hul minimumkapitaal teen Junie vanjaar tot $100 miljoen te verhoog, maar dié sperdatum is nou tot 31 Desember 2020 verleng.
Die sentrale bank poog tans om hom te herkapitaliseer met ‘n lening van $150 – $200 miljoen teen die einde van Maart vanjaar, waarna hy weer sy funksies van die regering se bank en lener in die laaste instansie sal hervat.
Volgens ‘n vorige minister van finansies van Zimbabwe, Simba Makoni, beskik die regering egter oor geen “rasionele planne” vir die ekonomie nie. Makoni, wat die huidige leier van die opposisie is, sê dat “in weerwil van al die retoriek oor die nasionale begroting vir 2014 van $4,1 miljard, is daar geen rasionele, volhoubare, samehangende beleid wat die burgers, veral spelers in die ekonomie, kan rig om vir die toekoms met helderrheid en vertroue te beplan nie”.
Jo-Ann Held (Strauss), ‘n voormalige mej. Suid-Afrika
Media24 het pas aangekondig dat Jo-Ann Held as ’n direkteur van dié maatskappy aangestel is.
Volgens ‘n verklaring deur die maatskappy, is “Jo-Ann… ’n media-entrepreneur wat onder meer haar eie spitstyd-TV-program aanbied en vervaardig het. Sy het ook verskeie korporatiewe ondernemings en is ’n direkteur van Partnership Investments, ’n maatskappy met belange in media, mynbou en eiendom. Sy dien ook in die Wes-Kaapse Raad van Ubuntu Botho (deel van Sanlam) en die direksie van M&C Saatchi Abel, een van SA se voorste reklameagentskappe. Sy het ’n BCom (Regte)-graad aan die Universiteit Stellenbosch verwerf.”
Held is ’n voormalige Mej. Suid-Afrika, was ’n aanbieder van Pasella en is nog betrokke as aanbieder by Top Billing. Sy is ’n gewilde spreker oor verskillende onderwerpe soos geslagskwessies, die nuwe sakeomgewing en korporatiewe transformasie. Sy is aktief betrokke by verskeie liefdadigheidsinisiatiewe.
Ek was nog nooit ‘n groot bewonderaar van inbelprogramme op die draadloos nie. Dis ‘n goedkoop asook ‘n lui manier vir radiostasies om andersins leë lugtyd te vul met dikwels niksseggende bydraes van mense wat baie lief is vir hul eie stemme. Van sinvolle debat tydens sulke programme is daar dikwels min sprake, omdat die aanbieders se eie oortuigings hulle noop om die gesprekke in ‘n sekere rigting te stuur.
In die dae toe Niekie van den Berg dus ‘n omroeper op Radio Sonder Mense was, het ek paar keer per ongeluk na dele van sy program geluister, maar meestal eerder vinnig na die musiek op my MP3-speler/radio oorgeskakel as onse Niekie aan die beurt gekom het. Nie net het sy aanbiedingstyl dikwels as selfvoldaan, bombasties en arrogant oorgekom nie, maar was sy duidelike linkse vooroordele genoeg om ernstige spysverteringsprobleme so kort ná middagete te veroorsaak. Menige inbeller wat ongemaklike punte geopper het, wat heiligskennis gepleeg het deur Niekie se afgode soos Mandela of die NSA te bevraagteken, enige iets wat Niekie se linkse ewewig kon versteur, is summier stilgemaak, en die irritasie in sy stem was dikwels hoorbaar. Sulke vermetele inbellers, wat so met die Groot Niekie se linkse storietjies durf verskil het!
Niekie van den Berg
Dit was dus ‘n blye dag vir radio-uitsendings in Suid-Afrika toe Niekie die dag besluit het sy kop staan parlement toe. Hy sou as DA-kandidaat staan. Die DA, wat destyds nog effens, vêrlangs in Afrikanerkiesers belanggestel het, het sekerlik gehoop Niekie se berugtheid (askies, bekendheid) kon darem, o, ek weet nie, ‘n hele vyftien ekstra stemme vir die DA inwin. En siedaar! Niekie die onbeskofte radio-aanbieder, word Niekie die meer beskofte (is daar so ‘n woord?) LP. Niekie word toe nie net ‘n LP nie, maar sommer ook adjunk-skadu-tweede-in-bevel-agterspeensuier-minister van Kuns, Kultuur, Rieldanse, Klopse en enige ander sake wat vaagweg vir jou gemiddelde DA-lid as kultuur kan deurgaan. Die opwinding was geweldig. Oftewel minstens in Niekie se woonplek se binnekamer.
Nóú kon Niekie ‘n verskil maak! Nóú sou Niekie ou omies wat na Radio Sonder Mense ingebel het, darem maar vir eens en vir altyd op hul plek sit, deur vir hulle te wys hoe hy wat Niekie is, die NSA kon maak kook deur ‘n yster in die Madibatopiese demockracy te word! Maar helaas, toe gebeur daar… absoluut niks nie. Tik ek Niekie van den Berg se naam in Google in, is daar slegs enkele meldings van Niekie die DA se adjunk-skadu-minister van Klopse en Rieldanse. Een is ‘n bedeesde verklaring oor ‘n kleinerige toegewing oor die Talewet, en ‘n ander is Niekie wat die arrestasie van ‘n paar obskure ANC-jeugagentskapslede verwelkom. Niekie se stilte was dawerend toe Dianne Kohler-Barnard soos ‘n viswyf gegil het dat sy eerder Spaans as Afrikaans sou wou praat. Niekie was toe nou nie heeltemal so formidabel sonder sy radiomikrofoon nie.
En toe word die DA se kandidaatlys vir die 2014-verkiesings vrygestel. Die DA se adjunk-skadu-minister van Klopse en Rieldanse, Niekie, is prakties nêrens nie. Hy sal nie in 2014 verkies kan word nie. Niekie is te wit. Te oud. Te Afrikaans. Te manlik. Hy is veral te wit, oud, manlik en Afrikaans vir die DA, wat halsoorkop besig is om Frantz Fanon na ‘n blanke suprematis te laat lyk, so vinnig skuif die DA na die linkerkant toe, en so desperaat is die DA om homself in ‘n swarter party as die ANC te verander. Niekie is gevolglik deur die DA getransformeer, etnies gereinig, reggestel, oorbodig gemaak, geskors, gerooikaart (of is dit gewitkaart?), skoon uit die parlement uit. Volgende jaar is Niekie dus werkloos.
Ek wil nie leedvermakerig wees nie (goed, ek lieg, ek wil), maar die transformasie en nie-rassigheid waaroor jy so op die draadloos gepredik het, is darem maar ‘n pynlike ding wanneer dit jy self is wat te wit vir die ANC-Lite is, of hoe, ou Niekie? Ek wonder tog – gegewe jou rou transformasiewonde, en jou bittere teleurstelling omdat jou linkse kaartehuis so wreed in duie gestort het, gaan jy daardie ou, blanke omies wat jy so afgejak het oor die draadloos, eendag om verskoning vra? Want sien, Niekie, daardie ou, blanke, “rassistiese”, “regse” omies wat jou wou reghelp op Radio Sonder Mense, was toe al die tyd reg.
Ons almal ry motors wat toegerus is met veiligheidslugsakke. Van die ouer intreevlak motortjies het slegs ‘n lugsak in die stuurwiel, meer moderne buksies is standaard toegerus met twee lugsakke vir die bestuurder en die voorste passasier. Daar is natuurlik ook motors wat spog met tot 12 lugsakke. Niemand van ons wil beleef hoe ‘n lugsak nou eintlik werk nie. Ons het besluit om wat gebeur tydens ‘n botsing so kort en volledig as moontlik vir u te beskryf. Ford Motorkorporasie in Australië het die stap-vir-stap-beskrywing van wat tydens ‘n botsing gebeur, gepubliseer.
Die motor wat betrokke is in hierdie botsing is ‘n Ford Falcon XT wat doodstil staan en dan reg van die kant af deur ‘n ander voertuig op die bestuurder se deur teen 50km/u gestamp word.
0 millisekondes – ‘n Eksterne voorwerp raak aan die bestuurder se deur.
1 ms – Die deur se druksensor bespeur ‘n drukgolf aan die buitekant.
2 ms – ‘n Versnellingssensor in die C-pilaar van die motor agter die agterdeur bespeur ook ‘n botsing is besig om plaas te vind.
2.5 ms – ‘n Druksensor in die middel van die motor in die dak bespeur die vibrasies van ‘n botsing.
5 ms – Die botsingsrekenaar bepaal of die impulse wat hy ontvang het erg genoeg is om ‘n reaksie uit tevoer. (Dit mag dalk net ‘n kruidenierswaentjie wees wat teen die bestuurder se deur vasgeloop het). Intussen begin die bestuurder se deur met sy kantbotsstawe die skokgolwe van die inpak te absorbeer.
6.5 ms –Druksensors in die bestuurder se deur bereik maksimumdruklading.
7 ms – Die botsingsrekenaar bevestig dat die inpak van ‘n ernstige aard is en nie ‘n kruidenierswarewaentjie is wat in die deur vasgeloop het nie. Die botsingsrekenaar bereken hoeveel aksie in watter deel van die motor uitgevoer moet word.
8 ms – Die botsingsrekenaar stuur die “vuur”-inpuls na die betrokke kantlugsak aan die bestuurder se sykant. Die B-pilaar begin die skok na binne absorbeer en energie word verplaas na die “cross car load path” of geheelladingdrukmeter onder die insittende.
8.5 ms – Die kantlugsak aan die bestuurder se kant kry die “vuur”-instruksie.
15 ms – Die motor se dak absorbeer ‘n deel van die inpakgolf . Die kantlugsak ontplof deur die sitplekomhulsel en begin ontplooi.
17 ms – Die geheelladingdrukmeter en struktuur van die motor onder die agterste sitplekke bereik maksimumlading. Die ontplooide lugsak strek oor die insittende se bors en begin sy skouer weg van die inpaksone af forseer.
20 ms – Die bestuurder se deur en B-pilaar begin teen die bestuurder se sitplek te druk. Die lugsak druk intussen die insittende se bors weg van die inpak af.
27 ms – Die effektiewe impakdruk is gehalveer van 50km/u na slegs 23,5 km/u. ‘n Drukblokkie in die sitplek verskuif die insittende se hele bolyf weg van die inpak en die lugsak begin onmiddellik afblaas.
30 ms – Die Ford Falcon het die sybotsing total en al geabsorbeer. Die lugsak bly in posisie en die insittende ondervind vir ‘n breukdeel van ‘n sekonde ‘n maksimumdruk van 12 kg teen sy skouer.
45 ms – Die insittende en die lugsak beweeg saam met die hervorming van die motor se sykant.
50 ms – Die botsingsrekenaar ontsluit al die deure, die passasiersveiligheidstruktuur begin reageer om die deur na buite te forseer, weg van die insittendes af.
70 ms – Die lugsak blaas steeds af en die insittende beweeg na die middle van die motor. Ingenieurs beskou die botsing as afgehandel
150 -300 ms – Die insittende besef nou eers hy is in ‘n botsing betrokke.
Dit is hoe ‘n lugsak in jou motor dalk net jou lewe kan red. Lugsakke ontplooi ook nie wanneer die veiligheidsgordels nie gebruik is nie. Alle nuwe motors het ladingsensors in die sitplekke wat bepaal of daar iemand op die sitplek sit. Sou daar iemand sit, bereken die botsingsrekenaar daar moet ‘n sitplekgordel geaktiveer word. Sou die sitplekgordel dan geaktiveer of vasgemaak word, bereken die botsingsrekenaar dat hy nou alle sensors wat lugsakke beheer fyn moet dophou. Dus wanneer jy nie jou sitplekgordel dra nie gaan die lugsakke nie aktiveer nie, dit is só eenvoudig. Die rede hiervoor is dat lugsakke met so ‘n geweldige inpak ontplooi word in ‘n botsing dat die insittende ernstige beserings van die lugsak kan opdoen nog voor die botsing verdere beserings veroorsaak. Die meeste vervaardigers kalibreer vandag die lugsakstelsel om in samewerking met die sitplekgordels te werk. Die sitplekgordel trek die insittende styf in die sitplek vas sodat die lugsak van watter kant af ook al sy werk kan doen sonder om die insittende ernstig te beseer. ‘n Gemiddelde lugsak ontplooi teen tussen 240 – 400 km/u. Elke voertuig op die pad vandag beskik oor ‘n unieke frommelprofiel tydens ‘n botsing. So dink mooi wanneer jy ‘n sleepstang, wenteltol voor op jou 4×4 of ‘n massiewe bosbreker-“Bullbar” voor aan jou motor laat monteer, want dit gaan jou motor se veiligheidstelsel beslis beïnvloed. Nou gaan die ingeboude druksensors heelwat later kan reageer om jou motor se lugsakke te kan ontplooi. Dit geld ook vir al die mense wat hulle dierbare kinders so los in ‘n motor laat rondsit; moenie verbaas of hartseer wees wanneer jou motor se lugsakke nie werk tydens ‘n botsing nie. Sitplekgordels red lewens; dit is oor en oor bewys!
DUNNOTTAR – Die nuutverkose leier van Front Nasionaal, Hannes Engelbrecht, het in sy eerste openbare optrede Churchill se woorde aangehaal: “Ek is nie die leeu nie, maar die lot het op my geval om die leeu se brul te gee”. Hy is geen Moses wat as die groot Afrikaner- of Boereleier die volk uit die ellende kan lei nie, maar met ‘n sterk dagbestuur kan FN groei en uiting gee aan die mense se strewe.
Lede van die dagbestuur wat tydens ‘n vergadering op Dunnottar aan die Oos-Rand verkies is:
Leier: Hannes Engelbrecht
Onderleier: Dr Dan Roodt (met spesiale mag tot mediaskakeling)
Voorsitter: Gordon Fox
Sekretaris: David Spohr
Tesourier: Anell Fourie
Addisioneel: Jean Cilliers
Addisioneel: Berto Ramos (met spesiale mag tot regsverteenwoordiging)
Die volgende streeksleiers maak deel van die Hoofbestuur uit:
Vrystaat: Schalk van der Merwe
Noord-Kaap: Jannie Kuhn
Gauteng: Willie Cloete (oorkoepelend – Noord, Suid en Sentraal).
Gauteng-Suid: Hans Johansen
Gauteng-Noord: Trevor Stumpke
Hannes Engelbrecht
Engelbrecht het genoem dat veral die jongeres soveel ondervinding as moontlik moet opdoen sodat hulle oor twee of drie jaar die leisels kan oorneem, want dit is juis die jongeres wat ly onder regstellende aksie, kwotas en swart ekonomiese bemagtiging.
“Baie sal afhang van mense soos dr Dan Roodt om met mediaskakeling die party te bemark,” meen Engelbrecht.
Vroeër het die voorsitter, Gordon Fox, gese dat dit ‘n lang pad sal wees om selfbeskikking te verkry, maar dat dit iets is wat gedoen moet word, want die paadjie raak al styler in Suid Afrika.
Ná die vergadering het van die aanwesiges gekuier, is ruitplakkers uitgedeel en het verskeie boere en sakemanne van die omgewing lidmaatskapvorms ingevul.
Verlede week het ek geskryf oor die groot probleem van domheid in Suid-Afrika. Trouens, die gemiddelde IK in die land staan volgens internasionale kenners op 77, selfs laer as dié van Zimbabwe, die DRK of Zambië. Maar ek wil nie hier in een of ander IK-debat vasval nie en eerder iets oor die media en ‘n volk se selfbeeld sê.
Een van die goeie herinneringe van my destydse verblyf in Parys, was naweke toe ek drie koerante in verskillende tale kon koop. Gewoonlik was dit die naweekuitgawe van die deftige (hoewel sosialisties gesinde) Franse koerant Le Monde, asook die Financial Times Weekend en die Duitse koerant Die Zeit. In daardie dae het ‘n dosent in klassieke geskiedenis aan Cambridge, Nigel Spivey, elke naweek ‘n rubriek in die FT Weekend geskryf, met ‘n sprankelende, ironiese styl wat ‘n genot was om te lees. Só anders as die afgryslike, onbeholpe Engels wat ‘n mens in SA koerante aantref en wat op sy beurt as’t ware deur die Naarpers-werfbobbejane in Afrikaanse vertaling geplagiariseer word. Die Naarpers-joernaliste en -redakteurs is almal aspirant-Engelse of hul kinders is reeds op Engelse skole waar hulle met ons disfunksionele, derdewêreld-Engelse kultuur (en dwelms) besmet word.
Die beste wat ‘n mens van Le Monde kan sê, is dat die klassieke tipografie baie mooi is. Tot onlangs toe het die koerant nooit enige foto’s geplaas nie, net hier en daar pensketse van openbare figure of ‘n spotprent deur die kunstenaar Plantu. Vele beroemde en slim mense skryf egter ook af en toe iets in Le Monde, dus kan ‘n mens tog soms iets interessants daarin ontdek. Dit wemel ook van werkwoordtye wat net goeie Franse skrywers nog gebruik, soos die eenvoudige verlede tyd en die verlede konjunktief.
Wat Die Zeit betref, het ek afgekom op dié oulike beskrywing van die koerant op die Engelse Wikipedia. wat ek hier in die oorspronklike aanhaal:
The paper is considered to be highbrow. Its political direction is centrist and social-liberal, but has oscillated a number of times between slightly left-leaning and slightly right-leaning. Die Zeit often publishes dossiers, essays, third-party articles and excerpts of lectures of different authors emphasising their points of view on a single aspect or topic in one or in consecutive issues. It is known for its very large physical paper format (Nordisch) and its long and detailed articles.
Die punt omtrent Die Zeit is egter ook dat dit oor ‘n besonder uitgebreide feuilleton-gedeelte beskik. ‘n Mens soek tevergeefs na die betekenis van dié Franse leenwoord in Afrikaans in die HAT, wat jammer is. Maar gelukkig staan dit darem in die WAT:
“feuilleton, feuilletons, (F.) Deel van ‘n dagblad gewy aan ligte leesstof, vervolgverhale, toneel- of letterkundige beoordelinge of ander belletristiese werk of spesiale stof wat nie tot die nuus behoort nie; in Europa gewoonlik aan die voet van die bladsye onder die streep gedruk, of elders op die blad, deur ‘n dik streep, die sg. feuilletonstreep, van die orige inhoud geskei; ook, artikel of verhaal wat so gedruk is.”
Toe ek aanvanklik aan ‘n naam moes dink vir die algemene afdeling op die praag-webblad, het my gedagtes ver teruggegaan na naweke in Parys, iewers in ‘n kafee waar ‘n kelner met ‘n swart strikdas vir jou “Goeiemiddag, meneer” sê en jy ‘n koppie koffie kan bestel en die res van die dag met jou drie koerante wat jy so pas by die kiosk op die naaste strraathoek gekoop het, kan deurbring. Drie koerante waarin iets van die Europese beskawing weerspieël word en waarin jy oor alles van die politiek – plaaslik en internasionaal – maar ook oor museumtentoonstellings in Italië, boeke en idees, mode of kookkuns, kan lees.
Daarom het die benaming “feuilleton” vir die afdeling waar Gustav Venter se vervolgverhaal tans elke dag verskyn, vir my reg geklink. Terloops is ‘n feuilleton op Frans juis ‘n vervolgverhaal, dít wat in Afrikaans deesdae in navolging van Amerikaanse Engels soms ‘n “sepie” genoem word.
Dit is só moeilik om, te midde van die verloedering van Afrikaans deur die magtige Naarpers-groep met sy horde vulgêre joerrnaliste wat blykbeer met Afrikanerhaat vervul is, ‘n perspektief op jou eie mense te verkry. Want anders as die beeld van ‘n beskaafde, wellewende Europa wat die FT, Le Monde en Die Zeit uitdra, gee Beeld, Die Burger en Rapport bloot aan ons weer dat “Afrikaanses” taamlik dom, platvloers, polities korrek en amper wêreldvreemd is. Terwyl die Afrikaner se sportprestasies een van die min dinge is waarop ons nog trots kan voel, word dit deur die Naarpers-groep – soos deur Mandela trouens – uitgebuit in ‘n desperate poging om nog belangstelling by hul verveelde lesers te skep.
Daarom verbly dit my dat daar nog Afrikaners is wat, soos daar destyds gesê is, “kerngesond” gebly het. Dit is mense wat steeds verbete aan beskaafde norme vasklou, vir wie die tierende geweld in ons land glad nie aanvaarbaar is nie en wat na iets hoërs aspireer as om net soos ‘n ANC-politikus of tenderpreneur met materiële vertoon tevrede te wees.
Dis natuurlik nog iets waarin die afskuwelike Naarpers-mense uitblink: ‘n soort agterlike kwasi-Engelse snobisme. My motor het meer as joune gekos, my selfoon is nuwer of, les bes, my kind is op ‘n Engelse skool, so whê!
Is hulle gelobotomiseer of wat?
Maar om links te wees, het reeds jare lank in Suid-Afrika insgelyks snobwaarde. Dis byna ongelooflik, maar baie mense is trots daarop om kommunistiese vriende te hê en sê dit ook sommer vir jou!
Iewers in die vroeë tagtigerjare het daar mos ‘n paar boekies in Afrikaans verskyn wat mense destyds “grensliteratuur” genoem het. Een daarvan, deur Etienne van Heerden, had die titel, My kubaan.
Mandela was, soos Fidel Castro en Joe Slovo, ‘n trotse kommunis en seker ook in sy hart ‘n “Kubaan”. Iewers in Kaapstad, in die hoofkantoor van die Naarpers-groep, sit daar egter ‘n hele gebou vol “Kubane” wat elke dag soos wafferse Moslems met gesigte op die grond bid vir Madiba en Fidel Castro. Met die verskil dat hulle nie in die rigting van Mekka gekeer is nie, maar in die rigting van Havana, daar waar die sigare vandaan kom.
Metafories het elkeen van ons in Suid-Afrika ‘n Kubaan present gekry. My Kubaan is seker Koos Bekker, die Castro van die Afrikaanse media wat met ‘n staatsgreep op Naarpers geslaag het en die maatskappy deur A-klas-aandele beheer. Elke A-klas-aandeel beskik by ‘n Naarpers-jaarvergadering oor 1000 stemme teenoor ‘n N-klas-aandeel se enkele stem. Die koerante in die Naarpers-stal braak elke dag gal oor “apartheid” – wat hulle destyds ondersteun het – maar het niks teen aandeelhouersapartheid nie.
‘n Ander interessante feit is dat die meerderheid van Naarpers se aandeelhouers glo buitelanders is. Dus word die niksvermoedende Afrikaner van Pretoria of Bloemfontein elke dag met propaganda gevoer deur ‘n maatskappy waarvan die besit in die buiteland gesetel is. Dié buitelandse aandeelhouding het ter sprake gekom in ‘n hofsaak tussen Naarpers en Caxton waaroor die Mail & Guardian berig het. Naarpers argumenteer egter dat sy A-aandele plaaslike beheer verseker.
Naarpers ondersteun deesdae die DA, nie die Zuma-ANC nie, maar dan moet ‘n mens onthou dat die DA in 2008 toe die parlement hulde aan die Kubaanse magte by Cuito Canavale gebring het, hom by die ANC en Kuba téén die ou SAW geskaar het. Op ‘n foto verskyn die destydse hoofsweep van die DA, Davidson Orniston, saam met die ANC waar hulle kranse op die graf van ‘n MK-soldaat lê wat na bewering tydens die slag van Cuito Canavale aan die Kubaanse kant dood is.
Miskien is Fidel Castro en broer Raúl nog die hoofaandeelhouers in Naarpers wat dit iewers vanuit ‘n belastingparadys oorsee beheer? In die omgewing van Kuba op ander Karibbiese eilande is daar mos sulke plekke. Wie weet? In die klug wat Suid-Afrika geword het, is enigiets moontlik. Die kommuniste leef soos kapitaliste en die kapitaliste heul met die kommuniste, maar almal steel sáám! Dis skep en gryp, waarna Naarpers elke pasryk gesteelde glanspersoonlikheid in hul tydskrifte en koerante uitstal as mense waarna ons behoort op te sien! Soos Malema met sy Breitling-horlosie en eertydse herehuis in Sandton. Of Kenny Kunene, die soesji-liefhebber, wat van 1997 tot 2003 vir bedrog in die tronk was. Dis regtig iets uit Keiser Nero se dekadente Rome, kompleet met sluipmoorde, want vele mense gaan net só maklik in Suid-Afrika dood, soms ook aan “natuurlike” oorsake… Of “misdaad”. Wat in Suid-Afrika insgelyks as iets natuurliks geag word, want sien: “Almal ly daaronder.”
Suid-Afrika is ‘n land wat menselewens verwoes, deur moord of verkragting of belastering. Waar jy eensklaps jou werk kan verloor omdat jy jou teen babaverkragtings of plaasmoorde uitspreek. Dis ook ‘n land waar sowel die onderwysstelsel as die media soos Naarpers meewerk, nie om mense op te hef nie, maar om hulle te verdom en met sport of drank af te stomp. Panem et circenses, soos die Romeine gesê het.
Omdat ek Europa ken, kan ek nie daardie vasteland veridealiseer nie. Europeërs het ook hul stel probleme, waarvan baie insgelyks deur die multikulture samelewing veroorsaak word! In die Paryse voorstede of banlieues steek jong Arabiere en swartes elke jaar duisende voertuie aan die brand, sommer net vir die lekker.
Hoe mense hulself sien, is egter belangrik. Die spieël wat jy na jouself toe ophou en die beeld wat jy daarin gewaar, bepaal in ‘n hoë mate jou verwagtings, jou toekoms en selfs die standaarde wat vir jou aanvaarbaar is. Die media verteenwoordig in ‘n hoë mate die spieël van ‘n volk of ‘n gemeenskap.
Ná alles is dit die grootste beswaar wat ek teen die Kubaanse, sjiek-radikale, liederlik linkse, platvloerse, vulgêre, vloekende, met anglismes belaaide, Naarpers het: Ek herken my as Afrikaner glad nie daarin nie. Trouens, ek is goddank bly dat die Kubaan, Koos Bekker, blykbaar ‘n klompie jare gelede die gebruik van die woord “Afrikaner” in die blaaie van Die Burger, Beeld en Rapport verbied het. Sedertdien het hulle mos die belaglike term “Afrikaanses” ingevoer om na ‘n denkbeeldige kultuurgroep – of is dit nou juis ‘n gedekultureerde groep? – te verwys.
Vir Naarpers, soos vir vele ander mense trouens, het die Afrikaner opgehou om te bestaan. En soveel te beter! Dit is verkieslik dat ons deur dié mense verloën word as wat hulle ons sou omhels en ons op die duur vind dat ons op ons beurt die adder aan eie boesem vertroetel het.
Nou die dag is ek lus om ‘n nuwe Afrikaanse roman te lees, behalwe nou Gustav Venter se vervolgverhaal op praag. Nêrens op die webblaaie van Afrikaanse uitgewers kan ek egter enigiets nuuts behalwe liefdesverhale vind nie. Dit wil lyk asof ‘n groot deel van die Afrikaanse kultuur oor die afgelope paar dekades deur Naarpers en ‘n paar has-been- Afrikaanse skrywers soos André P. Brink en Antjie Krog – wat sedertdien nie meer in ons taal skryf nie – verloeder of selfs vernietig is. Waarom? Om die plaaslike Engelse of swartes beter te laat voel? Om die Britte of die Swede, wat die ANC as die wonderkuur vir Suid-Afrika se politieke vraagstukke gesien het, ter wille te wees?
So pas het ek Max du Preez se jongste prul van ‘n boek, A rumour of spring, gelees. Of stel dit so: ek het etlike bladsye oorgeslaan waar hy in die gewone Mandela-aanbidding verval en daarom in ‘n rekordtyd op my tablet daaroor geskeer. Dit is so stereotiep en idee-arm dat ek eintlik maar bly is Max du Preez skryf in Engels. In Afrikaans sou dit vir ons ‘n verleentheid gewees het, nog ‘n bydrae tot die Naarpers-werfbobbejaan-plagiaatkultuur.
“Laat ons nie roem nie,” het NP van Wyk Louw op ‘n stadium oor die Afrikaanse letterkunde gesê. Nietemin voel ek trots op wat vandag in Afrikaans, op webblaaie en op sosiale media besig is om te gebeur. Alles is nie ewe stylvol of in goeie Afrikaans verwoord nie. Maar ten minste het duisende Afrikaners daarbuite begin om weer krities te dink, wat onder die huidige omstandighede amper ‘n wonderwerk is!
PRAAG is die anti-Sophiatown. Ek het ‘n teorie dat die kultuur van Sophiatown in die veertiger- en vyftigerjare uiteindelik die hele Suid-Afrika verower het. Dit was ‘n bendekultuur, van materiële vertoon (dikwels met gesteelde goedere), van ontmoetings tussen wit en swart in ‘n demi-monde waar kommunisme en ‘n dweepsieke bewondering vir alles wat swart en Amerikaans is die norm was. Mandela en selfs die Mandela-kultus was reeds in Sophiatown se sjebiens teenwoordig.
Ons is egter besig om die teenvoeter vir die afryslike wêreld van Sophiatown te skep. Naarpers en Koos Bekker met hul miljarde dien Sophiatown se afgode, terwyl ons bloot op onsself aangewese is. Maar net soos Sophiatown se dekadensie, rasse-ideologie en misdadige waardes op die duur dié van Suid-Afrika self geword het, sal Afrikanertrots en -skranderheid weer eendag in ons land oorheers.
Dit kan nie anders nie. Soos Toynbee iewers skryf, was daar maar tot dusver iets soos 28 beskawings op aarde, oor ‘n tydperk van vyf millennia of meer. Die duisende onbeskawings het almal spoorloos verdwyn. Beskawing en geleerdheid móét, soos by Bloedrivier, oor onbeskawing seëvier.
Mag ons gou van Naarpers en sy Sophiatown-gode verlos word. En mag ons beskeie webwerf, ‘n noodsein teen die barbarisme, gelees word en van krag tog krag gaan!
‘n Gedeelte van die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl
deur Leon Lemmer
Met kultuur mag nie gemors word nie, maar dit kan nogal snaaks wees as ‘n werklik belangrike persoon daaroor skryf; ‘n krummeltjie wat ‘n brood geword het, soos dit onlangs so mooi op praag gestel is. Kort nadat Michael le Cordeur as’t ware die vloer op die hoofbladsye van Die Burger met sy forumartikel oor die klopse gevat het (2 Jan, p 13; Praag 5 Jan), plaas hierdie koerant as ‘n forumartikel sommer nog ‘n teks van hom oor die bruines se kultuur. Die opskrif is: “Verenig deur die riel” (Die Burger, 7 Jan, p 9). Feitlik onvermydelik is albei artikels ook op die Afrikaanse Taalraad se webwerf gepubliseer. Die onderskrif van laasgenoemde koerantartikel lui: “‘n Aand van rieldans het Michael le Cordeur oortuig dié dans is die ideale manier om brûe tussen taalgemeenskappe te bou en alle Afrikaanssprekendes te verenig.” Sy onderwerpe is dus dans, taal en politiek.
Dié artikel verwys na die ATKV se jaarlikse rieldanskompetisie wat verlede jaar die agste keer aangebied is en wel op 7 Desember by die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl. Op 15 Desember het ek op Praag beswaar teen die etniese eensydigheid van die aanbiedinge by die monument gemaak en onder meer die bevordering van boeremusiek voorgestel. Op 25 deser het ‘n uitvoering van boeremusiek inderdaad daar plaasgevind. ‘n Mens is uiteraard dankbaar dat daar in hierdie opsig erkenning aan Afrikanerkultuur gegee word. Hopelik dui dit op groter ewewig by wat die monumentbestuur vorentoe oor bruin- en Afrikanerkultuur gaan doen. Die ATKV het die rieldansbyeenkoms finansieel ondersteun, maar nie die een vir boeremusiek nie. Dié boeremusiek het wél ondersteuning van kykNet gekry, sodat hierdie byeenkoms seker verfilm is en later gebeeldsend sal word.
Baie joernaliste het oor die Kerstyd vakansie gehou en die enkeles wat in die “enjinkamer” oorgebly het, het teks gesoek om die wit bladsye van die koerant vol te maak. Le Cordeur is ‘n dosent en het die vakansietyd verwyl deur “akademiese bydraes” te lewer. Wat kan meer gepas wees as dat hy put uit die bruines se kultuur en dit aan die breë publiek bekend maak? Maar hy hoef sekerlik nie in hierdie proses Afrikaners af te kraak nie.
Die Burger het weer ‘n foto van die outeur by sy artikel geplaas en genoem dat Le Cordeur die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad én die ondervoorsitter van die Taalmonument is. Ons het dus hier ‘n geval van twee gewigtige poste wat op een mens se skouers rus. Daarby gaan dit om ‘n kulturele saak soos Afrikaans, wat Afrikaners na aan die hart behoort te lê. Dat Le Cordeur hierdie publisiteitskans in ruime mate misbruik om politieke houe teen die blankes in te kry, skeel Die Burger min. Die “bruin stem” moet mos gehoor word en daarom word polities korrek baie dinge oorgesien.
Maar hou deurlopend dop hoe Le Cordeur in sy relaas en heeltemal teenstrydig met sy strewe na inklusiwiteit (dus rasse- en kulturele, insluitende taal-, integrasie) by implikasie en heeltemal onbedoeld ‘n sterk saak daarvoor uitmaak dat bruin- en Afrikanerkultuur liefs apart uitgeleef moet word.
Le Cordeur begin sy artikel op ‘n lekker persoonlike loslitnoot. Hy en sy vrou is nogeens deur die ATKV na die rieldanskompetisie genooi. Hy noem dat mede-bruine Danny Titus die kultuurbestuurder van die ATKV is. Titus “probeer ons reeds geruime tyd daar kry, maar ons program is so vol dat die geleentheid nie daar was nie. Hierdie keer sou niks ons keer nie.” In Desember het Le Cordeur heel terloops opgemerk: “In die onlangse verlede het ek dikwels oorsee gereis” (Praag 5 deser). Gewone mense besef nie hoe sterk die wind is wat deur ‘n werklik hoë boom getrotseer moet word nie. Omdat hy so hoog is, laat so ‘n boom hom ook nie maklik snoei om hom ‘n bietjie aarde toe te bring nie.
Die goeie nuus is dat hierdie dik spyker uiteindelik tyd gevind het om die rieldanskompetisie by te woon. Wie word in Michael se motor gelaai? “Vroulief” Sonia en “my broer Clarence en sy vrou, Jowenen”; dus nie ‘n groepie Afrikaners met flou Afrikaanse name soos Piet en Koos en Anna en Sarie nie. Le Cordeur bely: “Ek slurp die name op soos moerkoffie.”
By die monument loop Le Cordeur, naas Titus, die volgende swaargewigte raak: Japie Gouws, die uitvoerende hoof van die ATKV, Ria Olivier, die projekkoördineerder van die Afrikaanse Taalraad, en Danie van Wyk, die uitvoerende hoof van die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans. Afgesien van Gouws is hulle almal bruin. Le Cordeur noem hierdie uitgelese groepie, waarby hy homself insluit, “die ‘Wie is Wie’ van Afrikaans”. Dalk eerder die “krummeltjies”? Pleks van Standaardafrikaans te bevorder, word dit as ‘n witmanstaal geëtiketteer en steun aan ‘n getransformeerde Afrikaans verleen. Le Cordeur verwys ook na die twee bruin aanbieders van die verrigtinge: Lynette Francis en Elias Nel.
Dan begin Le Cordeur met sy stekies na Afrikaners.
“Daar is ‘n lekker vibe in die gehoor. Niemand is te styf of te bang om te glimlag en te gesels nie. Jy ervaar ‘n heerlike inklusiewe gevoel; anders as by ander Afrikaanse feeste waar die gehore – ongelukkig – dikwels eksklusief wit is. Selfs die direksies – met die uitsondering van die Suidoosterfees – gaan mank aan verteenwoordiging uit die bruin en swart gemeenskappe.”
Wat Cordeur sê, is dat wanneer daar hoofsaaklik bruines teenwoordig is, hy tuis by so ‘n “inklusiewe” samekoms voel. Afrikaners word deur hom negatief, as “styf” en “bang”, gestereotipeer. Hulle word gekontrasteer met wat Jakes Gerwel in sy doktorale proefskrif (1983) die “jolly Hotnots” genoem het. Le Cordeur: “Jy voel dit aan die kielie op jou rug en die loslitgeit in jou tekkies [nie veldskoene nie, Praag 19 deser]: Hier kom ‘n ding!”
Die Suidoosterfees is ‘n Naspers-uitvindsel ten bate van die uitlewing van veral bruin kultuur. Daar is geen Naspers-teenhangerfees vir wittes nie. Die soort “inklusiwiteit” wat vir Le Cordeur by die jaarlikse Suidoosterfeeste sal aanstaan, is die mengsel van Afrikaans en (al hoe meer) Engels in die aanbiedinge. Volgens die webtuiste is dié feesbestuur nie in Roggebaai of op die Kaapstadse strandgebied gesetel nie, maar op die “Foreshore”.
Ons word vervolgens ingelig dat die Le Cordeurs, soos dit seker hoort, hulle in die voorste gestoeltes bevind. Met verwysing na die stof wat letterlik deur die rieldansers opgeskop word, skryf Le Cordeur: “Om heel voor te sit het ook sy nadele.” Uit die name van die rieldansgroepe blyk dit dat hulle, synde van die platteland, Afrikaanse name het; dus anders as die klopse wat uit die stedelike of halfstedelike gebiede van die Wes-Kaap kom en Engelse name verkies. Vanweë sy etnies gedrewe geesdrif oorskat Le Cordeur waarskynlik die verdienste van die rieldansgroepe: “Dit sal my min verbaas as een van hierdie name eendag gehore in die Kunstekaap vermaak.” Die Kunstekaap was vooheen die Nico Malan-teater, maar Afrikanername word mos deesdae uitgevee.
“Dis die mooi van dié fees. Afrikaanse woorde en Afrikaans as taal herleef soos selde tevore.” Maar dit is blykbaar nie vir Le Cordeur moontlik om sy opmerkings tot taal en dans te beperk nie. Hy móét eenvoudig sy anti-Afrikaner-sentiment lug:
“En anders as in 1975, toe die Taalmonument ingewy is en bruin en swart mense uitgesluit was, het die knap leierspan van die ATKV en die inspirende bestuurspan van die Taalmonument gewys dat Afrikaans in sy nuwe inklusiewe gedaante die basis vir nasiebou en versoening kan vorm.”
Le Cordeur noem dit nie hier nie, maar die “nasiebou en versoening” waarna hy verwys, het onder meer ingesluit dat hierdie byeenkoms aan sy held Nelson Mandela opgedra is; nogal deur die ATKV se Japie Gouws (Praag 15 Des). Hoe ver kan verloopte Afrikaners agteroor buig? En dit het gebeur by die Afrikaanse Taalmonument, ‘n plek wat vir tradisionele Afrikaners heilige grond is. Anders as die verloopte Afrikaners is dit die tradisionele Afrikaners wat (in die woorde van NP van Wyk Louw) “nie kon gebuig word soos húl [die ANC se] geweld dit wou.”
Le Cordeur verkies ‘n ander Van Wyk Louw-aanhaling:
“Afrikaans is die taal wat vir Wes-Europa en Afrika verbind; dit vorm ‘n brug tussen die groot helder Weste en die magiese Afrika – die soms nog so ón-helder Afrika; wat daar groots aan hulle vereniging kan ontspruit – dít is miskien wat vir Afrikaans voorlê om te ontdek”
Dit is moeilik om vas te stel in hoe ‘n mate hierdie woorde ter ondersteuning van Le Cordeur se standpunt vertolk kan word. Die kern van wat Van Wyk Louw sê, is dat Afrikaans wesenlik ‘n Europese taal is wat in Suid-Afrika ontwikkel het. Dit is onwaarskynlik dat daar veel ruimte vir groot nie-blanke (bv Khoi- en slawe-) invloed op Standaardafrikaans gelaat word, maar Wannie Carstens (Praag 17 Nov) is fanatiek begeesterd om juis dit te boekstaaf.
“Die rieldans is die ideale geleentheid om brûe tussen taalgemeenskappe te bou en alle Afrikaanssprekendes te verenig.” Dit kom neer op die bekende voorskrif dat wittes, veral Afrikaners, moet verander en ander se kultuur, bv rieldans, moet omarm, maar dat bv bruines nie hoef te verander en entoesiasties oor bv boeremusiek hoef te raak nie. Le Cordeur verwys na “alle Afrikaansprekendes”, maar voorts dink hy (veral) aan bruines:
“Diegene in die suide op die Kaapse Vlakte en diegene in die noorde van Namakwaland en Boesmanland. En dalk, wie weet, kan ons begin om die magiese krag van die enigste taal wat die naam van ons vasteland dra te herontdek.”
Hoekom herontdek? Le Cordeur dink seker aan die talle bruines wat vanweë apartheid hulle rug op Afrikaans gekeer het. Tradisionele, dus nie-verloopte, Afrikaners hoef nie op so ‘n herontdekkingsreis te gaan nie. Afrikaans was en is wesenlik deel van regte of ware Afrikaners. Dit is in hulle geledere dat die “Wie is Wie” van Afrikaans in 1875, in 1975 en ook op 7 Desember 2013 gevind kan word; nie by diegene wat met ‘n mengsel van lojaliteit en dislojaliteit vorendag kom nie. Lees bv Danny Titus se rubriek oor “ons taaltjie” (Beeld/ATR 23 deser).
Le Cordeur borduur soos volg voort:
“In daardie opsig [nasiebou en versoening] is die Rieldanskompetisie dus ‘n fees wat die ware vryheid van Afrikaans vier. Maar dan Afrikaans met al sy variëteite, kleure en geure. En anders as in 1975 het die Taalmonument nou, bykans 40 jaar later, eers waarlik die doel bereik waarvoor dit aanvanklik opgerig is.”
Waarom die politieke term “vryheid” hier insleep? Daar is nie groter of “ware” vryheid vir Afrikaans in die nuwe Suid-Afrika nie. Afrikaans is die enigste van die elf amptelike tale wat in die nuwe Suid-Afrika baie aan status ingeboet het en wat deur die ANC-regering waar en wanneer enigsins moontlik benadeel word.
Dit is ‘n wanindruk by Le Cordeur dat daar na die “bevrydingstryd” vryheid in die nuwe Suid-Afrika is. Gedwonge etniese segregasie het plek vir gewonge etniese integrasie gemaak. Le Cordeur se voorliefde vir inklusiwiteit en hibriditeit is deel hiervan. Mede-bruine Jonathan Jansen vereis van studente aan die Universiteit Vrystaat dat hulle ten gunste van gedwonge integrasie (bv van al die koshuise) moet wees en ook homoseksualiteit moet omarm (Die Burger, 20 deser, p 3). Is dit “ware vryheid”? Wat sou Jansen en Le Cordeur se reaksie gewees het as die “apartheidsregime” ideologiese vereistes aan studente aan die Universiteit van Wes-Kaapland gestel het toe hulle daar studeer het?
“Afrikaans met al sy variëteite” is die frase wat Le Cordeur keer op keer in sy geskrifte ophaal. Dit is deel van die inklusiwiteit wat hy voorstaan. Maar hy is selektief oor waar hy die klem lê. Hy is ‘n geswore apologeet vir Kaaps en het op LitNet neerbuigend na Standaardafrikaans as “maar een van die variëteite van Afrikaans” verwys. Hierdie dik spyker oor Afrikaans ag Standaardafrikaans dus nie hoër of belangriker as Kaaps nie. Daarby doen Le Cordeur nie eens die moeite om te onderskei tussen idiomatiese, eiesoortige, vindingryke Kaaps soos Bo-Kaaps (en bv Griekwa-Afrikaans) en die morsige mengeltaal Kaaps wat met Engelse woorde besoedel is en die voortbestaan van Afrikaans bedreig nie. Klaarblyklik veroorsaak etniese hibriditeit dat bruines maklik ten prooi van taalhibriditeit val. Die onderliggende probleem is ook dat Le Cordeur se etniese verknogtheid meebring dat hy alle taalvariëteite wat bruines voortbring onkrities aanprys en propageer.
Die struktuur van die monument toon ‘n realistiese bewustheid van die bydrae wat nie-wittes tot Afrikaans gelewer het, maar nie ‘n oordrewe entoesiasme daarvoor nie. Dit is te betwyfel of Le Cordeur die doel waarvoor die monument aanvanklik opgerig is, korrek vertolk. Dit is onwaarskynlik dat in 1975 voorsien is dat rieldanskompetisies daar aangebied sou word. Die verband tussen Afrikaans en rieldans is immers nie danig direk nie. Taal en dans verskil.
Maar daar word ‘n politiek gemotiveerde poging aangewend om die bron van sowel rieldans as Afrikaans op dieselfde plek en by dieselfde mense te soek, naamlik aan die Kaap by die Khoi-San. Eerstens word veronderstel dat die Khoi-San altyd hier sou gewees het. Tweedens dat rieldans by die Khoi-San ontstaan het. Derdens dat Afrikaans ingevolge die kombuistaalhipotese simbioties-osmoties by die Koi-San en die slawe ‘n aanvang geneem het. Daar is min historiese getuienis hiervoor, maar dié soort redenasie munt uit in politieke korrektheid. Dit word dus deesdae graag in linkse geledere as die waarheid aanvaar. Waarom hierdie beweerde vindingrykheid van bruines nie ook op ander terreine weerklank gevind het nie, kan sulke apologete nie verklaar nie; of die wittes word soos gebruiklik verwyt dat hierdie bruines se inisiatiewe deur wittes weens rassediskriminasie (segregasie, apartheid) gesmoor is.
Kom ons veronderstel dat rieldans as ‘n kulturele uitdrukking van sommige Afrikaanssprekendes indirek ook Afrikaans kan dien, onder meer omdat die invloed van Afrikaanse lirieke en boeremusiek in sommige gevalle by rieldans waarneembaar is, waarmee rieldans dan inklusiewe oftewel hibriditeitstatus verwerf. Boeremusiek se verband met Afrikaans is meer direk as dié van rieldans, want daar is eksplisiete Afrikaanse lirieke wat daarmee saamgaan en Afrikaners is meer ingebed in Afrikaans as bruines; dus, Afrikaners is meer Afrikaansgetrou. Die Afrikaanse Taalmonument is myns insiens dus ‘n meer natuurlike tuiste vir boeremusiek as vir rieldans. Tog word veel eerder rieldans as boeremusiek daar aangebied. Dit dui op ‘n etnies gedrewe voorkeur by die “inspirende bestuurspan” van die Taalmonument.
Maar Le Cordeur sleep politiek by. Hy wil Afrikaans en die monument vir bv nasiebou en versoening benut; ideale waaraan die ANC lippediens betuig. Dit was sekerlik nie die doel waarvoor die monument aanvanklik opgerig is nie. Die monument het veral in die vorige eeu Afrikanernasiebou onderskraag. Die bedoeling was sekerlik nie dat hierdie monument van 1994 af ‘n bydrae moes lewer tot die bou van ‘n (fiktiewe) nasie wat deur swartes oorheers word nie. Voorheen en tans kon die monument moontlik wél ‘n bydrae lewer deur alle Afrikaanssprekendes saam te snoer.
Rieldans is volgens Le Cordeur ‘n bruikbare instrument vir sowel nasiebou as versoening. Ek dink nie boeremusiek leen hom tot sodanige politieke gebruik in die nuwe Suid-Afrika nie. Dit is waarom Le Cordeur die monument se rieldans- en ek die boeremusiekbyeenkomste bywoon. Ten spyte van al die propaganda oor inklusiwiteit, nasiebou en versoening, is daar wesenlike verskille tussen mense, insluitende etniese en kulturele (dus ook taal-) verskille. Ons moet realisties genoeg wees om dit te erken.
Gustav Venter, afgeneem op die plaas in die Clarens-distrik waar hy woon
praag voer ‘n onderhoud met Gustav Venter, skrywer van Die amigdala van Alrina Smal en die huidige apokaliptiese vervolgverhaal Bodem.
Wanneer het u die idee gehad om ‘n vervolgverhaal vir internetpublikasie te begin skryf?
Terwyl ek beplan het wat om in 2014 te doen. Dit het neergekom op ʼn eenvoudige formule: My loopbaan vereis dat ek ten minste 1,000 woorde per dag skryf, ses dae van die jaar. Dit sluit nie my algemene werk soos herskryf van manuskripte, vertalings, rubrieke en verslae in nie. ʼn Duisend woorde bedoel vir boeke. As ek dit kan handhaaf, is dit ʼn raps meer as 300,000 woorde per jaar, oftewel drie substansiële boeke. Sou die Liewe Vader my nog twintig jaar gun om te skryf, is daar nog 60 boeke in my. Dis genoeg.
By praag besin ons voorts gereeld oor hoe om meer verskeidenheid vir die leespubliek aan te bied. ʼn Duisend woorde is nommerpas vir ʼn aflewering van ʼn vervolgverhaal. Vandat ek dit besef het, was dit ʼn klein sprong daartoe om Bodem as ʼn vervolgverhaal aan te bied.
Stel u belang in die vervolgverhaaltradisie soos dit in die negentiende en vroeë twintigste eeu bedryf is?
Beslis! Ek dink gereeld aan Charles Dickens wat sy roem as vervolgverhaalskrywer gevestig het. Sy stories het op dié manier ʼn sensasie geword aan beide kante van die Atlantiese Oseaan. In Boston, byvoorbeeld, het mense mekaar by die hawe vertrap as die skip met die nuwe besending van Little Dorrit opdaag.
Ek dink die krag van ʼn vervolgverhaal is juis dat dit ʼn oop, onafgeslote kant het. Die leser bly betrokke vir maande, selfs jare. ʼn Mens kan gaan sit en ʼn boek lees van voorblad tot agterblad, dit toemaak en jouself daarvan onttrek. Die karakters daarin word verskuif na een of ander solder in jou verstand. Maar karakters in ʼn vervolgverhaal bly vir jou lewend so lank as wat die aflewerings gepubliseer word. Die mens soek afsluiting, en met ʼn vervolgverhaal word hierdie afsluiting vir maande of langer uitgestel.
Dit lyk dus vir my dat die vervolgverhaal ʼn meer geskikte draer van ʼn openbare gesprek kan wees. Lesers spekuleer oor die toekoms en gedrag van die karakters en wat hulle te doen staan.
Abraham Lincoln het vir Harriet Beecher Stowe beskryf as die “tantetjie wat die Burgeroorlog begin het”. Sy was die skrywer van die melodramatiese vervolgverhaal Uncle Tom’s Cabin. Dit het die inwoners in die Noorde so opgesweep teen die slawebedryf in die Suide, dat hulle eenvoudig op Afskaffing aangedring het en dit het tot die Burgeroorlog gelei.
Terloops, Uncle Tom’s Cabin demonstreer juis die mag wat ʼn vervolgverhaal kan hê. Toe die minsame klein Eve in een episode gesterf het, was die volk briesend vir Stowe en het hulle haar uitgekryt en selfs met die dood gedreig.
‘Distopiese literatuur’
Daar word deesdae van “distopiese literatuur” in Afrikaans gepraat, ook deur akademiese literatore. U vorige boek, Die amigdala van Alrina Smal, het ‘n sterk distopiese inslag gehad. Is Bodem ‘n voortsetting daarvan?
Dit hoort tot dieselfde genre, beslis. Samuel Goldwyn het die beroemde instruksie aan sy draaiboekskrywers gegee dat as hulle ʼn boodskap wil stuur, hulle Western Union moet gebruik. Maar in beide hierdie werke is die boodskap primêr van belang vir my. Ek het voorheen nooit gedink dat ek ʼn boek sou skryf waarin die molestering van ʼn blanke vrou deur ʼn swartman so omvangryk beskryf word nie. Dit is net asof dit voorkom asof die gemeenskap ʼn skok nodig het om die omvang van die brutaliteit in ons land opnuut te snap en iets daaromtrent te doen.
Die vermoorde Daan Wybenga
Verlede jaar is ʼn dierbare vriend van my, Daan Wybenga, in Clarens gemartel en vermoor. Clarens het ʼn sterk liberale gemeenskap. Ek het gereeld ʼn gesprek met dorpslede oor Daan se moord aangeknoop. In die meeste gevalle het mense die tong geklik en dan die gesprek weggelei na ʼn ander onderwerp. En Daan was self baie liberaal. Hy was geografies maar ook sosiaal één van hulle. Beteken die dood van ʼn skadelose, vrygewige ou man, ʼn intieme vriend van hulle, so min dat hulle nie eers ʼn hele gesprek daaraan kan afstaan nie?
Iets het losgespring in ons gemeenskap dat die hele land kan ween en eindeloos teem oor die heengaan van ʼn ou terroris, maar eenvoudig die skouers optrek oor die marteldood van ʼn doodgoeie mens soos Daan.
My funksie as skrywer is om die gemeenskap en die moontlike toekoms daarvan te beskryf. ʼn Disfunksionele gemeenskap met ʼn duistere toekoms moet dus tot distopiese letterkunde lei.
Bodem is my poging om mense as’t ware voor die bors te gryp en te sê: Hiér is wat kom! Besef jy dit? Is jy reg daarvoor? Daarom sal die beskrywings in Bodem gaandeweg meer bloedig en brutaal word. Ek het genoeg geweld in my lewe gesien om ʼn afkeer daarin te hê, maar ek sal enige iets doen om mense te laat dink en reageer oor die komende ellende.
‘Die apokalips is onafwendbaar’
Is u self pessimisties oor die toekoms van Suid-Afrika?
Dit verg die allerverskriklikste onnoselheid om enigsins optimisties te wees oor wat vir ons voorlê. Gesonde verstand, geskiedenis en die eenvoudige wiskunde van die situasie dui op ʼn onafwendbare apokalips. Niemand bid harder as ek en hoop vuriger dat dit nie sal gebeur nie, maar dit maak nie saak hoe ek die feite skommel en herrangskik nie, ek kan nie tot ʼn ander gevolgtrekking kom nie.
Dis asof iemand vir die ANC ʼn puntsgewyse diagram gegee het hoe om ʼn totale katastrofe te bewerkstellig. Vrede in selfs die mees verslonse vorm kan net deur ekonomiese welvaart gehandhaaf word en ons ekonomie is ʼn kano wat nie meer uit die stroomversnellings geroei kan word nie en waarvan die neus reeds oor die watervalafgrond steek.
Die grootste verwoesting gaan egter veroorsaak word deur hierdie onheilige, onbesonne poging tot gedwonge rasse-integrasie. Ek het onlangs heelwat opgelees oor die Amerikaanse Burgeroorlog. Hier het jy twee groepe van dieselfde volk gehad, met dieselfde kultuur, wat dieselfde boeke gelees het, dieselfde helde gehad het, saam die supermoondheid van die tyd verslaan het, wat in dieselfde kerke dieselfde liedere gesing het. En al het almal die ellende sien kom, was hulle skynbaar onmagtig om dit te voorkom. En toe dit losbars het hulle mekaar met die grootste venyn verpletter.
As twee groepe van dieselfde volk so iets aan mekaar kon doen, hoe absoluut kranksinnig is dit nie om te dink dat verskillende, dominante rasse in dieselfde gebied onbepaald in selfs die skyn van vrede kan saamleef?
Waaroor ek wel optimisties is, is dat die Afrikaner die bloedige proses sal oorleef, sy nasionalisme sal herontdek en weer sterk en vooruitstrewend sal word, ʼn baken van vooruitgang en hoop in ʼn moeras van armoede, verval en ellende.
In Bodem is daar sprake van ‘n apokalips iewers in die toekoms. Sonder om die vervolgverhaal vooruit te loop, wat sou die onderliggende oorsaak van so iets wees? Die onvermoë van verskillende rasse en kulture om saam te leef, korrupsie en ‘n staat wat misluk of kan een of ander gebeurtenis dit ontketen?
Die blanke, en in besonder die Afrikaner, word toenemend geposisioneer as die klassieke teiken van ʼn toekomstige volksmoord. Die heersende politieke en maatskaplik-kulturele emosie van ons tyd is afguns. Dit is die magtigste menslike motivering met die uitsondering van die oorlewingsdrang. Die ANC en die idiotiese hoofstroommedia – met ons eie Naspers as voorsanger – span hierdie afgunsemosie in om die aandag weg te kaats van die swartmens se gedemonstreerde onvermoë om die land te regeer en hulleself op te hef.
Tog voorsien ek dat dit juis hierdie onbeholpenheid van die regering is wat die vlam teen die lont gaan hou. Sodra die ANC nie meer hulle ondersteuners kan omkoop nie, gaan die breër bevolking met ʼn kolossale strooptog begin. En hulle selfvertroue en gepaardgaande bloedlustigheid gaan net toeneem wanneer hulle besef die regering beskik nie meer oor die organe om hierdie rampokkery hok te slaan nie.
Eerste op die agenda gaan ʼn plunderorgie wees en dan gaan hierdie vloedgolf mense hulle aandag verskuif na vergelding vir gewaande onreg. Dis dan wanneer hulle gesamentlik in die rigting van die witmens gaan kyk.
En die liberales se hoop sal beskaam. Jou vel sal jou uniform in dié oorlewingstryd wees.
Interessant is dat daar soms in die verhaal na die massamoordenaars as “zombies” verwys word. Hoe letterlik moet ‘n mens dit opneem?
Glad nie letterlik nie. Dis bloot ʼn kopknik in die rigting van die zombie-genre waarin mense desperaat vir oorlewing moet veg teen ʼn talryke, onredelike, immer-verterende, bloeddorstige element.
Weermagkultuur
Dit wil voorkom asof die groepie oorlewendes in die verhaal wat ‘n stryd teen die oormag stry taamlik put uit die ou Weermagkultuur van Suid-Afrika, veral natuurlik die manlike karakters. Is daar nog so iets soos ‘n Weermagkultuur onder Afrikanermans van ‘n sekere ouderdom?
‘n Toneel uit die toneelstuk ‘Tree aan!’ wat troepe uit die ou SAW uitbeeld
O ja! Dit was redelik lank sluimerend maar die ou veglus is besig om te ontwaak. Daar is opnuut ʼn waardering vir die voortreflikheid van die ou SAW en die manne is nou eers trots op wat hulle weermag was en vermag het en hulle aandeel daaraan. Dit groei in ooreenstemming met die afgryse en minagting waarmee die nuwe weermag bejeën word.
As ‘n mens na ‘n jeugdige karakter soos Joubert of “Harpoen” in die verhaal kyk, dan lyk dit asof iets van die ou Weermagkultuur tog via sy pa op hom afgesmeer het. Hoe realisties is dit?
Baie realisties. Ek is deesdae baie betrokke by die bemarking van twee boeke wat ek geskryf of help skryf het oor die ou weermag. (“Ek was Daar” en “Rowers” – laasgenoemde in Engels, albei beskikbaar by praag.) Voorts hou ek en my weermagpeloton jaarliks ʼn reünie. Die gevolg is dat ek met al hoe meer jongmense te doen kry wat nuuskierig is oor ons tyd in die weermag. Ek vind dit interessant dat die oorwegende emosie van die meeste jongmans een van afguns is. Hulle wens gereeld hardop dat daar so ʼn weermag was waar hulle kon aansluit.
Die veterane begin ook al hoe meer openlik met hulle seuns oor hulle weermagavonture praat.
Kyk, ons as volk is deur meer as drie eeue in Afrika gefilter sodat die dapperstes en veglustiges oorleef het. Jy kan nie ʼn volk se gene binne twintig jaar uitskakel nie. Al daardie krygersinstinkte het behoue gebly.
Ek kom by heelwat plattelandse skole en ek verkyk my aan die fierheid en vurigheid van ons seuns. Glo my, as daar ʼn bakleiery kom, kan ons oumanne maar opsy staan. Hierdie jong vegters sal die aarde voor hulle gelyk maak.
Uiteraard is Bodem ‘n fantasievlug, ‘n bietjie soos Nadine Gordimer se July’s People waarin ‘n blanke huisgesin tydens die revolusionêre apokalips saam met hul swart mansbediende, July, ronddwaal. Het u hoegenaamd na ander tekste van dié aard gekyk of is daar dalk ‘n verwysing na ‘n boek of film waarvan die lesers bewus behoort te wees?
Nie in besonder nie. Ek is te versigtig om my eie skryfstyl te probeer buig om ʼn ander se matrys te pas. Ek glo ʼn skrywer moet opreg met sy lesers wees. Dis hulle keuse of hulle hou of nie van wat jy aanbied, maar jy skuld dit vir hulle om jou stof onverdun vir hulle aan te gee. Natuurlik sal daar raakpunte wees met ander boeke en rolprente. Ons almal beskryf tog die doen en late van dieselfde spesie.
Voorblad van Gustav Venter se e-boek, ‘Die amigdala van Alrina Smal’
Tans wil dit voorkom asof Afrikaanse e-boeke in die mark maar sukkel teen papierboeke. Dink u daar is ‘n toekoms vir e-fiksie in Afrikaans?
Ek is seker daar is. Die gerief van moderne tegnologie is net te oorweldigend. Tans is die kern van ons leespubliek ouer mense wat gemaklik is met papier in teenstelling met toestelle soos e-lesers, tabletrekenaars en slimfone. Ons uitdaging is om ons jongmense aan die lees te kry. By praag is ons propvol idees hoe om dit te doen. Ons kort net die nodige fondse. As ons dít kan vermag, gaan die lesersmark beduidend in die rigting van digitale leesstof verskuif.
U skryf ook rubrieke en politieke kommentaar. Beplan u enige publikasies van dié aard?
O ja! Ek is tans besig om ʼn bundel van my praag-rubrieke saam te stel wat eintlik net ʼn groot kopskud is oor die dwaasheid van die hoofstroommedia en in besonder Naspers en dié se stal brandsiek rubriekskrywers, met spesiale verwysing na die dorpsidioot van politieke kommentators, Max du Preez. Hou praag dop vir die verskyning van hierdie boek!
Natuurlik het iets soos Bodem ook ‘n taamlike sterk politieke onderbou omdat dit iets omtrent die land se huidige toestand suggereer, nes Nadine Gordimer se July’s People of seker JM Coetzee se Age of Iron. Dis seker al ‘n holruggeryde vraag, maar: Is u ‘n “betrokke skrywer”?
Op ‘n manier is ek seker. Om net te skryf ter wille van skryf is redelik sinloos in ons situasie. Ek probeer die werklikheid voorstel soos hy is.
Maar as fiksieskrywer volg ek maar ook die wette van die romanskrywer na. Ek tree eintlik bloot as onbetrokke verslaggewer op wat rapporteer wat hy in sy kop sien. Die vreugde van skryf lê vir my juis daarin om ʼn feitestel te ontwerp, karakters te skep en om hulle as’t ware op te wen en hulle manewales dop te hou en te beskryf.
Terwyl Amigdala ‘n taamlik literêre boek was, lyk dit asof u in Bodem meer leen by gewilde fiksiegenres soos die zombieverhale, Hollywood se “rampflieks” en dergelike. Dit kan amper óók as popkultuur deurgaan. Hoe voel u oor populêre genres?
Ek is nie ʼn snobistiese skrywer nie. Ek dink juis die mag van die pen is in populêre letterkunde geleë. Gewone mense fassineer my. Vir my is die ideale protagonis ʼn buitengewone doodgewone mens eerder as ʼn doodgewone buitengewone mens. Ek vind pretensieusheid afstootlik. Dit is wat my ʼn afkeur in ʼn literêre beweging soos die Sestigers gee. Hulle was ʼn klompie selfvoldane hoogmoediges wat as klein groepie in hulle literêre kampong mekaar se letterkundige buikwinde opgeruik en gehersirkuleer het – dít terwyl die werklike lewe rondom hulle, maar ongesiens deur hulle, plaasgevind het.
Om te sê dat ʼn mens van gewilde letterkunde hou, impliseer nie dat ʼn mens nie ʼn bewustheid en voorkeur vir gehalte het nie. Moet ons, byvoorbeeld, Dalene Matthee se werk smalend beskou bloot omdat sy ook baie gewild was?
‘Hoofstroomkritici sal voortgaan om my te ignoreer’
Dit lyk asof daar amper ‘n algehele stilte van hoofstroom- literêre kritici oor Gustav Venter is. Hoe dink u gaan hulle Bodem met sy oënskynlike tema van ‘n soort rasseoorlog of Rwanda iewers in die toekoms hanteer?
Ek verwag heeltemal dat hulle sal voortgaan om my te ignoreer, en dit pas my geheel en al. Hulle eie werk en menings is van so ʼn lae gehalte dat ek teleurgestel sou wees as hulle enige van my werk hoegenaamd aanbeveel. My gesprek is nie met hulle nie. My gesprek is met my eie mense en hulle kwalifiseer nie.
Tans skryf u teen ‘n geweldige tempo, amper 2000 woorde elke dag wat lesers elke oggend op praag.co.za kan ontdek. Dit lyk asof u taamlik maklik skryf of moet die idee ‘n mens eers beetpak?
Ek is ʼn baie trae skrywer. Die skryfproses hou vir my min bekoring en heelwat bedreiging in. Ek gaan prewelend en teësinnig na die tikplank toe, maar as ek eers skryf, loop die masjien gewoonlik glad. Met Bodem het ek die voordeel van lesers se verwagting en my eie nuuskierigheid om te sien hoe gebeure oopval.
Hoe lank gaan Bodem uiteindelik wees?
Ek mik na so 120,000 woorde, oftewel ʼn boek van so 380 bladsye. Teen die huidige tempo behoort ons die boek in April te kan publiseer. Maar ek voorsien dat dit net die eerste in ʼn reeks kan wees. Ek het nog baie om oor die onderwerp te sê.
U vra ook kommentaar en kritiek van lesers, wat die interaktiewe moontlikhede van internetpublikasie ontgin. Is dit iets waarmee u graag wil eksperimenteer, naamlik dat u lesers as’t ware kan deelneem aan die skeppende proses rondom ‘n boek?
Beslis! Dis een aspek van die proses, juis met Bodem, wat ek baie geniet. En die deelnemers het ʼn uitwerking. Hierdie afgelope week het hulle drasties ingegryp toe ek een van die hoofkarakters wou laat afsterf.
Ek beskou Bodem as ʼn soort laboratorium waarin ons saam die meganika, die uitwerking en die bestuur van so ʼn apokalips kan bestudeer. Praag se lesers is buitengewoon intelligent en goed ingelig en hulle en hulle menings weeg swaar by my.
U woon tans op ‘n plaas in die Vrystaat. Verkies u die rustigheid van die platteland of het ‘n mens ook die stimulasie van die stad nodig? Of is ons almal deesdae via die internet in elk geval met die hele wêreld verbind sodat die verskil tussen ‘n stedelike en plattelandse bewussyn vervaag?
Kyk, ek is ʼn boorling van Brakpan wat nou in ʼn verruklike vallei in die Oos-Vrystaat woon. Miskien is ek net subjektief, maar die berge, klowe en rivier hier is vir my net soveel aanskouliker as mynhope en taxi-parkades. Wie sou nie hier wou bly nie? En ja, met die internet en sosiale media tot my beskikking, selfs TV toe ek nog sterk genoeg was om daarna te kyk, het ek al die nodige stimulering. So ek werk en leef baie lekker hier. Maar ek is seker dat ek ʼn woordverwerker, goeie musiek, goeie koffie en my hond, BlouDraadt Venter, by my het, ek net so gemaklik in ʼn spoorwegvraghouer in Sunnyside sou kon werk.
Terloops, ons het ʼn pragtige gastehuisie op die plaas. As enige iemand hier wil kom inboek om te kom saamklets oor politiek, Afrikaner-dinge en Bodem, laat weet my net en ek sal vir julle inligting met betrekking tot tariewe ensovoorts aanstuur.
Hoe sou u die mens Gustav Venter in ‘n paar sinne opsom?
