Leon Lemmer: Harald Pakendorf stroomop gevind

In die jare vyftig het ek my daaglikse politieke skoling nie net uit Die Burger gekry nie, maar ook by die Afrikaanse radiodiens van die SAUK. Dit was die tyd van ‘n weeklikse Koffiehuiskonsert, die Mielieblaarklub en Wêreldgebeure. AM van Schoor was van 1962 af die redakteur van die middagkoerant, Die Vaderland. Afrikaners het toe nog ‘n vaderland gehad en daar was geen vooruitsig dat dit ooit anders sou wees nie. “Om eenvoudig die mag te oorhandig nadat ons twee vryheidsoorloë moes veg om vry te word, en ‘n lang pad daarná moes loop, was toe nie denkbaar nie” (Harald Pakendorf, bron hier onder, p 14). Van Schoor het elke week ‘n oorsig van wêreldgebeure aangebied. Dikwels het hy die gevoel gewek dat die Derde Wêreldoorlog binnekort kon uitbreek.

Tydens die Algerynse Oorlog (1954-1962) het Van Schoor voorspel dat wat in Algerië met die blankes gebeur, ‘n aanduiding sou gee van wat uiteindelik die lot van blanke Suid-Afrikaners gaan wees. Suid-Afrika en Algerië was toe die ontwikkeldste en suksesvolste lande in Afrika, danksy hulle substansiële blanke bevolkings. Meer as ‘n miljoen blankes het Algerië verlaat toe die Arabiese en Berberse Moslems politieke beheer oorgeneem het. Charles de Gaulle (húlle FW de Klerk) het die blankes uitverkoop. Sedertdien het ek my deurlopend van die verwikkelinge aldaar vergewis en ook in besonderhede met die lewensloop en idees van ‘n patriotiese blanke Algeryn, Albert Camus (1913-1960), kennis gemaak.

Na Van Schoor het Dirk Richard die redakteur van Die Vaderland geword en hy is opgevolg deur Harald Pakendorf (1979-1986), wat voorheen die redakteur van Oggendblad (1972-1979) was. Die volgende boek van Pakendorf is op 1 April gepubliseer: Stroomop: Herinneringe van ‘n koerantman in die apartheidsera (Kaapstad: Penguin Books, 2018, 240p, R230; Amazon Kindle $15,96). Die Vaderland het in 1936 tot stand gekom (p 201), met Gustav Preller as die eerste redakteur (41). Die koerant het toe eerder Barry Hertzog as die meer konserwatiewe DF Malan gesteun (11). “Die gematigde toon het voortgeduur totdat AM van Schoor die koerant in die sestigerjare na regs geruk het en die regtervleuel van die NP gesteun het. Dirk Richard het hom weer na sy oorsprong teruggebring. Dit het my gepas, maar ons sou verder gaan en die koerant na die linkse, of verligte, vleuel van die NP neem” (42).

Pakendorf verkwalik Van Schoor omdat hy Barry Goldwater in 1964 as Amerikaanse presidentskandidaat gesteun het. Dit gee aan Pakendorf die geleentheid om ‘n steelhou teen Donald Trump in te kry: “Goldwater is destyds as uiters regs beskou, ‘n soort Donald Trump wat darem nie soos ‘n analfabeet geklink het nie” (12). “AM van Schoor [het] die koerant erg na regs geruk” (120) en “Van Schoor [het] die koerant na verregs geruk” (213). Dit is duidelik dat Pakendorf ‘n renons in regse politiek het. Sy strategie was om apartheid “van binne te vermurwe” (5). Soos Lizette Rabe (Praag 7 April) wil hy blykbaar eerder ‘n Duitser as ‘n Afrikaner wees. Sy broer, Gunther, veral bekend vanweë sy boekresensies in koerante, was ‘n hoogleraar in Duits aan die Universiteit Kaapstad (198). Met Frederik van Zyl Slabbert het Pakendorf ‘n “hegte vriendskap” gehad (84). Hy noem Slabbert ‘n “gesiene Afrikaner” (154), wat toon dat Pakendorf nie die nodige onderskeid tussen ‘n Afrikaner (wat sekere tradisionele waardes aanhang) en ‘n verloopte of volksvreemde blanke Afrikaanssprekende (soos Slabbert of Pakendorf) maak nie.

Die outeur was traag om hierdie boek te skryf en het net by tye flink daaraan gewerk. “Dis nie eens in chronologiese volgorde nie; hier en daar word soms herhaal” (1). Die resultaat is sekerlik nie ‘n meesterstuk nie. Die skaars 200 bladsye kan in ‘n dag gelees word. Oudkollegas is deur Pakendorf gevra om hulle herinneringe by te dra, soortgelyk aan hoe radio-omroepers deesdae met behulp van luisteraars resepteboeke saamstel en publiseer. Dit het blykbaar deel van politieke byderwetsheid geword dat ‘n manlike outeur in sy herinneringe meer erkenning aan sy eggenote gee as wat nodig is, al is dit omdat sy graag tennis speel (soos in Dawie de Villiers se geval – Praag 17 Maart). By Pakendorf is dit dat sy vrou (soos hy) ‘n “ervare en knap joernalis” was (15). “Sy is een van die bekwaamste joernaliste” (101).

Aletta Pakendorf

“Toe ek sewentien was, was my enigste ambisie om met die mooiste en slimste meisie in die skool te trou. En ek het!” (101) in 1963 (69). “In graad agt het sy ‘n Transvaal-wye opstelwedstryd … gewen … Sy is ook akteur en het in twee van Jan Scholtz se TV-sepies gespeel. En kán sy kook, klere maak, brei – en lees” (101). Haar joernalistiek het vir haar dieselfde soort kritiek as vir Pakendorf op die hals gehaal. Sy skryf: “Ek praat volksvreemd, ek is ‘n vyand van ons volk, ek is van die soort wat my kinders en my volk wil besmet” (101). Pakendorf haal uitgebreid aan oor wat sy vrou destyds geskryf het (56-59, 61-63), maar haar briljantheid is vir my minder duidelik as vir hom. Maar sulke aanhalings help om die karige teks ‘n bietjie langer te maak. Pakendorf se vrou is op sewe van die 24 foto’s in die boek.

“My ouers was inderdaad aan al twee kante Duits” (7) en Lutherane. Pakendorf is seker dat sy ouers die Nasionale Party ondersteun het (8). Na die bywoning van Afrikaanse skole het Pakendorf (kortstondig) “heeltemal Afrikaans/Afrikaner” geword, “hoewel ek met my ouers Duits gepraat het” (11). Ná voltooiing van sy skoolloopbaan is hy via die lugmaggimnasium na die Universiteit van die Witwatersrand. Daar het hy as student misluk (“die liberale oud-Witsie” – 94), maar mettertyd ‘n graad aan Unisa verwerf (68). Soos sy mede-joernalis en linkse vriend, Allister Sparks (6, 28 – wat, soos Pakendorf se vrou (102), geen naskoolse kwalifikasie gehad het nie – Praag 22.10.2016), berus Pakendorf se akademiese roem daarop dat hy vir die akademiese jaar 1968/69 ‘n Nieman-beurshouer aan Harvard University in Amerika was. Sy vrou het ook van die lesings bygewoon (12). Hy verswyg dat net joernaliste wat links genoeg is, of links beïnvloedbaar is, as Nieman-genote gekies word. “Ek het nooit by die NP of Afrikaner-Broederbond aangesluit nie” (19). Dit was anders gesteld met Willem (Wimpie) de Klerk, FW se ouer broer, wat ook, anders as Pakendorf, ‘n soliede akademiese agtergrond gehad het. Willem de Klerk was toe die redakteur van Perskor se oggendkoerant, Die Transvaler. Pakendorf skryf: “Dalk het Willem net té buite die daaglikse bedryf gestaan van koerant uitgee” (116).

Destyds: “Werk jy vir Nasionale Pers of Perskor … is dit ‘n gegewe dat jy die Afrikanersaak in die breë, en veral dan die Nasionale Party, sal ondersteun” (80). Perskor en sy koerante het met wisselende entoesiasme die Nasionale Party gesteun. “Dit is egter veral in die geval van Die Vaderland so dat daardie steun vrywillig gegee word en dat dit getemper word deur ‘n openheid ten opsigte van besondere opsies binne breë beleid, maar ook ‘n verkennende funksie ten opsigte van die beleid as sodanig” (213). “En Vader behoede! Jy moes sterk, baie sterk, teen kommuniste wees en hulle pogings om die blanke, en dan veral die Afrikaner, te ondermyn” (81). Pakendorf gee ewe loslit voor dat kommunisme geen werklike bedreiging was of is nie. In werklikheid sit ons sedert 1994 met ‘n regering wat in baie opsigte nie net wesenlik kommunisties is nie, maar ingevolge die 1955-Vryheidshandves al hoe meer marxisties word.

In 1972 het Pakendorf die redakteur van die Pretoriase koerant, Oggendblad, geword. “Ek het dit duidelik gemaak dat ons politieke benadering links van die NP se sentrum sou wees, dat ons vir verandering sou staan en nie net die party se sienings sou uitdra en hom verdedig nie” (23). Volgens die joernalis André le Roux: “Dit was duidelik dat openheid of verligtheid ‘n praktyk-gegewe was tot die mate dat Oggendblad en sy redakteur, veral in die politieke mags-establishment, as ‘n los kanon gesien is” (23). Leopold Scholtz praat eerder van ‘n ongeleide missiel. Pakendorf kontrasteer sy benadering met dié van Naspers-joernaliste soos Piet Cillié en Schalk Pienaar. “Van aanhou stem dik maak was daar nie sprake nie, hoewel in later jare daaroor hoog opgegee is. Die bevraagtekening het nie oor die reg of verkeerd van die bestaande orde gegaan nie, maar was voorstelle tot verfyning en het nie ‘n nuwe orde met verlies van Afrikanerseggenskap as ‘n moontlikheid voorsien nie” (81). “Van werklike verandering wat die hele stelsel sou moes vervang, was daar geen sprake nie. Daar is dikwels verwys na voorlopers en verligte denkers, en daar was. Maar dit het nie gelyke behandeling vir alle rasse in die land ingesluit nie, wat dan magsoorgawe sou inhou” (123). Pakendorf, daarenteen, het die ideaal gekoester dat die blanke bewind deur ‘n swart regering vervang moet word (59). Hy was beswaard “oor die sware gang van die [NP-]partybeleid” (140). Van “gelyke behandeling vir alle rasse” is daar egter deesdae steeds geen sprake nie. Ingevolge die hooggeprese Grondwet kan/moet daar sonder keerdatum tot in die oneindige toekoms blatant en suiwer rassisties (regstellend genoem) teen blankes gediskrimineer word.

“Selfs ons taalgebruik [was] ‘n kwessie. Ons het besluit om eenvoudige Afrikaans te skryf, geen hoogdrawende woorde nie” (24). Die boek is in goeie en vloeiende Afrikaans geskryf. In enkele opsigte kon die taal beter gewees het, bv busstop (27 – bushalte), sleutelbelang (27, 145 – kern- of deurslaggewende belang), kom sien (30 – kom spreek), “was ek kortliks in Rhodesië” (36 – ‘n kort rukkie: “kortliks: in min woorde, nie breedvoerig nie” – HAT), pleinweg (47 – gewoonweg), toewyding tot (78 – toewyding aan), stap geneem (109 – stap gedoen), deadline (129 – sper- of keertyd, tydgrens), wat hulle in gemeen het (176 – wat hulle gemeen het).

In 1978 het Pakendorf “die probleem in Suid-Afrika” (42), soos volg verwoord: “In part, the problem stems from the historical experience of the dominant element within the ruling white group, namely the Afrikaner. He still naturally thinks of himself as threatened, as his forefathers were threatened a century and less ago, by the British Empire. He is just as willing now to be cast into the same heroic mould as his forefathers were in the bitter war that raged across the country at the turn of the century … he has the fear that, if he were to lose all again, there may not be another opportunity to regain what is lost … Thus, as at the end of the twentieth [19th] century,the Afrikaner again feels threatened. He feels that the issue now is not merely the question of who should have the vote, but rather an attempt to take all of his country and leave him at the mercy of a paper constitution which would supposedly guarantee his rights” (43).

Met verwysing na republiekwording in 1961 het Pakendorf in 1986 geskryf: “We should also remember that the political history of this country has not fundamentally been one between Black and White. It has been between Afrikaans and English, and that was removed in 1961. It was only then that the real question of Black and White came to the fore. The Afrikaner, until 1961, felt that he was being discriminated against, he had a feeling that an injustice was being done unto him” (43-44). In soverre gedink is dat die politieke opset in die republiek onregverdig was, bv “dat die swart meerderheid buite die tuislande polities geakkommodeer moet word [was] die noodsaaklike gevolg hiervan …’n gemengde regering en dan uiteindelik een wat hoofsaaklik swart was” (45).

“Ons het in dié tyd [jare tagtig] goeie kontak met vele bevrydings-* en weerstandsorganisasies opgebou juis omdat ons so breedvoerig en sonder vooroordeel oor hulle berig het” (50). Blykbaar geld dieselfde onbevooroordeeldheid nie vir die regses nie. “Ons het uitvoerig oor die regses berig – die KP, HNP, AWB – en hulle ook teen mekaar afgespeel” (48). “Ons het ‘n felle stryd met die klomp [!] gehad” (86). Karin Brynard het in 1983 geskryf: “Kappiekommando het ‘ander hemel'” (49). Pakendorf skryf: Die regses, soos Andries Treurnicht, “verteenwoordig die verlede. Ons moet die toekoms hanteer” (82). [* In die konteks van Rhodesië verwys Pakendorf na “die terroriste/bevryders” (37), maar die ANC/UDF-aktiviste, bv MK-soldate, word nie terroriste genoem nie.]

Hoe anders, in die sin van beter, Suid-Afrika destyds was, blyk uit die volgende. Oudjoernalis Juanita Swanepoel skryf: “Ek het in Berea gebly, net ‘n paar kilometer van die Perskor-gebou. Soms het ek sommer na die kantoor geloop. Dit was glad nie gevaarlik nie. Johannesburg en Hillbrow is in dié tyd goed bestuur, met Hillbrow ‘n mini-New York” (50). Pakendorf skryf: “Gaan al die dinge [politieke veranderinge] dit moontlik maak dat wit mense seggenskap oor ten minste hulleself behou, of gaan gesamentlike besluitneming nie maar op ‘n swart regering neerkom nie? Vir Die Vaderland [Pakendorf] was laasgenoemde die pad vorentoe [!]” (59). “Die ondenkbare het denkbaar geword” (59). Dít kom van Pakendorf wat die sluipmoord op Hendrik Verwoerd aanskou en daarna geskryf het: “Ons kan maar net bid dat die goeie waarvoor Hendrik Verwoerd gestaan het, behoue sal bly” (129).

Pakendorf beweer dat die veiligheidspolisie hom dopgehou het en dat sy telefoongesprekke afgeluister is. “Was die owerhede, Afrikanerowerhede, so onseker, so paranoïes, dat hulle mense wie se mening hulle elke dag kon lees, van nader wou dophou?” (74). “Tot so onlangs as 2015 is nog na my as ‘n ‘volksverraaier’ verwys” (76). Na ‘n televisie-optrede in 1985 het Pakendorf die volgende kriptiese boodskap in ‘n brief uit Kanada ontvang: “To Harry Pakendorf, Die Vaderland, Soon you won’t have one” (66).

Tydens apartheid het Pakendorf vir (groter) mediavryheid geveg. “Ek het gepleit vir ‘n beskermde klousule in die Grondwet wat vryheid van die media waarborg, plus ‘n waarskuwing: Meer perke sal die land verander in een waarin beskaafde

demokratiese mense nie sal wil woon nie” (79). Is die nuwe Suid-Afrika ‘n paradys vir “beskaafde demokratiese mense”? Was daar tydens apartheid doodgewone alledaagse woorde wat kon veroorsaak dat jy jare tronkstraf moet uitdien én ‘n reuse boete (R100 000) aan ‘n nie-funksionerende slapgat polisieman moet betaal? So iets kan net in ‘n hoogs abnormale samelewing gebeur. “Hoewel die ANC ‘n groter toewyding tot [aan] spraak- en mediavryheid het as wat die NP ooit gehad het, is daar tog ooreenkomste in benaderings” (78). Oor die nuwe Suid-Afrika skryf hy later: “Daar is mediavryheid soos nêrens anders nie [?]. In vergelyking met die tyd voor 1994 is dit ‘n wonderbaarlike en algehele ommeswaai. Die media in die besonder, die howe en die burgerlike samelewing verhoed dat die land nie heeltemal in ‘n moeras verval nie, dat die ergste verneukery aan die lig kom en soms gestuit word” (228).

Maar het Pakendorf mediavryheid toegelaat by die joernaliste wat vir hom as redateur gewerk het? “Daar is verwag dat as jy saam met my werk, jy ‘n standpunt links, soms ver links, van die Nasionale Party sou handhaaf” (84). “By Oggendblad en Die Vaderland was daar ‘n instinktiewe losstaan van die Afrikaner-establishment” (97). Oor sy vrou se joernalistiek skryf Pakendorf: “Die boekeblad was besonders en haar rubrieke eweneens – alles deel van die groter prentjie, die losser staan van die bestaande orde” (103). In die boek is daar geen aanduiding dat Pakendorf hom in dieselfde mate van die huidige korrupte, ondoeltreffende swart bewind distansieer nie. Maar hy erken darem: “Die SAUK as openbare uitsaaier [was] destyds net so na aan die regerende party as die een [SABC] vandag” (128).

PW Botha het apartheid aangepas “maar nooit eens met die gedagte dat die verandering sou beteken dat die Afrikaner, en dus die NP, die mag sou prysgee nie. Dalk sou mag gedeel kon word, maar met remme ingebou wat die Afrikaner – en ook alle blankes – se regte sou beskerm” (152). Dit het FW de Klerk se berugte wigte en teenwigte geword, waarvan niks tereg gekom het nie. Die huidige plaaslike politieke opset het ‘n aanvang geneem toe die Nasionale Party besluit het om mag met die bruin mense en Asiate te deel. “Dit [is] deur wesenlike dele van die NP gesien … as die aftakeling van wat beskou is as die vaste standpunt van die party: blanke heerskappy, en veral die beskerming van Afrikanerbelange” (105). In albei opsigte het die NP-onderhandelaars jammerlik gefaal.

In Rhodesië/Zimbabwe is “setels [aanvanklik] vir die wit minderheid gereserveer” (106): 20 uit die 120 gekose parlementslede vir sewe jaar. Plaaslik is selfs dit nie vermag nie. Effektief was dit algehele oorgawe aan swart mag. Pakendorf vestig die aandag op ‘n belangrike opsig waarin die fatale onderhandelinge blankes in selfs groter mate en vinniger kon benadeel het. “As ons in 1994 nie oorgeskakel het na die proporsionele stemstelsel nie, sou die ANC met gemak ook meer as ‘n tweederdemeerderheid gekry het – en na hartelus die Grondwet kon verander het om hom te pas!” (138).

Naas die 1990/94-ramp was die versaking van die Rhodesiese blankes seker die NP-regering se verraderlikste daad. Pakendorf maak dit af asof dit niks is nie. “Dit is nie moontlik dat 250 000 blankes vir altyd oor ses miljoen swart mense kan regeer nie” (18). Soos die NP-onderhandelaars en die ANC dink Pakendorf suiwer kwantitatief. Die kwalitatiewe minderheid onder wie se bekwame leiding sowel Suid-Afrika as Rhodesië (en Suidwes-Afrika) ontwikkel is, word sonder gewete vir die wolwe gegooi. Lees gerus Ian Smith se boek, The great betrayal, (London: Blake Publishing, 1997, 418p; Bitter harvest, 2008, 465p, Amazon Kindle $6,89).

Oor die destydse vooruitgang/ontwikkeling onder die blanke bewind is Pakendorf sinies: “Vooruitgang … Maar altyd soos deur wit heersers bepaal en altyd vanuit ‘n meerderwaardige houding. In wese, ‘n diepe belediging vir blote menswees” (124). Sou agteruitgang onder swart heersers werklik beter wees? In die plek van blankes se meerderwaardige houding het die diktatuur (of tirannie – John Stuart Mill) van die meerderheid (die kwantitatiewe, die demografie, sonder inagname van kwalitatiewe oorwegings) gekom. Is dit werklik ‘n saliger toestand vir die land en vir die (meerderheid) inwoners?

“My standpunt was dieselfde as dié van die regses in die party [NP], asook die HNP: As jy eers die deur vir magsdeling oopmaak, sal jy hom nooit weer kan toemaak nie. Hulle was daarteen; ek daarvoor” (109). Dit herinner aan die laaste sin in NP van Wyk Louw se Raka (Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1958, p 32): “Raka, die skelm dier … niemand het gewaag om met een slag die smal hek ooit weer teen hom te sluit.” Dan kom Pakendorf met hierdie soliede dwaasheid: “‘n Gedeelde toekoms was nie net die regte ding om te doen nie, maar ook op lang termyn die enigste waarborg [!] vir die Afrikaner se bestaansreg en die blanke gemeenskap in die algemeen” (109). ‘n Mede-joernalis, At Viljoen, het ‘n reeks van drie artikels oor die moontlikheid van konsosiasie/saambestaan in Pakendorf se koerant geskryf: “Die opgee van totale mag en die deel daarvan met ander bevolkingsgroepe. Maar darem met genoeg beskerming vir die blanke, en dan veral die Afrikaner” (116).

Pakendorf se siening van die blanke bewind, oftewel apartheid, is: “Ons sal besluit en julle moet dit aanvaar” (122). “Wat sou óns gesê het en hoe sou óns reageer het indien vir ons gesê is: Ons het besluit, hier is julle vryheid. Geniet dit. Dis mos wat julle wil hê” (122). Dit is om die saak op ‘n goor manier te stel. Is die blankes se staatkundige situasie deesdae beter as dié van die swartes destyds? Sekerlik nie. Dit is ongetwyfeld baie slegter. Cyril Ramaphosa het suiwer rassisties gesê dat blankes se eiendom sonder vergoeding gekonfiskeer en aan swartes gegee gaan word, of blankes daarvan hou of nie. Owerheidsdiefstal was nooit NP-beleid nie. Byvoorbeeld, onteiening ingevolge die wet op groepsgebiede het in ruil vir vergoeding aan die eienaars geskied.

As oorverligte (Otto Krause het gepraat van “oorbeligte” – 91) het Pakendorf Nelson Mandela verdedig teen diegene wat oor sy bekwaamheid en bestendigheid getwyfel het. Hy verwys tereg na die “sjarme-krane” wat Mandela oopgedraai het (145) om bv die blankes te paai. My indruk is dat Mandela ‘n hopelose skepsel was wat glad nie in staat was om die land te regeer nie. Thabo Mbeki word gekritiseer omdat hy “begin [het] om ras in byna alles raak te sien” (147). Was dit nie eerder deurgaans só nie? Jacob Zuma word beskryf as “slim maar nie wys nie … kon destyds my nie indink dat hy Suid-Afrika so tot by die afgrond sou sleep nie” (147).

“Met FW de Klerk … het ek persoonlik nie veel te doen gehad nie, hoewel ons by die koerant hom regs van die middel beskou het … Ek is oortuig daarvan dat hy nie die uitkoms van die oorgangsonderhandelinge so wou gehad het nie, maar ‘n groter mate van beskerming vir blanke belange, en dan veral Afrikanerbelange, sou wou inbou” (144). “Jy kan nie Nelson Mandela uit die tronk vrylaat, die ANC vryelik laat opereer en reken jy kan nog beheer behou nie. Om van voorskryf soos in die verlede nie eens te praat nie. So gesien, was die ooreenkoms wat tot die verkiesing van April 1994 gelei het, buitengewoon [!] goed. Veral drie elemente was van sleutelbelang en in later jare sou dit blyk nie vir die ANC gunstig te wees nie: [1] die proporsionele stemstelsel wat totale ANC-oorname op lang termyn verhoed het, [2] die klem op menseregte, en [3] die Konstitusionele Hof met sy wakende oog oor die Grondwet” (145).

[1] Die proporsionele stemstelsel het totale ANC-oorname dalk net op kort termyn verhoed. Op lang termyn is dit demografiegewys stikdonker nag vir die blankes, selfs as die swartes hulle anti-blanke solidariteit net in ‘n redelike mate handhaaf. Die instroming van inkommers, wat deur Cyril Ramaphosa aangemoedig word met sy ideaal dat daar geen landsgrense in Afrika moet wees nie, vererger hierdie situasie. [2] In die praktyk is menseregte ‘n foefie wat misbruik word om voorheen benadeeldes, dus tans bevoordeeldes (swartes), verder te bevoordeel en voorheen bevoordeeldes, dus tans benadeeldes (blankes), verder te benadeel. [3] Vir die blankes is daar (feitlik) geen voordeel in die Grondwet wat na goeddunke vertolk en na willekeur deur die swart meerderheid verander kan word nie.

Daar is vir die blankes ook geen heil in die Konstitusionele Hof nie. Na aanleiding van die boek, Hermann Giliomee, historikus: ‘n outobiografie (Kaapstad: Tafelberg, 2016), het ek op Praag (18.03.2017) geskryf dat Giliomee “die mite van ‘n regbank wat onafhanklik van die ANC funksioneer, nekomdraai. Driekwart van die regters in die Konstitusionele Hof ‘is ope of stilswyende ondersteuners van die ANC’ (p 202). Hierdie hof is ‘bevooroordeeld ten gunste van die dominante party … die ANC daarop ingestel is om al die magsinstrumente te beheer, insluitende die regbank. Teen 2015 het die regerende party minstens driekwart van die Regterlike Dienskommissie se lede, wat regters by die uitvoerende gesag aanbeveel, geplaas’ (203).”

Pakendorf stel die belangrike maar selde genoemde feit dat die ANC gestig is om “sekere regte vir die swart elite – hoegenaamd nie die massa nie – te behou” (149). Daar kan kwalik twyfel wees dat die ANC-leierskap steeds onwrikbaar koersvas op hierdie pad is. Hy skryf ook in besonderhede oor die interne woelinge in Perskor, wat seker nêrens anders gedokumenteer is nie. Maar dit is sake waaroor daar min openbare belangstelling is. Wat wel steeds van belang is, is wat hy skryf oor sy ontmoeting met die ANC in die Mfuwe-wildreservaat in Zambië in 1985. Hy is daarheen genooi want “Die Vaderland [is] as al hoe meer radikaal gesien” (161), wat eintlik ‘n swak getuigskrif is. ‘n Politieke wetenskaplike, Piet Liebenberg, het toe tereg verwys na “die ware ANC wat op militante wyse ‘n radikale, revolusionêre verandering in die RSA wil bewerkstellig” (165).

Na aanleiding van verskerpte sanksies teen Suid-Afrika het Pakendorf geskryf: “So word ons gestraf vir die onreg in die land, vir die gewettigde diskriminasie, vir apartheid om die ding op sy naam te noem” (165). Die onreg van wettige rassediskriminasie is natuurlik nog steeds met ons, maar word teen blankes gepleeg, gevolglik word dit nie deur oorverligtes soos Pakendorf veroordeel nie. Hy het dit eintlik voorsien: “Wanneer die wit bewindhebbers die dag ingeruil is op swart bewindhebbers en menseregte nog minder erkenning kry as tans, sal ons land egter nie meer ‘n ‘morele’ probleem vir die res van die wêreld wees nie … Ons moet self besluit wat geregtigheid is en magsdeling mag die antwoord wees – maar ons moet bereid wees om daaroor te onderhandel en nie voor te skryf nie” (166). In 1985 het Pakendorf by ‘n kongres van die Africa-America Institute in Washington DC “met stelligheid voorspel dat ‘n swart regering in Suid-Afrika in die vooruitsig was” (209).

Oor die Mfuwe-gesprekke skryf Pakendorf: “Die berigte het natuurlik Die Vaderland se posisie herbevestig as die mees uitgesproke Afrikaanse koerant, wanneer dit by die ANC en pleidooie vir gelyke behandeling vir alle mense in die land kom. Ook meer as byna alle Engelse koerante” (191). Oor die gesprekke self het Pakendorf in Die Vaderland geskryf: “Die ANC het sonder twyfel as menslik oorgekom, ver van die indruk dat hierdie net geharde terroriste is … Die ANC is nie koelbloedige barbare wat wit Suid-Afrikaners se koppe teen die spreekwoordelike wawiel wil stukkend slaan nie” (169) – eintlik ‘n lae hou, want die verwysing is na wat met Voortrekkerbabas na die moord op Piet Retief en sy geselskap gebeur het.

“‘n Stelsel van een mens, een stem in een land is vir die ANC onverhandelbaar. Die enigste saak waaroor onderhandel kan word, is hoe om dit te bewerkstellig” (180). Dan hierdie belangrike en korrekte inligting oor die ANC vyf jaar voor met grondwetlike onderhandelinge begin is: “As hulle praat, wil hulle praat oor hoe om die bewind oor te neem. Magsdeling, gesamentlike besluitneming, federasies … dit is nie deel van die ANC se politieke agenda nie” (169). “Dit gaan oor magsoorname, nie magsdeling nie. En om hulle doelwit te bereik, sal hulle geweld en bloedvergieting aanwend. Daaroor moet daar nie illusies wees nie” (170).

“Die ANC-standpunt is dat hulle sal voortgaan met die veldtog van geweld omdat dit ‘n metode is om die Regering onder druk te plaas” (179). Dan volg hierdie vermetelheid: “Die ANC glo dat hulle Suid-Afrika eintlik ‘n guns doen met hul veldtog van geweld. Sy lede is bereid om hulle lewens te gee ‘om ‘n wonderlike [!] Suid-Afrika te skep waarin almal [!] trots sal wees om burgers te wees'” (179-180). “Geregtigheid op politieke, ekonomiese en maatskaplike vlak [sal] vir alle mense tot stand kom” (183). “Die ANC is nie te vinde vir ‘n tydelike opskorting van hul veldtog van geweld om met die Regering te onderhandel nie … As die Regering ernstig is met sy hervormingsveldtog, sal hy nie daarop aandring dat die ANC geweld afsweer nie” (180). Is sodanige gewelddadigheid versoenbaar met Pakendorf se stelling dat die ANC nie “geharde terroriste” en “koelbloedige barbare” is nie?

Het FW de Klerk en sy onderhandelaars versuim om kennis te neem van wat Pakendorf in 1985 geskryf het of het hulle hulle eenvoudig nie daaraan gesteur nie? Tydens die grondwetlike onderhandelinge het die ANC volstoom en feitlik ongesteurd met sy terrorisme voortgegaan en die skuld op die regering se veiligheidsmagte of ‘n fiktiewe derdemag gepak. Nieteenstaande Pakendorf se duidelik uitspraak in 1985 het De Klerk voor en ná die 1992-referendum voorgegee dat dit tydens die onderhandelinge om magsdeling en nie om blanke magsoorgawe gaan nie.

Die owerheidsdiefstal van blanke eiendom deur ‘n ANC-regering is ook reeds in 1985 voorsien: “Daar is voorstanders van nasionalisering en onteiening van eiendom en maatskappye, en daar is diegene wat ruimte sien vir ‘n vorm van die vryemarkstelsel onder sentrale beheer” (170). Die sentralisering van politieke mag is kenmerkend van marxistiese state. “Daar moet ‘n mate van herverdeling van rykdom plaasvind … Tog sal private inisiatief ‘n rol hê om te vervul … Maar die ANC het min twyfel dat die kapitalisme verwerp sal word … Suid-Afrika is ‘n ryk land en die rykdom moet gedeel word” (181). “Die basis van die stryd is … die Freedom Charter” (182). Die nuwe Suid-Afrika sal glo nie soos die res van Afrika wees nie (181). In werklikheid word Suid-Afrika sedert 1994 al hoe meer ‘n tipiese Afrika-staat en dit is nie ‘n kompliment nie.

Laat in Pakendorf se 1985-verslag en onprominent kom Afrikaans darem aan die beurt: “Ons gesels oor die toekoms van Afrikaans. Die taal sal bly voortbestaan, kom die versekering” (173). Daar word nie gevra of gesê vir hoe lank Afrikaans sal voortbestaan nie en ook nie of ‘n ANC-regering Afrikaans sal bevorder nie. Maar dit is in elk geval dwaas om peil te trek op versekeringe wat deur die ANC gegee word.

In ‘n nawoord van twee bladsye – seker van die skandaligste twee bladsye in die annale van die Afrikaanse literatuur – skryf Pakendorf: “Met die land gaan dit redelik … Die howe funksioneer behoorlik [?], die media is sterk, en daar is beweging- en meningsvryheid [Sparrow? Momberg?]. Dis ‘n werklik demokratiese bestel waar ander partye as die ANC in die afsienbare toekoms ‘n regering sal kan saamstel. Natuurlik is daar groot probleme – misdaad, werkloosheid, swak onderwys, kwynende werksgeleenthede, ‘n korrupte en onbekwame spul regeerders. Feit [!] is egter dat diskriminasie op grond van ras weg is [!] – en dis nie korrek om hier na omgekeerde diskriminasie te verwys nie” (229). Pakendorf dink blykbaar daar is geen wraaksug van die swart kant af nie. “Regstellende aksie is nie eens naastenby, effens of omtrent, vergelykbaar met dit wat ons aan ander rasse in die land gedoen het nie. Goed, dit word verkeerd toegepas, maar noodsaaklik is dit wel. Al is dit net om die onreg van die verlede te help regmaak” (229). Dit is makliker om huidige onreg reg te maak en Pakendorf kan hom gerus eerder hiervoor beywer. Dan sal hy die blankes se kant moet kies en polities byderwets sal hy dit om die dood nie doen nie.

Pakendorf kom met dieselfde drogredenasie as Nelson Mandela: Na die Anglo-Boere-oorlog (ABO) is Afrikaners glo “boontoe … op die rug van ander, dat ons ons reg gebou het op ons onreg jeens ander. Maar tog het ons in die tagtigs, en gewis in die negentigs [magsoorgawe], die wonderbaarlike [!] reggekry: Ons het ons rug gekeer op die onreg en in ‘n vrye referendum in 1992 uit ons eie die mag oor die land opgegee – en ook die mag oor onsself” (230). Pakendorf weet sekerlik dat hy hier lieg. Die meeste ja-stemmers was bereid om ‘n mate van politieke mag aan die swartes te gun, maar daardie blankes was sekerlik nie bereid om hulle selfbeskikking op te offer in ruil vir die tirannie van die meerderheid nie. Die blanke kiesers is destyds deur FW de Klerk valslik onder die indruk gebring dat bv eie woongebiede en eie skole sou bly voortbestaan en dat niemand sy werk sou verloor nie. Ook dat die nuwe grondwet in ‘n opvolgreferendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Van hierdie plegtige beloftes het niks tereg gekom nie.

Oor die eerlose en oneerlike magsoorgawe in 1994 is Pakendorf liries. “Dít was ons Derde Vryheidsoorlog. Ons het hierdie een as oorwinnaars afgesluit – ‘n oorwinning vir die land, maar ook vir onsself” (230). Jonathan Jansen, daarenteen, beweer dat die Afrikaners in 1994 ‘n tweede keer verloor het; net soos in 1902. Die gevolge van 1990/94 (veral op lang termyn) is myns insiens nie minder destruktief as die ABO nie. Ons kan letterlik alles verloor en nie eens met ‘n verskroeide aarde bly sit nie omdat dit deur die owerheid sonder vergoeding van ons gesteel kan word. Hoe kan 1994 ‘n oorwinning vir die land (en die meeste van sy inwoners) wees as, anders as voorheen, agteruitgang, verval en wetteloosheid sedertdien kenmerkend van die land geword het?

Dan wend Pakendorf hom suiwer kwantitatief (soos die ANC) tot die verkleinering van Afrikaners. “Feit is eenvoudig dat die Afrikaner ‘n minderheid van die Afrikaanse gemeenskap uitmaak en ‘n nóg kleiner minderheid in die land – in so ‘n mate dat g’n niemand hom eintlik aan ons hoef te steur nie. Net so nou en dan, as dit kom by sake soos Afrikaanse skole, maak ons ons stemme dik en word daar geluister” (230). Glo Pakendorf werklik dat Afrikaners in 1992 vir boggerolstatus gestem het of is ons veeleerder uit ons toekoms verneuk? Oor Afrikaanse skole sal Pakendorf hom nie bekommer nie. Hy het sy kinders in Duitse skole laat opvoed. Soos ander oorverligtes vertroetel Pakendorf sekerlik minderheidsregte vir swart Amerikaners. Waarom nie ook simpatie hê met blanke Suid-Afrikaners aan wie geen groeps- of minderheidsregte gegun word nie?

Pakendorf borduur valslik voort: “Ons het ons onsself as’t ware uitrangeer. Ons is te veel die haan wat op sy eie mishoop staan en kraai – so ver van almal dat niemand dit hoor nie. Kyk maar net na die syfers [weer kwantitatief]: Uit elke tien mense wat Afrikaans as moedertaal praat, is een swart, vyf bruin en net vier wit. Maar as jy loer in die media, luister na openbare debatte, om jou kyk, sal jy sweer die Afrikaner is die somtotaal van die gemeenskap” (230). Wat die blankes en veral die Afrikaners alles tot stand gebring het (sowel kwantitatief as kwalitatief) word glad nie deur Pakendorf in berekening gebring nie. Hy skaar hom eerder by bv die onetiese terroriste en misdadigers wat deesdae magsposisies beklee.

“Voordat ons almal in hierdie gemeenskap nie saampraat, saamwerk, vir mekaar omgee nie, sal ons seggenskap oor onsself en in ons land nóg meer afneem. Ons gaan die vrugte van ons oorwinning [!] in die Derde Vryheidsoorlog laat vrot word, want te veel van ons het in ons diepste wese nie van die gedagte dat die Afrikaner ‘n uitsondering is, histories anders is, afskeid geneem nie. Ons is net nie genoeg toegewy aan die groter materiële en geestelike welvaart van al die mense in die land nie. So van alleen staan, sal ons nog vergaan” (230). Die suksesvolle en vooruitstrewende Suid-Afrika van weleer was ‘n uitsonderlike land waartoe Afrikaners onontbeerlike en uitsonderlik voortreflike bydraes gelewer het. Daar kan kwalik van Afrikaners verwag word om met dieselfde entoesiasme hulle vindingrykheid en kundigheid in ‘n bodemlose put te stort; des te meer as hulle deurlopend benadeel, geminag, misken en verguis word. ‘n Sterk saak kan daarvoor uitgemaak word dat Afrikaners op grond van hulle bewese positiewe bydraes beter as enige ander ras- of etniese groep behandel behoort te word. Die teenoorgestelde is egter die geval en Pakendorf vereenselwig hom daarmee.

Pakendorf het daarop aangedring dat sy koerant se beleid duidelik verlig moet wees omdat “ek nie anders kan wees as wat ek is nie” (214). In 1986 is hy weens sy politiek deur Perskor ontslaan (222). “Ek was net te krities, te ver van die norm” (222).

Naby Kroonstad het Pakendorf boere toegespreek en gesê hulle moet nie meer die onderskeid tussen “ons” en “hulle” maak nie. Almal moet “ons” wees. “In vraetyd staan ‘n boer voor in die gehoor op: Baie dankie, nou verstaan hy. Ons steel so baie van ons skape” (226).

 

Manfred Delport: Mandela, Marais en die media

Oor die afgelope paar dae is al wat ‘n hoofstoompublikasie onleesbaar en die meeste radiostasies totaal onluisterbaar agv die lagwekkende huldeblyke aan ‘n afgestorwe misdadiger.

‘n Konstante tema van al die hagiografieë wat aan die sogenaamde moeder van die sogenaamde nasie gewy word, is dat sy kwansuis ‘n “komplekse” persoon was. Ek sukkel weliswaar so ‘n effe om te begryp wat so danig kompleks aan ‘n gewelddadige ontvoerder, moordenares en veroordeelde bedriegster is; iemand wat skynbaar van ‘n jong ouderdom af ‘n probleem met wetsgehoorsaamheid en getrouheid aan haar man beleef het. Kompleksiteit sou immers daarop dui dat sy veelvuldige fasette gehad het; dat sy die spreekwoordelike Calvinistiese goeie werke ook vermag het, in stede daarvan om die gepeupel op te hits om mense wreedaardig te vermoor, om geld te verduister of om haar man te verneuk. Sy het tot op haar sterwensdag steeds min agting vir enige reëls getoon, en sonder om te blik of te bloos haar salaris as LP getrek, sonder om ooit in die parlement gesien te word.

Daar is eweneens min sprake van die presiese aard van haar gewaande goeie hoedanighede, veral in die toesprake van die politici. Dit is meestal vae goed wat gesê word; leë, betekenislose slagspreuke wat geopper word: “Sy het na die jeug uitgereik”, aldus president Ramaphosa. Sy het hulle seker heelwat van alternatiewe gebruike vir vuurhoutjies en buitebande geleer, neem ek aan. Wat het sy egter presies gedoen wat so goed was? Dit is skynbaar ‘n staatsgeheim.

Maar wag, sê die apologete, soos die ekstreemlinkse, selfhatende prof Christi van der Westhuizen, ons moet verstaan dat sy ‘n goeie mens was. Hoekom? Want daar was apartheid. Want sy was swart. Sy het geld gesteel en mense laat vermoor, want sy was swart en agv apartheid, voer Van der Westhuizen ook dan in ‘n Naarpersrubriek aan. Baie soos Beëlzebub vir Hansie maak kul het, het apartheid vir Mandela maak steel en moor. Ons moet haar vergewe, want sy’s swart. Stompie Sepei, wat selfs swart was, se ouers put kennelik groot berusting uit hierdie een.

Hierdie gedagtes het by my opgekom terwyl ek na die rolprent, Die Wonderwerker, wat oor Eugène Marais handel, gekyk het. Ek wil dit egter onmiddellik duidelik maak dat ek op geen manier vir Marais met ‘n dooie misdadiger probeer vergelyk nie, aangesien hy ‘n meestal ‘n beskaafde, intelligente en gesofistikeerde mens van vele fasette was.

Marais was wel ‘n figuur met ‘n donker kant. Sy verslawing aan morfien is welbekend, al het hy nooit as gevolg van sy verslawing die behoefte ontwikkel om enige iemand wreedaardig te laat doodbrand nie. Marais het ‘n voorliefde vir jong dames gehad. Daar was selfs spekulasie dat die skrywer Herman Charles Bosman Marais se liefdeskind by ‘n jonger vrou sou wees. Hy was ‘n feilbare ouer. Marais se eie kind is deur sy suster grootgemaak, nadat sy vrou kort na die kind se geboorte gesterf het. Hy en sy seun het in latere jare heeltemal vervreemd geraak.

Die donker kant van sy persoonlikheid het egter verder gestrek as morfien en liaisons met jong dames. Ná die Anglo-Boereoorlog het hy berug geword vir sy vriendskap met daardie aartsimperialis en hater van Afrikaners, Lord Milner. As joernalis het hy selfs gunstige berigte geskryf oor Milner se verengelsing van Afrikaanse skole, iets wat hom nou nie juis vandag in Praaglesers se goeie boekies sou bring nie. Iets wat Praaglesers miskien nog meer warm onder die kraag sou maak, is dat Marais ‘n Vrymesselaar was, en baie lesers sou meen dat dit hom een van die Antichris se dissipels gemaak het.

Wat egter merkwaardig is, en wat in absolute, skrille kontras staan met die leuens in die hagiografieë waarmee die hoofstroommedia tans besmet word, is dat Marais wel ook op talle ander gebiede presteer het. Daar was skynbaar niks wat bokant sy intellektuele vermoëns was nie.

Sy werke Die Siel van die Mier en The Soul of the Ape word selfs vandag nog hoog aangeslaan as baanbreker-werke in die natuurwetenskappe.

Hy het hom gedeeltelik as ‘n mediese dokter bekwaam, en as myndokter gewerk.

Hy het as advokaat in Pretoria gepraktiseer.

Hy was ‘n joernalis en het op negentienjarige leeftyd reeds die redakteur van ‘n publikasie, Land en Volk, geword.

In ‘n tydvak waarin daar nog baie min poësie in Afrikaans bestaan word, het hy in Afrikaans gedig, soos wat ‘n iedere en ‘n elke Afrikaanse skoolkind wat Winternag moes leer, kan getuig.

Marais het drie dramas gepubliseer, asook verskeie werke van Afrikaanse prosa, onder andere natuurwetenskaplike prosa en Dwaalstories.

Bostaande is uiteraard net die mees oppervlakkige skets van ‘n uiters talentvolle, maar ook omstrede, persoon se lewe en werk. Dit is wat ek verstaan onder ‘n komplekse karakter. Kontrasteer dit egter met die loutere twak wat die afgelope paar dae konstant oor ‘n blote misdadiger verkondig word, ook in al wat ‘n Naarperspublikasie is, wat in haar lewe skynbaar nie een enkele positiewe bydrae tot die mensdom gelewer het nie, buiten om swart te wees, en dit word duidelik dat die hoofstroommedia die kluts totaal kwyt is.

Verskoon my dus dat ek sommer nou vir my Leon Rousseau se biografie oor Marais, Die Groot Verlange, aanlyn gaan koop, as ‘n teengif teen die onleesbare hoofstroommedia se propaganda.

Engelsman van Kaapstad wil Steve Hofmeyr stilmaak

‘n Engelsman wat soos Steve Hofmeyr op Greykollege in Bloemfontein was, Des Bailes, wil hê dat die sanger geheel en al verbied moet word. Hy het vir die Wes-Kaapse Onderwysdepartement geskryf en gevra dat Steve se konsert by Laerskool Overberg in Caledon op 20 April verbied word.

Bailes beweer dat Steve Hofmeyr ‘n “rassis” is omdat hy in Afrikaans sing en die Afrikanersaak by sy gehore bevorder. Blykbaar het hy ook beswaar daarteen dat Hofmeyr nie eerbiedig genoeg teenoor Winnie Mandela was nie.

“Mnr. Hofmeyr is berug vir sy openlike rassisme, met verklarings soos ‘swartmense was die argitekte van apartheid’ en ‘sekere aspekte van apartheid was briljant’,” het Bailes gister in ‘n brief aan die LUR vir onderwys in die Wes-Kaap, Debbie Schäfer, geskryf.

“Hoe is die swart leerders veronderstel om te voel as dié afstootlike Afrikaner met rassistiese sienings die ou volkslied sing en die apartheidsvlae begin waai? Daar is vele meer geskikte sale in Caledon waar mnr. Hofmeyr sy afstootlike tipe Afrikanerrassisme kan beoefen.”

“Dit het niks te make met spraakvryheid nie maar slegs met respek en gelykheid vir alle lede van die gemeenskap,” het Bailes gesê en ‘n beroep op die Demokratiese Alliansie gedoen om die geleentheid aan te gryp om standpunt teen “rassisme en blanke bevoorregting” in te neem.

Bailes het ook ‘n paar dae gelede aan die munisipale raadslede van Kraaifontein geskryf om hulle te vra om hom nie toe te laat om in die stadsaal te sing nie.

“Ek doen ‘n beroep om die onmiddellike kansellering van dié konsert en die afdanking van diegene wat daarvoor verantwoordelik is dat hierdie beskamende rassistiese byeenkoms toegelaat word,” het Bailes in sy brief gesê.

Steve het in ‘n twiet na ‘n berig hieroor in Netwerk24 verwys en dit ‘n “swak artikel” genoem.

Swart rowers skiet PUK-studente

‘n Afrikaanse studente van die Noordwes-universiteit se Potch-kampus, Magda Geldenhuys, 21, is Sondag deur ‘n swart rower geskiet. Die voorval het in die vroeë oggendure plaasgevind toe sy en haar huismaat tuiskom.

“Ek het by die huis gekom ná ‘n aand uit, en toe is daar ‘n skelm by die huis,” het sy vertel. “En hy skiet my toe deur die rug, maar ek is baie geseënd want gelukkig het die koeël niks raakgeskiet wat belangrik is nie. Hy is by die een kant van my heup in en by die ander kant uit, en ek is nie ernstig beseer nie.”

Sy vermoed dat daar altesaam drie rowers was wat die twee studente ingewag het. “Hulle wou selfone hê, maar ons het nie fone by ons gehad nie. Hulle het seker gedink ons jok, kwaad geword en daarop op my geskiet,” het sy gesê.

Sy is ná behandeling by die Mediclinic op Potchefstroom ontslaan.

Karel Combrinck: Maddie lui die klokkie

Êrens op Youtube is daar ‘n toneeltjie van ‘n man wat aan sy worshondjie Maddie, opdrag gee om ‘n klokkie te lui vir ‘n lekkertjie of ‘n koekie: Maddie the 10 Week old Dachshund learning to ring a service bell!

Hierdie toneeltjie is ‘n volmaakte simboliese uitbeelding van die verhouding tussen Amerika en Europa vandag. As Duitsland, Frankryk, ens gehoorsaam is, en meesal is hulle, kry hulle dan soms ‘n koekie en soms net ‘n bitterbessie, afhangende van Amerika se bui. Pas weer het American Airlines ‘n bestelling van 47 Europese Airbus-stralers gekanselleer ten gunste van Boeing, duidelik binne die raamwerk van president Trump se beleid van “America first” .Dus ‘n geval van die bitterbessie…

‘n Voorbeeld van die Europese Unie se volslae en patetiese gedienstigheid aan die VSA is dié rondom die gaspypleiding uit Rusland na Wes-Europa waarvan die Europeërs volkome afhanklik is. Soos ons weet, is die Amerikaners reëlreg teen die bestaan van hierdie pypleiding gekant en beywer hulle hul instede daarvan vir ‘n pypleiding vanaf die Midde-Ooste deur Sirië na Wes-Europa, wat onder hulle beheer sal wees. Sirië weier egter om hierdie pypleiding oor hulle grondgebied toe te laat. Verder hoef nie gesoek te word nie vir die knaende Amerikaanse veldtog teen Sirië en Rusland. Dat hulle ‘n stryd voer teen Sirië “ter bevordering van die demokrasie” en weens die Siriese regering se gebruik van “chemiese wapens” is klaarblyklik maar net nog meer van die deursigtige leuens waaraan ons al gewoond is.

Interessant is terloops dat Naarpers met Vuilbaard Scholtz aan die voorpunt deurgaans die pro-Amerikaanse standpunt stel. ‘n Mens kan wonder of Amerika Scholtz se steun nodig het of kry hy dalk ‘n koekie.

Maar nou is dit natuurlik wesenlik wat die Europeërs self dink en sê van die bestaan en gebruik van die Russiese gaspypleiding wat duidelik in hulle belang is, maar wat nie in die Amerikaanse kraam pas nie. Hulle houding is dat hulle liefs nie wil kant kies nie. Hulle sal liewer maar wag en kyk hoe die dispuut homself oplos. Dit sou lagwekkend gewees het as dit nie so jammerlik tragies was nie.

Ten einde die tekort aan te vul wat veroorsaak sou word indien die Europeërs die gastoevoer uit Rusland moes afsny, bied die Amerikaners aan om hulle eie, veel duurder skaliegas aan Europa te verskaf, wat Europa net nog meer afhanklik van Amerika sou maak. Vir die oomblik het die Europeërs nog nie aan hierdie brokkie gebyt nie, maar gee net kans…

Dit sou in die belang van die Europese Unie wees om goeie en noue betrekkinge met Rusland te handhaaf. Rusland is vir hulle ‘n buurland, met ‘n vergelykbare kultuur, met reusebronne van grondstowwe, wat ‘n afsetgebied kon wees vir hulle produkte en wat hulle in staat sou kon stel om in samewerking werklik ‘n rol op die internasionale verhoog te speel. Maar nee, hulle verkies om krampagtig aan die Amerikaanse rokspante vas te klou en vol te hou met ‘n totaal verspotte en teenproduktiewe sanksieveldtog teen Rusland.

Met die skepping van die Europese Unie is aan die Europeërs voorgehou dat die nuwe eenheid Europa in staat sou stel om sy stem op die internasionale terrein dik te maak en veral die hoof te bied teen Amerikaanse politieke en ekonomiese oorheersing. Hiervan het totaal niks gekom nie en Europa is nou meer onderdanig aan Amerika as wat hulle ooit was, ligjare verwyder van die tyd van Generaal De Gaulle toe daar nog geen Europese Unie was nie.

Wat het dan gebeur? Wel, wat gebeur het en wat nooit aan die Europeërs verduidelik is nie, is dat die Europese Unie geheel en al ‘n Amerikaanse skepping is. Die Amerikaners het die Europese Unie tot stand gebring ten einde beter beheer oor hulle te hê, d.w.s . beheer oor hulle verdediging, hulle buitelandse beleid, hulle bankwese, hulle ekonomie, ten einde uiteindelik meer geld uit hulle te kan maak. Europa kan vandag letterlik beskou word as ‘n kolonie van die Amerikaanse empaaier. Die vooruitsig van ‘n sterker, meer onafhanklike Europa was weinig meer as ‘n koekie wat aan hulle belowe was as hulle die klokkie lui.

Massiewe opkoms by anti-volksmoordbetoging in Perth, Australië

Meer as 3000 Australiërs en oud-Suid-Afrikaners het volgens ooggetuies opgedaag by die betoging in Perth teen plaasmoorde en blanke volksmoord in Suid-Afrika. Die Australiese videowoernaler Avi Yemini, wat een van die sprekers by die betoging was, het groot applous ontvang toe hy sê: “Ons is hier om aan die Suid-Afrikaanse regering te sê: Hou op om soos ‘n trop rassiste op te tree en kom regop en beskerm u blanke Suid-Afrikaners.”

Yemini het 50 000 handtekeninge ingesamel vir ‘n petisie waarin die Australiese regering gevra word om meer blanke Suid-Afrikaanse vlugtelinge tot Australië toe te laat.

Die skare betogers was nie uitermate luidrugtig nie, gegewe die bloedvergieting waarteen hulle betoog, maar vele het plakkate en kruise gedra. ‘n Groot plakaat het gelui: “Erken die volksmoord.” (“Recognise the genocide.”)

Tydens die staptog deur betogers is Afrikaanse volksliedere soos “Sarie Marais” gesing.

Ten minste drie Australiese politici het ook as sprekers by die betoging opgetree, mnre. Andrew Hastie (Liberale Party), Aaron Stonehouse (Liberaal-Demokratiese Party) en Charles Smith (One Nation-party).

Ter inleiding het een van die organiseerders, ‘n Afrikaner en oud-Suid-Afrikaner, gesê: “Suid-Afrikaanse boere word brutaal geteiken. Mans word gedwing om te kyk terwyl hul vrouens verkrag word. Kinders word gedwing om te kyk terwyl hul ouers vermoor word.”

Hy het ook aan die skare vertel van die tweejarige Willemientjie Potgieter, die martelaardogtertjie naby Lindley in die Vrystaat wie se vader eers met ‘n panga doodgekap is alvorens sy en haar moeder met ‘n pistool tereggestel is.

Die drie Australiese politici het hul solidariteit met die lydende Suid-Afrikaners verklaar.

Mnr. Charles Smith, ‘n lid van die provinsiale raad in Wes-Australië, het gesê: “Ons staan vandag hier om ons opregte solidariteit met die Suid-Afrikaanse boere uit te spreek, wat ons broers noem, wat ons susters en ooms noem.”

“Ons het staan vandag hier om beswaar te maak teen wat ons as verkeerd ag: Die onteiening van grond sonder vergoeding, die aanrandings, die moorde, die volksmoord. Ek glo dat hierdie betoging die reg aan sy kant het,” het Charles Smith van One Nation voortgegaan.

‘Omgekeerde apartheid’

Volgens Charles Smith heers daar “omgekeerde apartheid” (reverse apartheid) in Suid-Afrika. Daarom het hy ander lande gevra om hulle insgelyks daarteen uit te spreek. “Vandag doen ek ‘n beroep op alle volkere regdeur die wêreld om nee te sê vir die omgekeerde apartheid wat besig is om in Suid-Afrika beslag te kry.”

Die Parlementslid van die Liberaal-demokratiese Party, mnr. Aaron Stonehouse, het gesê dat dit nie vir hom oor ras of identiteitspolitiek gaan nie. “Ons is klassieke liberale. Ons kyk nie na die wêreld deur ‘n rasselens nie. Ek sal eerder mense as individue oordeel, op grond van hul waardes en op grond van hul optrede… Blanke boere word in Suid-Afrika aangeval en hul regering gooi olie op die vuur!”

Mnr. Stonehouse is van mening dat blanke Suid-Afrikaners so ‘n groot bydrae tot Australië lewer, juis omdat hulle deel van die Westerse familie is, asook pioniers, net soos Australiërs. “Die Suid-Afrikaanse volk en die Australiese volk deel dieselfde waardes. Ons spruit uit dieselfde Europese ervaring van die onbekende in te vaar met net ‘n bondeltjie op ons rûens en kruise op ons harte…” het Stonehouse verklaar. “Ek is ook deel van die breë familie van volkere wat u dalk die Weste sou noem. Mense wat in die Weste bly, het baie in gemeen. Iemand wat in Suid-Afrika, of die VK of Amerika gebore is, sal waarskynlik sukses in ‘n plek soos Australië behaal.”

Terselfdertyd het Stonehouse hom ten sterkste teen grondonteiening sonder vergoeding uitgespreek. “Die ANC val die idee van privaateiendomsregte wesentlik aan,” het hy gesê.

‘n Suid-Afrikaanse vroue-immigrant in Australië, wat blykbaar ook ‘n Afrikaner is, het haar sterk teen veral die mishandeling van kinders en vroue uitgespreek. “Ook sorgwekkend is die mishandeling van alle vroue en kinders in Suid-Afrika wat onhoudbare vlakke bereik het,” het sy gesê.

Dr. Dan Roodt van PRAAG het in ‘n twiet sy dank uitgespreek teenoor die betogers in Australië.

Leon Lemmer: Gabriël Botma oor Afrikaanse polemieke

Aan die Universiteit Stellenbosch (US) funksioneer die Departement Journalistiek sedert 1978. Piet Cillié was die eerste hoof, gevolg deur Johannes Grösskopf (die pa van Hein, die 1987-ANC-bomplanter), George Claassen (wat by die Waarheids- en Versoeningskommissie sy sondes bely en om verskoning gevra het) en sedert 2001 Lizette Rabe. Hieruit blyk die departement se sterk gebondenheid aan Naspers/Media24. Oudredakteur Hennie van Deventer roem daarop dat Naspers se koerante ‘n “sleutelrol” in die politieke en staatkundige hervorming gespeel het (Gabriël Botma, bron hier onder, Kindle 1228). Geeneen van Cillié se US-opvolgers sal hulleself ongekwalifiseerd Afrikaners noem nie.

‘…die vrees vir Afrikanerherlewing en -mobilisering nog nie heeltemal verdwyn het nie’ – Gabriël Botma

Sedert Chris Brink se aanstelling as US-rektor in 2001 het Rabe geblyk ‘n sterk ondersteuner te wees van die US-transformasiebeleid (met die gepaardgaande afskaling van Afrikaans). Sy was ook een van die voorbokke ten gunste van die postume toekenning van ‘n US-eredoktorsgraad aan die kommunis Bram Fischer (1149). Die Burger het die US in ‘n hoofartikel in sy kwaad gesterk met die stelling dat Fischer “‘n rolmodel vir alle tye, ook vir komende geslagte US-studente” is (1156). “Die Stellenbosse Afrikaner-establishment van die vroeë 21ste eeu [het Fischer] gebruik as simboliese gebaar om aan hulself en ander te bewys dat hulle anders as hul voorgangers dink en doen” (1162). Botma is dit klaarblyklik met Rabe eens oor Fischer, want hy noem hom ‘n Afrikaner en ‘n held en ‘n visionêr wat deesdae “aan die volksboesem gekoester word, terwyl [hy] in [sy] eie tyd verguis is” (1714).

Rabe het ‘n boek oor Rykie van Reenen gepubliseer (2011). Van Reenen het Steve Biko as nie ‘n breker nie maar as ‘n bouer gekarakteriseer (884). Daar is jaarliks ‘n Rykie van Reenen-genootskap in die departement beskikbaar, wat onder andere aan uiters linkse joernaliste, soos Hannelie Booyens (2011) en Willemien Brümmer (2012, ‘n agterkleinkind van CJ Langenhoven), toegeken is. Max du Preez en Adriaan Basson is van die spesialis-gasdosente wat daar optree. In Maart het die US ‘n eredoktorsgraad aan Du Preez toegeken. Dit is heel moontlik deur Rabe geïnisieer. Sy het tydens die gradeplegtigheid gemotiveer waarom Du Preez vereer word. ‘n Oud-US-student en ouddosent van hierdie departement, Herman Wasserman, is al aangespreek oor die “neerhalende manier” waarop hy “na die Afrikaner, sy kerk en sy kultuur” verwys (3054).

Die departement joernalistiek wil blykbaar graag eerder op Afrika as Suid-Afrika ingestel wees. Lesings word bv in die Mediafrica-gebou aangebied en vind aansluiting by Russel Botma se Hoop-projek, wat die marxis Paulo Freire se pedagogie van die onderdruktes as hoeksteen het. Een van die omstrede doelwitte van hierdie departement is om demokrasie (dus swart regering in Suid-Afrika) te bevorder; ‘n ideologiese manie wat kwalik akademies-wetenskaplik geregverdig kan word. Daar is immers baie soorte staatsvorme, elkeen met voor- en nadele.

Uit hierdie oord kom Gabriël J Botma se boek, Polemieke: Bekgevegte in Afrikaans (Kaapstad: Zebra Press, 2018, 200p, R240; Amazon Kindle $15,96). Die outeur is ‘n dosent in joernalistiek aan US. Hy was voorheen ‘n joernalis by Die Burger. Uit die teks en inligtingsbronne blyk ‘n sterk verwantskap met Naspers/Media24. Eintlik is die boektitel misleidend. Standpunte vir of teen ‘n onderwerp word nie werklik gestel en ontleed nie. Die teks oor veral die eerste drie onderwerpe (politiek, taal en kerksake) ontaard eintlik in selektiewe historiese oorsigte. Leopold Scholtz se boek, Kruispaaie (2016 – Praag 29.05.2016), dien dikwels as rigsnoer. Die (anglisistiese) frases “eienaardig genoeg” en “ironies genoeg” kom in oormaat voor; ook “as volg” pleks van “soos volg”. Die grofste flater is die verwysing na die United Democratic Movement (Bantu Holomisa se politieke party) terwyl die United Democratic Front (die binnelandse terreurbeweging van die ANC wat deur Desmond Tutu en Allan Boesak gelei is) bedoel word (1832).

Aanvanklik probeer Botma om sy linkse politiek in toom te hou maar sy woordkeuse, invalshoeke en seleksie van gevalle laat by die kritiese leser min twyfel oor die outeur se gesindheid. “Die sentrale vraag wat in hierdie boek ondersoek word, is hoe opspraakwekkende polemieke in Afrikaans en onder Afrikaners sedert die koloniale tydperk aangesluit het by die verhaal van die ontwikkeling, hoogbloei en val van Afrikanernasionalisme. Die boek staan krities teenoor ‘n dominante verhaal van Afrikanereenheid” (144). “Die opspraakwekkende polemieke ter sprake in hierdie boek is almal in Afrikaans gevoer, en in groot mate tussen lede van die groep wat as Afrikaners bekend staan. Veral weens apartheid het die term sinoniem geword met ‘wit, konserwatiewe’ mense, maar sommige historici bevraagteken hierdie konnotasie en voer aan dat ‘n meer ‘oop en inklusiewe’ gebruik daarvan in die geskiedenis bestaan het, met die implikasie dat dit ook in ‘n nuwe bedeling moontlik is” (167).

Deurgaans is dit asof die outeur hom buite die Afrikanerdom posisioneer. Hy is myns insiens deel van “die ongemaklike waarheid dat die vyande van die voortbestaan van Afrikanernasionalisme … nie buite die laer [!] te vinde [is] nie, maar aan eie boesem” (3017). Dit lyk asof Botma dink of hoop dat die tyd vir Afrikanernasionalisme en Afrikaners uitgeloop het, bv (hoogs oordrewe): “In die 1970’s het Afrikanernasionalisme reeds met mening begin verbrokkel” (403). In die laaste hoofstuk verwys Botma na Afrikaners as “die voormalige volk” (3213) maar vervolg “dat die vrees vir Afrikanerherlewing en -mobilisering nog nie heeltemal verdwyn het nie” (3253). Afrikanerskap berus “in groot mate op selfidentifikasie … jy moet ook self die etiket ‘Afrikaner’ omhels” (173). Dit is presies waarvan Botma homself weerhou. Lyndon Johnson het tereg gesê: “It is probably better to have him inside the tent pissing out, than outside the tent pissing in.” Dus, dit is beter om vanuit die tent (die Afrikanerdom) na buite te urineer (soos ek doen) as om van buite af in die tent in te urineer (soos Botma doen).

Hy haal Hermann Giliomee soos volg aan: “Is die Afrikanergemeenskap ‘n rasgebaseerde gemeenskap wie se taalstryd ondergeskik is aan die vestiging van blanke baasskap? Of is dit hoofsaaklik ‘n taalgemeenskap wie se maatskaplike identiteit gevorm is deur die stryd vir Afrikaans as openbare taal op gelyke vlak met Engels?” (179). Myns insiens is die Afrikanerdom sekerlik blank rasgebaseerd en gaan dit deesdae nie meer om baasskap nie maar eerder om selfbeskikking (wat in verskillende vorme moontlik is), met Afrikaans as die kern van ons identiteit.

Botma beweer dat die Afrikaner se wêreldjie ná apartheid in groot mate ingekrimp het “tot die spreekwoordelike kraal van selfverklaarde Afrikanerbelange” (319). Let op die woordkeuse: “kraal”, wat eerder met tradisionele landelike swartes as met Afrikaners geassosieer word. “Baie Afrikaners is weens apartheid skaam vir hul herkoms en geskiedenis, sonder dat hulle regtig weet hoe hulle aan die identiteit gekom het” (319). Daarteenoor kan gestel word: Baie Afrikaners (soos ek) was nog nooit skaam oor hulle herkoms en geskiedenis nie en skaamte is glad en geheel nie deel van hulle identiteit nie. Van buite word daar knaend gepoog om skaamte “oor die verlede” by Afrikaners te wek, maar sulke probeerslae is in baie gevalle onsuksesvol.

Polities byderwets skerm Botma: “Die wesenlike gevaar bestaan dat ‘n boek soos hierdie die persepsie sal versterk dat belangrike Afrikaanse polemieke hoofsaaklik onder wit sprekers plaasgevind het” (186). Blankes kry die skuld hiervoor: “Ten dele moet die rede daarvoor gesoek word in die politieke, ekonomiese, kulturele en sosiale magsoorheersing van wit mense sedert koloniale tye” (192). Dit kan deels darem seker ook aan die onaktiwiteit van nie-wittes toegeskryf word, waarin dislojaliteit jeens Afrikaans tot op hede ‘n groot rol speel. “Dit wil lyk of die versoening tussen wit en bruin, as en wanneer dit uiteindelik gebeur, moontlik nie in Afrikaans gaan plaasvind nie” (799) – hopelik ook nie in Kaaps nie. Erg oordrewe en valslik beweer Botma: “Afrikanernasionaliste het … die aandeel van bruin mense aan die ontstaan en ontwikkeling van Afrikaans ontken” (3196).

Ek hou van die term “oer-Afrikaners” wat Afrikaners terugdateer tot Jan van Riebeeck se tyd (203) en dus verder terug as Hendrik Biebouw (209), maar Botma noem dit ‘n “geromantiseerde weergawe”(313). Hy suggereer dat die begrip Afrikaner ‘n meer onlangse (en dus minder belangrike) “kunsmatige konstruk” (307) is wat nie verder teruggaan as die Groot Trek of selfs die Anglo-Boere-oorlog (ABO) nie. Botma plaas “ras” tussen aanhalingstekens (491), sodat dit volgens hom seker ook ‘n kunsmatige konstruk is. In die sosiale wetenskappe het dit gewoonte geword om werklikhede waarvan jy nie hou nie as konstrukte af te maak. In hierdie konteks word ook graag van “mites” gepraat. Botma verwys bv na “die apartheidsmite” (726) terwyl apartheid ‘n werklikheid was. Die “slagoffers” van apartheid kan nooit genoeg kla oor die “pyn” wat hulle aangedoen is nie. Botma assosieer apartheid met “banaliteite” (732), “stigma” (799), “gruwelike konsekwensies” (867) en “ontmenslikende gruwels” (824), wat impliseer dat apartheid nie bloot ‘n mite was nie.

Soos “ras” word “beskawing” (1981) en “volkswaardes” (2066) tussen aanhalingstekens geplaas omdat Botma voorbehoude daaroor het, bv “dat veral die Afrikaners voorgestel is as die groep wat ‘die beskawing na Afrika gebring het en die land getem het'” (2262). Die KKNK word ‘n “kerk- of boerebasaar” genoem (2410). Dinge wat vir Afrikaners “volksvreemd” aandoen (2320, 2615), vind heel moontlik guns in Botma se oë. Bok van Blerk se De la Rey-liedjie word as “‘n musikale soort laertrek” beskryf (2491). “Die ‘opbloei’ van etniese nasionalisme rondom ‘De la Rey’ [het] omtrent so lank geduur as wat ‘n popdeuntjie gewoonlik boaan die treffersparade bly” (2526). Rugby word beskryf as “een van die kultuurgoedere van die Afrikaner” (2620). Die aanhalings in hierdie paragraaf spreek boekdele oor Botma se negatiewe gesindheid jeens Afrikaners.

Botma hou nie van die ABO-benaming nie, myns insiens onder meer omdat hy nie van Boere/Afrikaners hou nie. Soos dit polities byderwetses betaam, gebruik hy ‘n meer inklusiewe benaming: “Sommige historici het begin verwys na die ‘Suid-Afrikaanse Oorlog’ om aan te dui dat nie net Boere en Britte daarby betrek is nie, maar alle inwoners van Suider-Afrika. Laasgenoemde is dus feitelik en polities korrek, hoewel sommige Afrikaners nie daarvan hou dat die Boere dan nie meer sentraal in die naam staan nie” (480). Daardie “sommige” is dieselfde soort mense as dié waarna verwys word toe die NG Kerk in 1857 besluit het dat weens”die swakheid van sommige” rassesegregasie in sy kerke toelaatbaar is (1653, 3236) – maar rasseskeiding is toe nie verpligtend gemaak soos linkse aktiviste graag te kenne gee nie.

“Sommige waarnemers meen dat die uitgerekte weerstand van die bittereinders onder die Boere in die Suid-Afrikaanse Oorlog die kiem [!] geplant het vir die latere ontwaking van Afrikanernasionalisme” (516). Leopold Scholtz “huldig die siening dat [hier]die oorlog ten grondslag lê aan die ‘keuse om ‘n volk te wees'” (522). NP van Wyk Louw het geskryf as “ons nie geveg het nie, sou die Afrikaanse volksgevoel van slapheid en feitlik van skaamte gesterf het, want wie behoort dan graag tot ‘n volk wat sy nek buig as dit nuttig is om nederig te wees” (529). Die woord “nederig” is sedertdien met “versoenend” vervang. In 1990/94 het die blankes/Afrikaners die stryd sonder slag of stoot verloor, maar die slapheid en skaamte kom die groepie Afrikaanssprekende onderhandelaars toe en nie die Afrikanervolk nie. Botma erken: Die “NP-onderhandelaars [het] oor kernbeleidskwessies, soos byvoorbeeld die plek en rol van Afrikaans en selfbeskikking vir die Afrikaner, die knie gebuig in latere onderhandelings met die ANC om ‘n nuwe grondwet te skryf” (1068).

Leopold Scholtz identifiseer “‘n aantal ‘kruispaaie’ of ‘Afrikanerkeuses’ in die 19de en 20ste eeu, om onder meer die volgende ‘probleem’ te ondersoek: ‘Het die moderne Afrikaner[s] dit in hulle om hulle eweneens nie by die nuwe werklikheid van die verlore heerskappy neer te lê nie en dit binne die praktiese beperkings in ‘n herwonne toekoms te omskep” (295). Ek het dit sekerlik in my en ek hoop dat baie ander Afrikaners dit ook in hulle het. Scholtz se “kruispaaie” het te make met “‘n keuse om tot stand te kom (om met ander woorde ‘n volk te word); en dan vir oorlewing te kies; om vir Afrikaans te kies; en vir die radikalisering van Afrikanernasionalisme; … en laastens, die keuse vir hervorming” (301). Myns insiens gaan dit vir Afrikaners nie soseer om ‘n volk te word nie as om hulle status as volk te herbevestig, om Afrikanernasionalisme in groter mate te heraktiveer en om die soort hervorming of transformasie (ook “dekolonisering” en “Afrikanisering” genoem – 1019) wat van buite af aan ons opgedring word, met beslistheid te verwerp.

“Die Britse regering se beleid van verengelsing ná die [ABO], asook ‘ekonomiese ellende’, het nasionalisme onder Afrikaners laat opleef” (529). Dit is nou weer sulke tyd. Vandaar my versugting dat Afrikanernasionalisme hergeaktiveer moet word. Ons “dubbele bestaanskrisis van staatsverval … en tweedeklasburgerskap” (542) is onvolhoubaar en sekerlik onaanvaarbaar. Botma hou egter nie van Scholtz se veronderstelling dat Afrikaners keuses het nie. “In die breë verskaf die ‘kruispaaie’ … ‘n goeie vertrekpunt … hoewel ‘n mens tog ongemaklik voel met die implikasie dat ‘keuses’ ‘n groot mate van beheer suggereer” (301). Hiermee gee Botma heel moontlik te kenne dat Afrikaners apaties moet gaan lê, dus moet berus in die onverkwiklike situasie waarin Afrikaners hulle deesdae sonder hulle toedoen en heeltemal onverdiend bevind.

Die vlakheid van Botma se kennis blyk uit die volgende. Hy haal uit ‘n 2008-bron aan waarvolgens Afrikaners “‘n verbeelde gemeenskap” is (325). “Die idee dat nasies of volke ‘verbeel’ word, beteken uiteraard nie dat dit onwerklik is nie, maar laat beslis die deur oop vir verskillende ‘verbeeldings'” (325). Hy het klaarblyklik nie nagegaan vanwaar die frase “verbeelde gemeenskap” kom nie. Dit verwys na Benedict Anderson se boek, Imagined communities (1983), waaroor ek voorheen geskryf het: “Imagined communities verwys bloot na die feit dat daar so baie individue in ‘n nasie is dat ‘n lid slegs ‘n beperkte getal van hulle persoonlik kan ken en hy van die res min, indien enigiets, weet. Indirekte inligting en verbeelding is nodig om ‘n voorstelling van ‘n nasie in sy geheel te maak” (Praag 10.02.2018). Die Afrikanerdom is daarvolgens nie in groter mate as ander ‘n verbeelde gemeenskap nie, maar dit is blykbaar wat Botma insinueer.

Die woordkeuse in die volgende drie aanhalings toon myns insiens dat Botma eerder negatief as positief teenoor die Afrikanerdom ingestel is. “Hoewel sommige 21ste-eeuse Afrikaners seker nog oor motiewe en simboliek van die Groot Trek opgewonde kan raak, het dit moontlik al heelwat trefkrag verloor in vergelyking met vorige generasies” (336, ook 449). “Die skimme van dié twee state [die Boere-republieke, ZAR en OVS] het in die volksgeheue verstar geraak as amper iets heiligs” (354). “Een van die sentrale Groot Trek-bakens in die vorming van Afrikanernasionalisme was die mistifisering van die gebeure op 16 Desember 1838 [die Slag van Bloedrivier]” (354).

Botma haal JD Froneman soos volg (goedkeurend) aan: Geloftedag as die Afrikaner “se strewe om as geroepe volk (indien dan nie uitverkore volk) ‘n staanplek, liefs afsonderlik, te kan inneem. Kortom, Geloftedag en die apartheidsideologie was/is deel van dieselfde paradigma” (366). In werklikheid was die Slag van Bloedrivier van Boerekant ‘n defensiewe handeling en die dankbare herdenking daarvan kan kwalik direk in verband met die omvattende regeringsbeleid van die Nasionale Party, waarmee daar 110 jaar later begin is, gebring word.

Gustav Preller het glo die Groot Trek “gepopulariseer” en “die geskiedenis gesuiwer en mites geskep wat Afrikanernasionalisme dekades lank beïnvloed het” (366). In soverre dit moontlik waar is, kan teëgewerp word dat die ANC tans in groter mate mites skep en die geskiedenis probeer herskryf op grond van sý geskiedenis; ‘n geskiedenis wat in werklikheid in baie opsigte skandalig gewelddadig en hoogs oneties en onmenslik is. Botma vind dit blykbaar wys dat die Nasionale Party-leiding met terroriste onderhandel het wat geweld in ‘n mondelinge belofte opgeskort maar nogtans onverpoosd daarmee voortgegaan het, want hy skryf: Lede van die NP se US-studentetak het “soos papegaaie die slagspreuk herhaal dat daar slegs met die ANC onderhandel kan word indien die organisasie ‘geweld afsweer'”(1037).

Daar word deesdae gekraai (bv deur Jonathan Jansen) oor die swartes as wenners en die blankes, veral Afrikaners, as verloorders in 1994. Maar die Boere mag deesdae nie meer as die wenners en die swartes, veral Zoeloes, as die verloorders by Bloedrivier uitgebeeld word nie. Botma hou klaarblyklik van Scholtz se polities byderwetse benadering van Geloftedagvierings en haal hom soos volg aan: “As ons die dag sien as ‘n viering van die Voortrekkers se militêre oorwinning oor die heidense en barbaarse Zoeloes, het dit geen plek meer nie. As dit gevier word as ‘n dag van verootmoediging voor God, as ‘n versoeningsdag, soos elke Sondag – dít maak sin” (429). Maar dít is ‘n vervalsing van die 1838-werklikheid asook die waarheid, want daar was toe en vir lank daarna geen sprake van versoening nie.

Die skeiding van skape en bokke word soos volg verwoord: “Die meer politiek korrekte ‘verligtes’ wat ‘n beheerbare mate van openheid, vernuwing en inklusiwiteit voorstaan, en die ‘verkramptes’ wat veel meer klem lê op ‘die volkseie’, en die geneigdheid tot afskeiding vertoon” (449). Direk hierna verwys Botma na “die ekstremistiese Boeremag [wat] ‘n staatsgreep beplan het” (449). Die betrokkenes is tot tronkstraf gevonnis. “Daarmee is ‘n reaksionêre element wat uit ‘n geromantiseerde weergawe van die Afrikanerverlede put om selfbeskikking met geweld af te dwing, voorlopig geneutraliseer. Die vraag is of ander Afrikaners, wat dikwels dieselfde mobiliserende retoriek gebruik, dalk in die toekoms geradikaliseer gaan word” (455).

Let op die aangepaste toepaslikheid in die hede van wat Die Burger in 1948 ná die Nasionale Party se verkiesingsoorwinning in ‘n hoofartikel gepubliseer het: “Hoe tuis voel ‘n mens hom nie weer in sy vaderland nie! … So was dit nie in die afgelope jare nie. Die nasionaalvoelende Afrikaner … het hom onwelkom, selfs onveilig in die land van sy vadere gevoel … Hy het hom dikwels ‘n onterfde gevoel, ‘n vreemdeling wie se erfenis in ander hande oorgegaan het” (817). Wat Afrikaners betref het die geskiedenis van vóór 1948 hom ná 1994 herhaal.

Botma maak hom weer (opsetlik) aan ‘n wanvertolking skuldig wanneer hy opmerk dat CJ Langenhoven se betiteling van Afrikaans as ‘n “witmanstaal” tot Langenhoven se “skande en skade” strek (1240). Wat Langenhoven gesê het, is dat Afrikaans “die enigste witmanstaal [is] wat nie onmiddellik oor die see kom nie” (JC Kannemeyer, Langenhoven: ‘n Lewe, Kaapstad: Tafelberg, 1995, p 269). Langenhoven se stelling is feitelik korrek. Anders as bv Engels het Afrikaans ‘n wesenlike plaaslik verworwe komponent. Langenhoven het nie gesê Afrikaans is uitsluitlik ‘n witmanstaal nie. Botma se sug na inklusiwiteit bring mee dat hy verkeerdelik “skande en skade” aan Langenhoven toedig.

In die 1860’s het die Afrikaners nog nie taalgewys in verset gekom nie omdat hulle (soos tans) “geïndoktrineer is om aan Engels as wêreldtaal die eerste plek te gee” (1306). Botma verwys na hoofregter lord JH de Villiers wat in 1876 voorsien het dat Engels die (enigste) toekomstige landstaal sal wees (1282). Hiervolgens het Wim de Villiers se duidelike voorkeur vir Engels historiese wortels in sy vangenoot. Volgens Scholtz “kan Afrikaans binne enkele dekades terug wees waar hy ‘n eeu gelede was – ‘n kombuistaal wat slegs tuis in die familiekring gepraat word, en dan boonop deurspek met geradbraakte half-Engels” (1605).

Maar Scholtz en al die lede van die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, asook die WAT-redaksie en Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges is medeverantwoordelik vir hierdie situasie omdat die boodnodige veldtog vir Afrikaanstaalsuiwerheid nie gevoer word nie omdat polities byderwets geoordeel word dat bruin mense, glo die meerderheid Afrikaanssprekers, nie aanstoot gegee mag word nie. Nog minder is Scholtz en diesulkes bereid om Kaaps as brouseltaal openlik te veroordeel terwyl Kaaps die toekoms van ordentlike Afrikaans in erge mate beduiwel. Afrikaans kan reeds tereg beskryf word as die “afgeskaalde, gemarginaliseerde kleinood van ‘n minderheidsgroep” (1617).

“Met talle skrywers, digters en liedjiesmakers wat ‘vere’ voel vir die puriste, is Afrikaans [volgens F de Vries] ‘weer terug waar dit aan die begin van die 20ste eeu deur die nasionaliste agtergelaat is: ‘n lewende, tegemoetkomende kreools, wat uitermate grof sowel as verbysterend poëties kan wees'” (1624). Linkse aktiviste sal volhard met die valse aantyging dat Afrikaans ‘n kreoolse taal is. Volgens een verduideliking kan kreools “die vermenging van meer as een taal” beteken (HAT). Daarvolgens is Kaaps as brouseltaal kreools maar nie Standaardafrikaans nie.

Ek vind dit interessant dat die radioprogram wat tot 1985 Só praat die Boere geheet het en daarna Die taal wat ons praat (2244) deesdae Die tale wat ons praat (Sondagoggende na die 11-uur nuusbulletin op RSG) genoem word, waarskynlik veral weens die polities byderwetse koestering van Kaaps naas Afrikaans. Botma beweer dat bruin mense, “behalwe velkleur, so duidelik ‘n natuurlike deel van die taal- en kultuurgroep” van blanke Afrikaanssprekendes is (2787). “Dit is hierdie bruin Afrikaners wat geleerde taalstryders so graag naderhark om hul saak vir die behoud van Afrikaans by skole en universiteite te sterk” (2794). My standpunt is dat pleks van bruines in die taalstryd te betrek, Afrikaners eerder daarop moet aandring dat onderrig deur die medium van Afrikaans in skole en aan universiteite ten bate van Afrikaners aangebied moet word. Afrikaners is die lojaalste ondersteuners van Afrikaans en hulle het meer as enige ander groep tot die totstandkoming en uitbouing van Afrikaanse skole en universiteite bygedra. Om Afrikaner- en bruin kultuur ongekwalifiseerd eenders te verklaar, hou nie steek nie. Afrikaans is die kern van Afrikanerkultuur terwyl dit hoogs opsioneel in die kultuur van veral ontwikkelde bruin mense is.

Botma gee ‘n duidelike aanduiding van sy linkse politieke simpatie wanneer hy skryf: “Die woord ‘Orania’ [het] in die algemene omgang, en dit sluit ‘gematigde’ Afrikaanse kringe in, min of meer sinoniem geword … met onverdraagsame, bekrompe wit rassiste wat hul rug gedraai het na ‘versoening’ met swart mense” (1466). Botma sal nie beswaar opper teen baie swartes se onwilligheid tot versoening nie; nog minder sal hy openlik erken dat swartes rassiste kan wees. Maar Afrikaans het glo “rassistiese bagasie” (1472). Die Burger het dit verwelkom dat “kwetsende woorde” uit die 8ste uitgawe van die Afrikaanse woordelys en spelreëls (1991) verwyder is (1472). Sedert 1994 doen die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) dieselfde (JC Steyn, Ons gaan ‘n taal maak, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 469). Onlangs het die hoofredakteur van die WAT, Willem Botha, op LitNet (28 Februarie) doelbewus valslik beweer: Die WAT “is ‘n omvattende Afrikaanse verklarende woordeboek wat Afrikaans in sy volle [!] omvang vaslê.” Ek het toe gereageer deur die aandag daarop te vestig dat die WAT polities byderwets gekuis word. LitNet het geweier om my reaksie te publiseer.

“Terwyl NP-ministers kort na 2 Februarie 1990 verklaar het dat die status van Afrikaans ‘ononderhandelbaar’ is, het gesiene Afrikaanse skrywers en letterkundiges soos André P Brink, Antjie Krog en Charles Malan verklaar dat hulle vrede daarmee gemaak het, en in sommige gevalle dit eintlik verkies en verwelkom dat Afrikaans sy amptelike status in ‘n nuwe bedeling verloor” (1490). “Tydens die eerste Kodesa-sitting in 1991 om ‘n onderhandelde skikking te bewerkstellig, het dit gou duidelik geword dat Engels die lingua franca in die nuwe Suid-Afrika gaan wees” (1496). Ton Vosloo se “vergesig van ‘n nuwe verenigde Afrikaanse nasie, indien die taal van sy ideologiese borsrok bevry en Afrikaanse skole vir bruin sprekers oopgestel word, is (nog) nie in die praktyk bewaarheid nie [?]” (1532). “Met dié dat Afrikaanse universiteite se dae blyk getel te wees, maar Afrikaanse skrywers floreer, is Afrikaans se toekoms dus tans in die weegskaal. Die feit dat dit grootliks in naam ‘n amptelike taal is, wek ook kommer, hoewel die Grondwet as rugsteun dien vir toekomstige mobiliseringsaksies om en in Afrikaans” (1630). In werklikheid is daar in die Grondwet geen rugsteun waarop peil getrek kan word nie, want die immer groeiende swart meerderheid kan al die bepalings daarin na willekeur verander. Hoe lou Botma oor Afrikaans voel, blyk aan die einde van die afdeling oor taal waar hy gewag maak “van die mate van [eerder: uitermatige/buitensporige] miskenning van die taal in die konteks van groeiende (swart) Afrika-nasionalisme” (1634).

Soos van Botma verwag kan word, word Steve Hofmeyr gestriem. Daar word verwys na Hofmeyr se “gewelddadige, onbeskaafde gedrag” (2405) en dat hy ‘n “middeljarige … selfaangestelde politieke kampvegter geword” het (2417). “Buiten uitdagende uitsprake oor Afrikaneroorlewing en -selfbeskikking, dikwels na aanleiding van plaasmoorde, het Hofmeyr ook aandag getrek omdat hy die gestigmatiseerde ‘Die Stem’, volkslied van apartheid-Suid-Afrika, ter afsluiting van sy konserte gesing het. Aanhangers het telkens emosioneel goedkeurend gereageer en hom in die openbaar verdedig teen aanklagte van opstoking en rassisme. Hofmeyr het ook dikwels betrokke geraak by bewegings om die saak van Afrikaners te bevorder, of om protes aan te teken teen gebeure soos die straatnaamsveranderings in Pretoria en die beskadiging en dreigemente van verwydering van sommige standbeelde van Afrikanerhelde soos Paul Kruger” (2423).

Dan Roodt se naam verskyn op die voorkant van die boek. Hy word ‘n “uitgesproke regse kritikus” genoem (1221). Hy het destyds ‘n webdomein in die naam van Max du Preez geregistreer. In ‘n hofuitspraak is hy gelas om dit aan Du Preez te gee omdat Roodt dit glo gebruik het om ‘n “smeerveldtog” teen Du Preez te voer (1228). “Twee kampvegters vir minderheidsregte, die joernalis en skrywer ZB du Toit en die aktivis Dan Roodt, [het] tot die openbare debatte bygedra” (1545). Roodt het “as regse aktivis ontpop deur [in 2000] die pro-Afrikaanse aksiegroep Praag te stig. In dié hoedanigheid was hy dikwels by omstrede aksies en polemieke betrokke” (1551). Tydens die apartheidsera is twee boeke van Roodt verbied (2162). Botma verwys in hierdie konteks (sinies) na “besorgdheid oor die lesende volk se sedes” (2181).

In 2005 het mense soos Max du Preez, Marlene van Niekerk en Michiel Heyns beswaar geopper omdat Roodt uitgenooi is om by die Woordfees op Stellenbosch op te tree. Hulle het gedreig om die fees te boikot (2428). “Roodt is beskuldig van ‘haatspraak’ en ‘rassisme’ en as [‘n] ‘gevaarlike en berugte’ skrywer beskryf” (2434). Tot haar eer het Dorothea van Zyl, die organiseerder van die fees, geweier om die uitnodiging terug te trek omdat Roodt “as ‘n skrywer en nie as ‘n aktivis nie” uitgenooi is. Volgens haar was die Woordfees nie bereid om as “sensor” op te tree nie en het sy ‘n universiteit tereg beskryf as ‘n “ruimte waar alle stemme gehoor kan word” (2434). Die waarheid is dat die US sedert 2005 demografies al hoe meer divers geword het wat studente en personeel betref maar dat ‘n diversiteit van idees nie deur die universiteitsbestuur aangemoedig of geduld word nie; eerder die teenoorgestelde. Wim de Villiers vereis dat almal op die kampus so entoesiasties soos hy oor transformasie moet wees. Transformasie gaan wesenlik om verswarting en dus verengelsing. Hoewel die Woordfees ideologies moontlik minder eng en voorskriftelik as die US is, word daar nie aan regses ‘n platform gebied nie.

In 2006 het Roodt “gebelgd” gevra “wie en wat [Koos] Kombuis is dat hy ‘hom kan aanmatig om sy uittrede uit die volk aan te kondig'” (2567). “‘n Insiggewende polemiek het in 2013 tussen twee Afrikaanse skrywers, Dan Roodt en Riana Scheepers, uitgebreek nadat laasgenoemde se ouers op hul plaas aangeval en aangerand is. Scheepers het agterna op Facebook verklaar haar ouers ‘was nie twee rassiste wat in ‘n wit toring gesit het nie’. Roodt, voorsitter van Praag, het in sy reaksie geskryf: ‘By implikasie sê jy egter dat “wit rassiste” verdien om aangeval te word, want jou ouers is dan nie sulke mense nie. Is dit korrek?’ Scheepers het daarop sy ‘insinuasies’ met ‘minagting’ verwerp. Sy het bevestig dat die aanval op haar ouers nie ‘n rassistiese insident was nie, maar ‘n ‘veragtelike kriminele daad’. Roodt het toe geskryf: ‘Indien dit slegs ‘n “veragtelike kriminele daad” was … waarom het jy jou verplig gevoel om aan die wêreld te vertel dat jou ouers “nie wit rassiste” is nie? Daarmee het jy tog self ‘n rassekleur aan die misdaad gegee'” (3099).

Botma lewer die volgende kommentaar: “Dié interaksie illustreer die ingewikkelde debat en dikwels onuitgesproke onderliggende emosies wat met plaasaanvalle gepaardgaan. Terwyl sommige Afrikanergroepe aangevoer het dat die aanvalle rasgemotiveer is en die stelselmatige uitmoor van wit boere behels het, het andersdenkendes, op grond van navorsing, verklaar dat dit meestal deel is van ‘normale’ misdadigheid in die land, en dat baie swart mense ook sagte teikens en gereelde slagoffers is” (3106). Botma skaar hom klaarblyklik aan die kant van hierdie navorsing.

Voorts word die mening genoem “dat daar dalk ‘n gebrek aam dringendheid by die regering is oor plaasaanvalle” (3119). Ook: “Die swartes wil die Afrikanerboer se grond vat” (3119) en “dat ‘n ‘eie vaderland’ vir Afrikaners die enigste oplossing vir plaasmoorde is” (3126). “Volgens die historikus JC Steyn in 2014 is sowat 2 000 boere sedert 1994 vermoor. Plaasmoorde is ‘n ‘teer saak’ vir baie Afrikaners, onder meer omdat ‘boere ‘n kardinale rol in die Afrikanergeskiedenis en -identiteitsvorming’ gespeel het. Die boer verskyn as ‘baanbreker’ in narratiewe, of as ‘heldhaftige vryheidsvegter teen die Britse Ryk’, en dan weer as ‘hardwerkende landbouer wat ‘n eenvoudige produktiewe bestaan maak, gewortel in ‘n treffende Afrikalandskap’, aldus Steyn” (3126).

Dan kom die ware Botma, wat hom aanvanklik polities probeer inhou het, aan die woord: “Wat hierdie geromantiseerde beeld egter buite rekening laat, is die koloniale en apartheidgeskiedenis van die gewelddadige inpalming van die land, dikwels ten koste van swart inwoners, en die skreiende ongelykhede wat daaruit voortgevloei het. Om die Afrikaner in idilliese isolasie op sy boereplaas te sien, is om met oogklappe na die werklikheid te kyk. Wat wel blyk uit die voortdurende polemiek oor plaasmoorde is dat dit terugverwys na ‘n deurlopende tema in die geskiedenis van Afrikaner-identiteitsvorming: die kwessie van die vrees vir uitdelging deur die ‘swartes'” (3133). In die laaste hoofstuk verwys hy na “die werklike of gewaande [!] stryd om oorlewing van die ‘volk’ en taal” (3145). Botma gee geen aanduiding dat hy plaasmoorde veroordeel nie; net so min as wat hy die afskaling van Afrikaans aan die US betreur. Hy is ‘n blanke Afrikaanse, ‘n Afrikaanssprekende Suid-Afrikaner, ‘n Afrikaan en heimlik seker ook ‘n wêreldburger, maar nie ‘n Afrikaner nie.

Botma het meer trek vir Nelson Mandela as vir bv Steve Hofmeyr en Dan Roodt. “Met die Wêreldbekertoernooi in 1995 het die charismatiese Nelson Mandela ná die dramatiese eindstryd die kroon gespan op sy meesterlike pogings om die geleentheid vir oorhoofse politieke doeleindes te gebruik” (2757). Dit is mooier woorde as wat Botma vir Afrikaners het.

FW de Klerk bring hulde aan Winnie Mandela

“Ek onthou Winnie Madikizela-Mandela as ‘n vreeslose mens met ‘n sterk persoonlikheid,” het FW de Klerk in ‘n verklaring gesê. “Sy het nooit gehuiwer om die waarheid te praat soos sy dit gesien het nie. Daarvoor het ek bewondering. Daar is ook die donker kant van haar reputasie en geskiedenis, waarop mens nie in ‘n tyd soos dié hoef in te gaan nie.”

“Ek onthou uit my eie ervaring, ‘n gemeenskaplike menslikheid,” het De Klerk voortgegaan. “Sy het byvoorbeeld die begrafnis van oorlede Marike, my eerste vrou, bygewoon. My vrou Elita en ek het ook besoek aan Winnie gebring nadat haar kleinkind in ‘n motorongeluk dood is, en sy het ons so warm ontvang. Daar was ‘n menslikheid aan haar wat groot waardering verdien.”

FW de Klerk het liries geraak as hy terugdink aan die Nelson-Mandela-sport-en-kultuurdag. “Ons het op dieselfde pawiljoen in Johannesburg gesit,” het De Klerk gesê. Winnie en ek het ‘n gesprek gevoer, waartydens sy haar diepe kommer uitgespreek het oor wat binne die ANC besig was om te gebeur. Sy het haar op my as ‘n sogenaamde vorige verdrukker beroep om te help om Suid-Afrika op die regte pad te hou.”

“My vrou Elita en ek wil graag ons opregte meegevoel aan Winnie se familie en vennote oordra,” het FW de Klerk afgesluit.

Suidpunt: En wat nu met het Nederlands?

In ‘n vorige artikel “Waarom is Hollands weggegooi vir Afrikaans?” het ek gekyk na die geskiedenis van Kaap-Hollands wat later Afrikaans sou word. Daar is gekyk na die swak onderwys [met min lesure in Nederlands], die ewe swak onderrigmetodes, die ongunstige maatskaplike omstandighede, die ruim begrip “Nederlands”, ‘n volk wat vas glo wat hy praat is Hollands (net soos die Galliërs destyds vas bly glo het hulle praat Latyn, totdat dié tot hul skok moes ontdek dis ‘n ander taal) en laastens die ontstaan van die taalbeweging.

In hierdie artikel wil ek my toespits op Nederlands, die hondedrol op die sitkamermat [wat? klink steeds beter as die anglisistiese “olifant in die kamer” oor die radio…]. Sedert 1983 is die ‘sinonieme’ Nederlands en Afrikaans in die Grondwet van bed en tafel geskei (as middelvinger vir die Nederland-Belgiese kultuursanksies teen Suid-Afrika), Middelnederlands was nooit op skool aangebied nie, en sedert 1994 en daarna word Nederlandse tekste nie meer op openbare skole in die Afrikaanse taalklas aangebied nie. In die Grondwet geniet Nederlands géén minderheidstaalregte soos Duits of Tamil, en ander godsdienstale nie. Hier en daar word wel bietjie aandag gegee aan Nederlands op universiteit in die Departement Afrikaans, hoewel maar mogge troffe.

Volgens Google Trends is Suid-Afrika die 14de land ter wêreld op die ranglys wat persentasiegewys nog iets rondom “Nederlands” google, veel meer as Nederland se destydse kroonjuweel, die voormalige Nederlands-Indië, dit wil sê, Indonesië (26ste op die lys). Land Nommer 1 is nie Nederland of België nie, maar Suriname. Ook Wikipediastatistiek bevind Suriname en Suid-Afrika toon steeds belangstelling in die Nederlandse Wikipedia, maar Indonesië so te sê nie.

Die probleem wat ek wil uitklaar is die gebruik en nut van Nederlands self onder Afrikaners/Boere. In 2018. Ek gaan dus die wedersydse “eiebelang” van die V.O.C. (ons eie buitelug-musiekblyspel van ‘Pirates of the Caribbean’, oorgeklank in Nederlands), Kruger se Hollanders (broodnyd en ‘n spul beterweters), die Tweede Vryheidsoorlog (“slapgat-regering!”), die Nazi-inval van Nederland (“Nederland dien ongelukkig nou as Autobahn na Londen, en ons onafhanklikheid!”), en die anti-apartheidsterrorisme (“verraaiers!”) en die aanval op Nederlandse toeriste (“ja-nee, kry nou vir julle!”) oor die hoof sien.

Maar ten spyte van die Nederlandse boekwinkels in Transvaal van destyds, sal die moderne Afrikaner eerder soos bye rondom die Duitse boekwinkels koek. Soos Hutten Buchdienst se webwerf self sê. En hoekom nogal nie? ‘n Mens het tog koopvryheid? En so was dit ewe simbolies by die onthulling van die Maria de la Queilleriestandbeeld in Kaapstad op 2 Oktober 1954: dit was nie “Mevrouw” Koningin Juliana of 16-jarige Kroonprinses Beatrix wat die feestelike verrigtinge kom bywoon het nie. Dit was die mees GEHATE man in Nederland – ‘N DUITSER! – Prins Bernhard (Friedrich Eberhard Leopold Julius Kurt Carl Gottfried Peter, Graaf van Biesterfeld). Hy het in sowel Nederlands as Engels sy toespraak gelewer (‘Veertien gedenktekens van Suid-Afrika’, 1961, pp. 22-29).

Maar kom ons probeer maar hou by die taal, en taal alleen. Ek aanvaar in my skrywe Nederlands bly ‘n taal op sy eie, en Afrikaans ‘n taal op sy eie. Nes Noors en Deens. Ek gaan nie taalamalgamasie in hierdie artikel bepleit nie.

STAND

Nederlands in party moderne Boerehuise is vir my baie soos die ikone wat in die Красный угол (kom ons noem dit sommer die ‘heilige hoekie’) van elke gelowige in Rusland se huis uitgestal word. Of in ons Boerewoning, die Statenfamiliebybel wat plegstatig reg onder die die neus van bebaarde ooms op familiefoto’s of De Breede en Smalle Weg (met die loerende Vrymesselaarsoog) op die gepoleerde embuiatafel geplaas is. Of in die vertoonkas, agter slot en grendel. Daadwerklike nut het die Heilige Boek nie, want niemand lees ooit daaruit nie. Dit het, wel, “sentimentele waarde”. Of dien net soos die volstruisdoppe en tarentaalvere eenvoudig as Africanaversiering. Wat jy in elke Vyfsterhotel met die vervelige luiperdvel-Afrikatema sal kry.

‘n Florerende boekemark soos te sien onder die Nordiese sustervolke het nooit werklik tussen Afrikaners/Boere en Nederlanders ontwikkel nie. Want niemand wil saamspeel nie: in Nederland word Afrikaans ywerig (net soos by Engels, Duits en Frans) na Nederlands vertaal, en in Suid-Afrika word die Engelse of handjievol Afrikaanse vertalings van die Nederlandse tekste gelees.

Hoofsaaklik immigrante het Nederlandse boekwinkels in Suid-Afrika in die verlede ondersteun, maar soos hulle een na die ander genaturaliseer het, was hetsy Engelse of Afrikaanse boeke hul nuwe gunsteling. My ouma was versot op Engelse liefdesverhale – so iets het sy in Nederland nie geken nie. Totdat sy later sinies oor die liefde geword het: “Die einde is altyd dieselfde; of die paartjie kom tog by mekaar uit, of nie”.

Dis nou diegene wat wel gelees het. Al die Nederlandse boeke wat ek nog gekoop het by antikwariate was eers die eiendom van toeriste uit Nederland, of immigrante uit Nederland, of voormalige voorgeskrewe boeke op Suid-Afrikaanse skole en universiteite. Selfs deur Google Play en Amazon is Nederlandse boeke nogal redelik moeilik bekombaar.

Jou gemiddelde Afrikaner lees, wel, Afrikaanse boeke. Maar soos my Aardrykskundeonderwyseres hautain opgemerk het: “Afrikaanse boeke maak jou lui.” Dus, lees hulle ook Engels. As jy na plekke gaan soos die Facebookgroepie “Lekkerlees Boekrak” is dit presies ook wat jy daar sal kry. Slegs Afrikaanse en Engelse boeke word daar druk bespreek. Soms het ek gefantaseer hoe Dan Roodt of Elma Potgieter ‘n stuiwer, ‘n knuppel, of dalk ‘n moerse bom tussen die skare sal ingooi: “Het julle hierdie Franse boek van Molière gelees? Sy taalgebruik is tog SO keurig! ;)” Maar besef mens mors net jou tyd. Dis jou gemiddelde leser, gevorm, gebrei, grootgemaak, bestem vir die gepeupelpers.

Ek herinner my ook aan Pieter van Eeden se brief gedateer 22 Julie 2015  ( http://archive.is/ZtJyq ) :

Spies skryf ons taalband met Nederlands is nie verbreek nie. Dit is ’n illusie. Slegs enkele Afrikaners benut Nederlands en andersom. Vir die gemiddelde Afrikaner is Nederlands vandag net so vreemd soos Italiaans en Grieks.
Ek kan ’n sprekende voorbeeld aanhaal. By my Amsterdamse werkgewer is ongeveer 20 Afrikaners in diens. Hulle is almal tussen vyf en tien jaar in Nederland. Ek gesels gereeld met hulle. Dit blyk hulle kommunikeer met Nederlanders in slegs een taal: Engels. Ek staan nou die dag by ’n paar van hulle en hulle adviseer mekaar oor boekwinkels in Amsterdam waar hulle Engelse boeke kan koop! Bid jou aan! Ek dag dat hulle bevind hulle in ’n taalparadys met Nederlandse boeke in oorvloed! Wie sal ons bedank? Die Afrikaanse taalmanne wat taalskeiding met Nederlands bepleit het!

 

Maar ek dink dis miskien ‘n klein bietjie kwaai gestel.

Jou meer gekunstelde Afrikaanse leser sal benewens Afrikaans én Engelse boeke ook hetsy Franse, hetsy Duitse, hetsy Nederlandse boeke bietjie deurblaai [wat hulle ook al in die hande kan kry]. Dis die spreekwoordelike ‘Krismis’/’Kersfees’-onderskeid van Ou Genis uit P.G. du Plessis se “Koöperasiestories”. Jou héél gekunstelde mense, word getrek deur Japannees, Russies, Hebreeus, of lees, soos J.B.M. Hertzog en C.J. Langenhoven, sommer een Sondagnamiddag tekste in Latyn een stryk deur vir die lekkerte. Sulke mense kan ek slegs met brommergroen jaloesie beny, maar om so iets van die gemiddelde Afrikaner te aspireer, is net iets waarvan die meerderheid 1950-Nasionaliste (en miskien ou N.P. van Wyk Louw ) kon droom.

Maar het mens Nederlands ooit nog nodig? Ja, ek weet van die woordherkoms van Afrikaans, dit is interessant en als, maar is kennis van Nederlands werklik so broodnoodsaaklik?

MY ERVARINGE

Binne slegs één maand het ek op verskeie gebiede met Nederlands te doene gekry.

GETUIENIS 1.

Ek kry een laat Vrydagmiddag ‘n oproep van my kleinneef en sy vrou. Hy het ‘n stamboom op MyHeritage.com en ‘n Nederlanderin het aan hom geskryf. Sy was heel verbaas toe sy verneem die stamboomoptrekker kom uit die Suide. Sy is ‘n verlangse afstammeling van my betoorgrootvader en -moeder, en wil graag weet hoe die vurk nou in die hef steek.  My kleinneef  (albei van ons is derdegeslagimmigrante) het my spesiaal geskakel oor een sinnetjie. Die woord “eventueel” het hom kop laat krap. Skaars was sy sin klaar of ek klaar die verwarring op: “eventueel” beteken in Hollands, net soos in ou Afrikaans, “moontlik”. In die konteks wou sy weet of my kleinneef “moontlik” foto’s sal stuur, en nie “uiteindelik” soos met Engels “eventually” die geval is nie.

Ek stuur die foto’s van my oupa en dié se mamma en pappa êrens uit die 1930’s. Ook van sy suster. En sy ouer broer, die grootvader van my kleinneef. Met my Nederlandse ouma se afsterwe in 2012 het al hierdie kiekies van haar skoonfamilie in my skoot beland (ek het dan so mooi gevra).

Maar die Nederlanderin is nie tevrede nie – nej, sy soek bewyse. Nêrens kry sy inligting wat my oupa of groottante skakel met my oupa- en oumagrootjie nie. Die Nederlanderin en my kleinneef het hul doodgesoek na inligting op wiewaswie.nl, maar kon niks kry nie.

Geen probleem: ek tik my oumagrootjie se naam in, kry al die name op die ‘gezinskaarten’ (sensusopnames) op wiewaswie.nl (dodelike bewyse!), som twee briewe op wat in Nederlands deur my groottante geskryf is uit Amerika aan my grootouers, heg ‘n Amerikaanse doodsberig met die sterftedatum aan die e-pos, en siedaar!

GETUIENIS 2.

Ek het op 4 Maart 2017 ‘n boek oor skeepsrampe aan die Overbergse kus (2012) gekoop. Betreklik dun. Teen R200,00. Ek was nogal teleurgesteld dat die geraadpleegde bronne slegs in Engels geskrywe is, want gegewe al die veeartsenykundige boeke uit die 1950’s wat van Franse, Deense, Duitse, Nederlandse en betreklik min Afrikaanse bronne gebruik gemaak het [wat toe nog nie so volop was nie], verwag ek in 2018 nie veel minder nie.

So kom ek op Dr. Jan Malan se boek af (klaar gelees 27 Maart 2018), “Die stranding van die VOC-skip Schoonenberg: Struisbaai 1722” (2017). Malan het in 2010 sy navorsing begin, want êrens was daar ‘n “Malan(g)” betrokke by die hele storie. Genoeg om ‘n Hugenote-afstammeling lont te laat ruik. En deur sy navorsing vlek Dr. Malan ‘n hele paar leuens oop wat gereeld in Afrikaanse en Engelse bronne keer op keer, herhaaldelik, ad nauseum, opduik.

Meestal maak mense blindelings en swaar van E. Rosenthal (‘The Hinges Creek’) en Lawrence Green (‘South African Beachcomber’) se (postmoderne?) fiksie / kontreistories / opgetekende legendes gebruik. Maar wat kan ons nog skok? Hierdie pikkedilletjies is klein teen die film ‘Krotoa’! Dit is mos fiksie wat sommer oornag in die reine waarheid omgetower word. En in feitegidse gepubliseer word.

Nou volgens “oorlewering” het Kaptein van Soest doelbewus landwaarts geseil om die V.O.C. se skip te kelder in die Agulhasrif. Deur die skip te kelder, kon hy vragroof of wrakroof pleeg en op Vergelegen gaan begrawe. Of iemand kry om die grawewerk te doen. Die skelm handlangers/boere sou glo op die duine met rookseine slaggereed staan (haai, amper soos in die verhaal “Die lanternswaaier” (2011)!). Een van die offisiere was boonop bewus van die kaptein se smokkelbedrywighede, en sy lyk word kort daarna met ‘n gapende wond ontdek! Die vrag vol edelgesteentes, goud, silwer en ornamente word in die vrugteboorde begrawe. So gaan Van Soest later na die Kasteel, om nie agterdog te wek nie. Die wrak moet egter ondersoek word – ja, niks lyk snaaks nie, die wrak kan maar aan die brand gesteek word.

Maar Hendrik Klopper, van Vergelegen, raak vreeslik neerslagtig. Sy gewete begin hom pla. En die ander ook. En toe word Klopper doodgeskiet – deur wie, weet niemand nie – en net hy het geweet waar die skat is! En Van Soest is nêrens te vinde nie. Ek haal aan:

“Nog rus die goewerneur nie en uiteindelik word Van Soest, Van der Heiden en Malan van strandroof aangekla. Hulle beken die roof teen die VOC en word gemartel om te onthul waar die skat versteek is. Almal getuig egter dat Klopper dit kan verklaar en dié geheim is saam met hom in sy graf. Uiteindelik is Van Soest ter dood veroordeel en geradbraak. Van der Heyden en Malan is in kettings na Batavia verban.” – bl. 70, “Skeepsrampe aan die Agulhas-kus”, Jeannette Grobbelaar, 2012.

Dit is moeilik om die hele boek (2017) van 161 bladsye op te som in enkele paragrawe, maar kom ons probeer:

Dr. Malan vind egter al bogenoemde is ‘n ‘broodje aap’. Wat in die V.O.C. se amptelike dokumente staan strook nie met Rosenthal en Green se fiksie nie. Die hele skeepsramp kan toegeskryf word aan seestrome, die nalatigheid van loodpeiling wat nie gedoen is nie (en die offisiere en skeepskaptein wat mekaar die skuld toegeslinger het en hulself vervolging probeer spaar het), die weer wat deinserig was en misgissings wat die kaartberekeninge betref. Van Soest het hééltyd by die wrak gebly [terwyl ander Kaap toe gestap het], hoewel hy geen beheer gehad het oor die gewelddadige matrose wat links en regs alles loop staan en plunder het nie.

Die res van die verhaal kan jy vlugtig gaan lees by

Deel 1: https://family.morkel.net/wp-content/uploads/Schoonenberg-Malan-1-Finaal-.pdf en

Deel 2: https://docmh.com/the-philosophy-of-money.html?utm_source=die-voc-skip-schoonenberg-waarheid-en-verdigsel-deel-ii-strandroof-na-stranding-in-1722-pdf&utm_campaign=download

of

Deel 2: https://docmh.com/download/documents-oVIG5tyi9YiJWOBgO4iGtri0gh3vjDByo95ktttthB23ftaUoirIAzyGGr1QUte9t9kMs

Die Raad van Justisie aan die Kaap het die kaptein en sy offisiere aan nalatigheid skuldig bevind en die vonnisse het gewissel van ontslag uit die diens van die VOC tot berisping. Alle (ontslane) bemanningslede is weer repatrieer na Nederland (met goedkeuring van die owerheid). Want hulle moet leef, die wêreld staan nie stil nie. Kaptein Van Soest het ongemerk die Kaap op ‘n Britse skip verlaat. En is in Nederland weer aangekeer – want hy is sonder die medewete van die Kaapse Justisie daar weg. En die Kaapse Justisie wou die (nou ontslane) kaptein eers in die Kaap hou, indien ander sake of verhore weer mag opduik.

Nou waar kom die idee van die “kelder-gedagte” vandaan?  Nóg in die getuienis, nóg in die uitspraak is enige sprake van doelbewuste stranding, skryf Malan. WATWOU NOG ‘N SKAT! Kyk, Van Soest het sy verhoor so lank moontlik uitgerek. En toe die Raad van Justisie aan die Kaap eers in 1724 (twéé jaar na die stranding!)  hul uitspraak lewer, was die Here XVII allermins beïndruk. Hulle het (heel emosioneel) in ‘n brief aangevoer dat Van Soest hul skip aspris gekelder het net om hul goed te roof en te plunder. Daar is die saadjie geplant vir verbeeldingryke vlugte. Van Soest is glad nie in die Kaap ter dood veroordeel nie: hy is van sy pos onthef, het sy rang en salaris verbeur, is onbevoeg verklaar en hy mag nooit weer in die Kompanjie se diens tree nie. Boonop is al sy besittings wat aan die Kompanjie behoort het, gekonfiskeer.

Al hierdie bronne en getuienisse rakende die Schoonenberg-saak (in sy oorspronklike Hollands) is boonop in die Kaapse argief saamgebundel.

GETUIENIS 3.

Ek het in Februarie/Maart begin vertaal aan die “Bête du Gévaudan” uit die Franse Wikipedia in Afrikaans. Sommer as vingeroefening, om te kyk of ek van Frans hou of nie [die antwoord bly met volstrekte sekerheid nee!]. Na afloop van die vertaalpoging, kyk ‘n Franssprekende (wat Afrikaans beter as ek ken) na my werk en maak hier en daar ‘n regstellinkie. Weens ‘n gebrek aan ordentlike tweetalige woordeboeke in Afrikaans, het ek dikwels van die tweedehandse Prisma Nederlands/Frans en Frans/Nederlandse Prisma-woordeboekies gebruik gemaak. Om Engels as abbataal te gebruik sou nie gewerk het nie. Hoe anders sou ek geweet het van ‘n “haakbusdraer” (porte-arquebuse) of “growwe haelkoeëls” (chevrotines) of “hondeknegte” (valets de limiers)? Sulke woorde word kwalik in die grootste en moderne Collins Engels-Franse woordeboeke opgeneem, laat staan nog die Afrikaans-Frans/Frans-Afrikaanse Woordeboek van 1950. Die enigste Afrikaanse uitgawe tot op datum. Interessant genoeg is die Prisma-woordeboekies wat ek gekoop het skaars in die verlede gebruik. Daar is nou al ‘n Prisma én Van Dale-toepassing vir Androidfone, maar ek bly skugter vir sulke tegnologie.

GETUIENIS 4.

Ek het agtergekom mens se houding teenoor Nederlands word baie beïnvloed deur hoe mens “voel”. Dit is glad nie baie logies of rasioneel nie, maar mens leer mettertyd hoe om ‘n taal “lief” te kry. Tog kry ek elke keer die vader van alle hoofpyne as ek ‘n Italiaanse teks deurkyk. Dis net onverklaarbaar.

Nederlands was nog altyd vir my ‘n taal wat met Freudiaanse vrye assosiasie die volgende woorde sou oproep: hout, oud, stokkerig, stug, styf, swaar, bruin wolsokkies, vergeelde albums, mosbedekte grafskrifte, dekadensie, lewensmoegheid, verkalking, sepiafoto’s, vergeelde dagboeke, vaal boekomslae, donker leerboeke, verrotte karvele. ‘n Taal in rou.

Met boonop my grootouers wat albei eens Hollanders was, kon ek allermins die woord “Nederlands” met “jonk” en “energiek” vereenselwig. Selfs by oorklankings soos “The Lion King I & II”-DVD’s het Simba en Nala vir my “oud” en “bejaard” in Nederlands geklink. So ook ander Disney-films. Geers Pardoel se kletsrymery kon my nie oortuig nie – die taal is op sterwe na dood. Daarteenoor is Standaardsduits vir my sprankelend, IMAX-volkleur, ‘n uitgelate karnaval, die sprokiestaal wat prinse en prinsesse praat, karamelwarm, ‘n Jacuzzi gevul met borrelende lemonade, kortom: pret met heliumballonne!

En toe kom “Paw Patrol” op DVD. En dit is vrolike kinderstemme in Nederlands wat deur die oorfone jil en gil. En as KINDERS dit praat, daarin kan lag, woel en krioel, wel, dan… dan lewe die taal mos weer! En as kinders Nederlands kan verstaan, dan, dan kan ek ook mos? Dan is Nederlands nie meer ‘n “verhewe” graftaal nie, maar net anders… ‘n Ander tipe Afrikaans of Duits. Miskien kan ek dit leer skryf, dalk praat?

In die verlede het ek Nederlands deur Duolingo probeer leer, maar elke keer tou opgegooi. “Nee, wat! Ek sal nooit Nederlands verstaan nie!”

Die eerste fout, soos met die meeste windgat-Afrikaanssprekendes wat daar aankom, is om NIE die taalreëls te lees nie. By heelwat kommentare het ek gesien hoe verlekker Afrikaanssprekendes hulle daarin hoe die Engelssprekendes en veral die Amerikaners en Britte sommer lekker sweet. Nederlands is dan SO maklik! Hier is nou hul uitverkore gebied. Dis asof al hulle ‘Empire’-wraak op daardie kommentaarblaaie uitgewoed word. Maar tog ook aan hul minderwaardigheidsgevoel uiting gee.

Maar geleidelik, soos ons vorder van Vlak 8 boontoe, raak die grootgat-kommentaar al hoe minder. En al hoe stiller. Want tot almal se skok is Nederlands nie Afrikaans nie. Jy probeer verniet Afrikaans te MAAK pas.

Maar as jy van die begin af aanvaar: Nederlands is maar net ‘n taal soos Duits met ander reëls, loop dinge aansienlik makliker. Die doel is om soos ‘n Hollander te probeer dink. Dit, dink ek, sou veral ‘n groot struikelblok by die Afrikaner/Boer van destyds op skool gewees het wat vas geglo het hy praat “Nederlands” tuis.

Van die eerste probleme wat mens kry is die woordgeslagte, want skielik is alles manlik, vroulik (de) en onsydig (het). Meisje is net soos by Mädchen in Duits onsydig (‘n het-woord), maar jy weet gelukkig nou reeds waarom: dis ‘n verkleinwoord – ‘das Mädchen’ van die amper uitgediende ‘die Maid’, en ‘het meisje’ van ‘de meid’.

Algaande begin die het- en de-woorde interessante invloede op die byvoeglike naamwoorde uitoefen. Byvoorbeeld:

DE-woord

de grote hond (enkelvoud, bepaalde lidwoord)

een grote hond (enkelvoud, onbepaalde lidwoord)

grote hond (enkelvoud, geen lidwoord)

de grote honden (meervoud, bepaalde lidwoord)

grote honden (meervoud, geen lidwoord)

mijn oude hond

deze oude hond

 

HET-woord

het schone huis (enkelvoud, bepaalde lidwoord)

een schoon huis (enkelvoud, onbepaalde lidwoord)

schoon huis (enkelvoud, geen lidwoord)

de schone huizen (meervoud, bepaalde lidwoord)

schone huizen (meervoud, geen lidwoord)

mijn schone huis

dit schone huis

 

Vir ‘n tyd lank het ek gewonder of die naam “De Oude Arena” (‘n blok woonstelle gebou op ‘n ou, voormalige skouterrein) korrek is.

Dan haal jy maar jou ‘Van Dale’ uit die rak, of jy besoek http://www.vandale.nl/ .

Inderdaad, “arena” is vroulik, ‘n de-woord. In hierdie geval enkelvoud.

‘De’ word vooraan die woord geplaas, ‘n bepaalde lidwoord.

En dus is “De Oude Arena” grammatikaal korrek.

 

Nou wat is die doel van hierdie vroulikheid?

Streng gesproke kan alle selfstandige naamwoorde in Afrikaans ge-“hy” word. Maar in Afrikaans kry ons ook te kampe met verwoede vrouechauviniste (want feministe is hulle beslis nie!) wat uit pure kangeit praat van “Afrikaans bal haar vuis!”. Maar in Nederlands gaan jy onder veel strenger taalreëls gebuk. Vir Nederlandici skeel daar waarskynlik iets met die poppies se opvoeding. Want “Het Afrikaans” is tog onsydig! Dis ‘n taal. Dit moet wees “Het Afrikaans balt zijn vuisten.” Maar ‘n kerk is wel vroulik, dus “de kerk en haar lidmaten”. Dit mag wel. Daarom kan mens ook miskien sê “De Oude Arena en haar inwoners”.

Maar helaas, ‘n boot is manlik én vroulik tegelyk, ‘n ‘schip’ is onsydig, ‘n ‘auto’ is manlik, ‘n ‘wagen’ is manlik, ‘n ‘trein’ is manlik en ‘n vliegtuig is onsydig. ‘n Land is in Nederlands ook onsydig. Dus: “Brittannië en ZIJN koloniën” En my motor? HY ry lekker!

GETUIENIS 5.

Ek lees op GeenStijl.nl (PRAAG se ‘niggie’ in Holland) omtrent referendums, in hierdie geval die sogenaamde “Sleepwet”, oftewel ‘Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017’. Dit is afgelei van ‘sleepnet’ + ‘wetgeving’. ‘n Sleepnet word gebruik in die seewater om sommer alle soorte vis, groot of klein, op een slag te vang. Die vis word dan sorteer op die bote. Maar hierdie “sleepwet” het te make met inligting – ‘n hele buurt se inligting word gevis, wat beteken alle privaatgeselsies kan afgeluister word deur die spesiale magte. Van die hele buurt. Gestel Mohammed gesels met Piet, en Jan en Klaas gesels in dieselfde buurt, word al vier hierdie manne se selfone, tablette, ens. afgeluister. Al is daar slegs een verdagte in die hele buurt. ‘n Groot gedeelte van die land het onomwonde vir hierdie wet “nee” gestem, hoewel die uitslag steeds geen versekering bied dat hierdie afluistery sal voortgaan of nie.

Terwyl ons nou oor sulke referendums gesels: By ons dink ek outomaties weer aan die Beskerming van Staatsinligting (Snoerwet). Hierdie wet is deur die meerderheid in die parlement aanvaar, die “tea-gal” Lindiwe Mazibuku het haar moer gestrip en in die ‘States’ verder gaan studeer. Sedertdien het ons niks meer van haar gehoor nie.

Die Suid-Afrikaanse Engelse koerante (met die talrykste lesers, klakouse en Afrikaanse nablaffers!) het nie één naastenby soveel durf soos GeenStijl.nl nie. GeenStijl het druk op die Nederlandse regering geplaas met 427 939 handtekeninge om ‘n referendum uit te roep rondom die EU-assosiasie met Oekraïne. Dit was op 6 April 2016. Om ‘n referendum in Nederland uit te roep het jy ‘n petisie met ten minste 300K handtekeninge nodig. En nou moet jy weet: in Holland word daar, so lyk dit my, bykans elke maand ‘n referendum gehou. In my hele 28-jarige leeftyd het ek nie by ‘n enkele referendum in Suid-Afrika gestem nie – want by die laaste een in 1992 was ek nog ‘n suigeling! By ons in Suid-Afrika word handtekeninge slegs vir ‘griefskrifte’ gebruik. Waarvan niks ooit kom nie. Word hierdie handtekeninge miskien net op die verkeerde tafel neergeplak? Hoeveel mag het die Suid-Afrikaanse burgers om ‘n referendum aan te vra?

Die burgerregtegroepe het miskien nog baie by Nederland te leer.

GETUIENIS 6.

Ek was oudergewoonte besig om deur Deviantart.com te soek na mooi prente, toe ek op ‘n foto van twee jong, spelende Kaapse luiperdjies afkom. In ‘n dieretuin êrens in België. Die gegewens van die luiperds word ook vlugtig genoem. Ook dat die Kaapse luiperd oor die algemeen kleiner as die res gebou is. Hierdie kommentaar is alles in Engels geskryf. Toe ek sien die oplaaier is Nederlands, skryf ek sommer in Afrikaans oor die Kaapse luiperd se verwarrende geskiedenis in die kommentaarbalk. Sommer so spontaan.

Melanisme word in 1883 in die omgewing Grahamstad aangemeld [Kaapkolonie]. Die groot twis ontstaan reeds tussen 1924 en 1932 tussen wetenskaplikes [wetenschappers] Allen en Pocock. Allen voer aan die ‘Kaapse luiperd’ is veel meer gedronge as die luiperds in die noorde (Transvaal en die res van Afrika), en met ander pelstekstuur; die luiperds in die Kaap moet dus ‘n ander naam kry (met die benaming: ‘Panthera pardus melanotica’). Pocock voer weer aan dit is onnodig, melanisme is melanisme.

Maar toe ook sommer oor die politiek:

Die nieregeringsorganisasie, Cape Leopard Trust, maak groot druk om die ‘Kaapse Luiperd’ te red van uitwissing deur bewusmakingsveldtogte in die jare 2003/2004+. Maar géén genoegsame DNS-ondersoeke kon tot dusver bewys “Panthera pardus pardus” (Afrika-luiperd) verskil van die ‘Kaapse luiperd’ (met die oorgeërfde kunsmatige benaming: ‘Panthera pardus melanotica’). Die Trust voer weer aan alle vorige DNS-bevindinge van ander wetenskaplikes is halfgebak, aangesien data, proefnemings en monsters uit die Kaapse omgewing ontbreek. Die skeptici voer aan: indien alle luiperds in Afrika presies tot dieselfde subspesie (onderzoort, P.p. pardus) behoort, waarom moet die ‘Kaapse luiperd’ in die besonder spesiale aandag kry?

Dit alles het ek aangeteken op die Afrikaanse Wikipedia, met die artikelnaam “Kaapse luiperd”.

Daarop antwoord sy:

“Wauw, ik had geen idee van die politieke historie (dat soort zaken krijgen wij hier dan weer niet te horen…)

Wel bijzonder dat er aandacht voor is, in ieder geval!

Bijzonder toch ook wel, dat het speciaal aan de kaapse luipaard wordt gekoppeld, dat melanisme. Ben benieuwd of er ooit nog een uitspraak komt.”

 

Nederland het ook nog baie by Suid-Afrika te leer.

GEVOLGTREKKING

  1. Te midde van die private en staatsinstansies in Suid-Afrika wat al hoe meer Nederlands as ‘oertaal’ of ‘brontaal’ afskeep (sowel die Kaapse as Transvaalse argief is vol Nederlandse dokumentasie, wat die geskiedenis ‘n toe boek maak vir ander Suid-Afrikaners), en so te sê die rugstring van Afrikaans verbrysel, is Nederlands as kultuurtaal belangriker as ooit. Veral om aantygings, mites ens. rondom die geskiedenis te weerlê.
  2. Die kontak tussen Afrikaner/Boer en Nederlanders is weens noue verwantskap of belangstellings nog weinig deurgebreek. Die kommunikasie word egter deels bemoeilik, indien veral die Afrikaner/Boer nie besef die Nederlander beskik oor geen Afrikaanse woordeboek nie. Maar dink die Afrikaner hoe die Hollander die Afrikaanse teks waarskynlik sal lees, word kommunikasie aan weerskante van die Middellandse See vergemaklik. Niks hoef eers op omslagtige wyse vertaal te word nie.
  3. Terwyl Afrikaans tans ‘n effense taalkundige droogte beleef wat tweetalige vreemdetaalwoordeboeke aanbetref, kan Nederlandse woordeboeke en bronne steeds as uitstekende en aanvullende plaasvervangers dien.
  4. Sowel Suid-Afrika as Nederland dien elkeen as proefplaas in vele opsigte. Tog word presies dieselfde foute onbewustelik keer op keer in die onderskeie samelewings begaan, bloot omrede kontak tussen die twee volke (se geesgenote!) nog gans te min is.
  5. Dikwels is al wat nodig is om Nederlands as ‘n springlewende taal te beskou, springlewendige kinderstemme.

Vicki Momberg vrees aanvalle in Soweto-tronk

Vicki Momberg, die Durbanse eiendomsagent wat verlede week aan crimen injuria skuldig bevind is vanweë haar gebruik van die K-woord teenoor ‘n polisiekonstabel, vrees ‘n aanval van haar swart medegevangenes. Volgens haar prokureur, mnr. Kingdom Onah, het sy reeds dreigemente van haar swart medegevangenes in “Sun City”, die tronk in Soweto waar Momberg aangehou word, ontvang.

Dié feit het vandag na afloop van Momberg se aansoek om verlof tot appèl  tydens ‘n gesprek tussen ‘n PRAAG-verslaggewer en mnr. Onah ter sprake gekom. “Ons probeer Vicki so gou moontlik daar (uit die Soweto-tronk) uitkry,” het hy gesê. “Sy is nie veilig nie.”

Omdat Momberg se advokaat, mnr. Kevin Lawlor, egter tans in die hospitaal verkeer, kon die saak nie vandag voortgaan nie en is dit tot 11 April in die Randburgse Landdroshof uitgestel.

‘n Horde joernaliste vanaf die hoofstroommedia wat openlik vyandig teenoor Vicki Momberg was, het die hofsitting bygewoon.

Tydens die uitstel van die saak, het die staatsaanklaer gevra dat die saak eers teen elfuur op 11 April ‘n aanvang moet neem, aangesien die Departement van Korrektiewe Dienste sukkel om Momberg betyds vanaf Soweto tot by die hof te vervoer. “Sy is nou ‘n veroordeelde misdadiger, daarom kan sy nie voor nege-uur in die oggend die gevangenis verlaat nie,” het die aanklaer gesê.

Omdat Vicki Momberg ‘n enkelouer is, bestaan daar kommer oor die welstand van haar twee kinders.

Die media het ook gewag gemaak van Momberg se Afrika-haarstyl, wat moontlik in die tronk vir haar aangebring is omdat daar glad nie vir vroulike Kaukasiërs voorsiening gemaak word nie.

Mnr. Onah, wat van Nigerië afkomstig is, en mnr. Lawlor verskaf pro bono-regshulp aan Vicki Momberg. Weens die boete van R100 000 wat sy reeds moes betaal, asook haar aanhouding, is sy finansieel geknak en nie in staat om regsdienste te bekostig nie.

Vicki Momberg is tot ‘n effektiewe twee jaar gevangenisstraf gevonnis deur landdros Pravina Rugoonandan, wat van Indiese afkoms is. Een jaar van haar driejaarvonnis is vir ‘n verdere drie jaar opgeskort.

 

Skoppensboer: Vicki Momberg, martelares vir spraakvryheid

Skoppensboer volg nie eintlik die hoofstroommedia nie, dus steur hy hom nie veel aan die gereelde gesnak na asem as daar oneerbiedig na ‘n nie-blanke verwys word nie. As jy Beeld of News24 met Adderjan Basson aan die stuur sou lees, sou jy besef dat selfs oorle Dingaan deesdae slegs met die grootste eerbied beskryf mag word. Dingaan was ‘n leuenaar en ‘n moordenaar, maar as jy hom boonop ‘n “kaffer” noem, sal jy sekerlik tot drie jaar hardepad deur die sjarmante Indiese landdroste van Randburg gevonnis word.

Hoewel, dis te betwyfel of ‘n mens — selfs ‘n blanke — crimen injuria teenoor ‘n dooie mag pleeg, maar gegewe die soort regspraak wat daar deesdae in die getransformeerde howe gelewer word, sal niks Skoppensboer meer verbaas nie. Skoppensboer het eens ‘n rassistiese prokureur van Pretoria geken wat op ‘n keer na die Hooggeregshof in sy stad as “hierdie kafferhof” verwys het, wat dalk in die huidige tydsgewrig ‘n strafbare uitlating sou wees. Waarskynlik het hy daarmee ‘n bedenklike afkeer van transformasie uitgespreek.

Vicki Momberg

Maar terug by die landdroshof in Randburg, waar geskiedenis vandeesweek gemaak is toe Vicki Momberg, ‘n eiendomsagent van Natal, tot drie jaar tronkstraf vir die gebruik van die woord “kaffer” teenoor ‘n polisiekonstabel gevonnis is. Een jaar is wel opgeskort, maar selfs twee jaar is, ten minste wat Skoppensboer betref, ‘n swaar straf vir iets wat op die keper beskou bloot ‘n semantiese oortreding is.

Nou is dit so dat semantiese oortredings deur die geskiedenis nie altyd ligtelik opgeneem is nie. Toe Galileo gesê het dat “die aarde om die son draai”, wou die pous hom brandstapel toe stuur, want dié stelling is as godslasterlik beskou. Skoppensboer verstaan nie genoeg van die Middeleeue om dié logika te kan verklaar nie, maar soos elke grapmaker weet: as jy die verkeerde ding op die verkeerde tyd op die verkeerde plek sê, kan dit jou duur te staan kom.

En deesdae is die Volksrepubliek van Azanië so ‘n “verkeerde plek”. Eintlik mag jy niks meer sê nie, anders gaan die taalpolisie op jou toeslaan. Pleks dat die taalpolisie ingespan word om al die liederlike anglisismes wat hulle op RSG gebruik, uit te roei! Tronkstraf vir anglisismes en mense wat die woord “awesome” gebruik, sou ‘n goeie idee wees. Maar die k-woord? Nee wat, dit is onreg wat geen Middeleeuse pous sou gepleeg het nie.

Ten eerste is die woord “kaffer” so deel van ons kultuur in Suid-Afrika soos die woord “nigger” deel van die Amerikaanse kultuur is. Feitlik elke Amerikaanse sanger wat al ‘n trefferliedjie geproduseer het, gebruik vrylik die woord “nigger” of met die spelling “nigga” en veral die swart kletsrymers verwys rasnasionalisties na hul eie mense as “my niggers”. As Cyril Rampokker meer byderwets was, sou hy sekerlik en liefderik na sy kiesers as “my kaffers” verwys het. Helaas, gee hy voor om ‘n Brit of ‘n ding te wees en vermy hy sulke couleur locale.

Indien Vicki Momberg se prokureur sy sout werd was, sou hy aan die staatsaanklaer moes gevra het of die beskuldigde die k-woord met ‘n hoof- of kleinletter gebruik het. Volgens die HAT is daar ‘n groot verskil tussen die twee, Dit sou ‘n verskil tussen skuldig of onskuldig gemaak het, want die HAT verduidelik dit baie mooi:

Kaffer (-s, -tjie) (Arabies) (rassisties) Erg neerhalende benaming vir ‘n swart persoon, as skelwoord ervaar en ten alle koste te vermy.

Maar dan, net daarna in dieselfde woordeboek:

kaffer- Nog veel voorkomend as eerste lid van benaminge vir plante, diere en instrumente en dan moeilik te vermy tensy ‘n ander benaming gegee word. Opmerking. Die woord word hier stellig neutraler aangevoel.

Nou maar presies! Solank jy liefs die woord “kaffer” met ‘n kleinletter spel (of uitspreek), sal dit “stellig neutraler aangevoel” word.

En dis juis wat die arme Vicki Momberg, die semantiese martelares, gedoen het! Die feit dat sy agt-en-veertig keer die woord gebruik het, toon aan dat dit vir haar ‘n kleinletterwoord is, en nie die rassistiese term met ‘n hoofletter nie. Sy het dit kultureel gebruik, en nie polities of kwetsend nie.

Weliswaar het Momberg Engels gepraat, maar haar Afrikaanse van (Momberg) dui aan dat sy eintlik die Afrikaanse “kaffer” gebesig het, en nie die Engelse “kaffir” nie.

Nou is dit egter so dat “kaffir” ook sterk wortels in die Engelse kultuur het, wat Momberg se saak nog verder sou kon ondersteun. Só het Skoppensboer ‘n bietjie gaan kers opsteek by die Engelse Wikipedia en uitgevind dat sowel Mahatma Gandhi as Winston Churchill die woord “Kaffir” (nogal met ‘n hoofletter) gebruik het. Churchill het tydens die Tweede Vryheidsoorlog geskryf oor sy “irritation that Kaffirs should be allowed to fire on white men”.

‘n Engelse musikant en komponis, John Philip Sousa, het in 1914 ‘n konsertsuite met die titel “Tales of a Traveler” gekomponeer met die onderdeel: “The Kaffir on the Karoo.”

Aan die begin van die Sherlock Holmes-film, Terror by Night, wat in 1946 gemaak is, is daar sprake van ‘n groot diamant “First touched by the fingers of the humble kaffir…” terwyl ‘n swartman op die skerm vertoon word wat inderdaad ‘n diamant vanaf die grond optel.

Maar gaan kyk gerus self na al die ander voorbeelde van die woord “kaffir” wat in de Engelse kultuur — so geliefd by swartmense wat selfs skole afbrand om in die Rooitaal te onderrig mag word — voorkom.

‘n Verdere kafferwoord (let daarop dat, volgens die HAT se voorskrifte die woord met ‘n kleinletter as lid van ‘n samestelling geskryf moet word om nie aanstoot te gee nie) wat Skoppensboer ontdek het, is “Kafiristan”, wat die historiese benaming van die Noeristanprovinsie in Afghanistan was. Blykbaar speel die Engelse digter en skrywer Rudyard Kipling se novelle, The man who would be king, daar af. Natuurlik sal daar rassiste wees wat die hedendaagse Suid-Afrika as ‘n “Kafiristan” sou beskryf, nes die destydse tuislande neerhalend as “Bantoestans” afgemaak is, maar soyons sérieux, soos die Fransman sê. Kom ons wees ernstig.

Eintlik gaan Vicki Momberg nie tronk toe weens crimen injuria nie, maar vanweë ‘n literêre oortreding van die kommunistiese sensuur wat die ANC-bewind op ons toepas. Waarskynlik het sy al heelwat Afrikaanse romans en gedigte gelees en is daardeur beïnvloed om die woord “kaffer” (met ‘n kleinletter, let wel) te besig. Sy het dit in gemeen met Totius, CM van den Heever, Etienne Leroux en André P. Brink, om maar enkelese te noem. Soos dr. Dan Roodt reeds vandeesweek in ‘n twiet aangetoon het, bevat die Hertzogpryswenner deur Etienne Leroux, Magersfontein o Magersfontein! die woord “kaffertaxi”, asook die frase “die kaffer in die swembad”. In Totius se beroemde gedig Trekkerswee wat insgelyks die Hertzogprys ontvang het, kom die woord “Kaffer” (selfs met ‘n hoofletter!) verskeie kere voor, onder andere in die strofe:

En dan—die Kaffers is so baar!
“Daar staan die brood al uitgerys
en die oond is koud! Dis werklik waar,
‘n mens moet hul ook alles wys.”

Op Engels het J.M. Coetzee die Nobelprys vir letterkunde verwerf met sy roman, Disgrace, waarin die verteller die woord “Kaffraria” vir die Transkei gebruik. Die HAT omskryf die byvoeglike naamwoord, “Kaffraries” as:

Van, behorende tot, afkomstig van Kaffraria, die vroeëre benaming vir Transkei.

Skoppensboer se rassistiese vriend wat nou in die ewe rassistiese land Australië woon waar niemand hom in die tronk gaan smyt vir ‘n aanhaling uit Totius of Etiennie Leroux nie, het vandeesweek droogweg opgemerk:

“Net soos Holland ‘n provinsie van Nederland is, is Kaffraria ‘n provinsie van Kafiristan.”

Van Wyk Louw het op sy dag gehoop dat die Afrikaanse letterkunde of wysbegeerte ‘n “-isme” die wêreld sou instuur, iets wat die Franse natuurlik al met oorgawe gedoen het met terme soos naturalisme, simbolisme, surrealisme, strukturalisme, postmodernisme, en wat nog. Skoppensboer meen egter dat die term “verkaffering” die Afrikaner se unieke bydrae tot die intellektuele geskiedenis van die Weste en van die wêreld verteenwoordig. Selfs nie eens die Amerikaners wat veel meer as ons oor rassekwessies gepraat en geskryf het, kon met so ‘n diepgaande wysgerige begrip vorendag kom nie.

Helaas kom die woord nie in die HAT voor nie, maar dit is verwant aan die meer algemene “verafrikanisering”. Dit druk egter die donker kant van verafrikanisering uit, daar waar verval intree soos in Zimbabwe ná sy grondhervorming of die Belgiese Kongo (DRK) ná sy vele revolusies en oorloë. Selfs die kafferboetiekoerant (Skoppensboer is seker hulle sal op so ‘n benaming uiters trots wees), die Mail & Guardian, het ‘n klompie jare gelede ‘n droewige prentjie van verkaffering of Afrika-verval geskets in die berig Africa as we know her might soon be history thanks to rebels, minerals, and drugs.

‘n Onbekende briefskrywer het in 2009 Praag daarvan beskuldig dat hierdie webblad tot “die verkaffering van die Volk bydra”:

As Praag weer eendag bereid is om soos blanke mense te begin optree laat my asseblief weet, maar vir hierdie verkaffering van my Volk wat julle propageer sien ek nie voor kans nie! Skaam vir julle!

Dit is Skoppensboer se bede dat hierdie nederige rubriek nie tot die verkaffering van ons volk sal bydra nie, maar juis tot ons opheffing en verheldering.

Op haar eiesoortige manier, het Vicki Momberg moontlik insgelyks beswaar aangeteken teen die verkaffering van die polisie, in die semantiese sin en nie in die rassesin nie, presies dít waaroor die kafferboetiekoerant, die Mail & Guardian, in 2014 geweeklaag het. Met ander woorde, Momberg het nie omgegee om deur swart polisie bedien te word nie, sy wou net nie onder onbekwame swart polisiemanne (verkafferde “kaffers” met ‘n kleinletter) deurloop nie.

Moontlik was dit ook omdat sy haar in Engels uitgedruk het en nie in Afrikaans nie, want Engels bevat eenvoudig nie al die nuanses van Afrikaans as dit by die woord “kaffer” kom nie. Daar bestaan twaalf bladsye in die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) net oor “kaffer” en samestellings, asook eiename, wat die k-woord bevat.

As die woord “kaffer” regtig moes ophou bestaan, sou ons die helfte van ons taal kwyt wees!

Skoppensboer se twee gunstelingwoorde is: “kafferin” en “kafferalmanak”. Volgens die WAT is “kafferin” ‘n deftige of skertsende vroulike weergawe van “kaffer”. “Kafferalmanak” is die plant Haemanthus katharinae oftewel “bloedblom”, “waarvan die blomtyd vir die Kaffers die teken is dat die saaityd aangebreek het”.

Nog iets wat Skoppensboer so tussen die tientalle lemmas oor die woord “kaffer” in die WAT ontdek, is die volgende: As jy baie laat is, is jy “kafferlaat”.

Nou ja, dis al laat Sondagoggend en Skoppensboer is na ‘n partytjie op pad in die einste Randburg waar Vicki Momberg, Afrikaans se eie semantiese martelares en Johanna van Arkel tot die brandstapel gevonnis is. Hy het nog nie gestort of aangetrek nie, daarom is hy reeds “kafferlaat”.

Maar die laaste woord of prefiks is nog nie oor die woord “kaffer” gespreek nie. Daarvan is Skoppensboer seker. Al moet ons dit op die mure en op hysbakdeure begin verf, laat ons nie die stryd vir spraakvryheid en die behoud van ons kultuur en veral die skatkis van uitdrukkings eie aan Afrika of “ou Kaffraria” soos J.M. Coetzee met sy Nobelpryspen geskryf het, laat vaar nie!

En dalk moet ons vir Vicki Momberg geld insamel vir Afrikaanse leesstof in die tronk, sodat sy al die polities inkorrekte boeke van Totius, C.M. van den Heever, Etienne Leroux, André P. Brink en vele ander kan lees? Skoppensboer is doodseker dat mense regoor die wêreld so ‘n fondsinsameling sou ondersteun. Immers is sy, soos Amnestie Internasionaal dit sou stel, ‘n “gewetensgevangene”. Die definisie van so ‘n gevangene is:

“Iemand wat in die tronk gesit is vir politieke of godsdienstige sienings wat nie deur die staat waar hy of sy woonagtig is, geduld word nie.”

As Skoppensboer nie so kafferlaat was nie, sou hy verder kon uitwei oor die amptelike godsdiens van hierdie staat, wat iets soos “kafferaanbidding” of die onnatuurlike aanhang van mense en veral gesagsfigure van die swart ras beteken. Die feit dat jy nie ‘n kafferaanbidder is nie, beteken nie dat die staat oor die reg beskik om jou in die tronk te smyt nie, meen Skoppensboer.

Kennelik is Vicki Momberg, anders as Adderjan Basson, Marx du Preez en al die ander kranksinnige gatkruipers wat in die hoofstroommedia skryf, geen kafferaanbidder nie. Sy dra ook nie ‘n hidjab nie. Dis nie onwettig vir ‘n vrou om sonder ‘n hidjab in die openbaar te verskyn nie. Ten minste nie in ons republiek nie, anders as in vele Moslemlande. Sy het haar bloot van ‘n eg Afrikaanse en uiters genuanseerde begrip bedien, en is suiwer vanweë ‘n gewaande semantiese oortreding by die Randburgse hofselle afgelei en slaap nou agter tralies in “Sun City”, Soweto se berugte gevangenis vir geharde misdadigers.

Leon Lemmer: Jonathan Jansen oor grenselose interrassige verhoudings

Uit sy boek, Knowledge in the blood: Confronting race and the apartheid past (Lansdowne: UCT Press, 2009, 337p), blyk Jonathan Jansen se algemene benadering tot ideologie/politiek en in die besonder sy toepassing daarvan op die akademie. Wat in my bespreking (Praag 24 Maart) agterweë gebly het, is die opsigte waarin hierdie teks voorbrand maak vir sy 2017-boek (besonderhede hier onder). Die duidelikste aanduiding van waarnatoe hy neig, is in die volgende aanhaling gegee: “The single most important challenge they [white students] face to making it in the new South Africa is to move out of their white comfort zone and to embrace, not tolerate, their fellow human beings who, despite the accident of skin color, are in fact no different from them” (p 90).* Wat Jansen predik, is dat alle mense wesenlik eenders is, dat ras-, etniese en kultuurverskille geïgnoreer kan en behoort te word en dat hulle, wit en swart, mekaar (letterlik) moet omhels en dat daardie omhelsing (soos duidelik uit sy jongste boek blyk) gerus/liefs geslagsverkeer kan insluit. [* “There is no biological basis for race” (Jansen, 2017-boek, p 32) en “legislation made citizens white and therefore by exclusion non-white” (43).]

Jansen se passie is rasse-integrasie. Oor sy tyd aan die Universiteit Pretoria (UP) skryf Jansen: “The [education] faculty leadership [ie Jansen] appreciated and encouraged common learning spaces … including eating together. I must say that for me these were sometimes very difficult [eating] sessions. The white and the black students would, predictably, sit next to one another by race” (134). “In twelve years of deanship at two universities in South Africa, I found that the social patterns of students’ social lives were segregated by race and ethnicity even though they shared the same university campus … African students have their marked space on the campus, gathering in groups on the lawn in the same areas day after day. Afrikaner students have their spaces on the grass, as if someone had circled these areas for communal assembly. Colored students, without exception, assemble in much smaller groups but unmistakably have their familiar areas of congregation. Indian student groups are also unyielding to integration, at Pretoria especially, and with a trained eye it is easy to see from the dress of the young people concerned that Muslim students hang out separately from other students in the Indian community. And even though there might be one or two students of color in the white English circles of students, their spaces too are marked by the same language and ethnic affiliations” (135-136).

Oor sy tyd aan Durban-Westville University skryf Jansen: “I saw, for the first time, the real dilemmas of racial interaction, racial intolerance, and racial camaraderie among African and Indian staff and students. It was here that I found how race and ethnicity could be invoked by and among black [ie nonwhite] people for very destructive political interests. For example, being ‘African’ could be cited to demand privilege against ‘Indians’; being ‘Indian’ could be asserted to retain social distance from the ‘African'” (2). “African” en “Indian” word tussen aanhalingstekens geplaas want “the author uses the word ‘black’ to mean every person who is not ‘white’, since he does not acknowledge apartheid-era classifications op people by colour” (vi). Dit kom neer op ‘n ontkenning of ignorering van ras- en etniese verskille by nie-wittes (heel moontlik ter wille van politieke solidariteit). By blankes, daarenteen, tref Jansen ‘n skerp etniese onderskei tussen Engelssprekendes, wat hy redelik goedgesind is, en Afrikaners, wat hy kwalik kan duld. Anders as Jansen onderskei ek vier geykte rasgroepe: blank, bruin, swart en Asiaat.

“If there is one thing therefore that can be said about schools and universities in South Africa, it is that they are legally desegregated but socially segregated spaces. One reason for these stubborn patterns of racial association is that at the level of teachers and leaders, the same trends are to be observed; in other words, there is no adult modeling of alternative ways of being together among those deemed to be different … in each and every one of these [university] spaces, students are segregated by race. Nowhere is this more firmly defended than among the white Afrikaans students. I complained about this in order to gauge their [Afrikaner] reasoning. Their explanations: ‘But our cultures are different’; ‘We are more comfortable with our own kind’; ‘We have the same language’; ‘This is how we were brought up’; ‘Nobody should force us to be together …’; ‘Why is this a problem? It’s natural for people to be with their own'” (136). Jansen se standpunt is egter: “We needed to steer the students by example toward the goals of social integration that we had set for all our students” (214).

Na aanleiding van wat Jansen hier bo beweer, kan aangevoer word dat hy klaarblyklik die mate van eendersheid by mense oordryf. Hy verlang vrywillige rasse-integrasie, maar as dit nie gebeur nie wend hy hom tot gedwonge integrasie, soos hy by die UV-koshuise gedoen het. Hy erken dat ten spyte van statutêre desegregasie sosiale segregasie voortgaan. Enersyds dui dit myns insiens op die diepgewortelde, dus wesenlike, aard van mense; soort soek soort. Hierdie essensiële aard van mense wil Jansen op grond van sy misleide ideologiese ingesteldheid verander. Andersyds keer hy laat dit bars teen die aanduidings dat gedwonge integrasie klaarblyklik minder natuurlik as vrywillige skeiding is, want dit sal apartheid aan redelikheid laat wen terwyl hy apartheid nooit genoeg kan verdoem nie. Dat Afrikaners uitgesonder word as dié etniese groep wat die sterkste teen rasse-integrasie gekant is, beskou ek as ‘n pluimpie. Dit toon dat Afrikaners waarde heg aan wat hulle is en bereik het, al is daar by Jansen geen waardering hiervoor nie. Jansen kla: “It is hard to teach against ‘innate’ understandings of race secured in the minds and hearts of white students” (137). In hierdie verband maak hy egter nie beswaar teen swartes se benadering tot ras nie; ook nie teen sy eie aanhang van swart mag nie.

By die laaste middagete wat Jansen vir UP-studente aangebied het, het 10 swartes opgedaag en geen wittes nie. Toe kon hierdie elftal lekker gesels. ‘n Swart damesstudent sê toe: “I would really like to date some of those white boys” (138). ‘n Swart mansstudent voeg by: “I would really like to date some of the white girls on campus” (138). Dit was welkome water op Jansen se integrasie-sonder-grense meul. Aanvanklik was hierdie uitlatings “too much for my black consciousness state-of-mind” (138), maar hy herstel gou en komplimenteer homself: “As an experienced teacher stumped for a response, I again played for time. ‘Well’, I said to the now eagerly awaiting audience of ten young black adults, ‘tell me more'” (139). Volgens Jansen kla hierdie studente toe: “What was natural among college students, the act of dating, took on severe and rigid racialized forms. When dancing was organized between two or more koshuise, it was white students going with white students, and by language” (139).

“This criticism had little to do with dating per se and everything to do with the artificiality of social relations between black and white students. What would come completely naturally to young people, the act of dating, was the one firm line that nobody would cross on this race-divided campus. Nowhere was this racial distancing between girls and boys more acute than at the former Afrikaans universities. When I travel … to the English-speaking white universities, I would without fail notice interracial dating; though by no means widespread and common on the English campuses, it nevertheless existed and without the head-turning effects this would have on the Afrikaans campuses” (139). Dit is een van die opsigte waarin Engelssprekende blankes, volgens Jansen, beter as Afrikaners is.

“No knowledge has been more forcefully transmitted from parents to children before and after Apartheid than the knowledge of racial and ethnic purity” (139). “White South Africans can tolerate, to some extent, the ‘innocent mixing’ of black and white where the possibility of sexual relations is remote. But the most vivid image of racial fanaticism – black men and white women – remains a powerful knowledge in the memories of white South Africans” (167). Die “racial distancing between white women and the black dean [ie Jansen] would ease for some white women as they became comfortable with the collegial relationship and … overcame the sexual stereotyping of black men that formed part of the knowledge inheritance of white South Africans” (168). Nie-wittes is glo “more comfortable with open relationships across race and gender [than whites]” (191-192).

“A conditional pragmatism does not, however, mean lifting all the barriers to social interaction; it is conditional, also, in its embrace of the Other. These [Afrikaner] parents would resist any intimate social relations with black leaders [eg Jansen] or parents, and some would disown their children if, for example, a black lover was brought home. Many – though certainly not all – Afrikaner parents would frown on and discourage a black-white friendship, especially if it became known in their white neighborhood and among their white friends. Teaching and leading [!] their children on the university campus is one thing; sharing homes, lives, and loves is another” (241).

Jansen beweer: “Every year I would encounter at least one heartfelt story from a black student and a white student who had found love together. They know this is something I admire and applaud as a completely natural consequence of what happens when people interact with one another on the basis of a common humanity, rather than in response to racial essences that trap their emotions and constrict their thoughts” (228). ‘n Blanke vrouestudent het glo gesê: “I love Thabo … The problem is that if Dad finds out, he will kill me … If we go all the way, and ignore my parents, I will be thrown out of my home and will lose all my family; my parents will disown me, I just know that” (228).

“It is difficult to explain the depth of emotional stress that I experience when I encounter such tragedy. Here the bare bones of human wholeness (in the loving students) and human tragedy (in the disapproving parents) are revealed at the same time. In these repeated stories, two knowledges clash: the knowledge of the past and the knowledge of the future. As a leader [!], what do you say? Fortunately, by the time I got to Pretoria I had as academic leader [!] and university teacher encountered similar difficulties among South African undergraduate students [at Durban-Westville University] who defied boundaries – Muslim and Hindu students, African and Indian students, Muslim and Christian students” (228-229).

“The natural response is to want to encourage the students, to tell them to follow their hearts, to hail them as a necessary generation that will need to break the madness of segregation and the persistence of bigotry. At the same time, such a response must alert students to the very real consequences of isolation and dispossession, an often unbearable loss for any human being and especially for those coming from closed cultures where the affection and endearment of loved ones mean so much to their sense of community, purpose, and direction in life. In the end, I found that the only meaningful role for leadership [ie Jansen] was to affirm the courageous actions of young people and outline the positive and negative consequences of their decisions. In the end, however, it is their decision” (229).

“In a racially divided community, it makes no sense for leaders to teach about multicultural education or espouse values of interracial community if their daily lives do not demonstrate the living out of such commitments” (273). In sy jongste boek word dit duidelik waarom Jansen so fanaties behep met seks oor die wit-swart kleurgrens is. Ook in hierdie opsig beskou hy homself ongetwyfeld as ‘n navolgenswaardige leier of pionier.

Making love in a war zone

Jonathan Jansen en sy blanke vrou, Grace, wie se ouers haar volgens hom verwerp het.

Jonathan Jansen se jongste boek is, Making love in a war zone: Interracial loving and learning after apartheid (Johannesburg: Bookstorm, 2017, 224p, R300; Amazon Kindle $21,65). Op die eerste bladsy van die teks word drie keer na Afrikaans verwys (p 7). Hoofstuk 1 begin met verwysing na landdros AH de Wet wat ‘n ontugwetsaak hanteer (27) en “the iconic photograph of the peeping magistrate in the Apartheid Museum” (31). Soos gebruiklik is Jansen daarop uit om Afrikaners en Afrikaans af te kraak. Op die buitekant van die boek word doringdraad uitgebeeld. Die inleiding begin met ‘n beskrywing van ‘n insident waarin die “swart” Jansen met ‘n wit vrou (“my fiancée” – 10) in sy motor deur ‘n polisieman voorgekeer word. Die bedoeling is om ‘n toepassing van die Ontugwet uit te beeld. Hierdie paartjie het daarna getrou en tydens hulle wittebroodsreis was daar nog ‘n beweerde ras-insident, hierdie keer in ‘n restaurant in George. Dit bied aan Jansen die geleentheid om na PW Botha as “apartheid’s bulldog” te verwys (10). Sy troue hou vir Jansen in “the memory of personal pain about rejection and reprisal by one side of the family for being the darker-skinned partner in a serious relationship. My father-in-law did not show up for the wedding. My future wife had to leave her family home the moment we asked permission to ‘go out’ together” (20).

“This kind of harassment became routine for us as a dating and now married couple, but it was nothing compared with the thousands of people whose lives were destoyed by the separation of families and the denial of love. I would discover some of these tragic family stories in the Section 5 Chronicles, an archival research project for this book in which I invited members of families broken up by apartheid’s race laws to deposit their stories. Section 5 refers to that section of the Population Registration Act (5), which allowed persons to change their racial identities based on ancestry, appearance and acceptance by the community” (10). Jansen se navorsing is uiteraard daarop ingestel om apartheid te diskrediteer. Soos die voorsitter van die UV-raad tereg aan Jansen gesê het: “You seem to have an obsession with that [racial integration and interracial dating and marriage]” (13). Maar die drie voorbeelde van ongeverifieerde (soos by die Waarheids- en Versoeningskommissie) stories wat Jansen aanhaal, lewer nie veel op nie. Jansen se gevolgtrekking is egter: “These three extracts from the archive are illustrative of the pain and confusion caused by ripping families apart by virtue of the race-classification laws of the time” (10). “While the rest of the world started to move away from an obsession with legalised racial discrimination, the South African state bedded down with a definitional madness that would make it a laughing stock among civilised nations” (36). Rassediskriminasie word sedert 1994 met hernude ywer voortgesit, maar in sy nuwe gedaante (bv regstellende aksie) geniet dit die heelhartige steun van Jansen.

Wat Jansen glad nie in ag neem nie is eerstens dat die destydse rasklassifikasie tot op hede in die praktyk voortbestaan en dat dit tans by uitstek ter benadeling van blankes ingespan word. Ook dat dit tans, soos Jansen erken, ter bevoordeling van “black people in general and Africans in particular” gebruik (eintlik misbruik) word (2009-boek, 29, 287). Tweedens toon die deurlopende moontlikheid van herklassifikasie hoe menslik die destydse beleid, ten minste in hierdie opsig, toegepas is. “Those who saw the gap applied for reclassification; few were denied” (2017-boek, 13). Jansen dink egter daar was geen menslikheid in hierdie wetgewing nie. Die wet op gemengde huwelike en die ontugwet “were applied with a vengeance on South African society” (43). Derdens is dit hoofsaaklik in die geval van bruines (“presumably racially mixed”* – 36) dat herklassifikasie soms nodig was, soos duidelik in die tabel (38) aangetoon word. “Race was therefore very fluid” (39). Dit is omdat rasklassifikasie in die geval van blankes, swartes en Asiate maklik is, maar in die geval van bruines is dit moeiliker omdat bruin almal insluit wat deur daardie drievoudige rassif geval het. Dit is die essensie van wat Marike de Klerk oor bruines gesê het. Anders as Jansen dink ek nie dit was die uitdrukking van “racial disgust” nie (46). Vierdens weet Jansen (soos ek) eerstehands dat ‘n ligte velkleur op bv die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) in die apartheidsera baie meer gesog as ‘n donker velkleur was. Noudat die bevoordeling omgekeer is, noem ontwikkelde bruines, soos Jansen, hulleself by voorkeur swart, maar wit bly die norm waarna heimelik gestreef word; dermate dat Jansen erken dat vir ‘n nie-witte om met ‘n blanke te trou (sosiaal/kultureel) opwaartse mobiliteit is (32). Sosiaal is daar ‘n gevestigde hiërargie: wit, Asiaat, bruin, swart, met ‘n nie-wit student “dating a white person as ‘the ultimate status symbol'” (51). “Loving down” vind in bv die volgende drie gevalle plaas: “white to black or coloured to African or Indian to black” (32).

[* “Mixed race (meaning coloureds) implies the existence of pure races, a racist assumption” (45). Jansen ontken die werklikheid van rasse, wat meebring dat hy nie kan verklaar waarom sowel die NP- as die ANC-regering die bevolking hoogs effektief in dieselfde vier rasgroepe verdeel nie. As absoluut suiwer rasse nie (meer) bestaan nie, sou dit in die praktyk steeds moontlik wees om redelik suiwer rasse (of etniese groepe) van erg gemengde rasse of (etniese groepe) te onderskei.]

“People continue to drift towards homogenous groups (their own race) when there is absolutely no [!] reason to do so” (14). Jansen gee hier voor dat hy die rasionele element in ‘n see van irrasionaliteit is. In werklikheid is dit verstaanbaar waarom bruines, in soverre die groep ‘n nie-homogene ras is, (biologies) minder groepsgebonde as die ander drie rasgroepe is. Bruines kon wel poog om kultureel in groter mate groepsgebonde te wees. Tydens apartheid was daar tekens van ‘n ontluikende eiesoortige bruin kultuur op bv die UWK-kampus, wat duidelik van blanke, Indiese en swart kultuur onderskeibaar was en steeds is, bv Afrikaans is die essensie van Afrikanerkultuur terwyl dit opsioneel vir (ontwikkelde) bruines is. Hierdie biologiese nie-homogeniteit bring mee dat bruines meer as die ander drie rasgroepe geneig is om seksueel oor die rastou te trap.

“You are more likely to love across the colour line if you are English-speaking rather than Afrikaans-speaking; or if you are coloured by designation rather than African; or if you are Christian rather than Muslim or Jewish or Hindu. There are class distinctions; you are more likely to love without boundaries if you are middle class rather than poor. And there are generational variations; younger couples are more likely to date and marry across lines of race and ethnicity than was the case with their parents” (14). “Within all these variations there are those individuals who break the trend, who stand out [eg Jansen], who defy expectation and who love whom they like” (15). Hy verwys na hierdie geval: “The husband is [an Indian] Muslim, and he married a Hindu woman, while their Indian daughter went on to marry a Jewish boy. This is rare in South Africa or anywhere else in the world, for that matter. Theirs are, no doubt, stories of hope” (15). Hoop op wat? Sulke “intimate couples … signal hope for social transformation” (206). Niks word gesê oor hoe gelukkig mense in hierdie soort verbintenisse is nie maar “interracial married couples have higher rates of divorce in countries like the USA” (210). “Who are the people who defied laws (then) and who defy convention (now) to create these kinds of unions with all the costs involved?” (15). Die samelewingsnorm is anders: “You love within your race, ethnic group, religious community and sexual affiliation” (16).

Jansen vind sy eie gedrag lofwaardig. “I have always been drawn … to … those who lived against the grain of public expectation” (54). “I have always been drawn to people who dwell in the borderlands … Baanbrekers … pioneers. These are people who refuse to be defined by social norms or constrained by historical patterns of association … Border-crossing people” (16). Dus oor-die-tou-trappers, selfs skoorsoekers. Ek sê nie sulke gedrag moet verbied word nie. Maar diesulkes kan gerus besef dat seksuele aktiwiteit wat ras- en etniese grense misken, uiters riskant is. Die huwelik is ‘n problematiese onderneming, wat kwalik ten goede deur grondige kulturele verskille beïnvloed kan word. Wanneer Jansen, oorbewus van sy gesagsposisie as dekaan of rektor, interrassige seksuele aktiwiteit aanmoedig, kan hy gerus in groter mate die jeugdigheid en gebrek aan insig van die studente in ag neem en ook die voorkeur van hulle ouers, wat meesal (dalk altyd) in groter mate as Jansen hulle belange op die hart dra.

In sy 2009-boek het Jansen heelwat ten koste van UP te sê. Noudat hy daar weg is, kom hy met kritiek op UV. US is seker volgende aan die beurt. Hy noem UV “the Mississippi of South Africa. Rural, argricultural, insular, religious and conservative, this is not a place for breaking out” (17). “In this part of the country the practice of racial exclusion continues as if nothing happened after 1994″ (192). “As in other parts of the world – such as the American South, with its history of slavery – region matters in terms of the intensity of reaction to interracial relationships. It quickly becomes apparent in the interviews that Bloemfontein is such a place, part of the very conservative Free State, compared with other regions of the country … It was one of the Boer Republics, so that distinction offers some explanation when compared with the more liberal Cape and Natal provinces of those days … in the rural Free State, the majority of white-owned farms remained beyond the reach of transformative forces … Children trapped inside these racial enclosures, where relations of white masters and black labourers continue undisturbed, would emerge into urban university life and find the transition disorienting. They lacked the competences to adjust to the Bloemfontein campus, where equality of relations was now required as a matter of policy and practice” (188).

“Just as Mississippi is sometimes referenced as a metaphor for race, racism and negative race relations in American literature and public imagination, so too the Free State has come to signify a place of racial conservatism in South Africa” (23). Jansen se weersin is geaktiveer deur “the long history of Afrikaner republicanism dominating the region” (18). In die Vrystaat kry jy nie boere en werkers nie. Nee, dit is glo “white farmers and impoverished black farm labourers” (18). “Racism would often express itself in muscular form, led by [Afrikaner] men who found ready resort in weapons and who routinely [!] abused black farm labourers … overgrown* men in tight khaki clothing … brutalising, sometimes killing, black men” (19). [* Jansen is self oorgewig met ‘n hangpens.]

Daar was “mean racial policies”, soos dat Indiërs nie eens in die Vrystaat mag oornag het nie. Die rede hiervoor was glo “protecting the Boers from competition” (18). Die Bloemfonteinse Afrikaanse koerant, Volksblad, wat kritiek op Jansen gelewer het, word “a racially venomous mouthpiece” genoem (18-19). Waarmee kan hy Afrikaners verder slegsê? “In Excelsior … White Afrikaans middle-class men came for their jollies. Businessmen, politicians and dominees sought interracial sex with black women until the news leaked and the police arrested the black women. Shame fell on the white men, punishment enough … For this book I was not, however, interested in transactional or opportunistic sex but in romantic love and the close bonds of friendship across the invisible but very real colour line that exists to this day” (19).

Die Reitz-voorval is ongetwyfeld die gebeurtenis waaruit Jansen die meeste slaankrag teen Afrikaners geput het. “There is now a growing research [!] literature on the subject of Reitz, the shorthand reference to the racial abuse [!] of black workers by white students. Reitz was the white male residence where the atrocity [!] occurred” (60-61). In geen normale samelewing sou die veroordeling van wat heel moontlik onskuldige studentepret was sulke buitensporige afmetings aangeneem het nie. “Four white students racially [!] abused five black workers” (52). Hoekom? Want dit is ‘n geval van “one of … the white boys appearing [!] to urinate into food that they then gave to the unaware workers to ingest. When a video of this utterly reprehensible event leaked onto social media, the level of anger from all quaters was unprecedented in the history of South African universities [!]. How could young whites born after apartheid do such horrific [!] things to black people?” (52). Let op tot watter verregaande gevolgtrekking kom Jansen op grond hiervan: “This was a rebellion against interracial residences on a formerly white campus. The very idea of such racial closeness, let alone intimacy, was enough to draw out such violent [!] hatred” (52).

“What brings me to this study … is not lingering pain” (oor sy ervaring van sy eie interrassige verhouding en troue) maar “intellectual curiosity … The first objective of this book is therefore scholarly” (20). ‘n Ander “objective is a political one, and that is to deepen our democracy through the project of nation-building and human togetherness” (21). Tydens apartheid was daar “a nation-building purpose to sex and marriage legislation” (42). Jansen dink dat rasvermenging deesdae dieselfde doel kan dien. Die ideaal is glo om “a more just and equal society” te bou (21). “South Africa might have stood out among nations for ‘its morbid fear of miscegenation unparalleled in intensity anywhere else in the world’, but it was certainly not alone in its obsession with interracial intimacy. In fact the two most notorious race-regulating regimes of the twentieth century were South Africa and the United States” (30). “Reprisal as a practice was an everyday experience in race-obsessed regimes such as the USA and South Africa” (189).

“It was not only words that kept interracial intimacies invisible and interracial marriage so rare in the colonial period, under apartheid and in the democratic period … ‘mixed marriage’ was so visible that social ostracism could be relied on to keep such desires in check” (46). “At the root of the continuation of a practice of racial discrimination is the retention of categories of distinction in the way human lives are regulated in the present, eg South African’s insistence on talking about citizens as belonging to ‘population groups’ … namely white, coloured, Indian and African” (47). Jansen ontken halsstarrig die opvallende werklikheid van ras. Hiervoor blameer hy Afrikaners as die hoofsondaars. “The key institutions rendering white separateness and white standards of behaviour normative remain largely untransformed from apartheid to democracy – the white Afrikaans families, schools and churches” (47).

Oor die drastiese vermindering van Afrikaanse skole en die verdwyning van Afrikaanse universiteite (waartoe hy doelbewus ‘n daadwerklike bydrae gelewer het) kla Jansen nie. Hy wil van rasgeïntegreerde skole en universiteite kweekplekke van onder meer interrassige seksuele verkeer maak. “The desegregated white English schools … offer much greater chances of interracial intimacy … such breakthrough relationships hardly ever happen … in the still largely segregated white Afrikaans high schools” (49). “Undoing oppression in dangerous and divided communities requires bringing together the perpetrators and the victims in the same dialogic space. This means there is diminished opportunity for such a dialogic encounter in segregated classrooms” (2009-boek, 260). Volgens Jansen moet dit nie by gesprekvoering bly nie. Veel groter interrassige intimiteit is sy ideaal. Wit en swart op dieselfde kampus is nie genoeg nie. Ook nie wit en swart in dieselfde koshuis nie. Nee, hulle moet kamermaats wees (2017-boek, 48). Die “hostile reactions to the very idea of shared spaces for living and learning has to do with attitudes ingrained in the hearts and minds of young white South Africans” (48). Jansen het sy posisie as rektor misbruik deur nie net die koshuise op ‘n wit-swart 50%-50%-grondslag tot rasse-integrasie te dwing nie, maar ook om ‘n verpligte indoktrinasiekursus vir alle voorgraadse UV-studente in Jansenisme in te stel. Maar: “A short course in the core curriculum or an occassional speech on a university platform was not going to disturb ingrained knowledge about race, racial purity and racial segregation – let alone interracial intimacy” (48).

“The more black students coming into a residence, the more white students would leave … the racial integration on campus would spark the development of private white Afrikaans residences around campuses such as in Bloemfontein” (53), Selfs dit will die wraaksugtige Jansen nie aan blankes/Afrikaners gun nie. “I had exposed in the media a student accommodation advertisement in the local Afrikaans newspaper for ‘non-affirmative action Christian women’; the words ‘white women’ would have sufficed and yet those very words reflected the language of South Africa’s white-supremacist history” (53). Maar is Jansen se gedrag nie dalk ‘n toonbeeld van swart heersugtigheid nie; dat alles moet voldoen aan die vereistes wat hy ingevolge sy swartmag-ideologie stel? “In the English universities there were no deep attachments to residential tradition as among their Afrikaans counterparts, with the result that all-white residences would eventually become all-black residences at institutions like Wits and UCT” (53). Hiermee word ‘n onreg teenoor blanke studente gepleeg, maar daarvoor het Jansen geen sensitiwiteit nie. Terselfdertyd toon hierdie verwysing na twee histories blanke Engelse universiteite dat (anders as wat Jansen graag voorgee) blanke Engelse studente, wat ras betref, nie soveel “beter” as Afrikanerstudente is nie.

“My campus lectures or public speeches urged integration rather than segregation” (48). Rasgeïntegreerde onderwysinstansies help ook met die vervulling van Jansen se ander wens, naamlik die vernieting van Afrikaans as onderrigmedium, want namate die swart komponent van skoliere en studente groter word, word die instansies al hoe meer eentalig Engels. Sowel Jansen as Russel Botman het hulle uitgespreek teen aparte Afrikaanse en Engelse klasse omdat dit nie rasse-integrasie bevorder nie. Integrasiepolitiek is vir diesulkes belangriker as die behoud van Afrikaans asook akademiese oorwegings soos moedertaalonderrig.

Deel van Jansen se navorsing vir hierdie boek was om ‘n video-onderhoud met elk van 10 UV-studentepaartjies te voer (16). Hulle is “deliberately mixed in terms of relationship status” (54). “What these very different couples have in common is that one member of the pair is black [ie non-white] and the other is white” (55). Wat hulle gemeen het, is dat almal in 1994 of later gebore is en gevolglik “born frees” (46) of “Mandela’s children” (50) genoem word. Foto’s van al die paartjies word in die boek by die teks van hulle onderhoud gepubliseer. In al die gevalle word eers die een en daarna die ander lid van die paartjie aan die woord gestel. Hier onder doen ek dieselfde. Oor die gepubliseerde teks van die onderhoude sê Jansen: “The editing was limited largely to matters of grammar, fluency and relevance” (218).

Wat lengte betref is hierdie rubriek ‘n dubbeldoor; ‘n “double whammy,” soos die Amerikaners so graag sê. Lesers wat tyd wil/moet bespaar, kan die volgende tien paragrawe – waarin die gevallestudies bespreek word – oorslaan en direk na die gevolgtrekkings gaan.

Die eerste paartjie is Afrikaanssprekend: ‘n wit predikantsdogter en ‘n bruin dame. Die blanke sê: “When I was in high school I had this best friend, a black guy, and my parents actually told me, ‘You know what, if you were to date we would not have a problem'” (65) Sy sê ook: “You can always learn something from someone if you can just open yourself up to any experience. I think a lot of Afrikaans people limit themselves. They want to stay in their comfort zone” (66). Haar bruin vriendin vertel: “My dad is the one that encourages anything for us. But for my mom, when you date a black, it’s traditions and it is this and it is that … I think they would welcome a white guy more than they would a black guy” (70). Hierdie paartjie is behep met uitdagings (“challenges”). Albei kom uiters vlak oor, maar dit kan te wyte wees aan die onderhoud wat in Engels gevoer is. Die teks lees moeilik, gevolglik het ek ontsien om die res van die boek te lees, maar die ander onderhoude lees makliker. Jansen hou van hierdie paartjie: “They … worked closely together to solve difficult problems of [compulsory] racial integration and the transformation of especially formerly white men’s residences on campus” (63). By hierdie paartjie is dit ‘n geval van vriendskap. Daar is by hulle blykbaar geen sprake van ‘n interrassige seksuele verhouding nie. Van hierdie bruin student word later gesê: “[She] was dating a black African man at the time of writing” (180). Die verskil-ontkennende Jansen kom vervolgens tot ‘n gevolgtrekking wat hom pas: In hierdie “unusually close relationship … their respective ‘cultures’ are anything but different” (180). Volgens Jansen ontwikkel hierdie blanke vrou “a keen moral understanding of what is right and what is wrong, atypically without any sense of racial-group loyalty” (180). “That capacity for unaffiliated judgement of what apartheid society would regard as ‘your own people’ comes from belonging to a decent family” (181). Die militante pro-swart Jansen het myns insiens in hierdie konteks seker nog nooit self die “capacity for unaffiliated judgement” geopenbaar nie.

Die tweede paartjie is ‘n Engelse blanke man en ‘n bruin Engelse vrou. Die man sê: “I never really was taught, you could say, to see colour” (78) maar hy het tog opgelet: “At school you would never see a white girl dating a black guy … the only exception … my Asian friends … could date white girls, black girls, and coloured girls” (79). “My mom is very relaxed about everything” (81). Hy vertel haar: “‘I am dating a girl of colour’, and then she was like, ‘luckily she is not black’. … she was just thinking from a culture perspective; there is a big culture difference” (81). Hy sê: “I think subconsciously it’s engraved into all white people … that you are better, you are superior … You will obviously never get rid of racism” (81-82). “That type of engraving that occurs over the years creates the stigma and the stereotype” (83). “We are all human. We share that humanity … I don’t enjoy the typical Afrikaner perspective … in my faculty … we have all white people sitting on one side of the class and all the black people on another. I used to sit by the black people because I am English [!]” (83). Sy bruin vriendin vertel: “My father would say he was not white, he was flesh, or he was brown … when I was in high school the first guy I dated was Chinese. Then I dated a Greek guy” (85). “When I was in my first year I dated a very, very Afrikaans guy … he got kicked out of the house for dating me. I was in my first year and he asked me to marry him and I ran away” (86). “My father … would always tell me, ‘You don’t have to feel like they are better than you in any way. You are not different from anyone'” (87). “My mother was just like, ‘… you’re an educated woman from an educated family'” (88). Hierdie bruin student voeg by: “There were people who really went through a tough time, and most of them were the black students, especially in residences. Either they were completely ignored by everyone or everyone stayed friends in their groups” (89). Hierdie paartjie het bereik wat Jansen so hartstogtelik begeer. Daar is ‘n brood in die oond: “there is a baby on the way” (88), “the first child born out of a loving relationship” (193).

Die derde paartjie is ‘n blanke Engelse dame en ‘n swart man gebore in Lesotho. Hierdie vrou sê haar ouers is baie liberaal. Haar pa woon in Kaapstad en haar ma in Durban. Sy besef haar vriend “is a different race … I think initially my mother’s response was how my dad was going to react … I am very close to my mom” (94). Die mansvriend het ‘n enkelma wat in Pretoria woon. “My mother is very liberal” (97). Hy was van die begin af in tradisioneel blanke skole. “I didn’t even know what racism was until I got to Grey. Grade 8 was a big culture shock, having to learn Afrikaans and actually seeing how different people are. As time went from Grade 8 to Matric, you would see even the Afrikaans people who were not necessarily racist but very conservative” (95). Hy het sy vriendin “through mutual friends” ontmoet (96). “It got serious a year later … She made the first move” (96). Dit is na hierdie man wat Jansen verwys wanneer hy skryf: “With one exception, all of the students in the couple pairs are light-skinned to varying degrees” (196). Hierdie verhouding is nie volgehou nie. Hierdie dame “now dates a different black student” (210).

Die vierde paartjie is mediese studente, ‘n Indiërvrou en ‘n blanke Engelse man. Hulle is “romantic partners” en daar is die “challenge of religious and cultural identity” (99). “We have been dating for two-and-a-half years” (102, 110). Hierdie vrou is in Indië gebore en het via Lesotho, waarheen haar ouers verhuis het, na UV gekom. “Nobody thinks I am Indian. They think I am either Greek or Afrikaans, a dark-haired Afrikaner” (104). Haar vriend beaam dit: “Everyone thinks she is Afrikaans” (110). Sy sê: “I have not told my parents about him” (102). “My parents never were racist” (101). Sy vertel van haar vorige vriend wat net matriek gehad het. Haar ouers het geredeneer: “His brain has not matured … We are not the same caste, so their mindset is totally different” (103). “My parents fear that I will not be a Kashmiri any more, that I will not follow the traditions … My parents are very conservative, and at the moment the biggest problem about telling them that I am dating a boy, even if he was Kashmiri, is the fact that they immediately think intimacy” (102). “And yet my brother was allowed to date. He had a girlfriend for six years, which my parents knew about, and eventually he also had to break up that relationship. Not because my parents said so; my parents were fine with him marrying her when they met her. She was Malaysian, and my brother and his partner realised that their cultures and traditions would not fit for some reason, and so they decided to break up” (103). Van hierdie Indiërdame se mansvriend word gesê dat sy ma “still cannot really speak Afrikaans” (108) en “My school was a good place, being an English school” (108). “We have never felt like anyone was judging us [this couple]. I think it is different with the Afrikaans students. They could be in the English class, but they are Afrikaans. They tend to keep amongst themselves. My whole time living in Bloem I have not made many Afrikaans friends” (110). Nêrens in Jansen se boek is daar vanweë etnisiteit en kultuur groter weerstand teen interrassige verhoudings as by hierdie Indiërs nie. Hierdie verhouding het misluk. Hulle is “no longer together” (210).

Die vyfde paartjie is ‘n bruin Engelssprekende vrou wat met ‘n blanke Afrikaanssprekende man getroud is. Jansen is hoogs in sy skik met hierdie dame omdat sy hom gehelp het met lesmateriaal vir die verpligte indoktrinasiekursus in Jansenisme (UFS 101) wat deur Jansen ontwerp en uitsluitlik in Engels gedoseer is, selfs voordat die UV eentalig Engels geword het. Sy sê: “I looked different from the other kids” (115). “I was bullied at school because of how I looked” (116). Soos haar ouers is sy as bruin geklassifiseer “even though I don’t look it … They often actually see me as Asian … sometimes when I speak Afrikaans, people would see me as white” (117). “We were not the general loudness of being coloured” (115). “I had an incredibly strong character” (116). ” I am a very strong-willed person” (120). “I spoke English … I learnt very quickly to become more fluent in Afrikaans … In my first year, we went to the South African War Museum, formerly the Anglo-Boer War Museum. I was horrified at what was happening there. It was a lot of white Afrikaners who had gotten together, and they were basically marching against the putting up of a statue of Nelson Mandela … I remember … not wanting to be seen in a crowd like this at all because of what they were marching against” (118). Sy het haar blanke man na haar ouers in Oos-Londen geneem ‘n jaar nadat hulle getrou het. “They didn’t have an issue with us at all, because the family is quite interracial. If I had brought a black guy home, it would not have been the same reaction” (120). Haar man vertel: “Around Grade 4 … we heard that we were going to get English classes. That meant that now other races were going to join the school … To be honest, there were some groups that were seen as ill-disciplined, sometimes because of their colour” (121-122). Voor hulle troue was hierdie paartjie betrokke by ‘n kerkopvoering. “She wanted to show me the ropes about acting, even though I was the director” (123). “My parents actually never had a problem with our relationship … I think it’s because of the church, the Old Apostolic Church. I think in the church we see that it’s not about your skin colour; it’s about what is on the inside. God wants to take care of your soul, and your soul does not have a colour. So, why should we care about colour if we say we are children of God but we cannot live it?” (124). Van sy vrou sê hy: “She will always put God first” (123).

Die sesde paartjie lyk op die foto asof albei bruin is. “They wouldn’t think anything of us” (129), dus hulle word nie as ‘n gemengde paartjie aangesien nie. Die vrou se ma is Engels en haar pa Afrikaans. Haar vriend is blykbaar eerder Afrikaans. Sy en haar ouers het bruin vriende. “I have always had coloured boyfriends. I don’t think I have had a single white boyfriend” (129). Haar vriend sê: “I actually never knew she was white … I thought she was coloured because her friends are coloured … I think it’s the way that I dress sometimes. They can see I am coloured” (131). “I think I am very charismatic” (130). In die studentekafeteria let hy op: “The non-white people sit here and the white people sit there” (132). Jansen lewer die volgende kommentaar op die onsekerheid rakende die rasklassifikasie van die dame: “Race cannot be read off the phenotype or physical appearance of a student [really?]. And so people around these student couples make active and on-the-spot assumptions about racial identity based on a quick survey of epidermal presentation, language usage, attitudes and company kept” (195).

Die sewende paartjie “might only have been really good friends” (135). “We are best friends” (137). Albei is Afrikaanssprekend. Sy is blank en hy is bruin. Hy sê: “There was a stage when I was in high school when I was seeing a white girl. Back then people would be looking” (138). Sy UV-vriendin “has never been home with me” (139). Sy is die enigste kind van geskeide ouers. Dit is haar grootouers wat na haar omsien. “Even though from the past, they have grown and they have changed” (143). Sy was in ‘n laerskool met baie swart kinders en Engels het spoedig die oorheersende taal geword. Sy het daarna ‘n eentalige Afrikaanse hoërskool bygewoon. Haar ouma sê: “I see now how I must read my Bible, that love sees no limitations” (141). Hierdie ouma se kleinkind sê: “I have adapted so well that I can actually be friends with anyone” (142). “I have so many friends who are from different races and different cultures” (143). Sy het aan haar bruin vriend gesê: “‘You are going to come to my wedding’ … I know that I will get a husband that is as comfortable with different racial friends as I am” (143).

Die agste paartjie word beskryf as “both good friends and committed partners” (145). Die man is bruin en sy vriendin is blank. Albei is Rooms-Katoliek. “Growing up among coloureds, your parents also came to think that it was more natural to stay within the same race” (147). Hy het ‘n oorwegend blanke hoërskool bygewoon. “Going to grade 7 was a whole new experience for me, almost like starting school again, because the mentality of everyone and the level at which they did things was not so much to say better, but different” (147). Op die kampus “I would feel a little uncomfortable if we were surrounded by a lot of whites … Bloemfontein is definitely, I think, the hardest place to have an interracial relationship … I showed my mom pictures [of my girlfriend] … and she was fine with it … My dad was very happy because [she] was my first girlfriend … I think they were just happy that I was in a relationship … It was something new because most of my family are in relationships with coloured people. What makes the youth, or our generation, feel more comfortable are the experiences in the school environment, because it is more diverse … more interracial relationships are going to happen when people spend time together, not noticing the differences as much as before” (149). Sy blanke vriendin kom uit “a very open-minded family” (150). Haar ma se agtergrond is Italiaans en Pools terwyl haar pa ‘n Nederlander is. “When I was twelve we adopted … a little coloured boy” (151). Jansen noem hulle ‘n “open and inclusive family” (181). Sy was in ‘n oorwegend blanke privaatskool, wat ook internasionale skoliere gehad het. “At the age of twelve it was compulsory to learn Zulu until Grade 9” (151). “We have never really looked at race in my [parents’] house … They didn’t really notice colour and didn’t really react to colour … you are a person and that is what matters” (152). “Being a multiracial couple was nothing we have ever clicked about until someone actually pointed it out” (154). “My mom said: ‘We are really happy for you'” (155). “I am a people’s person, I love people” (153). “We love each other and we are happy. We do find it’s more the older, Afrikaans people who have more judgement … In my opinion, a white and a coloured would be more looked at than a black and a coloured, because it’s more that whole non-white and white thing … We have been dating for almost fifteen months, and we have already discussed how we are going to get married one day” (156). “I think it has just been so natural between the two of us” (157).

Die negende paartjie is ‘n bruin Afrikaanse vrou en ‘n blanke Engelse vrou. Hulle is “best friends” (161). Die bruin student het Afrikaanse skole bygewoon en sê: “Most of my friends are white girls” (160). “I study in English. I am in the English class. It was my choice because my world is not going to be Afrikaans forever … It is the universal language, so I chose English. My parents support me” (160). “My parents are very liberal in a sense. My mom and dad raised me to never look at someone based on their race” (161). Haar blanke vriendin “sees life as I do. I went home with her and I liked it … [She] is friends with everyone regardless of what they look like … [She] will count as my friend forever. She is someone that I would want my kids to know or to have as a godmother” (161). Die blanke vriendin sê: “I had friends of all races and there were sleepovers at our home with black and white kids. My parents are also committed to equality. My mom definitely sees a person for who they are, not what they look like. Dad has his moments where he is a little more racist” (153). Sy het nog nie haar vriendin se ouerhuis besoek nie. Dit gaan hier klaarblyklik om vriendskap en nie om interrassige seksuele verkeer nie..

Die tiende paartjie is ‘n bruin homoseksuele Afrikaanssprekende man en ‘n blanke heteroseksuele Afrikaanse vrou. Jansen skryf: “I discovered an exceptional friendship of a gay black man and white Afrikaans woman who defied every stereotype of togetherness on or off this Free State campus. The interview was conducted in Afrikaans … and translated into English” (165). Die man sê hy het op skool die Afrikaanse klasse saam met ander bruin skoliere bygewoon. “My mom’s coloured and my dad is black, and no one in our family has white friends who they are so close to … The first time my parents met [my girlfriend], it wasn’t uncomfortable at all …; My mom asks, my dad asks, ‘Is this the woman you are going to marry, my child?’ And then I would say, ‘No. It’s just someone who is very close to me’ … [She] is not my only white friend, I have many others. For me, it’s only human. I like people. That’s all” (167). “I would never want to end my friendship with [this girlfriend]. For me it is for now and forever. The binding factor is love and trust … this really comes with trust. Trust, comfortability, and love for each other” (169). Maar dan noem hy: “I’m doing Honours and she’s not with me … I now struggle because I want to try and get someone in [her] place” (169). “I think she can carry on without me. She can, but I am now more dependent on her than she was on me when we met. At that time, [she] was more dependent on me because she needed more support, but now I completely need it from her” (170). Sy vriendin sê dat haar vriend “very quickly becomes negative … This is where I could encourage him … I had to study throughout the night. We mostly studied through the night together. We sometimes studied at his residence, but mostly at my flat because it’s too noisy for me at his residence … sexually he feels that he doesn’t fit in anywhere … though [he] is a social butterfly and has ten million friends, he would never tell anyone about my past or anything like that” (171). Haar ouers is albei dood. “I was eighteen when they died” (172). “My mom … taught me from a very young age that there is no difference between you and a black person. When I was small, my mom said their cookies were just left in the oven a little longer. Jesus just forgot them in the oven a little longer. This is why they’re a bit darker” (171). Jansen was lank in daardie oond. “In our street, my two black friends lived opposite us and my mom allowed them to sleep over at our house and allowed me to go and sleep over at their place … So perhaps because I grew up in this way I am drawn to and sometimes feel more comfortable with other race groups than with members of my own race group … If I could take [my boyfriend] home, I think my mom would definitely have accepted it … I could see my dad was not crazy about the idea … He didn’t really know how to deal with black people” (172). Sy was in ‘n Afrikaanse hoërskool. Sy is die moeder van ‘n kind oor wie geen besonderhede verskaf word nie, behalwe dat Jansen verwys na “a baby born out of wedlock” (200). Dit is hierdie feit wat van deurslaggewende belang is om hierdie vriendskap te verstaan. Sy sê: “I can honestly say in my university classes the white students would never share notes with me. Never. Because I’m an outsider, totally. I don’t talk to them at all because I don’t have time for friends” (172-173). Haar vriend “was responsible for getting the notes … I would never have obtained my degree without [my friend] because sometimes I couldn’t be here and sometimes I felt I simply couldn’t do it any more” (173). Dit is duidelik dat sy as ‘n enkelouer nie al die klasse kon bywoon nie. Sy het haar vriend nodig gehad om die klasaantekeninge te bekom. Hulle het mekaar ook in hulle studies aangemoedig. Hy en sy “perhaps serve as benefits to each other” (174). Sy sê: “People sometimes get the wrong idea about us” (172). “People would stare, assuming we were lovers because we were sitting and eating together … In class, we shared notes, but later the students accepted it and realised there was nothing sexual between us” (173). Jansen noem dit ‘n “very close friendship” (200).

Jansen begin sy gevolgtrekkings oor die onderhoude met die volgende stelling: “There are no longer any legal barriers to interracial love or marriage, and no physical barriers to racial integration in the classrooms and residences of formerly white universities” (176). Die ironie is dat hierdie opset, wat vir Jansen hemels is, nie aan die tradisioneel swart universiteite geld nie. Soos in die geval van die tradisioneel blanke skole is dit die tradisioneel blanke universiteite wat veelrassig geword het. Tradisioneel swart skole en universiteite is steeds oorweldigend swart sodat rasvermenging kwalik daar kan voorkom. Oor die tien paartjies in sy gevallestudie skryf Jansen: “Though they were born and raised after the end of apartheid, the close friends and lovers have lived in the shadow of harassment and hatred … The first thing these post-apartheid couples discovered was that when you cross the line separating black and white in South Africa, there will be blood [!]. In other words, there is a price to pay among friends, family, peers and even complete strangers. We know that while intraracial relationships proceed relatively smoothly, interracial relationships, whether as friends or lovers, bring the wrath of society down on the heads of courageous couples” (176). “Even though the laws regulating racial association have been lifted, the social practices that allocate racial place and privilege still operate with painful consequences for those who bear the brunt of an unrehabilitated society” (197).

Vanwaar hierdie weersin in (intieme) interrassige verhoudings? “It comes across as a general position that is held, an anti-black stance” (177). Soos gebruiklik is Jansen hier pro-swart en anti-blank. In die onderhoude is dit duidelik dat nie-wittes (veral Indiërs en swartes en nie soseer bruines nie) ook besware teen (intieme) interrassige verhoudings het. “Black people react with the same racial essentialism to which they had been subjected by white racism” (187). Dan volg hierdie skandalige aantyging: By nie-wittes is daar glo “a sense of once again being devalued [!] by white standards” (187). Jansen erken dat die Indiër “the fiercest father reaction among the couples studied” geopenbaar het (178). Jansen skryf dan hierdie Indiër se houding – “very Indian” (179) – ewe gemoedelik toe aan “traditional Indian norms” (178). Maar Jansen openbaar nooit sodanige verdraagsaamheid jeens tradisionele blanke norme nie, veral nie jeens Afrikanerwaardes nie. Hierdie verskil in taksering blyk duidelik wanneer hy later skryf van “racist white or traditional Indian family units” (204).

Let op hoe Jansen blankes, sekerlik spesifiek Afrikaners, se gal werk: “Culture often functions as the more respectable code word for race … Race is too crude a reference in everyday South African talk … ‘Our cultures are different,’ I would often hear white students say … It is as if the word culture itself justifies separateness” (180). Weer eens word blankes vir kritiek uitgesonder. “To date [a black person] … should not be a problem, in a normal society … But this is South Africa with its looming past hanging over race relations” (180). Jansen versuim egter om bv Indië, met sy tradisionele kaste-stelsel, as ‘n abnormale samelewing te brandmerk.

Jansen, ironies a swartmag-aanhanger, stu voort met sy anti-blanke vertolking en sy ignorering van die weerstand teen intieme interrassige verhoudings wat daar by baie nie-wittes aangetref word. “Consistent research elsewhere, signalling on the part of black parents (compared with whites) is more positive [ie upward mobility?], if somewhat guarded, when it comes to interracial intimacies. In none of the cases were there any early signs of negative messaging when it came to relations with white people. This makes sense, of course, historically, the obsession of colonial and apartheid [ie white] governments was with protecting the so-called [!] purity of the white race. Racial insulation was not an obsession of black people” (182).

Hoekom is Jansen so fanaties ten gunste van rasgeïntegreerde skole en universiteite? “Children who attended white or overwhelmingly white schools will struggle much more with racial integration in universities and in society than those whose schools were more integrated. And those from segregated schools will find it much more difficult to enter into interracial love and friendships than those who had such experiences before they started university” (184). “When opportunities for learning and living together are lost to white and black students through the experiences of segregated high schools, they bring an uninterrupted and bitter knowledge onto the university campus” (187). Jansen kom met hierdie onbedoelde kompliment vir Afrikaners vorendag: In die geval van “white Afrikaans-speaking youth … the tendency is strongest to remain loyal to language, culture and ethnic group” (185). “The more intimate the scenarios became, the lower the comfort levels among some groups of students” (187).

Samevattend skryf Jansen: “White-coloured friendships and intimacies still are more common than white-African liaisons, and that black African men in relationships with white women remain an exception” (196). Daar is klaarblyklik “differential assimilation … skin tone matters in interracial dating preferences. The student couples would find that hierarchies of race still matter in South African society. For many in the coloured community, marrying white is a movement of upward status … Black African, as under apartheid, is lowest on the social hierarchy of racial preference in the ordering of South African society” (196-197). “Racial stigma and stereotype outlasts racial laws and policies … differential value … places whites at the upper end of the preference scale and Africans at the lowest end. In this sense, apartheid did its work well” (205). Maar dit is ook die geval in samelewings wat nooit onderhewig aan apartheid was nie.

Jansen keer terug na sy allerhande soorte kennis (soos uiteengesit in sy 2009-boek, Praag 24 Maart). “Scripted knowledge is the knowledge acquired by human beings about how to behave in particular situations. The social situation, in this context, is the interracial encounter in public spaces. The reacting parties are working off their scripted knowledge about how to respond to black and white couples who break the unwritten rules about racial intimacy. Their reaction is not spontaneous; it is acquired from years of direct and indirect learning about what are acceptable relationships, and what are not” (202-203). Jansen is hier weer besig om sy oortuiging te probeer regverdig dat rasse-integrasie natuurlik en rasse-segregasie onnatuurlik is. Grondliggend is daar die dogma dat daar nie so iets soos ras is nie, dat ons almal dieselfde oerhistoriese oorsprong het, asof dit kon verhoed dat oor millennia grondige verskille in bv kultuur ontwikkel het.

Jansen beweer “this book … offers … a conceptual approach that privileges understanding over judgement and empathy over criticism” (220). Ek het egter probeer aantoon dat daar ‘n buitensporige neiging tot veroordeling van en kritiek op Afrikaners in die boek is. Uit sy perspektief skryf Jansen oor die tien paartjies: “These human actors still reach out over racial, ethnic and class divides in order to make more perfect relationships after apartheid” (220). Maar Jansen skryf ook: “At the time of writing (at the end of 2016), all but two relationships have ended” (210). Al wat nog bymekaar is, is die vyfde (die twee getroudes) en die tweede (van brood-in-die-oond faam) paartjie. Laasgenoemde twee “continue to thrive” (210), maar Jansen meld nie of hulle getrou het nie. Die laaste sin van Jansen se hoofstuk oor sy gevolgtrekkings klink gevolglik onoortuigend: “What these courageous young people demonstrate in a still-divided and dangerous society is the possibility of what can happen when institutions (the home, the school, the university and more) are themselves transformed to make living, learning and even loving together a reality despite the ever-present past” (210-211).

In hierdie studie is Jansen se siening van homself “the university’s leader-manager [who] turns into the scholar-researcher” (218). Jansen het as rektor hierdie studie onderneem en tien studentepaartjies aan video-onderhoude onderwerp, waarvan hy die teks saam met hulle foto’s, asook hulle name, vanne, studierigtings en heelwat inligting oor hulle gesinsagtergronde, in hierdie boek gepubliseer het. Ek bevraagteken die etiese verantwoordbaarheid van die publikasie van hierdie navorsing in hierdie boekvorm. Hierdie twintig studente was jonk en onervare en daar is heel moontlik sommige van hulle en hulle ouers wat ongelukkig is oor die manier waarop Jansen hulle jeugdige verhoudings permanent geboekstaaf en wêreldkundig gemaak het. Dit is om hierdie rede dat ek, anders as Jansen, nie een van hulle by die naam genoem het nie.

Peter Murray: SA se probleme sal nooit opgelos word nie

Volgens ‘n opname wat onlangs deur die oudpolitikus Tony Leon gedoen is om te bepaal wat die Suid-Afrikaanse regering as prioriteite behoort te beskou, het 35% van die 1 000 ondervraagdes gesê dat werkskepping nommer een behoort te wees. Ongeveer 27% het aangedui dat onderwys en opleiding die belangrikste saak is.

Slegs 1% het grondhervorming as belangrik geag. Die verslag sê nie wie en wat daardie 1 000 ondervraagdes was, en of hulle darem verteenwoordigend van alle gemeenskappe in die land was nie. As ‘n mens na die linkse media en linkse politici luister, kry mens die indruk dat die oorweldigende meerderheid van alle Suid-Afrikaners “onmiddellik” van landbougrond voorsien moet word.

Inwoners van die swart woonbuurt in Hermanus het sommer tot aksie oorgegaan en ‘n stuk “onbewoonde” grond (wat aan Hermanus se munisipaliteit behoort) geannekseer. Daar is van die munisipaliteit geëis om “onmiddellik” die gebied van water en elektrisiteit te voorsien.

Dit is bekend dat die leier van die EFF party gereeld sy ondersteuners opsweep om grond te onteien. “If you see a house or a farm you like, take it, it is your’s. Everything the white man has, he stole from the blacks!”

Soos reeds genoem, dit is nie seker wie almal aan Tony Leon se opname deelgeneem het nie, want toe die EFF (Economic Freedom Fighters) van Julius Malema die voorstel in die parlement ingedien het dat grond van blanke boere sonder vergoeding van hulle weggeneem moet word, het nie net alle EFF-lede nie, maar ook alle ANC-lede, daarvoor gestem. Dit is dus nie seker hoe betroubaar Tony Leon se opname is nie, want dit weerspieël nie die houding van swart politici in die parlement nie. Die opname sou ‘n beter weerspieëling wees van opposisiepartye en blanke partye in die parlement. Maar, wie die geondervraagdes dan ook was; dit sou verblydend wees as daar n groep van 1 000 lede is, waarvan slegs 1% vir “grondhervorming” gestem het.

Alle beskaafde mense behoort te besef dat; as die werkloosheid onder die jeug 50% is, en onder volwassenes 27% is, dan behoort werkskepping die belangrikste prioriteit te wees. Onderwys en opleiding gaan hand-aan-hand met werkskepping. Die regering behoort voltyds nuwe skole en woonhuise te bou, aangesien daar ‘n tekort aan duisende skole in Suid-Afrika bestaan.

Swart skole het ‘n gemiddeld van meer as 50 leerlinge per klas (en per onderwyser). Dit veroorsaak dat leerlinge buitengewoon swak op skool presteer, en ‘n onnodige swaar las op onderwysers se skouers laai. Die tekort aan hoog opgeleide swart onderwysers in Suid-Afrika beloop tienduisende.

Té veel blanke onderwysers word gedwing om in swart skole te onderrig. Die ervaring het geleer dat moedertaalonderrig by verre die beste is, en dat kleiner klasse ook beter vaar. Daar behoort niks meer as 30 leerlinge in een klas te wees nie.

Die owerheid behoort ook toe te sien dat: swart leerlinge nie skoolgeboue afbrand nie; swart leerlinge nie toerusting en leermateriaal steel nie; swart onderwysers elke dag by die skool is en nie in werkstyd alkohol misbruik, en skoolmeisies molesteer nie; daar vele meer swart onderwyssers opgelei word, veral in wiskunde, wetenskap, en tale. Daar is ‘n reusetekort aan hoogsopgeleide mense in Suid-Afrika: Medici, ingenieurs, vlieëniers, rekenmeesters, en vele meer.

Politici verwyt graag die “ongelykhede” in ons land en blameer apartheid, rassisme, diskrimminasie, en “blankes wat nie gelykheid wil bevorder nie”, vir die ongelykheid. Maar, dis swartes self wat nie in gehalte belangstel nie. Dis die ANC wat die kwotastelsel ingestel het, en die merietestelsel verwerp het. Hulle redeneer dat “swartes op alle gebiede van die samelewing die demografie van die hele land moet verteenwoordig”. Blankes se beleid is dat “meriete op alle gebiede gehandhaaf moet word”, sodat die beste gehalte bereik sal word.

Dít wat in Suid-Afrika gebeur, is wat mens kry as Eerste Wêreld en Derde Wêreld integreer – om dan sodoende – “gelykheid” af te dwing.

Leon Lemmer: Harry Booyens oor wie grond steel

Harry (Herman) Booyens (gebore in 1953) is ‘n Afrikaner in murg en been. Hierdie fisikus het in 2000 na Vancouver in Kanada uitgewyk om te ontsnap aan die onverkwiklike situasie waarin blankes hulle sedert 1994 plaaslik bevind. Maar daarmee het hy nie sy deernis teenoor sy mede-Afrikaners afgesweer nie. Hy doen historiese navorsing en skryfwerk oor sy moederland. Die resultaat is akademies-wetenskaplike tekste en nie goedkoop propaganda nie.

Na meer as ‘n dekade in Kanada het Booyens ‘n meesterlike werk gepubliseer: AmaBhulu: The birth and death of the Second America (Vancouver: Cliffwood Fogge, 2013, 632p; Amazon Kindle $11,39). Dit is Suid-Afrika wat so suksesvol soos ‘n tweede Amerika kon wees as dit nie weens die dwaasheid van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes opgedonder is nie. Leon Lemmer het hierdie boek op Praag (1.02.2015) bespreek. Die outeur het ‘n oorsig van sy boek gepubliseer: www.amabhulu.com. Booyens se historiese oorsig kan akademies-wetenskaplik hoër aangeslaan word as Hélène Opperman Lewis se verdienstelike werk: Apartheid: Britain’s bastard child (Wandsbeck: Reach Publishers, 2016, 772p, R350; Amazon Kindle $15,96). Leon Lemmer het laasgenoemde ook op Praag (22.04.2017) bespreek.

Booyens is besig om deurgaans sinvolle kommentaar oor gebeure in Suid-Afrika te lewer. Hy poog om misplaaste berigte en opsetlike verswygings wat in die inligtingsmedia voorkom, reg te stel. Inligting hieroor is verkrygbaar by: www.cliffwoodfogge.com. Wat veral van belang is, is dat Booyens weer besig is met ‘n groot navorsings- en skryfprojek: “South Africa: Who stole the land?” Hy het reeds die eerste vyf hoofstukke voltooi en hulle is op die internet beskikbaar. Dit is wenslik dat Afrikaners deurlopend van sy skryfwerk kennis neem.