Etiket: Universiteit Stellenbosch

Leon Lemmer: Universiteit Stellenbosch: Oorverligte rugkrappery en ‘n linkse kattegeveg

Blankheid, mans en Afrikaans is drie kenmerke wat ongewenstheid in die nuwe Suid-Afrika definieer. Daardie drie was kenmerkend van die Universiteit Stellenbosch (US) van weleer. Dit is wat die ou US in die oë van linkse elemente verwerplik maak. Dit is daardie drie kenmerke wat transformering tot verswarting, vroue en Engels aandryf. Dit is egter baie maklik om Afrikaanssprekende wit mans in die ou US te vind wat die linkse politieke gesindheid van die transformeerders ondersteun en die standaardstereotipering van die US ongedaan maak.

Linkse aktiviste wat voorheen akademiese poste aan die Universiteit Stellenbosch (US) beklee het of steeds beklee, was op 3 September die sprekers by ‘n “kollokwium” wat op Stellenbosch gehou is. Eintlik was dit bloot ‘n konferensie of samekoms, maar waarom sou ‘n mens aan die hedendaagse US ‘n gewone Afrikaanse woord gebruik as daar, om die gebeure te omskryf, ‘n meer indrukwekkende Engelsklinkende term is? Dit was ‘n kollokwium van die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Politieke Studie (SAAPS), wat, soos uit die letterwoord/akroniem afgelei kan word, eintlik ‘n Engelse naam het. ‘n Verslag van die gebeure, deur Lynne Rippenaar-Moses, is eers op 30 September op die US-webwerf gepubliseer. Ek verwys agtereenvolgens na die vyf akademici wat by daardie geleentheid hulle politieke verligtheid gevier en as sprekers hulle gesindheid as navolgenswaardig aanbeveel het.

Jannie Gagiano

Jannie Gagiano word as ‘n Dakar-ganger voorgestel. Frederik van Zyl Slabbert het hom in sy boek, Duskant die geskiedenis (2006), ‘n afvallige Afrikaner genoem (p 127) en hom as “‘n volkome onversetlike intellektueel” gekarakteriseer wat onverstoord “met sy anargistiese destabilisering van heilig geagte paradigmas” voortgaan (p 174). Daardie onversetlikheid kan op dogmatisme dui. As hy heilige koeie wil slag, is transformasie ‘n opsigtelike moontlikheid, maar dit lyk asof hy deesdae, anders as in die ou Suid-Afrika, eerder saam met die politieke stroom gaan.

Hy vertel van die “digotomie”/tweeslagtigheid van die US se destydse Departement Openbare Administrasie en Staatsleer. Eersgenoemde deel het staatsamptenare opgelei en die ander deel het “die regering die harnas in gejaag.” Die dosente was “op soek na vernuwende maniere om uit die destydse staatskundige model te kom.” Gagiano weet dat geen verantwoordelike politieke wetenskaplike destyds algemene stemreg van gelyke waarde vir alle volwassenes in ‘n eenheidstaat as ‘n realistiese model voorgestel het nie. Wat het die dosente se vernuwende maniere van dink hulle in die sak gebring as volslae onnoselheid in die praktyk geseëvier het? Waar is die sigbare deurbrake tydens die grondwetlike onderhandelings? Waar is die wigte en teenwigte? Wat het geword van Nelson Mandela se dikwels uitgespreekte ideaal dat geen groep ‘n ander groep moet oorheers nie? Dit is duidelik dat Mandela, om die blankes te mislei, doelbewus gelieg het. Is daar deesdae steeds rede om jouself met trots as ‘n Dakar-ganger te identifiseer?

Hennie Kotzé

Hennie Kotzé het reeds in 1990 verkondig dat die bevolkingsprofiel van die land in die US-studentegetalle en ook in die samestelling van die US-raad weerspieël moet word; darem nie ook in die dosentekorps nie (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 62). Hy het in 1995 beweer Afrikaans is die struikelblok wat veroorsaak dat groter getalle swart studente nie deur die US getrek word nie (Kapp, p 63). Hy noem dat toe hy die eerste keer aansoek om ‘n US-doseerpos gedoen het, hy dit nie gekry het nie omdat “die klimaat nie reg was nie en die US nog baie konserwatief was.” Dit is natuurlik moontlik dat daar akademies beter kandidate vir die pos was. Maar Kotzé vind ‘n ander rede: “Ek het toe reeds uitlatings gemaak wat PW Botha destyds aanstoot gegee het.” Is dit ooit lofwaardig om iemand aanstoot te gee, selfs al is hy wit en daarby ‘n man en Afrikaanssprekend? Kotzé roem daarop dat Amanda Gouws die eerste vrou is wat in die US se Departement Politieke Wetenskap aangestel is. Sy het eerder as ‘n militante feminis as ‘n politieke wetenskaplike bekend geword. Kotzé sê nie of dít akademies sinvol is nie.

As deel van Russel Botman se Hoopprojek het die US se African Doctoral Academy in 2010 onder die leiding van Kotzé tot stand gekom. Dit gaan hier om doktorale studente uit swart Afrika wat swart is; nie om blanke studente uit bv Namibië of Zimbabwe wat akademies bekwaam maar finansieel behoeftig is nie; ook nie Arabier- of Berber- of Koptiese studente uit Noord-Afrika nie. Swart etnisiteit, ‘n politieke faktor, word tot dié bepalende akademiese voortreflikheid verhef. Dieselfde geld die “Next Generation of Academics”-program. Om guns in Kotzé se oorverligte oë te vind, moet ‘n student in daardie konteks swart wees; asof dit die enigste etniese groep is waarop Afrikalande vorentoe as dosentebron aangewese is. Eksklusiewe studiebeurse word aan hierdie studente toegeken, hoewel hulle in werklikheid geen aanspraak op Suid-Afrikaanse befondsing het nie. Blanke Suid-Afrikaanse studente van belastingbetalende ouers het wel ‘n onontkenbare sterk aanspraak op US-studiebeurse maar hulle word oor die hoof gesien. Let op hoe die US se veel geroemde inklusiwiteit hier as eksklusiwiteit funksioneer; ook hoe blatant rasdiskriminerend in die naam van regstelling/transformasie te werk gegaan word.

Waarom sou ‘n mens aan ‘n ander etniese groep bevoordeling gun wat jy jou eie mense ontsê? Die antwoord is seker in kroniese oorverligtheid te vinde. Dit kan die andersindroom genoem word. Willie Esterhuyse ly aan dieselfde kwaal. Toe die US sy eerste koshuis vir nie-wittes geopen het, het die Esterhuyses die koshuisouers geword; iets wat hulle nie vir ‘n blanke koshuis gedoen het of sou doen nie. Daar is hier ‘n mentaliteit ter sprake wat wetenskaplik deeglik ondersoek behoort te word, maar seker nie sonder empatie met diegene wat hierdie kwaal onder lede het nie.

Willie Esterhuyse

Van Willie Esterhuyse word gesê dat hy “ook aan die Dakar-gesprekke deelgeneem het.” Slabbert lys sy naam egter nie by die byeenkoms in 1987 of dié in 1988 nie. Kapp verskaf inligting oor die talle maniere waarop Esterhuyse Afrikaans as onderrigtaal aan die US, asook die voortbestaan van al die ander eens Afrikaanse universiteite, ondermyn het. By die kollokwium het Esterhuyse ‘n verdere bydrae tot die afkraking van die historiese US gelewer met hierdie bewering: “Daar was geen aansporing om navorsing te doen nie, so geen navorsing is gedoen nie.” Dit was glo die situasie toe hy in 1976 ‘n US-dosent geword het. Blykbaar verwys hy veral na wat deesdae die Departement Politieke Wetenskap genoem word, want hy vervolg: “Eers later, toe Kotzé en prof Pierre du Toit hulle by die Departement aangesluit het, is ‘n navorsingskultuur tot stand gebring.”

Esterhuyse vertel dat hy by ‘n Spaanstalige byeenkoms “die eerste keer aan eie bas gevoel het wat dit werklik beteken om deur taal en kultuur uitgesluit te word … ‘Dit het my laat dink oor hoe ‘n mens hierdie gevoel van hetsy binne of buite ‘n groep staan, kan oorbrug’.” Sy benadering, ook met betrekking tot die US, is egter ingevolge die andersindroom. Hy kyk eenogig na hoe swartes die getransformeerde US ervaar en oorweeg (glad) nie die ontheemding wat Afrikaners in hierdie proses ondervind nie.

Willie Breytenbach

Willie Breytenbach is nog ‘n willie-wil-nie: Hy wil nie die fundamentele boosheid en immoraliteit van die ANC raaksien nie. Let op hoe krap hy die rûe van sy medeverdagtes, oftewel ANC-meelopers: “Danksy Willie Esterhuyse en ander akademici soos ek en Sampie Terreblanche, het ‘n hele paar geheime gesprekke met die ANC in daardie tyd [1980’s] begin plaasvind. Daar was openbare gesprekke ook, wat IDASA [Instituut vir ‘n Demokratiese Alternatief vir Suid-Afrika] en mense soos Alex Borraine gereël het, en ál daardie gesprekke het ons tot by die punt gebring waar president FW de Klerk die toespraak in die Parlement gemaak het wat uiteindelik tot die ontbanning van organisasies soos die ANC gelei het. Die meeste van die betrokkenes by die gesprekke waarna ek verwys, was akademici van die Universiteit Stellenbosch. Dit is ‘n interessante sy van daardie tyd waaroor daar nie dikwels gepraat word nie. Die Universiteit het trots sy plek by daardie gesprekke volgestaan, selfs al praat niemand juis vandag daaroor nie.”

Volgens Breytenbach is hy trots op die mate waarin die nuwe Suid-Afrika ‘n maaksel van die US is. Hy en ander ANC-meelopers het dus eintlik nie ‘n verweer as daarop aangedring word dat die US toestande (bv verswarting, verengelsing) in die res van die nuwe Suid-Afrika moet weerspieël nie. Aan die begin van die aanhaling in die vorige paragraaf verwys Breytenbach na homself, Terreblanche en Esterhuyse. Esterhuyse het geskryf: “Uiteindelik was dit net ek, Willie Breytenbach en Sampie Terreblanche. Ons drie het die eerste gespreksessie in November 1987 met vier ANC-leiers bygewoon. Ons was al drie van die Universiteit van Stellenbosch, het mekaar goed geken en was as verligtes bekend” (Eindstryd, 2012, p 23). Sedertdien het die ANC politieke beheer oor die land gekry. Geweld, korrupsie en alle soorte misdaad vier hoogty. Die afgryslike werklikheid van die nuwe Suid-Afrika volg uit die fundamentele boosheid van die ANC. Hier gaan dit nie om die ANC as ‘n abstraksie nie, maar om die fundamentele boosheid van (leidende) ANC-lede, wat in talle topposte ontplooi is. Is dit wys van oorverligtes om in die openbaar aandadigheid hieraan te erken? Dit herinner aan Tim du Plessis se gretigheid om sy naamlys van Naspers-amptenare, wat by die WVK om verskoning gevra het, volledig te kry, asof dit ‘n trotse etiket is om te dra.

Breytenbach se statuur is sodanig dat hy boeke voor resensering sommer bolangs of onvolledig kan lees. Ek het die aandag op so ‘n blaps in sy resensie van Dirk Mudge se boek gevestig (Praag, 18 Julie, 4de paragraaf).

Amanda Gouws

Vir Amanda Gouws beteken transformasie die skepping van ‘n kultuur waarin swartes en vroue tuis voel (Kapp, p 105-106). Soos in Amerika ry haar feminisme op die rug van swart mag. Sy is myns insiens ‘n uitgesproke teenstander van Afrikaner- en Afrikaanse belange aan die US. In die konteks van Afrikaans skryf Kapp: “Haar argument is gebaseer op al die vooroordele gebore uit die magsposisie van Engels” (p 140).

Daar is veral twee woorde wat my in ‘n akademiese of enige geleerde gesprek irriteer: “konsep” (eerder: begrip – dit sê duidelik/ondubbelsinnig wat bedoel word) en “kompleks” (eerder: ingewikkeld of verwikkeld). Gouws het ‘n voorliefde vir sulke irriterende terme. Met verwysing na die gesprekke wat mense soos Esterhuyse en Breytenbach met die ANC gevoer het, sê Gouws dat die US se Departement Politieke Wetenskap ‘n “baie komplekse geskiedenis” het, dat hy getransformeer (die ANC se term vir die veranderings wat hy verlang) het van ‘n opleidingseenheid vir staatsamptenare “tot ‘n omgewing met ‘n sterk navorsingsagtergrond en ‘n huidige kohort [! – groep] akademici wat ‘nooit deel was van daardie apartheidsverlede nie en nou as agente vir verandering in ‘n nuwe, demokratiese maatskaplike orde optree’.”

Wat aan die US gebeur het, is myns insiens dat die blanke politieke bewind voorheen te onkrities gesteun is, hoewel daar deurlopend ook kritiese stemme opgeklink het. Tans word die swart politieke bewind, wat ongetwyfeld meer korrup, immoreel en ondoeltreffend as die vorige opset is, eweneens onkrities gesteun, maar met dié verskil: Daar is (feitlik) geen kritiese stemme wat aan die US opklink nie. Daarom is dit nie meer ‘n universiteit in die ware sin van die woord nie. Probeer gerus name opnoem van huidige US-akademici wat hulle openlik beywer vir ‘n plekkie in die akademiese son vir Afrikaners en Afrikaans. Daar is huidige US-dosente in politieke wetenskap wat soos Gouws as “agente vir verandering” optree en die maatskaplike orde (insluitende die US) ooreenkomstig die wense van die ANC wil transformeer, maar nie wil teruggaan na bv die beskaafde, Europese opset wat ons ‘n skrale kwarteeu gelede in die middestede, middedorpe, blanke woongebiede en op uitgebreide skaal in landelike gebiede geken het nie. Wat skort is die openlike erkenning dat die staatkundige grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer ‘n resep vir bv chaos en agteruitgang is.

Bogenoemde vyf glansakademici het eerder openlik hulle individuele ego’s en mekaar s’n gepoleer as om daadwerklik te besin oor die misbaksel van ‘n swartmagstaat wat hulle help skep het of steeds help bestendig. Uit die gehoor het groter wysheid opgeklink, bv dié wat die aandag gevestig het op “die huidige stryd om politieke mag wat in Suid-Afrika plaasvind en na die kampuspolitiek oorspoel. ‘Daar is ‘n magstryd aan die gang wat dreig om geldige en werklike kwessies van diskriminasie en transformasie by universiteite te skaak’.”

Is daar by hierdie vyf oorverligte akademici kommer oor die US-rektor, Wim de Villiers, se jongste uitlatings? Hy wil nie net ‘n verpligte 101-indoktrinasiekursus oor transformasie vir eerstejaars instel nie, maar soortgelyke kursusse vir tweede- tot vierdejaars, dus ook ‘n 201-, 301- en 401-kursus. Nie net al die studente nie, maar ook al die personeel (dosente, navorsers en administreerders/steunpersoneel) gaan transformatories gebreinspoel word (Ontbyttoespraak, Cape Times, 5 deser; US-webwerf 6 deser). Dan word die US iets soos die Moskouse Lenin-instituut. Die US begin die anti-akademiese vrugte pluk van die aanstelling van ‘n medikus wat geen agtergrond in die geesteswetenskappe het nie. De Villiers is die kluts heeltemal kwyt. Is daar nog akademici aan die US oor wat vir hierdie mens gaan sê: “Nee, man, nou is jy heeltemal bedonderd in jou kop”? Daar was geen indoktrinasie in die apartheidsera wat hiermee vergelyk kan word nie. Derduisende US-mense behoort nie gedwing te word om ‘n De Villiers-dinkharnas in hulle koppe te duld nie.

Linkse kattegeveg

Vir ‘n radikale mens soos Gouws, wat haar tot uiterstes wend, is alles nie altyd rugkrappery nie. Daar het ‘n interessante bekgeveg tussen haar en kollega Kylie Thomas plaasgevind. Gouws het in Die Burger (7 September, p 8) simpatiek geskryf oor diegene (natuurlik swartes) wat aan die US weens taal (natuurlik Afrikaans) uitgesluit voel. Toe daar onlangs op die kampus gevra is of transformasie nie dalk deurdagte debat verg nie, was die antwoord glo “dat dit nie die werk van swart studente behoort te wees om wit studente oor rassisme op te voed nie. Ek moet hom gelyk gee.” Hier het ons ‘n professor in politieke wetenskap wat toelaat dat transformasie tot blanke rassisme gereduseer word en dat swartes van rassisme vrygespreek word. Later verwys sy egter na Open Stellenbosch- (OS) plakkate wat lui: “One settler, one bullet.”

“Strukturele rassisme kan slegs verander as ons bereid is om die institusionele kultuur van die US te verander. Dit moet ‘n meer inklusiewe kultuur word waarin vooroordele teenoor swart mense, vroue, gay mense en andere [Afrikaners?] nie ‘n plek het nie.” Sonder enige poging tot oorspronklikheid sing Gouws die mode-deuntjie. Waarteen Gouws dit myns insiens veral het, is heteroseksuele, blanke, Afrikaanssprekende mans; dus doodgewone goeie Afrikaners. Sy soek na erkenning vir haar oerlinksheid: “diegene wat jare lank as transformasie-agente op die kampus opgetree het.” Sulke elemente moet glo nie “gediskrediteer word” nie. Dan maak sy die fout (kyk hier onder) om die onrus wat OS stig met ‘n “derde mag” te assosieer, wat onstabiliteit glo ook op ander kampusse aanstig.

Vervolgens kom Gouws met hierdie stommiteit vorendag: “Die idee waarvoor die US nou staan, is een van uitnemendheid. Hierdie uitnemendheid kan slegs [!] deur diversiteit bevorder word. Dit beteken ook ‘n diversiteit van tale, nie noodwendig net Engels nie.” Haar geskiedenis skreeu luid: Ook nie net Afrikaans nie en sekerlik eerder Engels as Afrikaans. Lees in Kapp se boek hoe sy voorbrand vir Engels gemaak en haar vir die afskaling van Afrikaans beywer het. Uitnemendheid word deur Gouws aan diversiteit gekoppel om die eens blanke, Afrikaanse US te diskrediteer. Sy kan gerus uitdruklik sê of die huidige US-rektor, Wim de Villiers, minderwaardige mediese onderrig en opleiding aan die destydse US ontvang het. Ook of De Villiers se pa minderwaardige akademiese onderrig in die regte aan die US verskaf het. Gouws bly in gebreke om te verduidelik hoe die huidige US, wat nóg sy studente nóg sy dosente primêr ingevolge akademiese verdienste uitsoek, by akademiese uitnemendheid gaan uitkom. Of dink hierdie politieke wetenskaplike aan politieke uitnemendheid? Besef sy dat nie-diversiteit, oftewel homogeniteit, bv aparte skole vir seuns en meisies, akademiese prestasie bevorder? Dit geld myns insiens ook aan inrigtings waar kulturele en taalhomogeniteit aangetref word.

‘n Leidende lid van OS en dosent in Engels aan die US, Kylie Thomas, het in die Daily Maverick (28 September) op Gouws se rubriek gereageer. Thomas stel OS voor as ‘n voorbeeldige beweging wat sosiale geregtigheid nastreef en geweld verwerp. Daarom vind sy dit beledigend dat Gouws OS met ‘n “derde mag” assosieer. Sy verduidelik dan die betekenis van die frase “derde mag” soos wat die Waarheids- en Versoeningskommissie (WVK) dit gedoen het, naamlik ‘n bose samespanning van die apartheidstaat se veiligheidsmagte en die Inkatha-vryheidsparty (IVP). Thomas se pro-ANC-uitgangspunt is soos dié van die Kairos-teoloë: dat die apartheidstaat so boos was dat hy homself nie mag verdedig het nie; dus dat hy sonder slag of stoot aan die ANC-kommunistiese alliansie moes oorgegee het. Daarna gaan sy heeltemal oorboord en beweer dat die US voorheen nie net apartheidsideoloë opgelewer het nie maar dat die universiteit ook deel van apartheid se militêre industrie was. In dié proses sleep sy die US se ingenieursfakulteit by en selfs ‘n huidige US-raadslid.

As Thomas ‘n gesaghebbende werk oor die ANC se terrorisme, soos Anthea Jeffery se People’s War (2009), gelees het, sou sy besef het dat die ANC, onder die leiding van Nelson Mandela, wat in die nuwe Suid-Afrika meesal as ‘n vredemaker en versoener voorgestel word, van sy vrylating in 1990 tot die 1994-verkiesing ‘n gewelddadige oorlog teen al sy teenstanders gevoer het en veral teen die blanke regering en die IVP. Dit is waarom Mandela en sy ANC-kamerade nie geweld afgesweer het nie. Die ANC het in die openbaar voorgegee dat hy vrede nastreef en danksy partydige massamedia het hy meesal daarmee weggekom. Wanneer die ANC se gewelddadigheid teengestaan is of weerwraakaanvalle op ANC-lede uitgevoer is, is dit aan derdemagbedrywighede toegeskryf. Die WVK, wat ‘n groot oorwig van ANC-lede en -nalopers gehad het, het die ANC se wanvoorstelling aanvaar. Thomas doen dieselfde.

Gouws het in Die Burger (5 deser, p 8) op Thomas se reaksie gereageer. Ek kon my oë nie glo toe ek die standpunt lees waarmee Gouws wegval nie: Thomas se “ontleding van die derde mag in haar skrywe is vir my nie problematies nie. Ek het self hierdie geskiedenis lank gedoseer [sonder kennisname van of met verwerping van Jeffery se standpunt?] Wat wel problematies is, is die konstante verdagmaking van almal aan die Universiteit Stellenbosch (US) wat wit en Afrikaans is.” Gouws bly dus aandring op erkenning deur OS van haar lank gekoesterde linksheid. Sy noem dat sy geen afwysing van geweld op OS se Facebook-blad kon kry nie, maar wel baie haatspraak. Dan kom Gouws terug na haar hoofgrief: “Waarom word almal op die kampus verdag gemaak asof dié van ons [daardie “ons” verwys by uitstek na vroue] wat wit is, apartheid sou perpetueer [voortsit]? … Om apartheidsgeweld gelyk te stel aan rassisme op die kampus spreek van ‘n ander agenda … is die agenda dat van almal wat wit en Afrikaanssprekend is, ontslae geraak moet word?”

Die volgende ontstellende statistiek word deur Gouws oor die 2014-US verstrek: getal mansdosente (wit en swart) 316, vroue 655 (“gekonsentreer in laer range”); steunpersoneel: mans 491, vroue 639. Wat sy hiermee onbedoeld aantoon, is dat die huidige US (soos algemeen bekend is) nie net rasgewys teen blankes diskrimineer nie, maar dat hy hom by uitstek en in oortreffende mate aan geslagsdiskriminasie skuldig maak. Gouws trek egter ‘n heeltemal ander gevolgtrekking hieruit: “dat vroue nie die apartheidsmentaliteit aan die US voortsit nie”. Dan kom sy met dieselfde beswaar as die parlementêre portefeuljekomitee: “Die [US-] topbestuur is almal mans.”

Gouws gaan hierna oor tot ‘n direkte aanval op Thomas. Gouws se bydrae tot dié kattegeveg is: “Wat ek beledigend vind vir studente se agentskap is dat Thomas, ‘n wit vrou, die gesig van OS is. Kan studente nie self praat nie? Moet sy tot hul redding kom elke keer as daar ‘n geleentheid is om die US aan te val?” Alle vroue is dus nie salig nie en Thomas maak haar aan paternalisme skuldig. Gouws kon ‘n stap verder gegaan het, maar sy word daarin deur haar oorverligtheid gekortwiek. ‘n Mens kan vra waarom ‘n blanke, manlike, Afrikaanssprekende dosent wat ‘n teksboodskap aan een van die OS-voorbokke gestuur het, maar die US eintlik geen skade berokken het nie, summier ontslaan is, terwyl Thomas, ten spyte van ‘n amptelike US-waarskuwing, toegelaat word om onbelemmerd met die saai van onrus voort te gaan. Is lojaliteit teenoor jou werkgewer nie een van die waardes wat hier in die slag bly nie? Na regs en by wittes word kragdadig opgetree. [Na enkele dae is die aanstelling van ‘n blanke as studentedekaan teruggetrek (Die Burger, 9 deser, p 5).] Na links en by swartes word alles egter gelate aanvaar.​

Die vyf sprekers by die bogenoemde SAAPS-kollokwium is soos pasgebore hondjies wie se oë nog moet oopgaan. In Suid-Afrika is daar deesdae ‘n swetterjoel van hierdie wit hondjies.

Brief: Universiteit Stellenbosch as akademiese onderneming

Op LitNet is die debat oor die Universiteit Stellenbosch (US) tot dusver hoofsaaklik in Engels gevoer. Ek vind dit eienaardig, nie net omdat LitNet hoofsaalik Afrikaanse teks publiseer nie, maar ook omdat gepoog word om die lot van ‘n eens voortreflike Afrikaanse universiteit met propaganda in veral Engels te beïnvloed. Dié propaganda word by uitstek deur ANC-politiek gemotiveer en by name kommunistiese kenmerke, soos dat wat is, omvorm of verander moet word. Dít is per slot van sake die kernbetekenis van “transformsasie”, te wete verandering, wat nie noodwendig verbetering is nie.

Ek het geen begeerte om uitgaande van ‘n dogmatiese standpunt, soos ANC-afrikanisering of kommunisme, aan ‘n propaganda-oorlog deel te neem nie. Wat ek gaan doen, is om die akademiese wese van die universiteit as uitgangspunt te gebruik en op grond daarvan my standpunt eerder te stel as te propageer. ‘n Universiteit is veronderstel om ‘n plek te wees waar die vrye uitwisseling van idees nie net moontlik is nie, ook nie bloot toelaatbaar is nie, maar inderdaad aangemoedig en gekoester word. Dit word akademiese vryheid genoem. Die ideaal is dat ingeligte menings ewewigtig gestel word, wat veronderstel dat diegene wat aan debatte deelneem oor grondige kennis en insig beskik.

Dit impliseer op sy beurt dat dit onwaarskynlik is dat bv eerstejaarstudente groot waarhede in pag het; des te meer as sulke studente vanweë hulle agtergrond nie eens eerstehandse ondervinding van ‘n behoorlik funksionerende skool het nie, wat nog te sê van ‘n universiteit. Hoewel enige student toegelaat kan word om sy mening te lug, behoort geen verantwoordelike akademikus sonder meer aan eise uit hierdie oord toe te gee nie; om die eenvoudige rede dat sulke studente nie ‘n benul het van wat ‘n universiteit veronderstel is om te wees nie. ‘n Student wat akademies ingestel is, gaan na ‘n universiteit om te studeer, om inligting tot kennis te verwerk en insig te verwerf; nie om die inrigting in die ANC-/kommunistiese tradisie met slagspreuke, optogte, onrusstoking en eise te verander nie.

Vrye meningsvorming en -uiting as die grondslag van ‘n universiteit noodsaak die grootste moontlike onafhanklikheid van die inrigting. Dit word universitêre outonomie genoem. ‘n Universiteit kan nie na behore funksioneer as hy finansieel afhanklik van regeringsubsidiëring is én bv die betrokke minister hom aanmatig om voor te skryf hoedanig die universiteit ingevolge regeringspolitiek moet wees nie. Die universiteit moet vry wees om oor studentetoelating, maniere van onderrig, onderrigtaal, akademiese standaarde, kulturele oriëntasie, ens, te besluit. Wat kultuur betref, is daar talle verdienstelike universiteite wat ‘n bepaalde land of groep se kultuur bevorder, of selfs ‘n ideologie, bv religieuse oriëntasie. Dit is nie taboe nie, mits dit binne redelike perke geskied en rasionele, kritiese en wetenskaplike besinning nie weens dogmatisme aan bande gelê word nie. Ideologieë soos kommunisme en fundamentalistiese Islamitiese religie, wat fanaties op wêreldwye uitbreiding en die uitroeiing van (alle) ander menings ingestel is, is anti-akademiese verskynsels wat nie bevorderlik vir vrye akademiese bedrywighede is nie.

Die akademiese ideaal is dat die verskillende ideologiese (politieke en religieuse) standpunte wat vryelik op ‘n kampus gestel word gesamentlik op die ideologiese neutraliteit van die universiteit dui. ‘n Universiteit wat aan bv ANC-verslaafdheid ly, is net so onaanvaarbaar as een wat deur NP-gedienstigheid gekenmerk is. In die vorige eeu is die sogenaamde gewetensklosule aan die universiteite te Bloemfontein en Potchefstroom toegepas. Daarvolgens is vereis dat dosente belydende christene moet wees. Dit was ‘n ideologiese korset wat indruis teen die akademiese wese van die universiteit. Daar is selfs verder gegaan deur ‘n verpligte eerstejaarskursus in ‘n christelik-nasionale lewens- en wêreldbeskouing vir alle studente in te stel. Op Potchefstroom is dit die “studium generale” genoem; ‘n ernstig skeefgetrekte misbruik van ‘n Middeleeuse frase. [LitNet kan dit gerus oorweeg om my skrywe, gepubliseer op 4 Februarie verlede jaar, te herpubliseer as deel van die huidige US-debat. Die teks is geskryf na aanleiding van Miriam Joseph se boek, The Trivium (1937/2002), en werp lig op die oorsprong en wesenlike aard van die universiteitsverskynsel; iets waaroor daar groot onkunde bestaan, ongelukkig ook by baie van diegene wat leidende posisies in die hedendaagse plaaslike universiteitswese beklee.] As bv ‘n rektor oor hierdie agtergrondskennis beskik en die nodige akademiese insig het, sal hy nie as deel van transformasie ‘n verpligte, ideologie-gelaaide eerstejaarskursus vir alle studente instel nie. Dit kom immers neer op die gedwonge indoktrinasie van alle inkomende studente, wat indruis teen die universiteitsideaal van ideologiese neutraliteit. Maar so ‘n kursus is sekerlik iets wat deur anti-akademiese kamerade in die ANC-alliansie verwelkom word. Die Universiteit Vrystaat het reeds so ‘n verpligte indoktrinasiekursus ingestel en die Universiteit Stellenbosch het aangekondig dat hy hierdie akademies dwase voorbeeld gaan navolg.

‘n Universiteit moet hom nie laat afgedreig met die terughouding van owerheidsubsidiëring deur bv ‘n kommunistiese minister van hoër onderwys nie. ‘n Universiteit is nie daar om ‘n bepaalde ideologie dogmaties te bevorder of enige politieke party se beleid uit te voer nie. ‘n Universiteit kan en behoort die reg op te eis om self oor bv sy onderrigtaal en kulturele oriëntasie te besluit. Voorbeelde van sulke universiteite word dwarsoor die wêreld aangetref. Sou ‘n regering begeer dat ‘n universiteit bv ook in ‘n ander taal onderrig verskaf, is dit vir die universiteit om die meriete van die versoek te oorweeg en indien hy instem, kan en behoort voldoende addisionele subsidiëring, om die addisionele koste te bestry, as ‘n ononderhandelbare voorwaarde gestel en vooraf beding te word.

Daar is niks inherent boos aan ‘n nie-Engelse, bv Afrikaanse, universiteit nie. Die enigste akademiese vereiste vir ‘n universitêre onderrigtaal is dat dit ‘n vaktaal moet wees en Afrikaans beskik in uitnemende en bewese mate oor daardie hoër funksies. Enige onderrigtaal kan sekere studente uitsluit. Vir ‘n student is die aangewese weg om ‘n universiteit te soek wat onderrig verskaf in die taal wat hy verkies, met as alternatief om die betrokke taal aan te leer. Ek vind dit ironies dat van die (swart) studente, wat die ANC-regering na Kuba vir mediese onderrig stuur, verwag word om Spaans te leer voordat hulle onderrig kan ontvang. In Suid-Afrika verseg swart studente egter om Afrikaans, wat vir baie van hulle nie so ‘n vreemde taal soos Spaans is nie, te leer. Die uitgangspunt is dat die plaaslike universiteite (en nie die studente nie) moet aanpas of verander. Die studente word in hulle onredelike houding deur die ANC-regering gesteun. Dit word om politieke redes gedoen. Die ANC gee voorkeur aan die koloniale taal Engels, onder meer onder die voorwendsel dat dit nasiebou en sy beleid van gelyk- en eendersmaking bevorder. Die hedendaagse mode is dat op ooreenkomste by mense gefokus en verskille geïgnoreer word. In werklikheid verskil mense individueel en groepsgewys; insluitende in akademiese vermoë. Byvoorbeeld, in die VSA word tans algemeen aanvaar dat Asiate (bv Indiërs, Japannese, Chinese) akademies beter as enige ander etniese groep presteer.

Voorgraadse studente is oorwegend jeugdiges. Op die universiteitskampus ervaar baie van hulle die eerste keer vryheid van ouerlike gesag en geen skooltoesig nie. As hierdie nuutgevonde vryheid nie doeltreffend met behulp van reëls en regulasies gekanaliseer word nie, kan dit lewenslange nadelige gevolge vir die studente en chaotiese implikasies vir die universiteit inhou. Daarom word daar bv verwag dat studente-organisasies om erkenning by die universiteitsowerheid aansoek doen en vooraf goedkeuring moet kry vir aksies wat op die kampus geloods word. Dit is gewoon dwaas as ‘n universiteit sou toelaat dat ‘n nie-geregistreerde organisasie sy gesag uitdaag en sonder vooraf goedkeuring maak soos hy wil; des te meer as dosente aan die opstoking meedoen. Dié situasie word vererger as die universiteit desnieteenstaande (glad te) geredelik toegee aan eise wat uit so ‘n oord kom.

‘n Universiteit in toegeemodus bevind hom in ‘n glysituasie. Iedere toegewing lei tot eise vir nog toegewings. Dié eise neig om eerder radikaler en onredeliker as redeliker te word. Die motief is om sake tot die punt te dryf waar die universiteit ‘n streep in die sand trek. Dan word chaos en geweld as regverdigbare opsies beskou. Wat van meet af aan nodig was, was om te verseker dat al die studente die reëls en regulasie nakom; dus om rammetjie-uitnekneigings in die kiem te smoor. As dit nie slaag nie, moet tugstappe volg. Dit is bekend dat van die belhamels universiteitsbeurse ontvang. Omdat beurstoekennings, soos tewens ook universitêre studie, ‘n voorreg is wat ‘n minderheid mense beskore is, kan en behoort die finansiële ondersteuning van ontwrigtende elemente sonder gewetenswroeging onttrek te word en hertoelating kan, indien nodig, ook geweier word. Die universiteit moet nie toelaat dat die oorgrote meerderheid studente deur ‘n klein groepie onrusstokers en oproermakers verontrief en die universiteitsowerheid weens ruggraatloosheid gyselaar gehou word nie.

Deel van universitêre outonomie is dat die universiteit self besluit hoeveel studente hy kan of wil akkommodeer. Dit sou dwaas wees as ‘n universiteit in ‘n plek soos Stellenbosch sou toegee aan ‘n regeringsversoek dat hy onbepaald en daarby eksponensieel moet uitbrei. ‘n Faktor wat ‘n universiteit in sy outonomie sterk, is dat geen stemgeregtigde owerheidsverteenwoordiging in sy raad toegelaat word nie. Waarnemers sonder stemreg behoort in afdoende mate oor owerheidsbelange te kan waak. As daar reeds raadslede is wat deur die betrokke minister benoem is, is die akademiese ideaal dat hulle getal tot nul verminder word; sekerlik nie dat hulle meer word en politieke owerheidsbeheer oor die universiteit gevolglik toeneem nie. ‘n Universiteit se besluite moet deur akademiese (nie politieke nie) oorwegings bepaal word.

‘n Egte universiteit laat hom by studentetoelating deur die bewese akademiese prestasie van applikante lei; nie deur bv ras- of geslagsoorwegings nie. Ook nie deur die beweerde potensiaal van aansoekers nie, want potensiaal word dikwels nie verwerklik nie. By studiebeurstoekennings behoort naas bewese akademiese verdienste die finansiële situasie van applikante in ag neem te word. Die resultaat behoort ‘n studentebevolking van hoë gehalte te wees wat nie die demografie (‘n nie-akademiese, politieke norm) weerspieël nie, maar wat stukrag aan die stel van optimale akademiese standaarde gee. Remediërende onderrig sal dan oorbodig wees of tot die minimum beperk kan word. Van ‘n universiteit kan daar nie met reg verwag word om op tersiêre vlak reg te stel wat die staat weens ondoeltreffendheid op skoolvlak verbrou nie.

Insgelyks is dit onbillik om aan universiteite, naas die tradisionele funksies van navorsing en onderrig, ‘n derde funksie, naamlik gemeenskapsdiens, op te dring, waardeur van die universiteit verwag word om op daardie terrein te doen wat die staat weens onvermoë versuim om te doen. In die nuwe Suid-Afrika word, anders as voorheen, male sonder tal beweer dat die private sektor met dit of dat moet help, dat die staat dit nie alleen kan vermag nie. Dit kom neer op meer as ‘n erkenning van ondoeltreffende regering. Onderliggend is die kommunistiese veronderstelling dat die inwoners eintlik aan die staat behoort. Daarom word bv al hoe meer ‘n jaar of twee lank op graduandi beslag gelê om verpligte gemeenskapsdiens te doen.

Ter onderskraging van akademiese gehalte behoort die owerheidsubsidie nie beïnvloed te word deur die getal studente wat hulle leergange suksesvol voltooi nie omdat dit die deurlating van substandaardstudente bevorder. ‘n Student wat studeer net om ‘n formele kwalifikasie te verwerf en daarna ‘n werk te kry, is ‘n ongewenste element op die kampus. ‘n Student moet studeer om kennis en insig vir sy eie geestelike vorming en verryking te verwerf. Hy hoef sy akademiese ervaring nie noodwendig ten bate van die samelewing aan te wend nie. ‘n Mens, insluitende ‘n student, mag ‘n enkeling of individu wees. Hy hoef nie ‘n sosiale wese of gemeenskapsmens te wees nie. ‘n Student wat ter geestelike selfverryking studeer, het die reg op universitêre studie, hoewel hy nie noodwendig op ‘n studiebeurs aanspraak kan maak nie. Die huidige oorbeklemtoning van diensbaarheid aan die gemeenskap het ‘n kommunistiese geurtjie. In die meeste gevalle sal studente hulle akademiese arbeid egter gebruik om die nodige bekwaamheid vir werk te bekom en nie om reeds as student die universiteit of die land of die wêreld te verander nie. So ‘n student sal ‘n student wees, dus ‘n studerende mens en nie ‘n opneuker of kroegvlieg nie.

Uitnemende universitêre onderrig vereis dat die beste dosente en navorsers ingevolge suiwer akademiese vereistes aangestel en bevorder word. Daar kan en behoort uiteraard geen ruimte vir bv ras- en geslagskwotas te wees nie. Enige universiteit wat erns met suiwer akademiese oorwegings maak, word gekenmerk deur akademici wat glad nie die etniese of geslagsdemografie van die land weerspieël nie, om die eenvoudige rede dat akademiese oorwegings die deurslaggewende rol speel en nie bv die politieke mode van die oomblik nie.

Daar is nog ‘n kenmerk van die huidige US wat my bekommer. Feitlik net Open Stellenbosch stel pro-aktief ‘n standpunt. Daarna volg die US-bestuur se reaktiewe stellinginname, wat grootliks sy seën oor daardie nie-akademies gefundeerde radikaliteit uitspreek, bv dat die US voortaan nie meer Afrikaans gaan beskerm nie. Daar is geen fundamentele openbare besinning oor wat ‘n universiteit veronderstel is om te wees nie. Oor die potensieel gevaarlike aard van ideologie, bv kommunisme, word geswyg. Die geskiedenis van die universiteitswese word nie belig nie. Die ooreenkomste en verskille, die akademiese voor- en nadele, van die ou en die nuwe US word nie opgeweeg nie. Gesprekvoering oor die plek en toekoms van Afrikaners en Afrikaans word vermy. Die US-webwerf dra, met die seën van die US-bestuur, (feitlik) uitsluitlik linkse en grootliks pro-ANC-propaganda. Die Adam Tas-vereniging en Solidariteit maak soms sagte geluide, maar die strekking neig om te toegeeflik te wees, veral in vergelyking met die anti-akademiese boosheid wat die US tot in sy akademiese kern bedreig.

Johannes Comestor

Brand verwoes Van der Sterr-gebou op US-kampus

Verskeie lesings by die Universiteit Stellenbosch moes na ander lokale verskuif word en die rooster moes aangepas word, nadat die Van der Sterr-gebou gedeeltelik in ‘n brand vernietig is.

Die woordvoerder van die universiteit, Susan van der Merwe sê die drie-verdieping Ekonomie en Bedryfswetenskap-gebou sal gesluit word weens veiligheidsoorwegings en waterskade.

Brandbestryders het Sondag gespook om die brand onder beheer te bring.

Dit wil voorkom asof die hele boonste verdieping asook die dak verwoes is. Die voorkant van die gebou lyk ongeskonde, maar daar word strukturele skade vermoed.

Daar was glo opknappingswerk aan die gebou gedoen.

Daar is nog geen aanduiding wat die oorsaak van die brand kon wees nie.

Universiteit Stellenbosch: Is akademiese herstel moontlik?

Op 1 deser is op die webwerf van die Universiteit Stellenbosch (US) aangekondig dat Willem Johan Simon (Wim) de Villiers (55) as die nuwe rektor en visekanselier aangestel is. Op dieselfde dag is Johann Rupert se termyn as US-kanselier met vyf jaar verleng. Die twee hoogste poste sal dus waarskynlik deur Afrikaanssprekende blankes en daarby mans (drie eienskappe wat in die nuwe Suid-Afrika dikwels as doodsondes voorgestel word) beklee word wanneer die US in 2018 sy eeufees vier. Tydens die rektorskap van Chris Brink (2002-2007) en veral Russel Botman (2007-2014) is alles in die stryd gewerp om die beeld van die US as Afrikaanse en veral Afrikaner-universiteit af te breek. Onder die vaandel van “transformasie” is die klem doelbewus van akademiese sake na linkse (spesifiek ANC-) politiek verskuif. Die vraag ontstaan of ‘n akademiese daeraad vir die US in die vooruitsig gestel kan word. Kan een of twee swaeltjies ‘n akademiese somer maak?

Daar word gesê dat De Villiers 24 jaar in Brittanje en die VSA gestudeer en gewerk het; ongeveer so lank soos Nelson Mandela in die tronk was. Agtien maande gelede het De Villiers op eie inisiatief na Suid-Afrika teruggekeer. Die agteruitgang van die land en die US moes hom sekerlik opgeval het. Hy is tans die dekaan van die mediese fakulteit van die Universiteit Kaapstad. Hoewel De Villiers in Stellenbosch gebore is en daar opgegroei en as Matie gestudeer het, is die vraag watter invloed sy buitelandse blootstelling op hom gehad het, sowel ten goede as ten kwade. Hy hoop bv dat die US plaaslik en internasionaal ongekende hoogtes sal bereik. Hy wil hê dat die US “globaal moet kompeteer.”

De Villiers “meen die US se meertaligheidsbeleid, wat op 22 November deur die Universiteitsraad aanvaar is en voorsiening maak vir die verhoging van die lesingsaanbod in sowel Afrikaans as Engels, sal help om meer internasionale studente en dosente te lok.” In teenstelling met Botman se Afrika-manie is De Villiers se oriëntasie klaarblyklik Westers, maar buitelandse oorwegings bevorder nie Afrikaans as onderrigmedium nie. Hy is besig met ‘n eierdans. “Ons moet net sorg dat die taalbeleid en -plan reg toegepas word. Ek het oorsee besef wat Afrikaans vir my beteken, so ek is bly ons bou dit akademies uit – maar so ook Engels, wat jou toegang tot die res van die wêreld gee.” Die vraag ontstaan in hoeverre De Villiers se huistaal en dié van sy kinders Afrikaans is.

“Hy staan akademiese uitnemendheid voor in al drie die Universiteit se kernaktiwiteite – navorsing, leer en onderrig, asook gemeenskapsinteraksie.” Hy praat van “gemeenskapsinteraksie”, wat ‘n verbetering op Botman se “gemeenskapsdiens” kan wees. Botman se standpunt was dat die US diens aan die gemeenskap moet lewer weens die versuim van veral ANC-owerhede om dit te doen. Daarmee het hy die twee historiese kernaktiwiteite van die universiteit, navorsing en onderrig, verwater.

De Villiers het die volgende slagspreuk geformuleer: “Wat in die student se belang is, is al wat van belang is.” Die universiteit bestaan inderdaad ten behoewe van sy studente, maar watter soort studente is kenmerkend van die US? Moet dit nie vanselfsprekend net diegene wees wat akademies op standaard is nie? Vir die universiteit om akademies uitnemend te wees, moet die akademies beste studente voorkeur by toelating en by die toekenning van studiebeurse kry. Dit was opvallend nie die geval in die Botman-era nie. Gaan dit nou verander? Dit lyk nie so nie. De Villiers verwys na die US as “‘n inklusiewe omgewing.” Hy is “verbind tot voortgesette transformasie om die ongelykhede van die verlede aan te spreek.”

Die probleem is dat ongelykhede in die hede van ‘n inherente aard kan wees. Hoe gaan hy onderskei tussen tekortkominge wat aan “onreg” in die verlede toegedig kan word en beperkinge wat eie aan studente is? Die maklike uitweg is om hierdie onderskeid te ignoreer, soos Botman gedoen het. Die akademies korrekte benadering is om alle studente suiwer akademies te beoordeel. Hiervoor sien De Villiers blykbaar nie kans nie. “Ek is entoesiasties oor die koers waarop prof Russel Botman die US geplaas het.” Dít is die soort polities korrekte stelling wat in hierdie situasie van De Villiers verwag is. ‘n Mens kan maar net hoop dat hy tydens sy ampstermyn dermate van Botman se ideologiese koers sal afwyk dat die US weer en meer akademies respektabel kan word.

Op 2 deser was De Villiers se aanstelling ‘n voorbladsyberig in Die Burger. Hy beweer dat daar geen ernstige probleme aan die US is nie. Die swaard van Blade Nzimande, die kommunistiese minister van hoër onderwys, wat oor die kop hang van universiteite wat onderrig deur die medium van Afrikaans verskaf, bekommer hom blykbaar nie. “Afrikaans as akademiese taal moet ondersteun en uitgebrei word.” Hy sê nie hoe hy dit gaan doen nie. Dit klink na blote lippediens.

Myns insiens behoort alle kursusse, voor- en nagraads, in Afrikaans aangebied te word. Studente moet aangemoedig word (bv finansieel) om hulle magisterverhandelings en doktorale proefskrifte in Afrikaans te skryf. Op die oomblik word studente in baie departemente aktief ontmoedig om tesisse in Afrikaans te skryf. By dosente en navorsers behoort daarop aangedring te word dat hulle artikels in Afrikaans publiseer. Pleks daarvan bly De Villiers hamer op internasionale (dus nie-Afrikaans-) aspekte. “Die taalbeleid sal ook meer internasionale studente en dosente lok.”

‘n Positiewe aspek is dat die doodsklok vir Botman se Sentrum vir Inklusiwiteit lui, maar die soet word met suur vermeng. “Oor inklusiwiteit het hy gesê ‘n sentrum vir inklusiwiteit wat êrens op die kant sit, kan nie alleen daarvoor verantwoordelik wees nie. ‘Dit moet in die hele institusionele kultuur van die universiteit geïntegreer wees. Alles wat ons doen, moet daardie geur en kleur hê.'” Hopelik sal Botman se jaarlikse Diversiteitsweek (Praag 29.09.2013) op grond van dieselfde redenasie in die slag bly. Wat met reg van ‘n Afrikaanssprekende blanke rektor verwag kan word, as hy ‘n Afrikaner is, is dat die ontheemding wat Afrikanerstudente deesdae op die US-kampus ervaar, aangespreek sal word. Tradisioneel was die US hulle universiteit, maar die US het ‘n inrigting geword wat blatant voorkeur aan nie-Afrikaner-elemente gee. Botman se HOOP-projek, met sy kommunistiese wortels in die idees van Paulo Freire (1921-1997) en Ivan Illich (1926-2002), kan gerus ook stil-stil verdwyn (maar kyk hier onder).

“Ek glo ek beskik oor die eienskappe om die universiteit vorentoe te neem, naamlik nuuskierigheid, energie, moed, volharding, fokus en dissipline.” De Villiers straal nie net selfvertroue uit nie, maar ongelukkig ook te veel selftevredenheid, op die gevaar af dat hy sy mate van kennis en insig oorskat. Dit kan ontaard in dogmatisme en daarom akademies teenproduktief wees. Groter beskeidenheid en skeptisisme kan bates vir ‘n rektor wees. (In die pers het die slegte gewoonte posgevat om na De Villiers as “Slim Wim” te verwys.) ‘n Medikus, ook ‘n De Villiers, JN (Jannie), wie se roem daarop berus het dat hy die Lombard-vierling in 1951 die wêreld ingehelp het, was voorheen die US-rektor (1970-1979) maar nie juis ‘n dawerende sukses nie.

Wim de Villiers se oormaat selfvertroue blyk veral uit die onderhoud wat Murray la Vita met hom gevoer het (Die Burger, 5 deser, p 11). Hy beskou homself as “perfek geposisioneer … ek dink dit gaan baie goed en ek doen goed.” Hy het veramerikaans: “Ek het ‘n baie Amerikaanse manier van hoe om dinge te doen.” In teenstelling hiermee was van die eerste dinge wat ek in Amerika opgemerk het dat baie mense in die sosiale omgang optree asof hulle op televisie is. My subjektiewe reaksie was dat ek hulle oorselfversekerdheid as afkeurenswaardig ervaar het. Myns insiens moet ‘n mens liewer nie te hiperaktief jou eie beuel blaas nie.

Volgens De Villiers is transformasie, oftewel verandering, deel van alles wat ons doen. Hy haal goedkeurend ‘n Amerikaner aan wat gesê het: “If you don’t like change, you are going to like irrelevance even less.” Wat De Villiers moet besef, is dat transformasie ‘n bepaalde soort verandering is; daardie tipe wat deur die ANC-regering aan almal opgedring word. Om ANC-transformasie teen te staan, is nie irrelevant nie. Myns insiens is dit vir hom as rektor noodsaaklik om bv Blade Nzimande teen te staan ter verdediging van bv akademiese meriete, universitêre outonomie en akademiese vryheid, asook Afrikaans as onderrigmedium.

Dit is juis De Villiers se opmerkings oor Afrikaans wat glad nie gerusstellend is nie. La Vita vra of Engels nie Afrikaans as onderrigmedium aan die US gaan verdring nie. De Villiers verwys na die leidende rol wat Latyn, Duits en Engels agtereenvolgend in die akademiese wêreld gespeel het. “Maar wie sê oor 50, of 60 jaar is dit nie Mandaryns nie? Niks is gefikseerd [bly onveranderd] nie … Die born frees [een van Botman se gunsteling frases] hét nie hierdie issues nie.” Net soos vir hierdie sogenaamde vrygeborenes is Afrikaans vir De Villiers blykbaar ook nie werklik ‘n kwessie nie. Wat hy by implikasie erken, is dat die plaaslike dominansie van Afrikaans, dus ook ‘n Afrikaanse US, tot die verlede behoort. In die onderhoud slaan hy dikwels oor na Engels en daarby met ‘n Amerikaanse aksent. Dit lyk asof sy kulturele wortels in die buiteland losgeraak het. Hy voel klaarblyklik glad nie geroepe om Afrikaans se status aan die US te herstel nie. Ampshalwe sal daar kwalik op sy Afrikaansheid peilgetrek kan word, al spreek hy sy van nie-Engels as Viljee uit.

Pleks van Afrikaansgetrou te wees, bly De Villiers hamer op nie-Afrikaans-aspekte, dat bv navorsing ‘n globale bydrae moet lewer; die aandag van internasionale befondsers, navorsers en studente getrek moet word; die US moet uitreik; daar geen heil in “insulariteit”/parogialisme is nie. Hy gee geen blyke dat Afrikanerskap swaar by hom weeg nie; eerder dat hy ‘n wêreldburger is. Daarom noem hy selfs dat ‘n US-kampus in die buiteland, bv Kenia, ‘n moontlikheid is. De Villiers is glo besig om Sampie Terreblanche se jongste boek te lees. Daarin sal hy kennis met die outeur se sosialisme maak, maar dit sal hom kwalik help om ewewigtige insig te kry in baie van wat die afgelope kwart eeu (tydens De Villiers se verblyf in die buiteland) plaaslik gebeur het.

Dit blyk dat De Villiers se arsenaal van sê-goedjies gou uitgeput raak, want hy herhaal heelwat van wat hy reeds in die bogenoemde bronne kwytgeraak het. Daar is belangrike sake waaroor ons groter helderheid sal kry eers nadat hy begin het om as rektor te funksioneer. Soos Chris Brink kan hy anders wees as wat hy aanvanklik voorgegee het, hetsy ten goede of ten kwade.

Ek bespeur ‘n mate van suurheid by Die Burger omdat nie een van die twee nie-wittes, wat op die kortlys van drie vir die rektorskap was, die paal gehaal het nie. (Die US stel deesdae die absolute vereiste dat daar altyd minstens een nie-witte op alle aanstellingskortlyste moet wees.) Die Burger sou oor nog ‘n bruin of nie-wit US-rektor mal gegaan het, des te meer as ‘n vrou die pos gekry het. Enige pos wat deur ‘n nie-witte beklee is en daarna deur ‘n witte ingeneem word, word deesdae as ‘n terugwaartse stap, dus as teenproduktief vir transformasie, beskou.

Volgens ‘n (Afrikaanssprekende, bruin) leser versterk De Villiers se aanstelling “die indruk … dat poste soos die rektorskap nie beskore is vir vroue, Engelssprekendes, bruin en swart akademici nie. Die droom van mede-eienaarskap van dié instelling het tydelik geloofwaardigheid verloor” (Die Burger, 11 deser, p 16). Ek verwag dat die genoemde suurheid vorentoe nog duideliker in Die Burger gaan uitslaan, in opmerkings van bv Henry Jeffreys en/of Die Burger se eie Victor Verster-alumnus, Johann Maarman. Albei het net lof vir die ANC se destydse misdadige aktiwiteite. Onlangs het Maarman geskryf dat van die UWK-klipgooiers en -brandstigters glo deur die polisie gemartel is, maar hy het doelbewus versuim om melding van hierdie studente se misdade te maak.

Op dieselfde bladsy as La Vita se verslag oor sy onderhoud met De Villiers is daar ‘n brief van Anton van Niekerk; ‘n mens wat knaend pomp vir die US-rektorskap. Oor sy onbesonne uitlatings is Van Niekerk by ‘n vorige geleentheid met ‘n stukkende bril tot onder sy omgekeerde lessenaar getik. Kort daarna het hy beweer dat hy ‘n les geleer het. Sedertdien lyk dit egter telkens asof dit nie die geval is nie. Van Niekerk gaan onverpoos voort om skoor te soek. Dit is in sy DNS.

Hierdie keer het Van Niekerk dit teen ‘n private Afrikaanse universiteit. Heeltemal tereg noem hy die baie geld wat die vestiging en bedryf van ‘n volwaardige universiteit verg. Dit kan kwalik van die “klein, kwesbare Afrikanergemeenskap” verwag word om so ‘n projek te finansier. Soos gebruiklik gaan dit egter eintlik vir Van Niekerk om sy afkeur uit te spreek van enige poging om Afrikaans- en veral Afrikaner-belange te bevorder.

Wanneer Van Niekerk oor religie besin, is hy skepties. Die tweede hersiene uitgawe van sy boek, Geloof sonder sekerhede, is onlangs gepubliseer. Hy gaan onverpoos voort om aan dieselfde kombersie te hekel. Maar as dit by die politiek en akademie kom, klou hy vas aan ‘n geykte, dogmatiese ingesteldheid wat teenproduktief vir die US as akademiese inrigting is.

Dit is my oortuiging dat Afrikaners eerder moet veg vir die behoud van die tradisioneel Afrikaanse universiteite, wat met so baie geld en opoffering tot stand gebring is, as om hulle te beywer vir ‘n nuwe Afrikaanse universiteit met beperkte kapasiteit. As so ‘n onderneming suksesvol blyk te wees, sal die ANC-regime beslag daarop lê en dit ooreenkomstig sy verwronge ideale transformeer. Die eintlike geveg teen die ANC-regime moet op die kampusse van die tradisioneel Afrikaanse universiteite gevoer word. Hiervan is daar al hoe minder sprake omdat daar al hoe meer Anton van Niekerks is wat hulle deur die polities korrekte stroom laat meevoer.

Die wesenlike gevaar is dat Wim de Villiers Van Niekerk-gesind kan wees. Die lakmoestoets vir ‘n akademikus is die suiwerheid van sy benadering van akademiese sake. Van Niekerk druip hierdie toets op skouspelagtige wyse. Hy weet dat ‘n universiteit aan minstens twee vereistes moet voldoen as hy akademies uitnemend wil wees: net die akademies beste studente moet toegelaat en net die akademies beste dosente en navorsers moet aangestel en bevorder word. In albei opsigte skiet die Botman-US openlik en doelbewus tekort, maar Van Niekerk opper geen beswaar hoegenaamd hierteen nie. Die “aangewese groepe,” die sogenaamde ras- en geslagsbenadeeldes, mag maar ten koste van die US se akademiese gehalte en aansien bevoordeel word. Blankes, veral Afrikaners, mag maar veronreg word. By Van Niekerk kry politieke korrektheid voorkeur bo akademiese korrektheid.

Die aanduidings is dat De Villiers dieselfde toets gaan druip. Amerika is immers by uitnemendheid die land waar swartes onregverdig bevoordeel word. As De Villiers openlik op sy Afrikanerskap gesteun het, sou hy hierteen weerstand kon bied. Dit sou hom ook teen die kommunistiese boosheid van Blade Nzimande gesterk het. Hy sou hom op morele meerderwaardigheid kon beroep; dat Afrikaners ‘n bewese rekord as bouers het en nie, soos die “vryheidstryders” en ANC-regering, as brekers uitgemunt het nie.

Jean Oosthuizen se onderhoud met De Villiers is op 11 deser op LitNet gepubliseer. Daarin herhaal De Villiers die dwaling dat die US (akademies) “fiks en kerngesond” is. Daarna kwalifiseer hy sy stelling ietwat deur na die bedenklike veiligheidsituasie op die kampus, wat die akademiese funksionering van die US aan bande lê, te verwys. Maar dan bevestig hy ook wat ek vermoed het: dat hy wil hê die US-studente moet wêreldburgers word, klaarblyklik sonder dat die US hulle eiesoortige kultuur grondig versterk het, al sê hy later: “Ons wil ook nie hê mense moet hulle eie agtergrond en karakter prysgee nie.” In die Botman-era is Afrikanerkultuur verdag gemaak, eintlik verguis, en sover moontlik afgebreek. De Villiers ondersteun die nuwe taalbeleid in die waan dat dit tot die “uitbreiding van Afrikaans as akademiese taal” sal lei.

Daarna kom De Villiers met dieselfde soort redenasie as Willie Esterhuyse, waarvolgens Engelsmediumonderrig deur die staat befonds word en onderrig deur die medium van Afrikaans op donasies moet steun (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, p 158): “Ek moet egter dadelik ook vra waar die ondersteuning van buite is vir die ontwikkeling van Afrikaans as akademiese taal. Waar is die groot pryse vir akademiese skryfwerk in Afrikaans, waar is die finansiële aansporing vir navorsingswerk in Afrikaans?” As De Villiers in die buiteland werklik agtergekom het hoeveel Afrikaans vir hom beteken (soos hierbo aangehaal), sal hy verseker dat Afrikaans voorkeur by US-befondsing kry. Hy kan gerus aankondig dat hy ‘n deel (sê 10%) van sy buitensporige rektorsvergoeding as’t ware as ‘n dankoffer ter bevordering van Afrikaans- (en Afrikaner-) belange bewillig. As die voortbestaan van Botman se rasgebaseerde doktorale program vir swartes uit swart Afrika aan die US geduld word, kan dit blaamvry met programme toegespits op Afrikaans- en Afrikanerbelange gebalanseer word.

De Villiers se redenasie oor Afrikaans is soortgelyk aan dié van linkse Afrikaanssprekendes destyds, bv Bernard Lategan en Johan Hattingh, waarvolgens Afrikanerkultuur en Afrikaans nie beskerm hoef te word nie (Kapp, p 62): “Ek is van mening dat Afrikaans sal gedy as dit nie afgedwing word nie, maar op kampus leef naas ander tale … Aanbod en aanvraag loop saam … Ek volstaan daarmee dat ek die taalbeleid ondersteun – die toets gaan kom in die implementering, befondsing en monitering.” Vir De Villiers is Afrikaans blykbaar nie werklik ‘n hartsaak nie, bloot ‘n (lastige) verskynsel wat, soos Botman dit so graag gestel het, “bestuur” moet word.

“Ons universiteit behoort ‘n plek te wees waar almal op gelyke voet welkom kan voel.” Maar dan moet blankes op dieselfde akademies grondslag as nie-blankes US-toelating kry (bv tot mediese studie) en om dieselfde ekonomiese redes in dieselfde mate studiebeurse ontvang. Die akademiese werk van almal moet aan dieselfde standaarde voldoen. Hoë akademiese standaarde is by nie-wittes des te meer noodsaaklik, want om neo-rassistiese en seksistiese redes kry hulle deesdae by aanstelling en bevordering voorkeur. Maar sal De Villiers die moed van sy oortuiging hê om hierdie rasionele vereiste onomwonde aan die US-dosente te stel? Ek dink nie so nie. Hy het bv geen probleem met die mikpunte in die US se institusionele voorneme en strategie waarvolgens “swart en bruin en Indiërstudente” gewerf en daar by implikasie teen blanke studente gediskrimineer word nie.

Botman se HOOP-projek word deur De Villiers gekarakteriseer as ‘n “wetenskap-vir die-samelewing-benadering.” Dit is wesenlik niks anders nie as ‘n uitdrukking van die gewilde hedendaagse versugting dat ‘n verskil gemaak moet word, oftewel oeboentoe, wat in die praktyk daarop neerkom dat blankes glo die morele verpligting het om swartes te help. De Villiers verwys goedkeurend na huidige US-programme met Engelse name soos SciMathUS en HOPE@Maties waarmee uitsluitlik nie-wittes met “potensiaal” geïdentifiseer word. Die mentorprogram Rachel’s Angels kan hierby gevoeg word. Daar is hier, wat wittes betref, geen sprake van die so dikwels geprese “inklusiwiteit” nie.

Aan Botman se diskriminerende maatreëls teen blankes gaan daar klaarblyklik nie gepeuter word nie. In die natuur kom bokke in verskillende kleure voor. Sondebokke het egter, in hierdie konteks, altyd dieselfde kleur, naamlik wit. Botman het sy HOOP-projek aan die US geloods as “a concerted move away from Stellenbosch being considered an exclusively Afrikaans university … Stellenbosch has a very special responsibility, given its history. We have played a significant part in the injustices of the past and we are committed to redress” (Kapp, p 215). Daardie Botman-hoop impliseer ook ‘n wegbeweeg van die “language roots” van die US (p 216). Wat die HOOP-projek nog meer aan die verwronge US-hart bind, is dat Russel Botman se weduwee, Beryl (gebore Van der Scholtz), pas ‘n proefskrif oor onder meer die hoopbegrip voltooi het. Henry Jeffreys beweer: “In Botman het Maties ‘n ware taalstryder vir Afrikaans gehad” (Die Burger, 26 November, p 10), maar sy weduwee se proefskrif, wat deurlopend met Russel bespreek is, is in Engels (Die Burger, 11 deser, p 4).

Soos Kader Asmal, ‘n vorige ANC-minister van onderwys, het Botman geweier dat die US enigiets met studiebeurse te make mag hê wat voorskryf dat hulle net aan blankes toegeken moet word. Dit het meegebring dat sommige wit studente doelbewus studiegeleenthede ontsê is. Dat daar ‘n oorvloed van studiebeurse uitsluitlik ten bate van nie-wit studente bestaan, het die genoemde twee kamerade glad nie as teenstryding ervaar nie. ‘n Rektor met akademiese integriteit sal hier ‘n beleidsverandering aanbring. Studiebeurse wat bv ras- en geslagsvoorskrifte bevat, behoort met dank aanvaar te word. Hierdie voorskrifte behoort om suiwer akademiese redes eerbiedig te word, met die wete dat daardie studente lewenslank bevoordeel word deur tersiêre studie wat hulle andersins sou ontbeer het.

Tydens die rektorskap van Brink en veral Botman was dit die gewoonte om prominente ANC-politici sonder meer as goed en Afrikaner-politici van weleer as sleg te beskou. Talle ANC-kornuite is met eredoktorsgrade vereer omdat van die standpunt uitgegaan is dat dit goed vir die openbare beeld van die US is. Politici is egter omstrede en verdelende elemente in ‘n samelewing en moet myns insiens liewer nie vereer word nie. Eintlik behoort die beleid te wees om geen (of so min moontlik) van hierdie akademies waardelose sertifikate uit te deel (Praag 14 September). As bastion van beskawing behoort enige universiteit die beginsel te handhaaf dat misdadigers nie vir verering kwalifiseer nie.

Wanneer laas het die US ‘n Afrikaanse taal- of letterkundige vereer? Hier dink ek nie aan iemand soos Antjie Krog wat politiek onder die dekmantel van letterkunde bedryf nie. Een van Krog se jongste stommiteite, na aanleiding van ‘n besoek aan Duitsland, is: “Op baie plekke in Europa sien ‘n mens dan weer die vanselfsprekendheid van witheid, van bevoorregting” (Die Burger, 8 deser, p 9). Dui welvarende blankes dalk nie veel eerder op prestasie, op besondere vermoëns en bekwaamheid, nie?

Die benaming van geboue en ander dele van die US toon dieselfde eensydige verering van ANC-kornuite en die verguising van blanke politici. Daarom is daar afdelings in die US wat na Desmond Tutu en Beyers Naudé vernoem is, terwyl die name van geboue wat na Hendrik Verwoerd en John Vorster vernoem was, geskrap is. Pas is aangekondig dat die DF Malan-gedenksentrum nou die Coetzenburg-sentrum heet. “Die naamsverandering is deel van die universiteit se Visie 2030 om meer inklusief, innoverend en toekomsgerig te wees” (Die Burger, 8 deser, p 3). Wit dui dus op eksklusiwiteit en die verlede en swart op inklusiwiteit en die toekoms. Hierdie naamsveranderings word visuele regstelling/transformasie genoem (Die Burger, 6 Mei, p 10).

Daar is beweer dat dit ‘n belediging vir Botman se nagedagtenis was dat hy uit die DF Malan-gedenksentrum begrawe is. Botman het met hierdie naamsverandering postuum sy sin gekry. Maar dit hou nie daar op nie. In dieselfde berig word genoem dat ‘n nuwe US-koshuis as Huis Russel Botman bekend gaan staan. Is daar werklik geen student wat hierdeur beledig of ten minste ongelukkig gaan voel nie? Wanneer leer die US die elementêre les om liefs geen indiwidue te vernoem nie? Met min moeite behoort die beleid aanvaar word te word dat omstrede figure, soos politici en politiek-deurdrenktes soos Botman, nie vernoem moet word nie.

‘n Deurlopende binnegeveg in die akademie is die magstryd tussen die doserende en navorsingspersoneel aan die een kant en die administrasie aan die ander kant. Eintlik het die administrasie nie ‘n saak nie, want die universiteit bestaan omdat inligting in lesings aangebied en daardie kennis op navorsing gebaseer behoort te wees. Die administrasie is daar om salarisse te betaal, eksamens te reël, geboue op te rig en in stand te hou, ens. Enige onderneming verg ‘n mate van administrasie, maar administrasie is ‘n hulpdiens en is nie die kern van ‘n universiteit nie. Tog is daar die skynbaar onweerstaanbare neiging om klerke op dieselfde vlak as dosente te probeer plaas.

‘n Rektor wat by voorkeur ‘n ideologiese program deurvoer, soos Botman gedoen het, steun hoofsaaklik op nie-doserende afdelings van die universiteit, soos die Sentrum vir Inklusiwiteit. ‘n Rektor wat wesenlik en uit oortuiging sterk akademies gesind is, vind sy steunbasis by die doserende en navorsingsdepartemente. ‘n Klassieke voorbeeld is Samuel Pauw, eens die rektor van die Universiteit van Suid-Afrika (1956-1972), wat seker meer as enige ander persoon van Unisa ‘n afstandsonderriginstansie gemaak het wat akademies gunstig met die beste plaaslike residensiële universiteite vergelyk het. (Ook by Unisa het daar egter sedert 1994 in die naam van transformasie onrusbarende akademiese agteruitgang ingetree.)

As akademikus het Pauw geweier om as rektor sy kantoor in die administrasiegebou te hê. Hy het sy kantoor gehad waar dit hoort, naamlik by die dosente, want ‘n rektor was volgens hom die akademiese hoof en nie in die eerste plek ‘n administrateur nie. Die hoë akademiese standaarde wat hy aan homself en Unisa gestel het, het tot sy ondergang gelei. Toe die senaat teen sy aanbeveling ten gunste van die aanstelling van ‘n professor gestem het wat volgens Pauw akademies nie op standaard was nie, het hy sonder meer as rektor bedank. Die verdere geskiedenis van daardie professor het myns insiens getoon dat Pauw akademies korrek geoordeel het.

Die ironie is dat toe ek dit aan een van Pauw se opvolgers stel dat die rektor die akademiese leier van ‘n universiteit behoort te wees, hy my meegedeel het dat hy sy taak as administratief beskou. Hy het knus in die administrasiegebou gesit en die klerke het die universiteit geregeer. Een van die redes waarom hy hom nie by die akademiese personeel geskaar het nie, was omdat hy hom nie kwalifikasiegewys duidelik van die klerke onderskei het nie. Hy het nie ‘n doktorsgraad gehad nie.

As De Villiers ‘n deurwinterde akademikus is, sal hy in die na-Botman-era geroepe voel om die prominente rol wat nie-doserende afdelings in die onlangse verlede aan die US gespeel het, drasties in te kort. Geld moet by voorkeur aan onderrig en navorsing bestee word en nie aan politieke foefies (bv Botman se Slag van Andringastraat-uitstalling – Praag 25.08.2013) nie.

Die De Villiers-bewind sal na verwagting klein winste vir Afrikaners toon. In die Jean Oosthuizen-onderhoud sê De Villiers: “Die kampusgemeenskap mag nie verwag dat studente met ‘n Afrikaanse [eintlik: Afrikaner-] kultuurkarakter verskonend daaroor moet wees weens die verlede nie.” Dit is onwaarskynlik dat De Villiers sy oorsprong dermate sal verloën dat hy, soos Botman, snedige opmerkings oor ons volksvaders, volksbesit (Praag 23 Junie) en groepbesit (Kapp, p 223) sal maak en daarop sal roem dat die US lankal die laer verlaat het (Praag 29.04.2013). Botman het hom by rugby skaars gehou omdat hy dit as kenmerkend van die tradisionele US beskou het. Pleks daarvan het Botman sokker, by uitstek ‘n sport vir swartes, so veel moontlik probeer bevorder. De Villiers het hopelik nie dieselfde sielkundige besware teen rugby nie.

Anders as Botman se Afrika-manie sal De Villiers se oriëntasie hopelik onmiskenbaar Westers wees, maar ongelukkig seker nie tradisioneel Europees nie. Hy sal nogtans groter begrip as Botman hê vir die wesenlike aard van die universiteit, wat immers ‘n Westerse uitvinding is. Die “swart” Botman is aan die Universiteit van Wes-Kaapland deur Jakes Gerwel wysgemaak dat ‘n universiteit ten behoewe van linkse politiek bestaan. Botman het daardie verwronge idee grootliks ongehinderd aan die US uitgeleef. In werklikheid behoort ‘n vrye uitwisseling van idees nie net op ‘n universiteitskampus toegelaat te word nie, maar ook daadwerklik aangemoedig te word.

Opsommend kan ‘n mens in hierdie vroeë stadium sê dat daar tydens die rektorskap van De Villiers klemverskuiwings gaan wees, maar van ‘n daadwerklike ommekeer van die situasie, dus van ‘n welkome terugkeer van die US na ‘n egte Afrikaanse universiteit, is daar geen sprake nie; om van ‘n blanke universiteit nie te praat nie. De Villiers kan nie meeding met die oorgunstige polities geïnspireerde retoriek oor Botman nie, maar akademies is dit baie maklik om Botman te oortref.

Is my skrywe voortydig? Ek dink nie so nie. In my teks is daar talle voorstelle wat die nuwe rektor as werkprogram kan benut om ‘n beter, veral meer akademiese, US tot stand te bring. Teen my huidige verwagting in kan daar uit die Botman-puinhoop ‘n US verrys wat akademies weer blom.

Twee Maties ondersoek wat hulself swart geverf het

Die Universiteit Stellenbosch het ‘n ondersoek geloods teen twee Maties-studente wat hulself Saterdagaand vir ’n partytjie swart geverf het.

Die voorval het Dinsdag oudergewoonte ‘n storm onder politiek-korrektes veroorsaak.

Twee studente van die Universiteit van Pretoria het hulself vroeër vanjaar swart gesmeer en as twee huisbediendes by ‘n partytjie opgedaag.

Die twee vrouestudente is daarna uit ​hul koshuis geskors.

Die US-studenteraad het in ‘n verklaring ook die voorval ten sterkste afgekeur. Die US-bestuur sal stappe teen die twee oorweeg.

Dié twee studente, Mark Burman en Ross Bartlett, het hul liggame Saterdag swart gesmeer en soos die tennissterre Serena en Venus Williams na ’n 21ste verjaarsdagpartytjie gegaan.

Die universiteit het in ’n verklaring bevestig dat die twee betrokkenes wel Maties-studente is.

Universiteit Stellenbosch: Ja, baas. Ons maak soos baas Blade Nzimande sê

Ek het onlangs kritiek teen George Steyn, die raadsvoorsitter van die Universiteit Stellenbosch (US), uitgespreek omdat hy niks anders as voortgang op die Russel Botman-pad vir hierdie inrigting kan voorsien nie. Steyn is ‘n sakeman en geen akademikus nie. Hy het geen eerstehandse kennis van universitêre onderrig (uit die oogpunt van die dosent) en navorsing nie. ‘n Mens sou dus verwag dat hy liewer sou swyg; des te meer omdat ‘n voorsitter veronderstel is om onpartydig te wees. Pleks daarvan het Steyn besluit om, in die afwesigheid van Botman, sy posisie te gebruik, of eintlik te misbruik, deur hierdie leemte te vul met uitlatings oor wat hy vir die US in gedagte het. Self is hy egter nie in staat om iets oorspronkliks vir die universiteit te bedink of visualiseer nie. Hy kan bloot pleit dat op die (vir hom) wonderlike Botman-pad, wat identies met die ANC- of Blade Nzimande- of kommunistiese pad is, volhard moet word.

Ek het Steyn se standpunt, soos gestel in Die Burger van 9 Augustus, in besonderhede op Praag (17.08) gekritiseer. Dit het geen aanklank by Steyn gevind nie. Op 24 Augustus het hy wesenlik dieselfde teks, maar vertaal, in die Weekend Argus gepubliseer. By albei geleenthede is Steyn se teks op die US-webwerf hergepubliseer. Steyn se mening is dus besig om die US te deursuur. Dat hierdie waarneming geldig is, blyk uit wat hieronder volg.

In die Argus-artikel gaan dit vir Steyn maar weer om “to ensure continuity;” dus waarom krap aan iets wat reg is. Die wesenlike probleem is egter dat die US polities reg het, dus die meerderheidspolitiek slaafs navolg, maar akademies ‘n dwase weg bewandel. “We are not planning a change in direction.” Daar is “transformation targets” wat deur die US nagejaag word om nie-wittes te bevoordeel. Daarenteen is kwotas om Afrikaans en blankes se belange te beskerm, taboe. “SU has not worn the Afrikaner blazer for a very long time.” Steeds word daar geen afkeer uitgespreek van ‘n ANC- of kommunistiese inslag wat so kenmerkend van die Botman-bewind was nie.

Eintlik al wat nuut by Steyn se tweede artikel ingevoeg is, is dat die verwysing na “the Nazi salute” aan die Noordwes-universiteit (NWU) aangevul is met vermelding van “students dressing up as black housekeepers” aan die Universiteit Pretoria (UP). Die US neem dus met Steyn se komplimente deel aan die onbillike verguising van twee ander universiteite waar Afrikaans darem nog as onderrigmedium voortbestaan.

Die algemene sekretaris of voorsitter van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party en ANC-minister van hoër onderwys, Blade Nzimande, en Russel Botman, die vorige US-rektor, het dieselfde visie vir hierdie universiteit gedeel. Botman was in hart en niere eerder ‘n ANC-aktivis as ‘n akademikus. Nzimande het openlik verklaar dat daar nie plek vir Afrikaanse universiteite is nie; net Suid-Afrikaanse universiteite het glo bestaansreg (Die Burger, 23.07, p 2). In die praktyk beteken dit dat eintlik net universiteite met Engels as onderrigmedium op owerheidsubsidiëring geregtig is.

Universiteite wat voortgaan om onderrig in Afrikaans aan te bied, soos veral die Potchefstroom-kampus van die NWU en die US, is dus by uitstek in Nzimande se visier. Waarna Nzimande soek, is iets (bv ‘n insident, hoe gering ook al) waarmee hy ‘n eens Afrikaanse universiteit kan diskrediteer. Hy misbruik dit dan as voorwendsel om aan te dring op verandering, oftewel transformasie (veral verswarting en verengelsing). Aan die Universiteit Vrystaat was daar die Reitz-insident, op Potchefstroom die “Nazi-saluut” en aan die UP die twee studente wat hulle swart gesmeer en geklee het om soos huishulpe te lyk. In geen normale samelewing sou sulke onbenullighede ‘n rimpeling veroorsaak het nie. In die nuwe Suid-Afrika is hierdie voorvalle egter opgeblaas tot toonbeelde van die uiterste rassisme.

Dit is die agtergrond vir Nzimande se jongste skuif. Hy het “‘n konsep-beleid oor sosiale inklusiwiteit” bekend gestel (Die Burger, 22.08, p 2). Hy verwag van al die universiteite om hierdie handleiding sonder meer te volg as hulle op voortgesette finansiële steun van die staat aanspraak wil maak. “Praktyke wat sekere groepe uitsluit, kan nie by Suid-Afrika se tersiêre instellings voortgesit word nie – dit is diskriminerend en het ‘n nadelige impak op die akademiese prestasie en integrasie van studente.” Let op hoe Nzimande akademiese prestasie en rasse-integrasie koppel, asof hulle vanselfsprekend van mekaar afhanklik is. Dit is maklik voorstelbaar dat akademiese prestasie juis beter in ‘n meer homogene etniese en taal-omgewing gedy.

Oor Nzimande se voorskrifte: “Dié wydlopende beleid het ten doel om te verseker dat onderwysinstellings integrasie, ‘n kultuur van menseregte, eenheid en menswaardigheid erken en bevorder.” Waarop dit neerkom, is die outoritêre, verpligte opdringing van ANC-beleid aan alle tersiêre inrigtings. Alles word uit ‘n nie-wit hoek betrag: “Ingevolge die beleid moet daar optrede ten gunste van minderbevoordeelde groepe wees, maatskaplike kohesie bevorder word, koshuise bevorder word wat gemengde kulture en rassegroepe verteenwoordig en geld vir landelike studente bewillig word.” Kortom, Nzimande skryf voor dat nie-wittes bevoordeel en wittes benadeel moet word.

“Nzimande het verlede maand in sy begrotingstoespraak kommer uitgespreek oor die volgehoue ‘outoritêre en semi-militaristiese’ ontgroeningspraktyke by sommige universiteite. Hy het tóé gesê sulke praktyke grens aan rassisme en het ten doel om baie studente uit te sluit en gemarginaliseer te laat voel.” Dit is myns insiens onwaarskynlik dat (baie) studente op Potchefstroom uitgesluit en gemarginaliseer gevoel het. Nzimande roem daarop dat sy hoofbydrae tot die “bevrydingstryd” die afbrand van die biblioteek van die Universiteit Zoeloeland is. Hy moet darem ‘n dik vel hê om hom as ‘n geskikte bekleër van die pos van minister van hoër onderwys te beskou. ‘n Nog dikker vel is by so iemand nodig om moreel hovaardig oor beweerde rassisme te predik. Nzimande: “Ons sal nie rasse- of etnies-eksklusiewe instellings toelaat nie. Dit is agterlik en hoort nie in ‘n demokratiese Suid-Afrika nie.” Is die afbrand van ‘n biblioteek nie oneindig meer agterlik/onbeskaaf nie?

“Gevra waar dié beleid outonomie van instellings laat, het hy [Nzimande] geantwoord: ‘Ons moenie as Suid-Afrikaners toelaat dat die outonomie van instellings ‘n veilige hawe vir politieke skurke word nie.” Het iemand wat ‘n biblioteek afbrand nie ‘n baie sterker aanspraak op skurkskap nie? Wat duidelik uit Nzimande te reaksie blyk, is dat hy nie ‘n flenter omgee vir universitêre outonomie nie. Van die kant van die universiteite het hierteen nog geen beswaar hoegenaamd opgeklink nie. Hoe gou en hard is daar nie gekerm sodra die “apartheidsregime” met outoritêre universitêre maatreëls gekom het nie. In die nuwe Suid-Afrika het al die universiteite egter sonder protes gaan lê.

Die NWU het by monde van sy nuwe rektor soos volg op Nzimande se jongste skuif gereageer. Dan Kgwadi “het die beleid as ‘n ‘positiewe ontwikkeling’ bestempel. ‘Ons glo ons berei studente voor vir ‘n geïntegreerde samelewing. Ons verwelkom die beleid en ons raad is reeds in ‘n gevorderde stadium om te verseker dat studente daaraan voldoen.'” Wat ons hier het, is openlike erkenning dat studente geïndoktrineer word. Dit is myns insiens glashelder dat rasse-integrasie swartes (meesal) bevoordeel en blankes (meesal) benadeel. Ons is dalk ‘n haarbreedte weg van die verpligting dat wittes met nie-wittes (veral swartes) moet trou. Dit sou immers ‘n hupstoot aan “‘n geïntegreerde samelewing” gee. Waarom koshuisintegrasie afdwing maar dan huisgesin-integrasie agterweë laat? Omdat daar baie minder blankes as swartes is, sou verpligte inklusiewe huwelike net van blankes vereis word. Dit is versoenbaar met ANC-beleid waarvolgens blankes die offers moet bring en swartes skotvry daarvan afkom.

Nzimande se beleid is in ooreenstemming met dié van die ANC, dus konsekwent pro-swart en anti-wit. Dit is die eens blanke universiteite wat moet integreer; nie tradisioneel swart universiteite nie. Dit is die tradisioneel blanke koshuise wat aan verpligte integrasie onderwerp word. Daar is geen of min druk op histories swart universiteite en koshuise om dieselfde te doen. Swartes het dus die keuse om in ‘n swart omgewing of in ‘n geïntegreerde opset te studeer en te leef. Dieselfde geld natuurlik woongebiede en skole dwarsoor die land. Aan wittes word nie hierdie vryheid van keuse gegun wat swartes geniet nie.

Ek het onlangs Donna Bryson se boek, It’s a Black-White Thing (2014), op Praag (10 08) bespreek. Let op die volgende aanhaling: “Integration in residences is still an incomplete journey, notably in some historically black residences” (Kindle 911). Byvoorbeeld, die koshuis Khayalami van die Universiteit Vrystaat “remains predominantly black” (2268). Dus, die tradisioneel wit koshuise word deur die rektor, Jonathan Jansen, verplig om op ‘n 50/50-grondslag te integreer, maar sodanige gedwonge integrasie word nie (in dieselfde mate) aan die swart koshuise opgedring nie.

Die Potchefstroom-kampus van die NWU is die Afrikaansste in die land. By monde van sy swart rektor is Nzimande se jongste inmenging verwelkom. Hoe het die Afrikaansste universiteit, die US, gereageer? Weens die afsterwe van sy rektor word die US-kitaar op die oomblik deur die vise-rektore, soos die waarnemende rektor, Leopold van Huyssteen, en Arnold Schoonwinkel (Praag 17.08), asook die raadsvoorsitter, George Steyn, geslaan. Hulle is almal oënskynlik pro-Botman- en dus ANC-gesind. Botman se nalatenskap word bv spesiaal tydens Erfenis e’Bosch gevier (US-webwerf 29.08). Onlangs het daar weer skok en verbasing opgeklink oor die getal en intensiteit van die misdadige voorvalle op die US-kampus (US-webwerf 31.08). Die misdadige US-kampus en dorp was nogeens die hoofberig op die voorbladsy van Die Burger (1 deser). Met ingang 2015 sal geen toetse en eksamens meer saans afgelê word nie (Die Burger, 2 deser, p 4). Weens misdaad kan die US dus nie meer akademies soos voorheen behoorlik funksioneer nie. Die ontstaan van hierdie haglike situasie kan teruggevoer word na die wens wat Botman in sy 2007-intreerede vir ‘n swarter US en Stellenbosch-dorp uitgespreek het.

Desnieteenstaande is die huidige US-bestuur oorgehaal om op die Botman-pad te volhard. Glo dit as u wil, die US se reaksie op Nzimande se jongste skuif is selfs meer oordraad ANC-gedienstig as dié van die NWU. Pleks van weerstand teen Nzimande se vermetele inmenging te bied, roem die US daarop dat hy reeds lankal op hierdie ANC-pad is. Soos ‘n Johannes die Doper het die US dus as ‘t ware as ‘n wegbereider vir Nzimande se beleid gefunksioneer. Die US het daarvolgens lankal uit die Afrikaner-laer gebreek en die pad van ANC-saligheid betree.

“Verskeie aspekte wat in ‘n konsepbeleidsraamwerk oor maatskaplike inklusiwiteit vir hoër onderwysinstellings vervat is, is reeds deur die … US as prioriteit geïdentifiseer en word reeds toegepas. Die US het, soos die … NWU, die raamwerk verwelkom wat Donderdag deur dr Blade Nzimande … aangekondig is. Die raamwerk is daarop gerig om te verseker dat onderwysinstellings integrasie, menseregte, diversiteit en menswaardigheid bevorder” (Die Burger, 25.08, p 2).

“Die US-raad het verlede jaar die Institusionele Voorneme en Strategie (IVS) goedgekeur wat die universiteit se Visie 2030 as ‘inklusief, innoverend en toekomsgerig’ stel. Volgens prof Leopold van Huyssteen … is die US se inisiatiewe gebore uit oortuiging en nie omdat landswette dit dryf om dit te doen nie. Swart, bruin en Indiër-studente maak tans ‘n derde van die US se voorgraadse studentetal uit en die doelwit is om dit teen 2018-’19 tot 50% te verhoog … In ‘n poging om die diversiteitsprofiel van sy studente te vergroot, is verskeie werwingsinisiatiewe reeds geneem.” Vervolgens word daar ook melding gemaak van “werwingsbeurse” en “mentor- en diversiteitsprogramme in koshuise.”

Al hierdie inisiatiewe is nie-akademies, naamlik polities, gemotiveer. Dit is onwaarskynlik dat hulle in enige opsig die veelgeprese akademiese voortreflikheid aan die US bevorder. Wat eerder hoogs waarskynlik is, is die verslegting van die akademiese gehalte (insluitende potensiaal) van die studente, asook die verlaging van akademiese standaarde. Verder, as die twee universiteite teen wie Nzimande se voorskrifte by uitstek gemik is, die US en NWU, só gedienstig reageer, sal dit hierdie kommunistiese minister sekerlik aanmoedig om met verdere drakoniese, anti-akademiese maatreëls vorendag te kom.

Gelukkig is ek nie die enigste waarnemer wat oor die kruipsugtigheid van die huidige US-bestuur bekommerd is nie. Pieter van der Merwe, Bellville, het soos volg geskryf. Ek haal sy brief volledig aan: “Dr Blade het gesê ‘spring’, en die Universiteit Stellenbosch het onmiddellik met ‘hoe hoog?’ gereageer. Ek verwys nou na ‘US steun regering se plan vir inklusiwiteit’ (DB, 25.08). Dink prof Van Huyssteen dat daar iets van Afrikaans aan Maties oor sal wees as hy en sy mede-‘oortuigdes’ se visie ‘n werklikheid word? Gee hy om? En hoekom 50% eers teen 2018-’19? Hoekom nie sommer al van volgende jaar af nie? Dan kan die oogmerk van ‘n oorwegernd anderskleurige, Engelstalige universiteit mos nóg gouer verwesenlik word. Buitendien is 18-19% nie ‘n korrekte weerspieëling van die land se demografie nie. ‘n Mens sou seker van die drywers van hierdie ‘uit oortuiging gebore’ inisiatief kon verwag om ‘n voorbeeld te stel deur te bedank sodat inklusiwiteit ook onmiddellik op personeel- en raadsvlak kan geskied. Die Randse Afrikaanse Universiteit het You-Jay [UJ – University of Johannesburg] geword. Die Afrikaners wat die dryfkrag agter die stigting van die Universiteit van Port Elizabeth was, is lankal vergete. Wat gaan die Universiteit Stellenbosch teen 2018-’19 genoem word? Dalk is ek ál een wat so voel, maar ek wil tog sê mense wat hul erfenis ten koste van politieke korrektheid vertrap, maak my siek” (Die Burger, 30.08, p 14).

In die lig van die voorafgaande moet ek dit ongelukkig as my oortuiging stel dat die US (en die NWU) klaarblyklik vir die Afrikaner, Afrikaans, Europese beskawing en die akademie (grootliks) verlore is. Vergelyk dit met wat die US eens was. In die woorde van Willie Esterhuyse: “Stellenbosch was destyds ‘n intellektuele en kulturele Mekka van die Afrikanerdom” (Eindstryd, 2012, p 19). Die oud-Broeder Esterhuyse beywer hom reeds dekades lank vir ‘n getransformeerde US. Myns insiens is dit nie wat die US nodig het nie.

Wat die US nodig het, is ‘n Afrikaner-Simson wat die politieke pilare waarop die US tans staan, omtrek. Wat broodnodig is, is ‘n rektor wat ideologie verstaan en gesonde, akademies-gegronde weerstand teen ‘n kommunistiese ideoloog soos Nzimande bied. So iemand sal aandring op basiese akademiese vereistes, soos universitêre outonomie, ideologiese neutraliteit en akademiese vryheid. Ook dat studentetoelating en die toekenning van studiebeurse op grond van bewese akademiese prestasie (nie potensiaal nie) moet geskied. Ook dat dosente en navorsers op akademiese gronde (bv formele kwalifikasies, ondervinding, publikasies) aangestel en bevorder moet word; nie op etniese en seksistiese gronde soos tans dikwels gebeur nie. So ‘n rektor sal nie laag kruip voor Nzimande en die ANC-regering nie, maar eerder sy tyd bestee aan pogings om die akademiese aansien van die US te herstel en terug te keer tot Afrikaans as sy enigste statutêre onderrigtaal.

Universiteit Stellenbosch vereis nou werksaansoeke in Engels

Die afkorting vir die Universiteit Pretoria is steeds UP; ook in sy webadres. Onlangs het iemand in Die Burger geskryf dat hy al hoe meer die afkorting SU (Stellenbosch University) pleks van US (Universiteit Stellenbosch) teëkom. In die US se webadres word die afkorting SUN gebruik, wat ook in die naam van die US se uitgewery opduik: SUN PReSS, wat in wyer verband AFRICAN SUN MeDIA word. Wat ons hier sien, is die doelbewuste uitwissing van die US se eens trotse Afrikaanse verlede.

Gestel iemand wil aansoek om ‘n pos by die US doen. In die LitNet-nuusbrief (24 deser) word ‘n medeprofessoraat in Afrikaans en Nederlands geadverteer. In hierdie voorbeeld gaan dit dus nie om ‘n pos vir iemand wat nie Afrikaans ken nie. “Kliek vir meer inligting.” Jy kry twee bladsye inligting. Dit handel oor ‘n “Job” met ‘n bepaalde nommer in die “Job Basket”. Dan volg ‘n “Description” met die volgende hoofde: Job Title/Posbeskrywing, Location/Area, Organization/Organisasie, Department Description/Departement Beskrywing, Duties/Pligte, Job Requirements/Pos Vereistes, Recommendation/Aanbeveling, How To Apply/Hoe Om Aansoek Te Doen, Enquiries/Navrae. By elke hoof word verdere inligting in sowel Afrikaans as Engels gegee. By die voorlaaste hoof staan in die Afrikaanse teks: “Doen aanlyn aansoek deur op die ‘apply now’ skakel te kliek.” Die e-pos-adres is: “vacancieshuman@sun.ac.za”.

Na die laaste van bogenoemde hoofde raak die US se Afrikaans op: “Currency ZAR, Commencement Date 01 Jan 2015, Closing Date 14 Aug 2014.” Daarna volg ‘n evalueringsvorm waarvan die besonderhede uitsluitlik in Engels is.

Enigeen wat deesdae by die US aansoek om ‘n pos doen, sal dus onder die indruk gebring word dat eerder Engels as Afrikaans die instansie se administratiewe taal is. Myns insiens is dit ook ‘n feit dat Engels voorgraads die hoofonderrigtaal is en dat Engels nagraads feitlik uitsluitlik die klasonderrigtaal geword het. Die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad, Michael le Cordeur, is ‘n dosent op die US-kampus. Wannie Carstens, ‘n oud-voorsitter en direksielid van die Afrikaanse Taalraad, dien in die US-raad. Wat doen hulle om hierdie onverkwiklike situasie te verbeter? Le Cordeur het om etniese en politieke redes tot dusver nog net lof vir die Botman-US se verengelsingsbeleid gehad.

By die hoof “Hoe om aansoek te doen” staan daar in die Afrikaanse teks onder meer: “Die Universiteit hanteer alle aansoeke in terme van sy Diensbillikheidsplan wat erkenning verleen aan die behoefte om die demografiese samestelling van die personeelkorps te diversifiseer, veral met die oog op die aanstelling van geskikte kandidate uit die aangewese groepe.” Dit gaan dus vir die US om sosiogeniëring ooreenkomstig die ANC se resep. Diensbillikheid beteken dat indien enigsins moontlik akademies onbillik teen blanke kandidate en veral mans gediskrimineer word. Nie-wittes word dus aangemoedig en wittes, veral mans, ontmoedig om aansoek te doen.

Op hierdie manier word die nie-akademiese ideaal van demografie-weerspieëling aan die US nagejaag. Moet dus niemand glo wat beweer dat dosente aan die US primer ingevolge akademiese bekwaamheid (bv formele kwalifikasie, ondervinding, publikasies) aanstel word nie. Dit volg dat akademiese uitnemendheid aan die transformerende US al hoe meer ‘n hersenskim word.

Nog nabetragting oor Russel Botman

Ter huldiging van Russel Botman is ‘n byeenkoms vir die universiteitsgemeenskap (2 deser) en een vir die publiek (5 deser) op die kampus gehou. Vir diegene wat met vakansie weg was, is daar ‘n verdere byeenkoms op 22 deser op die kampus gehou. In Belhar, die gebied waar Botman voorheen gewoon het, was daar op 3 deser ook ‘n huldigingsgeleentheid. Van geen vorige rektor van die Universiteit Stellenbosch (US) is daar op hierdie skaal afskeid geneem nie, klaarblyklik omdat al die voriges wit was en ook omdat nie een van hulle so polities aktivisties en militant soos Botman was nie.

Voorheen het ek hoofsaaklik reaksies tot 1 deser (Praag 13 deser) en enkele aspekte rakende die toekoms van die US (Praag 20 deser) bespreek. Die genoemde vier byeenkomste het hulle egter by uitstek geleen vir uitlatings wat ter afsluiting krities beoordeel behoort te word.

Tydens die byeenkoms op die 2de het ‘n bruin US-personeellid van Botman gesê: “Die beste manier waarop hy vereer kan word, is om die werk wat hy gedoen het om transformasie en inklusiwiteit te bevorder, voort te sit” (Die Burger, 3 deser, p 5). Dit weerspieël eintlik die aard van die meeste van die uitlatings; dus dat die klem eerder op Botman se politiek as op sy akademiese bydrae geplaas is. Vir ‘n rektor is dit sekerlik nie ‘n sterk of eerbare aanbeveling nie.

Soos verwag kon word, is die Belhar-byeenkoms (Die Burger, 4 deser, p 4) oorheers deur verwysings na die Belhar-belydenis, wat deur Botman internasionaal uitgedra is, bv tot in die Wêreldraad van Kerke. Die vader van hierdie teks, Jaap Durand, is een van dié wat die woord gevoer het. By Durand het die idee van dié belydenis ontstaan, terwyl Dirkie Smit die moeder van hierdie teks genoem kan word omdat hy die outeur van die aanvanklike formulering is. Blykbaar word Smit hiervoor vergoed deurdat hy steeds toegelaat word om elke Saterdag Die Burger se hoofartikel te skryf. Durand en Smit het saam ‘n hele geslag UWK-bevrydingsteoloë se gedagtes met verwysing na bv die aktivistiese skoorsoeker* Dietrich Bonhoeffer (1906-1945) vergiftig**. Dosente wat deur die “apartheidsregime” betaal is, het dus hulle studente tot opstand teen die staatsgesag aangehits. By hierdie samekoms was daar egter net lof vir Botman en die Belhar-belydenis en geen teken van die groot onmin wat dié belydenisgeskrif in die NG Kerk gesaai het nie. [*Lees bv Eric Metaxas se boek, Bonhoeffer (Nashville: Thomas Nelson, 2010, 608p). ** Byvoorbeeld, Nico Koopman verwys na die drie maniere waarop “onreg” volgens Bonhoeffer bestry moet word (Die Burger, 16 deser, p 11).]

Llewellyn MacMaster, die projekleier van die US se Sentrum vir Inklusiwiteit, wat die onlangse herrie oor Botman laat losbars het, was een van die sprekers in Belhar. ‘n Ander spreker, Peter Grove, het gesê: “Russel en sy generasie … moes in ‘n rassistiese orde in Suid-Afrika veg vir ‘n meer inklusiewe samelewing.” Durand het beweer sy student Botman “was die inspirasie vir die Belydenis van Belhar.” (Dit is heel moontlik ‘n oordrywing wat deur die geleentheid veroorsaak is.) Dit toon myns insiens tog in watter mate Botman van jongs af ‘n militante politieke aktivis was. Dit dui terselfdertyd op Botman se onvermoë om self dié belydenisteks te formuleer. In die Suid-Afrikaanse geskiedenis is dit nie ongewoon dat misleide wittes rigting en momentum aan nie-wittes se politieke aggressie gee nie. Dit was ook die geval met bv die ANC se vryheidsmanifes wat deur Rusty Bernstein geskryf is.

Edna van Harte het gesê: “Russel en die tokkelokke van die 1970s was lekker woelig as studente en aktiviste gewees.” Daardie “lekker woelig” het die afbrand van twee van die UWK se geboue ingesluit. Let op wat die ANC-politikus Lynne Brown hiervan sê: “Russel was reeds ‘n besonderse studenteleier by die UWK en dit het hom voorberei vir sy plek in die geskiedenis om die rektor van die US te word.” Enige mens met ‘n sin vir die akademie en beskawing kan maar net hoop dat dit nooit weer gebeur dat misdadige gedrag beskou word as geskikte voorbereiding vir die amp van rektor nie. Veral die US kan nie ‘n herhaling hiervan bekostig nie. Maar ek besef dat ‘n eienaardige waardestelsel in die nuwe Suid-Afrika gevestig is waarvolgens misdaad nie as ‘n diskwalifikasie vir selfs die hoogste pos beskou word nie. Maar dan is daar tog mense wat bly wonder waarom Suid-Afrika die misdaadmekka by uitnemendheid geword het.

Op 5 deser (p 13) het Die Burger berig dat politici soos FW de Klerk en Thabo Mbeki daardie dag die openbare begrafnisdiens sou bywoon. Op dieselfde bladsy is daar ‘n advertensie van die Universiteit Pretoria, sowel as een van die Universiteit Vrystaat, waarin Botman gehuldig word. Sulke advertensies is ongewoon en sou waarskynlik nie uit daardie twee oorde vir ‘n blanke rektor gekom het as hy ‘n deurwinterde en nie-aktivistiese akademikus was nie. Albei die genoemde universiteite het ‘n bruin rektor. Hierdie advertensies is myns insiens sowel etnies as polities geïnspireer.

Dit bring my by wat tydens daardie openbare begrafnisdiens gebeur het. Op die US-webwerf word Botman as ‘n “aktivis, vredemaker, teoloog, akademikus en denkleier” beskryf, dus eerder in politieke as akademiese terme. Sy publikasies handel oor “menseregte, versoening, menswaardigheid, maatskaplike geregtigheid en die Belydenis van Belhar,” dus weereens sterk polities gekleur. Die begrafnisdiens was hoogs multikultureel met min Afrikaans en die slippedraers was doelbewus inklusief, dus ‘n voorbeeldige mengsel van etnisiteite en geslagte. Die gepubliseerde huldeblyke is hoofsaaklik in Engels, insluitende dié van Nico Koopman, terwyl Johann Rupert s’n in Afrikaans is. Dié van Botman se kinders en sy broers en susters is almal in Engels, sodat daar geen twyfel kan wees oor Botman se taalvoorkeur nie. [Lees gerus die teks van Botman se Johan Combrink-gedenklesing om ‘n idee te vorm van die enorme kloof wat daar tussen Botman en Afrikaans en Afrikaners bestaan het (LitNet 29.06.2007).]

Die eerste vier koerantberigte oor die openbare begrafnis het op 6 deser in Rapport verskyn. Botman se skoonsuster het gesê “die boosheid is besig om die lig rondom hom te verdonker” (p 2). Daardie bose elemente is blykbaar wittes wat Botman se sug na transformasie en inklusiwiteit teengestaan het. Jonathan Jansen het lustig hierop voortborduur: “Russel het nie op sy self [eintlik: eie] doodgeval nie,” blykbaar bedoelende dat daardie slegte wittes vir Botman se dood verantwoordelik gehou kan word. “Jy [kan] nie ‘n wit gedomineerde universiteit 20 jaar na apartheid … hê nie … Die US sal moet besluit of hy wil bou op die nalatenskap van Botman en of hy wil bly in die verlede.” Jansen verwys dus goedkeurend na Botman se verswarting en verengelsing van die US (dieselfde gebeur onder Jansen se leiding aan die Universiteit Vrystaat). Hy opper egter geen beswaar teen die talle swart gedomineerde universiteite nie. Jansen “het ook gesê die US moet sy raadslede tug wat ‘uit die raad’ praat.” Dit verwys klaarblyklik na die US-raadslede wat die moed van hulle oortuiging het om Botman se inklusiwiteitsleer en ANC-verideologisering aan die US teen te staan.

Jansen is lid van die bruin mafia wat in die jare sewentig aan die UWK studeer het. Voor die 1990/1994-dwaasheid was bruin rektorskap ‘n rare verskynsel. Soos Botman dink Jansen heeltemal verkeerdelik dat ‘n rektor sy eie ideologiese bagasie sonder weerstand aan die hele universiteitsgemeenskap mag opdring. Die man besef nie dat ‘n universiteit veronderstel is om die vrye uitruiling van alle idees toe te laat en ‘n rektor daarom ideologies neutraal behoort te wees nie. Soos Botman wil Jansen sy amp klaarblyklik maksimaal ter bevordering van ANC-ideologie misbruik. Geen wonder dat Chris (Boetman) Louw vir Jansen na sy intreerede as rektor ‘n wolf in skaapsklere genoem het nie.

Jansen het in 2005 beweer “dat die aandrang op Afrikaans ‘n verbloemde manier van Afrikaners is om oor die verlies aan mag en invloed te betoog.” Hermann Giliomee het hierop geantwoord: “Die taalkwessie gaan nie oor mag soos Jansen dink nie, maar oor regverdigheid” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 115). By Botman se diensaanvaarding as rektor in 2007 het Jansen aan hom ongevraagde raad gegee deur te beklemtoon “dat Botman aan niewittes ‘n groter aandeel aan die Universiteit moet gee en nie aan taal nie” (p 157). Hieruit spreek Jansen se anti-Afrikaanse en anti-Afrikaner-sentiment myns insiens baie duidelik. [Maar Jansen het selfs verder gegaan. Kyk Jacob Rooi se artikel hieronder.] Jansen se onbegrip van wat rektorskap behels, het vroeër vanjaar weer eens geblyk toe Jansen eerstejaarstudente in Bloemfontein toegespreek het en aan hulle opdrag gegee het om nie-rassisties en nie-seksisties te wees en dat enigeen mag bid en liefhê soos hy wil (Die Burger, 20 Januarie, p 13). Myns insiens is dit studente se goeie reg om teen bv homoseksualiteit gekant te wees.

Die tweede berig op die 6de is dié deur die redakteur, Waldimar Pelser (Rapport Weekliks, p 6). Hy noem dat hy een van diegene is wat meen “dat Afrikaans ‘n stewige vasstrapplek op ‘n kampus of twee moet hê.” Dit is myns insiens ‘n te wankelmoedige standpunt. Die vastrapplek wat Afrikaans moet hê, moet dié van enigste onderrigtaal wees. Afrikaans moet dus nie onderrigtaalstatus met Engels deel nie, want dan verloor Afrikaans sy vastrapplek eerstens in die praktyk en tweedens moontlik heeltemal op die lange duur. Verder moet Afrikaans as enigste onderrigtaal nie net op “‘n kampus of twee” aangetref word nie, maar op minstens twee kampusse of, soos voorheen, verkieslik aan hele universiteite.

Dit is loutere en vermetele twak dat al die kampusse en universiteite wat deur blankes opgebou is deesdae deur verswarting en verengelsing gekenmerk word. Blade Nzimande, die kommunistiese minister van hoër onderwys, het onlangs gesê: “Ek wil beklemtoon dat ons nie langer Afrikaanse, Zoeloe- of Tswana-universiteite het nie” (Die Burger, 23 deser, p 2). Daarmee erken hy dat Jannie Marais se stigtingsvoorwaarde van die US, dat dit ‘n Afrikaanse universiteit moet wees, reeds verkrag is. Let ook daarop dat Nzimande Afrikaans eerste noem, omdat die vernietiging van Afrikaans as onderrigtaal vir hom ‘n prioriteit is. Kontrasteer dit met RW Johnson se bevinding in sy boek, The African University? (Cape Town: Tafelberg, 2012), dat Nzimande aktiewe ondersteuning verleen aan pogings om die Universiteit KwaZulu-Natal te verzoeloe.

Pelser skryf darem: “Hoe kan ons bekostig om daarna te streef dat alle kampusse presies dieselfde moet lyk en klink? Dit is tog nie diversiteit nie?” Die punt is dat Botman en diesulke lippediens aan diversiteit bewys, maar in werklikheid inklusiwiteit as hefboom misbruik om bv kultuur- (insluitende taal-) verskille te ontken en dan sodanige werklike verskille onder die vaandel van eenheid en nasiebou sover moontlik probeer uitwis.

Jacob Rooi is die “bruin stem” by Rapport. Johann Maarman vervul ‘n soortgelyke funksie by Die Burger. Al is Maarman (in sy eie woorde) ‘n “Victor Verster-alumnus” en bekend vir sy verering van UDF/ANC-terreur en sy anti-blanke uitsprake, is hy onlangs tot adjunk-redakteur bevorder. Daarby funksioneer hy as filter vir die menings van lesers wat vir publikasie toegelaat word. Voorheen was ‘n ander bruine, Heindrich Wyngaard, die briewe-redakteur. Op hierdie manier verseker Die Burger dat hoofsaaklik polities korrekte menings en pro-bruin standpunte gepubliseer word.

Rooi het feitlik vanselfsprekend die geleentheid gekry om oor Botman te skryf (Rapport Weekliks, 6 deser, p 23). Die “institusionele kultuur” aan eens wit en Afrikaanse universiteite moet glo verander. Dit moet inklusief word. Dit is immers wat Leon Wessels en kie onlangs ook oor die Potchefstroom-kampus bevind het. Daar moet gesorg word dat almal tuis op getransformeerde kampusse voel. Dit word gedoen deur ‘n proses van gelykverklaring, dus deur werklike, wesenlike verskille te ontken. Die ongemak wat transformasie by diegene wat tradisioneel op die kampus hoort (naamlik die wittes) veroorsaak, word geïgnoreer. Al die maatreëls wat getref word, het as doel om die inkommers, wat verswelgend aan die inrigting opgedring word, te bevoordeel, dikwels (bv wat taal betref) ten koste van die tradisioneles. Wat ook doelbewus misgekyk word, is dat geen druk vir gedwonge transformasie op tradisioneel swart universiteite uitgeoefen word nie.

Rooi haal Dan Kgwadi, die nuwe rektor van die Noordwes-universiteit, aan waarvolgens dit gevaarlik sou wees “om een kultuurgroep op ‘n universiteit te bewaar ‘en dit oorwegend so te probeer hou’.” Kgwadi kyk selektief na hierdie saak. Op Potchefstroom mag een kultuurgroep nie die septer swaai nie, omdat hierdie kampus tradisioneel wit en Afrikaans is. Op ‘n ander kampus, Mafikeng, mag ‘n ander kultuurgroep, wat swart is en Engels as onderrigtaal verkies, egter ongesteurd voortgaan om alles te oorheers.

In sy artikel noem Rooi die US “die intellektuele huis van apartheid.” Ook dat Botman, “die eerste swart US-rektor”, hierdie universiteit getransformeer het “van ‘ons’ plek tot ‘almal se plek’.” Rooi noem dat Afrikaners, myns insiens tereg, aanspraak op eienaarskap van die US maak. Maar daar is klaarblyklik geen simpatie met die pyn wat die Botman-ontheemdingsproses by blankes veroorsaak nie. Rooi se klaarblyklik etnies-gedrewe simpatie lê by Botman. Geen kritiek word uitgespreek teen Botman se suiwer rasgebaseerde ideaal dat die US in sy eeufeesjaar (2018) minstens die helfte nie-wit moet wees nie.

Die teenkanting teen sy planne kon glo tot Botman se dood bygedra het. Jansen se verdagmakery is dus deur minstens Rooi gesluk. Jansen dink dat Botman aan ‘n gebroke hart gesterf het. Jansen: “Wat is die betekenis van Russel se dood? Ons moet die vraag vra, want die rassestryd by voormalige wit universiteite is besig om sy tol te eis.” Volgens Jansen is dit dus nie ‘n kultuur- of taalstryd nie, maar ‘n rassestryd. Oor die uitpluk van hierdie rassekaart behoort Jansen myns insiens sonder ophou opgehel te word. Ons protes moet soortgelyk wees aan Botman en Jansen se volgehoue kritiek op blankes oor apartheid. Jansen oefen ook openlik druk uit vir die aanstelling van ‘n Botman-epigoon as volgende US-rektor: “As Stellenbosch gaan terugval onder nuwe leierskap, terug in die verlede, gaan dit groot probleme in ons land veroorsaak” (Die Burger, 7 deser, p 2). Dit kom neer op ‘n kwalik verbloemde dreigement.

Uitgaande van die veronderstelling dat Jansen oor waardigheid beskik, het die FW de Klerk-stigting by monde van Dave Steward “gesê om ‘regsgesindes’ vir Botman se dood verantwoordelik te hou is ‘onwaardig’ van hom” (Die Burger, 16 deser, p 2). Jansen “het ook onder meer in ‘n rubriek geskryf sommige histories wit universiteite gebruik Afrikaans as alibi om nie te transformeer nie. En hoe meer Botman vir transformasie gedruk het, hoe meer is hy genadeloos deur regse alumni van die US beskinder.” Jansen het gewaarsku dat “kampusse wat hoofsaaklik wit is, in die lig van ons onlangse aaklige rassistiese verlede moreel onaanvaarbaar, demografies onregverdigbaar en opvoedkundig gevaarlik” is. Wat Jansen dus sê, volgens Steward, “is dat al ons universiteite – ongeag hul geskiedenis of geografiese ligging – hoofsaaklik swart moet wees.” Na dese kan daar myns insiens selfs minder twyfel wees oor Jansen se militante anti-Afrikaans-, anti-Afrikaner- en anti-blanke-gesindheid.

Christo van der Rheede is lid van wat ek die bruin mafia van UWK-oudstudente noem. Ek het reeds verwys na sommige van sy uitlatings waarmee hy na Botman se dood vorendag gekom het (Praag 13 deser). Vir Van der Rheede was dit egter nie voldoende nie. Hy is immers ‘n groot aanhanger van Botman en die ANC se inklusiwiteitsleer. Van der Rheede het opsluit ‘n artikel geskryf wat deur Rapport (Weekliks, 6 deser, p 7) gepubliseer is. As ANC-aktivis het Van der Rheede dit teen “worst-case scenarios”, asook teen wat Frans Cronjé onlangs geskryf het, want Van der Rheede het besluit dat ons almal “behoort te verenig om die land na nuwe hoogtes te neem.” “Doemprofete” se “manewales help om koerante te verkoop.” Sommige van hulle “stook … anti-regeringssentimente” en dít mag volgens Van der Rheede nie gebeur nie. Cronjé “demoniseer” glo “die regering van die dag.” Dit lei tot polarisering en “die vervlakking van elke Suid-Afrikaner – wit en swart – se hoër roeping: nasiebou.”

Van der Rheede skryf sonder om hom los te maak van sy amp as uitvoerende hoof van die Afrikaanse Handelsinstituut. Namens AHi-lede bied hy ‘n blink maar uiters naïewe scenario as teenvoeter vir Cronjé s’n aan.”Bied die toekoms nie dalk baie meer hoop as ons vir ander ook dit gun wat ons onsself gun nie? En dit is die beste?” Dus huisvesting, dienste, ens, sonder dat betaling of ander teenprestasie deur “ons” van “hulle” vereis word. Dit bied glo “‘n stewige grondslag vir sosiale kohesie.” Volgens Van der Rheede se insig funksioneer bv die regstel en “kernstaatsinstellings” in die nuwe Suid-Afrika goed. Munisipaliteite presteer nie so voortreflik nie, gevolglik sy maklike raad dat ander daarby “betrokke” moet raak. “Wit en swart [moet] op plaaslike vlak agter ‘n gedeelde visie vir die dorp … verenig.” Vanselfsprekend erken hy nie dat dit rampspoedig was toe die lokasie beheer oor die dorp verkry het nie. Voorts hou hy van “bemagtigingsaksies” en “vaardigheidsoordragprogramme.” Arm skole moet ook bygestaan word. Sy model is “‘n korporatief waarin swart en wit ‘n gelyke belang het;” dus ooreenkomstig die ANC se wens dat die helfte van blanke plase aan nie-wittes oorgedra moet word.

Waarom dit gaan, is dat wittes, wat welvaart geskep het, minstens die helfte van wat hulle het welwillend en gratis aan nie-wittes moet oordra, terwyl daar nie blyke van ‘n snars waardering, dankbaarheid of erkentlikheid van die kant van Van der Rheede of ander ANC-kamerade is nie. By implikasie erken Van der Rheede die groot gehalteverskil tussen wittes en nie-wittes (veral swartes) by welvaartskepping; iets wat dwarsoor die wêreld aangetref word en dus nie aan die nalatenskap van apartheid toegedig kan word nie. As ANC-aktivis ontken Van der Rheede egter hierdie ooglopende waarheid. Hy blyk ‘n entoesiatiese ondersteuner van die ANC se gelykheidsleer te wees. Ons moet glo “mobiliseer om die kunsmatige grense van etnisiteit en kultuurverskille af te breek.” Die ooglopende groot etniese en kultuurverskille is egter die kernrede waarom ‘n Suid-Afrikaanse nasie onmoontlik werklikheid kan word. Pleks van dit onder oë te sien, verhef Van der Rheede nasiebou tot iedere Suid-Afrikaner se roeping. Dit gaan my verstand te bowe dat Afrikaner-sakelui, wat oor dekades en eeue gearbei het om hulle welvaart te bestendig, tot hulle ooglopende nadeel Van der Rheede aan die stuur van die AHi kan duld.

Die Burger het op die 7de (p 2) oor Botman se openbare begrafnis berig. Conrad Sidego, die bruin DA-burgemeester van Stellenbosch, het opgemerk dat Botman nou in die Onderpapegaaiberg-begraafplaas “in die geselskap van” bv DF Malan lê. Die ironie is dat Malan hom daar duld terwyl Botman nie wou hê dat die US se studentesentrum Malan se naam dra nie. Maar Botman se roudiens is in die DF Malan-gedenksentrum gehou, sodat Botman, voorlopig altans, hierdie veldslag verloor het, al het hy die oorlog vir ‘n swarter en verengelste US in groot mate gewen. (Die veldslag/oorlog-vergelyking kom in Rooi se bogenoemde artikel voor.) Die US se gebou vir lettere en sosiale wetenskappe was voorheen as die BJ Vorster-gebou bekend. Die US se gebou vir rekeningkunde en statistiek het eens as die HF Verwoerd-gebou bekend gestaan. In albei gevalle is die veldslae ooreenkomstig Botman se wense gewen. Daarenteen is anti-Afrikaner-elemente vernoem, bv die sentrum vernoem na Beyers Naudé in die fakulteit teologie en dié vernoem na Desmond Tutu in die mediese fakulteit. ANC-kornuite mag vernoem word, terwyl geboue vernoem na wit eerste ministers glo teen visuele transformasie indruis.

In 2011 het Christo Viljoen vir Pieter Kapp as president van die US-konvokasie opgevolg. In Die Burger van 7 deser (p 8) lewer Viljoen die eienaardige pleidooi dat die US-taalstryd uit die openbare oog gehou moet word. [Die US-raadslid en pro-Afrikaans-stryder, Piet le Roux, het Viljoen tereg direk teengespreek (Die Burger, 12 deser, p 7).] Dié debat moet volgens Viljoen verkieslik net op die kampus plaasvind. Viljoen het dit teen onbesonne uitlatings oor Afrikaans, soos dié van Edwin Hertzog (Praag 20 deser) Anders as Hertzog (kyk bv G Boonstra, Kaap, se brief op dieselfde bladsy) meen Viljoen tereg dat akademiese uitnemendheid vanselfsprekend met Afrikaans as onderrigtaal moontlik is. Vir sy strategie van openbare geheimhouding het Viljoen die ondersteuning van Botman geniet. Dit is myns insiens ‘n gevaarlike adder om te koester.

Openbare steun het die potensiaal om wondere vir Afrikaans te verrig. Kapp se boek, Maties en Afrikaans (2013), verskaf waardevolle, gesaghebbende inligting aan die publiek oor hoe daar bv gekonkel is om Afrikaans aan die US af te skaal, asook oor hoe groot die gaping tussen die amptelike taalbeleid en die toepassing daarvan in die praktyk is (Praag 6 April). Geheimhouding geskied ten koste van die heil van Afrikaans. Baie van die donateurs en ander Afrikaners sou immers nie graag wou hê dat die publiek eers jare na die tyd (toevallig) agterkom dat die US (volkome) verengels het nie.

Ilse Bigalke, daardie aarts-oorverligte maar nogtans sogenaamde “onafhanklike kommentator”, gaan in haar rubriek (Die Burger, 8 deser, p 8) gal af oor Steve Hofmeyr dit durf waag het om Die Stem te sing. Sy assosieer hierdie lied met “‘n bestel wat vir misdade teen die mensdom verantwoordelik was … Want ‘Die Stem’ en die ou vlag is dié simbole van daardie bestel wat onder meer mense vermoor het, ander sonder verhoor aangehou en gemartel het, mense met dwang uit hul eie huise verjaag en gemengde paartjies vervolg het.” Sy noem vanselfsprekend nie dat die ANC, insluitende die ANC-regering, dieselfde doen nie, met dié uitsondering dat deurmekaarboerdery, in die naam van inklusiwiteit, aangemoedig word.

Bigalke sluit haar rubriek soos volg af: “Suid-Afrika het nie aktiviste vir verdere verdeeldheid in ons samelewing nodig nie, maar aktiviste vir versoening, nasiebou en inklusiwiteit. Een van hulle was prof Russel Botman.” Kortom, volgens Bigalke is Hofmeyr ‘n slegte en Botman ‘n goeie aktivis. Dat Botman as rektor “versoening, nasiebou en inklusiwiteit” ten koste van egte akademie nagejaag het, word hom nie toegereken nie.

Jasper Nieuwoudt, Vanrhynsdorp, skryf oor Bigalke se uitlatings: “Al wat jy nou regkry, is om nuwe vuur onder die verdelingspot te stook … Die bestel wat tans regeer, is eweneens aan die allerverskriklikste wandade uit die verlede skuldig, en daar is steeds die ‘kill the Boer’- en ‘gryp die gesteelde grond’-brigade” (Die Burger, 14 deser, p 8). Nieuwoudt se raad aan Bigalke is om nie vloeremoere oor ander se manewales te gooi nie.

Selfs na sy dood en steeds in ‘n akademiese omgewing sou Botman konsekwent in die eerste plek politieke aktivis bly. By die ontvangs van ‘n eredoktorsgraad in Aberdeen, Skotland, sou hy op die 8ste verwys het na die geval Irene Grootboom (1969-2008), wat gesterf het voordat sy ‘n huis van die staat kon ontvang. Die Burger (9 deser, p 4) verwys na Grootboom as “die plakkerskamp-heldin van Wallacedene,” maar versuim, soos Botman, om te noem dat miljoene wit Suid-Afrikaners ook gesterf het sonder om ‘n gratis huis te ontvang. Botman se volledige teks is op die US-webwerf gepubliseer, asook in Die Burger (By, 12 deser, p 3).

Op die 21ste het die US-raad vergader (US-webwerf 23 deser). Die meerderheid raadslede kon blykbaar nog nie vrede maak met Die Burger se voorbladsyberig van 23 Junie waarin die moontlikheid van ‘n mosie van wantroue in Botman genoem is nie. Daar word geweeklaag oor die skade wat die US se beeld gely het en dat Botman se nalatenskap aangetas is. Raadslede wat na bewering die gedragskode oortree het deur hulle anti-Botman-gesindheid openbaar te maak, word afgedreig of ten minste geïntimideer; blykbaar om hulle vroegtydig met die oog op die aanstelling van die volgengde rektor te probeer neutraliseer. Die meerderheidsgesindheid in die US-raad dui tans nie daarop dat akademiese gehalte die deurslaggewende faktor by die aanstelling van die volgende rektor gaan wees nie.

Op die 22ste is die vierde huldigingsbyeenkoms vir Botman gehou (US-webwerf 22 deser). Mense soos Nico Koopman en Leopoldt van Huyssteen, die waarnemende rektor, het die woord gevoer. Van Huyssteen meen dat die US op die Botman-koers moet bly. Ook dít stem my tot droefheid, maar ‘n mens moet die konteks waarin hierdie byeenkoms en die jongste US-raadsitting plaasgevind het, in gedagte hou. Met verloop van tyd kom daar dalk groter akademiese realisme en soberheid. Die US as akademiese inrigting smag daarna. Die US sou myns insiens kwalik ‘n volle tweede Botman-termyn akademies-eerbaar kon oorleef.

Botman was giftig teenoor die Afrikaner gesind. Dit blyk bv uit ‘n aanhaling deur Espie Olivier, Oudtshoorn, uit Die Burger (13.12.06). Botman het in 2004 die volgende vraag aan die NGK-sinode gestel: “Is daar nog plek vir Afrikaans en vir die NGK?” (Die Burger, 11 deser, p 10). Al was Botman uitgesproke gekant teen hierdie kernwaardes van die Afrikaner is hy nogtans daarna in 2007 as US-rektor aangestel. Die US-tenkskip sal omgedraai moet word, sodat hy weer op koers na akademiese aktiwiteit (onderrig en navorsing) in Afrikaans kan kom. Op die kampus moet daar ook weer ruimte vir die ontwikkeling van Afrikaner-leiers geskep word. Moontlik bied dit die heel beste manier om aan die onverkwiklike Suid-Afrikaanse werklikheid van bv onbeskaafdheid, ondoeltreffendheid, agteruitgang, verval, korrupsie en ander misdaad te ontsnap.

Russel Botman sterf

Prof Hayman Russel Botman, Rektor en Visekanselier van die Universiteit Stellenbosch (US), is vannag by sy huis op Stellenbosch in sy slaap oorlede.

Mnr George Steyn, Voorsitter van die Universiteitsraad het sy innige medelye met prof Botman se vrou, Beryl, sy kinders, familie en die Universiteit se personeel en studente uitgespreek. “Russel was ’n liewe en geliefde mens. Ek het groot ontsag vir sy integriteit en sy leierskap, onder meer die manier waarop hy gedurende die stormagtige jare destyds die Fakulteit Teologie van die Universiteit van Wes-Kaapland oorgebring het na die Universiteit Stellenbosch. Hy is ’n man wat vas gestaan het ten opsigte van sy eie oortuigings en beginsels, en daarvolgens geleef het. Die Universiteit Stellenbosch het die afgelope klompie jare groot baat gevind by sy visioenêre leierskap, wat ʼn weerspieëling was van sy lewensfilosofie dat die US se uitnemende navorsing en onderrig ’n verskil in die samelewing moet maak.

“Russel het gereeld in gesprekke tussen ons verwys na die feit dat die ‘plaaseienaar se kind en die plaasarbeider se kind ʼn gelyke kans moet hê om ʼn Matie te wees’. Ook het hy telkens vir my gevra of ons genoeg doen om te verseker dat die US, as 21ste eeuse universiteit, genoeg doen om terselfdertyd toe te sien dat sy en my kleinkinders eendag hier in Afrikaans sal kan studeer.

“Ek wil ook namens die breë Universiteitsgemeenskap vir Beryl bedank en ons waardering uitspreek vir haar liefdevolle en onbaatsugtige bystand aan Russel.”

Dr Johann Rupert, Kanselier van die US, het gesê dat prof Botman ʼn persoon met onkreukbare integriteit was wat hom altyd vir sy medemens opgeoffer het. “Hy het sy diep geloof daagliks uitgelewe.

“Die twee van ons het net verlede week ʼn heerlike middagete geniet waartydens  ons ʼn breedvoerige gesprek gehad het. Taalkwessies, studente veiligheid en die algemene stand van Suid-Afrika was bespreek.

“Onregverdige kritiek uit verskeie oorde het hom duidelik diep seergemaak. Russel het dit egter verduur sonder om te kla.

“Namens my familie wil ek ook innige simpatie en medelye aan Beryl en die kinders oordra. Die Universiteit Stellenbosch en Suid Afrika het ’n persoon van groot waarde verloor. Ons gaan hom geweldig mis.”

Prof Botman sou komende week na die buiteland vertrek het, en hy het prof Leopoldt van Huyssteen, Bedryfshoof van die US as waarnemende rektor aangewys. Prof Botman sou in Julie vereer word met ’n eregraad van die Universiteit van Aberdeen in Skotland. Prof Van Huyssteen sal in hierdie hoedanigheid waarneem tot wanneer die Uitvoerende Komitee van die Raad in Julie vergader.

Prof Botman word oorleef deur sy vrou, Beryl en vier kinders: Hayman, Ilse, Roxanne en Lizelle. Die begrafnisreëlings is nog nie bekend nie.

Bio van Prof H Russel Botman

Professor Hayman Russel Botman was die Rektor en Visekanselier van die Universiteit Stellenbosch (US). Hy is in 2007 in dié amp aangestel, en in 2012 heraangestel vir nog ʼn 5-jaar termyn.

Ten tye van sy dood was hy ook Senior Visepresident van die Vereniging van Afrika-universiteite, Raadsvoorsitter van Kaapstad as Wêreldontwerphoofstad 2014, en ʼn Direksielid van Hoër Onderwys Suid-Afrika en van Media24. Hy het ook van 2006 tot 2011 as Direksievoorsitter van die Klein-Karoo Nasionale Kunstefees gedien.

Hy is op 18 Oktober 1953 in Bloemfontein gebore, en was as laerskoolkind in die Dr Blok-skool in Heidedal. Hy matrikuleer aan die Kliptown Senior Sekondêre skool in Johannesburg, waarna hy sy studies aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) voortsit. Hy verwerf die grade BA (1978), BTh (1979), BTh Lisensiate (1981), MTh cum laude (1984) en DTh (1994).

As lid van UWK se Studenteraad in 1976, die jaar van die Soweto-opstand, het hy sy medestudente in protes teen apartheid gelei.

Hy is in 1982 as predikant van die destydse NG Sendingkerk georden, en dien van 1982 tot 1993 as leraar in Wynberg. Hy sou ʼn sleutelrol speel in die totstandkoming van die Verenigende Gereformeerde Kerk in Suider-Afrika, en was enduit ʼn sterk voorstander van eenheid in die NG Kerkfamilie.

In 1994 word hy as Senior Lektor in Praktiese Teologie by UWK aangestel, en in 1999 word hy tot Medeprofessor en Dekaan van die Fakulteit Godsdiens en Teologie bevorder. In 2000 word hy as Professor in Praktiese Teologie en Missiologie aan die US aangestel. Hy het 38 studente van UWK af met hom saamgebring toe daar besluit is om die VKSA se Kweekskool te verskuif weens rasionalisasie aan die UWK.

In 2002 word hy Viserektor: Onderrig, ʼn pos wat hy beklee tot sy historiese aanstelling as die US se eerste swart Rektor en Visekanselier in 2007. Hy het ook van 2003 tot 2007 as President van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke gedien, en het talle akademiese en populêre artikels oor menseregte, versoening, menswaardigheid en maatskaplike geregtigheid gepubliseer.

Die titel van sy inhuldigingstoespraak aan die US in April 2007 was “ʼn Multikulturele universiteit met ʼn pedagogie van hoop in Afrika”, en hy het gesê hy sou hom daaraan toewy om die US se uitgesproke verbintenis tot regstelling en ontwikkeling in die praktyk te verwesenlik. In 2010 stuur hy die US se HOOP Projek van stapel, waardeur die Universiteit ontwikkeling in die samelewing bevorder. In 2013 aanvaar die Universiteit onder sy leiding ʼn nuwe Visie 2030, wat daarop gemik is om die instelling meer inklusief, innoverend en toekomsgerig te maak.

In Maart 2014 het hy ʼn eredoktorsgraad van Hope College in die VSA ontvang vir leierskap in die hoëronderwys en die gereformeerde kerk om geregtigheid vir alle Suid-Afrikaners te bevorder. In April 2013 het hy die Abraham Kuyper-prys van die Princeton Theological Seminary in die VSA ontvang vir uitnemendheid in teologie en die openbare sfeer. Hy het ook erelidmaatskap van die Verenigde Nasies Vereniging van Suid-Afrika ontvang vir die bevordering van die Millennium Ontwikkelingsdoelwitte. En op 8 Julie 2014 sou hy ʼn eredoktorsgraad van die Universiteit van Aberdeen in Skotland ontvang het.

Prof Botman word oorleef deur sy vrou, Beryl en vier kinders: Hayman, Ilse, Roxanne en Lizelle. – Universiteit van Stellenbosch se mediavrystelling

Spanning oor rassetransformasie by Universiteit van Stellenbosch-vergadering

Volgens ‘n voorbladberig in die Kaapse koerant, Die Burger, gaan “transformasie en die sentrum vir inklusiwiteit by die Universiteit Stellenbosch (US) na verwagting vanoggend vir groot spanning by ’n US-raadsvergadering sorg”.

Hoewel die huidige US-raad nie ten gunste van die radikale transformasie van die universiteit is, het die rektor, prof. Russel Botman, blykbaar ander planne. Soos Leon Lemmer in sy rubrieke op die praag-webblad gereeld berig, bedryf Botman ‘n vorm van universitêre politiek wat meer met linkse aktivisme as met akademie te make het.

Volgens bronne by die universiteit is ‘n “transformasieplan” wat van die blanke dosente en studente ontslae sou raak, asook die universiteit nog verder sou verengels, verleder jaar deur die universiteitsraad afgekeur. Maar Botman beskou nie die goedkeuring van die raad as noodsaaklik om in elk geval die plan uit te voer nie.

Sedert 2013 bestaan daar ‘n “Transformasiesentrum” op die kampus wat ten doel het om die US finaal van sy Afrikanerwortels en -erfenis te suiwer en daarvan ‘n Afrika-universiteit te maak.

Die sentrum beskik oor ‘n Facebook-blad waarin sy doelstelling omskryf is as “om transformasie op die kampus te bestuur, te ondersteun en te monitor”, dog dié missiestelling is intussen van die blad verwyder.

Ná die Universiteit van die Vrystaat met sy Reitz-huis-debakel en die Noordwes-Universiteit waar die sogenaamde “nazi-armgebaar” van damestudente tot ‘n nasionale polemiek gely het, is die Universiteit van Stellenbosch nou die derde Afrikaanse universiteit wat deur ‘n transformasie-aanslag in die gesig gestaar word, dié keer van binne die rektor se kantoor self.

Volgens Botman is die “breë trekke” van sy transformasieplan reeds aanvaar as deel van die US se Institusionele Voorneme en Strategie 2013 - 2018 waarvoor die raad op 29 April 2013 gestem het. Die“transformasieplan” was een van sewe aanvullende dokumente wat ook aan die raad voorgelê is.

Botman het teenoor Die Burger verklaar: “Die sentrum is gevestig as deel van ’n strategie ‘om ’n instelling te skep waarin ’n verwelkomende kultuur, gelykheid, diversiteit en transformasie floreer’.”

Die sentrum rapporteer regstreeks aan Botman en daarom voel hy hom nie gebonde aan die raad se sienings wat van meer “oorsigtelike aard” is, terwyl die transformasiesentrum deel van die “operasionele bestuur” van die kampus uitmaak.

Van die sentrum se personeel het reeds in die openbaar die Matie-alumni en donateurs as “struikelblokke vir transformasie” bestempel. Een van die aanbevelings van die transformasiesentrum is dat die naam van die DF Malan-sentrum verander moet word. Die sentrum bestempel ook die  US in ‘n dokument as “hoofsaaklik wit, heteroseksueel, manlik, Afrikaans en met belang in die sieninge van die alumni en die konvokasie en sieninge in die Afrikaanse media”.

Mnr. Piet le Roux, een van die raadslede met ‘n pro-Afrikaanse siening en wat voorheen as nagraadse student ‘n video-onderhoud met praag gevoer het, sê: “My vertroue in die US-bestuur hang af van die antwoorde wat op my vrae verskaf gaan word. Ek is glad nie tevrede met die sentrum en sy aktiwiteite nie.”

Prof. Christo Viljoen, voorsitter van die US-konvokasie, het hom soos volg daaroor uitgelaat: “Dit hou ernstige implikasies vir die konvokasie in indien sy lede deur ’n amptelike US-afdeling as struikelblokke vir die uitvoering van die raad se beleid vir diversifisering en inklusiwiteit beskou word.”

Daar is sprake van ‘n mosie van wantroue wat by vandag se vergadering ingestel mag word. Die universiteit weier egter om die gewraakte “transformasieplan” beskikbaar te stel, aangesien dit “slegs ‘n beleidsdokument is” en daarom nie vir openbare insae nie.

Universiteit Stellenbosch: Die wortel van die kwaad

In die Suid-Afrikaanse politiek is die Dakar-safari van 1987 na Senegal redelik goed bekend. Frederik van Zyl Slabbert beskryf dit as ‘n “ontmoeting tussen leiers van die ANC in ballingskap en hoofsaaklik Afrikaanssprekende professionele mense” (Duskant die geskiedenis, Kaapstad: Tafelberg, 2006, p 58). In hierdie boek is daar ‘n foto van die Dakar-gangers en ‘n lys van die betrokkenes (p 174-177), asook die teks van die gesamentlike communiqué wat uitgereik is (p 171-173). Daar word verwys na “‘n gedeelde verbondenheid tot die verwydering van die apartheidstelsel en die bou van ‘n verenigde, demokratiese en nierassige Suid-Afrika” en “Die konferensie het eenparig sy voorkeur uitgespreek vir ‘n onderhandelde oplossing.”

Thabo Mbeki en Van Zyl Slabbert in Dakar, 1987
Thabo Mbeki en Van Zyl Slabbert in Dakar, 1987

Ons het sedertdien kennis geneem van die ongelooflike mate waarin FW de Klerk en sy span die onderhandelings verbrou het. Ons weet ook nou dat ‘n nie-rassige nuwe Suid-Afrika en “‘n nasie van alle Suid-Afrikaners, swart en wit,” ‘n hersenskim is. ‘n Perspektief wat geldig bly, is dat die Dakar-safari deur behoudendes/konserwatiewes “as ‘n daad van verraad beskou [is], nie alleen teenoor die apartheidstaat nie, maar ook teenoor die Afrikanerdom.” Profeties is die standpunt dat aangesien die ANC nie geweld wou afsweer nie “geweld onbeheersd sou uitbrei.” Die nuwe Suid-Afrika is bekend as een van die geweldadigste samelewings, weens die voorbeeld wat die UDF/ANC se terreurbendes gestel het.

Wat minder bekend is, is dat 18 Maties in 1989 ‘n soortgelyke safari na Lusaka onderneem het. Uit jeugdige voortvarendheid wou hulle eerstehands met ANC-kornuite kennis maak. Dit was heeltemal strydig met die gesindheid van die tradisionele Universiteit Stellenbosch (US). Twee nie-Maties, die joernalis Hennie Serfontein (‘n Dakar-ganger) en André Zaaiman het hulle vergesel. Zaaiman was verbonde aan Van Zyl Slabbert en Alex Boraine se Idasa (Instituut vir ‘n Demokratiese Alternatief vir Suid-Afrika). Sowel Idasa as die Dakar-safari geniet die twyfelagtige onderskeiding dat hulle deur George Soros (Praag 27.10.2013) befonds is. Dieselfde geld moontlik ook die Lusaka-safari. Die doel was om die blanke bewind en die apartheidsbeleid te ondergrawe deur met die verbanne ANC in gesprek te tree.

Na verloop van 25 jaar het die Lusaka-gangers, insluitende Serfontein en Zaaiman, op 14 deser ‘n reünie op die US-kampus gehou. Dit is duidelik dat die rektor, die ANC-aktivis Russel Botman, die maksimum linkse politieke propaganda uit hierdie reünie wou tap. Botman, ‘n produk van die NG Sendingkerk, was hier in sy element en het ‘n prominente rol in die verrigtinge gespeel. Kontrasteer dit met wat ek onlangs in die konteks van misdaad op Stellenbosch, bv drie aanvalle op blanke vrouestudente, geskryf het: “Wanneer daar enigsins sprake van ‘rassisme’ by die US is, in die sin van wittes wat nie-wittes ‘benadeel’, klim Russel Botman dadelik op die wa. Wanneer wittes die slagoffers is … word die saak aan ‘n viserektor of die skakelbeampte oorgelaat” (Praag 20 Mei). Die res van my teks is hoofsaaklik gebaseer op inligting wat op 14 en 16 deser op die US-webwerf gepubliseer is.

Die Openbare Beskermer, Thuli Madonsela, het ‘n toespraak by dié reünie gelewer oor “Waagmoedige leierskap: Om op te staan vir dit wat reg is, ongeag die koste.” Dit is duidelik dat sy haar eerder by die ANC as die Boere skaar. Tito Mboweni, wat voorheen ‘n ANC-minister en die president van die Reserwe Bank was, het ‘n paneelbespreking gelei waaraan vier van die Lusaka-gangers deelgeneem het: Anneliese Burgess, Robert Bricout, André Zaaiman en Mark Behr. Neem kennis dat die drie oud-Maties (Burgess, Bricout en Behr) eerder Engels- as Afrikaanssprekend is. Mboweni was een van die ANC-kornuite wat hierdie Maties destyds in Lusaka te woord gestaan het. Hy is sedertdien deur die US met ‘n ere-doktorsgraad beloon. Roelf Meyer, die Nasionale Party (NP) se hoofonderhandelaar by Kodesa, wat help verseker het dat FW de Klerk se beloofde magsdeling volslae magsoorgawe aan swartes geword het, het ook aan die paneelbespreking deelgeneem. Dit behoort duidelik te wees dat die Botman-US heelwat geld in hierdie reünie belê het omdat dit ‘n bruikbare linkse propagandafoefie is.

Burgess het gesê dat ‘n “betekenisvolle verskuiwing in bewustheid” by die Lusaka-gangers ingetree het. Hulle het trane gestort oor die moontlikheid dat die ANC-kamerade deur die Suid-Afrikaanse veiligheidsmagte gedood kon word. Terug op die kampus het hulle ervaar “hoe hulle deur sekere groeperings en die Universiteitsowerheid beswadder is.” Drie van die Lusaka-gangers het glo destyds uit die NP bedank.

Bricout het gesê “die een ding wat ons saamgebind het, was dat ons geweet het ons land, ons universiteit en onsself moet verander. Dit was die regte ding om te doen.” Sy linkse oortuigings het sedertdien skynbaar nie verander nie, want hy wil hê dat “nie net die stemme van die konserwatiewe alumni gehoor word nie.”

Zaaiman het gesê die groep het geleer dat “as ‘n samelewing ons op ons beste is wanneer ons met mekaar gesels en na mekaar luister. Hierdie element ontbreek in ons samelewing vandag … Ander probleme wat die samelewing tans ervaar, is paternalisme, ‘n gehegtheid aan geweld en ‘n outoritêre samelewing.” Dit is verfrissend dat Zaaiman nie by die beweerde booshede van die verlede vasgesteek het nie, maar die aandag op hedendaagse euwels gevestig het.

Ek herinner my dat Behr destyds daarvan beskuldig is dat hy ‘n dubbele agent is; dus dat hy vir sowel die NP-regering as die ANC gespioeneer het. Behr het gesê: “Dis ongelooflik, ontstellend en belangrik vir ons om te onthou dat apartheid se rassisme vir ons wit studente hierdie voorreg [die Lusaka-safari] gegee het. As ons swart studente was, sou ons nie die land kon verlaat nie. Te danke aan ons rasse-geluk en ons rasse-voorreg was ons in die voorste gestoeltes om getuies te wees van hoe die laaste oorblyfsels van Europese kolonialisme oopgebreek word.” Hy noem uiteraard nie dat die ANC sedert 1994 alles in sy vermoë doen om die wittes se “rasse-geluk” in rasse-ongeluk te omskep nie en dat blankes se eertydse “rasse-voorreg” nou in doelbewuste rasbenadeling ontaard het nie. Die Lusaka-besoek het die groep glo gehelp om die “verwaandheid van apartheid en die paradoks in die idee van apartheid te herken.”

Mboweni het die Maties se besoek aan Lusaka “baie belangrik” genoem. “Ons was ook baie stout, want ons het geweet ‘n konstante aanval op politieke vlak, gefokus op Stellenbosch, sou ‘n groot sielkundige impak op die regerende klas hê.” Die ANC wou die NP-regering dus onder meer via die US ondermyn. Die US het simboliese waarde vir Afrikaners. Dit is waarom die Botman-US se doelgerigte distansiëring van en aanslag op Afrikaans en die Afrikaner vir my so onaanvaarbaar is.

Meyer (wat ‘n ANC-lid is) het beweer dat die laat tagtigs “aaklige jare” was. Apartheid is glo in ‘n outokratiese staat bedryf. “Dit is wat ons moes beëindig.” Volgens Zaaiman (hierbo) het ons tans ‘n “outoritêre samelewing,” wat seker in hierdie opsig met die vorige bedeling ooreenstem.

Die res van my teks handel hoofsaaklik oor Botman se “inleidende opmerkings” by hierdie reünie. Dit gee ‘n gesaghebbende kykie in die gesindheid wat daar tans by die US-bestuur en veral by Botman aangetref word. Ooreenkomstig sy taalvoorkeur het Botman hoofsaaklik Engels gepraat.

“South Africa was a very different country back then, and this University a very different place.” Die land en die US het inderdaad verander. Die vraag is: Het hulle verbeter? Botman is een van dié wat ‘n verskil gemaak het. Maar het hy en sy ANC-kamerade die land ‘n beter land en die US ‘n akademies beter universiteit gemaak? Ek dink nie so nie.

Oor die NP-regering is afwysende houding oor die Lusaka-safari vra Botman: “Why the fuss around this visit? I think there were two reasons: Your youthfulness; and the fact that you were from this University … as Maties, you represented a University that had been pivotal to the idea of Afrikaner Nationalism.” Botman is dus diep bewus van die simboliese waarde wat in Afrikaner-geledere aan die US geheg is. Dit is waarom Botman hom so sterk vir die transformasie van die US beywer; dus die sistematiese vernietiging van die US van weleer, wat gekenmerk is deur blanke Afrikaanse studente en dosente.

In hierdie transformasieproses word die akademiese uitnemendheid, wat so kenmerkend van die historiese US was, op ‘n ontstellende manier weggekalwe. Geen egte akademikus behoort vrede te maak met die amptelike beleid van die Botman-US waarvolgens studentetoelating en die aanstelling en bevordering van personeel dikwels/gewoonlik deurslaggewend deur nie-akademiese (veral rassistiese en seksistiese) oorwegings bepaal word nie.

Onlangs is die US onvleiend 34ste op die QS-ranglys van Brics-universiteite geplaas. ‘n Vorige US-viserektor, Rolf Stumpf, het toe gesê: “Die QS-stelsel is nie gerat om spesifieke nasionale uitdagings* te akkommodeer nie. Die ander lande het nie byvoorbeeld ‘n apartheidsverlede wat regstelling verg nie” (Die Burger, 20 deser, p 6). Wat Stumpf hiermee erken, is dat politieke oorwegings (myns insiens spesifiek ANC-gedienstigheid) akademiese uitnemendheid ondermyn. [* “Uitdagings” is ‘n gewilde ANC-woord wat dikwels as ‘n eufemisme vir onvermoë gebruik word. Sommige van ons onthou hoe graag die ANC in 1994 die woord “deursigtig” gebruik het. Deesdae word hierdie woord vermy omdat daar te baie ANC-brouery is was toegesmeer moet word.]

Tydens die reünie is daar geweeklaag oor die beswaddering wat die Lusaka-gangers destyds te beurt geval het. Botman misbruik sy amptelike posisie om dieselfde te doen, naamlik om ‘n vorige blanke US-rektor, Mike de Vries, te diskrediteer. Eerder as om self in die US-argief te gaan soek, het Botman waarskynlik ‘n personeellid opdrag gegee om te kyk watter argivale skietgoed daar is. Botman verwys na ‘n 1989-memorandum waarin De Vries daardie jaar as ‘n “laagtepunt” beskryf het.

De Vries het waardes soos “gesonde gesagsverhoudinge,” “gedissiplineerde vryheid,” en “verantwoordelikheidsin” bepleit. Dit is waardes wat Botman as student aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) vertrap het, bv toe hy die 1976-onrus op daardie kampus gelei het. De Vries noem hulle tereg “basiese beskawingswaardes.” By implikasie verheerlik Botman in sy hoedanigheid as rektor die gebrek aan hierdie beskawingswaardes by die Lusaka-gangers, wat met die ANC geheul het.

Botman: “You guys wanted to do your bit to help fix what was so obviously wrong with South Africa. For that, we owe you a debt of gratitude” Let ook op die snedige trant van die volgende uitlating: “Wat julle as ‘bogsnuiters’ gedoen het, het die ‘volksvaders’ duidelik erg gegrief.” Daarna blyk dit duidelik met watter buitensporige oorgawe Botman die verderflike ideologiese glyposisie geniet waarin die US hom deesdae bevind: “Your actions in 1989 was a turning point for this University, just as June 16 [1976] was a turning point for the country as a whole. Stellenbosch would never be the same after your trip to Lusaka. In fact, in many ways we are still riding the waves of change set in motion by your decision to stand up and speak out.”

Wat Botman betref is dit ‘n geval van: een keer op die pad van die ANC, altyd op daardie pad. Hy is in sy laaste termyn as rektor en het reeds miljoene der miljoene rande in ruil vir sy dienste ontvang. Sover bekend is Botman nog nooit deur die US-raad kortgevat nie. Sy aanstelling as rektor is eerder sonder protes met ‘n verdere vyf jaar verleng. Dit lyk asof hy dink dat hy nou maar al die krane kan oopdraai om uiting aan sy anti-Afrikaanse en anti-Afrikaner-sentiment te gee. Hy het al uitdruklik verklaar dat diegene wat rasse-integrasie teenstaan nie welkom op die US-kampus is nie.

Botman bewys hom hiermee onteenseglik as ‘n opperste aktivis. Van ‘n rektor wat ampshalwe ‘n toonbeeld van ideologiese neutraliteit behoort te wees, is hier geen sprake nie. Dit is duidelik dat Botman die hoogste waardering het nie net vir die Soweto-geweld in 1976 nie, maar ook vir die geweldpleging wat hy daarna op die UWK-kampus gelei het. De Vries het tereg gevra: “Waarheen is jy op pad, my universiteit?” Die antwoord het geblyk te wees: Die onverkwiklike Botman-US waar Afrikaner-nasionalisme geen plek gegun word nie en Afrikaans progressief afgeskaal word.

Botman verwys na rassisme wat verwerp moet word. Ek het eerstehands waargeneem hoe Botman en sy UDF/ANC-kamerade die UWK-kampus in die jare sewentig op horings geneem en die afskaffing van alle rassediskriminasie geëis het. Vergelyk dit met Botman se huidige posisie as die voorbok van rassediskriminasie teen blankes (en net blankes) aan die US. Hy verwys egter na ‘n “inclusive solution.” Hieronder skenk ek aandag aan sy soort selektiewe inklusiwiteit.

Dan volg hierdie opsetlike leuen: “The majority of the population were denied the vote and equal access to services and opportunities … because of their skin colour.” Dit is darem verregaande dat iemand wat die uitvoerende hoof van ‘n universiteit is, kan voorgee dat die verskil tussen wit, bruin en swart mense net hulle velkleur is. Hy weet sekerlik dat pigmentasie glad nie die deurslaggewende faktor is nie. Velkleur dien bloot as ‘n aanduiding van (dikwels) grondige kulturele verskille. Wittes, bruines en swartes openbaar verskillende maniere van dink en doen wat dit onwenslik maak om sonder meer die huidige mode na te volg waarvolgens almal gelyk en wesenlik eenders verklaar word. Die fundamentele dwaasheid van gelyke algemene stemreg behoort nie as spoorslag te dien om almal ook in ander opsigte gelyk te verklaar nie.

Botman stel graag sowel demokrasie as die beweerde gelykheid van alle mense positief voor. Aan ‘n universiteit is albei (feitlik) heeltemal buite orde. Die universiteit is in sy diepste wese nie demokraties in die sin dat almal daar hoort soos deesdae in ons politieke verkiesings nie. Aan die universiteit word tersiêre, dus hoogste vlak-, onderwys gevind. Dit is wesenlik elitisties. Die universiteit is nie vir almal nie. Dit is veronderstel om die room van die bevolking te trek en nie die gepeupel nie. As akademiese meriete hier ‘n deurslaggewende rol speel, soos dit hoort, sal die universiteit (waarskynlik) nooit die demografie weerspieël nie.

Daar behoort ook erkenning gegee te word aan die feit dat die universiteit ‘n gemeenskap van akademiese ongelykes is. Omdat sommige skoolverlaters akademies beter as ander is, word hulle by toelating tot universiteitstudie gekeur. ‘n Eerstejaarstudent vergelyk wat kennis en insig betref gewoonlik swak met ‘n gevorderde student. ‘n Junior lektor is ingelyks meesal nie die akademiese gelyke van ‘n professor nie. Dosente behoort oor akademiese sake uitsluitsel te gee; nie studente ter wille van demokrasie nie. Studente behoort nie toegelaat te word, soos deesdae die mode is, om voor te skryf hoedanig hulle onderrig moet wees nie. Die luidrugtigstes onder hulle dra dikwels nie eens kennis van hoe ‘n behoorlik funksionerende skool lyk nie. Hulle het nog minder ‘n benul van wat ‘n egte universiteit is.

Wanneer nie-akademiese oorwegings egter die oorhand kry, soos aan die US, kan dit akademies chaotiese gevolge hê. Dan kan dit gebeur dat iemand weens rassistiese en seksistiese oorweging ‘n professoraat beklee, terwyl sy/haar junior lektor hom/haar akademies ore kan aansit. RW Johnson het al genoem dat rektore in die nuwe Suid-Afrika (blykbaar) nie sonder die vooraf goedkeuring van die ANC-regering aangestel word nie. Ek sou eerder sê dat ten minste die aanvaarbaarheid vir die ANC-regering van die kandidate wat om ‘n rektorspos meeding heeltemal verkeerdelik deurgaans in gedagte gehou word. ‘n Werklik outonome universiteit besluit selfs oor so ‘n belangrike aanstelling en laat hom nie deur ‘n regering intimideer nie; veral nie deur die ANC-regering wat so ‘n hemelskreiende gebrek aan akademiese diepte het nie.

Ek is dus ongeneë om te beweer dat plaaslike rektore, wat die hoogste akademiese pos aan ‘n universiteit beklee, akademies meerderwaardig in vergelyking met egte akademies-wetenskaplike professore is. My indruk is dat die gewoonte plaaslik posgevat het om rektore by uitstek op nie-akademiese gronde aan te stel; dus asof hulle eerder die hoof administratiewe beampte is. Na analogie daarvan bestaan die wesenlike gevaar dat akademiese norme by ander akademiese aanstellings ook verwater word.

Botman het ‘n buitengewoon klein arsenaal van idees. Wat hy telkens in sy toesprake en geskrifte noem en by dié reünie herhaal het, asof dit ‘n hoogtepunt in die US se geskiedenis is, is: “In 1999, your alma mater finally acknowledged – and I quote ‘its contributions to the injustices of the past’.” Botman borduur hierop voort met die voorstelling van die US as “taking responsibility for the past – both its own actions and its contributions to the injustices perpetrated in this country.” Selfs hierdie oordrywing het die aartsaktivis Botman nog nie in afdoende mate bevredig nie, gevolglik gaan hy voort: “This was an apology for apartheid, one that should be repeated from time to time. But the University didn’t stop there. It also committed itself to ‘redress and development’.”

“‘Redress’ referred specifically to access. In 1990, Stellenbosch had just 762 black students. Today, we have more than 9 000, or roughly a third of our student body. And by 2018 [die US se eeufeesjaar] we will be even further along.” As neo-swarte* verstaan Botman onder swartes alle nie-wittes. Kleurblindheid of ‘n ewewigtige, nie-rassige beskouing oor etnisiteit moet nie van Botman verwag word nie. In sy intreerede as rektor in 2007 het hy belowe dat die US gaan verswart en by implikasie gaan verengels. Teen 2018 sal Botman sy “sukses” meet aan die mate waarin hy daarin geslaag het om die persentasie wit studente en personeel te verminder en Afrikaans-mediumonderrig te beperk. Die akademiese skade wat die US weens hierdie transformasie ly, is klaarblyklik nie iets waaroor Botman hom danig bekommer nie. Akademiese oorwegings dra minder gewig as die politieke oogmerke wat hy so fanaties nastreef.

[*Eintlik pseudo- (of skyn-) swarte. Aan die Botman-US word daar by die studente, dosente en ander personeel op ‘n onheilige manier uitermate voorkeur aan Botman se mede-bruines ten koste van blankes gegee. Tydens die besoek van Blade Nzimande se Portefeuljekomitee vir Hoër Onderwys in 2009 het Botman tot sy ontnugtering agtergekom dat die lede “in die getal swart studente en personeel belangstel en dat hulle bruin studente nie as swart aanvaar nie” (Kapp p 181). Botman se eie herklassifikasie as generies swart het dus deur die mat geval. Die ANC-regering erken nie neo-swartes as ragegte swartes nie.]

“And regarding the commitment to ‘development’, it laid down the foundation for a science-for-society approach at Stellenbosch.” Tradisioneel het die universiteit twee funksies gehad: onderrig en navorsing. As ANC-aktivis oorbeklemtoon Botman ‘n derde funksie vir die US, naamlik gemeenskapsdiens. Daarvolgens word van die US verwag om maatskaplik betrokke by gemeenskappe te raak (in die praktyk uitsluitlik, dus nie-inklusief, “benadeeldes/agtergeblewenes” oftewel nie-wittes) deur take te verrig en selfs van die dienste te lewer wat die politieke owerheid versuim om (doeltreffend) te doen.

“We started doing so with the University’s HOPE Project.” Die motivering hiervoor, so kenmerkend van Botman, is polities: “Stellenbosch has a very special responsibility, given its history. We have played a significant part in the injustices of the past and we are committed to redress” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 215). Botman “beklemtoon dat hierdie herposisionering ook ‘n wegbeweeg van die ‘language roots’ van die US beteken.” (p 216). Kapp noem ook “die opvallende afwesigheid in die Hoop Projek [van] kultuurgerigte projekte” (p 217). Die Botman-US distansieer hom hiermee onteenseglik van sowel die Afrikaner as Afrikaans. “We are now a national asset. Stellenbosch is nie meer ‘volksbesit’ nie. Ons behoort nou aan almal – die wêreld [en sekerlik Afrika] en die land – en al sy mense.” Daarmee herhaal Botman ‘n geykte ANC-refrein.

Die Lusaka-gangers, volgens Botman, “left a valuable legacy.” Hulle het glo ‘n verskil gemaak. Daar is geen teenspraak hieroor nie: die US het verander. Polities het die US in die oë van ‘n ANC-aktivis soos Botman verbeter. Maar die vraag wat die akademiese hoof van ‘n (eens) akademiese inrigting hom moet afvra, is: Het die US akademies verbeter? Is dit akademies sinvol om ‘n amptelike beleid te hê waarvolgens die akademies beste kandidate (dikwels) nie as studente toegelaat of as dosente en navorsers aangestel en bevorder word nie? Ek kan maar net hoop dat ‘n toekomstige US wat minder polities en sterker akademies as die Botman-US geöriënteerd is hiervoor eendag by herhaling verskoning sal vra.

Teen die einde van sy toespraak het Botman dit nodig gevind om nog een van sy ideologiese preokkupasies te berde te bring. Daar is volgens hom nog “brandpunte op kampus.” “Daar is byvoorbeeld die vraagstuk van simbole. Stellenbosch staan lankal nie meer vir DF Malan se 1913-idee van hoër onderwys net vir die Afrikanervolk nie. Maar weerspieël ons simbole dié verandering? Wat doen ons om almal hier welkom te laat voel … te laat voel dis ook hulle plek hierdie? Hoe laat ons die mure en geboue en pleine tot almal spreek?”

Wat hier aan Botman se ANC-siel knaag, blyk uit die volgende koerantberig:

“Twee van die Universiteit Stellenbosch (US) se geboue heet nog na voormalige eerste ministers van Suid-Afrika.

Dit kan wel verander indien ‘n voorstel aanvaar word.

Die US se Sentrum vir Inklusiwiteit het onlangs gehelp met die inwin van inligting oor die geskiedkundige bepalings wat sal geld indien ‘n naamsverandering vir die DF Malan-gedenksentrum oorweeg sou word.

Die sentrum is verlede jaar gestig en is gemoeid met sekere elemente van die US se transformasiestrategie, waarvan visuele regstelling ‘n komponent is.

Mohamed Shaikh, woordvoerder van die US, het gesê in hierdie verband word die DF Malan-gedenksentrum se naam gereeld genoem as voorbeeld in refleksies oor visuele regstelling op die kampus.

‘Die sentrum help die bestuur ook met die inwin van inligting ter oorweging van die manier waarop die US visuele regstelling wil benader. Die voorstelle het geen amptelike status nie. Dit is bloot voorstelle vir oorweging deur die US-bestuur,’ het Shaikh gesê.

Die US het nie gesê hoe ver die proses is of watter name voorgestel is nie.

Die DF Malan-gedenksentrum naby die Coetzenburg-stadion word gebruik vir die US se gradeplegtighede en die verwelkoming van eerstejaars. …

Die ander gebou wat nog ‘n voormalige eerste minister se naam het, is die JC Smuts-gebou” (Die Burger, 6 Mei, p 10).

Ja, die US het nou ‘n Sentrum vir Inklusiwiteit. Die US is hier aan die voorpunt van progressiewe denke omdat hy waarskynlik die enigste universiteit in die wêreld is wat dit deurlopend nodig vind om geld aan die bevordering van “inklusiwiteit” te bestee. Maar oor die aard van Botman-inklusiwiteit moet duidelikheid verkry word. Daar is ‘n opvallende patroon. In sportsoorte waarin blankes tradisioneel oorheers het, soos rugby en krieket, word kwotas ter bevoordeling van nie-wittes vereis. In ‘n sport soos sokker, waarin swartes oorheers, was daar egter nog nooit sprake van kwotas ter bevoordeling van wittes nie. By tradisioneel blanke en veral die eens Afrikaanse universiteite word daar insgelyks voortdurend druk vir ‘n toename in nie-wit (veral swart) studente en personeel uitgeoefen. By tradisioneel swart universiteite is daar geen druk hoegenaamd dat hulle meer wit studente en personeel moet hê nie.

Aan die Botman-US word hierdie ANC-resep getrou gevolg. Waar wittes hulle tradisioneel bevind het, bv in koshuise, word in hierdie veelgeprese era van vryheid kwotas ter bevoordeling van nie-wittes afgedwing. In hierdie konteks gebruik Botman graag die terme “inklusiwiteit” en “diversiteit.” Ter bevoordeling van nie-wittes pas die Botman-US egter graag dubbele standaarde toe. Byvoorbeeld, die US se mentorprogram vir skoliere is eksklusief vir nie-wittes, veral bruines. Daar is ook ‘n spesiale doktorale program eksklusief vir swartes uit Afrika. Inklusiwiteit word as noodsaaklik beskou as wittes deel van ‘n groep is. Blankes mag nie afsonderlik as ‘n eiesoortige groep funksioneer nie, want dan is dit apartheid*. Eksklusiwiteit word egter as ‘n positiewe bate geag wanneer nie-wittes bevoordeel en blankes blatant uitgesluit word. Dan word dit nie rassediskriminasie genoem nie, maar regstelling.

[* ‘n Kort uitbreiding hierop. In Kapp se boek word dubbelmedium (onderrig in Afrikaans en Engels in dieselfde klas) tereg opvoedkundig die “swakste van al die beskikbare opsies” genoem (p 206). Botman het egter sy wesenlike aard absoluut ondubbelsinnig geopenbaar toe hy sy voorkeur vir dubbelmediumonderrig uitgespreek het “omdat dit verseker dat wit en swart saam in die klasse sit” (p 205). Hy kies dus blatant kant vir politieke bo opvoedkundige oorwegings omdat parallelmedium (onderrig in Afrikaans en Engels in aparte klasse) weens Botman se politieke gepreokkupeerdheid deur hom as die voortsetting van apartheid beskou word. Dit word só gesien omdat oorwegend wittes die Afrikaanse en oorwegend nie-wittes die Engelse klasse bywoon.]

In die Botman-kraniologie is visuele regstelling die jongste gier. Daar word sonder meer aangeneem dat wittes op die US-kampus tuisvoel, want hulle was mos nog altyd daar. Daar word glad nie in ag geneem dat blankes sistematies etnies en kultuur- (insluitende taal-) gewys doelbewus ontheem word nie. Weens die toenemende verswarting en verengelsing van die US voel blankes elke jaar al hoe meer ontuis en inderdaad onveilig op die kampus. Wanneer Botman die ideaal koester van ‘n kampus waar almal welkom en tuis voel, waar daar geen plek vir ‘n onderskeid tussen “ons” en “hulle” is nie, waar almal een groot geïntegreerde, uitgebreide Matie-familie is, dink hy net aan wat ter bevoordeling van nie-wittes gedoen kan word.

Dit is in hierdie selektiewe en per slot van sake anti-blanke perspektief dat geboue nie na Jan Smuts of DF Malan vernoem mag word nie. Botman gaan van die ANC-standpunt uit dat die name van sulke blanke politici vir nie-wittes aanstootlik is. As hierdie twee geboue ingevolge visuele regstelling na bv Nelson Mandela en Steve Biko hernoem word, sou Botman myns insiens geen beswaar hê nie, want vanuit die ideologiese hoek waaruit hy kyk, kan hierdie twee kamerade nie aanstoot gee nie. As daar wittes is wat beswaar sou opper, kan kort mette met hulle gemaak word deur hulle rassiste te noem. Om teen te werp dat die universiteitsverskynsel van Westerse oorsprong is en met beskawing (en nie met terrorisme nie) geassosieer word, sou (waarskynlik) geen indruk op Botman maak nie.

Dat die name van Westersgesinde blankes, bv veral ‘n Afrikaner soos DF Malan, aanstootlikheidstatus by Botman het, blyk uit sy bostaande aangehaalde opmerking oor Malan. Dat die vernoeming van ANC-kamerade, daarenteen, aan die Botman-US heeltemal aanvaarbaar is, blyk uit die feit dat ‘n afdeling van die fakulteit teologie die naam van Beyers Naudé dra en ‘n afdeling van die mediese fakulteit dié van Desmond Tutu. Daar word sonder meer maar verkeerdelik aanvaar dat die gebruik van sulke name geen Matie vervreem nie.

Die studentesentrum heet tans die Neelsie, vernoem na ‘n stryder vir Afrikaans, CJ Langenhoven. Maar soos ons hierbo gesien het, minag Botman die “language roots” van die US. Uit die ANC-gesindheid wat met die Naudé- en Tutu-benamings geopenbaar word, sal dit seker nie lank wees voordat visuele regstelling die Neelsie tref nie. Almal wat as nie-rassiste gereken wil wees, sal lippediens moet bewys wanneer die Neelsie as bv die Nelson hernoem word.

Enkele swaeltjie help Anton van Niekerk met selektiewe moraliteit se somer

Anton van Niekerk is die mede-outeur van nog ‘n forumartikel in Die Burger (18 deser, p 15). Soos gebruiklik staan daar langs sy foto dat hy “‘n professor in filosofie en direkteur van die sentrum vir toegepaste etiek … aan die Universiteit Stellenbosch” (US) is. Hierdie keer is dit duidelik dat hy sy mes in het vir die “regses.” Hy dink blykbaar dat hy ‘n haas uit die hoed kon trek wat die US se nie-akademiese norme by universiteitstoelating volkome sou regverdig.

“Dit lyk soms asof die stryd rondom ‘die toekoms van die Afrikaner’ … ten diepste handel oor die toekoms van ‘Afrikaanse’ universiteite – vir sover dit sin maak om ‘n universiteit deur ‘n taal te laat kwalifiseer.”

Van Niekerk spring hierdie keer weg met selfs buitensporiger mislikheid as gewoonlik. Die rede hiervoor is klaarblyklik sy drieledige onderwerp: die Afrikaner, Afrikaans en die universiteit, waarvan eersgenoemde twee blykbaar vir hom weersinwekkend is, terwyl hy die aard van die oorblywende een (die universiteit) nie reg verstaan nie.

Op grond waarvan sou ‘n universiteit (soos die Randse Afrikaanse Universiteit van weleer) nie sy onderrigtaal (met trots) mag uitbasuin nie; des te meer as hy in ‘n meertalige land gesetel is? Van Niekerk se uitgangspunt is die dogma van identiteitslose wêreldburgerskap wat deur misleides aan die Botman-US aangehang word. As Van Niekerk ‘n bietjie besin, sal hy agterkom dat wêreldburgerskap nie haalbaar is nie omdat ‘n wêreldstaat nie bestaan nie.

Daar is talle universiteite in baie lande wat vanweë hulle naam kultureel gekarakteriseer word, bv as ‘n Amerikaanse (of internasionale) universiteit, bv in Parys en Beiroet (wat in sulke gevalle op Engels as onderrigtaal dui), of as ‘n christelike, Katolieke, protestantse of Moslem-universiteit (wat op ‘n bepaalde religieuse oriëntasie dui). Dit is vir ‘n universiteit nie taboe om ‘n kulturele (bv taal-) identiteit te hê nie, insluitende ‘n Afrikaner- of Afrikaanse ingesteldheid, al verpes Van Niekerk so iets in oortreffende mate.

[In Beeld (18 deser) bepleit vier akademici in ‘n brief (hergepubliseer op die webwerf van die Afrikaanse Taalraad) ‘n universiteit met Afrikaans as “ankertaal”. Aan die US het Afrikaans ook die ankertaal geword nadat Engels as addisionele onderrigtaal ingevoer is. Dit het Afrikaans op ‘n glybaan na vernietiging gelanseer. Kyk Pieter Kapp se Maties en Afrikaans (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013). “Primêre, vertrek-, verstek-, ankertaal, ens, is terme wat onnodiglik hulle intrede gemaak het omdat afgewyk is van die gesonde historiese vanselfsprekendheid dat Afrikaans die enigste US-onderrigtaal is” (Praag 6 April). As die oogmerk is om ‘n herhaling van dié geskiedenis te voorkom, moet aangedring word op Afrikaans as die enigste onderrigtaal. Daarom behoort Afrikaans prominent in die naam van die universiteit te wees, al het dit die Randse Afrikaanse Universiteit nie gehelp om as Afrikaanse universiteit te oorleef nie.]

As Van Niekerk swaarde oor universiteitsname wil kruis, kan hy gerus die plaaslike universiteite vernoem na Nelson Mandela en Walter Sisulu in sy spervuur plaas, want albei is vernoem na hoogs nie-akademiese politieke figure wat sekerlik nie deur almal op daardie kampusse verheerlik word nie. Of as hy beswaar teen kulturele toespitsing by ‘n universiteit het, waarom nie beswaar maak teen die Zoeloefisering van die Universiteit Kwazulu-Natal nie? Kyk RW Johnson se The African University? (Cape Town: Tafelberg, 2012). Die Zoeloes word daar in toenemende mate iets gegun waaraan Afrikaners in vinnig afnemende mate aan vyf eens Afrikaanse universiteit nie deel mag hê nie. In hierdie proses van kulturele ontvoogding van Afrikaners speel Van Niekerk ‘n betreurenswaardige rol.

Met verwysing na die keuringsbeleid van veral die mediese fakulteit van die US gee Van Niekerk voor om vervolgens die “regses” se standpunt te stel. Gesatineerd vertel hy van die maatreëls wat “getref word om agterstande van die verlede effens [!] te probeer uitwis deur (inklusief) [eerder ekskusief?] swart presteerders meer geredelik as wittes toe te laat – met slegte gevolge vir Afrikaans. ‘Meriete’ en ‘standaarde’ (gevolglik ook Afrikaans, wat so min of meer identies met laasgenoemde is) [!] kan dan na bewering slegs ‘gehandhaaf’ word as die 300 of wat ‘toppresteerders’ (uitsluitlik gemeet aan skoolprestasie), ongeag kleur of geslag, toelating kry.”

Nogeens maak Van Niekerk hom hier skuldig aan buitensporige mislikheid. Een van die redes hiervoor is dat Keymanthri Moodley, ‘n dosent in mediese etiek aan die US, sy mede-outeur is. Van Niekerk brei nie uit op die “slegte gevolge vir Afrikaans” nie. Die waarheid is dat die US se mediese fakulteit, soos dié vir teologie, asook Van Niekerk se fakulteit lettere, teenstrydig met die amptelike taalbeleid in oortreffende mate verengels het (Praag 6 April). Van Niekerk gee voor dat die “regses” se standpunt is dat onderrig in Afrikaans en standaarde “so min of meer identies” is. Hierdie stelling is so vergesog dat selfs Van Niekerk dit myns insiens nie werklik glo nie.

In dieselfde koerant as sy artikel word genoem dat die Universiteit Kaapstad (UK) 9de en die US 34ste op die ranglys van universiteite in die Brics-lande is (p 1). Regses is waarskynlik bewus daarvan dat die onderrigtaal aan UK Engels is en dat akademiese standaarde dus klaarblyklik ook in ‘n ander onderrigtaal as Afrikaans gehandhaaf kan word. Pleks van hierdie saak te verdraai, moet Van Niekerk veel eerder die waarheid onder oë sien, naamlik dat weens die US se rasgebaseerde toelatingsbeleid nie-wit (veral swart) studente en by implikasie diegene wat onderrig in Engels verlang dikwels van akademies swakker gehalte is en gevolglik as studente met voorkeurstatus (dus mense wat teen wil en dank moet slaag) geneig is om akademiese standaarde laer te druk.

Die “regses” het myns insiens reg deur akademiese skoolprestasie tot die hooftoelatingsnorm te verklaar. Diegene wat op skool goed presteer het, sal na verwagting ook op universiteit uitnemend presteer. Insgelyks sal dié wat op skool deurgeskraap het heel moontlik op universiteit misluk. By universiteitstoelating is akademiese skoolprestasie die aangewese of beste norm, of Van Niekerk daarvan hou of nie. Die “regses” het ook reg deur te verwag dat toelating “ongeag kleur of geslag” op akademiese meriete moet geskied. Van Niekerk bevind hom in die onbenydenswaardige posisie dat hy hom aan die kant van ras- en geslagsdiskriminasie skaar. Mense verskil kwalitatief. Dit is gewoon dwaas om almal gelyk of wesenlik eenders te verklaar en dan soos die ANC te beweer dat die studentekorps die demografie ingevolge etnisiteit en geslag moet weerspieël. Van Niekerk beklee ‘n akademiese pos maar vergun hom die luukse om by voorkeur deur nie-akademiese (bv politieke, maatskaplike) oorwegings (selfs ‘n wasmasjien – kyk hieronder) mislei te word.

Van Niekerk distansieer hom vervolgens van “teoretiese argumente” soos dié waarmee ek hierbo mee vorendag gekom het. Hy wil eerder die storie van Wandile Ganya, ‘n vyfdejaar MB ChB-student aan die US vertel. Ganya kom van Khayelitsha en het verlede jaar ‘n kompetisie met sy opstel oor mediese etiek gewen. Die prysgeld het R5 000 bedra. Daar word nie gesê hoeveel hulp Ganya vir sy opstel van bv dosente ontvang het nie. Van Niekerk se “eintlike storie” wat “‘n mens aan die hart” gryp, is dat Ganya die prysgeld gebruik het om vir sy ma ‘n wasmasjien te koop. “Sy het nog die grootste deel van haar lewe die gesin se klere met die hand gewas.” Sou ‘n wit student wat iets soortgelyk doen gunstige publisiteit van bv Van Niekerk ontvang?

Net so aangrypend vir Van Niekerk is dat Ganya se ouers, wat die prysgeldoorhandiging in Kaapstad bygewoon het, daarna dadelik terug huis toe wou gaan. “Want hulle moet die trein terug na Khayelitsha haal, en hulle wil, uit vrees vir rowers, dit so gou moontlik agter die rug kry … Om dadelik behoorlike vervoer vir die Ganyas te reël was geen probleem nie.” Die les wat Van Niekerk hieruit put, is “dat swart en wit in hierdie land grootliks steeds in totaal verskillende wêrelde leef.” Maar Van Niekerk sal darem seker erken dat hierdie twee wêrelde progressief nader aan mekaar beweeg. Dink bv aan die toename in misdaad, insluitende roof, op die US se hoofkampus en in die res van Stellenbosch (Praag 20 Mei).

“Die storie is egter allesbehalwe ‘n wanhoopsverhaal. Want Wandile gee ‘n mens werklik hoop. Hy is die student wat, ten spyte van sy agtergrond en omstandighede, elke geleentheid wat na hom aangekom het, met albei hande aangegryp het en wat bestem is om ‘n bekwame dokter en ‘n verantwoordelike en produktiewe burger van hierdie land te word. Die enigste voorwaarde is dat hy daardie geleentheid sou kry. Die keuringsbeleid van Stellenbosch se mediese skool het dit moontlik gemaak. Beteken dit Stellenbosch se standaarde ‘gaan by die drein af”, soos die refrein onophoudelik dreun oor regse webwerwe?”

Oor standaarde het ek Van Niekerk reeds geantwoord. Ek verneem dat, anders as voorheen, Suid-Afrikaanse mediese opleiding deesdae nie sonder meer in ‘n groeiende getal ander lande erken word nie. Dit dui daarop dat daar naas “regses” ook buitelanders is wat ‘n verlaging in ons akademiese standaarde waarneem. Van Niekerk vestig eenogig die aandag op die goeie gevolge wat die US se rasgebaseerde keuringsbeleid in Wandile se geval gehad het. Maar wat van al die gevalle waar nie-wit studente om etniese redes bo akademies sterker blanke kandidate tot bv mediese studie toegelaat is en hulle dan klaaglik misluk? Een swaeltjie maak nie ‘n somer nie.

Al probeer Van Niekerk hoe hard om ‘n wêreldburger te wees en al versmaai hy skynbaar sy identiteit, is hy in werklikheid blank en Afrikaanssprekend. Het Van Niekerk as opperste humanis al gedink watter gevolge die US se keuringsbeleid vir sy eie mense het? Van die begin in 1956 en dekades lank daarna het die US se mediese fakulteit deurgaans van MB ChB-kandidate ‘n gemiddelde van ‘n A-simbool in matriek verwag. Hierdie vereiste geld deesdae glad nie vir nie-wit kandidate nie. Deesdae speel nie-wit etnisiteit dermate ‘n deurslaggende rol by keuring dat blankes wat aan daardie oorspronklike suiwer akademiese norm voldoen dikwels toelating geweier word. Kan dit hoegenaamd eties geregverdig word?

Die US se mediese fakulteit het tot stand gekom na ‘n lang stryd om ‘n Afrikaanse opleidinginstansie in die suide te kry. Voorheen het net die Universiteit Pretoria mediese opleiding in Afrikaans aangebied. Andries Brink was een van die stigtersdosente wat ‘n lonende praktyk laat vaar het om sy eie mense in Afrikaans in Bellville te onderrig. Later was hy die dekaan. In sy laaste jare was hy hoogs ontsteld oor die transformasie wat daar plaasgevind het. Hy het genoem dat wanneer hy deur die gange van die fakulteitsgeboue loop, hy net Engels hoor.

Daardie fakulteit is deur hoogs bekwame en toegewyde Afrikaanssprekende blankes opgebou. Kan dit hoegenaamd eties geregverdig word dat blanke kandidate ingevolge transformasie nou die hoofslagoffers by keuring is? Die klein persentasie van hulle wat wel tot mediese studie toegelaat word, word verplig om hoofsaaklik in Engels onderrig te ontvang omdat van owerheidsweë besluit is dat voorkeur gegee moet word aan diegene wat histories nie daar hoort nie. Nogeens hierdie vraag: Kan dit hoegenaamd eties geregverdig word? Mag nie-wittes (veral swartes) maar maai waar hulle nie gesaai het nie?

“Onderrigsukses aan ‘n universiteit word nie soseer bepaal deur gestelde standaarde op die intreevlak nie (al is dit so dat ‘n toetredende student aan sekere vereistes moet voldoen). Die akademiese kwaliteit van ‘n universiteit se onderrig word grootliks bepaal deur die standaarde wat gestel word op die uittreevlak. Wat saak maak, is nie wat studente weet wanneer hulle begin studeer nie. Wat saak maak, is wat hulle weet wanneer hulle afstudeer!”

Hier kom Van Niekerk met ‘n mengsel van elementêre waarheid en drogredenasie. As ‘n mens ‘n resies met ‘n skilpad (of donkie) begin sal daar nie met ‘n haas (of perd) geëindig word nie. Wat fout met die intreevlakstandaarde is, is enersyds dat hulle op ‘n rassistiese wyse gedifferensieerd is. Van nie-wittes word minder as van wittes vereis. Die wesenlike gevaar is dat hierdie differensiasie dwarsdeur al die studiejare kan geld. Andersyds is die intreevlakstandaarde vir nie-wittes te laag, vandaar die hoë uitsakkoers.

Die kennis en vaardigheid van studente op die uittreevlak kan ook problematies wees; des te meer omdat die owerheidsubsidie nie net bepaal word deur die getal studente wat in die stelsel is nie, maar ook deur die getal wat gradueer. Dit is ook ‘n feit dat dosente oor die algemeen minder geneë is om ‘n nie-wit (veral swart) student as ‘n wit student te druip. Dalk handel sulke dosente op die akademies heeltemal irrelevante maar moontlik foutiewe veronderstelling dat ‘n nie-wit (veral swart) student se ma nie ‘n wasmasjien het nie.

Misdaad op Stellenbosch – die wiel draai

usDeur Leon Lemmer.

Die ontvoering van ‘n student wat op pad was om ‘n toets te skryf, het gesorg vir ‘n voorbladsy-berig in Die Burger (Praag 13 deser). Sedertdien het hierdie koerant afgesien van sy beleid om net gunstige berigte oor Russel Botman se Universiteit Stellenbosch (US) te plaas. Talle briewe oor die onverkwiklike misdaadsituasie op die kampus en in die dorp is gepubliseer. Pas (19 deser) het nog ‘n berig oor hierdie saak op die voorbladsy verskyn. ‘n Matie-student het omstreeks ses-uur in die middag gaan draf en is met ‘n mes aangeval. Sy het ‘n steekwond van 4 cm in haar ribbes gekry en toe sy ontvlug, is sy snymerke op haar rug toegedien.

Dit lyk asof baie mense in die universiteitsgemeenskap en elders nou uiteindelik sat vir Botman se transformasie en sy vryheidslofliedere is. Die wiel het gedraai. As ‘n voorbeeld hiervan, haal ek die uitstekend geformuleerde brief van Karl Kemp van Stellenbosch (Die Burger, 17 deser, p 11) volledig aan.

“Stellenbosch word deur misdaad verlam, en ons, die slagoffers, se hande is afgekap as gevolg van ons vertroue in die universiteit.

Ons studenteleierskap-struktuur is ‘n poespas van administratiewe tydmors en onbenullighede. Ons universiteitsraad is net ingestel op regeringsmandate en ‘n gedans na politieke pype. Ons polisiediens word beskuldig van geweld en haat, en is toegerus vir ondoeltreffendheid. Feitlik elke groot beleidsverandering of raadsbesluit is gerig op transformasie, winsbejag en om politici te paai.

Intussen word studente voor hul koshuise verkrag. Eiendom van etlike duisende rande word gesteel. Straataanvalle is alledaags; nie meer traumaties nie, maar net ‘n deel van die lewe. Ons leef in voortdurende vrees en paranoia.

Misdadigers lag vir ons. Stellenbosch is vir hulle soos ‘n inkopiesentrum met ‘n ewigdurende 100%-uitverkoping. Die grootste, mees drukkende en pertinente kwessie op ons kampus is nie transformasie of politiek nie – dit is misdaad.

Die prioriteit van die studente en die bestuur is heeltemal uiteenlopend – tot ‘n lagwekkende skaal.

Dit is nie ‘n kwessie van swart of wit nie. Dit is ‘n kwessie van lewe of dood. Dit is hier waar ons die streep in die sand trek; dit is hier waar die studente se stem oplaas gehoor moet word.

Dit wil voorkom of die universiteit nie meer uit lewende studente bestaan nie, maar uit klasgelde en demografiese verteenwoordiging. Ons hele beeld word op politieke korrektheid gebou.

Die studente word daarvan beskuldig dat hulle agterlosig, rumoerig en dronk is – kortliks, ons word daarvan beskuldig dat ons studente is, en daar word aan ons gesê dat ons die skuld moet kry vir die tragedie waarin die kampuslewe ontaard het.

Die universiteitsraad hou ons op ‘n afstand, van waar hy eerstejaars indoktrineer met vae konsepte soos ‘kritieke betrokkenheid’ en ‘sosiale interaksie’, wat lei tot ‘n leierskorps wat meer waarde in koffie-afsprake vind as in probleemoplossing.

Die universiteit het geen plig teenoor die armes en wanhopiges se veiligheid nie; diegene wat na bewering gedryf word tot misdaad soos verkragting. Eerder, die universiteit het ‘n plig om na die veiligheid van studente om te sien, en Russel Botman, sy raad, die polisie en die sogenaamde studenteleiers het almal hierin misluk.

Die grafskrif van die laaste sewe jaar onder Botman se bestuur is ‘n lang lys van roof, verkragting en verrotting. Dit is die absolute laaste strooi.”

Nadat u hierdie weergawe van Karl Kemp se brief gelees het, kan u dalk die moeite doen om sy volledige brief op die werbwerf bonfiire stellenbosch te lees ten einde te sien wat Die Burger uitgelaat het. Die koerant se verskoning sal wees dat die brief te lank was om volledig te publiseer. Lees gerus ook die ander briewe oor hierdie onderwerp op daardie webwerf en die kommentaar onder hierdie briewe. Let op hoe baie Engels pleks van Afrikaans gebruik word; ook deur Afrikaanssprekendes. Dit blyk onder meer dat ‘n mens in Engels met die US se sekuriteitsdiens moet kommunikeer as jy reaksie wil hê. Dít aan ‘n universiteit wat eens Afrikaans was. Dít aan ‘n universiteit wie se sekuriteitsdiens geensins die demografie weerspieël nie.

Wanneer daar enigsins sprake van “rassisme” by die US is, in die sin van wittes wat nie-wittes “benadeel”, klim Russel Botman dadelik op die wa. Wanneer wittes die slagoffers is, soos in bogenoemde gevalle, word die saak aan ‘n viserektor en die skakelbeampte oorgelaat. Dié viserektor se reaksie is op die US-webwerf te lees.

Nico Koopman se verlange na Nelson Mandela

mandela_tronkseldeur Leon Lemmer

Daar is ‘n rubriekskrywer wat die vermoë het om my meer as enige ander te irriteer. Ek verwys na Nico Koopman, die dekaan van die fakulteit teologie aan die Universiteit Stellenbosch (US). Hy word reeds baie lank toegelaat om ‘n rubriek in Die Burger te skryf. ‘n Mens sou dié koerant kon vergewe as hy Koopman destyds as ‘n potensiële rubriekskrywer wou toets. Hierdie Naspers-publikasie gaan immers reeds lank van die standpunt uit dat “die bruin stem” gehoor moet word.

In ‘n stadium het Die Burger ‘n bruin redakteur, Henry Jeffreys, ‘n bruin senior adjunk-redakteur, Zelda Jongbloed, en ‘n bruin politieke redakteur, Heindrich Wyngaard, gehad. Vir die tradisionele, konserwatiewe, Westersgeöriënteerde lesers van dié koerant was dit nag. Weens die skerp daling in erkende joernalistieke standaarde het die sirkulasiesyfers spoedig dermate gesak dat ooreengekom is dat Jeffreys binne ‘n dag sy kantoor ontruim. Kort daarna is Jongbloed na Rapport uitgeskuif en het Wyngaard uit die joernalistiek koers gekry. Op hierdie manier het hierdie khoitopie tot ‘n einde gekom.

By die Naspers-koerante is die skielike vervanging van redakteurs en ander joernaliste geen ongewone verskynsel nie. In die geval van sulke blankes gebeur dit daarna selde dat teks afkomstig van hulle gepubliseer word. Die genoemde drie bruines word egter polities korrek anders behandel.

Jeffreys behartig steeds ‘n rubriek, wat as “Middelgrond” bekendstaan. Hy ag homself eerder swart as bruin en daar is by hom sekerlik geen gematigde of ewewigtige taksering van blankes nie. Byvoorbeeld, onlangs het hy lesers getrakteer op ‘n stommiteit deur te vewys na “die wandade van die fisieke en geestelike onteiening van die verlede” (20 Nov, p 8). Jeffreys se “middelgrond” is dat hy nooit moeg word om die lof van sy twee groot helde, die swart Nelson Mandela en die bruin Trevor Manuel, ongekwalifiseerd te besing nie.

Aan Jongbloed word steeds ‘n verbruikersbladsy in die koerant toevertrou. Sy het al herhaaldelik vertel dat sy militant anti-blank was. Die vraag is in hoeverre daardie negatiewe gesindheid werklik tot die verlede behoort. Selfs Wyngaard word steeds periodiek toegelaat om vlak subjektiwiteite, wat nóg kant nóg wal raak, in Naspers-koerante te publiseer. Hy het op ‘n keer daarop geroem dat hy op Caledon met gemiddeld (as ek reg onthou) ‘n D-simbool deur die matriekeksamen geskraap het. Feitlik onvermydelik beklee selfs hy deesdae, ingevolge die sug na ‘n khoitopie, ‘n pos aan die US.

Maar ek wil nie oor Koopman se “dampkring” (eens ‘n gewilde woord in Die Burger) skryf nie, maar oor Koopman self. Die aanleiding vir my skrywe is sy rubriek, “Godsdiens Aktueel”, met die opskrif: “Ek verlang steeds na Mandela” (Die Burger, 20 Nov, p 9). Dit behoort vir die kritiese leser dadelik duidelik te wees dat dit vir Koopman as bevrydingsteoloog nie in die eerste plek om godsdiens gaan nie, maar om politiek. Hy verdoesel sy politieke motiewe deur voor te gee dat dit ‘n verskuiwing van sistematiese teologie, wat veronderstel is om sy doseerplig te wees, na openbare teologie is. Reeds oor ‘n baie lang tyd versprei hy in feitlik iedere rubriek onverdunde ANC-propaganda. Daar is ook sterk tekens van anti-blanke sentiment aanwesig.

As daar iets is waarvan Koopman myns insiens hou, is dit wanneer ‘n NG Kerk-gemeente, bv sy predikant, hom dermate aan naïwiteit oorgee dat Koopman genooi word om daar oor “versoening” te kom preek. Dit gee dan aan Koopman ruim geleentheid om vir die rassistiese wittes die leviete voor te lees: hoe boos hulle was en hoe boos sommige steeds is, hoe siek hulle is en hoe hulle genees kan word om so kerngesond soos Nico Koopman te word.

Waarom Koopman is soos hy is en ‘n geesgenoot van Russel Botman is, word duidelik as albei se akademiese agtergrond in oënskou geneem word. Albei het in die teologie aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) studeer en is deur veral Jaap Durand en Dirkie Smit, onderskeidelik die inisieerder en skrywer van die Belhar-belydenis, beïnvloed. Sowel Koopman as Botman het myns insiens dieselfde buitengewoon klein register van tweedehandse idees. Hulle verwys by voorkeur en herhaaldelik na menswaardigheid, menseregte, versoening, geregtigheid, inklusiwiteit, diversiteit en multikulturaliteit. Koopman het die onderskeiding verwerf dat McBrolloks hom op 16 Januarie vanjaar tot Poephol van die Week verklaar het; ‘n feit wat maklik op die internet gekontroleer kan word. Naas die twee eertydse UWK-dosente wat ek pas genoem het, is Koopman se helde polities linkse teoloë soos Beyers Naudé en Willie Jonker.

Sowel Koopman as Botman het hoogs waarskynlik met apartheidsbeurse aan die UWK studeer. Wat ek wil hê, is dat hulle die integriteit moet hê om dit te erken. Ek wil ook weet of hulle al ooit dankie gesê het vir die skool- en naskoolse onderrig wat hulle tydens apartheid ontvang het. Botman roem daarop dat hy in 1976 in ‘n leidende hoedanigheid by die studente-onrus op die UWK-kampus betrokke was. Klippe is gegooi, vandalisme is gepleeg en geboue is afgebrand. Wat ek wil weet, is of Botman en sy mede-onrusstokers en -vandale al pogings aangewend het om die skade te vergoed wat hulle aan staatseiendom aangestig of aangerig het? Of skuil hulle, soos Desmond Tutu, vir eie gewin agter die duiwelse kairos-dwaalleer waarvolgens misdade wat teen apartheid gepleeg is, nie misdade is nie? In enige beskaafde samelewing behoort sulke gedrag die boosdoeners permanent ongeskik vir die bekleding van enige openbare pos te maak. In die nuwe Suid-Afrika sit daar egter baie sulke sondaars in baie hoë poste.

In sy rubriek van 20 November kontrasteer Koopman “die leiers in die apartheidsregering” met “leiers soos Nelson Mandela en Oliver Tambo, Albertina Sisulu en Helen Joseph”. Joseph se naam word slu bygevoeg sodat dit nie uitsluitlik ‘n wit/sleg en swart/goed kontras is nie. Die genoemde ANC-kamerade word deur Koopman geloof as “leiers wat staan vir menswaardigheid en vryheid, geregtigheid en waarheid, en vir offerbereidheid ter wille van noodlydendes. Die leiers was téén ontmensliking, uitbuiting, onreg en selfverryking”, Dít is reeds lank die refrein in die een Koopman-rubriek na die ander, maar Die Burger doen niks om die vloei van hierdie soort onverdunde gif, wat versoening beduiwel, stop te sit nie.

“Mandela en kie het die taak gehad om die oue te vernietig, maar die huidige leiers moet die reste van die oue afbreek én die nuwe te voorskyn bring. Dit is tog anders om apartheid af te breek as wat dit is om ‘n nuwe demokrasie te bou wat in ‘n komplekse werklikheid politieke, maatskaplike en ekonomiese welwees vir almal bring.” Die waarheid is dat Mandela en kie nie net apartheid wou vernietig nie, maar gepoog het om Suid-Afrika in sy geheel te ruïneer. Pleks van “welwees vir almal” is dit ‘n klein en dikwels eties bedenklike groepie wat buitensporig baie by die swart bewind baat vind. Koopman verkies om te eenogig te wees om dit op te let.

“Mandela het net een termyn geregeer en het dus minder tyd gehad om foute te maak. Hy het boonop geregeer in ‘n tyd toe die euforie rondom ‘n nuwe Suid-Afrika lewend was en toe die idealisering van struggle-helde baie groter was. Maar miskien wil die verlange na Mandela en kie juis nie stil word nie omdat ons tog gesien het hoe Mandela wel ook die weg na die nuwe baan, hoe hy in sy kort regeertyd help om die oue af te breek en in uiters komplekse tye die fondament van die nuwe help bou, hoe hy met integriteit en verantwoordelikheidsin bou aan ‘n samelewing van eenheid en begrip, versoening en vriendskap, geregtigheid en menswaardigheid.”

Dit is net by ANC-aktiviste soos Koopman dat daar “euforie rondom ‘n nuwe Suid-Afrika” en “die idealisering van struggle-helde” was. Dit is hy wat naïef en onkrities na Mandela verlang. Mandela was nie teen selfverryking gekant nie. Die stinkryk Mandela het bitter min in sy lewe gewerk. Mandela is nie die toonbeeld van “offerbereidheid ter wille van noodlydendes” nie. Hy het eerder homself en sy familie buitensporig verryk, maar Koopman kyk dit doelbewus mis.

Het Koopman dit al ooit nodig gevind om te wonder watter persentasie geldelike hulp van filantropiese ondernemings wat onder die Mandela-naam bedryf word, soos die kinderfonds, na blankes gekanaliseer word? Die bedrag is waarskynlik nul, maar ten spyte daarvan hou Koopman vol om Mandela met integriteit, versoening, geregtigheid en natuurlik nie-rassigheid te assosieer. Waar is Mandela se “ontfermende geregtigheid” en nie-rassigheid as dit by blankes kom? Dit is waarom ek op 29 September op Praag geskryf het: “Dit is vir my dikwels moeilik om te besluit of Botman of … Koopman … die grootste anti-akademiese euwel op die US-kampus is.”

Koopman probeer doelbewus om te mislei. Toestande in die land was nie tydens Mandela se bewind beter as nou omdat hy net vyf jaar lank die staatshoof was nie, maar gewoon omdat dit selfs vir die ANC nie moontlik is om dadelik af te breek wat oor eeue tydens die blanke bewind opgebou is nie. Hoe langer die swart bewind duur, des te meer is daar agteruitgang en verval op alle terreine. Ek het in my skrywe van 29 September op ander gevalle van hierdie selfde soort doelbewuste misleiding of oneerlikeid by Koopman gewys. Hy het valslik beweer dat nie-wittes tydens apartheid van universiteitsopleiding uitgesluit is; net so valslik dat daar nie nuwe uitsluitings teen wittes aan die Botman-US gepleeg word nie en dat etnisiteit net as ‘n tydelike rassediskriminasiemaatreël aan die US gebruik word. Koopman is deesdae, soos Botman, blatant ten gunste van rassediskriminasie teen blankes. Albei weet egter dat die UWK-vandale destyds klippe gegooi het met die oog op die afskaffing van alle rassediskriminasie. Daar is hier baie duidelik manteldraaiery.

Toe Koopman na aanleiding van erfenisdag op 25 September in Die Burger geskryf het, het hy op sy kenmerkend eensydige manier net oor die Belhar-belydenis, demokrasie en Mandela geskryf. Feitlik vanselfsprekend het hy ook na “apartheidsonreg” verwys. Alles wat die blankes oor eeue hier tot stand gebring het, insluitende die US, en al die goeie wat die NG Kerk vir bv Koopman en sy etniese groep gedoen het, insluitende die kweekskool op Stellenbosch, het hy halstarrig geïgnoreer. Skynbaar al wat prominent in Koopman se wêreldjie is, is sy verknogtheid aan ANC-politiek.

Perspektief is broodnodig. Koopman is die dekaan aan die US se fakulteit teologie, voorheen die kweekskool van die NG Kerk. Hy is veronderstel om akademiese leiding by die opleiding van predikante te gee. Tydens apartheid het daar deurgaans anti-apartheidstemme uit die kweekskool opgeklink, bv van Bennie Keet, Willie Jonker en Nico Smith. Die plek is sedertdien dermate getransformeer dat geen anti-ANC-stemme deesdae daar opklink nie; om van pro-blanke-, pro-Afrikaner- en pro-Afrikaans-stemme nie te praat nie. Geeneen in daardie fakulteit maak hoorbaar beswaar teen die feit dat die onderrigtaal in daardie fakulteit in selfs groter mate as in die res van die US verengels het nie.

By die aanstelling en bevordering van dosente speel ras/kleur en geslag, dus nie-akademiese oorwegings, ‘n deurslaggende rol. Op hierdie manier is die teologie-opleiding aan die US tot in sy kern vergiftig deur oud-UWK-dosente en -studente, waarvan Koopman een is. Die eertydse kweekskool van die NG Kerk het in die skoot geval van snood ondankbare, disrespekvolle en dislojale elemente, waarvan Koopman die toonbeeld is. Wat kan van die afgestudeerdes verwag word? Dat die meeste van hulle waarskynlik pro-ANC en pro-Belhar sal wees. Hierdie gif sal toenemend die hele NG Kerk deursuur, samesmelting met die VGK meebring en verseker dat Afrikaans as kerktaal in sy swernoot gaan.

My kommer oor Afrikaans is nie ongegrond nie. Die dislojaliteit teenoor Afrikaans by talle ontwikkelde bruines is algemeen bekend. ‘n Aantal jare gelede het Afrikaanssprekende bruin ouers die grenselose vermetelheid gehad om ses van hulle kinders by die Afrikaansmedium Laerskool Mikro in Kuilsrivier in te skryf en terselfdertyd te eis dat hulle onderrig in Engels moet wees. As die NG Kerk en die VGK saamsmelt, sal daar ongetwyfeld bruines by kerkbyeenkomste opdaag en eis dat die verrigtinge in Engels moet wees. As daar nie aan hulle eis gehoor gegee word nie, sal die bekende verwyte van liefdeloosheid en rassisme opklink.

In die lig van die voorafgaande kan minstens twee vrae gestel word. Is daar nie regsinnige reste in die NG Kerk en elders oor wat bereid is om ‘n kruistog te onderneem teen die toestand waarin die US se teologiese opleiding verval het nie? En was dit nie dalk onbillik van McBrolloks om Koopman vir net ‘n week lank tot poephol te verklaar nie?