Karel Schoeman (77) sterf, laat kriptiese selfmoordbrief na

Die grootste lewende Afrikaanse romanskrywer, Karel Schoeman, is vandag in ‘n Bloemfonteinse hospitaal dood, vermoedelik nadat hy opgehou eet het in ‘n daad van selfgenadedood. In ‘n kriptiese brief (sien hier onder) wat bloot as ‘n “verklaring” getitel is, verwys Schoeman na ‘n poging om sy eie lewe te “beëindig” wat op die ouderdom van 75 “deur omstandighede gefnuik” is, maar dat hy nou “die saak doelgerig (wil) aanpak terwyl ek nog oor voldoende beweeglikheid, fisiese vryheid en geestelike helderheid beskik”.

Die brief, wat deur Schoeman op 27 April 2017 onderteken is, is aan PRAAG deur Schoeman se prokureur op Bloemfontein, mnr. Carl van Rensburg, beskikbaar gestel. Die datum (“Vryheidsdag”), asook die gebruik van die woord “selfbeskikking” om sy daad te beskryf, is swanger aan betekenis. As romanskrywer en letterkundige, sou Schoeman bewus daarvan wees dat sowel die datum as die gelade woord “selfbeskikking” geïnterpreteer sou word. In die laaste paragraaf skryf hy:

“Indien ek in my huidige poging slaag, is alle betrokkenes wat my betref volkome vry om met die buitewêreld daaroor te praat. Ek wil trouens hoop dat my dood daartoe sal bydra om sowel die wesenlike probleem van ouderdom as die algemene kwessie van selfbeskikking meer algemeen bespreekbaar te maak as wat op die oomblik die geval is, en bowenal dat dit sal kan help om ‘n wysiging in die huidige Suid-Afrikaanse wetgewing t.o.v. selfbeskikking teweeg te bring.”

Schoeman se testament sal vanoggend geopen word, maar die meeste van sy bates word blykbaar aan sy bediende wat hom jare lank versorg het, nagelaat. Daar sal ook geen seremonie van watter aard ook al wees nie. Sy oorskot sal veras word en die as “op ‘n onbekende plek uitgestrooi word”.

Karel Schoeman het ‘n twintigtal romans in Afrikaans geskryf, asook meer as dertig nie-fiksieboeke, hoofsaaklik van ‘n geskiedkundige of biografiese aard. Naas Langenhoven, C.M. van den Heever en enkele ander, was hy waarskynlik die mees prolifieke skrywer in Afrikaans in die meer onlangse tyd.

Hy het etlike toekennings, waaronder drie maal die Hertzogprys vir prosa, ontvang. In 2014 is hy deur die Sweedse dagblad, Svenska Dagbladet, genoem as een van die internasionale skrywers wat in daardie jaar ‘n gunsteling was om die Nobelprys vir letterkunde van die Sweedse Akademie te ontvang.

Karel Schoeman is op 26 Oktober 1939 in die dorpie Trompsburg in die Oranje Vrystaat gebore. Nadat hy by tye etlike jare in die buiteland deurgebring het, het hy hom weereens op Trompsburg gevestig, maar ook in Pretoria in ‘n ouetehuis gewoon. Tot voor sy dood was hy in Bloemfontein woonagtig, ‘n stad waaroor hy insgelyks etlike geskiedkundige werke gepubliseer het, waaronder Bloemfontein: die ontstaan van ‘n stad, 1846-1946.

Boerehaatjoernalis Allister Sparks sterf

Die Boerhaatjoernalis en voormalige redakteur van die Rand Daily Mail, Allister Sparks (83) is oorlede volgens ‘n verklaring wat sy seun Michael gister uitgereik het. Sparks het na afloop van die Dakarkonferensie
met die ANC in 1987 gesê dat “dit jammer is dat die Britse weermag nie al die Afrikaners in 1902 doodgemaak het nie”.

Gedurende sy loopbaan was Sparks ‘n verbete kampvegter vir ANC-oorname en het hy ook ‘n groot invloed op die voormalige DA-leier, Helen Zille, uitgeoefen. Zille het gister getwiet:

Michael Sparks, wat self in die buiteland woon, sê in sy verklaring dat sy pa oor die afgelope 12 dae in die Morningside-hospitaal was omdat hy ‘n infeksie opgedoen het. “Dit het die laaste paar dae gelyk of hy die infeksie begin oorkom, maar die ou soldaat se liggaam kon nie meer nie.” Sparks het nog drie ander seuns ook gehad: Simon, Andrew en Julian.

Gegewe sy haat vir Afrikaners, het Sparks as parlementêre verslaggewer vir die Rand Daily Mail destyds ‘n besondere renons in dr. Hendrik Verwoerd gehad. Hy het hom geminag en sy toesprake in die parlement as “preke” afgemaak:

“Sy toesprake in die parlement was lank en ingewikkeld, twee uur lange voordragte wat meesal in Afrikaans gelewer is, waarna sy ondersteuners met stille eerbied geluister het. Dit was asof hy die tafels van politieke waarheid van Berg Sinaï af gaan haal het,” het Sparks sarkasties oor Verwoerd gesê.

Tydens die Sharpeville-onluste toe ‘n skare swartes die polisie bestorm het en 69 doodgeskiet is, wou Sparks gehad het dat die Rand Daily Mail foto’s van swart lyke op die voorblad sit om die NP-regering in ‘n swak lig te stel en swartes tot opstand aan te hits. Selfs die linkse redakteur van destyds wou egter nie tot dié stap oorgaan nie, tot Sparks se uiterste teleurstelling.

Arthur Goldreich (links) en Harold Wolpe, kort ná hul ontsnapping uit aanhouding
Arthur Goldreich (links) en Harold Wolpe, kort ná hul ontsnapping uit aanhouding

Sparks het ook bande met die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty gehad en het die party se terreurveldtog en aanvalle op onskuldige burgerlikes in die sestigerjare ondersteun. Toe twee kommuniste wat van hoogverraad en sabotasie aangekla is, Harold Wolpe en Arthur Goldreich, uit aanhouding ontsnap en Botswana toe vlug, het Sparks onderhoude met hulle gaan voer en hulle in die blaaie van die Rand Daily Mail as helde voorgehou.

Met Allister Sparks se Engels-liberale en Boerehaatagtergrond, het hy in die onlangse tyd oor die ideale profiel beskik om naas Max du Preez ‘n rubriekskrywer in Beeld en Die Burger te word, waar hy dan ook in dié hoedanigheid aangestel is. Sy rubrieke, wat vermoedelik uit Engels vertaal is omdat hy so ‘n groot wrewel en haat vir Afrikaans gekoester het, het weekliks in die Media24-koerante verskyn waar hy dikwels gal teen Afrikaners en hul teenwoordigheid van bykans vier eeue in die land gebraak het. Volgens hom was Afrikaners die wortel van alle kwaad wat lankal in konsentrasiekampe van kant gemaak moes gewees het.

In die onlangse tyd was Sparks meer krities teenoor die ANC, die party wat hy jare lank hartstogtelik ondersteun en met sy joernalistieke pen van propaganda voorsien het. Hy het dit veral betreur dat grondhervorming nie vinniger plaasgevind en alle Afrikaners van hul grond afgesit is nie. Ook die feit dat Afrikaans in naam ‘n amptelike taal gebly het – al word dit nie in die praktyk as sodanig erken nie – het hom baie gepla. Soos vele radikale wit revolusionêre, het Sparks gevoel dat die revolusie nie vinnig en bloedig genoeg was nie.

Benewens sy haat vir en propaganda teen Afrikaners in plaaslike media, het Sparks ook as korrespondent vir buitelandse liberale koerante soos die Washington Post opgetree waarin hy Suid-Afrika en Afrikaners aanhoudend beswadder het.

Allister Haddon Sparks is op 10 Maart 1933 in Cathcart in die Oos-Kaap gebore. Hy het in 1951 as ’n verslaggewer by die Daily Representative in Queenstown begin werk en is in die vroeë sestigerjare by die Rand Daily Mail aangestel.

In die onlangse verlede was hy veral aktief by “transformasie”-programme om blankes uit die hoofstroommedia te weer.

Vroeë vanjaar het hy sy outobiografie gepubliseer, The Sword and the Pen. Sy seun Michael sê in sy verklaring: “Dit was vir my pa baie bevredigend dat die lewensherinneringe wat hy op sy verjaardag in Maart gepubliseer het, ’n topverkoper was. Hy het baie gewonder wat hy volgende sou doen en of daar nog ’n lewe ná die boek sou wees.”

Daar word op Vrydag 14 Oktober om 11:00 ‘n gedenkdiens vir Sparks by die Braamfontein-krematorium gehou.

Lees ook:

Why are we so ‘backward’, Allister Sparks? deur Dan Roodt

T.T. Cloete is dood

Die Afrikaanse digter T.T. Cloete het vanoggend in die Mooimed-hospitaal op Potchefstroom gesterf. Hy was een van die bekendste moderne Afrikaanse digters wat veral in woordspel en kriptiese beeldspraak uitgemunt het. Theunis Theodorus Cloete is op Republiekdag, 31 Mei, in 1924 gebore en was dus 91 jaar oud ten tye van sy oorlye.

Hoewel hy as dosent en literêre teoretikus aan die Universiteit van Potchefstroom aktief is, debuteer Cloete eers op die rype ouderdom van 56 met sy bundel Angelliera, waarvoor hy sowel die Ingrid Jonker-prys as die WA Hofmeyr-prys vir Poësie ontvang. In ‘n onderhoud met Die Burger op 12 Februarie 2011 het Cloete verklaar:

“Ek kom uit ’n ras-egte boeregemeenskap. Maar my pa was as boer baie belese en het altyd vir ons gesê ons bly naby die engele.”

Cloete promoveer in 1953 onder ‘n ander groot, miskien die grootste, Afrikaanse digter N.P. van Wyk Louw in Amsterdam met die proefskrif: “Trekkerswee en Joernaal van Jorik”.

Hy was 58 jaar lank getroud met Anna van Zyl, wat op 2 Mei 2007 aan nierkanker oorlede is. Gedurende die laaste vier jaar van Anna se lewe het hy haar self versorg. Volgens sy seun Theo, “het hy nooit haar bed verlaat nie. Hy het homself daar ingerig en langs haar bed gesit en werk.” In ‘n ander onderhoud in Die Burger in 2009 het Cloete oor sy vrou gesê:

“Anna was die nie-skrywende digter in my. Sy het my bewus gemaak van so baie dinge. Goed wat spontaan aanleiding gegee het tot gedigte. As jy die verhouding tussen Alice en Edward Elgar snap, het jy dalk iets van die verhouding tussen my en Anna.”

In J.C. Kannemeyer se Geskiedenis van die Afrikaanse Literatuur word Cloete redelik afgeskeep, waarskynlik omdat hy en Kannemeyer in 1980 in ‘n polemiek betrokke was oor die oorspronklikheid, aldan nie, van Kannemeyer se uitsprake oor Afrikaanse literêre werke. Nietemin, gegewe die groot aantal pryse wat Cloete vir sy œuvre ontvang het, word hy as een van die groot Afrikaanse digters van die twintigste eeu erken.

Volgens Heilna du Plooy het na Cloete se akademiese werk verwys en “hoedat hy geskool is in ’n wye humanitêre insig in die geestesaktiwiteit van die mens”. CLoete het ook vertalings van Frans na Afrikaans gedoen.

Artikels oor T.T. Cloete:

Afrikaanse Wikipedia

TT Cloete (1924–2015), biografie deur Erika Terblanche

Christo Landman, bekende Afrikaneraktivis en -rubriekskrywer sterf

‘n Rubriekskrywer van praag en bekende in Afrikanerkringe, dr. Christo Landman, is gisteraand skielik oorlede. Volgens ‘n e-pos van mev. Marieka Visagie “is hy uit na sy perde toe en het daar blykbaar sleg gevoel en in sy motor gaan lê. Hulle het hom eers baie later opgespoor. Sy seun is gekontak wat hom na die Wilgershospitaal toe geneem het, maar hy het nie weer bygekom nie.”

Dr Christo Landman
Dr Christo Landman

Landman was voorheen ‘n diplomaat en het in Argentinië, Nederland en Duitsland diens gedoen. Ná 1994 was hy ‘n tyd lank by die Vryheidsfront betrokke en was ook lid van die provinsiale wetgewer onder genl. Constand Viljoen se leierskap van dié party. Hy was lid van die Staatsveiligheidsraad onder PW Botha en het daarom oor heelwat binne-inligting oor die wyse waarop die ANC-oorname plaasgevind het beskik.

Benewens sy rubrieke op praag, het hy onlangs ook heelwat briewe aan Beeld geskryf wat indringende kritiek op die huidige bestel bevat. Hy was ook lid van die Afrikaner- strategiese komitee van Afrikanerleiers wat so drie jaar gelede tot stand gekom het.

Die begrafnisreëlings sal glo oor die naweek gefinaliseer word.

In sy onmiddellike reaksie het dr. Dan Roodt van PRAAG gesê:

“Dit is met groot hartseer dat ons van dr. Landman se skielike dood verneem. Hy het altyd lewendig, fiks en gesond gelyk. Nie net ontval ‘n Afrikaneraktivis van formaat ons nie, maar hy was ook ‘n skatkis van kennis oor ons meer onlangse geskiedenis wat nou nooit opgeteken sal word nie. Ons wens sy gade en sy kinders sterkte toe ná so ‘n skokkende en onverwagse verlies.”

Russel Botman sterf

Prof Hayman Russel Botman, Rektor en Visekanselier van die Universiteit Stellenbosch (US), is vannag by sy huis op Stellenbosch in sy slaap oorlede.

Mnr George Steyn, Voorsitter van die Universiteitsraad het sy innige medelye met prof Botman se vrou, Beryl, sy kinders, familie en die Universiteit se personeel en studente uitgespreek. “Russel was ’n liewe en geliefde mens. Ek het groot ontsag vir sy integriteit en sy leierskap, onder meer die manier waarop hy gedurende die stormagtige jare destyds die Fakulteit Teologie van die Universiteit van Wes-Kaapland oorgebring het na die Universiteit Stellenbosch. Hy is ’n man wat vas gestaan het ten opsigte van sy eie oortuigings en beginsels, en daarvolgens geleef het. Die Universiteit Stellenbosch het die afgelope klompie jare groot baat gevind by sy visioenêre leierskap, wat ʼn weerspieëling was van sy lewensfilosofie dat die US se uitnemende navorsing en onderrig ’n verskil in die samelewing moet maak.

“Russel het gereeld in gesprekke tussen ons verwys na die feit dat die ‘plaaseienaar se kind en die plaasarbeider se kind ʼn gelyke kans moet hê om ʼn Matie te wees’. Ook het hy telkens vir my gevra of ons genoeg doen om te verseker dat die US, as 21ste eeuse universiteit, genoeg doen om terselfdertyd toe te sien dat sy en my kleinkinders eendag hier in Afrikaans sal kan studeer.

“Ek wil ook namens die breë Universiteitsgemeenskap vir Beryl bedank en ons waardering uitspreek vir haar liefdevolle en onbaatsugtige bystand aan Russel.”

Dr Johann Rupert, Kanselier van die US, het gesê dat prof Botman ʼn persoon met onkreukbare integriteit was wat hom altyd vir sy medemens opgeoffer het. “Hy het sy diep geloof daagliks uitgelewe.

“Die twee van ons het net verlede week ʼn heerlike middagete geniet waartydens  ons ʼn breedvoerige gesprek gehad het. Taalkwessies, studente veiligheid en die algemene stand van Suid-Afrika was bespreek.

“Onregverdige kritiek uit verskeie oorde het hom duidelik diep seergemaak. Russel het dit egter verduur sonder om te kla.

“Namens my familie wil ek ook innige simpatie en medelye aan Beryl en die kinders oordra. Die Universiteit Stellenbosch en Suid Afrika het ’n persoon van groot waarde verloor. Ons gaan hom geweldig mis.”

Prof Botman sou komende week na die buiteland vertrek het, en hy het prof Leopoldt van Huyssteen, Bedryfshoof van die US as waarnemende rektor aangewys. Prof Botman sou in Julie vereer word met ’n eregraad van die Universiteit van Aberdeen in Skotland. Prof Van Huyssteen sal in hierdie hoedanigheid waarneem tot wanneer die Uitvoerende Komitee van die Raad in Julie vergader.

Prof Botman word oorleef deur sy vrou, Beryl en vier kinders: Hayman, Ilse, Roxanne en Lizelle. Die begrafnisreëlings is nog nie bekend nie.

Bio van Prof H Russel Botman

Professor Hayman Russel Botman was die Rektor en Visekanselier van die Universiteit Stellenbosch (US). Hy is in 2007 in dié amp aangestel, en in 2012 heraangestel vir nog ʼn 5-jaar termyn.

Ten tye van sy dood was hy ook Senior Visepresident van die Vereniging van Afrika-universiteite, Raadsvoorsitter van Kaapstad as Wêreldontwerphoofstad 2014, en ʼn Direksielid van Hoër Onderwys Suid-Afrika en van Media24. Hy het ook van 2006 tot 2011 as Direksievoorsitter van die Klein-Karoo Nasionale Kunstefees gedien.

Hy is op 18 Oktober 1953 in Bloemfontein gebore, en was as laerskoolkind in die Dr Blok-skool in Heidedal. Hy matrikuleer aan die Kliptown Senior Sekondêre skool in Johannesburg, waarna hy sy studies aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) voortsit. Hy verwerf die grade BA (1978), BTh (1979), BTh Lisensiate (1981), MTh cum laude (1984) en DTh (1994).

As lid van UWK se Studenteraad in 1976, die jaar van die Soweto-opstand, het hy sy medestudente in protes teen apartheid gelei.

Hy is in 1982 as predikant van die destydse NG Sendingkerk georden, en dien van 1982 tot 1993 as leraar in Wynberg. Hy sou ʼn sleutelrol speel in die totstandkoming van die Verenigende Gereformeerde Kerk in Suider-Afrika, en was enduit ʼn sterk voorstander van eenheid in die NG Kerkfamilie.

In 1994 word hy as Senior Lektor in Praktiese Teologie by UWK aangestel, en in 1999 word hy tot Medeprofessor en Dekaan van die Fakulteit Godsdiens en Teologie bevorder. In 2000 word hy as Professor in Praktiese Teologie en Missiologie aan die US aangestel. Hy het 38 studente van UWK af met hom saamgebring toe daar besluit is om die VKSA se Kweekskool te verskuif weens rasionalisasie aan die UWK.

In 2002 word hy Viserektor: Onderrig, ʼn pos wat hy beklee tot sy historiese aanstelling as die US se eerste swart Rektor en Visekanselier in 2007. Hy het ook van 2003 tot 2007 as President van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke gedien, en het talle akademiese en populêre artikels oor menseregte, versoening, menswaardigheid en maatskaplike geregtigheid gepubliseer.

Die titel van sy inhuldigingstoespraak aan die US in April 2007 was “ʼn Multikulturele universiteit met ʼn pedagogie van hoop in Afrika”, en hy het gesê hy sou hom daaraan toewy om die US se uitgesproke verbintenis tot regstelling en ontwikkeling in die praktyk te verwesenlik. In 2010 stuur hy die US se HOOP Projek van stapel, waardeur die Universiteit ontwikkeling in die samelewing bevorder. In 2013 aanvaar die Universiteit onder sy leiding ʼn nuwe Visie 2030, wat daarop gemik is om die instelling meer inklusief, innoverend en toekomsgerig te maak.

In Maart 2014 het hy ʼn eredoktorsgraad van Hope College in die VSA ontvang vir leierskap in die hoëronderwys en die gereformeerde kerk om geregtigheid vir alle Suid-Afrikaners te bevorder. In April 2013 het hy die Abraham Kuyper-prys van die Princeton Theological Seminary in die VSA ontvang vir uitnemendheid in teologie en die openbare sfeer. Hy het ook erelidmaatskap van die Verenigde Nasies Vereniging van Suid-Afrika ontvang vir die bevordering van die Millennium Ontwikkelingsdoelwitte. En op 8 Julie 2014 sou hy ʼn eredoktorsgraad van die Universiteit van Aberdeen in Skotland ontvang het.

Prof Botman word oorleef deur sy vrou, Beryl en vier kinders: Hayman, Ilse, Roxanne en Lizelle. – Universiteit van Stellenbosch se mediavrystelling

‘Sterf, wit skuim!’ skree plaasaanvaller

In ‘n duidelik rasgemotiveerde aanval, het ‘n plaasaanvaller gister op ‘n boervrou “Die, malungu!” en “Viva Malema” geskree toe hy haar aangerand het. Mnr. Leon Koekemoer het egter sy vrou te hulp gesnel, een aanvaller in die gang van hul plaashuis naby Brits doodgeskiet en ‘n ander in die slaapkamer met ‘n byl gekap.

Die aanval het gisteroggend om vyfuur plaasgevind. Blykbaar het joernaliste van die SAUK by die plaas aangedoen, maar besluit om geensins daaroor te berig nie aangesien dit “politieke spanning mag aanwakker”.

Twee uit die vier aanvallers het weggekom.

“Malungu” is ‘n skelwoord vir blankes wat algemeen deur swartes in Suid-Afrika gebruik word en as “wit skuim” vertaal kan word.

трансформер праймДанильченео