Daar is min mense wat my so irriteer soos ‘n militante feminis wat as’t ware in die kombuis sit en skryf omdat sy haar man as joernalis na die kroon wil steek; dus hom wil oortref. Sonja Loots is myns insiens so ‘n mens. Op Praag het ek al oor Loots berig met as opskrif: “Wenke aan ‘n volksmoeder” (Praag 10.03.2013). Kort voor dit het ek ook oor “Sonja Loots se anti-Afrikanervenyn” geskryf (Praag 18.02.2013). Dit was na aanleiding van haar boek, Sirkusboere (2011). Eintlik is alle Boere in haar oë sirkusboere. “As so ‘n spektakel van die vernedering van enige ander Suid-Afrikaanse bevolkingsgroep gemaak sou word, sou die boek nie ‘n uitgewer gevind het nie.” Dit is amper oorbodig om by te voeg dat Naspers se Tafelberg die uitgewer van Sirkusboere is.
Ek het ook verwys na Loots se opmerking dat sy “deernisvol die moer in vir ons Afrikaanse voorvaders” is. “Loots wek die indruk dat sy die arm vrou se Antjie Krog wil wees.” Sy hou van linkse elemente wat “onvoorspelbaar en dikwels ongenooid opdaag om Afrikaans se verroeste werfhekkies oop te gooi en ‘n paar wolwe onder die loom werflammers in te jaag.” Dít is klaarblyklik die waarneming van ‘n ANC-werfbobbejaan*. Sluimerende Afrikanerslapgatte, wat gekenmerk word deur “benepenheid, dweperigheid en agtelosigheid,” is glo geneig om hulle op ‘n “voosgesitte leunstoel” tuis te maak. [*Loots het ‘n magisterverhandeling (1996) oor Alexander Strachan se Die Werfbobbejaan (1994) geskryf.]
Oor die Afrikaanse taalstryd het Loots ook heeltemal uitgehaak. Sy het in 2000 “op die KKNK betoog dat dit nie die ANC is wat Afrikaans bedreig nie, maar die taalstryders en feeste soos die KKNK* en die idee van ‘n afsonderlike Afrikaanse TV-kanaal” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 74). “Mense soos Antjie Krog en Sonja Loots sê Afrikaans sal eers gered word as hy bevry is van dié wat hom wil red” (p 74-75). [*In haar jongste skrywe verwys Loots na die KKNK as “in-die-volstruisbol-gepikte kunstefeeste”. As sy dit amusant vind, is daar darem een persoon wat haar guitigheid geniet.]
Loots skryf steeds ‘n rubriek in Rapport. In haar jongste skrywe (27 Julie) stel sy die vraag: “Is ons gereed om anders na onsself te kyk?” Wat Loots eintlik bedoel, is dat ons so gemeen soos sy moet wees om moedswillig skeef na Afrikaners te kyk. Die teks handel oor Afrikanermuseums en sy noem dan as voorbeelde die Oorlogsmuseum, Voortrekkermonument, Taalmonument, Apartheidsmuseum en die NALN (Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum). Dan voeg sy by, skynbaar in ‘n ligte trant: “en die plaasmoordemuseum (van laasgenoemde se bestaan het ek juis onlangs tot my groot verbasing verneem)”. Plaasmoorde val klaarblyklik buite hierdie voortvarende dame se belangstellingsveld. Dit is maar net sirkusboere en hulle naasbestaandes wat koelbloedig uitgewis word. As Loots se ouers wreed op ‘n plaas vermoor is, bv met ‘n byl of pik, sou sy ‘n ander deuntjie gesing het.
Loots vertel dat sy hierdie lysie van museums “onentoesiasties” opgenoem het en dít het haar “by voorbaat uitgeput”. Sy hou ooglopend nie van Afrikaners as ‘n besprekingsonderwerp nie. In werklikheid het sy doelbewus vir die hoeveelste keer Afrikaners as tema van haar rubriek uitgesoek. Dit bied aan haar immers die geleentheid om weereens gal oor haar kultuurgroep te braak. Sy kom tot die gevolgtrekking dat daar nie ‘n enkele museum bestaan wat spesifiek en omvattend oor Afrikaners handel nie. Elk van die genoemde museums handel oor ‘n aspek van Afrikaners.
“Ek vind dit [‘n omvattende Afrikanermuseum] trouens ‘n onrusbarende idee. Ek kan my die bakleiery voorstel oor hoe Afrikaner-identiteit(e) verteenwoordig moet word. Dit sal soos ‘n laertrekkery lyk. En dit sal suggereer dat Afrikaners ‘n museumspesimen geword het, gedoem om uit te sterf, soos die dinosourus.” Let op die afgesaagde verwysings na uit die mode verskynsels soos laers en dinosourusse. Sy wens klaarblyklik dat Afrikaners tot die verlede moet behoort; dat hulle in hulle moer in moet gaan en hiertoe help plaas- en ander moorde natuurlik fluks.
Loots noem vervolgens die Joodse museum in Kaapstad: “uitstalkaste vol volstruisvere [nogeens ‘n KKNK-verwysing], ‘n ou smouswa en die nagemaakte sinkwinkeltjie van ‘n diamantverkoper-van- ouds”. Maar dit is werklike mense van weleer waarom dit hier gaan. Dit is mense waarvan minstens sommige die land help ontwikkel het. Hulle het gewerk en self ‘n bestaan gemaak; nie bakhand gestaan en afgebreek nie. Soos egte Afrikaners het die meerderheid Jode deernis met hulle etniese genote. Hoe durf Loots haar aanmatig om so oneerbiedig oor etniese groepe soos die Afrikaners en Jode te wees? Sy sou kwalik daarin kon slaag om haar uiterste liberalisme met ‘n sweem van humanisme te versoen.
Loots sluit haar rubriek soos volg af. “Hoe sou die Afrikaner-weergawe van so ‘n ‘instelling van die geheue’ daar uitsien? In moderne museumpraktyk behels innoverende kuratorskap die self-kritiese interpretasie van herinnerings, maar ook die bewaring van ‘n wye spektrum kultuur-inligting en kulturele praktyke. Sou dit gedoen kon word sonder dat dit simptomaties raak van verval, verlies en verwyt? Museumbesoekers is soos lesers. Hulle mag interpreteer en oordeel soos hulle wil. Wie gaan wat in die besoekersboek skryf? En veral: Is ons gereed* om deur ander se oë na onsself te kyk?” [*Die uitsaaimedia en gedrukte pers vertaal “prepared” deesdae meesal met “gereed” terwyl “bereid” veeleerder bedoel word. Op ‘n soortgelyke hinderlike manier word “this” as “hierdie” pleks van “dit” vertaal.]
Waarmee Loots besig is, is om haar te verlekker in hoe ‘n Afrikanermuseum daar sou uitsien. Waarom mag daar nie verwysings na “verval [bv in die nuwe Suid-Afrika], verlies [bv plaasmoorde] en verwyt” [bv FW se magsoorgawe] wees nie? Al drie is wesenlike aspekte van die Afrikaner se geskiedenis wat in ‘n omvattende Afrikanermuseum teenwoordig behoort te wees.
Loots voorsien dat Afrikaners sal stry oor wat in hulle museum opgeneem moet word en hoe dit uitgebeeld behoort te word. Maar as hulle twis oor wat ‘n billike resultaat sou wees, is dit aanbevelingswaardig. Museums is veronderstel om, soos historici, die waarheid na te jaag; om bv die goeie en die slegte ewewigtig uit te beeld. Museumbesoekers mag, soos Loots tereg noem, vertolk en oordeel soos hulle wil. Wat nie toelaatbaar is nie, is doelbewuste valse of eensydige museumvoorstellings.
Waarby Loots glad nie uitkom nie, is die mate waarin die ANC-regering doelbewus die geskiedenis vervals. Skoolgeskiedenisboeke is aangewese voorbeelde, maar ook museums.
Die bogenoemde Apartheidsmuseum wend geen poging aan om die positiewe aspekte van apartheid te belig nie.
Die Robbeneiland-museum stel nie daarin belang om waarheidsgetroue lyste aan besoekers te verskaf van bv die misdade wat die “vryheidsvegters” gepleeg het nie.
Die Slawemuseum erken nie positiewe aspekte van slawerny soos die ekonomiese bydrae wat slawe-arbeid gelewer het en die maatskaplike voordele wat sodanige ledigheidsbestryding gehad het nie. Martiens van Bart toon in sy boek, Kaap van slawe (2012), aan hoe die Hollanders/Afrikaners deur dié museum as die (wrede) slawe-eienaars en die Britte as die slawe-bevryders voorgestel word. [Kyk bv Johannes Comestor se boekbespreking, LitNet 12.12.2012.]
Die Distrik Ses-museum vertel graag hoe die destydse inwoners “benadeel” is, maar is vaag oor die oneindig beter huisvesting wat hulle destyds by hervestiging ontvang het. Nog minder word die publiek ingelig oor die oordrewe owerheidsvergoeding wat diegene ontvang wat tans toegelaat word om na Distrik Ses terug te keer.
Die vrae wat ek vir Loots in die midde wil lê, is:
As daar nie-eenstemmigheid by Afrikaners oor die wat en hoe van hulle museum is, volg dit nie dalk uit hulle tradisionele eerlikheid, hulle najaging van die waarheid, nie?
As daar maklik eenstemmigheid oor die aard van ANC-propaganda-inrigtings soos die Apartheidsmuseum, Robbeneiland-museum, Slawe-museum en Distrik Ses-museum bereik is, dui dit nie dalk onbetwisbaar op hulle ideologiese eensydigheid nie?
Waarom besoek Loots nie laasgenoemde drie museums, wat naby haar drumpel is, en doen in ‘n volgende rubriek meer objektief, dus wetenskaplik/waarheidsgetrou, verslag oor wat daar aangaan nie? [Wenk: lees gerus vooraf gesaghebbende werke oor museumteorie.]
Die afkorting vir die Universiteit Pretoria is steeds UP; ook in sy webadres. Onlangs het iemand in Die Burger geskryf dat hy al hoe meer die afkorting SU (Stellenbosch University) pleks van US (Universiteit Stellenbosch) teëkom. In die US se webadres word die afkorting SUN gebruik, wat ook in die naam van die US se uitgewery opduik: SUN PReSS, wat in wyer verband AFRICAN SUN MeDIA word. Wat ons hier sien, is die doelbewuste uitwissing van die US se eens trotse Afrikaanse verlede.
Gestel iemand wil aansoek om ‘n pos by die US doen. In die LitNet-nuusbrief (24 deser) word ‘n medeprofessoraat in Afrikaans en Nederlands geadverteer. In hierdie voorbeeld gaan dit dus nie om ‘n pos vir iemand wat nie Afrikaans ken nie. “Kliek vir meer inligting.” Jy kry twee bladsye inligting. Dit handel oor ‘n “Job” met ‘n bepaalde nommer in die “Job Basket”. Dan volg ‘n “Description” met die volgende hoofde: Job Title/Posbeskrywing, Location/Area, Organization/Organisasie, Department Description/Departement Beskrywing, Duties/Pligte, Job Requirements/Pos Vereistes, Recommendation/Aanbeveling, How To Apply/Hoe Om Aansoek Te Doen, Enquiries/Navrae. By elke hoof word verdere inligting in sowel Afrikaans as Engels gegee. By die voorlaaste hoof staan in die Afrikaanse teks: “Doen aanlyn aansoek deur op die ‘apply now’ skakel te kliek.” Die e-pos-adres is: “vacancieshuman@sun.ac.za”.
Na die laaste van bogenoemde hoofde raak die US se Afrikaans op: “Currency ZAR, Commencement Date 01 Jan 2015, Closing Date 14 Aug 2014.” Daarna volg ‘n evalueringsvorm waarvan die besonderhede uitsluitlik in Engels is.
Enigeen wat deesdae by die US aansoek om ‘n pos doen, sal dus onder die indruk gebring word dat eerder Engels as Afrikaans die instansie se administratiewe taal is. Myns insiens is dit ook ‘n feit dat Engels voorgraads die hoofonderrigtaal is en dat Engels nagraads feitlik uitsluitlik die klasonderrigtaal geword het. Die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad, Michael le Cordeur, is ‘n dosent op die US-kampus. Wannie Carstens, ‘n oud-voorsitter en direksielid van die Afrikaanse Taalraad, dien in die US-raad. Wat doen hulle om hierdie onverkwiklike situasie te verbeter? Le Cordeur het om etniese en politieke redes tot dusver nog net lof vir die Botman-US se verengelsingsbeleid gehad.
By die hoof “Hoe om aansoek te doen” staan daar in die Afrikaanse teks onder meer: “Die Universiteit hanteer alle aansoeke in terme van sy Diensbillikheidsplan wat erkenning verleen aan die behoefte om die demografiese samestelling van die personeelkorps te diversifiseer, veral met die oog op die aanstelling van geskikte kandidate uit die aangewese groepe.” Dit gaan dus vir die US om sosiogeniëring ooreenkomstig die ANC se resep. Diensbillikheid beteken dat indien enigsins moontlik akademies onbillik teen blanke kandidate en veral mans gediskrimineer word. Nie-wittes word dus aangemoedig en wittes, veral mans, ontmoedig om aansoek te doen.
Op hierdie manier word die nie-akademiese ideaal van demografie-weerspieëling aan die US nagejaag. Moet dus niemand glo wat beweer dat dosente aan die US primer ingevolge akademiese bekwaamheid (bv formele kwalifikasie, ondervinding, publikasies) aanstel word nie. Dit volg dat akademiese uitnemendheid aan die transformerende US al hoe meer ‘n hersenskim word.
Ter huldiging van Russel Botman is ‘n byeenkoms vir die universiteitsgemeenskap (2 deser) en een vir die publiek (5 deser) op die kampus gehou. Vir diegene wat met vakansie weg was, is daar ‘n verdere byeenkoms op 22 deser op die kampus gehou. In Belhar, die gebied waar Botman voorheen gewoon het, was daar op 3 deser ook ‘n huldigingsgeleentheid. Van geen vorige rektor van die Universiteit Stellenbosch (US) is daar op hierdie skaal afskeid geneem nie, klaarblyklik omdat al die voriges wit was en ook omdat nie een van hulle so polities aktivisties en militant soos Botman was nie.
Voorheen het ek hoofsaaklik reaksies tot 1 deser (Praag 13 deser) en enkele aspekte rakende die toekoms van die US (Praag 20 deser) bespreek. Die genoemde vier byeenkomste het hulle egter by uitstek geleen vir uitlatings wat ter afsluiting krities beoordeel behoort te word.
Tydens die byeenkoms op die 2de het ‘n bruin US-personeellid van Botman gesê: “Die beste manier waarop hy vereer kan word, is om die werk wat hy gedoen het om transformasie en inklusiwiteit te bevorder, voort te sit” (Die Burger, 3 deser, p 5). Dit weerspieël eintlik die aard van die meeste van die uitlatings; dus dat die klem eerder op Botman se politiek as op sy akademiese bydrae geplaas is. Vir ‘n rektor is dit sekerlik nie ‘n sterk of eerbare aanbeveling nie.
Soos verwag kon word, is die Belhar-byeenkoms (Die Burger, 4 deser, p 4) oorheers deur verwysings na die Belhar-belydenis, wat deur Botman internasionaal uitgedra is, bv tot in die Wêreldraad van Kerke. Die vader van hierdie teks, Jaap Durand, is een van dié wat die woord gevoer het. By Durand het die idee van dié belydenis ontstaan, terwyl Dirkie Smit die moeder van hierdie teks genoem kan word omdat hy die outeur van die aanvanklike formulering is. Blykbaar word Smit hiervoor vergoed deurdat hy steeds toegelaat word om elke Saterdag Die Burger se hoofartikel te skryf. Durand en Smit het saam ‘n hele geslag UWK-bevrydingsteoloë se gedagtes met verwysing na bv die aktivistiese skoorsoeker* Dietrich Bonhoeffer (1906-1945) vergiftig**. Dosente wat deur die “apartheidsregime” betaal is, het dus hulle studente tot opstand teen die staatsgesag aangehits. By hierdie samekoms was daar egter net lof vir Botman en die Belhar-belydenis en geen teken van die groot onmin wat dié belydenisgeskrif in die NG Kerk gesaai het nie. [*Lees bv Eric Metaxas se boek, Bonhoeffer (Nashville: Thomas Nelson, 2010, 608p). ** Byvoorbeeld, Nico Koopman verwys na die drie maniere waarop “onreg” volgens Bonhoeffer bestry moet word (Die Burger, 16 deser, p 11).]
Llewellyn MacMaster, die projekleier van die US se Sentrum vir Inklusiwiteit, wat die onlangse herrie oor Botman laat losbars het, was een van die sprekers in Belhar. ‘n Ander spreker, Peter Grove, het gesê: “Russel en sy generasie … moes in ‘n rassistiese orde in Suid-Afrika veg vir ‘n meer inklusiewe samelewing.” Durand het beweer sy student Botman “was die inspirasie vir die Belydenis van Belhar.” (Dit is heel moontlik ‘n oordrywing wat deur die geleentheid veroorsaak is.) Dit toon myns insiens tog in watter mate Botman van jongs af ‘n militante politieke aktivis was. Dit dui terselfdertyd op Botman se onvermoë om self dié belydenisteks te formuleer. In die Suid-Afrikaanse geskiedenis is dit nie ongewoon dat misleide wittes rigting en momentum aan nie-wittes se politieke aggressie gee nie. Dit was ook die geval met bv die ANC se vryheidsmanifes wat deur Rusty Bernstein geskryf is.
Edna van Harte het gesê: “Russel en die tokkelokke van die 1970s was lekker woelig as studente en aktiviste gewees.” Daardie “lekker woelig” het die afbrand van twee van die UWK se geboue ingesluit. Let op wat die ANC-politikus Lynne Brown hiervan sê: “Russel was reeds ‘n besonderse studenteleier by die UWK en dit het hom voorberei vir sy plek in die geskiedenis om die rektor van die US te word.” Enige mens met ‘n sin vir die akademie en beskawing kan maar net hoop dat dit nooit weer gebeur dat misdadige gedrag beskou word as geskikte voorbereiding vir die amp van rektor nie. Veral die US kan nie ‘n herhaling hiervan bekostig nie. Maar ek besef dat ‘n eienaardige waardestelsel in die nuwe Suid-Afrika gevestig is waarvolgens misdaad nie as ‘n diskwalifikasie vir selfs die hoogste pos beskou word nie. Maar dan is daar tog mense wat bly wonder waarom Suid-Afrika die misdaadmekka by uitnemendheid geword het.
Op 5 deser (p 13) het Die Burger berig dat politici soos FW de Klerk en Thabo Mbeki daardie dag die openbare begrafnisdiens sou bywoon. Op dieselfde bladsy is daar ‘n advertensie van die Universiteit Pretoria, sowel as een van die Universiteit Vrystaat, waarin Botman gehuldig word. Sulke advertensies is ongewoon en sou waarskynlik nie uit daardie twee oorde vir ‘n blanke rektor gekom het as hy ‘n deurwinterde en nie-aktivistiese akademikus was nie. Albei die genoemde universiteite het ‘n bruin rektor. Hierdie advertensies is myns insiens sowel etnies as polities geïnspireer.
Dit bring my by wat tydens daardie openbare begrafnisdiens gebeur het. Op die US-webwerf word Botman as ‘n “aktivis, vredemaker, teoloog, akademikus en denkleier” beskryf, dus eerder in politieke as akademiese terme. Sy publikasies handel oor “menseregte, versoening, menswaardigheid, maatskaplike geregtigheid en die Belydenis van Belhar,” dus weereens sterk polities gekleur. Die begrafnisdiens was hoogs multikultureel met min Afrikaans en die slippedraers was doelbewus inklusief, dus ‘n voorbeeldige mengsel van etnisiteite en geslagte. Die gepubliseerde huldeblyke is hoofsaaklik in Engels, insluitende dié van Nico Koopman, terwyl Johann Rupert s’n in Afrikaans is. Dié van Botman se kinders en sy broers en susters is almal in Engels, sodat daar geen twyfel kan wees oor Botman se taalvoorkeur nie. [Lees gerus die teks van Botman se Johan Combrink-gedenklesing om ‘n idee te vorm van die enorme kloof wat daar tussen Botman en Afrikaans en Afrikaners bestaan het (LitNet 29.06.2007).]
Die eerste vier koerantberigte oor die openbare begrafnis het op 6 deser in Rapport verskyn. Botman se skoonsuster het gesê “die boosheid is besig om die lig rondom hom te verdonker” (p 2). Daardie bose elemente is blykbaar wittes wat Botman se sug na transformasie en inklusiwiteit teengestaan het. Jonathan Jansen het lustig hierop voortborduur: “Russel het nie op sy self [eintlik: eie] doodgeval nie,” blykbaar bedoelende dat daardie slegte wittes vir Botman se dood verantwoordelik gehou kan word. “Jy [kan] nie ‘n wit gedomineerde universiteit 20 jaar na apartheid … hê nie … Die US sal moet besluit of hy wil bou op die nalatenskap van Botman en of hy wil bly in die verlede.” Jansen verwys dus goedkeurend na Botman se verswarting en verengelsing van die US (dieselfde gebeur onder Jansen se leiding aan die Universiteit Vrystaat). Hy opper egter geen beswaar teen die talle swart gedomineerde universiteite nie. Jansen “het ook gesê die US moet sy raadslede tug wat ‘uit die raad’ praat.” Dit verwys klaarblyklik na die US-raadslede wat die moed van hulle oortuiging het om Botman se inklusiwiteitsleer en ANC-verideologisering aan die US teen te staan.
Jansen is lid van die bruin mafia wat in die jare sewentig aan die UWK studeer het. Voor die 1990/1994-dwaasheid was bruin rektorskap ‘n rare verskynsel. Soos Botman dink Jansen heeltemal verkeerdelik dat ‘n rektor sy eie ideologiese bagasie sonder weerstand aan die hele universiteitsgemeenskap mag opdring. Die man besef nie dat ‘n universiteit veronderstel is om die vrye uitruiling van alle idees toe te laat en ‘n rektor daarom ideologies neutraal behoort te wees nie. Soos Botman wil Jansen sy amp klaarblyklik maksimaal ter bevordering van ANC-ideologie misbruik. Geen wonder dat Chris (Boetman) Louw vir Jansen na sy intreerede as rektor ‘n wolf in skaapsklere genoem het nie.
Jansen het in 2005 beweer “dat die aandrang op Afrikaans ‘n verbloemde manier van Afrikaners is om oor die verlies aan mag en invloed te betoog.” Hermann Giliomee het hierop geantwoord: “Die taalkwessie gaan nie oor mag soos Jansen dink nie, maar oor regverdigheid” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 115). By Botman se diensaanvaarding as rektor in 2007 het Jansen aan hom ongevraagde raad gegee deur te beklemtoon “dat Botman aan niewittes ‘n groter aandeel aan die Universiteit moet gee en nie aan taal nie” (p 157). Hieruit spreek Jansen se anti-Afrikaanse en anti-Afrikaner-sentiment myns insiens baie duidelik. [Maar Jansen het selfs verder gegaan. Kyk Jacob Rooi se artikel hieronder.] Jansen se onbegrip van wat rektorskap behels, het vroeër vanjaar weer eens geblyk toe Jansen eerstejaarstudente in Bloemfontein toegespreek het en aan hulle opdrag gegee het om nie-rassisties en nie-seksisties te wees en dat enigeen mag bid en liefhê soos hy wil (Die Burger, 20 Januarie, p 13). Myns insiens is dit studente se goeie reg om teen bv homoseksualiteit gekant te wees.
Die tweede berig op die 6de is dié deur die redakteur, Waldimar Pelser (Rapport Weekliks, p 6). Hy noem dat hy een van diegene is wat meen “dat Afrikaans ‘n stewige vasstrapplek op ‘n kampus of twee moet hê.” Dit is myns insiens ‘n te wankelmoedige standpunt. Die vastrapplek wat Afrikaans moet hê, moet dié van enigste onderrigtaal wees. Afrikaans moet dus nie onderrigtaalstatus met Engels deel nie, want dan verloor Afrikaans sy vastrapplek eerstens in die praktyk en tweedens moontlik heeltemal op die lange duur. Verder moet Afrikaans as enigste onderrigtaal nie net op “‘n kampus of twee” aangetref word nie, maar op minstens twee kampusse of, soos voorheen, verkieslik aan hele universiteite.
Dit is loutere en vermetele twak dat al die kampusse en universiteite wat deur blankes opgebou is deesdae deur verswarting en verengelsing gekenmerk word. Blade Nzimande, die kommunistiese minister van hoër onderwys, het onlangs gesê: “Ek wil beklemtoon dat ons nie langer Afrikaanse, Zoeloe- of Tswana-universiteite het nie” (Die Burger, 23 deser, p 2). Daarmee erken hy dat Jannie Marais se stigtingsvoorwaarde van die US, dat dit ‘n Afrikaanse universiteit moet wees, reeds verkrag is. Let ook daarop dat Nzimande Afrikaans eerste noem, omdat die vernietiging van Afrikaans as onderrigtaal vir hom ‘n prioriteit is. Kontrasteer dit met RW Johnson se bevinding in sy boek, The African University? (Cape Town: Tafelberg, 2012), dat Nzimande aktiewe ondersteuning verleen aan pogings om die Universiteit KwaZulu-Natal te verzoeloe.
Pelser skryf darem: “Hoe kan ons bekostig om daarna te streef dat alle kampusse presies dieselfde moet lyk en klink? Dit is tog nie diversiteit nie?” Die punt is dat Botman en diesulke lippediens aan diversiteit bewys, maar in werklikheid inklusiwiteit as hefboom misbruik om bv kultuur- (insluitende taal-) verskille te ontken en dan sodanige werklike verskille onder die vaandel van eenheid en nasiebou sover moontlik probeer uitwis.
Jacob Rooi is die “bruin stem” by Rapport. Johann Maarman vervul ‘n soortgelyke funksie by Die Burger. Al is Maarman (in sy eie woorde) ‘n “Victor Verster-alumnus” en bekend vir sy verering van UDF/ANC-terreur en sy anti-blanke uitsprake, is hy onlangs tot adjunk-redakteur bevorder. Daarby funksioneer hy as filter vir die menings van lesers wat vir publikasie toegelaat word. Voorheen was ‘n ander bruine, Heindrich Wyngaard, die briewe-redakteur. Op hierdie manier verseker Die Burger dat hoofsaaklik polities korrekte menings en pro-bruin standpunte gepubliseer word.
Rooi het feitlik vanselfsprekend die geleentheid gekry om oor Botman te skryf (Rapport Weekliks, 6 deser, p 23). Die “institusionele kultuur” aan eens wit en Afrikaanse universiteite moet glo verander. Dit moet inklusief word. Dit is immers wat Leon Wessels en kie onlangs ook oor die Potchefstroom-kampus bevind het. Daar moet gesorg word dat almal tuis op getransformeerde kampusse voel. Dit word gedoen deur ‘n proses van gelykverklaring, dus deur werklike, wesenlike verskille te ontken. Die ongemak wat transformasie by diegene wat tradisioneel op die kampus hoort (naamlik die wittes) veroorsaak, word geïgnoreer. Al die maatreëls wat getref word, het as doel om die inkommers, wat verswelgend aan die inrigting opgedring word, te bevoordeel, dikwels (bv wat taal betref) ten koste van die tradisioneles. Wat ook doelbewus misgekyk word, is dat geen druk vir gedwonge transformasie op tradisioneel swart universiteite uitgeoefen word nie.
Rooi haal Dan Kgwadi, die nuwe rektor van die Noordwes-universiteit, aan waarvolgens dit gevaarlik sou wees “om een kultuurgroep op ‘n universiteit te bewaar ‘en dit oorwegend so te probeer hou’.” Kgwadi kyk selektief na hierdie saak. Op Potchefstroom mag een kultuurgroep nie die septer swaai nie, omdat hierdie kampus tradisioneel wit en Afrikaans is. Op ‘n ander kampus, Mafikeng, mag ‘n ander kultuurgroep, wat swart is en Engels as onderrigtaal verkies, egter ongesteurd voortgaan om alles te oorheers.
In sy artikel noem Rooi die US “die intellektuele huis van apartheid.” Ook dat Botman, “die eerste swart US-rektor”, hierdie universiteit getransformeer het “van ‘ons’ plek tot ‘almal se plek’.” Rooi noem dat Afrikaners, myns insiens tereg, aanspraak op eienaarskap van die US maak. Maar daar is klaarblyklik geen simpatie met die pyn wat die Botman-ontheemdingsproses by blankes veroorsaak nie. Rooi se klaarblyklik etnies-gedrewe simpatie lê by Botman. Geen kritiek word uitgespreek teen Botman se suiwer rasgebaseerde ideaal dat die US in sy eeufeesjaar (2018) minstens die helfte nie-wit moet wees nie.
Die teenkanting teen sy planne kon glo tot Botman se dood bygedra het. Jansen se verdagmakery is dus deur minstens Rooi gesluk. Jansen dink dat Botman aan ‘n gebroke hart gesterf het. Jansen: “Wat is die betekenis van Russel se dood? Ons moet die vraag vra, want die rassestryd by voormalige wit universiteite is besig om sy tol te eis.” Volgens Jansen is dit dus nie ‘n kultuur- of taalstryd nie, maar ‘n rassestryd. Oor die uitpluk van hierdie rassekaart behoort Jansen myns insiens sonder ophou opgehel te word. Ons protes moet soortgelyk wees aan Botman en Jansen se volgehoue kritiek op blankes oor apartheid. Jansen oefen ook openlik druk uit vir die aanstelling van ‘n Botman-epigoon as volgende US-rektor: “As Stellenbosch gaan terugval onder nuwe leierskap, terug in die verlede, gaan dit groot probleme in ons land veroorsaak” (Die Burger, 7 deser, p 2). Dit kom neer op ‘n kwalik verbloemde dreigement.
Uitgaande van die veronderstelling dat Jansen oor waardigheid beskik, het die FW de Klerk-stigting by monde van Dave Steward “gesê om ‘regsgesindes’ vir Botman se dood verantwoordelik te hou is ‘onwaardig’ van hom” (Die Burger, 16 deser, p 2). Jansen “het ook onder meer in ‘n rubriek geskryf sommige histories wit universiteite gebruik Afrikaans as alibi om nie te transformeer nie. En hoe meer Botman vir transformasie gedruk het, hoe meer is hy genadeloos deur regse alumni van die US beskinder.” Jansen het gewaarsku dat “kampusse wat hoofsaaklik wit is, in die lig van ons onlangse aaklige rassistiese verlede moreel onaanvaarbaar, demografies onregverdigbaar en opvoedkundig gevaarlik” is. Wat Jansen dus sê, volgens Steward, “is dat al ons universiteite – ongeag hul geskiedenis of geografiese ligging – hoofsaaklik swart moet wees.” Na dese kan daar myns insiens selfs minder twyfel wees oor Jansen se militante anti-Afrikaans-, anti-Afrikaner- en anti-blanke-gesindheid.
Christo van der Rheede is lid van wat ek die bruin mafia van UWK-oudstudente noem. Ek het reeds verwys na sommige van sy uitlatings waarmee hy na Botman se dood vorendag gekom het (Praag 13 deser). Vir Van der Rheede was dit egter nie voldoende nie. Hy is immers ‘n groot aanhanger van Botman en die ANC se inklusiwiteitsleer. Van der Rheede het opsluit ‘n artikel geskryf wat deur Rapport (Weekliks, 6 deser, p 7) gepubliseer is. As ANC-aktivis het Van der Rheede dit teen “worst-case scenarios”, asook teen wat Frans Cronjé onlangs geskryf het, want Van der Rheede het besluit dat ons almal “behoort te verenig om die land na nuwe hoogtes te neem.” “Doemprofete” se “manewales help om koerante te verkoop.” Sommige van hulle “stook … anti-regeringssentimente” en dít mag volgens Van der Rheede nie gebeur nie. Cronjé “demoniseer” glo “die regering van die dag.” Dit lei tot polarisering en “die vervlakking van elke Suid-Afrikaner – wit en swart – se hoër roeping: nasiebou.”
Van der Rheede skryf sonder om hom los te maak van sy amp as uitvoerende hoof van die Afrikaanse Handelsinstituut. Namens AHi-lede bied hy ‘n blink maar uiters naïewe scenario as teenvoeter vir Cronjé s’n aan.”Bied die toekoms nie dalk baie meer hoop as ons vir ander ook dit gun wat ons onsself gun nie? En dit is die beste?” Dus huisvesting, dienste, ens, sonder dat betaling of ander teenprestasie deur “ons” van “hulle” vereis word. Dit bied glo “‘n stewige grondslag vir sosiale kohesie.” Volgens Van der Rheede se insig funksioneer bv die regstel en “kernstaatsinstellings” in die nuwe Suid-Afrika goed. Munisipaliteite presteer nie so voortreflik nie, gevolglik sy maklike raad dat ander daarby “betrokke” moet raak. “Wit en swart [moet] op plaaslike vlak agter ‘n gedeelde visie vir die dorp … verenig.” Vanselfsprekend erken hy nie dat dit rampspoedig was toe die lokasie beheer oor die dorp verkry het nie. Voorts hou hy van “bemagtigingsaksies” en “vaardigheidsoordragprogramme.” Arm skole moet ook bygestaan word. Sy model is “‘n korporatief waarin swart en wit ‘n gelyke belang het;” dus ooreenkomstig die ANC se wens dat die helfte van blanke plase aan nie-wittes oorgedra moet word.
Waarom dit gaan, is dat wittes, wat welvaart geskep het, minstens die helfte van wat hulle het welwillend en gratis aan nie-wittes moet oordra, terwyl daar nie blyke van ‘n snars waardering, dankbaarheid of erkentlikheid van die kant van Van der Rheede of ander ANC-kamerade is nie. By implikasie erken Van der Rheede die groot gehalteverskil tussen wittes en nie-wittes (veral swartes) by welvaartskepping; iets wat dwarsoor die wêreld aangetref word en dus nie aan die nalatenskap van apartheid toegedig kan word nie. As ANC-aktivis ontken Van der Rheede egter hierdie ooglopende waarheid. Hy blyk ‘n entoesiatiese ondersteuner van die ANC se gelykheidsleer te wees. Ons moet glo “mobiliseer om die kunsmatige grense van etnisiteit en kultuurverskille af te breek.” Die ooglopende groot etniese en kultuurverskille is egter die kernrede waarom ‘n Suid-Afrikaanse nasie onmoontlik werklikheid kan word. Pleks van dit onder oë te sien, verhef Van der Rheede nasiebou tot iedere Suid-Afrikaner se roeping. Dit gaan my verstand te bowe dat Afrikaner-sakelui, wat oor dekades en eeue gearbei het om hulle welvaart te bestendig, tot hulle ooglopende nadeel Van der Rheede aan die stuur van die AHi kan duld.
Die Burger het op die 7de (p 2) oor Botman se openbare begrafnis berig. Conrad Sidego, die bruin DA-burgemeester van Stellenbosch, het opgemerk dat Botman nou in die Onderpapegaaiberg-begraafplaas “in die geselskap van” bv DF Malan lê. Die ironie is dat Malan hom daar duld terwyl Botman nie wou hê dat die US se studentesentrum Malan se naam dra nie. Maar Botman se roudiens is in die DF Malan-gedenksentrum gehou, sodat Botman, voorlopig altans, hierdie veldslag verloor het, al het hy die oorlog vir ‘n swarter en verengelste US in groot mate gewen. (Die veldslag/oorlog-vergelyking kom in Rooi se bogenoemde artikel voor.) Die US se gebou vir lettere en sosiale wetenskappe was voorheen as die BJ Vorster-gebou bekend. Die US se gebou vir rekeningkunde en statistiek het eens as die HF Verwoerd-gebou bekend gestaan. In albei gevalle is die veldslae ooreenkomstig Botman se wense gewen. Daarenteen is anti-Afrikaner-elemente vernoem, bv die sentrum vernoem na Beyers Naudé in die fakulteit teologie en dié vernoem na Desmond Tutu in die mediese fakulteit. ANC-kornuite mag vernoem word, terwyl geboue vernoem na wit eerste ministers glo teen visuele transformasie indruis.
In 2011 het Christo Viljoen vir Pieter Kapp as president van die US-konvokasie opgevolg. In Die Burger van 7 deser (p 8) lewer Viljoen die eienaardige pleidooi dat die US-taalstryd uit die openbare oog gehou moet word. [Die US-raadslid en pro-Afrikaans-stryder, Piet le Roux, het Viljoen tereg direk teengespreek (Die Burger, 12 deser, p 7).] Dié debat moet volgens Viljoen verkieslik net op die kampus plaasvind. Viljoen het dit teen onbesonne uitlatings oor Afrikaans, soos dié van Edwin Hertzog (Praag 20 deser) Anders as Hertzog (kyk bv G Boonstra, Kaap, se brief op dieselfde bladsy) meen Viljoen tereg dat akademiese uitnemendheid vanselfsprekend met Afrikaans as onderrigtaal moontlik is. Vir sy strategie van openbare geheimhouding het Viljoen die ondersteuning van Botman geniet. Dit is myns insiens ‘n gevaarlike adder om te koester.
Openbare steun het die potensiaal om wondere vir Afrikaans te verrig. Kapp se boek, Maties en Afrikaans (2013), verskaf waardevolle, gesaghebbende inligting aan die publiek oor hoe daar bv gekonkel is om Afrikaans aan die US af te skaal, asook oor hoe groot die gaping tussen die amptelike taalbeleid en die toepassing daarvan in die praktyk is (Praag 6 April). Geheimhouding geskied ten koste van die heil van Afrikaans. Baie van die donateurs en ander Afrikaners sou immers nie graag wou hê dat die publiek eers jare na die tyd (toevallig) agterkom dat die US (volkome) verengels het nie.
Ilse Bigalke, daardie aarts-oorverligte maar nogtans sogenaamde “onafhanklike kommentator”, gaan in haar rubriek (Die Burger, 8 deser, p 8) gal af oor Steve Hofmeyr dit durf waag het om Die Stem te sing. Sy assosieer hierdie lied met “‘n bestel wat vir misdade teen die mensdom verantwoordelik was … Want ‘Die Stem’ en die ou vlag is dié simbole van daardie bestel wat onder meer mense vermoor het, ander sonder verhoor aangehou en gemartel het, mense met dwang uit hul eie huise verjaag en gemengde paartjies vervolg het.” Sy noem vanselfsprekend nie dat die ANC, insluitende die ANC-regering, dieselfde doen nie, met dié uitsondering dat deurmekaarboerdery, in die naam van inklusiwiteit, aangemoedig word.
Bigalke sluit haar rubriek soos volg af: “Suid-Afrika het nie aktiviste vir verdere verdeeldheid in ons samelewing nodig nie, maar aktiviste vir versoening, nasiebou en inklusiwiteit. Een van hulle was prof Russel Botman.” Kortom, volgens Bigalke is Hofmeyr ‘n slegte en Botman ‘n goeie aktivis. Dat Botman as rektor “versoening, nasiebou en inklusiwiteit” ten koste van egte akademie nagejaag het, word hom nie toegereken nie.
Jasper Nieuwoudt, Vanrhynsdorp, skryf oor Bigalke se uitlatings: “Al wat jy nou regkry, is om nuwe vuur onder die verdelingspot te stook … Die bestel wat tans regeer, is eweneens aan die allerverskriklikste wandade uit die verlede skuldig, en daar is steeds die ‘kill the Boer’- en ‘gryp die gesteelde grond’-brigade” (Die Burger, 14 deser, p 8). Nieuwoudt se raad aan Bigalke is om nie vloeremoere oor ander se manewales te gooi nie.
Selfs na sy dood en steeds in ‘n akademiese omgewing sou Botman konsekwent in die eerste plek politieke aktivis bly. By die ontvangs van ‘n eredoktorsgraad in Aberdeen, Skotland, sou hy op die 8ste verwys het na die geval Irene Grootboom (1969-2008), wat gesterf het voordat sy ‘n huis van die staat kon ontvang. Die Burger (9 deser, p 4) verwys na Grootboom as “die plakkerskamp-heldin van Wallacedene,” maar versuim, soos Botman, om te noem dat miljoene wit Suid-Afrikaners ook gesterf het sonder om ‘n gratis huis te ontvang. Botman se volledige teks is op die US-webwerf gepubliseer, asook in Die Burger (By, 12 deser, p 3).
Op die 21ste het die US-raad vergader (US-webwerf 23 deser). Die meerderheid raadslede kon blykbaar nog nie vrede maak met Die Burger se voorbladsyberig van 23 Junie waarin die moontlikheid van ‘n mosie van wantroue in Botman genoem is nie. Daar word geweeklaag oor die skade wat die US se beeld gely het en dat Botman se nalatenskap aangetas is. Raadslede wat na bewering die gedragskode oortree het deur hulle anti-Botman-gesindheid openbaar te maak, word afgedreig of ten minste geïntimideer; blykbaar om hulle vroegtydig met die oog op die aanstelling van die volgengde rektor te probeer neutraliseer. Die meerderheidsgesindheid in die US-raad dui tans nie daarop dat akademiese gehalte die deurslaggewende faktor by die aanstelling van die volgende rektor gaan wees nie.
Op die 22ste is die vierde huldigingsbyeenkoms vir Botman gehou (US-webwerf 22 deser). Mense soos Nico Koopman en Leopoldt van Huyssteen, die waarnemende rektor, het die woord gevoer. Van Huyssteen meen dat die US op die Botman-koers moet bly. Ook dít stem my tot droefheid, maar ‘n mens moet die konteks waarin hierdie byeenkoms en die jongste US-raadsitting plaasgevind het, in gedagte hou. Met verloop van tyd kom daar dalk groter akademiese realisme en soberheid. Die US as akademiese inrigting smag daarna. Die US sou myns insiens kwalik ‘n volle tweede Botman-termyn akademies-eerbaar kon oorleef.
Botman was giftig teenoor die Afrikaner gesind. Dit blyk bv uit ‘n aanhaling deur Espie Olivier, Oudtshoorn, uit Die Burger (13.12.06). Botman het in 2004 die volgende vraag aan die NGK-sinode gestel: “Is daar nog plek vir Afrikaans en vir die NGK?” (Die Burger, 11 deser, p 10). Al was Botman uitgesproke gekant teen hierdie kernwaardes van die Afrikaner is hy nogtans daarna in 2007 as US-rektor aangestel. Die US-tenkskip sal omgedraai moet word, sodat hy weer op koers na akademiese aktiwiteit (onderrig en navorsing) in Afrikaans kan kom. Op die kampus moet daar ook weer ruimte vir die ontwikkeling van Afrikaner-leiers geskep word. Moontlik bied dit die heel beste manier om aan die onverkwiklike Suid-Afrikaanse werklikheid van bv onbeskaafdheid, ondoeltreffendheid, agteruitgang, verval, korrupsie en ander misdaad te ontsnap.
Michael le Cordeur is reeds aan Praag-lesers as opvoedkundige en kenner van Afrikaans bekend. Opvoedkunde is sy doseeropdrag aan die Universiteit Stellenbosch (US) en as taalkundige het hy in so ‘n mate uitgemunt dat hy die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad is. Hy het hom ook bewys as connoisseur van bruin kultuur, bv die mengeltaal Kaaps, die klopse en rieldans. Maar hierdie man is in sy eie oë so veelvlakkig soos ‘n goed geslypte diamant.
Op 12 deser het Le Cordeur nogeens ‘n forumartikel in Die Burger gepubliseer (p 11). Hierdie keer belig hy ‘n ander dimensie van sy deskundigheid. Hy “was 20 jaar by die administrasie van sport betrokke.” Sy frustrasie oor gewone mense se onkunde blyk uit hoe lank gelede (1997) hy reeds “‘n pleidooi om die speelveld gelyk te maak,” gelewer het. Dit is ANC-terminologie wat die teenoorgestelde beteken van wat gesê word. Le Cordeur en ander kamerade wil juis die speelveld ongelyk maak en dit word ten koste van blankes se belange gedoen. Tensy dit gebeur, kan nie-wittes in baie gevalle nie mededingend wees nie; op talle terreine, wat sport insluit.
Die aanleiding vir Le Cordeur se jongste artikel is ‘n brief van Bootjie van Mosselbaai wat op 26 Junie dit in Die Burger gewaag het om “net een vragie te vra”: Waarom is kwotas afdwingbaar by rugby maar nie by sokker nie? Le Cordeur assosieer rugby met blankes, spesifiek Afrikaners, en sokker met swartes. As ANC-aktivis voel hy hom dus geroepe om vir Bootjie tereg te wys. Le Cordeur het nie net in 1997 absolute helderheid oor hierdie saak gehad nie, want hy het glo ook in 2005 en 2010 opvolgartikels hieroor gepubliseer om aan ons gewone mense die waarheid te vertel. Wat volg is Le Cordeur se kenmerkende eensydigheid, gevoed deur bevooroordeeldheid. Danksy die heersende sug na politieke korrektheid verwag hy blykbaar dat hy sonder teenspraak sal wegkom met wat hy ook al kwytraak.
Glashelder en neerbuigend reageer Le Cordeur soos volg op Bootjie se vraag: “Die eenvoudige antwoord is dat sokker nooit ‘n uitsluitingsmeganisme gehad het nie.” Dit is soortgelyk aan die ANC-retoriek dat die vredesikoon Nelson Mandela nooit ‘n vlieg skade aangedoen het nie; dat hy net goed gedoen het en toe sluit die slegte wittes hierdie baasversoener sommer 27 jaar lank op. Dat Mandela ‘n geweldenaar was wat sy tronkstraf aansienlik kon verkort het as hy bereid sou wees om geweld af te sweer, word deur ANC-kornuite verswyg. Le Cordeur en sy mede-ANC-aktiviste gaan voort om te glo dat die absolute ontkenning van feite die beste manier is om andersdenkendes te oortuig. In die praktyk lewer hierdie strategie egter nie altyd die verlangde resultate nie.
“Omdat sokker van meet af aan ‘n multikulturele sport was, is kwotas onnodig.” Le Cordeur het sekerlik gehoop dat hy op hierdie blatante manier die debat gewen het. Die probleem is dat daar mense is wat die geskiedenis beter as Le Cordeur ken en dit nie probeer herskryf om eie politieke oogmerke te bereik nie. Willem Laubscher, Bettysbaai, skryf: “Voor die 1939-oorlog het klubs in die WP, soos Peninsula, Clyde en Hibernian, o.12- en o.16-spanne gehad. Alle spelers moes by die WP-sokkervereniging registreer” (Die Burger, 15 deser, p 14). Geboortesertifikate en voorkoms is gebruik om die etnisiteit van iedere speler te bepaal. Laubscher verwerp dus Le Cordeur se wilde bewering dat sokker nooit ‘n uitsluitingsmeganisme gehad het nie.
As neo- of skynswarte skaar Le Cordeur hom nie bloot by swartes en sokker nie. Hy neem daadwerklik standpunt teen blankes en rugby in. “Rugby, daarenteen, het bruin en swart spelers verbied om vir wit klubs en die Springbokspan te speel.” Na die politieke ramp van 1990/1994 het rasgebaseerde sportkwotas mode geword. Teen 1997 was kwotas, volgens Le Cordeur, (nog) nie beleid nie. “Dit was bedoel om slegs ‘n proses te wees totdat die speelveld in Suid-Afrika gelyk sou wees.”
Onderliggend aan Le Cordeur se standpunt is die ANC-dogma dat alle mense gelyk of wesenlik eenders is. Op alle gebiede, insluitende sport, moet die demografie weerspieël word. “Die doel [met kwotas] is om die demografiese wanbalans in die Suid-Afrikaanse nasionale spanne in die kortste moontlike tyd reg te stel.” As die demografie nie weerspieël word nie, word wittes en hulle rassebeleid, soos segregasie en apartheid, as die sondebokke geëtiketteer en nie-wittes as die benadeelde slagoffers voorgehou. Gerieflikheidshalwe word sokker nie aan hierdie demografietoets onderwerp nie. ‘n Mens mag mos nie in swart Afrika fout vind met bv die 100% swart Bafana Bafana in 2010 se Wêreldbekertoernooi nie. In werklikheid was dit ‘n doelbewuste ANC-gedienstige politieke skuif.
As Le Cordeur egter as selferkende sportkenner hom verwerdig om onbevooroordeeld na sport te kyk, sal hy sien dat swartes dwarsoor die wêreld nie uitmunt in sporte soos swem, tennis, gholf en fietsry nie. Swartes vaar dikwels beter as wittes in bv naellope. Pas het dit geblyk dat selfs in internasionale sokker die wittes steeds baas is. Pleks van (omstrede) lyste op te stel van die sportsoorte waarin onderskeidelik wittes en nie-wittes uitmunt, volstaan ek met hierdie onomstootlike feit: Mense verskil indiwidueel en etnies en hierdie verskille kan nie sonder meer aan ‘n bepaalde rassebeleid toegeskryf word nie. Fikile Mbalula, die minister van sport, se minstens 60% nie-wittes/swartes in bv die Suid-Afrikaanse swemspan gaan nie roem aan hierdie droewe land besorg nie. Mense sonder natuurlike swemtalent gaan in hierdie proses eerder versuip. (Le Cordeur noem mos dat sportkwotas ‘n proses is.) Met dooies kan daar nie ‘n nasie gebou word nie.
Geykte ANC-retoriek word deur Le Cordeur sonder meer herhaal, bv: “Suid-Afrika is die mees ongelyke land in die wêreld.” Is die toestand in alle lande deeglik nagegaan? In watter opsigte is Suid-Afrika die ongelykste? As dit waar is, is dit noodwendig die skuld van die blankes en hulle rassebeleid? Kom ongelykheid (bv intellektueel) nie ook doodgewoon/natuurlik by mense dwarsoor die wêreld voor nie?
Tot wanneer moet Le Cordeur se benadeeldes bevoordeel en wittes in dié “proses” benadeel en bv “beskikbare hulpbronne” gedeel word? “Totdat Suid-Afrika … waarlik gelyk is in elke faset van die lewe.” Dit is werklik en letterlik ongelooflik dat ‘n dosent met ‘n doktorsgraad so ‘n stelling kan maak. Baie mense (insluitende kinders) met ‘n bietjie gesonde verstand sal dadelik insien dat ‘n situasie waarin almal “waarlik gelyk is in elke faset van die lewe” nooit plaaslik of in enige ander land bereik kan word nie. By implikasie sê Le Cordeur dat regstellende aksie en sportkwotas (as ‘n onderdeel daarvan) gekom het om vir altyd te bly.
Bootjie van Mosselbaai vra tereg aan Le Cordeur: “Wanneer gaan die speelveld gelyk wees?” (Die Burger, 21 deser, p 10). Die kunsmatig geskepte “gelyke speelveld”, oftewel wanbalans, geld reeds so lank ten koste van blankes dat ‘n “gevoel van verontregting, diskriminasie en rassisme” by hulle gewek is. Bootjie noem “dat ons spansport tot middelmatigheid gedoem kan word indien die resultaat van die kwotabeleid nasiebou kan bevorder.” Die nasionale sokkerspan weerspieël sekerlik nie “die reënboognasie” nie.
Uit Le Cordeur se teks blyk dat hy op kenmerkende wyse nie-wittes/swartes as goed en blankes as sleg voorstel. Hy is sekerlik ook sterk ten gunste van politieke inmenging in sport. Maar was dit nie hy en ander UDF/ANC-aktiviste wat in die jare sewentig op die UWK-kampus (ek en hy daar) saam met internasionale sportorganisasies teen politieke inmenging kapsie gemaak het nie? Was dit nie hy en ander kamerade, soos Russel Botman, wat betoog het vir die afskaffing van alle rassediskriminasie nie? Waarom sou hy dan deesdae aan die Botman-US blatante rassediskriminasie by studente-toelating, die toekenning van studiebeurse, die aanstelling en bevordering van dosente, ens, goedkeur? Is dit nie dalk omdat die beleid nie-wittes bevoordeel en wittes benadeel nie? Is Le Cordeur se aanstelling aan die US, soos dié van myns insiens glad te veel ander mede-bruines, nie (deels) aan hierdie anti-akademiese beleid te wyte nie? Hy en sy etniese genote word bevoordeel. Maar omdat meriete deur rassistiese en seksistiese oorwegings oordonder word, is die vraag of sodanige beleid in die belang van die US as akademiese inrigting is.
Die gelyke speelveld waarna Le Cordeur verwys, is in werklikheid die teenoorgestelde, naamlik ‘n gefrabriseerde en hoogs ongelyke speelveld wat doelbewus teen die blankes gelaai is. Die punt wat ek wil stel, is dat Le Cordeur se standpunt oor hierdie speelveld sedert 1997 dieselfde gebly het. Daarteenoor het hy sedert die jare sewentig sy deuntjie oor politieke inmenging in sport en die afskaffing van alle rassediskriminasie verander. Die rede hiervoor is myns insiens opportunistiese bevoordeling van homself en sy etniese genote wat van bruin tot generies swart uitgebrei is.
…’n herhaling van Willie Esterhuyse se skandalige argument waarvolgens die US se owerheidsubsidie bedoel is vir onderrig in Engels en dat onderrig in Afrikaans toelaatbaar is in soverre daar op aalmoese gesteun kan word.
Die dood van Russel Botman, “die eerste swart rektor” van die Universiteit Stellenbosch (US), het die vraag oor wie hom gaan opvolg laat ontstaan. Deur etnisiteit dadelik te berde te bring, oefen ANC-lakeie druk uit dat daar nie “terugwaarts” beweeg mag word deur ‘n wit akademikus aan te stel nie. Die voorbeeld wat Botman gestel het, word dus van die begin af gebruik om die klem eerder op politiek (in die gewaad van transformasie) as voortreflike akademie (onderrig en navorsing) te plaas. Ek verwys agtereenvolgend na uitlatings van Anton van Niekerk, Edwin Hertzog, Henry Jeffreys en Russel Botman.
Onder die blankes op die US-kampus wat reeds lank pomp vir hoër louere is daar Anton van Niekerk, wat as oorverligte op kwalik meer as hoogs plaaslike relevansie aanspraak kan maak. Hy noem graag “ek is self Afrikaanssprekend” maar leef dan sy nie-Afrikanerskap uit deur met oorgawe verengelsing ten koste van onderrig in Afrikaans voor te staan. Sy akademiese visie word gerugsteun deur sy fyn waarneming dat die skenking van ‘n wasmasjien deur ‘n student aan sy moeder as ‘t ware die US se rasgebaseerde toelating tot mediese studie eties regverdig (Praag 19 Junie).
Die afgelope tyd se vlaag bevestigings dat die transformerende US op die regte politieke pad is, het Van Niekerk nie onbetuig gelaat nie. In ‘n brief in Die Burger (2 deser, p 11) maak hy dit baie duidelik dat hy self hierdie breë ANC-pad maksimaal bewandel. Hy begin met ‘n dramatiese aankondiging:
“Russel Botman, my rektor maar terselfdertyd iemand wat ek die voorreg gehad het om my vriend te kon noem, het ons ontval.” Dan volg hierdie woorde: “Tussen die trane en die wreedheid van die verlies heen, kan ons in dankbaarheid erkenning gee aan die feit dat die een wat ons verloor het, nie tevergeefs gelewe het nie, maar die wêreld ‘n beter plek agtergelaat het.”
“Van nou af sal ons wat agterbly, saam begin vertel van die samehang, en daarom die sin, van Russel Botman se ryk lewe, toegewy aan akademiese uitmuntendheid, maar ook in diens gestel van die nood van diegene by wie geregtigheid in Suid-Afrika se veelbewoë onlangse geskiedenis verbygegaan het. Daarby was hy ‘n ware versoener – ‘n man wat deernis gehad het vir sowel die ryk boer as die arm plaaswerker, en wat die Universiteit Stellenbosch ‘n ruimte wou maak vir die opvoeding van albei se kinders*. Juis daarom was die begrip ‘inklusiwiteit’, as sleutel tot versoening, vir hom in sy laaste dae so belangrik, ten spyte van die verguising deur mense van wie ‘n mens dit nie sou verwag nie” By Van Niekerk kan ‘n mens altyd daarop reken dat hy stekies sal uitdeel. [*Kyk hieronder.]
“Gee my duisend keer eerder ‘n man in wie se lewensverhaal die begrippe inklusiwiteit, versoening, hoop en geregtigheid [almal eerder politiek as akademie] sentraal staan, as eksklusiwiteit, [blanke?] bevoorregting en seksionele [Afrikaner-?] belange. Ons sal sien watter verhaal die meer durende en invloedryke een is.” [Kanker, korrupsie, Afrikaner-haat, ens, het ook duur en invloed.]
Wat Van Niekerk myns insiens eintlik sê, is dat al is hy blank en selfs Afrikaanssprekend, die US nie kan fouteer as hy as rektor aangestel word nie, want hy sal getrou op die wesenlik nie-akademiese Botman-pad bly.
Dr. Edwin Hertzog
Edwin Hertzog was ‘n US-raadslid (1998-2008) en is as voorsitter in samewerking met twee rektore, Chris Brink en Russel Botman, mede-verantwoordelik vir die afskaling van Afrikaans. Moet dus nie deur die Hertzog-van mislei word nie. Die appel het baie ver van die JBM (Barry) Hertzog- (1866-1942) en Albert Hertzog- (1899-1982) boom geval. Edwin Hertzog het op 2 deser ‘n artikel in Die Burger (p 11) met die opskrif “Hou op raas en blaas” gepubliseer. Sy aanleiding is Leopold Scholtz se rubriek (Die Burger, 27 Junie, p 14) waarin tereg staan: “‘n Onderwysinstelling wat slegs – of hoofsaaklik – Afrikaans in die klaslokaal gebruik, hoef nie in die pad van inklusiwiteit te staan nie.” Scholtz noem dat Botman met sy Sentrum vir Inklusiwiteit die gesag van die US-raad “omseil” het. “Dis duidelik dat hier ‘n breë aanslag teen Afrikaans is.”
By implikasie beweer Scholtz dat ‘n eentalige Afrikaanse US akademies voortreflik kan wees. Dit gaan teen die grein van Hertzog in. Hy vind dit nodig “om vir die US en sy bestuur in die bresse te tree.” Sy standpunt is dat “transformasie en die taalbeleid by die US nie in die pad mag staan van die akademiese uitnemendheid van die universiteit nie.” Dan kom hy by sy gedemokratiseerde taalbeleid “deur per vakgebied hieroor binne elke departement en fakulteit van onder af boontoe aanbevelings vir goedkeuring te maak.” Pieter Kapp toon in sy boek, Maties en Afrikaans (2013), watter skadelike gevolge hierdie beleid vir Afrikaans gehad het. Fakulteite soos lettere, teologie en medies het baie gou grootliks verengels. Hertzog maak dit af met “dat die belang van die universiteit soms bots met wat in die belang van die Afrikaanse taal is.” Die stigtingsbeginsel dat die US ‘n Afrikaanse universiteit moet wees, skeel Hertzog blykbaar min (p 164). Hy het geen erg aan die “Afrikaanse DNS” van die US nie (p 152).
Hertzog: “Indien die US deur die regering die opdrag en die nodige finansiering sou ontvang het om Afrikaans te beskerm en uit te bou, kon dit anders gewees het.” Hier het ons ‘n herhaling van Willie Esterhuyse se skandalige argument waarvolgens die US se owerheidsubsidie bedoel is vir onderrig in Engels en dat onderrig in Afrikaans toelaatbaar is in soverre daar op aalmoese gesteun kan word (p 158).
Hertzog opper geen beswaar teen bv kommuniste wat as Blade Nzimande en die ANC se spreekbuise in die US-raad sitting het nie. Hulle help immers om die US van ‘n blanke en Afrikaanse universiteit tot ‘n swart en Engelse inrigting te transformeer. Hertzog teiken net die pro-Afrikaans-lede in die US-raad. Hy vind dit “onvanpas dat die US-raad lede bevat wat voltyds in diens is van mededingende instellings soos die Noordwes-Universiteit [Wannie Carstens*] en Solidariteit” [Piet le Roux]. Hy het dit ook teen konvokasie-verteenwoordigers in die US-raad, dus diegene wat ‘n wesenlike en gevestigde belang by die US het; dus wat in hierdie opsig verskil van die Nzimande-verteenwoordigers. [*Carstens het op 8 deser (p 8) in ‘n brief op hierdie “steelhou” gereageer en beweer dat geen US-raadslid teen transformasie gekant is nie.]
Wat Hertzog hier geskryf het, is in ooreenstemming met die standpunt wat hy ‘n dekade lank as US-raadslid uitgeleef het. Ek verwys in hierdie verband na Kapp se boek. In 2004 was Hertzog ten gunste van die toekenning van ‘n ere-doktorsgraad aan die kommunis Bram Fischer (p 103). In 2006 het hy alles in sy vermoë gedoen om ‘n Ugandees as dekaan van die fakulteit regte aan te stel (p 152). In 2005 het Hertzog verklaar Afrikaans is “nie die voorwaarde vir die voortbestaan van die US nie” (p 114). Afrikaans word deur hom eintlik as ‘n struikelblok vir akademiese uitnemendheid beskou (p 118). In 2006 moes hy as raadsvoorsitter verskoning vra omdat ‘n groot getal donateurs wederregtelik ontkies is ten einde die samestelling van die US-raad te beïnvloed (p 134). In 2010 het hy weer met die verkiesing van raadslede ingemeng (p 207). Hy wil dus nie vrede maak met raadslede wat anders as hy dink nie. Soos die ANC-regering wil Hertzog hê dat die US moet groei. Anders as die mening van demograwe, soos Flip Smit en Lawrence Schlemmer (p 219, 223), wat meen dat daar jaarliks genoeg Afrikaanse matrikulante gelewer word, is Hertzog van mening dat die US met die oog op groei moet verengels (p 151).
In sy redenasies steun Hertzog as sakeman deurgaans op markkragte, terwyl “‘n opvoedkundige inrigting nie in diens van die winsmotief staan nie, maar in diens van die gemeenskap wat hy moet dien” (p 165).
“Hertzog sien ‘n universiteit as ‘n sake-onderneming en nie as ‘n opvoedkundige instelling nie. In gesprekke met hom het hy dit duidelik gestel dat hy ‘n groot toekoms vir Afrikaans as ‘n kultuurtaal sien wat binne die eie omgewing intensief gebruik word, maar dat hy weinig van ‘n toekoms daarvoor sien in die sakewêreld, die staatsdiens en die wetenskapswêreld. En hierdie drie wêrelde is vir die akademie en die Universiteit van groter belang as die kultuurwêreld. As US 80% Engels en 20% Afrikaans is, is hy gelukkig” (p 152; ook p 142).
Iets waaraan Hertzog geen erkenning gee nie, is dat daar drie eentalige Engelse universiteite in die Wes-Kaap is (p 166), wat die US vry behoort te laat om eentalig Afrikaans te wees. In Kapp se boek is dit deurgaans duidelik dat die standpunte van Hertzog en Anton van Niekerk oor die US en Afrikaans wesenlik dieselfde is (bv p 208). As sakeman en voorsitter van Mediclinic leef Hertzog sy geringskatting (indien nie minagting nie) van Afrikaans uit. In Die Burger (5 deser, p 8-9) is ‘n omvattende advertensie oor die Mediclinic Louis Leipoldt-hospitaal in Bellville gepubliseer. Soos van Hertzog verwag kon word, is daar op twee foto’s net Engelse bewoordings op die buitekant van die hospitaal te sien. Dít terwyl Bellville tradisioneel ‘n sterk Afrikaanse vesting is.
Leopold Scholtz het kommentaar op Hertzog se artikel gelewer (Die Burger, 4 deser, p 14) deur daarop te wys dat Hertzog “bereid is om Afrikaans op te offer ter wille van akademiese uitnemendheid. Ek meen jy moenie tussen die twee kies nie. Jy kan albei hê.” Scholtz het tereg gevra: “Waarom kan Afrikaanse onderrrig nie akademiese uitnemendheid insluit nie? Was die US in die verlede dan ‘n slegte universiteit omdat hy Afrikaans was?”
Henry Jeffreys is lid van wat ek die bruin mafia noem, dus oud-UWK-studente wat roem op die misdrywe wat hulle as UDF/ANC-kamerade gepleeg het en wat ‘n wanverhouding met Standaardafrikaans as die skepping van Afrikaners het. Media24 se politieke kommentators het die wyk geneem. Jan-Jan Joubert het na ‘n ander persgroep verkas en Tim du Plessis het soos ‘n Démas die vermaaklikheidswêreld liefgekry. As ‘n mens nie ‘n perd het nie, moet jy maar ‘n donkie inspan. Vandaar die voortgesette gebruik van Jeffreys as politieke kommentator.
Jeffreys het vroeg tot die stryd toegetree ten einde die US op die Botman-pad te hou. Die opskrif van sy rubriek is: “Groot taak rus op US se raad” (Die Burger, 2 deser, p 10). Polities en etnies gedrewe loof Jeffreys die visie van Botman. “Botman was ‘n transformerende krag en het die US internasionaal, in Afrika en plaaslik geposisioneer as ‘n wêreldklas-instelling.” Dit herinner aan ANC-kamerade se standpunt dat Suid-Afrika se geskiedenis met die stigting van die ANC begin het; asof die US eers met Botman as rektor akademies iets werd geword het. “Vir hom was transformasie nie bloot ‘n kwessie van ras of taal nie. Dit was om die US ‘n integrale deel te maak van die Suid-Afrika waarby ons as nasie op 27 April 1994 ingekoop het.” Swart mag (of swart oorheersing) en nasie word hier sonder meer as identies beskou.
“Die US is sonder twyfel ‘n nasionale bate wat gotendeels uit die wurggreep van sy historiese eksklusiwiteit losgebreek het. Dit is ‘n proses wat onder die leiding van Botman aansienlik versnel het – nie ten koste van, maar ten bate van akademiese uitnemendheid en prestasie.” Jeffreys is ‘n joernalis en ANC-aktivis en geensins ‘n akademiese swaargewig nie. Hy neem lynreg standpunt in teen ‘n vorige US-viserektor, Rolf Stumpf, wat ruiterlik erken dat transformasie akademiese uitnemendheid beduiwel (Die Burger, 20 Junie, p 6). Hoe kan dit anders wees as die amptelike US-beleid is dat studente-toelating, die toekenning van beurse, koshuisplasings, die aanstelling en bevordering van personeel, ens, in groot mate deur rassistiese en seksistiese oorweging bepaal word?
“Die taak van die universiteitsraad is dus eintlik eenvoudig: Vind ‘n transformeerder van Botman se kaliber; iemand – swart [Allan Boesak? Nico Koopman? Llewellyn MacMaster?] of wit [Leon Wessels? Anton van Niekerk? Pierre de Vos?]- wat transformasie en integrasie van nature as ‘n noodsaaklike vereiste vir groei, ontwikkeling en innovering beskou.” Transformasie, integrasie, ens: nêrens is daar sprake van iets wat ondubbelsinnig daarop dui dat ons hier met ‘n teks te make het wat veronderstel is om oor tersiêre onderrig en navorsing te handel nie. By Jeffreys geniet ANC-gedienstige politiek voorrang.
Nadat Steve Hofmeyr Die Stem gesing het, skryf Jeffreys dat dit “‘n beledigende dwarsklap [was] na alle Suid-Afrikaners – swart en wit* – wat inkoop in die idee van die nuwe Suid-Afrika” (Die Burger, 9 deser, p 8). [*As militante UDF/ANC-ondersteuner en neo-swarte verkies Jeffreys om swartes voor wittes te noem.] Hy deel ook oorgraag dwarsklappe aan Afrikaners uit: “Dit is natuurlik kommerwekkend dat ‘n deel van die meesal wit Afrikaanse gemeenskap steeds vatbaar vir Hofmeyr se bedenklike opportunisme is. Maar selfs hulle glo ek, verteenwoordig ‘n minderheid binne ‘n minderheid. Soos die armes (met apologie) sal die bitterbekke (geen apologie) altyd met ons wees. Dis juis die armes se belange wat in die nasionale opset veel belangriker as Hofmeyr se gejaag na selfdienende effek is.” As arme van gees heg Jeffreys dus met sy misleide ingesteldheid meer waarde aan onproduktiewe (swart) armes as produktiewe Afrikaners.
Die afgelope tyd is daar deur talle kommentators, bv Anton van Niekerk (hierbo) en Jeffreys, verwys na ‘n uitspraak van Botman wat dikwels deur hom herhaal is, blykbaar omdat hy gedink het dit gee op ‘n vindingryke manier uiting aan sy transformasie-manie. Mede-bevrydingsteoloog Nico Koopman* het evangeliese status daaraan toegeken. Ek verwys na die volgende kenmerkende Botman-stelling: “Die universiteit moet net so toeganklik vir die dogter van die plaaswerker as vir die seun van die plaaseienaar wees.” Kom ons ontleed dit ‘n bietjie. Botman word “die outeur” en sy gewraakte stelling “die stelling” genoem. [*Op 9 deser het Koopman ‘n pleidooi gelewer dat Botman se opvolger op dieselfde politieke pad moet voortgaan (Die Burger, p 9; ook op die US-webwerf). As Engelsgesinde Afrikaanssprekende verwys Koopman glad nie na Botman se Afrikaans-nalatenskap nie.]
Deur na ‘n dogter en ‘n seun te verwys, word seksistiese oorweging by die stelling ingesluit. Oënskynlik word hulle as gelykwaardige universiteitsmateriaal geag. Hulle is ongetwyfeld amptelik gelyk of wesenlik eenders verklaar, wat egter nie dieselfde is as om werklik gelyk of wesenlik eenders (bv intellektueel) te wees nie. As die outeur mode-sensitief is, soos bevrydingsteoloë polities geneig is om te wees, gee hy voorkeur aan die dogter. Daarom word sy eerste genoem.
Daar word na ‘n plaaseienaar verwys. In die Wes-Kaap kan hy kwalik ‘n opkomende boer wees. Swartes wat probeer boer (of veronderstel is om te boer) omdat die ANC-regering grond aan hulle geskenk het, word eufemisties “opkomend” of “ontluikend” genoem, maar in die meeste gevalle (90%+) is hulle ondergaande boere. Die oorgrote meerderheid egte boere in die Wes-Kaap is wit. Die outeur het ongetwyfeld ‘n wit plaaseienaar in gedagte wanneer hy die stelling maak.
Die oorgrote meerderheid plaaswerkers in die Wes-Kaap en in die res van Suid-Afrika is nie wit nie. In die Wes-Kaap is hulle tradisioneel bruin en in die res van die land swart. Die outeur het ongetwyfeld ‘n bruin swarte of ‘n swart swarte as die plaaswerker in gedagte.
Dit gaan dus vir die outeur om die kontrastering van die swart dogter van die swart plaaswerker met die wit seun van ‘n wit plaaseienaar. Sowel seksistiese as rassistiese oogmerke is dus implisiet in die stelling.
Vir die outeur gaan dit hier om ‘n ideaal. Hy impliseer dat die universiteit nie so toeganklik vir hierdie soort dogter as vir hierdie soort seun is nie en dat hierdie toedrag van sake reggestel moet word. Die modefrases hiervoor is dat “gelyke geleenthede” of ‘n “gelyke speelveld” vir hierdie gelykverklaardes geskep moet word. Paul C Duminy, Somerset-Wes, meen “verskille in geleenthede om te studeer, sal daar wees soos vanaf die begin van die mensdom” (Die Burger, 10 deser, p 14). Hy vra dus dat ons “ophou met sosiale en ander manipulasie om ‘gelykheid’ te verkry.” Maar dit is presies wat aan die US gebeur.
Om “gelykheid” te bewerkstellig word ongelykhede in die universitêre stelsel geskep, soos voorkeur- finansiële bystand en laer akademiese toelatingsvereistes vir die dogter. Die dogter kan dan met gemiddeld ‘n C-simbool in matriek toelating tot die mediese fakulteit kry, terwyl die seun met ‘n matriekgemiddeld van ‘n A-simbool toelating geweier word. Dit is moontlik dat selfs die deurlatingsvereistes vir die dogter verwater word. Waaroor daar geen twyfel bestaan nie, is dat sy voorkeur bo die seun by aanstelling in ‘n universiteitspos en by bevordering kry, want sy is lid van “die aangewese groepe” ingevolge waarvan teen wittes en veral wit mans, soos dié seun, gediskrimineer word. Hoe die US se opgradering van Engels tot die hoofonderrigtaal, bv in die mediese fakulteit, die dogter van die plaaswerker bevoordeel, sou die outeur seker uitsluitsel oor kon gee.
Omdat die outeur as bevrydingsteoloog uit die oogpunt van die dogter, die onderdrukte, die gemarginaliseerde, die voorheen benadeelde, die tans bevoordeelde (soos in die pedagogie van hoop) na die saak kyk, noem hy hierdie gefabriseerde ongelykhede “geregtigheid”.
Uit die oogpunt van die seun het die universiteit ‘n onreg gepleeg; ook uit die oogpunt van die plaaseienaar, wat ‘n US-donateur kan wees. Maar dit is vir die outeur nie ter sake nie. Sy motief met die stelling is om ‘n hou teen die blankes in te kry. Hy ignoreer die feit dat dit seker/feitlik in alle lande die geval is dat die seun beter geleenthede as die dogter het omdat die plaaseienaar (dalk geslagte lank) meer as die plaaswerker bereik of tot stand gebring het, dus meer toegewyd en suksesvol was.
Pleks daarvan aanvaar die outeur dat die dogter deur blankes weens “vergrype” soos apartheid (beëindig in 1994, 20 jaar gelede), kolonialisme (plaaslik beëindig in 1910, meer as ‘n eeu of vier geslagte gelede) en slawerny (plaaslik beëindig in 1834, bykans twee eeue of sewe geslagte gelede) “agtergestel” is en dus geregtigheidsonthalwe bevoordeel moet word. (‘n Geslag is op 25 tot 30 jaar gestel.)
Die stelling gee uitdrukking aan die outeur se liberaal-sosialistiese oriëntasie en is maklik met die minister van hoër onderwys se kommunisme versoenbaar. Die stelling is eintlik ‘n kortbegrip van die polities-maatskaplike pleks van akademiese idee waarvoor die Botman-US staan.
In die kommentaar op Botman sedert sy dood is die klem oor die algemeen op nie-akademiese sake gelê, wat onder die sambreelterm “transformasie” tuisgebring kan word. Van wat hy ter verbetering van die akademie (onderrig en navorsing) gedoen het, is daar geen spesifieke besonderhede nie; bloot die vae bewering dat “uitnemendheid” nagestreef is. Wat heeltemal afwesig is, is inligting oor wat hy ter bevordering van die heil van Afrikaans en die Afrikaner gedoen het. Sodanige inligting kan nie verskaf word nie omdat die kern van Botman se beleid transformasie was, wat uiting gevind het in meëdoënlose pogings om die historiese US as blanke en Afrikaanse inrigting so volledig en so gou moontlik af te breek.
Die lofuitinge vir Botman van bv Anton van Niekerk en Henry Jeffreys het ten doel om die US op Botman se ANC-pad te hou en te verseker dat ‘n Botman-epigoon by hom as rektor oorneem. Nie een van hierdie kommentators het die integriteit om te erken dat Botman se beleid nie net skadelik vir akademiese voortreflikheid is nie, maar in werklikheid wesenlik anti-akademies is. Die geval Botman is ‘n toonbeeld van wat ‘n rektor nie moet wees nie. ‘n Verantwoordelike universiteitsraad behoort te besef dat ‘n aktivis wat ‘n ideologie (hetsy politiek of religie) fanaties aanhang, nie ‘n geskikte kandidaat vir die pos van rektor is nie. Wat enige universiteit as akademiese inrigting as rektor nodig het, is ‘n deurwinterde akademikus, dus ‘n erkende vakman en wetenskaplike, wat akademiese leiding aan al die dosente en navorsers kan verskaf en nie die (onverkwiklike) politiek van die oomblik aan dese en gene opdring nie.
‘n Universiteit moet as podium vir die vrye uitruiling van idees dien. Daarom moet die rektor ideologies neutraal wees. Hy behoort ampshalwe nie sy persoonlike ideologiese oortuigings met bv ‘n sentrum vir inklusiwiteit en ‘n jaarlikse weeklange viering van diversiteit aan die universiteitsgemeenskap op te dring nie. Diegene wat teen bv rasse-integrasie, multikulturaliteit, inklusiwiteit, meertaligheid, gelykheid, demokrasie, ens, is, moet net so welkom op die kampus wees as diegene wat hierdie modegiere ondersteun.
Die aanvanklike lakmoestoets vir die nuwe rektor gaan wees die bekwame spoed waarmee hy bv die Sentrum vir Inklusiwiteit sluit en die diversiteitsweek uitfaseer. Ooreenkomstig die stigtingsvoorwaarde sal Afrikaans as die hoof- en daarna spoedig as die enigste onderrigtaal heringestel moet word. Daar sal onmiddellik afgesien moet word van die rassistiese en seksistiese grondslag waarop die Botman-US funksioneer. In die plek daarvan moet kompromisloos op akademiese meriete, universitêre outonomie en akademiese vryheid aangedring word. Eers dan sal die US op ‘n herstelpad wees waar hy sy eertydse akademiese uitnemendheid kan herwin.
Een van Botman se opdragte… is dat vasgestel moet word hoe die donateur Jannie Marais se stigtingsvereiste, dat die US ‘n Afrikaanse universiteit moet wees, omseil kan word.
Die dood is die groot gelykmaker. Omdat ons dan nie meer is nie, is ons uiteindelik almal gelyk. In die dood is almal met dieselfde mate van onvermoë geslaan; dus absolute inklusiwiteit. Alle lewende dinge gaan vroeër of later dood; maak nie saak hoe belangrik iets deur ander dinge of homself geag is nie. Daar is dus die neiging tot soberheid na die dood van iemand, maar dit word dikwels oordryf; dermate dat die oorledene onherkenbaar word. Na Jakes Gerwel se dood is sy fanatieke aanhang van die kommunisme en die feit dat hy die vader van die eentalige Engelse Universiteit van Wes-Kaapland is doelbewus verswyg. Hy is eerder as ‘n “struggle-held” geloof en as iemand wat Afrikaans bevorder het. In die geval van Russel Botman, die gestorwe rektor van die Universiteit Stellenbosch (US), is daar ‘n soortgelyke selektiwiteit.
In hierdie rubriek word geensins probeer om Botman te diskrediteer of ‘n valse beeld van hom voor te hou nie. My skrywe is ‘n eerlike poging tot realisme. Dit gaan vir my om die heil van Afrikaans, die US en die Afrikaner. Ek wil geensins oneerbiedig wees nie. Ek trag om aan te toon dat sommige reaksies op sy dood redelike perke oorskry en in ‘n te groot mate met doodgewone valsheid aangedik is. In my poging word ek gesterk deur die kommentaar wat deur vele lesers op die internet op bv koerantartikels gelewer is. Dit gee ‘n mens moed as daar mense is wat teks krities lees en nie alles as vye verorber nie. Die leserskommentaar wat wel die rekenaarskerm gehaal het, is in die geval van bv die Media24-publikasies heel moontlik net die oortjies van die seekoei. Na sy dood het Die Burger in sy gedrukte uitgawe egter net pro-Botman-internetreaksies gepubliseer (1 deser, p 11).
Die aanloop tot die jongste vlaag Botman-tekste was ‘n voorbladsyberig in Die Burger op Maandag, 23 Junie. Daar is genoem dat ‘n mosie van wantroue Botman se voorland by ‘n US-raadsvergadering kon wees. Praag het sy lesers op dieselfde dag daaroor ingelig. Ek het toevallig omvattende teks oor Botman gereed gehad vir moontlike publikasie op die daaropvolgende Sondag. Die genoemde voorbladsyberig het my genoop om my teks dadelik vir publikasie aan te bied. Ook dit is op 23 Junie op Praag gepubliseer.
Op 24 Junie berig Die Burger: “Matie-raad stil ná lang gesprek oor transformasie” (p 1). Klaarblyklik sou daar eers deur die raadsvoorsitter en US-bestuur besin word oor hoe om die uitkoms te plooi voordat ‘n amptelike verklaring uitgereik word. Die dag daarna berig Die Burger (p 1, 5): “US-bestuur ‘moet ingryp by sentrum’.” Die sentrum waarna verwys word, is dié vir inklusiwiteit, wat as stormram vir Botman se oordrewe transformasie-inisiatiewe gebruik is. Hierdie sentrum was veronderstel om ‘n US “te skep waarin ‘n verwelkomende kultuur, gelykheid, diversiteit en transformasie floreer.” Dié sentrum het die US gekarakteriseer as steeds “hoofsaaklik wit, heteroseksueel, manlik, Afrikaans en met belang in die sieninge van die alumni en die konvokasie en sieninge in die Afrikaanse media.”
Blankes en Afrikaans, die twee hoofkenmerke van die tradisionele US, is dus as die hoofeuwels voorgestel wat in die transformasieproses geteiken moet word. Dit verwoord ongetwyfeld die kern van Botman se beleid sedert sy diensaanvaarding as rektor in 2007. Die Burger het destyds die bedenklike rol gespeel van pleitsbesorger vir die aanstelling van die eerste nie-wit US-rektor; deesdae feitlik deurgaans die “eerste swart US-rektor” genoem. Tot vroeër vanjaar het hierdie koerant geen werklike kritiek op die Botman-US gepubliseer nie. Vanjaar het misdaad op die kampus en in die res van Stellenbosch sulke afmetings aangeneem dat Die Burger sy beleid gewysig het.
Die koerant het toe begin om ruim publisiteit te verleen aan die heersende misdadige omstandighede aan die US waarin normale universitêre studie nie meer moontlik is nie. Heelwat kritiek op die afskaling van Afrikaans en die oorheersing van Engels as onderrigtaal is ook geplaas. Leopold Scholtz, blykbaar ‘n getroue Praag-leser, wat voorheen aan Botman die voordeel van die twyfel gegee het, het uiteindelik tot die korrekte gevolgtrekking gekom dat daar aan die Botman-US “‘n breë aanslag teen Afrikaans is” (Die Burger, 27 Junie, p 14). Op 4 deser volg Scholtz dit op deur te verwys na “die sigbare agteruitgang van Afrikaans onder sy [Botman se] bewind” (p 14). Polities korrek is daar in Die Burger egter steeds geen ruimte vir die bevordering van blanke belange nie, om van die Afrikaner se politieke belange nie te praat nie. Die US mag dus maar al hoe meer verswart, wat sedert 2007 ook Botman se telkens uitgesproke ideaal is.
Na die 25ste Junie was Botman weens siekte nie meer op kantoor nie. Op die 26ste het ‘n laaste foto van hom as lewende wese op die US-webwerf verskyn. Dit was ter ondersteuning van die Solomon Mahlangu-beursfonds. Mahlangu was ‘n “bevrydingsikoon” wat in 1979 op ‘n moordklag skuldig bevind en opgehang is. Hierdie beurse word waarskynlik net aan swart swartes toegeken. Botman se ondersteuning hiervan moet gekontrasteer word met sy weiering dat die US enigiets te make mag hê met studiebeurse wat bepaal dat die ontvangers wit moet wees. Blankes word hiermee willens en wetens van belangrike geleenthede ontneem. Ek ken toevallig ‘n oud-Matie wat jare lank gepoog het om ‘n beursfonds ter bevoordeling van blanke studente aan sy alma mater in te stel. Van die kant van die Botman-US is hierdie welwillende aanbod botweg geweier. Dit is omdat ANC-politiek voorkeur bo akademiese oorwegings geniet. In hierdie proses mag die belange van blanke studente blykbaar maar vertrap word. Dit sal interessant wees om te sien hoeveel blanke studente by die gestigte Botman-beursfonds gaan baat (Die Burger, 2 deser, p 4).
In die laaste week van Junie is drie briewe in Die Burger gepubliseer wat ter sake is:
Op die 24ste (p 16) het Louis, Tygervallei, Anton van Niekerk se lofrede vir Wandile Ganya (Praag 19 Junie) gekritiseer deur tereg aan te voer dat dit “geen regverdiging [is] om Afrikaanse moedertaalsprekers die geleentheid om voorgraads in Afrikaans te studeer te ontsê nie.”
Op die 26ste (p 19) het Spook de Kock, Stellenbosch, die US bestempel as ‘n plek waar “onverbloemde politiek nou die septer swaai.” Hy beaam: “Die US het vanaf ‘n historiese Afrikaanse universiteit verander na ‘n polities korrekte instrument van transformasie.”
Op die 28ste (p 13) verwys Charles, Grabouw, na Van Niekerk se lof vir die verengelsings- en keuringsbeleid van die US se mediese fakulteit. Hy noem dan die geval van ‘n plaaslike bruin student wat huil-huil vort is na die Potchefstroom-kampus omdat hy as plattelander nie kans sien om hoofsaaklik in Engels aan die Botman-US te studeer nie.
Die week daarna (30ste, p 10) noem Carolus Heydenrych, Velddrif, Van Niekerk se artikel “‘n ylbedekte aanval op die ‘Afrikaner’, Afrikaans en ‘Afrikaanse’ universiteite – asof dit alles veranderlikes is wat Ganya te bowe sou moes kom as daar nie die wyse toelatingsbeleid van die universiteit was nie.”
Op 1 deser (p 10) bestempel Johann Holzapfel, Vredekloof, die doel van die Sentrum vir Inklusiwiteit (vierde paragraaf hierbo) as “polities korrekte wollerigheid.” Dan volg skerper kritiek: “Deur die bestaande instelling tot op sy fondamente af te breek en dan te meen die ‘nuwe’ Stellenbosch sal soos ‘n feniks uit die as verrys, is gewoon onsin. Die resep in Stellenbosch, Potchefstroom en Bloemfontein het veel gemeen: die noodsaak om die kampusse te reinig van die booshede van die verlede, naamlik te wit, te manlik, te Afrikaans, te Christelik en selfs te heteroseksueel. Soos prof Dan Kgwadi, visekanselier van die NWU, dit gestel het: ‘Ons visie is die skepping van ‘n nuwe kultuur – vry van enige (bestaande) kultuur en vry van die geskiedenis’.” Hierna verwys Holzapfel na die US se koshuisbeleid en die begeerte om die DF Malan-sentrum se naam te verander. “Die minagting vir ‘n eens trotse instelling vorm duidelik deel van ‘n strategie om uiteindelik die Groot Prys, Afrikaans, se kop op ‘n goue skinkbord aan die ideologie-gedrewe ‘ingenieurs’ in die Kremlin te oorhandig.”
Die dobbelsteen was teen Botman gelaai, selfs by Die Burger, sy eens stoere ondersteuner, toe Botman se dood op die 28ste bekend gemaak is. Maar ‘n koerant verander gou en maklik sy deuntjie, sonder om dit ruiterlik in sy kolomme te erken. Die uitgawe van 30 Junie (p 1, 4, 5 en 10) word oorheers deur berigte wat van onverdunde verering vir Botman getuig. Mense en instansies soos die volgende het van hulle laat hoor: US-ampsdraers, ander universiteite, politieke partye en politici, teoloë en veral bevrydingsteoloë. Ek stip enkele hoogte- of laagtepunte aan. Ek begin met die mening van drie bruines.
Conrad Sidego, die DA-burgemeester van Stellenbosch, sê: “Botman was gedrewe wanneer dit gegaan het oor transformasie en inklusiwiteit.”
Christo van der Rheede, die uitvoerende hoof van die Afrikaanse Handelsinstituut, wat in werklikheid baie sydelings met hierdie saak te make het, beweer dat Botman van Suid-Afrika ‘n beter plek help maak het. “Sy nalatenskap aan die US is bewys van sy strewe om die universiteit as ‘n instelling van toeganklikheid en uitnemendheid in die Afrika-konteks te posisioneer.” Uit sy skrywe op LitNet (1 deser) blyk dat Van der Rheede se vriendskap met Botman UDF/ANC-gegrond is. Van der Rheede is lid van ‘n bruin mafia wat as studente politieke gif aan die UWK ingekry het en (gevolglik) baie eienaardig met Afrikaans omgaan. Probeer gerus om die logika in Van der Rheede se stelling te vind dat Botman “die waardigheid van Afrikaans aan die US herstel” het. Baie nader aan die waarheid sou wees om te sê dat Botman verseker het dat Afrikaans sienderoë drasties aan die US agteruitgaan.
Franklin Sonn, wat akademies nie verder as ‘n UWK-honneursgraad kon vorder nie, maar graag as doktor en selfs as professor aangespreek wil wees, beweer Botman se taak was “om vorm en inslag aan die nuwe volk te gee.” Dit is nie duidelik of “volk” na ‘n enkele etniese groep of na alle inwoners verwys nie. Botman “het nooit in die kerk en universiteit leierskap gesoek nie, maar is deur ander daartoe verhef [!]. Opvallend was hy nooit afbrekend in sy omgang met andersdenkendes nie” (maar kyk Praag 23 Junie). “Opvallend was Russel se liefde vir sy moedertaal, Afrikaans … Dit moes instrument wees vir insluiting eerder as wegwysing. Dit sou die dood in die pot vir sy taal wees” Inderdaad! “Russel was soos ons … die kinders van Mandela.” Ek het jare lank daarop aangedring dat Botman sy persoonlike gesindheid teenoor Afrikaans openlik moet bely, bv “Ek en my huis, ons sal Afrikaans dien.” Daar was na die beste van my wete nooit betroubaar berig dat Botman sy liefde vir Afrikaans verklaar het nie. (Maar kyk die George Steyn-gerug hieronder.)
Braam Hanekom, ‘n NG Kerk-moderator, kry dit reg om in die volgende uitlating van Botman iets positiefs te vind: “Ons sal hulle [die plaaslike blankes] self slegsê as ons [die plaaslike nie-wittes] dink hulle verdien dit.” ‘n Klassieke “ons” en “hulle” wat volgens die inklusiwiteitsleer nie mag wees nie.
Ten slotte beweeg ek in drieërlei opsigte na die kern van hierdie saak.
Eerstens is daar die uitlatings van Michael le Cordeur, die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR), wat op sowel LitNet as die ATR-webwerf (28 Junie) gepubliseer is. Namens die ATR skryf Le Cordeur dat Botman “ons onvoorwaardelike steun geniet [het] en ons het ook ons skriftelike steun aan hom toegesê met sy transformasieplanne … Die ATR kan getuig – soos ook ek persoonlik – dat hy inderdaad instrumenteel was in die daarstel van ‘n vreedsame einde van apartheid in Suid-Afrika en sedertdien een van Afrika se toonaangewende universiteite gemobiliseer het om verskeie van die probleme wat ons land in die gesig staar, die hoof te bied.”
Soos gebruiklik is Le Cordeur se opmerkings etnies en polities gedrewe. Die ATR is veronderstel om met taalsake te make te hê. Onvoorwaardelike ondersteuning van Botman se ANC-gedienstige transformasieplanne is heeltemal misplaas, des te meer omdat dit die afskaling van Afrikaans as onderrigtaal insluit. Dit is ook bekend dat Botman hom nie net vir ‘n vreedsame einde van apartheid beywer het nie. Daarvan getuig die onrus wat in 1976 onder Botman se leiding op die UWK-kampus gestook is en die verwoesting van staatseiendom wat daaruit gevolg het. Le Cordeur toon met sy uitlatings weer ondubbelsinnig dat die samestelling en voorsitterskap van die ATR dringend getransformeer moet word.
Dat die ATR radikaal foutief funksioneer, blyk ook daaruit dat Die Burger se berig oor Botman se begrafnisreëlings (1 deser, p 5) op die ATR-webwerf hergepubliseer is, asof ‘n groot Afrikaans-taalbul ter ruste gelê word. Sy grootste ondersteuner sou Botman nie ‘n Afrikaans-taalbul noem nie. In die ATR-nuusbrief, Die Koker (Julie-uitgawe), word Botman nogeens gehuldig; klaarblyklik op aandrang van Le Cordeur.
Tweedens verwys ek na wat die bevrydingsteoloog Llewellyn MacMaster op 29 Junie in Rapport geskryf het. Die teks van sowel Le Cordeur as MacMaster herinner aan dié van die swart Amerikaner John McWorther (Praag 1 Junie) omdat linkse politieke uitlatings oormatig met komplimente vir die outeur self gegarneer word. LeCordeur vertel van sy oorsese reis, van sy aanstelling by die US en sy rektorstoekenning. MacMaster spog dat hy weens onwettige politieke bedrywighede saam met Botman in die tronk was. Hy maak dit baie duidelik dat hulle albei, bv sedert die stigting van die Sentrum vir Inklusiwiteit in September 2013, die bevrydingstryd voortgesit het. Ons is hier by die kern van die US se akademiese verrotting. ‘n Universiteit kan nie suksesvol as ‘n akademiese inrigting met ‘n ideologies eensydige politieke program bedryf word nie.
MacMaster was voorheen die US se studentedekaan. Tans is hy die projekleier van die Sentrum vir Inklusiwiteit. As studentedekaan het hy dit as sy plig beskou om nie-wittes op die kampus tuis te laat voel. Wittes moes blykbaar sien hoe kom klaar. By MacMaster is daar geen simpatie met die geldige standpunt dat die US histories en andersins ‘n plek vir blankes en Afrikaans is en wittes dus rede het om ongelukkig oor opgedringde multikultiraliteit, meertaligheid en inklusiwiteit te wees nie. Mense wat tradisioneel nie op die kampus hoort nie en Engels as onderrigtaal verkies, word aan die Botman-US bevoordeel. (Danksy die stigting van die US is Engels in werklikheid kort na 1918 uitgefaseer.) Die huidige oogmerk is dat sowel nie-wittes as Engels teen 2018, die US se eeufeesjaar, in ‘n alles oorheersende posisie moet wees. Vir Afrikaner-kultuur gun MacMaster klaarblyklik geen ruimte nie. Volgens wat hy op RSG kwytgeraak het, moet die US daarna strewe om wêreldburgers te lewer.
Die US-raad se besluit van 23 Junie lui soos volg: “Die Raad is besorg oor uitsprake van sommige personeellede van die Sentrum vir Inklusiwiteit wat, weens ‘n fokus op enkele aspekte van transformasie aan die US, die potensiaal het om belangrike ondersteuningstrukture van die US te vervreem en dat dit ander doelwitte (soos die strewe na uitnemendheid) kan benadeel” (US-webwerf 24 Junie).
Die wins is dat Botman waarskynlik die eerste keer die wind van voor tydens ‘n raadsvergadering gekry het en daarby oor sy troetelskepping, die Sentrum vir Inklusiwiteit. Maar Botman se ideologie is nie uitdruklik verwerp nie. Daar moet dus nie afgelei word dat die meerderheid US-raadslede ‘n Damaskus-ervaring gehad het en hulle hulle voortaan eerder vir die akademie as die politiek gaan beywer nie. Die rede waarom daar ‘n meerderheid vir dié besluit was, is geld. Dit is wat met “ondersteuningstrukture” bedoel word. Donateurs mag nie vervreem word nie; die US wil hulle geld hê asof hy nog steeds die akademiese inrigting van weleer is.
MacMaster kla oor “foto’s op mure en ander simbole [wat] die seer van die verlede oorbeklemtoon.” Dit is waarom hy en Botman die naam van bv die DF Malan-sentrum wil verander. MacMaster wil nie die status quo aanvaar nie en wil dit soos mede-aktivis Botman uitdaag. Kameraad Botman het glo besluite geneem “wat goed en reg is vir almal.” Een van Botman se opdragte aan hierdie sentrum is dat vasgestel moet word hoe die donateur Jannie Marais se stigtingsvereiste, dat die US ‘n Afrikaanse universiteit moet wees, omseil kan word. Vergelyk dit met Sonn se stelling hierbo waarvolgens Botman opvallend lief vir Afrikaans sou wees, of Van der Rheede se bewering dat Botman die waardigheid van Afrikaans herstel het.
Daar is ook ‘n gerug deur George Steyn, die huidige voorsitter van die US-raad, versprei waarvolgens Botman sou wou hê dat sy kleinkinders in Afrikaans aan die US studeer (US-webwerf 29 Junie). Waarom het Botman dan nie skool- en universiteitsonderrig in Afrikaans vir sy vier kinders vereis nie? In 2011 het Botman “vertel van sy kinders wat nie Afrikaans lees nie, want hulle is kwaad en ongelukkig oor Afrikaans se rol” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 232). Wie het hulle teen Afrikaans beïnvloed? Sekerlik onder andere en dalk veral hulle pa as UDF/ANC-aktivis. Verder, hoeveel Afrikaansmediumonderrig het daar aan die Botman-US oorgebly waarin sy kleinkinders onderrig kon ontvang? Afrikaans is nie meer die US se hoofonderrigtaal nie. Volgens Botman is Afrikaans bloot iets wat op die kampus “aanbly” (Kapp, p 175).
Derdens en laastens kom ek by die verregaandste stelling wat tydens hierdie nabetragting gemaak is en wat as aanleiding en aansporing vir my skrywe dien. Daardie stelling kom voor in ‘n hoofartikel van Die Burger (30 Junie, p 10; ook groot op die voorbladsy gereproduseer): “Die US kan nie verkeerd gaan nie as hy min of meer hou by die visie en rigting wat Botman aangedui en nagestreef het.” Dit word gesê in die konteks van: “Sy werk by die US is nog ver van afgehandel.”
Die implikasie is dat ‘n opvolger gesoek moet word wat Botman se goeie werk sal voortsit, bv (1) die verdere verswarting en (2) verengelsing van die kampus en terselfdertyd (3) afskaling van Afrikaans, asook die voortgesette gebruik van rassistiese en seksistiese norme by (4) studente-toelating en (5) die aanstelling en bevordering van personeel. (6) Ook die taboeverklaring van enigiets op die kampus wat met Afrikaners geassosieer word, soos die DF Malan-benaming. Al verskonings wat vir hierdie stiksienige en skynheilige soliede dwaasheid aanvoer kan word, is eerstens dat Die Burger oor ‘n naweek (toe hierdie hoofartikel geskryf is) selfs minder joernalistieke talent as gewoonlik beskikbaar het en tweedens dat daar ‘n kwalifisering van “min of meer” in hierdie wilde stelling ingebou is.
Weens die lengte van my bostaande teks, dek ek in hierdie rubriek hoofsaaklik gebeure tot 1 deser. Daarna het die druk begin om die aanstelling van die volgende rektor en die toekoms van die US te beïnvloed. Daaroor skryf ek liewer ‘n volgende keer.
Schweitzer het destyds met ‘n naïewe Europese perspektief na Afrika gekom.
Deesdae word ons plaaslik glad te dikwels gekonfronteer met allerhande ikone, kitsvaders en -moeders van die meerderheidsfaksie van die “nasie”; mense waarvan Europeesgesindes bitter min kennis dra en nog minder geneë voel om te vereer. In my jeug was Albert Schweitzer (1875-1965) ‘n wêreldbekende humanitêre ikoon. Weens die politieke “bevryding” van Afrika teen die einde van sy lewe, het sy ster egter vinnig verdof. Hy kon nie tred hou met die veranderings in die wêreld en veral dié in Afrika nie.
Uit die oogpunt van kolonialisme was daar drie tydperke, want naas die koloniale era was daar ‘n voor-koloniale tyd en is ons tans in die na-koloniale tyd. Ekonomies en ideologies is die situasie in baie (veral agterlike) lande egter sodanig dat dit steeds ooreenkomste met kolonialisme vertoon. Veral toe die koloniale ryke hulle einde genader het, asook sedertdien, het baie stemme teen kolonialisme opgeklink. Een van die inspirasies hiervoor is die leer van die edele barbaar. Schweitzer was aanvanklik ‘n produk of prooi hiervan. My teks steun veral op die omvattendste en gesaghebbendste beskikbare lewensbeskrywing, James Brabazon (1923-2007) se Albert Schweitzer, a biography (New York: Syracuse University Press, 2nd ed, 2000, 576p; Amazon Kindle $13.67).
Schweitzer se moedertaal was Duits, maar hy het in Gunsbach, in die omgewing van Münster, Colmar en Strasbourg, grootgeword; ‘n gebied wat in 1871 (na die Frans-Pruisiese oorlog) deel van Duitsland en in 1919 (na die Eerste Wêreldoorlog) weer deel van Frankryk geword het. Dit verduidelik waarom Schweitzer geneig was om hom van nasionalisme te distansieer. In hierdie grensgebied het hy Frans uitstekend magtig geword. Hy het in die wysbegeerte (bv Kant), teologie (bv die historisiteit van Jesus), musiek (bv klavier, orrel, Bach, Wagner, Franck, Widor) en medisyne (bv tropiese siektes) studeer.
Hoewel Schweitzer aan die Lutherse Kerk verbonde was, was dit ‘n sendinggenootskap gesetel in Parys wat dit vir hom moontlik gemaak het om in 1913 na Afrika te vertrek. “Schweitzer was going to Africa to work, to serve, to heal, to try to pay back something of what the white races owed the black” (Kindle 3745). In Europa was dit Schweitzer se gewoonte om derde of vierde klas in die trein te ry omdat hy met die gepeupel wou assosieer. Hy het aanvanklik gedink dit is goeie voorbereiding vir wat op hom in Afrika wag.
In Gaboen, wat toe deel van Frans Ekwatoriaal Afrika was, het Schweitzer naby Lambarene (letterlik, “Let us try”, 3857) ‘n hospitaal tot stand gebring en uitgebou, wat hom wêreldbekend en -beroemd gemaak het. In 1912 is hy met ‘n Jodin wat christelik opgevoed is, Helene Bresslau (1879-1957), getroud. Sy was ietwat van ‘n kloosterkoek en het in die familie as Tante Anstand (dus welvoeglik, oftewel “Aunt Prim and Proper”) bekend gestaan (2716). Helene het Schweitzer na Afrika vergesel, maar na die geboorte van hulle enigste kind, Rhena (1919-2009), meesal in Duitsland en Switserland gewoon, onder meer omdat Helene aan tering gely het. Na Schweitzer se dood was Rhena, ‘n patoloog, tot 1970 vyf jaar lank in beheer van die hospitaal. Sy het egter met een van die dokters, David Miller (1917-1997), getrou en die egpaar het hulle daarna in Amerika gevestig.
In 1954 het Schweitzer die Nobel-vredesprys in ontvangs geneem vir sy filosofie van “Ehrfurcht vor dem Leben,” wat gewoonlik as “Reverence for life” (eerder as “Sanctity of life”) vertaal word. In Afrikaans behoort dit nie vertaal te word as “ontsag” of “agting” nie, maar veel eerder as “Eerbied vir lewe.” “Good is what promotes and preserves life. Evil is what destroys and injures life” (4495). Schweitzer het sy filosofie deur voorbeeldstelling uitgeleef pleks van dit bloot te propageer. Hy wou hê dat sy lewenswyse sy filosofie moet regverdig. Sy etiek (of gedragsleer) was die fondament van sy beskawings- of kultuurfilosofie (dus sy lewens- en wêreldbeskouing).
Uit sy etiek volg sy weersin in slawerny en die wreedhede en onreg wat soms teen inboorlinge in die koloniale tyd gepleeg is. Hy het Jesus se leerstellings as ideaal vir die daarstelling van ‘n hemel op aarde aanvaar. Vir Jesus sou Schweitzer in die wildernis gaan, na Afrika, om in sy wingerd te arbei. “Every human being is a person who has a right to our help and our sacrifice” (2788). “I want to be a simple human being, doing something small in the spirit of Jesus … ‘What you have done to the least of these my brethren you have done to me'” (3087). Schweitzer se etiek vind aansluiting by die Oosterse religie Jainisme en in die besonder by Ahimsa.
Schweitzer het destyds met ‘n naïewe Europese perspektief na Afrika gekom. Voor sy vertrek het ‘n Europeër met ondervinding van Afrika hom aangeraai om “tough crockery” te bring omdat die swartes geneig is om sulke ware te breek (3646). Later is geskryf: “They set new standards of blatancy in thieving and breaking things” (5353). By die eerste Afrika-hawe, Dakar in Senegal, waar Schweitzer se skip aangedoen het, het hy tot sy ontsteltenis gesien hoe wreed die swartes diere mishandel. Hy het toe hierdie raad ontvang: “If you can’t bear to see animals ill treated, don’t go to Africa” (3794).
In Gaboen het Schweitzer baie erger ontnugterings ervaar, bv kannibalisme, oftewel mensetery. “The real Africa was a deep shock to him” (3797). Sy etiek het hom genoop om ‘n vegetariër te word (7874). Uit Schweitzer se eerbied vir lewe volg dat lewe nie vernietig moet word nie, maar eerder bewaar en bevorder behoort te word, soos wat hy met sy hospitaal beoog het. Hy was dus sterk teen wreedheid, moord en oorlog, insluitende kernwapens, gekant. Sy eerbied vir lewe het nie net mense en diere ingesluit nie. “For Schweitzer even the cutting of a flower or the lopping of a tree were matters for responsible consideration” (4517). Toe Schweitzer in 1954 in Oslo was om die Nobel-vredesprys te ontvang, is hy met blomruikers oorlaai, maar hy het geen behae daarin gehad nie. “Bouquets of flowers were banished from his room, because he hated to see flowers wither” (7106).
Dit kon kwalik verwag word dat Schweitzer as ‘n hardkoppige beterweter maklik in Afrika sou aanpas. Later het hy uitgeroep: “What a blockhead I was to come to Africa to doctor savages like these!” (5366). Met verloop van tyd het dure ondervinding hom gelouter en het hy tot gevolgtrekkings gekom wat deur studeerkamer-liberaliste as paternalisties, kolonialisties en rassisties bestempel is. Met sy aankoms in Afrika was Schweitzer vas oortuig dat lewe bewaringswaardig is. “Animals had as much right to compassion as human beings” (643). Hy het ook naïef-humanisties “the hidden goodness of human beings” veronderstel (2739). As bevoorregte Europeër wou hy koloniale skuld met goeie dade aan die inboorlinge terugbetaal; dus “indebtedness” as “a self-perpetuating form of kindness” (2737).
Schweitzer het sy lewe gewy “first to doctoring himself [deur oor sy gesindheid te besin] and then to finding medicines for civilization” (1399). Hy het gedink sodanige selfverloëning sou aan hom innerlike geluk besorg. Hy het daarna gestreef om sy selfsugtige eiebelang te bowe te kom. “The actual self had to be overcome in order to release the higher self” (1467). “Self-denial and self-transcendence summed up in one way what his whole life had been about” (1472).
By Lambarene het Schweitzer dadelik agtergekom dat hy bv malaria-muskiete, miere, spinnekoppe, kakkerlakke, muise, rotte en slange moet bestry as hy leefbare omstandighede wou skep. Die Griekse wysgeer Protagoras (490-420 vC) het eeue gelede reeds tot die insig gekom dat die mens die maatstaf vir alles is. Lewe behoort dus net eerbiedig te word in soverre dit in die algemene belang van mense is. “Where life is harmful to other life a choice must be made” (4531). Daar is ‘n prioriteitsorde waarvolgens “human life came before animal life” (4561). Hoe moeilik dit ook al vir ‘n humanis is om te erken, is daar mense wat liewer nie moet lewe nie omdat hulle bv die lewens van ander mense bedreig. Kannibalisme en stamgevegte het Schweitzer tot die besef laat kom: “There was little here of the noble savage” (3896). Die swartes het bv self deelgeneem aan en voordeel getrek uit die slawehandel.
Schweitzer wou ‘n hospitaal bou maar “it proved quite impossible to make them [die inboorlinge] work” (3972). “Schweitzer, knowing he would never be able to contain himself at the sight of such frustrating idleness, took precautions against his own wrath. He selected from the jungle sticks of a wood that snapped on the slightest impact so that when his own breaking point was reached he could lash out with one of these and relieve his feelings without doing any harm. In the end the laborers had to be dismissed, eight porters were borrowed from a nearby timber merchant, and Schweitzer himself took a spade and led the work ‘while the black foreman lay in the shade'” (3975).
‘n Britse joernalis James Cameron het Lambarene in 1953 besoek. Hy beskryf ‘n groep swartes wat veronderstel was om te werk. Hulle “moved with a deliberation I should scarely have thought possible. It was like watching a slow-motion film! Sometimes work slowed down to the point where movement, if it existed, was imperceptible; it was like studying the hour-hand of a watch” (5969).
Na onafhanklikheid in 1960 het Lambarene ‘n staatshospitaal gekry met ‘n blanke dokter, Weissberg, aan die hoof, maar verder net swart personeel. Weissberg “swore that so far as his experience went the difference between white and black was that the blacks had no concept of dedication. The midwife would turn up for duty when it pleased her, not when she was needed; nurses would have no interest in healing patients from a rival tribe” (7194).
“From the first Schweitzer established the principle that those who could do so should offer some token payment for their [medical] treatment. The payment might be an egg, a bunch of bananas, or money. It helped the hospital to survive, but also it served as a reminder that there were benefactors in Europe who by some effort and sacrifice had made the treatment possible” (4034). “Even the patients’ families must be housed and fed, which is not a usual hospital facility” (5682). Van pasiënte en die familielede wat hulle vergesel het, is verwag om in ruil vir kos en huisvesting te werk, bv om water aan te dra vir die groentetuin en vrugtebome (4211, 8097, 8191).
“The only thing Schweitzer did require of anyone who stayed was that they undertook a share of the work” (5852). Schweitzer: “I regard it as a matter of principle that those who find shelter and care in this Hospital maintained by gifts should serve it with the labour of which they are capable, and so acknowledge what they are receiving” (6868).”Friends in Europe are helping to support the hospital and have a right to expect each inmate to help the work in return. This truth does not easily make its way home to the hearts of my savages. They seem to believe in a ‘perfection of bounty’ and that I should feed them, heal them, and leave them all day in the sociable circle telling stories, and even furnish them with tobacco to smoke!” (5404). “As he often did, he spoke of Africa as Lazarus, the beggar at the table of the rich man that was Europe” (5563). [Vergelyk Schweitzer se aandrang op werk in ruil vir aalmoese met die ANC-beleid waarvolgens bv huise, dienste en toelaes sonder teenprestasie toegeken word.]
In Gaboen was die houthandel van deurslaggewende ekonomiese belang. Bome is afgekap en met die rivier langs na die hawe laat dryf. Maar die swartes “would work just as long as they needed money, for a specific purpose, such as buying a wife or a pair of shoes, and no longer, and if a fiesta called, they would let pass the few precious days in the year when the river was high enough to float trunks lying some distance from the river banks and leave timber worth hundreds and thousands of pounds to rot into uselessness before the next year’s floods” (4056).
Die blankes verlang produktiewe arbeid, terwyl die swartes geensins daarmee gepla is nie en dus deur Westerlinge as onbetroubare arbeiders beskou word. “Once he had what he wanted, why go on working?” (4065). Schweitzer: “We all get exhausted in the terrible contest between the European worker who bears the responsibility and is always in a hurry, and the child of nature who does not know what responsibility is and is never in a hurry” (4156). Hieruit volg nog ‘n probleem: “The black man’s innate love of spending*; they often find themselves in financial difficulties and even in want” (4093). [*Vergelyk dit met die ANC-regering se oorywerige skrapping van die name van diegene met slegte skuld sodat hulle weer maklik skuld kan maak.]
Op sy beurt is geldtekort die teelaarde vir diefstal. Schweitzer “found he had to lock everthing up, to become a ‘walking bunch of keys'” (4180). Die opdrag was “never to leave anything unlocked” (7001). “He was forced to grow vegetables, plant fruit trees, and keep livestock because otherwise his patients and their families starved” (5820). “To stop the Africans from stealing fruit [uit die boord] was impossible” (5435). “Patients, on their way to steal fruit or to steal the animals themselves [bv hoenders, varke, bokke], made short work of wire netting enclosures. Besides, the patients’ own animals [bv honde], which came with the families, were quite uncontrollable … the creatures [were] roaming more or less unchecked through the hospital” (5808). Van sy hospitaal het Schweitzer gesê: “It is maintained in African squalor because it is indeed part of Africa; in any case were it otherwise no African would come” (6920). Gereedskap moes opgepas word. “If the tools were not counted, many men would put the best axes and saws aside for their own use or leave them in the forest to save the trouble of carrying them home” (8204).
‘n Ander vorm wat gewetenlose diefstal aangeneem het, was dat rekord gehou moes word van wie kos ontvang het. “Otherwise the same person might fetch a ration four times over” (8109; ook 8147). “A thorough savage will think nothing of gobbling up the share of a lying-down patient who has been committed to his care” (8115). “We hesitate to ask anybody to be a patient’s attendant unless he belongs to the same tribe, for we know in advance that he will regard the request as outrageous” (8118). “We still take the trouble to try and teach savages that the patients assigned to their care are their neighbours” (8125). Die gewilde hedendaagse voorstelling dat alle swartes broers en susters is, word dus nie noodwendig in die praktyk aangetref nie. “We keep such strict watch over the inmates and are so careful that each carries a card-label*, because without these precautions our wards would become lodging houses and places of refuge for all the riff-raff of the neighbourhood” (8194). Verder: “He found that nothing could safely be left to Africans to do by themselves; all had to be supervised and checked” (4183). [*Dit herinner aan die passtelsel waarteen swartes plaaslik so heftig beswaar gemaak het.]
Die swartes was sterk stamgebonde. Daar was geen sprake van ubuntu oor stamgrense heen nie. “For anyone with whom they had neither personal nor tribal connections they would not lift a finger. Humanity at large was no concern of theirs, and the notion of universal love was so novel to them as to be more or less meaningless” (4050). In die Weste, daarenteen, het die sug na universele liefde kolossale afmetings aangeneem. Die spreekwoordelike natuurkinders openbaar tradisioneel dikwels geen eerbied vir lewe nie; selfs die natuur self doen dit nie. Schweitzer:”Nature knows nothing of reverence for life. She creates life in a thousand ways with a prodigious ingenuity, and destroys it in a thousand ways with an equally prodigious absurdity” (4957).
Die gemis aan ubuntu by swartes is met die volgende voorbeeld deur Schweitzer toegelig. “The praiseworthy habit of dumping sick people at my hospital and then making themselves scarce has not been lost by the Ogowe people … A woman from a village not far from Lambarene has been deposited here. She has no one at all belonging to her, so no one in the village troubles about her. A neighbour’s wife, so I am told, asked another woman to lend her an axe that she might get a little firewood for the old woman to keep her warm during the damp nights. ‘What?’ was the answer. ‘An axe for that old woman? Take her to the doctor, and leave here there till she dies.’ And that was what happened” (5334). Schweitzer vertel van ‘n opperhoof wat suksesvol in sy hospitaal behandel is en belowe het om met ‘n skenking vorendag te kom, maar dit het nooit opgedaag nie (8141).
“One sleeping sickness patient had fits of mental disturbance that made him violent, and a crude wooden cage had to be built for him. The enclosure was impossibly primitive but better than the treatment his own people often gave to the mentally sick – to tie them up and pitch them in the river” (5337). Melaatses wat genees is, is soms noodgedwonge toegelaat om by die hospitaal aan te bly, want “their villages often refused to have them back” (6819).
Schweitzer is van paternalisme beskuldig en dat hy blankes as meerderwaardig beskou. Schweitzer: “The negro is a child, and with children nothing can be done without the use of authority … I have coined the formula: ‘I am your brother, it is true, but your elder brother'” (4123). Hy vertel van “a missionary who some years before had left the mission staff ‘to live among the negroes as their brother absolutely. From that day … his life became a misery. With his abandonment of social interval between white and black he lost all his influence'” (4125). “Social freedom must not be allowed to go too far, for it opens the floodgates to total equality, which is unthinkable” (4133). [In Suid-Afrika het daardie ondenkbare vloed ons in 1990/1994 getref.] “The only way to maintain such authority was by preserving a distance between himself and the tribesmen, for the Africans were simply not accustomed to thinking on the lines necessary for self-discipline and voluntary cooperation. Authority had to be imposed” (4136).
Schweitzer: “A white man can only have real authority if the native respects him. No one must imagine that the child of nature looks up to us merely because we know more, or can do more than he can. This superiority is so obvious to him that it ceases to be taken into account” (4142). Schweitzer noem dan dat wittes “railways and steamers” besit, “can fly in the air, or travel under water.” Hy beskou dit as “proofs of mental and spiritual superiority” (4144).
Wat onderrig betref het Schweitzer gekonsentreer op “teaching the Africans the elements of agriculture, handicrafts, and mutual help” (5825). Wat opvoeding tref was sy fokus op “honesty and reliability” (5825). “For years he had been trying to teach them the basic principles of agriculture and carpentry so that they could feel and house themselves properly and cease to be the slaves of the seasons. He had hammered them about theft, foresight, honesty, and application, believing these to be the first essentials for the creation of any kind of stable community free from fear. His efforts rolled off them like water off a duck’s back” (6273). “He was trying to teach them … how not to get ill in the first place; how to grow food; how to plan for the future; how to avoid infection; how to defeat suicidal superstitions and hatreds – in short, how to live” (6610). Schweitzer het van tolke gebruik gemaak en Frans met die swartes gepraat, want hy het nooit ‘n Afrika-taal aangeleer nie (5999).
Soos in die goeie ou dae in seker alle lande die gebruik was, is blanke pasiënte apart gehuisves (5456, 8092, 8103, 8216). Gedurende die Tweede Wêreldoorlog was Schweitzer teen sowel fascisme as kommunisme gekant. Van die mans in die omgewing is vir militêre diens opgeroep. Hulle vroue kon nie alleen in die oerwoud agterbly nie. Die hospitaal het hulle toevlugsoord geword (6204). Gaboen was ‘n tyd lank onder Duitse beheer. Omdat daar nie kraanwater was nie, was die blanke pasiënte en personeel op puttoilette aangewese. Hierdie huttoilette “were set on the outskirts of the clearing and were known as Hinter Indien – ‘Beyond India’, a traditional German phrase for the end of the world” (5891). “The Africans simply used the bush as they did in their villages” (5888). Teen die einde van Schweitzer se lewe is kraanwater aangelê. Vroeër, toe hy in 1954 in Oslo was om die Nobel-vredesprys te ontvang, was daar kraanwater in sy hotelkamer. Toe het hy gevra: “What do I need running water for? Am I a trout?” (7106).
Schweitzer “never had a black doctor there. Why? Because Schweitzer depended on volunteers, and no black doctor ever volunteerd. The few who qualified in the Gabon stayed … in Libreville [die hoofstad] or headed for Paris. They felt no debt toward the ravaged tribes in the interior. Let the whites see to that” (5828). Die verpleegsters was ook almal blank, afkomstig veral uit Europa en later ook Amerika (7590). “No African took a meal in the staff dining room.” Dit was “a matter of discipline … his authority would be diminished to the detriment of the patients if he allowed the Africans to feel that he and they were socially identical. Some separation was necessary for the efficiency of the hospital” (6988). Schweitzer het ‘n afstand tussen hom en die swartes gehandhaaf. “He never joined in their celebrations or tried in any way to share their lives” (6005).
“Early in 1944 [Charles] de Gaulle [1890-1970] attended a conference at Félix Eboué’s headquarters at Brazzaville and took the first step toward granting full French citizenship, with voting rights, to the black populations of the French colonies … to the fury of most of the white colonists” (6267). Ter verdediging van De Gaulle, wat soortgelyke dwaasheid later in Algerië gepleeg het, kan aangevoer word dat hy dieselfde studeerkamer-liberalisme aangehang het as dié van Schweitzer toe Schweitzer nog nie eerstehandse ondervinding van Afrika gehad het nie. [Vir FW de Klerk en sy meelopers kan sodanige verskoning nie geld nie.] Albert Einstein (1879-1955) het aan Schweitzer geskryf: “Against the blindness of human beings there unfortunately does not yet exist any remedy” (6447).
“Schweitzer viewed the whole thing [politieke onafhanklikheid vir Afrika-lande] with the darkest suspicion. He … was not impressed, nor did he think it particularly sane to give the vote to people who could not read or write and who knew nothing of the issues they were voting about” (6270). Hy was teen ‘n demokratiese politieke bestel vir Gaboen. “Schweitzer was totally undemocratic” (6966). Schweitzer: “Democracy is meaningless to children!” (6918). “An authoritarian system was the only one that would work in Africa” (6281). “They have citizens’ rights now, but no citizens’ responsibilities. They destroy most things they touch. You ask whether the indigène [inboorling] can ever develop to responsibility without us, and the answer is No, they cannot. Others disagree … Do they ask who plants the trees that the African can eat, who bores the wells that he can drink?” (6915).
In 1960 het Gaboen onafhanklik geword. Toe het die swartes geredeneer: “‘Now we are all Frenchmen, we don’t have to work anymore.’ To Schweitzer one said, ‘You can stay. The rest, we’ll slit their throats'” (6342). Schweitzer het geskryf: “Among the new generation of natives there are none of the good workmen we used to find among the old ones” (6436). “Now Schweitzer was answerable to a new government; what was more, to a black government, which inevitably had a strong antiwhite element and a vested interest in rejecting the works of all Europeans” (6347).
“What, finally, was his real relationship with the Africans in his hospital? He had gone to Africa full of idealism. He had found himself in a region of greater poverty, disease, and backwardness than he had ever envisaged. He had suffered from the ingratitude and unreliability of those he came to help … he, too, had often been driven to despair. Now he had reached a kind of tolerant hopelessness toward them. Writing of them he used phrases that could be taken as very patronizing, ‘Mes sauvages,’ ‘Mes primitifs.’ Day after day the struggle was renewed to persuade them to take their treatment at the right time, in the right dosage; to discourage them from taking off their dressings to show their friends where the pain came out; to dissaude them from cooling their open sores in the infected river; to find help for the building work and the garden, and to keep them from drifting quietly away behind the bushes and disappearing. And day after day, at least some of the Africans defeated him. They failed to turn up for their medicine, they went for a swim, they consulted the witch doctor, they cut down a fruit tree for firewood; a lady being treated for gonorrhea spent a night entertaining a canoe full of gentlemen callers, themselves infected; and so on and so forth. In the end he was constantly shouting at them, he was calling them monkeys, and very occasionally, he was hitting them” (5956).
Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het ‘n Afrika-hoofweg van Kaapstad tot Algerië via Lambarene in gebruik gekom. “The seeds for the garden now came from Capetown” (6265). Daar is drie ander verwysings na Suid-Afrika in die boek. Een is na die Brit Michael Scott (1907-1983), ‘n Anglikaanse priester wat van 1943 af in Suid-Afrika gewerk, onrus teen die plaaslike rassebeleid gestook en met swartes geïdentifiseer het op ‘n wyse wat Schweitzer nie moontlik gevind het nie (6019). Daar word ook verwys na die besoeke van die Suid-Afrikaanse snykundige en beeldhouer, Jack Penn (1909-1996), wat die borsbeeld van Schweitzer gemaak het wat in Strasbourgh is (7016). Penn het aanvanklik skepties teenoor Schweitzer se hospitaal gereageer maar later groter begrip en waardering daarvoor gehad (7760).
Meer ter saaklik is die verwysing na ‘n vorige eerste minister van Suid-Afrika (1948-1954), DF Malan (1874-1959), die “vader van apartheid.” James Cameron skryf: “It was the Doctor [Schweitzer] who proposed to me his opinion that the most salutary influence on the African race question had been the late Dr Malan; that he had never in forty years taken an African to table, and that indeed in no circumstances could he contemplate even the possibility of an indigène being seated in his presence” (6945).
Die volgende woorde van Schweitzer het die potensiaal om op ‘n Afrikaner-herlewing van toepassing te wees. “Everything that happens in world history rests on something spiritual. If the spiritual is strong, it creates world history. If it is weak, it suffers history” (6096).
Die Brit Jonathan Bowden (1962-2012) was veral as politieke skrywer en spreker in konserwatiewe en regse geledere bekend. Sy boek, Western Civilization Bites Back (San Francisco: Counter-Currents Publishing, 2014, 238p; Amazon Kindle $7.99), is onlangs gepubliseer. Die kern van Bowden se boodskap is dat blankes ‘n skrale eeu gelede die wêreld oorheers het, maar veral sedert die Tweede Wêreldoorlog agteruit geboer het; dermate dat etniese en kulturele uitwissing blankes se voorland is. Wittes se morele selfvertroue het in duie gestort. Wat nodig is, is die morele, etniese en kulturele herlewing, selfs hergeboorte, van die blankedom.
Daar is veral twee standpunte implisiet in Bowden se redenasie. Eerstens dat die reaksie teen fascisme oordrewe is; dat ‘n bepaalde ideologie, hetsy polities of religieus, nie uitsluitlik goed of net sleg is nie. Die pendule het te ver teruggeswaai. Fascisme het ‘n onondersteunbare sondebok geword, terwyl kommunisme, wat baie meer dood en verwoesting oor ‘n veel langer tyd gesaai het, relatief skotvry daarvan afkom. Dink maar aan die sterk kommunistiese elemente in die ANC. Ons reaksie behoort veel eerder te wees dat (1) mense nie gelyk of wesenlik eenders is nie; (2) enige individu en etniese groep gewoon die reg het om trots op sy/hulle prestasies te wees; (3) ons nie kan toelaat dat ons Europese kultuur deur bv ‘n Afrika-meerderheid vertrap word nie.
Tweedens dat die verfoeiing van bv slawerny en kolonialisme eweneens eensydig teen blankes gemik word. Die swartes en Arabiere was op ‘n baie groter skaal en oor ‘n veel langer tyd as blankes by slawerny betrokke. Soos slawerny was kolonialisme nie net sleg nie. Albei het in sekere opsigte ‘n positiewe rol in die ontwikkeling van baie lande gespeel. Toegepas op Suid-Afrika kan gesê word dat sowel die blanke bewind as rasseskeiding ‘n voortsetting van kolonialisme was. Terselfdertyd was albei bv ontwikkelingsgewys ‘n groot bate vir al die inwoners. Die ANC, ons as plaaslike blankes en die res van die wêreld kan nie glo dat so ‘n land weens mandaatlose, ruggraatlose toegewings deur ‘n klein groepie swakkelinge in die skoot van swart mag beland het nie.
Die magte van die bose, bv die anti-blanke konsortium van kommunistiese/sosialistiese armlastiges, misbruik selektiewe aspekte van die verlede (slawerny, kolonialisme, imperialisme, segregasie, die twee wêreldoorloë, kapitalisme, ens) om skuldgevoelens by blankes te wek terwyl nie-wittes se nie-prestasie en droogmakery grootliks onvermeld bly. Nie-wittes het hulle suksesvol as die ewige onskuldige slagoffers gevestig. Daarom word die weerslag van kolonialisme, naamlik die grootskaalse intog van onwettige immigrante in Westerse lande, feitlik nooit eens genoem nie en nog minder veroordeel.
In sy voorwoord by Bowen se boek verwys die redakteur, Greg Johnson, na “a common thread: Bowden’s conviction that the crisis of the white race is ultimately moral” (Kindle 64). ‘n Valse waardestelsel, bv dié van die liberalisme, “elevates weakness over strength, equality over excellence, humility over pride, the guilty conscience over the innocence of becoming. This moral programming has been used to demoralize and dispossess whites not just for our many collective crimes and mistakes but also for our greatness: for the beauty of our people and their magnificent achievements … excellences which other races seldom equal and scarcely ever surpass” (64).
Hierdie skuldsgevoelens, wat meedoënloos by wittes gewek word, veroorsaak “whites being essentially ‘talked out’ of planetary dominance and onto the path of extinction within the span of less than a century … Talk of equality and pity led … to a pervasive lowering of standards and the raising – even privileging – of the marginalized within white communities” (68). In Westerse samelewings kom laasgenoemde situasie in toenemende mate voor. In Suid-Afrika is die toestand sedert 1990/1994 baie meer benard en ontstellend omdat blankes toenemend deur die nie-wit, veral swart, meerderheid verswelg word. “Even the massive use of coercion to advance white dispossession … and the pervasive drive to criminalize ethnocentric speech and thought throughout white societies could not have happened before whites – specifically elite whites in positions of power and influence – had been essentially talked into them on moral grounds” (73).
In sy voorwoord verwys Johnson vervolgens na “our will to persist as individuals and to live on through our race and a simple refusal to be robbed of our heritage and destiny by egalitarian sob stories … Vital beings with a sense of destiny and a drive for glory cannot be bothered with spurious historical crimes and mistakes or even real ones” (81). Hierna kom Bowden se tekste aan die beurt. Dit is veral die toespraak waarna in die boektitel verwys word wat vir my doeleindes van belang is. Voordat ek daarby kom, verskaf ek ‘n aantal aanhalings uit die res van die boek. Hou in gedagte dat omstandighede in Europa of die Weste aansienlik van dié in Afrika kan verskil.
* “Most people … believe that making things more equal makes them better. I don’t. I believe making them more unequal makes them better … If there’s nothing above you, there’s nothing to aspire to … I’m an elitist” (915). ‘n Soortgelyke redenasie kan gebruik word by die ANC-regering se inpalming van wittes se besittings. Diegene wat bv plase ontvang pleks van hulle self te ontwikkel, waardeer sulke onverdiende geskenke nie, gevolglik is die plase in die oorgrote meerderheid gevalle spoedig in ‘n vervalle toestand.
* “I believe in discrimination. Discrimination is a moral good and a moral law! It’s an aristocratic spirituality. Of course you discriminate. You discriminate over who’s your enemy and who’s your friend” (924). Geen mens kan sinvol lewe as hy nie op rasionele gronde tot onderskeiding in staat is nie. Dit is op grond van ondervinding dat ons weet wie om met bv misdaad te assosieer, al word amptelik herhaaldelik beweer dat die grondslag daarvan bevooroordeelde rassediskriminasie en onbillike stereotipering is.
* “People become more Right-wing as they get older … Why is that? Because death approaches, reality approaches” (929). Mense sterf meesal eers wanneer hulle bejaard is en hulle het dan meer ondervinding en moontlik ook meer kennis en beter insig as jonger mense. Sterfbedwoorde is geneig om waar te wees. Bowden verwys na die Britse skrywers Kingsley Amis (1922-1995) en Colin Wilson (1931-2013) wat na mate hulle ouer geword het, al hoe meer regsgesind was. ‘n Mens kan ook na die groter politieke realisme verwys wat tans by ons eie eens verlinkse André P Brink en Breyten Breytenbach te bespeur is.
* “History’s been made by a small group on behalf of and in the name of the groups from which they themselves derive their energy and purpose” (929). “Genuine creators are the antennae of their entire populations” (1949). “Five percent of all groups rule their own groups. And 80% always conform to the ruling ideology” (1557), bv politieke korrektheid. “Political correctness … is based upon the idea that everyone is equal” (3048). “Political correctness is a form of censorship” (3042). “It disprivileges dissenting ideas” (1570). Die ANC-regering weerspieël nie noodwendig die mening van die meerderheid Suid-Afrikaners nie. Dit is ‘n klein groepie mense in die ANC, in baie gevalle lede van die destydse terreurbendes, wat in veral eie belang die meerderheidsmening met bv propaganda en intimidasie manipuleer. Aan die anderkant kan die meer as 5 000 kiesers wat vir Front Nasionaal gestem het die potensiaal hê om die spreekwoordelike berge in hierdie droewe land te versit. Dit is waarom Front Nasionaal as rassisties uitgekryt is. “Any white self-assertion is regarded as an act of semi-criminality” (1413).
* “Right-wing views are about difference, they’re about inequality, they’re about distinction, and they’re about meaning” (1467). “Contrary to nearly all present orthodoxies, the Right is actually the side of civilization” (2707). “Firstly, cultures would be mono-ethnic. Secondly, there would be a respect for the past glories of our civilization. Thirdly, we would not preface every attempt to be strong by saying ‘I’m sorry'” (1791). “You fight for your own country, and your own group, and your own culture, and your own civilization, at your own level, and in your own way” (1806). “To be totally proud of what you are in your own confirmation of identity. Because identity is divine” (1836).
* “Open-mindedness to the future and respect for evidence does not mean woolliness and an absence of certitude in what we are” (1604). “It means that we should not begin every sentence by apologizing for our past or apologizing for who we are” (1613). “In my philosophy sympathy multiplies misery” (1617). “Many Western people feel that … variants of our group have committed atrocities, that our civilization is therefore rendered worthless, almost in its entirety” (1683). Wat nodig is, is dat ons ons selfrespek moet behou (of terugkry) en dan realisties moet evalueer in watter mate ons kritici al gepresteer het. “The point of groups like the New Right … is to create the mental space whereby greatness can come back into culture, to create the mental space for higher works of civilization again” (3099).
* Friedrich Nietzsche (1844-1900) “believes that strength is moral glory. That courage is the highest form of morality. That life is hierarchical. That everything’s elitist. There’s a hierarchy in every group of individuals. There’s a hierarchy between groups of individuals. Inequality is what Right-wing ideas really mean” (1621). Bowden verwys selfs na “radical, total, and pitiless inequality” (2535).
* “Liberal ideas say that men and women are the same and are interchangeable, that war is morally bad, that all races are the same and should all live together” (1528). Bowden noem liberalisme “a soft form of communism” (1536). Die ANC neig kommunisties en die ANC Lite (die DA) was eens liberalisties. “Communism kills the body, but liberalism rots the soul” (1545). “Liberalism is moral syphilis” (1738). Wat nodig teen hierdie elemente is, is ‘n “storm of steel” (2781).
* “We don’t believe in anything anymore, that we’re in chaos, that a large number of our people are miseducated to the degree they hardly even know who they are. That patriotism, although it still exists in the blood and bone and in die consciousness of many people, has been partially indoctrinated out of many” (1553). “If you’re not rooted in something, you don’t come from anywhere, there are no roots that go down into the earth, then you can be moved about like a weed which has very weak roots and just rips out. And somebody stronger will rip you out” (1778). “It’s not that we’re all Germans really, although English people are primarily Germanic, but nevertheless, it’s that they’re the core to the European identity, which can have many outer chambers but without the core, doesn’t exist” (2131).
* “One of the cardinal weaknesses of the contemporary West is the feminization of all areas of life. Masculinity is a sacred thing, and yet it’s been demonized and disprivileged in the Western world, regarded as just an excuse for brutality” (1595). “Men have been emasculated by feminism” (388). Die vorm wat versustering deesdae plaaslik aanneem, het ek voorheen “ousifisering” genoem.
Goed en tersaaklik soos die voorafgaande opmerkings is, is dit eintlik die voordrag gelewer in Amerika wat in die boektitel genoem word wat Bowden se boek elke sent werd maak. “What I’d like to talk about is Western civilization and how it can be saved” (117). “Bill Clinton … said whites need political correctness … because they’re going to be a minority relatively soon” (126). Wittes “become a minority mentally” (122). “The Obama presidency epitomizes the willed decline of majority instinct in the society” (292). “Political correctness is a white European grammar” (171). “Political correctness is a methodology and a grammar. It is designed to restrict the prospect of a thought before the thought is even enunciated” (426). “Think about what it will be like when white Americans are 10% of the population of the United States … Political correctness wil not save you from the marginalization of your history and traditions, which will occur because it’s not much fun being a minority” (177). “Your culture will be disprivileged” (284). Clinton “denies the crucial harbinger of identity, which is the heart of all existence and becoming” (184).
Die relevansie van hierdie teks vir wit Suid-Afrikaners behoort duidelik te wees. Volgens Clinton is minderheidstatus die rede waarom daar politiese korrektheid moet wees. Bowden wys egter daarop dat die blankes geensins daarby baat gaan vind nie. Vir wittes is dit ‘n verloor-verloor-situasie. Na verwagting sal nie-wittes reeds teen die middel van hierdie eeu die meerderheid in die Amerikaanse bevolking wees. Wat met sekerheid voorspel kan word, is dat daar vorentoe baie groter begrip as voorheen by wit Amerikaners vir Suid-Afrikaanse blankes se situasie en die Nasionale Party-regering se apartheidsbeleid gaan wees. Sodanige begrip kom egter te laat en gaan ons niks baat nie.
Ook sal daar in die komende dekades allerhande planne in Amerika gemaak word om ‘n ramp soortgelyk aan ons 1990/1994-ramp te voorkom, bv om die immigrasiebeleid aan te pas. Dit sal die magsoorgang na nie-wittes nie voorkom nie maar hoogstens ietwat uitstel. “What may well occur in the future will be nonnegotiable” (321). Ook sal doodgewone Amerikaanse skynheiligheid waarskynlik veroorsaak dat (soos met bv die Britse immigrasiebeleid) te lank getalm word voordat iets daadwerkliks omtrent die saak gedoen word.
“Mass immigration into Britain began with the Nationality Act in 1948, which was passed by the Clement Attlee government” (451). Attlee het gesê: “If the races of the world are mixed together there will be no more war” (455). Die VSA se kookpot-immigrasiebeleid en gedwonge rasse-integrasie steun op dieselfde redenasie. Daar word selfs voorkeur aan nie-wit immigrante gegee. “What you get instead [of war] is the internalization of divisions and a bellyaching of a globalist sort inside societies instead of between them” (455). “They will exist inside multiracial marriages. They will exist inside multiracial schools. They will exist inside multiracial cities. They will exist within multiethnic housing developments. And they will certainly exist within multiracial societies” (459).
By implikasie word die onverkwiklike Suid-Afrikaanse werklikheid hierna nog verder tuisgebring. “The problem that we’re finding is that people are giving away the inheritance that they brought up. It’s as if you have a family business … and it comes down to you through the generational sort of structures of the past and you decided to give it away. You decided to squander it” (133). “The enemies that we face … are internal” (167). Dit is blankes, spesifiek Afrikaanssprekendes onder die leiding van FW de Klerk, wat die land namens al die blankes mandaatloos, dus wederregtelik, weggegee het. “If you allow your culture to be transparently disfigured by forces which are external and internal to it, and which you could have controlled in previous incarnations, you will witness your own death knell. And you will witness it in your own lifetime” (342).
Deesdae is baie blankes in die na-beskawingsera en -mentaliteit vasgevang. “Every time we think of a self-affirmative statement, it’s undercut immediately by the idea that there’s something wrong, or something queasy, or something quasi-genocidal, or something not quite right, or something morally ill about us” (175). Dit is bv bevrydingsteoloë soos Desmond Tutu en Nico Koopman wat wittes probeer wysmaak dat hulle moreel siek is en genees moet word. “This extends out beyond racial and ethnic questions to all other questions. To questions of gender … group identity and belonging … cultural affirmation, to questions of history” (179). “All real identity is underpinned by what existed before you” (188). “To have a future, people need to be aware of their past, and they need to be aware of the glory of that past” (392).
“Since the Second World War, white Europeans have felt guilty about being themselves” (221). “It’s quite shocking how, since 1960 … the West has lost its fiber and has collapsed internally and morally in terms of its spirituality and in terms of its sense of itself” (230). Na die Tweede Wêreldoorlog het die gety teen die blankes gedraai. Die vraag kan gestel word of daar nie dalk sinvolle waardes weens die vernietiging van fascisme in die slag gebly het nie, bv die elementêre waarheid dat mense individueel en groepsgewys verskil. Wittes is mislei om te dink “that much of what was wrong with the modern world is morally our responsibility and not that of any other group” (234). “There’s something uniquely oppressive about being a Caucasian” (259), dus om ‘n blanke te wees ingevolge Johann Friedrich Blumenbach (1752-1840) se klassifikasie.
“Everyone in this room is regarded as immoral by the ruling dispensation in the United States … because it prevents people from identifying with ideas which are, quite transparently, in their own interest” (272). “These things are not about fairness and equity. They are about who can set the standard and the tone for the cultural domination of a civic space” (284). Dit gaan dus om beheer of mag. “When Haitian militants massacred the white population of Haiti … they would not necessarily be condemned for what they did” (408). “Why is the double standard of double moral jeopardy applied by the historians of our own group?” (413). Dit is taamlik duidelik waarom Thabo Mbeki as staatshoof dit nodig geag het om baie staatsgeld te verkwansel deur na die swartes in Haiti uit te reik. Haiti het anti-blanke simboliese waarde. Dit is die oudste swart republiek. Terselfdertyd is Haiti die agterlikste land in die Weste.
“Most people are comfortable in the middle. They’re comfortable when they’re with their fellows, when they’re part of a crowd and feel that they’re mainstream” (417). Bowden beveel aan dat ons mense moed inpraat sodat hulle bereid is om op te staan vir wat reg is. Hy verduidelik dat Leon Trotsky (1879-1940) in die 1920’s die begrip “rassisme” ontwikkel het en dat Mao Zedong (1893-1976) besef het dat daar towerwoorde is wat voordelig in ideologiese oorlogvoering gebruik kan word. Rassisme is so ‘n towerwoord wat uitnemend geskik is om teen blankes te misbruik. Dit het deel van die morele woordeskat geword.
“Only when we recover the sense of dynamism that we seem to have partly lost will we have a future … Many other groups in this world wonder about what is happened to us, wonder what has happened to our energy” (446). Diegene wat wel politieke energie het, begewe hulle soms in regse groeperings. Daardie geledere word gekenmerk deur twis en tweedrag omdat daar groot wedywering is. “Everyone who’s ever been prominent in a Right-wing group knows it involves herding cats. And the reason for that is because of the bloody-mindedness of the maverick people who are part of these tendencies of opinion. Because you have to be bloody-minded in order to attack against that which is comfortable” (496).
“We must not allow comfort and ease to sleepwalk us towards oblivion. Comfort and ease are the enemy of a decisive cultural breakthrough and a decisive implementation of the politics of the future. We have to forget the last 50 to 60 years, but remember the lessons that we should draw from it. And the lessons that we should draw from it is to believe totally in ourselves” (509). “We are the locomotive of our own destiny” (514). “All the enemies that we now face are internal. And the biggest enemies that we face are in our own minds” (518). “We’re not aggressive and assertive enough as a group” (522).
In die Suid-Afrikaanse politiek is die Dakar-safari van 1987 na Senegal redelik goed bekend. Frederik van Zyl Slabbert beskryf dit as ‘n “ontmoeting tussen leiers van die ANC in ballingskap en hoofsaaklik Afrikaanssprekende professionele mense” (Duskant die geskiedenis, Kaapstad: Tafelberg, 2006, p 58). In hierdie boek is daar ‘n foto van die Dakar-gangers en ‘n lys van die betrokkenes (p 174-177), asook die teks van die gesamentlike communiqué wat uitgereik is (p 171-173). Daar word verwys na “‘n gedeelde verbondenheid tot die verwydering van die apartheidstelsel en die bou van ‘n verenigde, demokratiese en nierassige Suid-Afrika” en “Die konferensie het eenparig sy voorkeur uitgespreek vir ‘n onderhandelde oplossing.”
Thabo Mbeki en Van Zyl Slabbert in Dakar, 1987
Ons het sedertdien kennis geneem van die ongelooflike mate waarin FW de Klerk en sy span die onderhandelings verbrou het. Ons weet ook nou dat ‘n nie-rassige nuwe Suid-Afrika en “‘n nasie van alle Suid-Afrikaners, swart en wit,” ‘n hersenskim is. ‘n Perspektief wat geldig bly, is dat die Dakar-safari deur behoudendes/konserwatiewes “as ‘n daad van verraad beskou [is], nie alleen teenoor die apartheidstaat nie, maar ook teenoor die Afrikanerdom.” Profeties is die standpunt dat aangesien die ANC nie geweld wou afsweer nie “geweld onbeheersd sou uitbrei.” Die nuwe Suid-Afrika is bekend as een van die geweldadigste samelewings, weens die voorbeeld wat die UDF/ANC se terreurbendes gestel het.
Wat minder bekend is, is dat 18 Maties in 1989 ‘n soortgelyke safari na Lusaka onderneem het. Uit jeugdige voortvarendheid wou hulle eerstehands met ANC-kornuite kennis maak. Dit was heeltemal strydig met die gesindheid van die tradisionele Universiteit Stellenbosch (US). Twee nie-Maties, die joernalis Hennie Serfontein (‘n Dakar-ganger) en André Zaaiman het hulle vergesel. Zaaiman was verbonde aan Van Zyl Slabbert en Alex Boraine se Idasa (Instituut vir ‘n Demokratiese Alternatief vir Suid-Afrika). Sowel Idasa as die Dakar-safari geniet die twyfelagtige onderskeiding dat hulle deur George Soros (Praag 27.10.2013) befonds is. Dieselfde geld moontlik ook die Lusaka-safari. Die doel was om die blanke bewind en die apartheidsbeleid te ondergrawe deur met die verbanne ANC in gesprek te tree.
Na verloop van 25 jaar het die Lusaka-gangers, insluitende Serfontein en Zaaiman, op 14 deser ‘n reünie op die US-kampus gehou. Dit is duidelik dat die rektor, die ANC-aktivis Russel Botman, die maksimum linkse politieke propaganda uit hierdie reünie wou tap. Botman, ‘n produk van die NG Sendingkerk, was hier in sy element en het ‘n prominente rol in die verrigtinge gespeel. Kontrasteer dit met wat ek onlangs in die konteks van misdaad op Stellenbosch, bv drie aanvalle op blanke vrouestudente, geskryf het: “Wanneer daar enigsins sprake van ‘rassisme’ by die US is, in die sin van wittes wat nie-wittes ‘benadeel’, klim Russel Botman dadelik op die wa. Wanneer wittes die slagoffers is … word die saak aan ‘n viserektor of die skakelbeampte oorgelaat” (Praag 20 Mei). Die res van my teks is hoofsaaklik gebaseer op inligting wat op 14 en 16 deser op die US-webwerf gepubliseer is.
Die Openbare Beskermer, Thuli Madonsela, het ‘n toespraak by dié reünie gelewer oor “Waagmoedige leierskap: Om op te staan vir dit wat reg is, ongeag die koste.” Dit is duidelik dat sy haar eerder by die ANC as die Boere skaar. Tito Mboweni, wat voorheen ‘n ANC-minister en die president van die Reserwe Bank was, het ‘n paneelbespreking gelei waaraan vier van die Lusaka-gangers deelgeneem het: Anneliese Burgess, Robert Bricout, André Zaaiman en Mark Behr. Neem kennis dat die drie oud-Maties (Burgess, Bricout en Behr) eerder Engels- as Afrikaanssprekend is. Mboweni was een van die ANC-kornuite wat hierdie Maties destyds in Lusaka te woord gestaan het. Hy is sedertdien deur die US met ‘n ere-doktorsgraad beloon. Roelf Meyer, die Nasionale Party (NP) se hoofonderhandelaar by Kodesa, wat help verseker het dat FW de Klerk se beloofde magsdeling volslae magsoorgawe aan swartes geword het, het ook aan die paneelbespreking deelgeneem. Dit behoort duidelik te wees dat die Botman-US heelwat geld in hierdie reünie belê het omdat dit ‘n bruikbare linkse propagandafoefie is.
Burgess het gesê dat ‘n “betekenisvolle verskuiwing in bewustheid” by die Lusaka-gangers ingetree het. Hulle het trane gestort oor die moontlikheid dat die ANC-kamerade deur die Suid-Afrikaanse veiligheidsmagte gedood kon word. Terug op die kampus het hulle ervaar “hoe hulle deur sekere groeperings en die Universiteitsowerheid beswadder is.” Drie van die Lusaka-gangers het glo destyds uit die NP bedank.
Bricout het gesê “die een ding wat ons saamgebind het, was dat ons geweet het ons land, ons universiteit en onsself moet verander. Dit was die regte ding om te doen.” Sy linkse oortuigings het sedertdien skynbaar nie verander nie, want hy wil hê dat “nie net die stemme van die konserwatiewe alumni gehoor word nie.”
Zaaiman het gesê die groep het geleer dat “as ‘n samelewing ons op ons beste is wanneer ons met mekaar gesels en na mekaar luister. Hierdie element ontbreek in ons samelewing vandag … Ander probleme wat die samelewing tans ervaar, is paternalisme, ‘n gehegtheid aan geweld en ‘n outoritêre samelewing.” Dit is verfrissend dat Zaaiman nie by die beweerde booshede van die verlede vasgesteek het nie, maar die aandag op hedendaagse euwels gevestig het.
Ek herinner my dat Behr destyds daarvan beskuldig is dat hy ‘n dubbele agent is; dus dat hy vir sowel die NP-regering as die ANC gespioeneer het. Behr het gesê: “Dis ongelooflik, ontstellend en belangrik vir ons om te onthou dat apartheid se rassisme vir ons wit studente hierdie voorreg [die Lusaka-safari] gegee het. As ons swart studente was, sou ons nie die land kon verlaat nie. Te danke aan ons rasse-geluk en ons rasse-voorreg was ons in die voorste gestoeltes om getuies te wees van hoe die laaste oorblyfsels van Europese kolonialisme oopgebreek word.” Hy noem uiteraard nie dat die ANC sedert 1994 alles in sy vermoë doen om die wittes se “rasse-geluk” in rasse-ongeluk te omskep nie en dat blankes se eertydse “rasse-voorreg” nou in doelbewuste rasbenadeling ontaard het nie. Die Lusaka-besoek het die groep glo gehelp om die “verwaandheid van apartheid en die paradoks in die idee van apartheid te herken.”
Mboweni het die Maties se besoek aan Lusaka “baie belangrik” genoem. “Ons was ook baie stout, want ons het geweet ‘n konstante aanval op politieke vlak, gefokus op Stellenbosch, sou ‘n groot sielkundige impak op die regerende klas hê.” Die ANC wou die NP-regering dus onder meer via die US ondermyn. Die US het simboliese waarde vir Afrikaners. Dit is waarom die Botman-US se doelgerigte distansiëring van en aanslag op Afrikaans en die Afrikaner vir my so onaanvaarbaar is.
Meyer (wat ‘n ANC-lid is) het beweer dat die laat tagtigs “aaklige jare” was. Apartheid is glo in ‘n outokratiese staat bedryf. “Dit is wat ons moes beëindig.” Volgens Zaaiman (hierbo) het ons tans ‘n “outoritêre samelewing,” wat seker in hierdie opsig met die vorige bedeling ooreenstem.
Die res van my teks handel hoofsaaklik oor Botman se “inleidende opmerkings” by hierdie reünie. Dit gee ‘n gesaghebbende kykie in die gesindheid wat daar tans by die US-bestuur en veral by Botman aangetref word. Ooreenkomstig sy taalvoorkeur het Botman hoofsaaklik Engels gepraat.
“South Africa was a very different country back then, and this University a very different place.” Die land en die US het inderdaad verander. Die vraag is: Het hulle verbeter? Botman is een van dié wat ‘n verskil gemaak het. Maar het hy en sy ANC-kamerade die land ‘n beter land en die US ‘n akademies beter universiteit gemaak? Ek dink nie so nie.
Oor die NP-regering is afwysende houding oor die Lusaka-safari vra Botman: “Why the fuss around this visit? I think there were two reasons: Your youthfulness; and the fact that you were from this University … as Maties, you represented a University that had been pivotal to the idea of Afrikaner Nationalism.” Botman is dus diep bewus van die simboliese waarde wat in Afrikaner-geledere aan die US geheg is. Dit is waarom Botman hom so sterk vir die transformasie van die US beywer; dus die sistematiese vernietiging van die US van weleer, wat gekenmerk is deur blanke Afrikaanse studente en dosente.
In hierdie transformasieproses word die akademiese uitnemendheid, wat so kenmerkend van die historiese US was, op ‘n ontstellende manier weggekalwe. Geen egte akademikus behoort vrede te maak met die amptelike beleid van die Botman-US waarvolgens studentetoelating en die aanstelling en bevordering van personeel dikwels/gewoonlik deurslaggewend deur nie-akademiese (veral rassistiese en seksistiese) oorwegings bepaal word nie.
Onlangs is die US onvleiend 34ste op die QS-ranglys van Brics-universiteite geplaas. ‘n Vorige US-viserektor, Rolf Stumpf, het toe gesê: “Die QS-stelsel is nie gerat om spesifieke nasionale uitdagings* te akkommodeer nie. Die ander lande het nie byvoorbeeld ‘n apartheidsverlede wat regstelling verg nie” (Die Burger, 20 deser, p 6). Wat Stumpf hiermee erken, is dat politieke oorwegings (myns insiens spesifiek ANC-gedienstigheid) akademiese uitnemendheid ondermyn. [* “Uitdagings” is ‘n gewilde ANC-woord wat dikwels as ‘n eufemisme vir onvermoë gebruik word. Sommige van ons onthou hoe graag die ANC in 1994 die woord “deursigtig” gebruik het. Deesdae word hierdie woord vermy omdat daar te baie ANC-brouery is was toegesmeer moet word.]
Tydens die reünie is daar geweeklaag oor die beswaddering wat die Lusaka-gangers destyds te beurt geval het. Botman misbruik sy amptelike posisie om dieselfde te doen, naamlik om ‘n vorige blanke US-rektor, Mike de Vries, te diskrediteer. Eerder as om self in die US-argief te gaan soek, het Botman waarskynlik ‘n personeellid opdrag gegee om te kyk watter argivale skietgoed daar is. Botman verwys na ‘n 1989-memorandum waarin De Vries daardie jaar as ‘n “laagtepunt” beskryf het.
De Vries het waardes soos “gesonde gesagsverhoudinge,” “gedissiplineerde vryheid,” en “verantwoordelikheidsin” bepleit. Dit is waardes wat Botman as student aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) vertrap het, bv toe hy die 1976-onrus op daardie kampus gelei het. De Vries noem hulle tereg “basiese beskawingswaardes.” By implikasie verheerlik Botman in sy hoedanigheid as rektor die gebrek aan hierdie beskawingswaardes by die Lusaka-gangers, wat met die ANC geheul het.
Botman: “You guys wanted to do your bit to help fix what was so obviously wrong with South Africa. For that, we owe you a debt of gratitude” Let ook op die snedige trant van die volgende uitlating: “Wat julle as ‘bogsnuiters’ gedoen het, het die ‘volksvaders’ duidelik erg gegrief.” Daarna blyk dit duidelik met watter buitensporige oorgawe Botman die verderflike ideologiese glyposisie geniet waarin die US hom deesdae bevind: “Your actions in 1989 was a turning point for this University, just as June 16 [1976] was a turning point for the country as a whole. Stellenbosch would never be the same after your trip to Lusaka. In fact, in many ways we are still riding the waves of change set in motion by your decision to stand up and speak out.”
Wat Botman betref is dit ‘n geval van: een keer op die pad van die ANC, altyd op daardie pad. Hy is in sy laaste termyn as rektor en het reeds miljoene der miljoene rande in ruil vir sy dienste ontvang. Sover bekend is Botman nog nooit deur die US-raad kortgevat nie. Sy aanstelling as rektor is eerder sonder protes met ‘n verdere vyf jaar verleng. Dit lyk asof hy dink dat hy nou maar al die krane kan oopdraai om uiting aan sy anti-Afrikaanse en anti-Afrikaner-sentiment te gee. Hy het al uitdruklik verklaar dat diegene wat rasse-integrasie teenstaan nie welkom op die US-kampus is nie.
Botman bewys hom hiermee onteenseglik as ‘n opperste aktivis. Van ‘n rektor wat ampshalwe ‘n toonbeeld van ideologiese neutraliteit behoort te wees, is hier geen sprake nie. Dit is duidelik dat Botman die hoogste waardering het nie net vir die Soweto-geweld in 1976 nie, maar ook vir die geweldpleging wat hy daarna op die UWK-kampus gelei het. De Vries het tereg gevra: “Waarheen is jy op pad, my universiteit?” Die antwoord het geblyk te wees: Die onverkwiklike Botman-US waar Afrikaner-nasionalisme geen plek gegun word nie en Afrikaans progressief afgeskaal word.
Botman verwys na rassisme wat verwerp moet word. Ek het eerstehands waargeneem hoe Botman en sy UDF/ANC-kamerade die UWK-kampus in die jare sewentig op horings geneem en die afskaffing van alle rassediskriminasie geëis het. Vergelyk dit met Botman se huidige posisie as die voorbok van rassediskriminasie teen blankes (en net blankes) aan die US. Hy verwys egter na ‘n “inclusive solution.” Hieronder skenk ek aandag aan sy soort selektiewe inklusiwiteit.
Dan volg hierdie opsetlike leuen: “The majority of the population were denied the vote and equal access to services and opportunities … because of their skin colour.” Dit is darem verregaande dat iemand wat die uitvoerende hoof van ‘n universiteit is, kan voorgee dat die verskil tussen wit, bruin en swart mense net hulle velkleur is. Hy weet sekerlik dat pigmentasie glad nie die deurslaggewende faktor is nie. Velkleur dien bloot as ‘n aanduiding van (dikwels) grondige kulturele verskille. Wittes, bruines en swartes openbaar verskillende maniere van dink en doen wat dit onwenslik maak om sonder meer die huidige mode na te volg waarvolgens almal gelyk en wesenlik eenders verklaar word. Die fundamentele dwaasheid van gelyke algemene stemreg behoort nie as spoorslag te dien om almal ook in ander opsigte gelyk te verklaar nie.
Botman stel graag sowel demokrasie as die beweerde gelykheid van alle mense positief voor. Aan ‘n universiteit is albei (feitlik) heeltemal buite orde. Die universiteit is in sy diepste wese nie demokraties in die sin dat almal daar hoort soos deesdae in ons politieke verkiesings nie. Aan die universiteit word tersiêre, dus hoogste vlak-, onderwys gevind. Dit is wesenlik elitisties. Die universiteit is nie vir almal nie. Dit is veronderstel om die room van die bevolking te trek en nie die gepeupel nie. As akademiese meriete hier ‘n deurslaggewende rol speel, soos dit hoort, sal die universiteit (waarskynlik) nooit die demografie weerspieël nie.
Daar behoort ook erkenning gegee te word aan die feit dat die universiteit ‘n gemeenskap van akademiese ongelykes is. Omdat sommige skoolverlaters akademies beter as ander is, word hulle by toelating tot universiteitstudie gekeur. ‘n Eerstejaarstudent vergelyk wat kennis en insig betref gewoonlik swak met ‘n gevorderde student. ‘n Junior lektor is ingelyks meesal nie die akademiese gelyke van ‘n professor nie. Dosente behoort oor akademiese sake uitsluitsel te gee; nie studente ter wille van demokrasie nie. Studente behoort nie toegelaat te word, soos deesdae die mode is, om voor te skryf hoedanig hulle onderrig moet wees nie. Die luidrugtigstes onder hulle dra dikwels nie eens kennis van hoe ‘n behoorlik funksionerende skool lyk nie. Hulle het nog minder ‘n benul van wat ‘n egte universiteit is.
Wanneer nie-akademiese oorwegings egter die oorhand kry, soos aan die US, kan dit akademies chaotiese gevolge hê. Dan kan dit gebeur dat iemand weens rassistiese en seksistiese oorweging ‘n professoraat beklee, terwyl sy/haar junior lektor hom/haar akademies ore kan aansit. RW Johnson het al genoem dat rektore in die nuwe Suid-Afrika (blykbaar) nie sonder die vooraf goedkeuring van die ANC-regering aangestel word nie. Ek sou eerder sê dat ten minste die aanvaarbaarheid vir die ANC-regering van die kandidate wat om ‘n rektorspos meeding heeltemal verkeerdelik deurgaans in gedagte gehou word. ‘n Werklik outonome universiteit besluit selfs oor so ‘n belangrike aanstelling en laat hom nie deur ‘n regering intimideer nie; veral nie deur die ANC-regering wat so ‘n hemelskreiende gebrek aan akademiese diepte het nie.
Ek is dus ongeneë om te beweer dat plaaslike rektore, wat die hoogste akademiese pos aan ‘n universiteit beklee, akademies meerderwaardig in vergelyking met egte akademies-wetenskaplike professore is. My indruk is dat die gewoonte plaaslik posgevat het om rektore by uitstek op nie-akademiese gronde aan te stel; dus asof hulle eerder die hoof administratiewe beampte is. Na analogie daarvan bestaan die wesenlike gevaar dat akademiese norme by ander akademiese aanstellings ook verwater word.
Botman het ‘n buitengewoon klein arsenaal van idees. Wat hy telkens in sy toesprake en geskrifte noem en by dié reünie herhaal het, asof dit ‘n hoogtepunt in die US se geskiedenis is, is: “In 1999, your alma mater finally acknowledged – and I quote ‘its contributions to the injustices of the past’.” Botman borduur hierop voort met die voorstelling van die US as “taking responsibility for the past – both its own actions and its contributions to the injustices perpetrated in this country.” Selfs hierdie oordrywing het die aartsaktivis Botman nog nie in afdoende mate bevredig nie, gevolglik gaan hy voort: “This was an apology for apartheid, one that should be repeated from time to time. But the University didn’t stop there. It also committed itself to ‘redress and development’.”
“‘Redress’ referred specifically to access. In 1990, Stellenbosch had just 762 black students. Today, we have more than 9 000, or roughly a third of our student body. And by 2018 [die US se eeufeesjaar] we will be even further along.” As neo-swarte* verstaan Botman onder swartes alle nie-wittes. Kleurblindheid of ‘n ewewigtige, nie-rassige beskouing oor etnisiteit moet nie van Botman verwag word nie. In sy intreerede as rektor in 2007 het hy belowe dat die US gaan verswart en by implikasie gaan verengels. Teen 2018 sal Botman sy “sukses” meet aan die mate waarin hy daarin geslaag het om die persentasie wit studente en personeel te verminder en Afrikaans-mediumonderrig te beperk. Die akademiese skade wat die US weens hierdie transformasie ly, is klaarblyklik nie iets waaroor Botman hom danig bekommer nie. Akademiese oorwegings dra minder gewig as die politieke oogmerke wat hy so fanaties nastreef.
[*Eintlik pseudo- (of skyn-) swarte. Aan die Botman-US word daar by die studente, dosente en ander personeel op ‘n onheilige manier uitermate voorkeur aan Botman se mede-bruines ten koste van blankes gegee. Tydens die besoek van Blade Nzimande se Portefeuljekomitee vir Hoër Onderwys in 2009 het Botman tot sy ontnugtering agtergekom dat die lede “in die getal swart studente en personeel belangstel en dat hulle bruin studente nie as swart aanvaar nie” (Kapp p 181). Botman se eie herklassifikasie as generies swart het dus deur die mat geval. Die ANC-regering erken nie neo-swartes as ragegte swartes nie.]
“And regarding the commitment to ‘development’, it laid down the foundation for a science-for-society approach at Stellenbosch.” Tradisioneel het die universiteit twee funksies gehad: onderrig en navorsing. As ANC-aktivis oorbeklemtoon Botman ‘n derde funksie vir die US, naamlik gemeenskapsdiens. Daarvolgens word van die US verwag om maatskaplik betrokke by gemeenskappe te raak (in die praktyk uitsluitlik, dus nie-inklusief, “benadeeldes/agtergeblewenes” oftewel nie-wittes) deur take te verrig en selfs van die dienste te lewer wat die politieke owerheid versuim om (doeltreffend) te doen.
“We started doing so with the University’s HOPE Project.” Die motivering hiervoor, so kenmerkend van Botman, is polities: “Stellenbosch has a very special responsibility, given its history. We have played a significant part in the injustices of the past and we are committed to redress” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 215). Botman “beklemtoon dat hierdie herposisionering ook ‘n wegbeweeg van die ‘language roots’ van die US beteken.” (p 216). Kapp noem ook “die opvallende afwesigheid in die Hoop Projek [van] kultuurgerigte projekte” (p 217). Die Botman-US distansieer hom hiermee onteenseglik van sowel die Afrikaner as Afrikaans. “We are now a national asset. Stellenbosch is nie meer ‘volksbesit’ nie. Ons behoort nou aan almal – die wêreld [en sekerlik Afrika] en die land – en al sy mense.” Daarmee herhaal Botman ‘n geykte ANC-refrein.
Die Lusaka-gangers, volgens Botman, “left a valuable legacy.” Hulle het glo ‘n verskil gemaak. Daar is geen teenspraak hieroor nie: die US het verander. Polities het die US in die oë van ‘n ANC-aktivis soos Botman verbeter. Maar die vraag wat die akademiese hoof van ‘n (eens) akademiese inrigting hom moet afvra, is: Het die US akademies verbeter? Is dit akademies sinvol om ‘n amptelike beleid te hê waarvolgens die akademies beste kandidate (dikwels) nie as studente toegelaat of as dosente en navorsers aangestel en bevorder word nie? Ek kan maar net hoop dat ‘n toekomstige US wat minder polities en sterker akademies as die Botman-US geöriënteerd is hiervoor eendag by herhaling verskoning sal vra.
Teen die einde van sy toespraak het Botman dit nodig gevind om nog een van sy ideologiese preokkupasies te berde te bring. Daar is volgens hom nog “brandpunte op kampus.” “Daar is byvoorbeeld die vraagstuk van simbole. Stellenbosch staan lankal nie meer vir DF Malan se 1913-idee van hoër onderwys net vir die Afrikanervolk nie. Maar weerspieël ons simbole dié verandering? Wat doen ons om almal hier welkom te laat voel … te laat voel dis ook hulle plek hierdie? Hoe laat ons die mure en geboue en pleine tot almal spreek?”
Wat hier aan Botman se ANC-siel knaag, blyk uit die volgende koerantberig:
“Twee van die Universiteit Stellenbosch (US) se geboue heet nog na voormalige eerste ministers van Suid-Afrika.
Dit kan wel verander indien ‘n voorstel aanvaar word.
Die US se Sentrum vir Inklusiwiteit het onlangs gehelp met die inwin van inligting oor die geskiedkundige bepalings wat sal geld indien ‘n naamsverandering vir die DF Malan-gedenksentrum oorweeg sou word.
Die sentrum is verlede jaar gestig en is gemoeid met sekere elemente van die US se transformasiestrategie, waarvan visuele regstelling ‘n komponent is.
Mohamed Shaikh, woordvoerder van die US, het gesê in hierdie verband word die DF Malan-gedenksentrum se naam gereeld genoem as voorbeeld in refleksies oor visuele regstelling op die kampus.
‘Die sentrum help die bestuur ook met die inwin van inligting ter oorweging van die manier waarop die US visuele regstelling wil benader. Die voorstelle het geen amptelike status nie. Dit is bloot voorstelle vir oorweging deur die US-bestuur,’ het Shaikh gesê.
Die US het nie gesê hoe ver die proses is of watter name voorgestel is nie.
Die DF Malan-gedenksentrum naby die Coetzenburg-stadion word gebruik vir die US se gradeplegtighede en die verwelkoming van eerstejaars. …
Die ander gebou wat nog ‘n voormalige eerste minister se naam het, is die JC Smuts-gebou” (Die Burger, 6 Mei, p 10).
Ja, die US het nou ‘n Sentrum vir Inklusiwiteit. Die US is hier aan die voorpunt van progressiewe denke omdat hy waarskynlik die enigste universiteit in die wêreld is wat dit deurlopend nodig vind om geld aan die bevordering van “inklusiwiteit” te bestee. Maar oor die aard van Botman-inklusiwiteit moet duidelikheid verkry word. Daar is ‘n opvallende patroon. In sportsoorte waarin blankes tradisioneel oorheers het, soos rugby en krieket, word kwotas ter bevoordeling van nie-wittes vereis. In ‘n sport soos sokker, waarin swartes oorheers, was daar egter nog nooit sprake van kwotas ter bevoordeling van wittes nie. By tradisioneel blanke en veral die eens Afrikaanse universiteite word daar insgelyks voortdurend druk vir ‘n toename in nie-wit (veral swart) studente en personeel uitgeoefen. By tradisioneel swart universiteite is daar geen druk hoegenaamd dat hulle meer wit studente en personeel moet hê nie.
Aan die Botman-US word hierdie ANC-resep getrou gevolg. Waar wittes hulle tradisioneel bevind het, bv in koshuise, word in hierdie veelgeprese era van vryheid kwotas ter bevoordeling van nie-wittes afgedwing. In hierdie konteks gebruik Botman graag die terme “inklusiwiteit” en “diversiteit.” Ter bevoordeling van nie-wittes pas die Botman-US egter graag dubbele standaarde toe. Byvoorbeeld, die US se mentorprogram vir skoliere is eksklusief vir nie-wittes, veral bruines. Daar is ook ‘n spesiale doktorale program eksklusief vir swartes uit Afrika. Inklusiwiteit word as noodsaaklik beskou as wittes deel van ‘n groep is. Blankes mag nie afsonderlik as ‘n eiesoortige groep funksioneer nie, want dan is dit apartheid*. Eksklusiwiteit word egter as ‘n positiewe bate geag wanneer nie-wittes bevoordeel en blankes blatant uitgesluit word. Dan word dit nie rassediskriminasie genoem nie, maar regstelling.
[* ‘n Kort uitbreiding hierop. In Kapp se boek word dubbelmedium (onderrig in Afrikaans en Engels in dieselfde klas) tereg opvoedkundig die “swakste van al die beskikbare opsies” genoem (p 206). Botman het egter sy wesenlike aard absoluut ondubbelsinnig geopenbaar toe hy sy voorkeur vir dubbelmediumonderrig uitgespreek het “omdat dit verseker dat wit en swart saam in die klasse sit” (p 205). Hy kies dus blatant kant vir politieke bo opvoedkundige oorwegings omdat parallelmedium (onderrig in Afrikaans en Engels in aparte klasse) weens Botman se politieke gepreokkupeerdheid deur hom as die voortsetting van apartheid beskou word. Dit word só gesien omdat oorwegend wittes die Afrikaanse en oorwegend nie-wittes die Engelse klasse bywoon.]
In die Botman-kraniologie is visuele regstelling die jongste gier. Daar word sonder meer aangeneem dat wittes op die US-kampus tuisvoel, want hulle was mos nog altyd daar. Daar word glad nie in ag geneem dat blankes sistematies etnies en kultuur- (insluitende taal-) gewys doelbewus ontheem word nie. Weens die toenemende verswarting en verengelsing van die US voel blankes elke jaar al hoe meer ontuis en inderdaad onveilig op die kampus. Wanneer Botman die ideaal koester van ‘n kampus waar almal welkom en tuis voel, waar daar geen plek vir ‘n onderskeid tussen “ons” en “hulle” is nie, waar almal een groot geïntegreerde, uitgebreide Matie-familie is, dink hy net aan wat ter bevoordeling van nie-wittes gedoen kan word.
Dit is in hierdie selektiewe en per slot van sake anti-blanke perspektief dat geboue nie na Jan Smuts of DF Malan vernoem mag word nie. Botman gaan van die ANC-standpunt uit dat die name van sulke blanke politici vir nie-wittes aanstootlik is. As hierdie twee geboue ingevolge visuele regstelling na bv Nelson Mandela en Steve Biko hernoem word, sou Botman myns insiens geen beswaar hê nie, want vanuit die ideologiese hoek waaruit hy kyk, kan hierdie twee kamerade nie aanstoot gee nie. As daar wittes is wat beswaar sou opper, kan kort mette met hulle gemaak word deur hulle rassiste te noem. Om teen te werp dat die universiteitsverskynsel van Westerse oorsprong is en met beskawing (en nie met terrorisme nie) geassosieer word, sou (waarskynlik) geen indruk op Botman maak nie.
Dat die name van Westersgesinde blankes, bv veral ‘n Afrikaner soos DF Malan, aanstootlikheidstatus by Botman het, blyk uit sy bostaande aangehaalde opmerking oor Malan. Dat die vernoeming van ANC-kamerade, daarenteen, aan die Botman-US heeltemal aanvaarbaar is, blyk uit die feit dat ‘n afdeling van die fakulteit teologie die naam van Beyers Naudé dra en ‘n afdeling van die mediese fakulteit dié van Desmond Tutu. Daar word sonder meer maar verkeerdelik aanvaar dat die gebruik van sulke name geen Matie vervreem nie.
Die studentesentrum heet tans die Neelsie, vernoem na ‘n stryder vir Afrikaans, CJ Langenhoven. Maar soos ons hierbo gesien het, minag Botman die “language roots” van die US. Uit die ANC-gesindheid wat met die Naudé- en Tutu-benamings geopenbaar word, sal dit seker nie lank wees voordat visuele regstelling die Neelsie tref nie. Almal wat as nie-rassiste gereken wil wees, sal lippediens moet bewys wanneer die Neelsie as bv die Nelson hernoem word.
Ek wou vandag eintlik graag oor ander onderwerpe as Afrikaans en die Universiteit Stellenbosch (US) geskryf het. As ek uitstel, sou my reaksie op onlangse berigte egter inboet aan aktualiteit. Sowel Afrikaans as die US is vir die Afrikanersaak so belangrik dat ek verplig voel om nog ‘n rubriek hieraan te wy.
Die US het onlangs sy kort kursusse in koerante geadverteer. In die ellelange lys (200 kursusse) is daar net enkeles (11) wat ‘n Afrikaanse benaming het maar hulle aanbiedingstaal word as Afr/Eng aangedui. Selfs die kursus vernoem na Elize Botha het ‘n Engelse naam, maar word Afr/Eng aangebied. Die “Emerging Maties Course” se benaming is eweneens Engels en die aanbieding is Afr/Eng. Tensy daar aparte byeenkomste in hierdie twee tale is (wat onwaarskynlik is), beteken dit dat al 200 kort kursusse uitsluitlik of hoofsaaklik in Engels aangebied word.
Die rede wat vir hierdie toedrag van sake aangevoer word, sal waarskynlik wees dat die voertaal deur die aanvraag bepaal word. Dit beteken egter dat die tirannie van die meerderheid van deurslaggewende belang is; dat die Afrikaanssprekende minderheid verontrief word en dat hulle hulle na die gerief of eise van die meerderheid moet skik. Die punt wat ek wil stel, is dat uit die aanbiedingswyse van hierdie kort kursusse daar feitlik geen oorblywende aanduiding meer is van die US wat eens daarop kon roem dat hy die bakermat* van Afrikaans is nie. (* Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 75.) Onder die leiding van Russel Botman is daarin geslaag om die US in oortreffende mate te verengels. Op 19 deser skryf Dosent Sonder Grys Skoene, Stellenbosch, in Die Burger: “Die realiteit is dat slegs 10% tot 20% van die voorgraadse lesings by Maties in Afrikaans is” (p 15).
Aan ‘n ander eens Afrikaanse universiteit is die situasie soortgelyk. Die Universiteit Pretoria (UP) het ook onlangs sy kort kursusse geadverteer (bv Sake-Rapport, 25 Mei, p 13). Nie ‘n enkele van die 123 kursusse het ‘n Afrikaanse naam nie. Die naaste wat daaraan gekom word, is “Afrikaans for beginners.” Naas hierdie kort kursusse word 16 aanlynkursusse geadverteer. In slegs een geval, “Biblical counselling,” word genoem: “This course is also presented in Afrikaans”. Onderaan die advertensie staan: “Let wel: Alle kursusse word in Engels aangebied.” Die UP-afdeling wat hiermee gemoeid is, heet “CE at UP” of “CEATUP”, met CE wat seker ‘n afkorting vir “continuing education” is. Daar is hier dus nie eens ‘n pretensie van Afrikaans-wees nie. Kontrasteer dit met die UP-rektor, Cheryl de la Rey, en Beeld se poging om die indruk te wek dat alles wel met Afrikaans is; dat Afrikaans aan UP “woema” het (Praag 13 deser).
Die aanbieding van kort kursusse deur universiteite het eers in die nuwe Suid-Afrika momentum gekry. Dit volg uit die (grootlikse) dwaalleer dat ‘n universiteit naas onderrig en navorsing ook gemeenskapsdiens moet verrig. In die praktyk kom dit daarop neer dat die universiteit goed vir nie-wittes, veral swartes, moet wees deur aktiwiteite en selfs dienste te verrig wat die owerheid versuim om te doen. Maar daar is vir universiteite ook finansiële aansporing om allerhande kort kursusse aan te bied. Die ANC-regering verwag dat universiteite, afgesien van gemeenskapsdiens, ook ander ekstra laste moet dra (bv dat eens Afrikaanse universiteite sonder enige addisionele vergoeding ook Engels as onderrigtaal moet hê). Terselfdertyd neem die staatsubsidie aan universiteite in reële terme af. Deur kort kursusse aan die publiek te verkoop, verdien sowel die betrokke dosente as die universiteit ekstra geld.
Wat in die praktyk gebeur, is dat bv die owerheid en maatskappye van hulle werknemers in werkstyd stuur om van hierdie kursusse by te woon. Die werkgewer betaal die kursusgeld en die werknemer ontvang ‘n universiteitsertifikaat wat aandui dat hy/sy die kursus bygewoon het. Van die kant van die werknemer word daar geen prestasie (bv om in ‘n toets of eksamen te slaag) verwag nie. Dit is voldoende as hy/sy (laat) vir die byeenkomste opgedaag het. Nou kan die werknemer daarop aanspraak maak, met die sertifikaat as bewys, dat hy/sy aan bv die US of UP studeer het, selfs al het hy/sy nie naastenby matriek nie. As hy/sy bv die bogenoemde “Emerging Maties Course” bygewoon het, kan hierdie werknemer voortaan die volgende formele “kwalifikasie” agter sy/haar naam skryf: EMC (US). Die tragedie is dat die kameraad wat in bv die staatsdiens in ‘n hoë pos sit en oor aanstellings en bevorderings besluit ‘n grondige kennis van bv die AK47-geweer kan hê, maar dalk geen benul het van universiteitskwalifikasies nie. EMC (US) kan dus aanleiding tot oordadige voordele vir die werknemer gee. Met minder as dit kan ‘n mens deesdae moontlik selfs ‘n minister word.
Dit behoort duidelik te wees dat die aanbieding van kort kursusse die akademiese aansien van ‘n universiteit kan benadeel. Ek het geen beswaar as ‘n universiteit ter inligting van die publiek bv openbare lesings aanbied nie. Maar daar moet nie sertifikate uitgedeel word aan diegene wat dit bywoon nie. Deur kort kursusse teen ekstra vergoeding aan te bied, word die eintlike taak van ‘n dosent, naamlik tersiêre, akademiese onderrig en navorsing, verwater. Papiergebaseerde kwalifikasie-inflasie moet teengestaan word.
In die ou Suid-Afrika was die akademiese situasie veel beter. Die ideaal was dat universiteite grade, technikons diplomas en kolleges sertifikate toeken. Die ANC-regering, by name Kader Asmal as onderwysminister, het die hele opset deurmekaar gekrap deur kolleges te sluit, technikons tot universiteite te verklaar en selfs technikons en universiteite te laat saamsmelt. Universiteite en technikons behoort wesenlik te verskil. Aan technikons moet studente afgerig word om take uit te voer. Afgestudeerdes moet beroepe kan beoefen wat min teoretiese begronding vereis. Aan universiteite moet studente onderrig word in onderwerpe en beroepe wat ‘n deeglike teoretiese onderbou gegrond op navorsing het. Soos in die geval van primêre en sekondêre onderwys het tersiêre onderrig sedert 1994 plaaslik kommerwekkend agteruitgegaan
Maar laat ek terugkeer na my eintlike onderwerp: Afrikaans aan die US. Een van my griewe is dat geen dosent in die US se Departement Afrikaans en Nederlands die moed van sy of haar oortuiging het om die verengelsing van die US openlik en daadwerklik te bestry deur ‘n veldtog daarteen te voer nie. Die taalstryd is deur dosente in ander dissiplines gevoer (bv deur die historikus Hermann Giliomee). Minstens een Afrikaans-dosent, die Afrikaanse skryfster Marlene van Niekerk, steun reeds sedert Chris Brink se rektorskap (2002-2007) die verengelsing van die US. Sy het “Afrikaans as ‘n geformaliseerde kreool van Nederlands” bestempel (Kapp p 85). Van Niekerk het haar in 2005 aan die US-Woordfees onttrek uit protes teen Dan Roodt se deelname (p 107). Later in 2005 was Van Niekerk die enigste Afrikaans-dosent wat haar steun aan tweetalige klasse, waarin Engels ten koste van Afrikaans bevoordeel word, toegesê het (p 119). ‘n Bespreking van Kapp se uitstekende boek is op 6 April op Praag gepubliseer.
Nog iemand in die US se Departement Afrikaans wat ‘n twyfelagtige agenda het, is Gerda Odendaal. In haar doktorale proefskrif bepleit sy die herstandaardisering van Afrikaans. Haar motivering is klaarblyklik van ‘n politieke aard. Myns insiens word die verbruining van Standaardafrikaans deur ‘n doelbewuste onwittingsproses deur haar voorgestaan (Praag 2 Februarie).
Die Vriende van Afrikaans (VVA), onder die leiding van Amanda de Stadler, is in Stellenbosch gesetel. Sy is ‘n direksielid van die Afrikaanse Taalraad. Dit is sy wat vir Afrikaans ‘n nuwe baadjie wil aantrek. Haar ideaal is klaarblyklik Son-Afrikaans, dus verkaapsing. Met die oog hierop het sy drie Son-joernaliste, onder andere Jason Eldridge, genooi om ‘n VVA-byeenkoms toe te spreek (Praag 16 Februarie).
Amanda is die eggenote van Leon de Stadler, ‘n hoogleraar in Afrikaanse taalkunde, wat tans die direkteur van die US-Taalsentrum is. In daardie hoedanigheid stel daardie Leon hom vry van deelname aan die Afrikaanse taalstryd. In werklikheid het hy Chris Brink se beleid van ‘n tweetalige US ten koste van Afrikaans gesteun. Tans openbaar hy ‘n soortgelyke entoesiasme vir Russel Botman se meertaligheidsbeleid, wat Xhosa insluit. Ek het voorheen oor Leon de Stadler se eienaardige verhouding met Afrikaans geskryf (Praag 7.11.2012).
In Kapp se genoemde boek is daar talle verwysings na die myns insiens oneervolle rol wat Leon de Stadler met betrekking tot Afrikaans as onderrigtaal aan die US speel. Hy het hom bv net ‘n enkele keer verwerdig om met die Konvokasie-bestuur van die US in gesprek te tree en wel eers in 2007 (p 156). In 2009, in die Botman-era, het hy “openbare en eerlike debat as ‘n gevaar vir Afrikaans beskryf en gespog dat die US se taalbeleid ‘die leiding neem onder Suid-Afrikaanse universiteite’ want dit is ‘n ‘unieke innoverende taalbeplanningsprogram'” (p 180). Leon de Stadler “veg vir mense, nie vir ‘n taal nie” (p 185). “Die US volg ‘n goed bestuurde model” (p 220). Die genoemde leiding, uniekheid, innovasie, beplanning en goeie bestuur benadeel Afrikaans deurlopend, maar daarvoor voel Leon de Stadler skynbaar vere.
Wat ek probeer aantoon, is dat daar deesdae aan die US ‘n eienaardige gesindheid teenoor Afrikaans geopenbaar word. Die duidelikste kenmerk is distansiëring van Afrikaans, wat in die afskaling van Afrikaans as onderrig- en voertaal vergestalt word. Daarin speel Afrikaanssprekende blankes, insluitende Afrikaans-dosente, ‘n leidende rol. Wanneer wel gepoog word om Afrikaans te bevorder, is dit nie noodwendig Standaardafrikaans nie, maar eerder (soos by die Afrikaanse Taalraad by monde van veral Michael le Cordeur) die mengeltaal Kaaps. Onlangs het twee van die bogenoemde name weer opgeduik: Gerda Odendaal en (in die VVA-tradisie) Jason Eldridge (LitNet 4 deser).
Op 24 April is ‘n middagetegesprek, “Afrikaans: 100 jaar as onderrigtaal,” op die US-kampus aangebied. Odendaal het as gespreksleier en Eldridge as gespreksgenoot en gasspreker opgetree. Die titel verwys na die besluit van die Kaapse Provinsiale Raad op 23 April 1914 om, op versoek van CJ Langenhoven, Afrikaans as onderrigmedium in skole tot standerd 4 goed te keur. Voordat Langenhoven ‘n kampvegter vir Afrikaans geword het, het hy in 1893 Engels korrek beskryf as “the future language of South Africa,” waaraan die US deesdae met soveel oorgawe meedoen.
Gedurende daardie middaguur het Odendaal die meeste van die praatwerk gedoen. Wat Afrikaans betref het sy haar weer bewys as iemand wat, in die woorde van Langenhoven, “die briek vasdraai teen die steil opdra’ende uit.” Sy het bv haar historiese oorsig in goeie Standaardafrikaans gelewer. Toe sy Eldridge aanspreek, het sy dadelik oorgeslaan na loslit-Afrikaans en gepraat van “deal” en “writer’s block.” Is dit nie paternalisties nie? Daarna tree die kenmerkende Odendaal-gesindheid na vore.
“Dink jy nie, en jy mag eerlik wees, wit Afrikaanssprekendes is ten minste deels te blameer daarvoor dat so baie bruin ouers deesdae eerder verkies om hulle kinders in Engels te laat onderrig nie? Want vir dekades het wit Afrikaanssprekendes so te sê die bestaan van bruin Afrikaanssprekendes misken deur hulle nie te betrek by besluite oor en liggame vir Afrikaans nie. So het selfs Langenhoven by meer as een geleentheid na Afrikaans as ‘witmanstaal’ verwys.” Odendaal plaas blankes doelbewus in die beskuldigdebank en laat bruines wat hulle kinders na Engelse skole stuur skotvry daarvan afkom. By implikasie neem sy die lede van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) kwalik omdat Gideon Malberbe in 1875 tydens die stigting van die GRA nie sy huishulp en sy tuinhulp inspraak toegelaat het nie.
Langenhoven word soos volg aangehaal: dat Afrikaans “die enigste witmanstaal [is] wat nie onmiddellik oor die see kom nie” en Afrikaans is “die éen enigste witmanstaal wat in Suid-Afrika gemaak is en nie oor die seewater gekom het nie.” Langenhoven het in die era voor die oordrewe aandrang op inklusiwiteit en multikulturaliteit gelewe. Wat hy gesê het, is duidelik en ook feitelik korrek. Afrikaans is ‘n witmanstaal, of witmenstaal, soos dit deesdae nie-seksisties heet. Hy het nie beweer dat net blankes Afrikaans praat nie. Ook is sy stelling dat blankes die taal gemaak (dus gevestig, uitgebou en gekoester) het, heeltemal korrek. Blankes het hierin ‘n veel groter aandeel as enige ander etniese groep gehad en dit geld steeds. Afrikaans is volgens Langenhoven “die uitgedrukte siel van ons volk.” Dit is presies wat Afrikaans nie meer aan die US is nie. Dit is ook wat Afrikaans by ‘n goeiende getal (veral ontwikkelde) bruines nie is nie (Praag 17 deser).
Odendaal soek steun vir haar voorgestelde herstandaardisering van Afrikaans. “Sou ‘n mens kon sê dat bruin Afrikaanssprekendes nie soseer ‘n probleem het met Afrikaans nie, maar eerder met Standaardafrikaans?” Sy haal Michael le Cordeur aan wat beweer “baie bruin Afrikaanssprekendes ‘steeds soos bywoners in hul eie taal voel’, omdat Afrikaans in sy ‘wit’ vorm gestandaardiseer is. Dink jy die feit dat Standaardafrikaans vir baie bruin sprekers te ver verwyderd van hulle alledaagse taalgebruik is, het daartoe bygedra dat hulle eerder besluit om Engels te gebruik?” Odendaal volhard dus in haar pogings om van blanke Afrikaanssprekendes die sondebokke te maak.
Eldridge het na Odendaal se lang relaas ‘n kort toespraak gelewer. Tot sy eer het hy nie op Odendaal se wysneusige opmerkings en vrae gereageer nie. Hy het nie die aas gevat wat paternalisties na hom gegooi is nie. Dit is nie heeltemal duidelik of sy verwysing na “‘n uiters onverdraagsame vorm van Afrikaans” na Standaardafrikaans verwys nie. Hy het genoem dat sy kind in ‘n Afrikaanse skool is omdat hy as ouer (en seker sy vrou ook) lief vir Afrikaans is. “‘n Taal wat al meer as 100 jaar ons brood en botter vir die siel is.” Hy het ook gespot met die soort Engels wat sommige mede-bruines praat maar dat hulle desnieteenstaande Afrikaans steeds as skeltaal gebruik. Die volgende Engelse woorde het hy heeltemal onnodig bygesleep: mood swings, job, boring, tool, anyway, baggage.
Ten spyte van Odendaal se uitlokking het Eldridge hom nie aan anti-blanke opmerkings skuldig gemaak nie. In hierdie opsig het haar strategie nie die verlangde resultate gelewer nie. Op die keper beskou is Odendaal en van die ander Stellenbossers wat hierbo genoem is se omgang met Afrikaans eienaardig en eintlik ongesond. Op so ‘n manier word die heil van Afrikaans nie bevorder en sy toekoms nie verseker nie.
Anton van Niekerk is die mede-outeur van nog ‘n forumartikel in Die Burger (18 deser, p 15). Soos gebruiklik staan daar langs sy foto dat hy “‘n professor in filosofie en direkteur van die sentrum vir toegepaste etiek … aan die Universiteit Stellenbosch” (US) is. Hierdie keer is dit duidelik dat hy sy mes in het vir die “regses.” Hy dink blykbaar dat hy ‘n haas uit die hoed kon trek wat die US se nie-akademiese norme by universiteitstoelating volkome sou regverdig.
“Dit lyk soms asof die stryd rondom ‘die toekoms van die Afrikaner’ … ten diepste handel oor die toekoms van ‘Afrikaanse’ universiteite – vir sover dit sin maak om ‘n universiteit deur ‘n taal te laat kwalifiseer.”
Van Niekerk spring hierdie keer weg met selfs buitensporiger mislikheid as gewoonlik. Die rede hiervoor is klaarblyklik sy drieledige onderwerp: die Afrikaner, Afrikaans en die universiteit, waarvan eersgenoemde twee blykbaar vir hom weersinwekkend is, terwyl hy die aard van die oorblywende een (die universiteit) nie reg verstaan nie.
Op grond waarvan sou ‘n universiteit (soos die Randse Afrikaanse Universiteit van weleer) nie sy onderrigtaal (met trots) mag uitbasuin nie; des te meer as hy in ‘n meertalige land gesetel is? Van Niekerk se uitgangspunt is die dogma van identiteitslose wêreldburgerskap wat deur misleides aan die Botman-US aangehang word. As Van Niekerk ‘n bietjie besin, sal hy agterkom dat wêreldburgerskap nie haalbaar is nie omdat ‘n wêreldstaat nie bestaan nie.
Daar is talle universiteite in baie lande wat vanweë hulle naam kultureel gekarakteriseer word, bv as ‘n Amerikaanse (of internasionale) universiteit, bv in Parys en Beiroet (wat in sulke gevalle op Engels as onderrigtaal dui), of as ‘n christelike, Katolieke, protestantse of Moslem-universiteit (wat op ‘n bepaalde religieuse oriëntasie dui). Dit is vir ‘n universiteit nie taboe om ‘n kulturele (bv taal-) identiteit te hê nie, insluitende ‘n Afrikaner- of Afrikaanse ingesteldheid, al verpes Van Niekerk so iets in oortreffende mate.
[In Beeld (18 deser) bepleit vier akademici in ‘n brief (hergepubliseer op die webwerf van die Afrikaanse Taalraad) ‘n universiteit met Afrikaans as “ankertaal”. Aan die US het Afrikaans ook die ankertaal geword nadat Engels as addisionele onderrigtaal ingevoer is. Dit het Afrikaans op ‘n glybaan na vernietiging gelanseer. Kyk Pieter Kapp se Maties en Afrikaans (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013). “Primêre, vertrek-, verstek-, ankertaal, ens, is terme wat onnodiglik hulle intrede gemaak het omdat afgewyk is van die gesonde historiese vanselfsprekendheid dat Afrikaans die enigste US-onderrigtaal is” (Praag 6 April). As die oogmerk is om ‘n herhaling van dié geskiedenis te voorkom, moet aangedring word op Afrikaans as die enigste onderrigtaal. Daarom behoort Afrikaans prominent in die naam van die universiteit te wees, al het dit die Randse Afrikaanse Universiteit nie gehelp om as Afrikaanse universiteit te oorleef nie.]
As Van Niekerk swaarde oor universiteitsname wil kruis, kan hy gerus die plaaslike universiteite vernoem na Nelson Mandela en Walter Sisulu in sy spervuur plaas, want albei is vernoem na hoogs nie-akademiese politieke figure wat sekerlik nie deur almal op daardie kampusse verheerlik word nie. Of as hy beswaar teen kulturele toespitsing by ‘n universiteit het, waarom nie beswaar maak teen die Zoeloefisering van die Universiteit Kwazulu-Natal nie? Kyk RW Johnson se The African University? (Cape Town: Tafelberg, 2012). Die Zoeloes word daar in toenemende mate iets gegun waaraan Afrikaners in vinnig afnemende mate aan vyf eens Afrikaanse universiteit nie deel mag hê nie. In hierdie proses van kulturele ontvoogding van Afrikaners speel Van Niekerk ‘n betreurenswaardige rol.
Met verwysing na die keuringsbeleid van veral die mediese fakulteit van die US gee Van Niekerk voor om vervolgens die “regses” se standpunt te stel. Gesatineerd vertel hy van die maatreëls wat “getref word om agterstande van die verlede effens [!] te probeer uitwis deur (inklusief) [eerder ekskusief?] swart presteerders meer geredelik as wittes toe te laat – met slegte gevolge vir Afrikaans. ‘Meriete’ en ‘standaarde’ (gevolglik ook Afrikaans, wat so min of meer identies met laasgenoemde is) [!] kan dan na bewering slegs ‘gehandhaaf’ word as die 300 of wat ‘toppresteerders’ (uitsluitlik gemeet aan skoolprestasie), ongeag kleur of geslag, toelating kry.”
Nogeens maak Van Niekerk hom hier skuldig aan buitensporige mislikheid. Een van die redes hiervoor is dat Keymanthri Moodley, ‘n dosent in mediese etiek aan die US, sy mede-outeur is. Van Niekerk brei nie uit op die “slegte gevolge vir Afrikaans” nie. Die waarheid is dat die US se mediese fakulteit, soos dié vir teologie, asook Van Niekerk se fakulteit lettere, teenstrydig met die amptelike taalbeleid in oortreffende mate verengels het (Praag 6 April). Van Niekerk gee voor dat die “regses” se standpunt is dat onderrig in Afrikaans en standaarde “so min of meer identies” is. Hierdie stelling is so vergesog dat selfs Van Niekerk dit myns insiens nie werklik glo nie.
In dieselfde koerant as sy artikel word genoem dat die Universiteit Kaapstad (UK) 9de en die US 34ste op die ranglys van universiteite in die Brics-lande is (p 1). Regses is waarskynlik bewus daarvan dat die onderrigtaal aan UK Engels is en dat akademiese standaarde dus klaarblyklik ook in ‘n ander onderrigtaal as Afrikaans gehandhaaf kan word. Pleks van hierdie saak te verdraai, moet Van Niekerk veel eerder die waarheid onder oë sien, naamlik dat weens die US se rasgebaseerde toelatingsbeleid nie-wit (veral swart) studente en by implikasie diegene wat onderrig in Engels verlang dikwels van akademies swakker gehalte is en gevolglik as studente met voorkeurstatus (dus mense wat teen wil en dank moet slaag) geneig is om akademiese standaarde laer te druk.
Die “regses” het myns insiens reg deur akademiese skoolprestasie tot die hooftoelatingsnorm te verklaar. Diegene wat op skool goed presteer het, sal na verwagting ook op universiteit uitnemend presteer. Insgelyks sal dié wat op skool deurgeskraap het heel moontlik op universiteit misluk. By universiteitstoelating is akademiese skoolprestasie die aangewese of beste norm, of Van Niekerk daarvan hou of nie. Die “regses” het ook reg deur te verwag dat toelating “ongeag kleur of geslag” op akademiese meriete moet geskied. Van Niekerk bevind hom in die onbenydenswaardige posisie dat hy hom aan die kant van ras- en geslagsdiskriminasie skaar. Mense verskil kwalitatief. Dit is gewoon dwaas om almal gelyk of wesenlik eenders te verklaar en dan soos die ANC te beweer dat die studentekorps die demografie ingevolge etnisiteit en geslag moet weerspieël. Van Niekerk beklee ‘n akademiese pos maar vergun hom die luukse om by voorkeur deur nie-akademiese (bv politieke, maatskaplike) oorwegings (selfs ‘n wasmasjien – kyk hieronder) mislei te word.
Van Niekerk distansieer hom vervolgens van “teoretiese argumente” soos dié waarmee ek hierbo mee vorendag gekom het. Hy wil eerder die storie van Wandile Ganya, ‘n vyfdejaar MB ChB-student aan die US vertel. Ganya kom van Khayelitsha en het verlede jaar ‘n kompetisie met sy opstel oor mediese etiek gewen. Die prysgeld het R5 000 bedra. Daar word nie gesê hoeveel hulp Ganya vir sy opstel van bv dosente ontvang het nie. Van Niekerk se “eintlike storie” wat “‘n mens aan die hart” gryp, is dat Ganya die prysgeld gebruik het om vir sy ma ‘n wasmasjien te koop. “Sy het nog die grootste deel van haar lewe die gesin se klere met die hand gewas.” Sou ‘n wit student wat iets soortgelyk doen gunstige publisiteit van bv Van Niekerk ontvang?
Net so aangrypend vir Van Niekerk is dat Ganya se ouers, wat die prysgeldoorhandiging in Kaapstad bygewoon het, daarna dadelik terug huis toe wou gaan. “Want hulle moet die trein terug na Khayelitsha haal, en hulle wil, uit vrees vir rowers, dit so gou moontlik agter die rug kry … Om dadelik behoorlike vervoer vir die Ganyas te reël was geen probleem nie.” Die les wat Van Niekerk hieruit put, is “dat swart en wit in hierdie land grootliks steeds in totaal verskillende wêrelde leef.” Maar Van Niekerk sal darem seker erken dat hierdie twee wêrelde progressief nader aan mekaar beweeg. Dink bv aan die toename in misdaad, insluitende roof, op die US se hoofkampus en in die res van Stellenbosch (Praag 20 Mei).
“Die storie is egter allesbehalwe ‘n wanhoopsverhaal. Want Wandile gee ‘n mens werklik hoop. Hy is die student wat, ten spyte van sy agtergrond en omstandighede, elke geleentheid wat na hom aangekom het, met albei hande aangegryp het en wat bestem is om ‘n bekwame dokter en ‘n verantwoordelike en produktiewe burger van hierdie land te word. Die enigste voorwaarde is dat hy daardie geleentheid sou kry. Die keuringsbeleid van Stellenbosch se mediese skool het dit moontlik gemaak. Beteken dit Stellenbosch se standaarde ‘gaan by die drein af”, soos die refrein onophoudelik dreun oor regse webwerwe?”
Oor standaarde het ek Van Niekerk reeds geantwoord. Ek verneem dat, anders as voorheen, Suid-Afrikaanse mediese opleiding deesdae nie sonder meer in ‘n groeiende getal ander lande erken word nie. Dit dui daarop dat daar naas “regses” ook buitelanders is wat ‘n verlaging in ons akademiese standaarde waarneem. Van Niekerk vestig eenogig die aandag op die goeie gevolge wat die US se rasgebaseerde keuringsbeleid in Wandile se geval gehad het. Maar wat van al die gevalle waar nie-wit studente om etniese redes bo akademies sterker blanke kandidate tot bv mediese studie toegelaat is en hulle dan klaaglik misluk? Een swaeltjie maak nie ‘n somer nie.
Al probeer Van Niekerk hoe hard om ‘n wêreldburger te wees en al versmaai hy skynbaar sy identiteit, is hy in werklikheid blank en Afrikaanssprekend. Het Van Niekerk as opperste humanis al gedink watter gevolge die US se keuringsbeleid vir sy eie mense het? Van die begin in 1956 en dekades lank daarna het die US se mediese fakulteit deurgaans van MB ChB-kandidate ‘n gemiddelde van ‘n A-simbool in matriek verwag. Hierdie vereiste geld deesdae glad nie vir nie-wit kandidate nie. Deesdae speel nie-wit etnisiteit dermate ‘n deurslaggende rol by keuring dat blankes wat aan daardie oorspronklike suiwer akademiese norm voldoen dikwels toelating geweier word. Kan dit hoegenaamd eties geregverdig word?
Die US se mediese fakulteit het tot stand gekom na ‘n lang stryd om ‘n Afrikaanse opleidinginstansie in die suide te kry. Voorheen het net die Universiteit Pretoria mediese opleiding in Afrikaans aangebied. Andries Brink was een van die stigtersdosente wat ‘n lonende praktyk laat vaar het om sy eie mense in Afrikaans in Bellville te onderrig. Later was hy die dekaan. In sy laaste jare was hy hoogs ontsteld oor die transformasie wat daar plaasgevind het. Hy het genoem dat wanneer hy deur die gange van die fakulteitsgeboue loop, hy net Engels hoor.
Daardie fakulteit is deur hoogs bekwame en toegewyde Afrikaanssprekende blankes opgebou. Kan dit hoegenaamd eties geregverdig word dat blanke kandidate ingevolge transformasie nou die hoofslagoffers by keuring is? Die klein persentasie van hulle wat wel tot mediese studie toegelaat word, word verplig om hoofsaaklik in Engels onderrig te ontvang omdat van owerheidsweë besluit is dat voorkeur gegee moet word aan diegene wat histories nie daar hoort nie. Nogeens hierdie vraag: Kan dit hoegenaamd eties geregverdig word? Mag nie-wittes (veral swartes) maar maai waar hulle nie gesaai het nie?
“Onderrigsukses aan ‘n universiteit word nie soseer bepaal deur gestelde standaarde op die intreevlak nie (al is dit so dat ‘n toetredende student aan sekere vereistes moet voldoen). Die akademiese kwaliteit van ‘n universiteit se onderrig word grootliks bepaal deur die standaarde wat gestel word op die uittreevlak. Wat saak maak, is nie wat studente weet wanneer hulle begin studeer nie. Wat saak maak, is wat hulle weet wanneer hulle afstudeer!”
Hier kom Van Niekerk met ‘n mengsel van elementêre waarheid en drogredenasie. As ‘n mens ‘n resies met ‘n skilpad (of donkie) begin sal daar nie met ‘n haas (of perd) geëindig word nie. Wat fout met die intreevlakstandaarde is, is enersyds dat hulle op ‘n rassistiese wyse gedifferensieerd is. Van nie-wittes word minder as van wittes vereis. Die wesenlike gevaar is dat hierdie differensiasie dwarsdeur al die studiejare kan geld. Andersyds is die intreevlakstandaarde vir nie-wittes te laag, vandaar die hoë uitsakkoers.
Die kennis en vaardigheid van studente op die uittreevlak kan ook problematies wees; des te meer omdat die owerheidsubsidie nie net bepaal word deur die getal studente wat in die stelsel is nie, maar ook deur die getal wat gradueer. Dit is ook ‘n feit dat dosente oor die algemeen minder geneë is om ‘n nie-wit (veral swart) student as ‘n wit student te druip. Dalk handel sulke dosente op die akademies heeltemal irrelevante maar moontlik foutiewe veronderstelling dat ‘n nie-wit (veral swart) student se ma nie ‘n wasmasjien het nie.
Praag-lesers behoort reeds bewus daarvan te wees dat die Afrikaanse Taalraad (ATR) berigte oor Afrikaans afkomstig uit bv Die Burger en Beeld op sy webwerf herpubliseer. Op die 14de het dit bv die teks van Leopold Scholtz se rubriek in Die Burger (13 deser) hergepubliseer en op dieselfde dag ook ‘n ander berig wat in Beeld (14 deser) verskyn het.
Ek vestig vervolgens die aandag op laasgenoemde berig, wat met die opskrif “Afrikaans en wil net hier bly” in sowel Beeld as op die ATR-webwerf gepubliseer is. Dié teks is deur Lourensa Eckard geskryf. Dit handel oor bevindings van die maatskappy FutureFact. Ek herhaal (om redes wat hieronder duidelik sal word) net die inligting wat direk op Afrikaans betrekking het en nie die ander (bv suiwer politieke) gevolgtrekkings nie. Stellings soos die volgende word gemaak:
“Afrikaanssprekendes voel net so deel van Suid-Afrika as hul Engelssprekende en Afrikataalsprekende landgenote.”
“Afrikaanssprekendes is ook net so toegewy aan Suid-Afrika soos hul nie-Afrikaanssprekende landgenote.”
“Sowat 93% [Afrikaanssprekendes] meen woorde wat ander rasse as beledigend mag ervaar, behoort nooit gebruik te word nie.”
Nou kom ek by ‘n myns insiens baie interessante waarneming. Lourensa Eckard se berig is op 14 deser ook in Die Burger (p 3) gepubliseer, met hierdie opskrif: “Afrikaans, ‘maar beslis van SA’.” In hierdie geval is die volgende twee paragrawe bygevoeg:
“Altesaam 66% van alle Afrikaanssprekende ouers verkies dat hul kinders in Engels onderrig ontvang.
Die meeste bruin Afrikaanssprekende ouers (88%) verkies ook dat hul kinders in Engels onderrig ontvang. Die meerderheid van die Afrikaanse kinders is tans in Afrikaanse skole.”
Op 12 deser het Danny Titus in Beeld inligting oor die 2011-sensusstatistiek verskaf. Daarvolgens was daar 2 710 461 blankes, 3 442 164 bruines, 58 700 Asiate en 602 000 swartes wat Afrikaans as moedertaal het. Volgens FutureFact se bevindings is net 34% van hierdie ouers Afrikaans-getrou deur onderrig in Afrikaans vir hulle kinders te verlang. Die Afrikaans-ontrouheid van die wittes, Asiate en swartes word nie afsonderlik gespesifiseer nie, maar in die geval van bruines is net 12% Afrikaans-getrou. Asiate en swartes is myns insiens hoogs waarskynlik heelwat minder Afrikaans-getrou as blankes. Uit die groot verskil tussen die genoemde 34% en 12% volg my afleiding dat blankes in ‘n massiewe mate meer Afrikaans-getrou as bruines is; in so ‘n mate dat daar in werklikheid baie meer wit as bruin Afrikaans-getroues is. Dit is moontlik om hierdie rede dat daar in die berig polities korrek nie gespesifiseer word presies hoe groot die gaping tussen die dislojaliteitspersentasie van wittes en dié van bruines is nie; ‘n mens mag deesdae mos eintlik nie waag om wittes gunstiger as bruines voor te stel nie.
Die weglating van die aangehaalde twee paragrawe in Beeld en hulle byvoeging in Die Burger kan moontlik daaraan toegeskryf word dat Beeld min(der) bruin lesers het, terwyl bruines ‘n beduidende sirkulasie- en maatskaplike faktor in Die Burger se invloedsfeer is.
Maar die interessante vraag wat by my opgekom het, is: Waarom het die ATR gekies om die Beeld-berig te herpubliseer en nie die vollediger berig wat in Die Burger gepubliseer is nie? Die ATR herpubliseer immers gereeld berigte wat in hierdie twee koerante verskyn. Die redaksie van die ATR-webwerf neem dus op ‘n deurlopende grondslag kennis van wat hierdie koerante oor Afrikaans publiseer. Dat die korter Beeld-berig doelbewus (dus nie toevallig nie) vir herpublikasie gekies is eerder as Die Burger se berig kan nie aan ‘n gebrek aan ruimte toegeskryf word nie. By elektroniese publikasie is ruimte ‘n baie geringer faktor as by gedrukte publikasie op papier. Ook sou die langer berig in Die Burger die lesers van die ATR-webwerf beter oor ‘n belangrike aspek van Afrikaans ingelig het.
My gevolgtrekking is dat die ATR nie hou van wat in die twee paragrawe staan wat hierbo laaste aangehaal is nie. Die ATR verkies dus dat sy lesers nie hiervan kennis neem nie. Dit is bekend dat die ATR van die herhaaldelik uitgesproke standpunt uitgaan dat die toekoms van Afrikaans in groter mate van bruines as wittes afhang omdat daar meer bruin as wit Afrikaanssprekendes is.
Hierdie suiwer kwantitatief-gebaseerde standpunt ignoreer doelbewus die kwaliteit van die Afrikaans wat gebesig word. Daarom beskou die ATR die mengeltaal Kaap sonder meer as ‘n variëteit van Afrikaans. Wat die ATR betref, maak dit skynbaar nie saak hoe grondig of buitensporig Kaaps met Engels (bv woorde, frases, anglisistiese uitdrukking, sinsbou) besoedel is nie.
Die ATR se oordrewe beklemtoning van die rol van bruin Afrikaanssprekendes gee ook woema aan die oproepe om die herstandaardisering van Afrikaans. Myns insiens is die ATR se standpunt dat sodanige herstandaardisering veral die vorm van die verbruining en die gelyktydige ontwitting van Afrikaans moet aanneem.
Die fundamentele probleem wat die ATR met daardie gewraakte twee paragrawe het, is tweeledig. Enersyds bevestig dit by implikasie dat bruines in groter mate as wittes dislojaal teenoor Afrikaans is. Andersyds verwater dit die ATR se kwantitatief-gebaseerde argument dat die toekoms van Afrikaans by uitstek van die bruines afhanklik is. My standpunt, daarenteen, is dat blankes in ‘n massiewe mate meer Afrikaans-getrou as bruines is; dat daar in werklikheid meer wit as bruin Afrikaans-getroues is. Hieruit volg hierdie belangrike gevolgtrekking: Die toekoms (soos die verlede) van Afrikaans, selfs sonder inagname van die gehalte daarvan, is ongetwyfeld in die hande van blankes. In die praktyk is die heil van Afrikaans nie primêr aan bruines uitgelewer soos die ATR ons so graag wil wysmaak nie.
Hoe sal ons die gedrag van die ATR, met verwysing na die weglating van daardie twee paragrawe, karakteriseer of etiketteer? Byvoorbeeld, as sensuur of as sluheid? Ten slotte ook hierdie fundamentele vraag: Behoort ons die heil van Afrikaans aan die ATR toe te vertrou?
“Die woede in my sal ná ‘n paar dae uitgewoed wees.” Só skryf Michael le Cordeur in sy hoeveelste forumartikel in Die Burger (10 deser, p 15). Soos gebruiklik vestig die koerant die aandag daarop dat Le Cordeur die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR) is. Hierdie keer skryf Le Cordeur egter nie oor Afrikaans of taalsake nie, maar direk oor die politiek; blykbaar in sy hoedanigheid as gerekende gewete oor maatskaplike sake.
Die aanleiding vir sy artikel is die Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap (Sanral) wat ‘n hofbevel verkry het om onwettige plakkers van sy grond te Lwandle by die Strand te verwyder. Die krotte is gesloop en die inwoners moet toe elders ‘n heenkome vind. Die ANC gee die regerende DA in die Wes-Kaap en in die Kaapse Metropool die skuld vir die haweloosheid van hierdie mense. Volgens die ANC is hierdie onmenslike daad gepleeg omdat hierdie plakkers in die afgelope verkiesing nie vir die DA gestem het nie. Later is berig dat hierdie swartes op ander Sanral-grond in Blackheath hervestig sou word, maar bruines in Blackheath is sterk hierteen gekant. Al is ‘n koerant veronderstel om sy lesers in te lig, verswyg Die Burger polities korrek enige direkte verwysing na etnies gebaseerde wrywing tussen bruines en swartes.
Wat maak die woedende Le Cordeur van hierdie situasie? Voorspelbaar begin hy by Distrik Ses, dus by die blanke bewind se apartheidsbeleid. Hy kom met die volgende oordrewe formulering vorendag: “Daar is ook Suid-Afrikaners vir wie die Kaap steeds die plek is waar hulle ‘die slegste moontlike tye’ ervaar het. Soos hulle wat in die jare sestig deur die vorige regering uit Distrik Ses verjaag en na die onherbergsame, windverwaaide Kaapse Vlakte verban is.” Beter huisvesting as die krotbuurt waarin hulle gewoon het, is destyds in Michells Plain en elders deur die Nasionale Party-regering voorsien. Le Cordeur probeer egter sy lesers wysmaak dat die omstandighede onherbergsaam vir hierdie sogenaamde bannelinge was.
Soos talle ANC-propagandiste voor hom gebruik hierdie ATR-voorsitter nie die woord stootskrapers nie. Hy verwys twee keer na die “bulldozers” wat die krotte in Distrik Ses en Lwandle platgestoot het. As ‘n mens soos Le Cordeur ‘n pleitbesorger vir Kaaps is, hoef jy nie voorkeur aan Afrikaanse woorde te gee nie en mag jy blykbaar maar van “bulldozers” praat. Hy lieg doelbewus oor stootskrapers om sy analogie tussen Distrik Ses en Lwandle te probeer versterk. Tot die verskyning van Le Cordeur se artikel is nêrens in enige berig in Die Burger genoem, of op ‘n foto gewys, dat stootskrapers in Lwandle gebruik is nie. Die Burger sou so ‘n kans op sensasie nie onbenut laat verbygaan nie. Daar is genoem dat hamers en byle tydens die slopings gebruik is.
[Oor sy besoek aan Orania (LitNet 10 deser) skryf Le Cordeur: “Niemand se huise word met bulldozers, byle en pikke afgebreek nie.” Naas die fiktiewe stootskrapers word die hamers nou pikke. Dit is duidelik dat Le Cordeur nie betroubaar met feite omgaan nie. Soos verwag kon word, betreur Le Cordeur as integrasionis dit dat Orania se skool etnies homogeen wit is. Hy kan gerus begin wonder waarom Orania misdaadvry en selfonderhoudend is. Dalk kan dit aan die gehalte van die inwoners toegeskryf word.]
Wat Le Cordeur oor die Lwandle-gebeure ontstel, is dat die slegte wittes destyds nie-wittes uit Distrik Ses verskuif het en nou gebeur iets soortgelyks onder sy geliefde ANC-bewind. Met verwysing na George Orwell se Animal Farm vergelyk hy die NP-bewind met “die wrede plaaseienaar” waarvan daar ontslae geraak is. Maar nou vind dieselfde onmenslikheid onder swart bewind plaas, terwyl die ANC belowe het dat mense nooit weer verskuif sou word nie. Wat Le Cordeur nie sal erken nie, is dat die Distrik Ses-verskuiwings veel mensliker en doeltreffender as dié van Lwandle uitgevoer is.
Dan kom Le Cordeur met hierdie vinjet oor die Lwandle-slopings: “Hoe sal ‘n student wat vir haarself moet sorg en wie se hut en studiemateriaal deur laggende kontrakwerkers vernietig is, vooruitgaan in die lewe? Hoe gaan ‘n matriekleerder wat nou haweloos en boekeloos is, leer vir die eksamen om daardie volgende tree vorentoe te gee? … hoe leef jy met jou gewete saam?”
Die persoon wat hierdie drie vrae stel, is dieselfde mens wat (waarskynlik) die UDF/ANC se slagspreuk, “Liberation before Education,” gesteun het. Toe het Le Cordeur hom nie afgevra hoe skoliere hulle skoolloopbaan gaan voltooi nadat vier van sy klasmaats die Hoërskool Bergrivier in Wellington in 1976 aan die brand gesteek het nie. In dieselfde tyd het Russel Botman die onrusstoking op die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland gelei. Toe die tydelike houtgebou van die handelsfakulteit afgebrand is, het mede-bruine Eltie Links, ‘n dosent in ekonomie, se feitlik voltooide magisterverhandeling in die slag gebly. Het Le Cordeur se gewete hom toe dermate gepla dat hy tot sy sinne gekom en hom aan die “bevrydingstryd” onttrek het? Nee, hy het, sover ek weet, voortgegaan om die UDF/ANC se vandalisme, misdaad, geweld en ander onbeskaafde dade te steun.
Le Cordeur is tans ‘n dosent in opvoedkunde aan die Universiteit Stellenbosch (US). Voorspelbaar noem hy Adam Small ‘n “reus” in die letterkunde. Net so voorspelbaar bestudeer sy studente vanjaar een van Small se dramas. Om hierdie rede het hy dit wenslik geag om vir sy studente Distrik Ses te “gaan wys”. “Die foto’s wat die laaste paar dae [van Lwandle] in Die Burger verskyn het, sal eendag, à la Distrik Ses, in ons land se geskiedenis opgeteken staan as die dag toe die wonderwerk [van die nuwe Suid-Afrika] in ‘n nagmerrie ontaard het. Met volgende jaar se uitstappie sal ek my studente gaan wys waar Lwandle is.”
As dosent gaan Le Cordeur dus voort met sy politieke aktivisme. Dit is soortgelyk aan die gedrag van Nico Smith wat destyds as US-dosent in teologie sy studente na omstrede plekke in die Kaapse Skiereiland geneem het om sy eie linkse politieke agenda te bevorder. Smith het hom toe in sterk teenstand van die rektor en ander akademici vasgeloop. Die verideologiseerde Botman-US sal myns insiens geen beswaar teen Le Cordeur se linkse politiekery hê nie. Maar bevorder sy gedrag die saak van Afrikaans? Moet hy hoegenaamd langer as voorsitter van die ATR geduld word?
Na die verskyning van Le Cordeur se artikel het ek al die berigte oor die Lwandle-sage in Die Burger herlees. Die nag het nie op 3 Junie oor die nuwe Suid-Afrika toegesak soos Le Cordeur beweer nie, want die slopings het reeds op die 2de begin. Die plakkers het hulle onwettig op die N2-padreserwe gevestig. Daar is ‘n serwituut en op daardie grond word ook oorhoofse kabels van die kragnetwerk gehuisves. Wat Le Cordeur doelbewus nie noem nie, is dat die plakkers buitebande en verskeie hutte aan die brand gesteek het, met die gevolg dat die brandweer ingeroep moes word. Petrolbomme, klippe en bakstene is na die polisie gegooi. Wat Le Cordeur hom nog minder sal verwerdig om te noem, is dat nabygeleë huise van blankes met petrolbomme en klippe bestook is.
Aanvanklik (3 Junie) was die standpunt dat die besetting van die grond en die krotte wat opgerig is onwettig is. Niemand kan dus verantwoordelik gehou word vir die verskaffing van huisvesting aan mense wat per slot van sake misdadigers is nie. Die volgende dag is egter berig dat die minister van vervoer, Dipuo Peters, aan Sanral opdrag gegee het om die uitsettings te staak. Sy het die plakkers om verskoning gevra. Op die 5de is berig dat die plakkers tydelik na Lwandle kan terugkeer. Lindiwe Sisulu, die minister van menslike nedersettings, het aangekondig dat sy ‘n kommissie van ondersoek aangestel het om die uitsettings te ondersoek. Die SA Kommunistiese Party en predikante soos Braam Hanekom het humanistiese simpatie met die plakkers uitgespreek. Daar is ook gedreig met ‘n hofsaak om skadevergoeding te eis vir die besittings van plakkers wat tydens en na die slopings gesteel is.
Teen die 6de was dit duidelik dat geweld en misdaad lonend is; dat onwettige gedrag aanleiding tot ‘n wen-wen-situasie vir die plakkers gegee het. Hulle is tydelik in die Nomzamo-gemeenskapsaal gehuisves. Kos word voorsien en hulle ontvang matrasse, komberse en klere van die Stad Kaapstad met die komplimente van die belastingbetalers. Grond vir die hervestiging van die 892 plakkers is geïdentifiseer en die plakkers het die opsie om te besluit of hulle hulle daar wil vestig. Die provinsiale regering sal basiese geriewe, soos water en sanitasie, wat hulle nie in Lwandle gehad het nie, verskaf. Die provinsiale regering sal ook noodpakkette voorsien waarmee skuilings gebou kan word.
Op die 7de is berig dat die nasionale regering vir die noodbehuising sal betaal. 223 hutte is gesloop. 235 wonings gaan nou voorsien word. Op die 9de is genoem dat vervoer vir die leerders verskaf sal word omdat hulle verder van hulle skole sal wees. Die Menseregtekommissie (MRK) gaan die uitsettings ondersoek. “Die MRK veroordeel die oormatige gebruik van geweld deur die polisie.” Geen melding word van die geweldadigheid en onwettigheid van die plakkers gemaak nie. Die MRK se aksie volg nadat Die Burger op 6 deser in ‘n hoofartikel skuld op die polisie gepak het met die bewering dat daar “‘n ernstige gebrek aan bevel en beheer in die geledere van die polisie” is. In hierdie verband het die koerant dit selfs wys geag om na Marikana te verwys.
Op hierdie manier bevorder die MRK en Die Burger nie wet en orde nie. ‘n Voorvereiste vir ‘n doeltreffende en respekteerbare polisiemag is egter dat aanstellings en bevorderings op meriete moet geskied en nie, soos tans, op grond van veral rassistiese en seksistiese oorwegings nie. Van die hoogste poste in die polisie word tans deur mense beklee wat die ANC gedien het maar geen opleiding in polisiëring het nie.
Aanvanklik is die lokaliteit van die hervestigingsgebied geheim gehou om te voorkom dat ander kansvatters hulle onwettig daarop vestig. Op die 10de is genoem dat Sanral van sy padreserwe in Blackheath vir woondoeleindes beskikbaar stel. Blackheath is tradisioneel ‘n bruin woongebied. Die inwoners is beswaard, onder meer omdat hulle betaal het en steeds betaal vir wat hulle daar het en nie, soos die Lwandle-plakkers, sonder positiewe teenprestasie alles gratis ontvang nie. Op die 11de is berig dat die inwoners van Blackheath met plakkate betoog en motorbande aan die brand gesteek het.
Bruines leef reeds eeue lank in die nabyheid van blankes en is noodwendig deur die wittes se kultuur en Westerse beskawing ten goede beïnvloed. Soos die blankes is bruines geneig om dit vreemd te vind dat swartes sonder positiewe prestasie (bv betaling) hulle sin kry deur bv onrus te stook en hulle tot onwettige optrede te wend. Dit is hoe die land in die skoot van swart mag beland het. Dit is hoe swart groepe, bv gemeenskappe en vakbonde, voortgaan om hulleself ten koste van ander etniese groepe te bevoordeel. Daar is egter blankes en bruines wat swartes ter wille is en nie hulle stem verhef teen die misdadigheid wat besig is om die ganse Suid-Afrikaanse samelewing tot in die afgrond te rysmier nie.
Nóg Le Cordeur nóg die kommentaar in Die Burger oor die Lwandle-sage dring deur tot die kern van hierdie aangeleentheid. Die feite staan vas. Swartes het hulle doelbewus en heeltemal onwettig op die padreserwe gevestig. Die onooglike strukture was hoogs sigbaar, gevolglik kan hierdie misdadige gedrag as uittartend beskou word. Polities korrek is daar by die owerhede, politici en joernaliste ‘n opvallende onwilligheid om hierdie mense as misdadigers te etiketteer. Pleks daarvan word hulle voorgehou as mense wat sonder positiewe teenprestasie op grond, huisvesting en dienste geregtig is. Wat hulle verlang/eis, val in hulle skoot weens negatiewe prestasie: bv onrus, geweld, misdaad. Hoeveel van hierdie plakkers onwettig in die land is (‘n verdere misdaad), is iets wat blykbaar nie geopper mag word nie.
Sedert die publikasie van Le Cordeur se artikel was daar verdere verwikkelinge. Die Lwandle-gebeure het in ‘n absurde sirkus ontaard, met Helen Zille en Patricia de Lille, namens die DA, aan die een kant en Lindiwe Sisulu, Marius Fransman en Tony Ehrenreich, namens die ANC, aan die ander kant. Ampshalwe beskuldig hierdie welvarende politici mekaar oor en weer, maar hulle stem saam dat die plakkers op voortreflike wyse vir hulle wanprestasie vergoed moet word. Hulle almal openbaar ‘n teer hart vir armes, maar dit kos hierdie politici nie ‘n sent uit hulle eie sakke nie; dít terwyl hulle op grond van wat hulle ampshalwe in ‘n enkele jaar ontvang (nie “verdien” nie) miljoenêrs is. Wanneer hulle besig is om beloftes te maak en gebeure tot die voordeel van hulle politieke party te plooi, ontvang hulle buitensporige vergoeding. Die belastingbetalers moet vir die beloftes opdok. Die Lwandle-sage is in die eerste plek eerder ‘n toonbeeld van wanadministrasie as die uitlewing van deernis.
Op die 12de berig Die Burger dat die plakkers die reg verkry het om vir 9 maande terug te trek na waar hulle hutte gesloop is. Boumateriaal sal voorsien word en daar sal ook met die oprigting van die nuwe wonings gehelp word. 45 chemiese toilette sal verskaf word, wat na twee maande met spoeltoilette vervang sal word. Die volgende dag is genoem dat Sanral met Eskom oor die voorsiening van elektrisiteit sal onderhandel. In April 2015 sal die plakkers in Macassar (nie meer Blackheath nie) permanent hervestig word. Macassar is tradisioneel ‘n bruin woongebied en histories die tuiste van Kaapse Maleiers. Die Lwandle-plakkers is een van ses groepe wat hulle op padreserwes gevestig het en in Macassar hervestig gaan word. Die totale getal van hierdie mense vir wie huise daar voorsien gaan word, is 2467, waarvan 892 van Lwandle afkomstig is. Teen April volgende jaar sal hulle weens “natuurlike aanwas” sekerlik meer wees. Daar sal seker ook nog kansvatters bygevoeg word wat in die ry kom staan. In die sosiologie word dit die sneeubal-effek genoem. Die kersie op die koek is dat die erwe in hulle naam geregistreer sal word. Al verloor die belastingbetalers hier op groot skaal en word misdaad per slot van sake ruim beloon, noem Lindiwe Sisulu dit ‘n wen-wen-situasie.
Nog is het einde niet. Op die 13de is berig dat Marius Fransman blykbaar nuwe skole, nuwe skoolklere en vervoer (of vergoeding daarvoor) na skole en werkplekke as nodig of billik vir hierdie toekomstige Macassar-inwoners beskou. Daar is ook die kwessie van vergoeding vir werksverliese weens hierdie verskuiwings. In hierdie trant kan oordrewe menseregte en die verskoning van misdaad die voorspoedigste land oor die afgrond stoot. Patricia de Lille kom met ‘n tipiese politieke uitspraak vorendag deur te beweer dat die Lwandle-plakkers in Macassar huise gaan kry “sonder dat dit ‘n negatiewe invloed op die behuisingswaglys het.” Net ‘n politikus sal dink dat rasionele mense haar uitlating vir soetkoek sal opeet. Die Lwandle-terrein word nou voorberei vir die tydelike terugkeer van die plakkers. Dit is die eerste keer dat in Die Burger gewag gemaak word dat ‘n stootskraper gebruik word om die rommel bymekaar te stoot.
Die Lwandle-sage is kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika, wat sy beslag op ‘n onwettige en misdadige wyse verkry het. Onwettig omdat die blanke kiesers nooit ingestem het tot magsoorgawe en algemene, ongekwalifiseerde stemreg in ‘n eenheidstaat nie. Misdadig omdat die ANC nooit geweld afgesweer het nie en groeperings binne Suid-Afrika nou op ‘n soortgelyke manier steeds hulle sin afdwing. Dit verg geen bedrewe profeet nie om te voorspel dat padreserwes voortaan selfs in groter mate as voorheen gesogte plakkerareas gaan word, want die Lwandle-sage toon dat buitensporig ruim onverdiende vergoeding daaruit voortvloei. Dat die Lwandle-onrus as voorbeeld en inspirasie dien, het reeds op 6 deser geblyk toe daar in Ilingelethu by Malmesbury geweldadige betogings oor elektrisiteit en behuising was (Die Burger, 7 deser, p 2).
Albert Schweitzer (1875-1965) het sy hospitaal by Lambarene in Gaboen met blanke vrywilligers (dokters, verpleegsters) en die aalmoese van Europeërs bedryf. Hy was egter sterk gekant teen die “iets in ruil vir niks”-beginsel wat met soveel oorgawe deur die ANC en ander polities korrektes aangehang word. In geen stadium is genoem dat die Lwandle-plakkers gaan betaal vir grond, huise en dienste (insluitende die besoek van die brandweer en die koste van die slopings) nie. Schweitzer het vereis dat pasiënte iets in ruil vir hulle behandeling moet bydra, al is dit net ‘n eier. Op ‘n Afrika-manier het nie net die sieke by sy hospitaal opgedaag nie, maar ook ‘n leërskare familie, want die pasiënt moet glo in dieselfde mate as by die huis gekoester voel. Dan word daar van die hospitaal verwag om ook die familie te voed en te huisves. Schweitzer het ook van hierdie meelopers teenprestasie verwag, bv om water vir die groetetuin en vrugtebome aan te dra.
Anders as by bv die ANC het Schweitzer nie net menseregte en vryheid erken nie, maar dit op ‘n gesonde manier met verpligtinge en werk gebalanseer. Waarom word daar in ruil vir grond, huisvesting en dienste nie werk van bv die Lwandle-plakkers verwag nie? Waarom word mense nie verbied om te betoog as hulle nie positiewe teenprestasie kan bewys nie? Waarom het bakhandstaners regte en skynbaar geen verpligtinge nie? Is dit nie dalk omdat hulle gelyke stemreg het nie? Kan ‘n land voorspoedig wees as brekers dikwels beter as bouers behandel word? Die ANC-regering kies graag kant vir werkloses, armlastiges en selfs misdadigers ten koste van wetsgehoorsame, poduktiewe belastingbetalers.
Met sy kommunistiese inslag skaar die ANC hom teen werkgewers (bv boere, maatskappye) aan die kant van werkers. Kommunisme (of ten minste sosialisme) word aangehang wanneer dit om die gepeupel gaan. Kapitalisme word gekoester wanneer dit om die eiebelang van ANC-politici en bv swart tenderaars gaan. Dan is daar skynbaar geen beperking op die hoeveelheid staatsgeld wat verkwansel word nie. Die punt is dat ‘n welvarende land nie op hierdie manier werklikheid kan word nie.
In Beeld (12 deser) is daar twee berigte oor Afrikaans wat my noop om kommentaar te lewer. Albei is dadelik op die webwerf van die Afrikaanse Taalraad hergepubliseer, blykbaar omdat gereken word dat dit Afrikaans bevorder.
Die een artikel handel oor Cheryl de la Rey, die rektor van die Universiteit Pretoria (UP), se uitlatings oor Afrikaans. Ek haal aan en lewer dan kommentaar.
“Daar is ‘n tuiste vir Afrikaans op Tuks.” UP was die tuiste van Afrikaans. Hoedanig is daardie tuiste deesdae? Is Afrikaans of Engels die hoofonderrig-, administratiewe of omgangstaal op die kampus? Wat is die taal van voorkeur vir die rektor en die universiteitsraad?
“By die UP … is daar ‘n beleid wat studente, indien dit lewensvatbaar is, in staat stel om onderrig in sowel Afrikaans as Engels te ontvang.” Geld die kwalifisering oor lewensvatbaarheid vir Afrikaans of vir Engels? Is dit vir ‘n Afrikaanse student, soos destyds vir HF Verwoerd aan die Universiteit Stellenbosch (Hermann Giliomee, Die laaste Afrikanerleiers, 2012, p 27-28), moontlik om van die eerstejaar voorgraads tot voltooiing van die doktorsgraad in Afrikaans aan die UP te studeer?
“Oor Afrikaans het sy gesê die universiteit kry nie ekstra subsidies nie en klasse word dus net in albei tale aangebied indien dit geldelik sin het.” “Dit hang af van die aanvraag.” Aan die UP van weleer was Afrikaans die enigste onderrigtaal. Voordat daar oorgegaan is om ook Engels as onderrigtaal te gebruik, moes daar vanselfsprekend van die owerheid vooraf ekstra subsidie beding gewees het om die ekstra bedryfskoste te bestry. As die ANC-regering Engels as addisionele onderrigtaal aan die UP wil hê, moet hy daarvoor betaal. Dit is nie ANC-geld wat bestee word nie, maar dié van die belastingbetalers. Ingevolge universitêre outonomie was dit in elk geval nie vir die UP nodig om die ANC-regering ter wille te wees nie. Ook moes Engels as addisionele onderrigtaal nie ingevoer gewees het omdat ter goedertrou aangeneem is dat die owerheid ekstra subsidie sou voorsien nie. Die ANC se geskiedenis is sodanig dat geen rasionele mens sonder meer vertroue in hom behoort te stel nie.
De la Rey gee geen duidelikheid oor hoe “geldelik sin” en “aanvraag” (in die vorige paragraaf) in die praktyk toegepas word nie. Byvoorbeeld, as 5 studente die kursus in Afrikaans en 5 dit in Engels aangebied wil hê, wat doen UP? Gestel die 5 Afrikaanse studente is wit en die 5 Engelse studente is swart, wat doen UP? Of is dit ‘n onnodige vraag omdat die antwoord voor die hand liggend is? Maar dan: Is UP nie veel eerder (histories en andersins) die universiteit van Afrikaanse wittes as Engelsmagtige swartes nie? Waarom mag wittes maar benadeel word en nie swartes nie? ‘n Sinvolle antwoord kan tog nie wees omdat daar meer swartes is nie. Dalk is ‘n eerliker antwoord dat swartes nie suksesvol met wittes kan meeding as die speelveld gelyk is nie.
My kernprobleem volg uit die woorde “Oor Afrikaans het sy gesê” (voorlaaste paragraaf hierbo). Dit lyk asof geredeneer word dat die ANC-regering (eerder) onderrig in Engels subsidieer en dat UP so gaaf is om subsidieloos addisionele klasse in Afrikaans aan te bied. Sodanige vertolking is nie vergesog nie. Op 6 April het ek oor die Universiteit Stellenbosch (US) soos volg op Praag geskryf: “Die ANC-regering weier om ekstra geld vir tweetalige onderrig te bewillig. Pleks van die ANC aan te spreek, het Willie Esterhuyse in 2007 waaragtig ‘die ryk Afrikaners veroordeel omdat hulle nie geld vir onderrig deur Afrikaans wou voorsien nie’ (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 158). Sy redenasie is blykbaar dat Engels as owerheidsbefondste onderrigtaal aan die US hoort en dat Afrikaans as bykomende onderrigtaal deur skenkings van Afrikaners moontlik gemaak moet word.” Hierdie kanker loop dus diep, want dit spreek nie net uit die ANC se anti-Afrikaanse ingesteldheid nie, maar kom ook voor by verloopte Afrikaners.
“As studente verkies om eksamens en toetse in Afrikaans af te lê (al word die vak nie in Afrikaans aangebied nie), het hulle die reg om dit te doen.” Hieruit blyk dat sommige vakke nie in Afrikaans aangebied word nie. Is daar ook vakke wat nie in Engels aangebied word nie? Wat is die getalle in albei gevalle? Word daar van alle dosente vereis dat hulle tweetalig moet wees? As dit nie die geval is nie, is dit vir die student riskant om antwoorde in Afrikaans aan eentalige Engelse dosente in te lewer. (Destyds was Jonathan Jansen in die sewende hemel toe hy as dekaan van opvoedkunde ‘n Nigeriër, wat sekerlik nie Afrikaans magtig is nie, as dosent by UP aangestel het. Sedertdien is hierdie Nigeriër se menseregte seker nie aangetas deur te vereis dat hy Afrikaans magtig moet word nie.)
Wat ek verpes, is dat hierdie berig, wat onder die opskrif “Afrikaans het woema: UP-rektor” gepubliseer is, die indruk wek dat dit goed met Afrikaans aan daardie universiteit gaan. Klaarblyklik is geen poging aangewend om vrae te stel sodat duidelikheid oor die werklike situasie verkry kon word nie. Of was die bedoeling juis om ‘n valse indruk te wek? Het Beeld nie Afrikaans genoeg benadeel met sy onlangse skadelike berigte oor die Potchefstroom-kampus nie?
Die tweede berig is Danny Titus se rubriek. Die opskrif is “Afrikaans saak van integriteit.” Titus is die hoof van kultuursake by die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV). Hy is dus eerder by die KV as die TV van die ATKV. Daarby is hy eerder ‘n regs- as ‘n taalgeleerde. Sy aanstelling is ‘n uitvloeisel van transformasie by die ATKV.
Titus begin deur te verwys na “die wreedhede van apartheid en onderdrukking in Afrikaans.” Die konteks waarin hy dit noem, is die Soweto-opstand in 1976. Hy aanvaar blykbaar die geykte voorstelling dat dit ‘n spontane opstand deur skoolkinders oor verpligte onderrig in Afrikaans was. My vertolking is dat die opstand deur volwassenes aangehits is, dat kinders voorgestoot is (soos dit die ANC se gewoonte was – vrouens is hierdie keer nie ook in die voorste linie ingespan nie) en Afrikaans as voorwendsel gebruik is. Die opstand was nie spontaan nie, maar goed beplan. Vandaar die teenwoordigheid van joernaliste en fotograwe, wat vooraf ingelig is presies waar die aksie gaan plaasvind.
Lees gerus die joernalis Richard Stengel se biografie (eintlik hagiografie) oor Nelson Mandela, Long walk to freedom (1994), wat valslik as ‘n outobiografie voorgehou word. Mandela was myns insiens nie in staat om so ‘n boek te skryf nie. Meer as een keer word verwys na die voorrang wat die PAC bo die ANC by Afrika-staatshoofde geniet het omdat die PAC die Sharpeville-slagting (1960) suksesvol uitgelok het. Die ANC het die Soweto-opstand broodnodig gehad om ‘n net so (of verkieslik meer) destruktiewe beeld as die PAC te hê. Die militantste van die twee sou die meeste geld en ander bystand (bv wapens) uit Afrika en van elders ontvang.
“Tog het Afrikaans soveel gevorder sedert 1976.” Waar Titus, ‘n direksielid van die Afrikaanse Taalraad, vordering sien, sien ek massiewe agteruitgang. Sedert die 1990/1994-ramp is Afrikaans die enigste Suid-Afrikaanse taal wat baie skade gely het. Sowel die omvang van die gebruik van Afrikaans as die gehalte van die spreek- en skryftaal het kommerwekkend agteruitgegaan.
“Die nuanses van Afrikaans is egter steeds identiteitsgebonde en ook ‘n ‘soort godsdiens’.” Laasgenoemde frase kom van Leon Wessels (Praag 8 deser en kyk hieronder). Wat in Titus se gemoed krap, is dat Afrikaans die kern van Afrikaners is, terwyl dit opsioneel vir (baie) bruines, veral die ontwikkeldes, is. Afrikaans definieer Afrikaners, net soos Euskera die Baske definieer (Praag 25 Mei). Titus het al die vraag gestel of daar iets soos Afrikaanse kultuur is, terwyl dit presies is wat hy veronderstel is om te bevorder. Daar is sekerlik so iets soos Afrikanerkultuur.
Russel Botman kan geen werklike aansluiting by die kultuur van ‘n Afrikaner en Afrikaanse Universiteit Stellenbosch (US) vind nie omdat hy as buitestander geen positiewe begrip daarvoor, of simpatie daarmee, het nie. Daarom het Botman dit sy roeping gemaak om voor die eeufees in 2018 die US van weleer sover moontlik te vernietig. Ek vra my af of Titus nie in ‘n soortgelyke posisie by die ATKV is nie. Hy is gewis nie in pas met die ATKV van weleer nie. Maar daar is iets soos transformasie en dit word soms gruwelik oordryf.
Die Burger het Leon Wessels se artikel oor Afrikaans, wat op 7 deser in Beeld verskyn het, op 11 deser (p 5) volledig hergepubliseer, saam met Koos Bekker se repliek daarop, wat ook in Beeld verskyn het. Uit hoofde van sy politiek, kies Titus kant vir Wessels teen Bekker. Bekker meen dat daar ‘n soort onderliggende weersin in Afrikaans by Wessels te bespeur is. Titus: “Waar hy daaraan kom, weet nugter. Ek lees dit glad nie in die artikel nie. Bekker se artikel is hopeloos te oppervlakkig en hy mis die punt van die Wessels-artikel totaal.” Wat Wessels se punt is, word nie deur Titus genoem nie. Wat Titus wel baie duidelik doen, is om Wessels se destruktiewe ingesteldheid teenoor Afrikaans goed te praat. Titus se rubriek bevorder die heil van Afrikaans net so min as die bogenoemde Beeld-artikel oor UP.
Titus wil ‘n parlementêre komitee oor die taalwet “gaan sien”. Hy verwys ook na Jakes Gerwel wat oor die naatloosheid van Afrikaans gedroom het. In werklikheid het Gerwel telkens na die “soomloosheid” van Afrikaans verwys. Eers teen die einde van sy lewe het Gerwel agtergekom dat hy ‘n anglisisme gebruik wat nie sin maak nie. Titus verwys ook, skynbaar met trots, na hoe hy en ander studente aan die Universiteit van Wes-Kaapland die stryd teen apartheid in Afrikaans gevoer het. Dit is blykbaar nie deel van die stigma wat aan Afrikaans kleef nie. Titus beskou dit as ‘n gunstige simptoom dat daar “struggle-liedere in Afrikaans” is.
Hierdie pro-ANC-politiekery gee aanleiding tot die volgende stelling: “Die Afrikaanse saak is ‘n saak van integriteit wat enigeen in die oë kan kyk.” In die opskrif van sy rubriek word ook na integriteit verwys. Hierdie hoë morele ingesteldheid by Titus noop my om twee pertinente vrae aan hom te stel, wat ek hoop hy eerlik en duidelik sal beantwoord. In watter taal word jou kind(ers) opgevoed, bv ontvang hy/sy/hulle skoolonderrig in Afrikaans? Wat is jou persoonlike gesindheid teenoor Standaardafrikaans? Jou antwoord op hierdie vrae behoort ‘n duidelike aanduiding te gee van die mate van integriteit waarmee jy in jou huidige pos kan funksioneer.
Wat Leon Wessels in sy genoemde artikel doen, is wesenlik tweeledig. Enersyds vestig hy die aandag daarop dat daar “Afrikaanssprekendes in haas elke politieke party in die land” is. Hy wil hê dat ons met hierdie verskille moet saamleef. Hy verkies dus ‘n verdeelde Afrikanerdom. Daarom verwerp hy “eng Afrikaner-nasionalisme”. Andersyds koester Wessels hierdie naïewe dwaasheid: “Wanneer jy veeltaligheid en gehalte-onderwys jou vlagskip maak, sal daar altyd plek vir Afrikaans wees.” Dit is soortgelyk aan die standpunt van bv Bernard Lategan en Johan Hattingh aan die Universiteit Stellenbosch, wat geredeneer het dat Afrikaans sonder beskerming sal gedy (Kapp p 62, Praag 6 April).
Veeltaligheid word net van eens Afrikaanstalige universiteite vereis. In die praktyk beteken dit dat Afrikaans hom teen die wêreldtaal Engels en teen die ANC se uitgesproke voorkeur vir Engels moet handhaaf. Die praktyk het sedert 1994 onweerlegbaar bewys dat daar progressief minder plek vir Afrikaans aan ons universiteite is. Met sy bewering dat daar altyd plek vir Afrikaans sal wees, is Wessels se oogmerk myns insiens om nie-verloopte Afrikaners se sus, dus om hulle waaksaamheid te ondermyn. Ek het hiermee “die punt” van Wessels se artikel geformuleer; iets wat Titus nie gedoen het of kon doen nie. Dit is ‘n tragedie of skande as Wessels die steun van die kultuurhoof van die ATKV geniet.
In Koos Bekker se artikel vind ek, teen my verwagting in, aanvaarbare standpunte. Hy lei tereg af dat Wessels meen “dat Afrikaanssprekendes nie moet aandring op onderrig in Afrikaans op Potchefstroom nie.” Wessels het myns insiens Afrikaans daar gesaboteer. Ook: “Onderliggend aan Wessels se toon lê daar (as ‘n mens reg lees) ‘n soort weersin in Afrikaans. ‘n Aanname dat Afrikaanssprekendes weens die sonde van apartheid nie hul stem in die openbare debat moet laat hoor nie … En dan kyk jy om jou rond en merk dat daar geen enkele volk onder die son is wat nie êrens in sy verlede gemors aangejaag het nie.” Bekker noem dat daar 25 universiteite in Suid-Afrika is, dat Afrikaanssprekendes 14% van die bevolking uitmaak en daarvolgens op “rondom drie universiteite” geregtig is, waarvan die Potchefstroom-kampus “dalkies” een kan wees. Hy breek ook ‘n lansie vir moedertaal onderrig: “Moedertaalonderrig vir almal is een van die dinge wat ons nou ernstig moet begin doen.”
Maar Bekker is myns insiens te veel gepla met die vermeende sondes en onregte van, en skuld en verskonings oor, apartheid. Hy is ook te veel, selfs paternalisties, gemoeid met bruines. Les bes beweer hy dat ons enigste opsie eintlik is “om vrede te maak met die nuwe Suid-Afrika,” Daarmee trek hy die mat uit onder ‘n Afrikaner-herlewing. Hy verwys na wêreldburgerskap, wat nie net identiteitsloos is nie, maar ook fiktief is omdat daar is nie ‘n entiteit is wat so iets moontlik maak nie.
Verder, aangesien alle volke “gemors aangejaag het,” kan Bekker gerus sorg dat Naspers se onbillike beleid van diensbillikheid, waarvolgens ooreenkomstig die ANC se resep teen blankes en veral mans by aanstellings en bevorderings gediskrimineer word, summier beëindig word. Dit is iets wat hy “nou ernstig moet begin doen.” Hy sê immers self dat niemand op “meer burgerregte as enigiemand anders” geregtig is nie, “maar ook nie [op] minder nie.”
