Kategorie: Rubrieke

Dan Roodt: Eurokaner en kreool

PRAAG was vyftien tot twintig jaar gelede ‘n stem roepende in die woestyn sover dit die taalkwessie aanbetref. Deesdae word daar meer oor die lot van Afrikaans, veral aan universiteite, geskryf, maar het ons werklik vordering gemaak? Eerder as wat dit verflou het, het die argument vir volslae verengelsing toegeneem. Soos ek onlangs aangedui het, is daar selfs Afrikaners soos Gita du Toit wat dit deesdae bepleit dat Afrikaans heeltemal uit die akademie en uit die opvoedingstelsel geweer word.

Benewens hierdie anglofiele of anglosentriste, is daar ‘n tweede groep wat Afrikaans nie noodwendig wil verbied of uitsluit nie, maar die taal van binne af wil rysmier deur dit as ‘n “kreool” voor te stel. Die skrywers Antjie Krog en André P. Brink het al by verskeie geleenthede bepleit dat Afrikaans en Engels “gemeng” moet word sodat ‘n nuwe mengeltaal of kreool daaruit kan ontstaan. Deel van die marxistiese “revisionisme” wat in Suid-Afrika aan die gang is, behels dat nie net die geskiedenis nie, maar ook ons taalgeskiedenis en ons identiteit hersien moet word. In sommige kringe, veral onder akademici en die omroepers van RSG, het die woord “Afrikaner” ‘n vloekwoord geword. In 1994 is die Afrikaner afgeskaf, is min of meer hul redenasie.

Meer grondliggend egter, gaan dit om ‘n kultuurkonflik in die land tussen Afrika en Europa wat reeds eeue lank duur. Vandaar dus die term “Eurokaner” wat ek gebruik om ‘n bepaalde tipe Afrikaner te definieer wie se taal (Standaardafrikaans), kultuur, identiteit en selfs sy fisieke voortbestaan vandag onder beleg verkeer. Iewers het ek die huidige bestel die “Derde Britse Besetting” genoem; inderdaad word ons beset en word Engels en politieke korrektheid op alle gebiede op ons afgedwing.

Benewens die kultuurkonflik tussen Afrika en Europa in ons land, spreek ‘n ander kultuurbotsing sterk uit ons geskiedenis: dié tussen Nederland en Engeland, wat later die botsing tussen Boer en Brit tydens die negentiende en twintigste eeue geword het. Die sogenaamde “anti-apartheidstryd” het nie primêr om beleid of selfs rassepolitiek gegaan nie, maar om die Afrikaner vir altyd van alle seggenskap of beskikking oor sy eie lot te beroof. Ook binne Afrikanergeledere self het die jingo, of die Engelsgesinde, die oorhand oor ons verkry en word die Europeesgesinde Afrikaner, of Eurokaner, vandag gejag, uitgesluit, gesensureer en verguis.

Immers is die Kasteel in die Kaap nie oorspronklik gebou om ons teen die Hottentotte of ander inboorlinge te beskerm nie, maar teen die Engelse. Hendrik Potgieter wou so ver moontlik die binneland intrek omdat hy van die see af wou wegkom, want so het hy gesê, “waar die see is, is altyd Engelse”. Helaas het ons nie daarin geslaag om van Engelse weg te kom nie. Vandag, in dié provinsie, word al die Afrikaanse skole beheer deur ‘n Engelse dame, mev. Barbary Creecy en haar marionet, ene Panyaza Lesufi. Mev. Creecy is ‘n produk van die Johannesburgse privaatskool Roedean, asook die Universiteit van die Witwatersrand, waar Boerehaat by tye tot ‘n kultus verhef is.

In die naam van “demokrasie” word ons – dis die toppunt van ironie – alle seggenskap oor ons eie sake, ons onderwys, kultuur, selfs ons taal, biblioteke, kunsversamelings, simbole en monumente, ontsê. Indien ons deur ‘n outokratiese Britse monarg geregeer sou gewees het, sou ons waarskynlik beter daaraan toe gewees het.

As ons kyk na die argumente wat vandag teen Afrikaans – ook toenemend binne die taal self – gevoer word, dan is dit helder dat sowel Standaardafrikaans as die Afrikaner moet verdwyn. Daarmee sal alle Europese invloed wat vanaf 1652 en die koms van Nederlanders, Duitsers en Franse na ons land geduur het, insgelyks wegraak. Dis miskien iets wat die meeste van ons mense nie verstaan nie: Boerehaat beteken op sy minste ook ‘n renons en ‘n wrewel in Europa, veral Noordwes-Europa en daardie lande van waar ons voorouers afkomstig is. Die vergoddeliking van Engels en van die swartman – en veral die “swart Engelsman” soos Nelson Mandela na hom in sy outobiografie verwys – onderlê ‘n afkeer van beide Afrikanerskap en Europeërwees:

The principal of Healdtown was Dr. Arthur Wellington, a stout and stuffy Englishman who boasted of his connection to the Duke of Wellington. At the outset of assemblies, Dr. Wellington would walk onstage and say, in his deep bass voice, “I am the descendant of the great Duke of Wellington, aristocrat, statesman, and general, who crushed the Frenchman Napoleon at Waterloo and thereby saved civilization for Europe — and for you, the natives.” At this, we would all enthusiastically applaud, each of us profoundly grateful that a descendant of the great Duke of Wellington would take the trouble to educate natives such as ourselves. The educated Englishman was our model; what we aspired to be were “black Englishmen,” as we were sometimes derisively called. We were taught — and believed — that the best ideas were English ideas, the best government was English government, and the best men were Englishmen. (Mandela, Long walk to freedom, hoofstuk 6.)

Die “dr. Wellington” waarna Mandela hier verwys, was skoolhoof van ‘n sendingskool in die Oos-Kaap; in sulke skole is die swart elite gebreinspoel om sowel Boerehaat as Eurofobie te omhels. Vandaar dus die toestand van byna universele chauvinisme en anti-Westerse, anti-Afrikaanse fanatisme wat in Suid-Afrika heers. So ‘n houding is oor baie jare en op verskillende maniere – deur die sendingskole, die pers en ander massamedia – by die bevolking ingeprent.

‘n Student van Tukkies het ‘n klompie jare gelede vir my sy ervaring verwoord deur te sê: “Jy mag nie té Afrikaans wees nie.” Net so mag ‘n mens in Suid-Afrika nie té Europees wees nie. Jy mag nie te veel van Franse boeke of Vlaamse skilders of Duitse filosowe of Skandinawiese ontwerp hou nie, dan bring dit jou in botsing met die stelsel. En tog is dít wat Afrikaners, veral intellektuele Afrikaners, tot onlangs toe hartstogtelik begeer het: om Europeërs te wees. Veral “goeie Europeërs” in die sin waarin Nietzsche en soveel ander dit gebruik het, om ‘n opgevoede, kosmopolitiese, veeltalige Westerling te wees.

Die negentiende eeu was oor die algemeen ‘n verskriklike tydvak in Suid-Afrika. Nie net is daar massamoorde op die Voortrekkers gepleeg nie, maar daar was ook die verskroeide-aardebeleid en die konsentrasiekampe waarin vele van ons voorouers, veral kinders, gesterf het. Omdat Engeland, asook Engelse sendelinge wat altyd met ywer hul Boerehaat onder swartes sou versprei, sinoniem was met hierdie verskrikkinge en gruweldade, selfs misdade teen die mensdom, wat ons beleef het, spreek dit vanself dat ons op verskeie maniere die Vasteland van Europa geïdealiseer het. Min mense het waarskynlik al die aandag daarop gevestig – ten minste weet ek nie van so iemand nie – maar die opkoms van Afrikaans en Afrikanerskap vanaf die laat negentiende eeu het saamgeval met ‘n verkenning van Europese idees, boeke, musiek, vorme, musiek, style en selfs modes. Dit is een van die ironieë en paradokse van Afrikanerskap en die Afrikaanse beweging, dat ons op dieselfde tydstip toe ons kliphard aan ‘n nuwe taal, nuwe identiteit en nuwe volkskap “gewortel in Afrika” gewerk het, ons ons terselfdertyd en toenemend met die Europese Vasteland en veral met ons stamlande vereenselwig het. Dit geld vir Van Wyk Louw en die Dertigers, maar ook die vroeë Sestigers wat juis Parys – en nie Londen nie – as hul intellektuele en artistieke hoofstad aanvaar het.

Iewers tydens die sewentigerjare het daar egter ‘n kentering gekom en sedertdien word Engelse idees, veral ook die ideologie van liberale Amerika, as toonaangewend in Suid-Afrika ervaar. Hoe meer Engels, hoe beter. Dit geld ook die hoeveelheid Engelse woorde wat jy besig as jy Afrikaans praat.

Sowel André P. Brink as Breyten Breytenbach het die grootse kulturele en intellektuele beweging wat Afrikaners tydens die hele twintigste eeu gekenmerk het, verraai. Eers die skrywers, toe die politici. Die De Klerks, Wimpie en FW, was bloot die laastes van ‘n hele trop wat Engels en halfgebakte Engelse linkse idees – noem dit maar die Britse marxisme – geesdriftig aangegryp het.

Nou die dag verneem ek van ‘n seminaar wat vandeesweek by Wits gehou sou word oor die mite van rasvermenging in Mexiko. Dit is ‘n hele interessante onderwerp en tot my spyt kon ek dit nie bywoon nie. Die Spaanse woord vir rasvermenging is mestizaje en dié term maak deel uit van die identiteit van Latyns-Amerika, dermate dat vele akademici dit vandag as ‘n mite beskryf. (Sien ook die artikel: “Mestizaje and the Discourse of National/Cultural Identity in Latin America”, 1845-1959 deur Lourdes Martinez-Echazabal, Latin American Perspectives, Vol. 25, No. 3, Race and National Identity in the Americas (May, 1998), pp. 21-42.)

Só byvoorbeeld het die Kubaanse digter Nicolás Guillén in 1931 verklaar dat “die gees van Kuba mestizo (kleurling) is”. In 1973 het Breyten Breytenbach iets soortgelyks gesê toe hy beweer het:

“Ons is ‘n bastervolk met ‘n bastertaal. Ons aard is basterskap. Dis goed en mooi so. Ons moet kompos wees, ontbindend om wéér in ander vorme te kan bind. Net, ons het in die slagyster getrap van die baster wat aan bewind kom. In daardie gedeelte van ons bloed wat van Europa kom, was die vloek van meerderwaardigheid…” ‘n Seisoen in die paradys, 1976, bl. 123)

Europa word van “die vloek van meerderwaardigheid” beskuldig. Dog enigeen wat deesdae luister na wat gesê word, sal kan getuig dat daar tans ‘n soort meerderwaardigheid van die mezisto of mulat geld. Wyle Chris Louw het reeds ingesien dat die huidige rektor van die Vrystaatse Universiteit, Jonathan Jansen, vas glo dat die kleurling of die rasgemengde “die volk van die toekoms” en daarom ‘n soort uitverkore volk is.

Breyten Breytenbach het hom nooit uitgelaat oor die soort meerderwaardigheid wat dr. Wellington en moontlik ander Metodistepredikante in ons land teenoor Europa voel nie: die “onbeskaafde Franse” teenoor die beskaafde en verhewe Engelse. By Breyten Breytenbach, Antjie Krog en selfs Leopold Scholtz, die seun van G.D. Scholtz wat eens ‘n leidende rol in die Afrikanerbeweging van die twintigste eeu gespeel het, kom mens die idee teë dat mestizaje of métissage of – om dit by sy minder neutrale Afrikaanse naam te noem – “verbastering” vir ons ‘n bestaansvoorwaarde geword het. Met ander woorde, jy mag in Suid-Afrika as “verowerde” goedgunstiglik aanbly solank jy instem “om te meng”. In dié opsig hou ek van die Sweedse term wat algemeen vir “multikulturalisme” gebruik word: mångkultur oftewel “mengkultuur”. Mengkultuur het, nie net in Suid-Afrika nie, maar oral waar Anglo-Amerikaanse invloed sterk is, de rigueur geraak.

Om te sê dat Afrikaans as taal baie naby aan Nederlands staan – trouens, 95% van Afrikaans se woordeskat ís Nederlands! – het byna taboe geword. Taalkundiges van Potchefstroom tot Stellenbosch wedywer met mekaar om ons te oortuig dat Afrikaans eintlik ‘n KhoiSan-taal is. Op ‘n sekere vlak word die Europese en Wes-Germaanse oorsprong van Afrikaans ontken. Voeg daarby die projek om Afrikaans te herstandaardiseer tot Mengels of ‘n “mengtaal”, half Engels, half Afrikaans, en ons kan sien dat dit hier gaan om nie net die hele Afrikaanse beweging van die afgelope anderhalf eeu ongedaan te maak nie, maar ook om die laaste oorblyfselfs van ons Europese identiteit te vernietig. Die invloedryke Britse minister van kolonies, Joseph Chamberlain, het tydens die Tweede Vryheidsoorlog gesê dat hy “die laaste oorblyfselfs van Afrikanerisme in Suid-Afrika wil uitwis”. Hy kon net sowel vandag geleef het, want presies dieselfde beleid geld nog steeds!

Ons sien dus dat die angsvallige pogings om Afrikaans as ‘n “kreoolse taal” voor te stel, Standaardafrikaans af te takel en ‘n nuwe “Mengels” tot stand te bring (dié term is ontleen aan die Kaapse digter Loît Sols), uit die ongewenstheid van Afrikaans se Europese afkoms spruit. Indien Afrikaans ‘n koloniale taal soos Engels, Frans of Portugees was, sou dit vir almal in Suid-Afrika aanvaarbaar gewees het. Die oersonde wat Afrikaners gepleeg het, was egter om hulself as ‘n Westerse-volk-in-Afrika te sien en om ‘n nasionale kultuur na die vastelandse, “nasionalistiese” model na te streef. Kyk na dié beroemde YouTube-video waarin die Amerikaanse-Joodse akademikus, Barbara Lerner Spectre, voorspel dat Swede en die res van Europa ‘n “groot transformasie” na die mengkultuur gaan deurmaak, ‘n transformasie waarin Jode ‘n “leidende rol” gaan speel.

Die Afrikaner staan vandag in die beskuldigdebank, maar saam met ons staan ook die Hongare, die Franse, die Swede, die Dene, die Nederlanders, die Duitsers, die Italianers, die Vlaminge, kortom, elke selfstandige volk wat nog nie deel van die groot Anglo-Amerikaanse mengkultuur geword het nie. Amerika, die mezisto-imperium, bedreig ons almal, selfs die meer behoudende Amerikaner wat sigself aan Europa verwant voel. Die “waansin van ons tyd” is dat die magtige Amerikaanse staat deesdae sy eie burgers – afstammelinge van die Stigters of “Founding Fathers” – as sy vyand beskou, net soos wat die linkse “Afrikaanse” elite in ons land vandag die Afrikaner as ‘n indringer en “ongewenste” beskou.

Onlangs is daar gepraat van “Kaaps” wat groter erkenning moet kry. Daar word selfs daarop aangedring dat “Kaapse” woorde, wat vermoedelik oorwegend ook in die Engelse woordeboek voorkom, in Afrikaanse woordeboeke opgeneem moet word. Asof een vyand in die vorm van Engels en die Engelse staat van Suid-Afrika nie genoeg was nie, het Standaardafrikaans nou ‘n nuwe bygekry: Kaaps en die kreoolse beweging.

Hoe meer dinge verander, hoe meer bly hulle dieselfde. Anders as in 1875, is daar miskien nie meer “Afrikaners met Engelse harte, Hollandse harte en Afrikaanse harte” nie, maar steeds ‘n verdeling tussen verengelste Afrikaners, die kreole en kreoolsgesindes wat Standaardafrikaans wil afbreek, enersyds, en “ware Afrikaners” of Eurokaners andersyds wat ons taal en tradisie byna vanselfsprekend as deel van die groter Europese of Westerse kultuur sien.

Feitlik alle instellings in Suid-Afrika word óf deur Engelgesindes óf deur kreoolsgesindes beset. Die staat, universiteite en hoofstroommedia is reeds van byna alle Afrikaners gesuiwer. Die geledere van “ware Afrikaners” het reeds gekrimp tot enkele honderdduisende, moontlik nie veel meer as Yslanders nie. En tog verteenwoordig hierdie klein groepie alles wat goed en mooi en eg Afrikaans is. Ons praat of skryf nie Mengels nie. Ons is “goeie Europeërs” in die sin dat ons graag deelneem aan klassieke musiek of moderne kunsmusiek, letterkunde, argitektuur, skilderkuns en daardie kritiese gees wat Europa al eeue lank teen elke dogma laat opstaan, ook die eietydse dogma van die mengkultuur. Ons mag geheel en al gemarginaliseer wees in hierdie heropvoering van die Sowjetunie met sy ideologiese voorskrifte en politieke korrektheid, maar vanuit ons huise en studeerkamers en op die internet kan ons steeds die vlam van kritiese denke en verset lewendig hou.

Teenoor “die romantiek van die baster” wat Breyten Breytenbach of sy Kubaanse eweknie Nicolás Guillén verwoord het, staan die grootse tradisie van die Europese Afrikaner of Eurokaner in dié land wat deelagtig in die prestasies van Noord-Europa is. My vrou wys my nou die dag op die ironie van “kombuistaal”, die “kombuis” synde die kajuit op ‘n skip waar voedsel voorberei is. Omdat ons voorouers vanaf Nederland en België se riviere en kanale, maar ook die Oossee tussen Duitsland en die Skandinawiese lande afkomstig was, is Afrikaans tot vandag toe deurdrenk van skeeps- en seeterme – al was Potgieter so desperaat om van die see en van Engelse af weg te kom. Die ossewaens met hul wit seile was die “skepies” waarmee ons die binneland van Afrika binnegevaar het. Inderdaad spreek die “kombuis” van ons pioniersgees en wil om die wêreld te verken. Insgelyks staan dit in die teken van ons beskawing, want tot vandag toe is die kombuis ons trots, daardie vertrek waar die Afrikanervrou met elke Franse sjef kan wedywer as dit by verfynde disse kom.

Daarom ook leef die gees van die Oossee en die kanale in ons voort. Daar is twee woorde wat elke Sweed aanmekaar gebruik: “Presis” (presies) en “trevlig” (voortreflik). Trouens, ‘n Switser wys my ‘n rukkie terug daarop dat daar net twee volkere op aarde is wat so aanmekaar “presies” sê en dis Swede en Afrikaners. Ook die uitspraak is feitlik presies(!) dieselfde. Dis ‘n gewoonte wat ons beslis nie van die KhoiSan oorgeneem het nie. Waarskynlik het dit in Sweeds posgevat omdat almal in die Oosseegebied van 1300 tot 1600 ‘n gemeenskaplike handelstaal of lingua franca gepraat het wat baie naby aan teenswoordige Afrikaans was.

Nou weet u reeds dat Sweeds, ook om ander redes, insgelyks ‘n “kombuistaal” is… Seker dié dat die Nobelprys in Stockholm, die stad wat op veertien eilande gebou is, en met water wat ‘n derde van die stad se oppervlak beslaan, uitgeloof word.

Die keuse wat deur die huidige bestel aan ons opgedring word, is egter helder: dié tussen Eurokaner en kreool.

Leon Lemmer: Jerzy Koch oor die geskiedenis van Afrikaans

Jerzy Koch is ‘n dosent in die departement vir Nederlandse en Suid-Afrikaanse studies aan die Universiteit Adam Mickiewicz in Poznań, Poland. Hy spesialiseer in veral Nederlandse koloniale geskrifte en het hom mettertyd ook in die Suid-Afrikaanse literatuur geïnteresseer. Die volgende boek van hom is onlangs gepubliseer: A History of South African Literature: Afrikaans Literature; Part One: From the 17th to the 19th Century (Pretoria: Van Schaik Publishers, 2015, 359p, R399). Die teks behels meer as bloot ‘n literatuurgeskiedenis van aanvanklik Nederlands en mettertyd van proto-Afrikaans en daarna Afrikaans. Dit skets ook die sosiaal-kulturele Suid-Afrikaanse milieu van 1652 tot 1900. Die boek toon in aard verwantskap met JC Steyn se Ons Gaan ‘n Taal Maak (2014; Praag 14 Junie) en dek veral die tydperk voor dié wat in Steyn se teks behandel word. Oorvleueling is grootliks tot die laaste kwart van die 19de eeu beperk. Deel 2 van Koch se teks het reeds in Pools verskyn en ‘n derde boekdeel word in die vooruitsig gestel.

Dominika Ferens het die boek uit Pools in Engels vertaal. ‘n Tersaaklike vraag is: Waarom ‘n boek oor Afrikaanse literatuur in Engels pleks van Afrikaans vertaal? Waarop dít onteenseglik dui, is die verswakte posisie van Afrikaans. Die outeur “encountered a lack of interest on the part of some South African publishers, who justified their refusal to bring out the book with claims about the low interest in Afrikaans literature” (p 8). In die vorige eeu sou Naspers oorgretig gewees het om so ‘n boek in Afrikaans by een van sy hoofstroom-uitgewerye, bv Tafelberg, te publiseer. Deesdae stel Naspers nie daarin belang om werke ter bevordering van Afrikanerkultuur en Afrikaans te publiseer tensy dit lonend sal wees nie. Op die terrein van Afrikanerkultuur en boeke oor Afrikaans het Protea Boekhuis en LAPA Uitgewers die vaandeldraers geword. Maar in sulke gevalle is subsidiëring deur bv die LW Hiemstra Trust dikwels nodig. In die geval van Koch se boek is dit by Naspers/Media24 se akademiese uitgewery, Van Schaik, gepubliseer. Die subsidiëring het van die Poolse nasionale program vir die bevordering van die humaniora gekom. Die werk is deel van die Universiteit Pretoria se Talatala-reeks.

‘n Buitelandse outeur, soos Koch, kan nuwe perspektiewe op die Afrikaanse literatuur bied. Enersyds kan so iemand bv emosioneel, kultureel en ideologies meer onbetrokke as plaaslike outeurs wees en daarom objektiewer oordeel; dus soos van Hendrik Swellengrebel (1734-1803) gesê is: “He preserves a distance characteristic of a foreign traveller” (p 90). Andersyds kan daardie afstandelikheid negatief inwerk omdat dit vir ‘n buitestander moeilik kan wees om hom werklik in die omstandighede en geestelike klimaat van ‘n verafgeleë land met ‘n ingewikkelde bevolkingsamestelling in te leef, asook om ‘n betroubare aanvoeling vir die nuanses van daardie vreemde land se geskiedenis te ontwikkel. Koch se spesiale belangstelling in gekoloniseerdes bring mee dat hy neig om sake eerder uit die oogpunt van inheemse nie-wittes as wittes te benader.

In sy voorwoord sonder Koch die invloed van twee mense uit. In Bloemfontein, waar hy ‘n navorsingsgenoot is, skakel hy veral met Hennie van Coller, van wie daar myns insiens ‘n positiewe ideologiese invloed behoort uit te gaan (Praag 20 Junie). In Europa is Koch egter aangewese op Ena Jansen, wat Afrikaans in Amsterdam doseer. Hierdie oud-Matie is so links dat sy na haar verdere studie in Nederland om politieke redes nie na Suid-Afrika wou terugkeer nie. In die geledere van (blanke) Afrikaansdosente is sy seker uniek omdat sy selfs aan die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl nie bestaansreg gegun het nie. [Koch verwys na die monument wat in 1893 op Burgerdorp onthul is ter herinnering aan “De Overwinning der Hollandse Taal” (p 286). Ek het voorheen die aandag op hierdie taalmonument gevestig (Praag 14 Junie).] Jansen distansieer haar ideologies van ‘n Amsterdamse voorganger soos Elizabeth Conradie (1903-1939). Onlangs was Jansen afwysend oor die Universiteit Stellenbosch se “verontskuldigende taalbeleid” (LitNet, Portale, 26 Augustus). Om die balans te handhaaf en die koring van die kaf te skei, moet vir die Pool Koch uiters moeilik wees. In die geheel beskou, het hy eintlik nie sleg gevaar nie. Hy skryf tereg: “It is easy to fall into the trap of political correctness and to moralise with the hindsight of contemporary knowledge” (p 14).

Die proeflesing van Koch se boek laat veel te wense oor. (Let op hierdie uiterste geval: “werkhyphenzaamheeden”, p 117.) Met beter redigering sou bv onnodige herhaling, die inkonsekwente gebruik van hoof- en kleinletters (maar “Voortrekkers” word deurgaans met ‘n kleinletter geskryf) asook talle ander foute uitgeskakel kon word. Die hiërargiese indeling van die teks, soos ‘n akademiese verhandeling of proefskrif pleks van konvensionele hoofstukke, doen vir veral nie-akademiese gebruikers afbreuk aan die leesbaarheid van die boek. Tog hoop Koch dat sy teks ‘n wye spektrum lesers sal trek (p 41).

Maar ek wil eintlik skryf oor aspekte waarin Praag-lesers waarskynlik belangstel. Soos die outeur (p 9) gaan ek selektief wees. “The development of Afrikaans as a fully fledged medium of expression, rather than a medium limited to certain functions, was definitely connected with the rise of Afrikaner national-consciousness. Only when political and cultural changes intensified in the last quarter of the nineteenth century as a result of the conflict of interests between the Boer Republics and Great Britain did the Afrikaner consciousness begin to crystallise and a political and cultural identity begin to form, accelerating the production of literature in the new language” (p 34). Koch verwys hier na onder meer die werksaamhede van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA). Na die Tweede Anglo-Boere-oorlog (1899-1902) was daar ‘n soortgelyke gelyktydige opbloei van Afrikanernasionalisme en Afrikaans (p 115).

Weens verraad in eie geledere het Afrikanernasionalisme myns insiens in die 1990’s ‘n onverwagte en ernstige knou gekry. Die ANC het dadelik met ‘n doelbewuste aftakelingsproses van Afrikaans begin. [Dit is soortgelyk aan die owerheidsgedrewe verengelsing wat vanaf 1806 tydens die tweede Britse bewind aan die Kaap plaasgevind het (p 113-114), bv ‘n 1865-wet “predicated state subsidies for private schools on the introduction of English as the language of instruction” (p 287; ook p 294).] Die smoring van Afrikanernasionalisme en die ontkragting van Afrikaans is aangehelp deur die politieke korrektheid van Afrikaanssprekendes, bv aan eens Afrikaanse universiteite en in liggame soos die Afrikaanse Taalraad (ATR), die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) en die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM). Daar word uitgegaan van die standpunt dat Afrikaners swart nasionalistiese nasiebou-inisiatiewe moet steun en die dominansie van Engels moet aanvaar. Die gevolg is ‘n taboe-verklaring van Afrikanernasionalisme en selfs ‘n verbod op die geregverdigde aansprake van Afrikaners dat hulle in groot mate Afrikaans ontwikkel en uitgebou het. [“Afrikaners have worked most consistently and successfully to develop an autonomous literature” (p 197).]

As gevolg van ANC-vyandigheid en politieke korrektheid by Afrikaansinstansies het Afrikaans die afgelope kwarteeu sienderoë agteruitgeboer. Let gerus op hoe die ATR, ATKV en ATM die rol van die GRA en Afrikaners verswyg of verdoesel, vanjaar versuim het om die nagedagtenis van Jannie Marais te eer en deurgaans niks daadwerkliks doen ter behoud van Afrikaans as skool- en universitêre onderrigtaal nie. ‘n Mens kan seker sê dat hierdie instansies se handelinge deur “onspoed” (p 118) gekenmerk word. Koch skryf: “It was under Dutch rule in the Cape that the foundations of South Africa’s modern culture were laid” (p 51). Hoeveel te meer het Afrikaners nie in die daarop volgende twee eeue hiertoe bygedra nie?

Simon van der Stel (1639-1712) het in 1685 ‘n ekspedisie na Namakwaland se Koperberg gelei. Hendrik Claudius (1655-1697) het ‘n waterverfskildery van die goewerneur se kamp gemaak. Op grond hiervan “we know that long before the voortrekkers of the nineteenth century, when the Dutch set up camp they arranged their carts in a characteristic circle called laager or laer (camp) for safety, filling the gaps between the carts with thorney bushes and branches. Within this enclosure they pitched their tents” (p 74). Iets anders wat uit lank gelede (bv 1830) dateer, is hierdie gesegde: “All the people living in this country … are Africans” (p 185).

Deesdae word plek- en ander name verander, naamlik geafrikaniseer. Naamsverandering is nie ‘n nuwe verskynsel nie. Koch noem pleknaamveranderings soos die volgende, wat van 1806 af deur die Britse bewind aangebring is: Swartland/Malmesbury, Schietfontein/Carnavon, Buffelskloof/Cradock, Hooivlakte/Beaufort-West, Boschjesveld/Worcester, Boschberg/Somerset-East, Jan Disselsvlei/Clanwilliam, Doornkraal/Riversdale, Zwartberg/Prince Albert, Driefontein/Richmond, Kapokfontein/Victoria-West, Klipdrift/Napier, Brakfontein/Aberdeen, Kliprivier/Ladysmith, Agter-Cogmanskloof/Montagu, Olijvenhoutsdrif/Upington, Tijgerberg/Durbanville en Vredendorp/Harrismith (p 114).

Na etnografiese navorsing het Johannes de Grevenbroeck (1644-1726) in 1695 aan ‘n predikant in Amsterdam geskryf “that it was under European influence that perjury [meineed], disputes and theft appeared among them [Khoi-Khoi]. His description is dominated by the positive qualities of the local peoples, such as hospitality, frankness, intelligence and diligence” (p 77). Die blankes word reeds eeue lank enersyds verantwoordelik gebou vir die tekortkominge van ander etniese groepe en andersyds daarvan bewus gemaak dat hulle blind is vir die goeie hoedanighede van sulke mense.

“The more the writers [soortgelyk aan De Grevenbroeck] were influenced by John Barrow’s [1764-1848] opinions, and the more they idealised the indigenous population as ‘noble savages’ [‘n frase van Jean-Jacques Rousseau 1712-1778 (p 123)] in accordance with the spirit of the age, the sharper their criticism. If they perceived cruelty and savagery in the indigenous people, they attributed it to contacts with the barbarian white colonists” (p 97). “In Researches in South Africa [1828] [John] Philip [1775-1851] attempted to show that the Hottentots had initially been good, and that their current dissolution had been caused by the colonists” (p 121).

Deesdae word gebreke in Suid-Afrika en by lede van sy nie-wit bevolking dikwels aan blankes toegedig, veral vanweë wat genoem word die nalatenskap van kolonialisme en apartheid. Charles Boniface (1787-1853) het reeds in 1824 verwys na veral die Afrikaners as ‘n “aaneen gruwelyk gehoond en gelasterd volk” (p 169). In 1838 het die redakteurs van die tydskrif De Ware Afrikaan iets soortgelyks geskryf: “Wij vreezen hunne vijanden niet, onze zaak is een rechtvaardige zaak, want gij is de eens onschuldig belasterden volks tegen eene vurige en boos-aardige factie” (p 188).

Hendrik Wikar (1752-1779) het buite die grense tot diep in die binneland rondgedwaal en met baie inboorlingstamme kennis gemaak. “He had an amazing ability to build relations with the natives, and even became an opligtbroer or spiritual twin of Ouga, the chief of a Bushmen group (one man was obliged to help the other and could deny him nothing)” (p 91). Is dit nie dalk ‘n feit dat blankes sedert 1652 die ondankbare rol vervul van opligbroers en -susters vir hulle mede-inwoners nie? Dat dit hoofsaaklik die blankes is wat opbou en gee en dat die nie-blankes afbreek en ontvang nie? Dat geen einde hieraan in die vooruitsig is nie? Dat “deny him nothing” ‘n omskrywing van die bodemlose putsindroom is nie? Pleks van “opligtbroer” word dit deesdae “ubuntu” genoem, maar die eenrigting-goedertierenheid vloei van wit na swart eerder as andersom. Daar is geen werklike begrip vir wat blankes (kultureel wesenlik Europeërs) opgeoffer het en steeds opoffer nie. Soos Thomas Burgers (1834-1881), president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (1872-1877), dit in 1872 gestel het: “Dat hier echter nog veel ontbreekt wat voor een beschaafde maatschappij onmisbaar is, voelde de Europeanen maar al te zeer” (p 193).

In Februarie 1837 het Piet Retief (1780-1838) in sy manifes, waarin hy die redes verstrek vir die Voortrekkers se trek die binneland in, onder meer geskryf (ek haal die Engelse vertaling aan): “We have no hope that this country will be delivered from the evil that threatens it with the riotous and subversive behaviour of vagrants who have been allowed to roam in every corner of the country; neither do we see any prospects for peace or prosperity for our children in a country plagued by internal discord” (p 134). ‘n Jaar later, in Februarie 1838, is Retief en 60 van sy manskappe deur Dingaan se impi’s vermoor (p 340). Deesdae hoor ons eerder van ‘n ander manifes, die ANC se Vryheidsmanifes (1955), en van swartes wat destyds deur die blanke bewind se veiligheidsmagte “vermoor” is. Maar lewer Retief nie profeties uitspraak oor die huidige situasie van blankes in die nuwe Suid-Afrika nie? Retief was onbewus van moerse wigte en teenwigte wat sy heil en dié van sy mense sou verseker. Ek is ook onbewus van huidige doeltreffende of beskermende wigte en teenwigte en sal soos die Voortrekker Susanna Smit (1799-1863) kon skryf: “Ontevredenheid over den moedswil onzer vijanden bring matheid op mijn ziel” (p 163). Smit “is said to have announced that if the British were to occupy Natal, the women would rather walk back barefoot over the Dragon Mountains than stay in Pietermaritzburg under their yoke” (p 162-163).

In die tweede helfte van die 19de eeu het Afrikaans tot wasdom gekom; nie net as spreektaal nie, maar toenemend ook as skryftaal. Koch onderskei vier bewegings: dié van die Oosgrens, Maleier-Afrikaans, Genadendal-Afrikaans en dié van Afrikaners. Laasgenoemde bestaan uit die Bybelvertalingsbeweging (1872-1878), die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA, 1875-1878) en die Afrikanerbond (1880-1898). Dit is Oosgrens-Afrikaans wat deur die Groot Trek tot in Natal, die Vrystaat en Transvaal versprei is (p 206). “The issue of language as the traditional vehicle of national identity automatically came up in this context” (p 201). Koch onderbeklemtoon die rol van die GRA, waarvan ‘n kragtige invloed lank na 1878 uitgegaan het. Byvoorbeeld, die tydskrif Ons Klyntji (1896-1906) “was initiated by former GRA members after the Society [GRA] ceased to exist” (p 307). Die rede vir die GRA-onderbeklemtoning is moontlik die volgende: “The twentieth-century emancipators of Afrikaans were more willing to see themselves as heirs of the religiously, ideologically and racially exclusive GRA than of other nineteenth-century movements” (p 205). “The GRA activists presented Afrikaans as a white people’s language” (p 207). Dit is myns insiens die kernrede waarom die ATR, ATKV en selfs die ATM verkies om nie prominensie aan die GRA te gee en geen GRA-lofliedere sing nie. In die geheel beskou: “The [Afrikaans] language movements … were … first and foremost, a reaction to British policy” (p 202). Deesdae is die tyd sekerlik reeds oorryp vir ‘n sterk Afrikanerreaksie teen die ANC-regering se verengelsingsbeleid.

Waar Koch die klem laat val, blyk uit die getal bladsye wat hy in sy boek aan die genoemde Afrikaansbewegings afstaan: Oosgrens-Afrikaans 10 bladsye, Maleier-Afrikaans 29 bladsye, Genadendal-Afrikaans 31 bladsye, Afrikaner-Afrikaans 16 bladsye (Bybelvertaling 7 bladsye, GRA 5 bladsye, Afrikanerbond 4 bladsye). Daar kan geredeneer word dat inligting oor Oosgrens- en Afrikaner-Afrikaans geredelik beskikbaar is en dat Koch daarom nie daaroor hoef uit te wei nie. Maar die pad van Maleier-Afrikaans is ook reeds snuif getrap. By Koch kan hier sprake van sterker assosiasie met nie-wittes en distansiëring van veral nasionalistiese Afrikaners wees. (Maar kyk die voorlaaste paragraaf hier onder, die bladsy197-aanhaling.) Dit is juis Afrikanernasionalisme wat as stukrag vir die vinnige ontwikkeling van Afrikaans gedien het.

Oor die GRA-tydskrif, Di Afrikaanse Patriot (1876-1904), skryf Koch: “It had had a limited sphere of influence throughout its existence” (p 282). De Volkstem spreek hom egter direk teë: “Zy [Di Afrikaanse Patriot] een van de krachtigste faktoren is geweest om het volk van Zuid-Afrika een besef te doen krygen van zyne politieke rechten en verantwoordelikheden” (p 286).

Nie-Afrikaners, by name nie-wittes, kla steen en been dat hulle bydrae tot Afrikaans nie genoegsaam erken word nie. In werklikheid het nie-wittes op geen stadium aktief aan die taalstryd deelgeneemn nie; ook nie tans nie. Luister maar na wat mense soos Henry Jeffreys, Michael le Cordeur en Danny Titus oor Afrikaans sê: dat dit goed met Afrikaans gaan, dat sy toekoms rooskleurig is, ens. Daarom is daar wat hulle betref geen taalstryd om te stry nie. Daarom het geen bruin haan gekraai toe die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) verengels is nie. Die subteks is: Die ANC sal nie Afrikaans laat skade ly nie. Daar is in bruin geledere ook geen woord van ontsteltenis oor die gehalte van Afrikaans nie. Die gebruik en vertroeteling van ‘n mengeltaal soos Kaaps word openlik gepropageer. Tussen Afrikaners en bruin mense is daar ‘n groot verskil in gesindheid/lojaliteit jeens en gebruik van Afrikaans. Vir bruines het Afrikaans bloot gebruikswaarde, wat by die ontwikkeldes Afrikaans maklik vir Engels verruilbaar maak. Vir Afrikaners is Afrikaans nie verkwanselbaar nie, want dit is dié onontbeerlike middel waarin hulle uitdrukking aan hulle diepste wese, hulle identiteit, gee.

SJ du Toit (1847-1911), GRA-stigterslid en -leier en vader van JD du Toit (1877-1953), die digter Totius, het geskryf: “De taal van een volk vertoont het karakter des volks. Men kan geen nationaliteit vormen zonder een eigen taal. Ontneemt een volk zyne taal en gy ontneemt dat volk het voertuig zyner gedachten; gy ontneemt dat volk de wysheid zyner voorvaderen, nagelaten in al die zinspreuken, spreekwoorden, uitdrukkingen, enz” (p 277). Vier GRA-lede, waaronder CP Hoogenhout (1843-1922), het saamgewerk aan “Die Afrikaanse volkslied” (p 281, 312): “Een ieder nasie het syn land.” Hoogenhout het ook “Ons toekomstige volkslied: [Waar Tafelberg begin tot ver in die Transvaal]” (1876) geskryf (p 312). SJ du Toit is die outeur van “Die Transvaalse Vryheidslied: [Die Vierkleur van ons dierbaar land]” (1881) (p 313, 319). In 1869 het Jan Lion Cachet (1838-1912) ‘n gedig, “Die Afrikaanse Taal: [Ek is ‘n arme Boerenôi]” geskryf, hoewel dit eers in 1896 gepubliseer is (p 313).

Hier wil ek ‘n gedagte in die midde lê. Sou dit nie wonderlik ter bevordering van die Afrikanersaak wees as iemand soos Steve Hofmeyr ‘n laserskyf vir regte Afrikaners publiseer met stof soos die items genoem in die vorige paragraaf nie? Daar is ook die “Volkslied van de Oranje Vrijstaat: Heft Burgers, ‘t lied der vrijheid aan” en die Transvaalse/Zuid-Afrikaansche Republiek-volkslied: “Kent gij dat volk vol heldenmoed.” In hierdie konteks verskaf Anton Hartman belangrike inligting in Benedictus Kok (redakteur) se boek, Afrikaans: Ons pêrel van groot waarde (Johannesburg: FAK, 1974, p 262-277), bv “De Vierkleur: Op! op! met de Vier-kleur de vlag van ons land!” getoonset deur JS de Villiers (p 267, 269). De Villiers het ook bogenoemde “Die Afrikaanse volkslied” getoonset (p 267-269). Hartman het vanselfsprekend nie CJ Langenhoven se “Die Stem van Suid-Afrika” vergeet nie (p 271). “Sarie Marais” word ook nooit meer gehoor nie, terwyl dit voorheen dikwels voor die aanvang van rugbywedstryde gesing is.

Terug na Koch se boek. Anne-Marie Beukes, die voorsitster van die ATR, het die Bo-Kaap onlangs as die “wieg” van Afrikaans beskryf (Praag 24 Augustus). Hoe ver sy die bal misslaan, blyk uit die volgende: “It was only in the mid-nineteenth century that coloured Muslims began to settle in what came to be called Upper Cape Town (Bo-Kaap), which today is perceived as the traditional Malay Quarter (Slamse buurt). Located on the picturesque slopes of Signal Hill, Upper Cape Town is still a district of small houses built in the eighteenth and nineteenth century for white artisans” (p 214). Die Kaapse Maleiers is tot op hede in groot mate Afrikaanssprekend omdat die Nederlandse owerheid gepoog het om Moslem-slawe apart te hou sodat hulle nie christene tot hulle geloof bekeer nie (p 225). Sedert 1642 was daar in Nederland wetgewing wat die propagering van enige ander religie as calvinisme verbied het (p 221).

Die Moslem-slawe is verplig om Nederlands te praat (p 222) en hulle kinders het daarin skoolonderrig ontvang (p 220). By geleentheid is dit “Hoelandsieke taal” genoem (p 233). “Muslims used Afrikaans as an instrument of religious instruction and for propagating Islam, unlike the Afrikaners they were not concerned with emancipating the language itself … they did not attempt to raise it to the level of official language or make it an element of group consciousness. For their purposes, the religious difference sufficed as a source of identity” (p 235-236). Dit is ‘n geval van “treating linguistic identity as secondary to religious identity” (p 237). “Meanwhile, for Afrikaner activists the cultural promotion of Africanised [verafrikaanste] Dutch meant the possibility of creating and solidifying their own national identity as separate from a Dutch or British identity. Their emancipatory movement, which had initially been religious, was soon clearly dominated by cultural – and then political – goals” (p 236).

Koch verwys na William Maskew (1861-1903) se versamelde tekste, ‘n Jolly Hotnot en ander snaakse Versies (1890). In sy boek Jakob Platjie (1918) skryf GR von Wielligh (1859-1932): “Daar steek fyn humor in ‘n Hot[t]entot” (p 323). Die frase “Jolly Hotnot” is deur Jakes Gerwel in sy doktorale proefskrif gebruik as ‘n voorbeeld van hoe stereotiep bruines in die Afrikaanse literatuur uitgebeeld word. Gerwel se teks is onder die titel Literatuur en apartheid (1984) in Genadendal gedruk (p 255). In die besoekersboek van Genadendal kan gesien word dat Gerwel in hierdie hoogs Afrikaanse omgewing sy inskrywing in Engels gedoen het. Gerwel is ook bekend daarvoor dat hy sy intreerede as hoogleraar in Afrikaans aan die UWK uittartingsonthalwe in Engels gelewer het. As rektor het Gerwel die oorwegend Afrikaanse UWK in ‘n eentalig Engelse inrigting getransformeer. Hierdie sake kan gerus in gedagte gehou word wanneer bv sy etniese genote Gerwel as ‘n toonbeeld van Afrikaanslojaliteit probeer voorhou.

Oor Herman Marx (1827-1917) se boek Benigna van Groenekloof of Mamre (1873), wat in Genadendal gepubliseer is, het Koch in besonderhede geskryf. Daarin is baie van die oorbekende uitlatings, bv “the ill-treatment of coloureds by white farmers” (p 267). Maar dit word darem soos volg gekwalifiseer: “Maar hulle is nie allemaal so” (267). Dalk is die titel van Jean Goosen se boek, Ons is nie almal so nie (1990), hieraan ontleen.

Aan die einde van sy boek verskaf Koch ‘n kronologie van gebeure. By 1620 staan daar: “Two English captains, Andrew Shilling and Humphrey Fitzherbert, claim Table Bay in the name of King James I of England and fly the British flag on Signal Hill (Vlaeberg/Seinheuwel); because the captains did not act on royal authority, this gesture had no political consequences” (p 331). Reeds in 1594-1601 “the English sailor James Lancaster establishes trade relations with Khoi-Khoi” (p 331). In 1614 “the British East India Company orders its ships to sail into Table Bay every year” (p 331). Hiervolgens lyk dit asof die Kaap en by implikasie seker ook Suid-Afrika lank voor 1652 ‘n haarbreedte van Britse besetting was. Dat die Britte mettertyd Suid-Afrika sou probeer verengels, is seker nie moeilik voorspelbaar nie. Wat my verstand te bowe gaan, is dat na bykans 350 jaar van blanke bewind daar in 1990/1994 feitlik sonder slag of stoot aan swart mag oorgegee is en daarby sonder ‘n mandaat van die blanke kiesers en dat daar toe dadelik met hernude ywer met ‘n verengelsingsproses begin is.

Maar ek wil die aandag op ander historiese gebeurtenisse vestig, na aanleiding van Don Jordan en Michael Walsh se boek, White Cargo: The forgotten history of Britain’s white slaves in America (Edinburgh: Mainstream Publishing Company, 2007, 322p; Amazon Kindle $18,67). Aan die begin van die 17de eeu was daar sterk aandrang, veral in Londen, dat van ongewensde mense, soos misdadigers en leeglêers, ontslae geraak moet word deur hulle na die kolonies of elders te stuur. Thomas Aldworth het in 1609 aan Thomas Smythe (1558-1625), die eerste hoof van die East India Company (1600-1874), voorgestel dat Britse prisoniers aan die Kaap ‘n heenkome kon vind. “An earlier European visitor had carved a huge cross on the steep mountain overlooking the [Table] bay. The vegetation grew lushly on the narrow peninsula and the natives seemed friendly … Smythe decided to send just ten convicts to see how they fared” (Kindle 940).

James Crosse en nege ander prisoniers het in die Kaap geland “with what Smythe’s men deemed sufficient for their survival: ‘half a peck of turnip seeds’, a few other seeds, ‘and a spade to dig the ground'” (945). Hulle het geen wapens gehad om hulle teen die Khoi en San te verdedig nie en het vir veiligheid na Robbeneiland gevlug. “Here, the ten Englishmen eked out a miserable existence, probably living on shellfish or the seals that basked on the shore. Eventually, a visiting ship took pity on them and took them off. Three of the convicts got back to England” (951).

“Smythe tried once more. He ordered another group of convicts to be sent to the Cape aboard one of his India-bound ships. When it reached Table Bay and anchored, the convicts begged the captain to hang them rather than leave them in Africa. He couldn’t oblige. Following orders, they too were dumped on the shore. However, Lady Luck was with this group. Another passing ship took them off within a couple of days. Nearly two centuries would pass before England would again send convicts to the Cape,” [1849] (955).

Dit lyk asof Jordan en Walsh se boek op deeglike navorsing berus. Ek vind dit eienaardig dat ek hierdie inligting nog nie voorheen in ander bronne raakgelees het nie. Dit is nog ‘n voorbeeld van hoe naby die Kaap en Suid-Afrika lank voor 1652 aan Britse beïnvloeding of beheer was.

Terug na Koch se boek. Toe ek oor die Afrikaanse Taalmonument geskryf het (Praag 31.08.2014), was daar inligtingspanele in die besoekersentrum by die monument waarin die geskiedenis van Afrikaans skeef voorgestel is. Hierdie panele is deur mense van die Universiteit van Wes-Kaapland en Genadendal opgestel. Die rol van bruin mense en sendingstasies is oorbeklemtoon. Die aanvang van Afrikaans word van die voorkamer na die kombuis verskuif. Koch sluit by hierdie tradisie aan met sy uitgebreide behandeling van Genadendal. Sy Genadendal-navorsing kan as die vernaamste vernuwende element in sy boek beskou word. Maar dan skryf Koch gelukkig ook: “The classification we choose throw light on hitherto marginalised movements without necessarily depreciating the value of those which were associated with the development of the Afrikaner national ideology … What this study proposes is … not that we replace the centre with the peripheries but that we include hitherto marginalised phenomena” (p 197).

Die nomadiese/swerwende San/Boesmans het ‘n eie siening van die hiernamaals gehad wat (noodwendig) deur die hiermaals beïnvloed is. “Na de gedachte van Onze Arme boschjesmans loop de menchen die sterven verre weg, zij sterven niet, maar verhuise van de eene plaats naar den anderen, Het veld dat Groot en wyd is (zeggen zy) is nog vol boschjesmans zy kunnen niet doodgaan, maar reise zo ver weg dat niemand hun daar na weer ziet” (p 151). Vir die sendelinge was dit nie altyd maklik om die inheemse bevolking tot die christelike godsdiens te bekeer nie. “The efforts of the Danish missionary Johan Georg Böring who came to the Cape to proselytise were a complete failure: allegedly the Hottentots laughed in his face when he began to talk about God” (p 243).

Leon Lemmer: Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument by ‘n nuwe laagtepunt

Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) in die Paarl het ‘n nuwe laagtepunt bereik. Ter viering van die Taalmonument se 40ste bestaansjaar gaan ‘n prestigetoekenning die eerste keer op 10 Oktober gedoen word. Sedert bv 1875, die stigtingsjaar van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA), via 1975, die jaar waarin die Taalmonument ingewy is, en in die daaropvolgende vier dekades het ‘n groot getal mense Afrikaans voortreflik gedien. Watter mens sou die ATM uit hierdie groot geledere uitsoek deur sy/haar naam aan die ATM-prestigetoekenning te koppel?

Ons moet teen wil en dank in die nuwe Suid-Afrika lewe. In die huidige bestel word die verering van blankes gewoonlik as ongewens beskou, selfs al sou dit met Afrikaans te make hê. Daar sal eerder na ‘n nie-wit randfiguur gesoek word. Maar dan sou ‘n mens ‘n onmiskenbare en grondige koppeling met Afrikaans vereis. Selfs dit is ons in hierdie geval nie beskore nie.

Die ATM het ooreenkomstig sy mate van insig in en diensbaarheid aan Afrikaans (en die ANC – nie noodwendig in daardie volgorde nie) sy prestigetoekenning na Neville Alexander (1936-2012) genoem. Hy word deur die ATM feitelik korrek soos volg beskryf: “‘n Politieke aktivis en struggle-held asook bekroonde linguis, opvoedkundige en akademikus, wat hom sterk beywer het vir veeltaligheid en moedertaalonderrig in Suid-Afrika” (Die Burger, 15 deser, p 4). In hierdie beskrywing is daar nie ‘n enkele woord oor Afrikaans nie; ook niks wat uitsluitlik op Afrikaans betrekking het nie. Deur ‘n randfiguur in die Afrikaanskonteks uit te soek, is Afrikaans tot ‘n randverskynsel afgegradeer.

Let daarop dat Alexander se politieke profiel eerste genoem word, wat myns insiens daarop dui dat politiek deurslaggewend by hierdie benamingsbesluit was. Alexander was saam met Nelson Mandela ‘n prisonier op Robbeneiland. Hierdie soort prestige word nou na die ATM se prestigetoekenning oorgedra. Alexander was eerder Engels- as Afrikaanssprekend. Wanneer hy gepubliseer of toesprake gelewer het, het hy dit by voorkeur in Engels gedoen; selfs wanneer die onderwerp Afrikaans was. Hy het hom inderdaad vir veeltaligheid en moedertaalonderrig beywer, maar in albei gevalle was dit nie op Afrikaans toegespits nie. Afrikaans is bloot een van die tale wat by veeltaligheid en moedertaalonderrig betrokke kan wees.

Let op die ATM se administratiewe ondoeltreffendheid. Die “oproep” om nominasies word op 15 deser gepubliseer met as sluitingsdatum 18 deser. Dit is moontlik dat ‘n polities aanvaarbare kandidaat reeds vooraf geïdentifiseer is en dat publieke deelname blote skyn is. Dié toekenning sal deur die voorsitter van die ATM-raad, Mashudu Mashigo, aan die wenner oorhandig word. Die vraag is of dit in Afrikaans of Engels gedoen gaan word. ‘n Verdere vraag is of die verrigtinge van hierdie raad deesdae in Afrikaans of Engels geskied. Ek het voorheen oor die samestelling van die ATM-raad geskryf, asook oor die toestand waarin die ATM, “‘n agentskap van die Departement van Kuns en Kultuur”, verval het (Praag 8 Maart).

“Ek sê vir julle: As hulle [in hierdie geval die Afrikaners] stilbly, sal die klippe uitroep” (Lukas 19:40); en nie net die klippe nie; ook die groot rotse op Paarlberg: “Ons vir jou, Afrikaans!”

Manfred Delport: Is die politiek korrektes steeds sjimpansees?

Soos met die meeste nuusgebeure in Suid-Afrika, het die ontdekking van Homo Naledi by die sogenaamde Wieg van die Mensdom vir groot vermaak en komedie gesorg. Ek het my veral verkneukel aan drie reaksies op dié vonds.

Die eerste was vanaf Zwelinzima Vavi, die voormalige hoof van Cosatu. Vavi was verskriklik beswaard omdat hy kwansuis nie van ‘n sjimpansee afstam nie. Vavi lees duidelik nie baie nie. Had hy wel, sou hy besef het dat die wetenskaplikes nooit beweer het dat mense van sjimpansees afstam nie. Hulle beweer wel dat mense, gorillas en sjimpansees iewers ‘n gemeenskaplike voorouer gehad het, maar dat ons en sjimpansees se paaie iewers geskei het.

Die tweede bron van vermaak was Mathole Motshekga, ‘n voormalige premier van die Gautengprovinsie, deesdae ‘n ANC-LP en ook ‘n deeltydse toordokter. Nes Vavi het Motshekga Homo Naledi as ‘n persoonlike belediging ervaar, en ook te velde getrek teen wetenskaplikes wat volgens hom beweer dat dit spesifiek Afrikane is wat van bobbejane afstam. Hy beweer dat hy toegang het tot 36 000 jaar oue Afrikaliteratuur wat die wetenskaplikes verkeerd bewys. (Vreemde aanspraak, daardie een. Kon Afrikane selfs 360 jaar gelede lees en skryf, laat staan 36 000 jaar gelede?)

Die grootste bron van vermaak was egter die reaksies op bogenoemde kritiek van die wetenskaplikes self, en meer spesifiek hulle politieke korrektheid oor die aangeleentheid. Gelukkig vir die wetenskaplikes is Vavi en Motshekga onbelese en vra hulle nie die regte vrae nie, want die regte vrae kon ‘n lelike geneuk en selfs meer ongemak vir die wetenskaplikes veroorsaak het. Die wetenskaplikes het gepaai en ‘n politiek korrekte antwoord gegee: “Nie net Afrikane nie, maar alle mense stam van ‘n aapmens-voorouer af.” Dit is egter nie die volle verhaal nie.

Kom ons raak nie betrokke in ‘n debat oor die meriete van die evolusieteorie teenoor godsdiens nie, en ons neem vir die doeleindes hiervan aan dat die wetenskaplikes se teorie oor die evolusie van die mensdom ‘n geldige model van die werklike verloop van sake is.

Die huidige teorie van menslike evolusie lui min of meer soos volg: Mense en ander groot ape soos gorillas en sjimpansees stam van ‘n gemeenskaplike voorouer af. Mense se voorouers kom van Oos-Afrika af en het eens in bome gebly. Die klimaat van Oos-Afrika het egter ‘n paar miljoen jaar gelede begin verander. Bome het verdwyn en is vervang deur grasvelde. Die verdwyning van bome het die ape in Oos-Afrika uit die bome laat klim en op die grasvlaktes laat woon. Dus: Klimaat het ‘n invloed op evolusie, ook menslike evolusie, uitgeoefen.

Vir ‘n wese wat op ‘n grasvlakte wil oorleef, is dit voordelig om regop te loop, om prooi en roofdiere te kan raaksien, en om gereedskap te gebruik om mee te jag. Dit het noodwendig vereis dat die brein van die aapmense moes groei. Diere gebruik nie dikwels gereedskap nie, alhoewel dit soms gebeur. Daar was, volgens die wetenskaplikes, verskeie tussenstappe tussen die voorouer en Homo Sapiens, elkeen met toenemende breingroottes, tot waar ons vandag min of meer by 1300 kubieke sentimeter trek. Homo Naledi was glo een van hierdie stappe, maar volgens wetenskaplikes soos dié, was Homo Naledi kwalik meer as ‘n aap, met ‘n breingrootte van sowat 400 kubieke sentimeter. Die mens het ook glo 100 000 jaar gelede uit Afrika migreer en na die res van die aarde versprei.

Tot hiertoe ons voorlesing uit die teorie van menslike evolusie.

Kom ons dink egter bietjie mooi oor bostaande teorie, met ons politiek korrekte hoed op. Die religie van politieke korrektheid en nie-rassigheid lui dat alle mense, swart en wit, presies dieselfde is, buiten vir velkleur. Enige fanatikus in die Kerk van Anti-Rassisme sal veral begin skuim om die mond van verontwaardiging as iemand selfs suggereer dat intelligensie tussen rasse kan verskil.

Daar blyk egter wydverspreide konsensus onder wetenskaplikes te wees dat ‘n groot brein ‘n kenmerkende eienskap, en selfs dié kenmerkende eienskap, is wat ‘n mens van ‘n aapmens onderskei. Geen wetenskaplike betwis immers dat Homo Sapiens meer intelligent is as wat Homo Naledi of Homo Erectus (1000 kubieke cm) was nie. Hier sit die politiek korrektes se eerste probleem: Dit is ‘n bewese anatomiese feit dat Afrikane se breingrootte steeds vandag kleiner is as blankes s’n, wat op sy beurt kleiner is as Oos-Asiate s’n. Waar laat hierdie ongerieflike feit die politiek korrektes, as daar dan wel ‘n kontinuum bestaan vanaf aapmense na Homo Sapiens, en as ‘n groot brein wel ‘n indikator is van, wel, menslikheid?

Die tweede ongerieflike vraag vir die politiek korrektes is die skynbaar wonderbaarlike staking van menslike evolusie sowat 100 000 jaar gelede. Homo Naledi of Homo Erectus of Homo Australopithecus het iewers ontwikkel in Homo Sapiens, maar as jy waarlik wil glo dat mense in 2015 almal presies dieselfde is, moet jy noodwendig glo dat menslike evolusie iewers opgehou het, en meer spesfiek dat die evolusie van menslike intelligensie gestaak het. Was dit toe mense die Rooi See oorgesteek het, miskien?

‘n Derde vraag is waarom, as ‘n verandering in klimaat of omgewing in Afrika so ‘n radikale uitwerking op aapmense gehad het – dit het hulle uit bome laat klim, begin regop loop, gereedskap gebruik en hul intelligensie sodoende laat verhoog – dieselfde proses nie voortgesit is ná die mens uit Afrika na bewering vertrek het na kouer klimate nie. Minder bome is een ding. Ysige koue, nege maande van die jaar, in die noordelike dele van Europa en Asië is iets heeltemal anders. As ‘n relatief klein verandering in klimaat in Oos-Afrika ‘n radikale uitwerking op aapmense se intelligensie kon hê, hoeveel groter moes die ysige koue van die noordelike halfrond nie op menslike intelligensie hê nie? Kyk gerus na die foto’s van prof Berger se navorsingspan en let op die rassesamestelling van daardie span, terloops. Almal ysmense. Wonder waarom?

Vavi en Motshekga is weliswaar nie heeltemal reg as hulle beweer dat die wetenskaplikes sê mense kom van sjimpansees af nie, maar wat die wetenskaplikes se navorsing eintlik sê, en sou dit waar wees, is net sulke slegte nuus vir menere Vavi en Motshekga. Tog jammer die wetenskaplikes is te politiek korrek en doodbang om reguit en eerlik te wees oor die ware implikasies van hulle werk.

Dan Roodt: Gita du Toit en die gefabriseerde konsensus

Verlede week het ek ‘n brief in die Business Day gepubliseer waarin ek verwys na die “georkestreerde veldtog” teen die Universiteit van Stellenbosch deur ‘n organisasie soos Open Stellenbosch, wat sy oorsprong in tradisionele Boerehaat het. Dit was in reaksie op ‘n meningsartikel deur Franny Rabkin wat ‘n pleidooi vir ‘n Engelse Stellenbosch gelewer het.

Gegewe sy geskiedenis van giftige anti-Afrikaanse propaganda, is dit nogal verbasend dat Business Day – wat voorheen as die berugte Rand Daily Mail bekendgestaan het – hoegenaamd my brief sou plaas. ‘n Dag of wat later verskyn daar egter nóg ‘n meningsartikel deur ene Gita du Toit, ‘n voormalige studente aan dié universiteit onder die blatante opskrif: “Maties language policy excludes blacks”. Tot dusver was dit min of meer wat ons van die oud-Rand Daily Mail met sy Boerehaatbeleid kon verwag. Ek het ‘n paar punte gemaak oor die gebrek aan Afrikaanse taalregte in ons land, wat dus deur Gita du Toit geneutraliseer moes word met ‘n rasse-aanval. Taalregte mag verengelsing troef, maar die rassekaart troef alles, dit weet ons mos.

Vandeesweek verskyn Du Toit se brief egter netjies in vertaalde vorm op Netwerk24.com. Iemand, iewers, het dus gemeen dat dit nie genoeg is dat die Business Day se Engelse lesers moet verneem dat “Stellenbosch swartes uitsluit” nie, maar dat dié gedagte ook onder Afrikaners gepropageer moet word. Omdat die rassekaart taalregte troef, moet die hele Stellenbosch sommer totaal verengels. Soos dit gestel word:

“Afrikaans is nie, en sal nooit, erken word as ’n internasionale akademiese taal nie. Om die teendeel voor te gee, is gek. Enige universiteit, en veral dié wat hulself as besonders beskou, behoort die kommunikasie van kennis deur kritiese ontleding sy hoogste prioriteit te maak.”

Ek is nie seker wat Du Toit, wat slegs in 2012 ‘n BA-graad behaal het, onder ‘n “internasionale akademiese taal” verstaan nie. Dit klink asof daar volgens haar geen “internasionale akademiese tale” behalwe Engels bestaan nie, dus is Afrikaans, Duits, Frans, Italiaans, Spaans, Russies, Nederlands, Sweeds, Noors, ens., almal in dieselfde bootjie. Om te argumenteer dat alle tersiêre opleiding oral ter wêreld slegs deur medium van Engels moet geskied, is honderd maal meer “gek” as die bestaan van een of twee Afrikaanstalige kampusse in Suid-Afrika!

Kennelik is die jonge dame in haar anglosentriese kokon taamlik oningelig oor hoe kennis en universiteite “internasionaal” daar uitsien. Wat my egter meer interesseer, is die “onsigbare hand” agter die Afrikaanse hoofstroommedia wat toenemend daarvoor sorg dat ons met sulke ekstremistiese Boerehaatmenings gebreinspoel word. Wat Gita du Toit en haar marionetmeesters, wie hulle ook al is, aan ons wil oordra, is: Julle het geen regte nie. Taalregte wat “internasionaal” erken word, bestaan nie. Menseregte is slegs op gekleurdes of Engelssprekendes van toepassing. Die behoeftes van die swart, Engelssprekende student, waarin daar reeds rojaal op 22 kampusse dwarsdeur die land voorsien word, weeg swaarder as die behoeftes van die Afrikanerstudent en sy ouers wat vir sy opvoeding aan die US, die PUK of waar ook al ten duurste betáál.

Soos wat die ANC-bewind al hoe meer “gek” en radikaal raak – om nou Gita du Toit se byvoeglike naamwoord te gebruik, neem die behoefte aan denkbeheer in ons land kennelik toe. Kritiek op die heersende orde en sy absurditeite, sy korrupsie en magsmisbruik, waaronder ook swart rassebevoordeling, moet in die HSM tot die minimum beperk word terwyl die konsensus van oorgawe en masochistiese onderdanigheid veral onder Afrikaners gestimuleer moet word. Vandaar dus sulke skrywes wat “wonderbaarlik” opduik sodra ‘n openbare debat opvlam of sodra ‘n mening posvat dat Afrikaners of Afrikaans ook tog iewers oor “regte” beskik.

Ek bemerk ‘n evolusie in die gebruik van polities korrekte media-agente wat ‘n onderdanige konsensus onder Afrikaners in die hand moet werk. Aanvanklik was dit verloopte Afrikaners of hanskakies soos Max du Preez en Adriaan Basson wat dié takie moes verrig. Die nuwe fase van denkbeheer is egter, ironies genoeg, vertaling. Sowel amptelike as literêre vertaling is iets wat by uitstek met die NP-bewind geassosieer word. Immers het ons toe amptelike tweetaligheid geniet en is vele boeke uit Europese tale, asook Engels, in Afrikaans vertaal. Tans het ons amptelike eentaligheid, met min of geen vertaling. Behalwe waar dit gaan om ekstremistiese Engelse menings wat Afrikaners eenvoudig móét hoor. Dan word dit vir ons goedgunstiglik in die “apartheidstaal” vertaal en meedoënloos aan ons opgedring.

Wie beheer dié proses? wonder ‘n mens. Is daar iewers ‘n komitee wat vergader en besluit: Afrikaners het nóg linkse en ekstremistiese propaganda nodig en as die huidige falanks links-liberale joernaliste dit nie self in Afrikaans kan produseer nie, laat ons dit vir hulle vertaal! Hier, dè: hier is vir julle ‘n bietjie Engelse neomarxisme om aan te herkou, in jul “eie geliefde taal”. Hoewel, bygesê, Die Burger publiseer toenemend artikels sommer regstreeks in Engels en waarskynlik gaan die koerant nog die paadjie van Tuks se studentekoerant, Die Perdeby, loop waar slegs die mashoof nog Afrikaans is en die inhoud 100% Engels.

Vreemde tye, voorwaar.

Leon Lemmer: Universiteit Stellenbosch: Wanvoorstelling van die Slag van Andringastraat

Wim de Villiers en die transformerende Universiteit Stellenbosch (US) boer met halwe waarhede. Die US word deesdae amptelik gekarakteriseer as ‘n multikulturele, “diverse” inrigting wat ‘n diversiteit van idees toelaat. Dit word gekontrasteer met die US van weleer, wat as monokultureel voorgestel word, onder meer omdat dit ‘n enkele onderrigtaal gehad het. In so ‘n opset is ‘n diversiteit van idees en uitnemende akademie glo nie moontlik nie. De Viliers beweer dat “diversiteit ‘n absolute vereiste vir uitnemendheid is want dit stel ons bloot aan ‘n verskeidenheid mense en idees” (US-webwerf 8 deser). My waarneming is egter dat die US voorheen in veel groter mate as tans ‘n verskeidenheid van idees toegelaat en aangemoedig het en akademies baie hoër agting geniet het.

Dit is baie duidelik dat daar by die US-bestuur geen sprake van ‘n diversiteit van idees oor transformasie is nie. Transformasie word sonder meer as die hoogste goed beskou; so goed dat dit maksimaal en so vinnig moontlik die US moet verswelg. Die US-rektor is self ‘n toonbeeld van iemand wat nie ruimte vir ‘n diversiteit van idees toelaat nie. Hy het byvoorbeeld op sy kenmerkende manier heeltemal ongenuanseerd op Degenaar se dood gereageer. Hy het net oog vir daardie aspekte van Degenaar se denke wat met sy eie radikaal linkse politiek versoenbaar is. Daarom het De Villiers van Degenaar gesê: “Hy het nie gehuiwer om kritiek te lewer op die onreg van apartheid nie.” In werklikheid het Degenaar hom baie genuanseerd oor apartheid uitgelaat.

Daar is idees van Degenaar wat De Villiers verkies om te ignoreer. Degenaar het in 1999 gesê: “Die voortbestaan van die Afrikaanse taal lê in die aanvaarding van ‘n morele verantwoordelikheid vir die bevordering daarvan en voortdurende waaksaamheid ten opsigte van die Afrikaanse kultuur. Voortdurende waaksaamheid is noodsaaklik, want die gevaar van kulturele imperialisme en die program van nasiebou hou ‘n bedreiging vir die taal en kultuur in. Waar Afrikaners onder apartheid op voortbestaan eerder as geregtigheid ingestel was, moet die nuwe bedeling verseker dat vir alle kulture voortbestaan in geregtigheid moontlik is” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 71; ook p 75). Waarop De Villiers se transformasie-agenda noodwendig afstuur, is die voortgesette afskaling van Afrikaans as onderrigmedium en die uitroeiing van enige ander sigbare tekens van Afrikanerkultuur. Degenaar, daarenteen, was ongekwalifiseerd ten gunste van Afrikaans as die primêre onderrigtaal aan die US (p 126). Dit is in ooreenstemming met Jan Marais se stigtingsvoorwaarde; iets waaraan De Villiers verseg om erkenning te gee.

Ek gebruik vervolgens die Slag van Andringastraat as ‘n gevallestudie om die valsheid van die US-bestuur se stewe na ‘n diversiteit van idees aan die kaak te stel. Net een vertolking van hierdie slag, die een waarin die wit studente ongekwalifiseerd die skuld kry, word deur die De Villiers-US aanvaar. Die benaming “slag” is in elk geval hoogs oordrewe.

Herdenking van die Slag van Andringastraat

Onlangs het De Villiers ‘n geleentheid benut en misbruik om uiting aan sy giftige politiek te gee. Reeds in sy intreerede (29 April) het hy die Slag van Andringastraat (Saterdag 27 en Sondag 28 Julie 1940) opgehaal en aangekondig dat die nageslag van die betrokke bruines eksklusief met spesiale US-studiebeurse bevoordeel gaan word. Ten einde in groter mate as Russel Botman hiermee oorboord te gaan, het De Villiers die 1940-gebeure aan die opruiming van vervalle geboue ingevolge die groepsgebiede gekoppel; iets wat meer as twee dekades later plaasgevind het. Hy gaan sonder meer uit van die laakbaar eensydige veronderstelling dat bruines in 1940 die onskuldige slagoffers van die boosheid van blanke US-studente was. Geen akademiese oorwegings geld by hierdie studiebeursbevoordeling van bruines bo wittes nie. Op die US-webwerf (29 Julie) is beweer dat die blanke studente in 1940 in die bruin woongebied “ingevaar” het en “grootskaalse skade” aangerig het. Wat die bruines destyds gedoen het, word polities korrek verswyg.

Tydens die 75-jarige herdenkingsbyeenkoms op 27 Julie het Derrick Hendricks, ‘n bruin raadslid van die Munisipaliteit Stellenbosch, beweer dat die 1940-gebeure ‘n “vernedering” vir die bruines was. Hy verwag klaarblyklik vergoeding vir bruines omdat die bevoordeelde blankes glo moet “terugploeg” in die benadeelde bruin gemeenskap. Hy noem dit “regstellende geregtigheid”. De Villiers het gesê dat die gebeure in 1940 ‘n “laagtepunt” in die gemeenskapsverhoudinge was en dat die wittes moet “regmaak” wat in die verlede verkeerd geloop het. Daar word ook beweer dat die US-koshuis Dagbreek in 2012 om verskoning vir die 1940-gebeure gevra het (Netwerk24, 28 Julie), terwyl talle Dagbreek-inwoners toe aangevoer het dat ‘n enkeling, Pieter Nel, die uittredende primarius, sonder om hulle te raadpleeg namens hulle om verskoning gevra en hulle beweerde ongehoorsaamheid en liefdeloosheid bely het.

Die uitstalling van die Slag van Andringastraat

‘n Ander aspek van hierdie saak en een wat De Villiers ook nodig gevind het om in sy intreerede op te haal, is die permanente uitstalling van die 1940-gebeure in ‘n herinneringskamer in die US-argief in die R W Wilcocks-gebou. Dit is die geesteskind van die vorige rektor, Russel Botman, wat as ANC-aktivis nooit ‘n geleentheid laat verbygaan het as hy die blanke en Afrikaanse US van weleer in ‘n ongunstige lig kon stel nie. Hy het bv sy bes gedoen om die US se ontbinde departement volkekunde met naziisme te assosieer (Praag 29.04.2013). In my bespreking van De Villiers se intreerede het ek die Slag van Andringastraat-uitstalling een “van die gemeenste dinge in die Botman-nalatenskap” genoem (Praag 10 Mei).

Botman wou graag gebeure in die US-verlede vind wat hy teen blankes kon gebruik. Hy het jaloers waargeneem hoe Jonathan Jansen aan die Universiteit Vrystaat die vervaardiging van die Reitz-video suksesvol tot ‘n kolossale voorval van blanke rassisme opgeblaas het. In die Slag van Andringastraat het Botman die US se teenhanger vir die Reitz-video gevind. “Hiervoor moes ver in die verlede na ‘n soortgelyke nietige insident gesoek en die besonderhede daarna met groot sluheid aan ‘n blywende groot klok [die uitstalling] gehang word” (Praag 25.08.2013). ‘n Gebou wat na ‘n US-rektor, RW Wilcocks, uit die apartheidsera genoem is, pas nie sonder meer in by die transformerende US nie. Deur die uitstalling van die Slag van Andringastraat in die Wilcocks-gebou te vestig, is ‘n “transformasie- oftewel Botman- (en dus ANC-) geurtjie” aan die gebou gegee.

Net soos Botman nie by Jansen agter wou bly wat anti-wit propaganda betref nie, wil De Villiers nie hê dat dit moet lyk asof hy minder transformasie-gesind as Botman is nie. Hy onderskryf dus Botman se eensydige pro-bruin vertolking van die Andringastraat-gebeure en oortref dan sy voorganger deur ekstra studiebeurse eksklusief vir die bruin nageslag van die beweerde Andringa-slagoffers in te stel. Let op watter afmetings Botman se aktivistiese verbeelding in 2013 by die opening van hierdie uitstalling aangeneem het: “Dis ‘n simbool van vernuwing en versoening. ‘n Plek wat akademiese uitnemendheid vier, historiese ongelykhede erken en ‘n optimisme oor Afrika se toekoms deel.”

Henry Jeffreys se rubriek

Toe hierdie jongste poging tot “heling” op die US-webwerf (22 Julie) aangekondig is, is lesers insae in twee dokumente gegee. Die eerste een is ‘n Henry Jeffreys-rubriek (Die Burger 15.12.2012) wat handel oor ‘n Botman-byeenkoms wat in aanloop tot die opening van die Andringa-uitstalling gereël is. Dit was die gewone storie: Huidige wit US-studente het bruines om verskoning vir die 1940-gebeure gevra, waarna die bruines die verskoning (rojaal) aanvaar het en die resultaat deur Jeffreys as ‘n “inspirerende voorbeeld van versoening” geloof is. Waarop dit neerkom, is dat die wittes die skuldiges en die bruines die heeltemal onskuldige slagoffers was en is.

Jeffreys erken dat daar “verskillende vertellings” oor die 1940-gebeure is en dat teenstrydighede daarin voorkom. Dan spring hy op sy kenmerkende manier na die siening wat hy verkies: “Wat ook al die presiese aard van die gebeure … ‘Die Slag van Andringastraat’ … is steeds ‘n bron van spanning tussen die bruin en wit gemeenskappe van Stellenbosch.” Sy aanhef lê egter nog voor: “‘n Klad op die naam van geslagte van Dagbreek-inwoners en ‘n sweer op die psige van die ontheemde bruin gemeenskappe van Stellenbosch.”

Dat die bruin inwoners in 1940 nie almal engeltjies was nie, blyk uit wat Aaron Cupido, een van diegene wat by die gebeure betrokke was, erken: dat hy die wit studente “met ‘n piksteel versterk met ‘n geroeste sesduimspyker” gekonfronteer het. Cupido is op 8 Augustus oorlede. Sy lewensverhaal is glo “‘n liefdesstorie” en “sy vertellings van die verlede was nooit bitter nie” (Die Burger, 17 Augustus, p 4). Die US-rektoraat is amptelik op Cupido se begrafnis verteenwoordig en ‘n huldeblyk is op die US-webwerf (15 Augustus) gepubliseer. Daarvolgens was Cupido “hoflik”. Maar (blanke) oud-dosente word normaalweg nie só deur die US gehuldig nie. Johan Degenaar was ‘n uitsondering.

Albert Grundlingh se weergawe

Die tweede dokument waartoe lesers op die US-webwerf (22 Julie) insae gegee is, is dié van die US-historikus Albert Grundlingh. Botman het Grundling se samewerking nodig gehad in ‘n poging om historiese geldigheid aan sy eensydige vertolking van die 1940-gebeure te probeer gee; te wete die veronderstelling dat die wit studente die skuldiges en die bruines die heeltemal onskuldige slagoffers was. As bronne noem Grundlingh eerstens die bruin Hilton Biscombe (redakteur) se boek, In ons bloed (2006), waarin die bruines se weergawe gestel word, tweedens Jeffreys se bogenoemde rubriek (Grundlingh herhaal sonder meer Jeffreys se klad-beskuldiging teen Dagbreek) en derdens Hermann Giliomee se boek oor hierdie onderwerp (kyk hier onder).

Grundlingh noem as agtergrond vir die 1940-gebeure die herdenking van die Groot Trek in 1938, die opbloei van Afrikanernasionalisme en die ontstaan van die pro-Nazi Ossewa-Brandwag-beweging. Wit-bruin betrekkinge is ook versuur omdat die Nasionale Party (NP) die 1938-verkiesing verloor het en dit in sommige kiesafdelings toegeskryf is aan die bruin kiesers se steun vir die Verenigde Party (VP). Die NP wou bruines se name van die gesamentlike kieserslys verwyder en woongebiedskeiding afdwing. By bruines wat daar “toenemende wrewel” en hulle is aangemoedig om hulle burgerregte te gebruik [ anders word (volgens ‘n VP-stemwerwer) “julle binne tien jaar almal weer slawe” (Giliomee, p 144).] ‘n Feit van deurslaggewende belang is dat die Slag van Andringastraat tydens die Tweede Wêreldoorlog plaasgevind het, met die VP wat ten gunste van Suid-Afrika se deelname aan die oorlog en die NP daarteen was. In Kaapstad is van almal verwag om ‘n 2 minute bidpouse vir ‘n Geallieerde oorwinning om 12-middag te eerbiedig. Van die US-studente het die bidpouse op Saterdag, 27 Julie 1940, doelbewus geïgnoreer en in Adderleystraat, Kaapstad, met soldate handgemeen geraak.

Hierdie studente het na Stellenbosch teruggekeer en wou daardie aand sien hoe die gebeure in die Cape Argus gerapporteer word. Grundlingh beweer hulle het ‘n “bier of twee gedrink” voordat hulle in ‘n tou by ‘n kafee in Andringastraat ingeval het om die koerant te koop. [Volgens Giliomee se teks (p 154-155) is dit moontlik dat die genoemde biere eerder in Kaapstad as in Stellenbosch (soos Grundlingh beweer) gedrink is. Dié storie kom in elk geval eers in 1979 van die verligte joernalis Schalk Pienaar, wat meer as die meeste van sy mede-studente aan drank geheg was.] Dit is baie moontlik dat van die bruines in die tou op ‘n Saterdagaand (in groter mate as die studente) wingerdgriep gehad het, maar dit word nie genoem nie. In die tou het sommige kopers hulle wangedra, bv deur in te druk, en die wittes en bruines het handgemeen geraak.

Dan neig Grundlingh se vertelling Botman-gedienstig: “Dit wil voorkom asof sekere studente met voorbedagte rade bruin mense aangerand het.” Nog meer Botman-gedienstig is sy volgende sin: “‘n Klipgooiery het gevolg.” Let op: Wanneer wittes na bewering iets verkeerds doen, word dit as die dade van wittes gespesifiseer. Wanneer die bruines op kenmerkende* manier met klipgooiery reageer, word nie gespesifiseer dat hierdie wandade deur bruines gepleeg is nie. Eers later noem Grundlingh: “‘n privaat koshuis, Protea, se vensters [is] deur bruin mense uitgegooi.” [* Enigeen wat, soos ek, die 1976-onrus op die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland eerstehands meegemaak het, weet dat die woord “kenmerkend” in hierdie konteks nie misplaas is nie. Daar is bedrewe bruin klipgooiers.]

Later is “‘n huis in Crozierstraat met klippe bestook,” maar weer word nie gespesifiseer dat bruines die skuldige party is nie. Daar word wel gespesifiseer dat wit “studente … die bruin woonbuurt ingevaar en amok gemaak [het] deur na willekeur bruin gesinne aan te rand.” In sy relaas wend Grundlingh talle ander subtiele pogings aan om sy rektor, Botman, gedienstig te wees, bv deur te noem dat die studente later as ‘n “wit jeugdige gespuis” beskryf is. [Volgens Giliomee (p 159) is dit Jan Rabie wat in 1956 hierdie beskrywing van sy mede-studente gepubliseer het, dus nadat hy hoogs verlig en sterk pro-bruin uit Frankryk teruggekeer het.] Grundlingh is sy huidige rektor, De Villiers, ook ter wille. Op 27 Julie het hy volgens die US-webwerf (29 Julie) weer sy “historiese oorsig” van die 1940-gebeure gegee. Dit kan bevraagteken word of Gundlingh sy aansien as historikus en akademikus verhoog het met die manier waarop hy met die Slag van Andringastraat omgegaan het.

Hermann Giliomee se koerantonderhoud

Die historikus Hermann Giliomee was in die ou Suid-Afrika as ‘n verligte en ‘n Dakar-ganger (1988) bekend. Soos Alex Boraine (Praag 8 Augustus) het hy in die nuwe Suid-Afrika ontnugter geraak. Anders as Boraine het hy erken dat die regses se toekomsvisie van Suid-Afrika onder ‘n swart bewind nader aan die kol as dié van die verligtes was: “Die meer rasionele faksie onder regses in [die] 1980’s het ‘n veel meer realistiese verwagting gehad van hoe die land vandag onder die ANC-bewind sou lyk” (Praag 19.10.2014). Ek het groot waardering vir Giliomee ontwikkel toe hy as US-raadslid hom jare lank met groot toewyding en uitgesprokenheid vir die behoud van Afrikaans as onderrigtaal beywer het.

In ‘n koerantonderhoud (Die Burger, 7 Augustus, p 13) sê Giliomee: “Ek het nooit gedog dat Stellenbosch … so amper Afrikaans sal versaak nie; dat ons nou … eintlik hier kláár oorwegend sowel voorgraads as nagraads Engels-medium is … Kyk, as ons nie hierso nou stérk staan teen die eise van die studente wat wil hê Stellenbosch moet álles in Engels aanbied nie, dan is die koeël deur die kerk vir Afrikaans.” Hy besef blykbaar dat De Villiers nie die ruggraat hiervoor het nie: “Die prognose [vir die US] is nie baie goed nie.” In sy boek oor Die Afrikaners (2013) verwys hy na die “verstikkende politieke korrektheid.” In die onderhoud merk hy tereg op dat dit “altyd Afrikaners” is wat Afrikaanse “taalstryders as belaglik afmaak.”

Giliomee onderskei tussen koloniale en republikeinse Afrikaners, soortgelyk aan die onderskeid tussen verloopte en nie-verloopte (of nie- en regte) Afrikaners. Hy stel voor dat egte Afrikaners moet mobiliseer en werk vir bv Afrikaans en ‘n private universiteit. Gedagtig aan die US se Engelse voorganger, die Victoria College, sê hy: “Stellenbosch het heeltemal half weer die queen se Afrikaner geword.” Die US se dosente bestempel hy as: “Totáál onsinnig! Hééltemal naïef! Dis mense wat geen begrip van die politieke werklikhede het nie.”

“Deesdae begin ek wonder of ek nie maar eintlik as ‘n Afrikaner-historikus skryf nie … Ek skryf as iemand wat nie énige begeerte het om die Afrikaners te verdedig of Afrikaners te besing nie, maar net as iemand wat sê: Kyk, ek het ‘n Afrikaner-agtergrond en ek probeer die Afrikaners verstaan en dáárdeur Suid-Afrika verstaan … En dan wil ek báie krities wees, maar ek sal nooit ontkén dat ek ‘n Afrikaner is nie.”

Hermann Giliomee oor die Slag van Andringastraat

In die literatuur word genoem dat die Slag van Andringastraat eers teen 2005 aan die vergetelheid ontruk en algemeen bekend geword het. Die aktivistiese Botman het gepraat van “the suppressed history of … the Battle of Andringa Street” (Bolander, 14.08.2013, p 6). Die 2005-datum verwys na Gustav Hendrich se US-magisterverhandeling, Die dinamika van blank en bruin verhoudings op Stellenbosch (1920-1945). Hoofstuk 7 (p 141-172) in Giliomee se boek, Nog altyd hier gewees: Die storie van ‘n Stellenbosse gemeenskap (Kaapstad: Tafelberg, 2007, 253p) is op hierdie navorsing gebaseer en vorm in meerdere of mindere mate die grondslag van wat sedertdien oor die Slag van Andringastraat kwytgeraak is. (Ek gaan vervolgens nie inligting herhaal wat reeds hierbo vermeld is nie.)

Giliomee noem dat daar in die 1938-verkiesing 1 109 bruines op die Stellenbosch-kieserslys was (p 141). Die VP het dié kiesafdeling met 30 stemme gewen (p 145). Dit is dus redelik om te aanvaar dat die NP weens die stemme van bruines die kiesafdeling verloor het. Die US-studente was oorwegend NP-ondersteuners en teen Suid-Afrika se deelname aan die Tweede Wêreldoorlog gekant. In die parlement het ‘n meerderheid van 13 stemme (dalk weens bruin kiesers) veroorsaak dat Suid-Afrika tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het (p 147). Die US-studente “was nie soseer pro-Nazi-Duitsland nie as anti-Brittanje” (p 153). Giliomee maak melding van die “parmantigheid”, “astrantheid” (p 150) en “uitdagende houding” (p 163) van die bruines. Daarteenoor is die blankes tydens die oorlog ontwapen (p 150) en het hulle sterk oor die beskerming van hulle vroue en kinders gevoel (p 151).

Die voorvalle in Adderleystraat, Kaapstad en Andringastraat, Stellenbosch, word verskillend in die berigte in die Cape Argus en Cape Times, aan die een kant, en Die Burger, aan die ander kant, beskryf. Die twee Engelse koerante het die VP en die bruines ondersteun, terwyl Die Burger in daardie stadium die NP en Afrikaners ondersteun het. Zainunnisa (Cissie) Gool, die dogter van Abdulla Abdurahman (albei was bekend vir hulle radikale, militante, kommunisties-neigende politiek), het sterk anti-blanke en pro-bruin berigte oor die gebeure die wêreld ingestuur. Giliomee skryf: “Daar bestaan min eenstemmigheid oor die onluste wat die Saterdagaand [in Stellenbosch] uitgebreek het” (p 155). Gool beweer dat “die studente aangeval het sonder dat hulle uitgelok is” (p 155) en dat hulle vir hulle skade en lyding vergoed moet word (p 162). [Dit is in hierdie tradisie dat Derrick Hendricks (kyk hier bo) deesdae steeds vergoeding eis en De Villiers namens die US gewilliglik vergoeding in die vorm van eksklusiewe studiebeurse betaal.] Die latere verligte skrywer Jan Rabie het gehoor “van ‘n bruin man wat ‘n wit meisie opsy gestamp het” (p 157). Ek het by ‘n gevestigde en eerbare blanke inwoner van Stellenbosch gehoor dat die vonk in die kruitvat gekom het toe ‘n bruin man ‘n blanke meisie geklap het. Van die bruines was ook met messe bewapen (p 156, 158). Giliomee se teks laat geen twyfel daaroor dat die bruines die klipgooiers was en dat hulle ‘n koshuis en ‘n huis se ruite uitgegooi en motors beskadig het nie.

Sondagmiddag, 28 Julie 1940, het honderde bruines van Du Toit-stasie na Adringastraat beweeg. “Sommige het ‘n kruiwa vol klippe gestoot” (p 159). ‘n Motoris het die Dagbreek-studente versoek om te kom help (p 159). Klippe het op die blankes “gereën” (p 159). “Die studente se aanval [!] en die gevegte het van ongeveer halftwee tot halfvyf geduur” (p 161). Die US-rektor, RW Wilcocks, het by die studente gepleit om die gevegte te staak. “Die studente het geprotesteer teen die wyse waarop Afrikanerburgers deur voorstanders van die oorlog geïntimideer en uitgetart word” (p 161). Die US-studenteraad het “beweer dat astrante en beledigende opmerkings ook teenoor wit vroue gemaak” is (p 163).

Daar was nooit sprake dat die bruines skadevergoeding sou betaal vir die verwoesting wat hulle aangerig het of dat hulle om verskoning sou vra nie. Van die blankes is egter sowel skadevergoeding as ‘n verskoning geëis. [Botman het (kyk hierbo) sake so bewimpel dat van die blanke US-studente in 2012 wel verskoning gevra het.] In 1940 was daar van blanke kant ordentlikheidshalwe wel bereidwilligheid om skade te vergoed, maar net aan onskuldige bruin slagoffers; dus nie aan die belhamels, klipgooiers en ander geweldenaars nie. Hieruit volg toe hierdie soort bruin logika: “Die blote gedagte dat bruin mense hul onskuld moet bewys voor hulle skadevergoeding kry, soos die studenteraad geëis het, was ‘n vernedering* wat sout in die wonde gevryf het” (p 164). [* Hendricks gebruik deesdae steeds die woord “vernedering” (kyk hierbo).] Later is gesê dat die bruin gemeenskap nie skadevergoeding wil hê “bloot as ‘n saak van jammerhartigheid nie, maar as ‘n saak van regverdigheid en erkenning van skuld” (p 169). [Hierdie standpunt, dat die bruines die heeltemal onskuldige en die blankes die heeltemal skuldige party was, is in die jaar van onse Here, 2015, holus-bolus deur De Villiers oorgeneem. Dit is waarom ek geskryf het van ‘n “Wim de Villiers beloning-vir-klipgooi projek” (Praag 25 Julie).] Wilcocks het ruggraat gehad en geweier om verskoning te vra (p 170, 172) en gesê: “Die verlening van skadevergoeding moet verstaan word eenvoudig as hulpverlening aan onskuldige kleurlinge wat skade gely het” (p 170).

In 1940 was die siening van die bruines se Stellenbosch Vigilance Movement (ja, hulle het toe al Engelse name verkies): “Dit spyt ons dat ons moet kla dat ‘n groot en vredeliewende seksie van die nie-blankes deur ‘n aantal van u universiteitstudente sonder oorsaak aangerand is en dat baie skade aan liggaam en eiendom aangerig is” (p 165). Later is uit ‘n bruin oord beweer: “Dat ons niks aan die hand kan doen om die oorsake te vermy, is te wyte aan die feit dat ons nie weet waarom ‘n groot seksie van die vredeliewende mense spesiaal uitgesoek is vir spesiale aanranding nie” (p 169). Die US-bestuur het die skade aan bruines se eiendom, motors uitgesluit, op ₤100 gestel (p 166). Ex gratia betalings (dus vrywillige vergoeding) van sowat ₤24 altesaam is daarna deur die US aan verskeie bruines gedoen (p 171).

Dit is myns insiens (histories) onaanvaarbaar dat Giliomee, toe nog meer verlig as tans, skryf: “Saam dui die verslae en berigte oorweldigend daarop dat studente die aggressors was” (p 156). Later gaan hy van kwaad tot erger: “Wat dit [die Slag van Andringastraat] in werklikheid was, was ‘n amokmakery en in sommige gevalle boewery, van jong wit mense met die doel om die bruin mense op die dorp te straf, te intimideer en te dwing om onderhorig te wees” (p 172). “In die geval van die Andringastraat-onluste in 1940 op Stellenbosch was dit hoofsaaklik wit studente wat vir die geweld verantwoordelik was sonder dat hulle daartoe uitgelok is” (p 194). Myns insiens sou daar veral op daardie Sondag geen voortsetting van die onrus gewees het as die bruines nie ‘n uitlokkende klipgooi-optog gehou het nie. Daar moet in ag geneem word dat Giliomee hom deur die bevindings van sy student, Gustav Hendrich, laat lei het en dat die vertolkings in daardie studie in die politieke klimaat van die nuwe Suid-Afrika vorm aangeneem het. Historici is nie bomenslike wesens nie. Hulle is noodwendig produkte van die tydperk waarin hulle lewe.

Berigte in Eikestadnuus

Iemand wat reeds langer as 60 jaar in Stellenbosch woon, GF Loedolff, het dit gewaag om in Eikestadnuus (13 Augustus, p 8; sien volledige brief hier onder) beswaar teen die eensydige, foutiewe voorstelling van die Slag van Andringastraat te maak. Hy het dit ‘n “politieke spel” genoem. Volgens hom was die kafee, waar die aanvanklike geveg uitgebreek het, “‘n gewilde plek onder studente”. Die kafee was op die eerste verdieping en die eienaar het “sy reg op toegang probeer uitoefen”. Hy noem dat sommige van die huise van bruin inwoners in die kern van Stellenbosch onbewoonbaar verklaar is. Hulle is na Idasvallei verskuif waar hulle in staat gestel is om teen billike voorwaardes beter huise te bou. Die situasie in Stellenbosch se Die Vlakte was dus soortgelyk aan dié in Distrik Ses, Kaapstad.

In die volgende uitgawe van Eikestadnuus (20 Augustus, p 8) onderskryf Albert Grundlingh die (wan)voorstelling van die Slag van Andringastraat as een waar die bruines die heeltemal onskuldige slagoffers van wit rassisme was. In dieselfde uitgawe (p 3) word meer as ‘n halwe bladsy afgestaan aan die menings van vier mense (met foto’s van elk) wat Loedolff se vertolking verdoem. Eerstens is daar Derrick Hendrickse, in affiliasie met bv die Palestine Solidarity Campaign en Stellenbosch Against Racism Campaign, wat verwys na hoe “painful” apartheid was en dat Stellenbosch glo “one of the most unequal towns” is. Tweedens is daar die bruin Hilton Biscombe, die redakteur van die bogenoemde 2006-boek, wat deur Sunmedia (wat as die US se uitgewery funksioneer) gepubliseer is en waarin die bruines se weergawes van die Slag van Andingastraat gedokumenteer is. Hy verwys na “Aaron Cupido op wie se [myns insiens onbetroubare] getuienis ons staat gemaak het”. Daar is die gewone stories van “menswaardigheid”, “maak seer” en “ons erfenis beswadder” en dat Loedolff eensydig, hatig, uittartend en beledigend is. Derdens is daar Jerome Slamat, die US rektor se assistent, wat saam met Nico Koopman deel van die rektoraat geword het om dit multi-etnies te maak. Dit is Slamat wat amptelik namens die US Cupido se begrafnis bygewoon het. Hy verwys goedkeurend na Russel Botman se kamer van herinnering en dan die gewone besware van belediging, seermaak, menswaardigheid en les bes dat die wittes hulle “aandadigheid aan die verkeerde dinge van die verlede” moet erken. Die bruines blyk so onskuldig soos ongebore babas te wees. Vierdens is daar Dawid Botha, ‘n DA-raadslid van die Munisipaliteit Stellenbosch, wat daarop roem dat sy pa die hier bo gediskrediteerde berigte oor die Slag van Andringastraat in die Cape Times geskryf het. Hy noem Cupido ‘n ikoon van vergifnis en versoening op Stellenbosch, soos wat Nelson Mandela dit op nasionale vlak is. Hy het dit teen mense wat “hatig vir eie gewin” die Slag van Andringastraat opblaas.

Wat die vyf briefskrywers genoem in die vorige paragraaf gemeen het, is dat blankes ter wille van versoening die volle skuld vir die 1940-gebeure moet aanvaar en die bruines ten volle kwytgeskel moet word; selfs dat die bruines op vergoeding geregtig is. Dan is daar die armsalige Martie Retief Meiring wat in die konteks van Erfenismaand beweer “alles was nie so blink in die verlede van Stellenbosch nie, want daar was “slawerny … armoede … diskriminasie”. Ek wens daar is êrens ‘n toekenning vir haar wat duidelik maak wat sy is.

Loedolff het nie op hom laat wag nie en in die volgende uitgawe van Eikestadnuus (27 Augustus, p 8) gereageer. Sy hoofbeswaar is dat hierdie mense nie op eerstehandse inligting aangewese is nie terwyl hy van 1941 tot 1945 op Stellenbosch studeer het en sy inligting kort na die gebeure bekom het. Hy beklemtoon die hoë graad van uittarting wat daar by die bruines was. Ook vertel hy van ‘n bruine wat aan hom gesê het dat die opruiming van die vervalle bruin woongebied in die kern van Stellenbosch ingevolge die groepsgebiedewet “die beste ding [was] wat kon gebeur het”.

Slot

‘n Rektor soos Wilcocks was in die sielkunde geskool en het dus verstaan wat in mense se koppe aangaan. Hy het onderskei tussen die skuldige en onskuldige slagoffers, sowel wit as bruin, van die Slag van Andringastraat. De Villiers, daarenteen, is ‘n medikus wat geen formele naskoolse opleiding in die humaniora of sosiale wetenskappe het nie. Daar kan kwalik van hom verwag word om afdoende begrip te hê van hoe mense se koppe werk. Hy verstaan blykbaar nie politiek en die heersende ideologiese stryd nie. De Villiers is klaarblyklik een van dié van wie Giliomee gesê het dat hy “geen begrip van die politieke werklikhede het nie”. Nog minder besef De Villiers dat daar ingeskrewe studente (met bv eksklusiewe, nie-meriete US-studiebeurse) op die kampus is wat veel eerder op rewolusionêre jukskeibreking as studie ingestel is; elemente wat, soos die ANC, beter toegerus is om bestaande strukture af te breek as om iets beters in die plek daarvan tot stand te bring. Vir ‘n universiteit is sy rektor se naïwiteit nie ‘n bate nie.

Anders as Wilcocks onderskei De Villiers nie tussen die skuldige en onskuldige slagoffers van die Slag van Andringastraat nie. Volgens De Villiers se vertolking was die wit studente die skoorsoekers en geweldenaars en die bruines deur die bank die onskuldige en vreedsame slagoffers. Daar is hier geen sprake dat hy ‘n “diversiteit van idees” oor die gebeure bevorder nie. Volgens De Villiers moet nie slegs die onskuldige bruines, soos Wilcocks wyslik geredeneer het, vergoed word nie. Nee, al die betrokke bruines moet bevoordeel word; ook die kranige klipgooiers. Omdat dit na ‘n driekwarteeu nie prakties moontlik is nie, is besluit dat hulle nageslag die vrugte van hulle voorouers se (goeie) dade in die vorm van eksklusiewe US-studiebeurse kan pluk. Uiteraard is hierdie eksklusiewe studiebeurse nie om suiwer akademiese redes ingestel nie. Polities korrek is De Villiers klaarblyklik glad nie begaan oor wat die oorlewende blanke slagoffers van sy filantropie of paternalisme dink of hieroor voel nie.

‘n Rektor is veronderstel om ‘n deurwinterde akademikus te wees wat deur onder meer voorbeeldstelling al die akademiese bedrywighede van ‘n universiteit rig. Dit impliseer dat hy ewewigtige, objektiewe, wetenskaplike en sover moontlik ideologies neutrale leiding moet gee. Pleks hiervan kom De Villiers met ‘n eensydige, subjekiewe, ideokratiese benadering wat dogmaties die mode-politiek van die oomblik ongenuanseerd aanvaar asof dit ‘n wit-en-swart (oorwegend swart) aangeleentheid is. Daar is myns insiens nie sprake van grootsheid van gees nie. De Villiers behoort daarom nie ‘n rektor te wees nie, veral nie aan ‘n universiteit wat kragtens sy stigtingsvoorwaarde oorwegend Afrikaans moet wees nie.

Europa ondervind ‘n toevloei van onwettige immigrante wat die kultuur van die tradisionele inwoners bedreig. Die US ly onder die teenwoordigheid van elemente wat nie op die kampus is om in die eerste plek te studeer nie, maar om die universiteit se kultuur radikaal te verander sodat hulle (eerder as die tradisionele studente) welkom kan voel. Sowel Europa as die US het nie die durf om die probleem onder oë te sien en drasties op te tree deur van die ondermyners ontslae te raak nie. Aan die Universiteit Kaapstad is afgesien van optrede teen onrusstokers. Dit bring mee dat die Rhodes Must Fall-beweging “met hernude energie met hul plan voortgaan om die instelling van kolonialisme te verlos” (Die Burger, 22 Augustus, p 7). Die US het herbevestig dat hy in toegeemodus bly. Die jongste is dat De Villiers sy “afkeur van magsvertoon” uitgespreek het (US-webwerf 22 Augustus). Dus, Open Stellenbosch het ‘n vrypas om met sy protes voort te gaan en druk uit te oefen om die US ooreenkomstig sy wense te transformeer. Die rektor sal hierdie boosheid nie met “magsvertoon” bestry nie.

Aangesien Netwerk24 oor ‘n betaalmuur beskik, haal ons graag die belangwekkende brief van GF Ludolff wat in Eikestadnuus verskyn het, volledig hier aan. Vir diegene wat wel toegang tot Netwerk24 het, word die skakel in die opskrif geplaas. – Redaksie

Slag was nooit op Die Vlakte nie

Maandag 17 Augustus 2015 08:08

Die wanvoorstelling van die Slag van Andringastraat gaan darem nou te ver en het ’n vrot politieke spel geword.

Die sogenaamde inligting in Eikestadnuus en Die Burger is alles behalwe die waarheid. Ek is nou meer as 60 jaar op Stellenbosch en het nou vir die eerste keer gehoor Die Vlakte genoem word. Die Vlakte is natuurlik ’n mooier beskrywing om die ware toestand van dele daarvan te verbloem. Die gesondheidsdepartement van die munisipaliteit het toe reeds ’n paar van die gehuggies as onbewoonbaar verklaar tensy besliste verbeterings aangebring word. Dit was beslis nie ’n mooi deel van Stellenbosch nie en ek was skaam om dit te aanskou. Daar was beslis nie 3 700 mense soos beweer word nie en nog minder ses skole en vier kerke. In die gebied wat genoem word, word Andringastraat nie eers genoem nie.

Die beskrywing van die slag van Andringa-straat is blote wensdenkery en onsin. Hoe op aarde sal ’n groep studente so ’n buurt aanval sonder enige rede? Wat sou hul daarmee bereik het en watter skade kon hulle tog aangerig het in so ’n swak woonbuurt? Mnr. Hendrikse was toe nog nie gebore nie of was op sy beste nog ’n kleuter om nou met gesag daaroor en oor die slag te wil praat. Alles wat hy kwytraak is dus hoorsê en ’n eensydige wanvoorstelling. Om dit ’n slag te noem, moes daar êrens ’n geveg gewees het en met wie sou die studente daar gaan baklei het?

Wat het in der waarheid gebeur? Skuins regoor die huidige drankwinkel in Andringa-straat was daar ’n kafee op die eerste verdieping van die gebou. Dit was ’n gewilde plek onder studente. Voor die laaste trap na die lokaal was daar ’n kennisgewing “reg van toegang voorbehou”. Op die aand het ’n groep bruin jeugdiges voor die kafee vergader, maar die bestuurder van die kafee het sy reg op toegang probeer uitoefen, waarop die groep handgemeen geraak en tafels begin omkeer het.

Van die mansstudente in die kafee het die bestuurder gaan help. ’n Wilgenhoffer het sy koshuismaats geskakel en hulp gevra, waarop ’n woeste vuisgeveg met hul aankoms ontstaan het. Die studente het die geveg gewen en die jeugdiges tot by “Die Vlakte” teruggejaag sonder om verdere skade aan te rig. Die geveg was dus in Andringastraat en nêrens naby Die Vlakte nie. Die gedwonge verskuiwing is ook skeefgetrek. Toe Idasvallei ontwikkel is, is erwe teen 40 pond beskikbaar gestel – met riool- en waterdienste ingesluit. Huislenings oor 30 jaar teen ’n vaste koers van 3,5% per jaar is aangebied. Een van die inwoners van die gebied het aan my gesê die opruiming van die gebied was die beste ding wat kon gebeur en dat hy toe ’n mooi huis kon bou.

GF LOEDOLFF
STELLENBOSCH

Dan Roodt: Papsak-Max se skoene, Charles Smith en kampusonluste

‘n Mens raak skoon moedeloos as jy die reaksies lees op die stygende geweld en onmin wat daar sedert begin 2015 op die land se mees prestigieuse kampusse heers. Veral Stellenbosch staan weereens in die spervuur terwyl blanke studentes aan die Universiteit van Pretoria ‘n paar dae gelede in ‘n gebou toegesluit is om hulle teen amokmakende EFF-studente op die kampus te beskerm. Die enigste rubriekskrywer in die HSM (hoofstroommedia) wat dié situasie kon raakvat, was Charles Smith van Die Volksblad wat tereg sê: Revolusie dreig en Afrikaners paartie toe oë.

Smith meen “’n handjievol kommies onder Blade [Nzimande] het almal in vrees en bewing” en haal ‘n slagspreuk van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty aan:

“Society is always in constant revolution, with the ultimate goal being the seizure of political and state power.”

Dit is goed dat Charles Smith ons hieraan herinner. Mense is so in die oomblik vasgevang dat hulle nie die groter of geskiedkundige prentjie raaksien nie. Die kommunistiese of linkse aanslag op Suid-Afrika het nie vanjaar begin nie; dit strek verder as ‘n eeu terug. Soos ek in my boek Raiders of the lost Empire argumenteer, het die Litause Jode die tradisie van radikale sosialisme en revolusie, andersins bekend as marxisme, in die vroeë twintigste eeu hierheen gebring. Lees maar Alan Wieder se biografie oor Joe Slovo en Ruth First of my resensie hier op Praag, hoe daar in losieshuise in Doornfontein gefantaseer is oor wêreldrevolusie en die verdrywing van die Afrikaner uit Suid-Afrika.

In reaksie op Charles Smith se meningstuk waarin hy tereg sy kommer uitspreek oor die verval van Suid-Afrika, reageer Max du Preez met ‘n stuk papsak- linkse snobisme. Dis een ding wat eintlik baie snaaks is: by gebrek aan idees of intellek, reik Suid-Afrikaanse linkses altyd na snobisme as hul vernaamste wapen om hul opponente mee te verkleineer. Daarom swaai Max, wat net in clichés en gemeenplase kan dink, die grootste cliché van almal rond deur “brandewyn-en-Coke” by te haal:

“Dit was nou regtig ’n Boer-om-die-braaivuur-brannas-en-Coke-stuk skryfwerk, Charles. Goedkoop populisme wat Julius Malema jaloers sou maak.”

Die gedagte dat Max, die ou papsak-takhaar wat enige opgevoede Europeër of Afrikaner op straat vir ‘n boemelaar of bergie sou aansien, nou as “smaakarbiter” optree om mense links en regs te snobeer, is uiters lagwekkend. Dit herinner my aan iets uit Idi Amin se Uganda: Idi met die rits medaljes op sy uniform moet ons beïndruk. Net so verkeer papsak-Max onder die indruk dat hy ‘n aristokratiese fynproewer is wat vir ons die Nuwe goeie maniere en etiket moet aanleer!

Max die snob, wat op ons Afrikaners neersien. Ai. Ek herinner my daar het iewers ‘n foto van Max verskyn waar hy by Riebeeck-Kasteel of waar hy ook al deesdae wegkruip afgeneem is en waarin hy kompleet soos Jochem van Bruggen se “Ampie” lyk, in ‘n kortbroek, hemp wat oorhang en stukkende skoene. Die skoene wat Max dra, is in elk geval so lelik dat hulle eerder stukkend kan wees, dan sal hulle ‘n tikkie mooier lyk. Ongelukkig kon ek nie Max se “Ampie”-foto vind nie, maar het wel op die foto hier bo afgekom waar Max tesame met die Boerehaat-fotograaf, David Goldblatt, op ‘n verhoog verskyn. Max verag Afrikaners maar aanbid mense soos Goldblatt, Slovo of Nadine Gordimer en elke ander Boerehater wat daar nog ooit in Suid-Afrika voet aan wal gesit het. Op die foto dui ek enkele elemente van papsak-Max, die superghwar wat uit die gopse gesteier het om sy heil in agtertangse linksheid te vind, se “styl” aan.

Keanu Reeves met vellies
Keanu Reeves met vellies

‘n Mens vra jou af: Watse skoene dra Max? Is dit tekkies, hardloopskoene of die Litause interpretasie van vellies? Die tradisionele Afrikaanse velskoen is ‘n funksionele, eerlike en landelike skoenvorm wat deesdae wêreldwyd hoog mode is. In Engeland, Australië en elders noem hulle dit ‘n “desert boot” of “chukka boot”, in so ‘n mate dat die Engelse selfs daarop aanspraak maak dat húlle dit eerste begin dra het en nie ons nie.

As Max maar vellies gedra het. Helaas. Miskien trek hy drolbruin hardloopskoene aan selfs as hy slaap sodat hy beter van sy verlede af kan weghardloop, daardie verre verlede toe hy nog ‘n vurige NP-ondersteuner was, iets waaraan wyle Chris Louw ons so gereeld herinner het. Dan is daar Max se hemp wat uithang, moontlik om ‘n papsak vaaljapie wat hy iewers vir koerasie saamdra, te kamoefleer.

As ‘n mens die res van papsak-Max se dronkverdrietige opeenstapeling van clichés oor hoe ons net aan “luide swart intellektuele, beroepslui en politici” mag “fluister” lees, klink dit soos iemand wat sy Stockholm-sindroom bely. Terwyl Max ons teen die “brandewyn-en-Coke-Boere” soos Charles Smith waarsku, vrees hy eintlik die swartman wat dalk gewelddadig mag raak as ons nie “mooi en saggies praat” nie. Hoe rym dit? ‘n Mens moet seker nie logika by ‘n ylende papsak-skollie met sy afgryslike skoene en kleredrag soos Max verwag nie, maar het dit nog nooit tot hom deurgedring dat dit dalk presies die soort “rassisme” is waarteen hy ons waarsku nie? Hy praat selfs van die “swart driftiges” wat ons moet paai. Waarom moet hulle gepaai word? Almal in Suid-Afrika is mos nou vry om onbeteueld te sê en te doen wat hulle wil? Enkele jare gelede nog het papsak-Max, soos Thabo Mbeki destyds, afrosentries geargumenteer dat Afrika beskaafd was nog voor die Europese barbare in die Kaap anker gegooi het. Volgens Max se eie logika behoort die “swart driftiges” mos vrye teuels gegee te word dat die tweede revolusie kan plaasvind en ons land die utopie kan word waarvoor dit nog altyd bestem was? Waarom is hy dan nou so bang vir Charles Smith se “provokasie”?

Kyk weer na die foto hier bo. Agter Max en sy Boerehatervriend, David Goldblatt, pryk die lelikste skildery wat daar nog ooit in ‘n “roekelose” (om papsak-Max se woord te gebruik) oomblik geverf is. Dit voltooi as’t ware die prentjie. ‘n Mens hoef nie Nietzsche te gelees het om te verstaan dat daar ‘n verband tussen swak smaak en swak idees is nie. Max met sy lelike drolbruin straatsmousskoene beskik oor ewe afskuwelike idees. Dis ‘n allegaartjie – assiette anglaise oftewel ‘n deurmekaar Engelse bord soos die Franse sê – van vooroordele en gemeenplase. Vooroordele teenoor Afrikaners, want Max is mos ‘n bekeerde jingo, asook gemeenplase oor apartheid en die gewaande nasleep daarvan. Hoe meer Suid-Afrika in ‘n moeras van korrupsie en geweld versink, hoe harder sanik papsak-Max oor “apartheid”. Alles is mos apartheid se skuld. Kan ‘n mens so eenogig en fundamentalisties wees? Dis hoog tyd dat ons van “apartheidfundamentalisme” begin praat. Dis die geloof of bygeloof in ons land dat alles wat verkeerd loop aan “apartheid” of die “nalatenskap van apartheid” toegeskryf kan word.

Naby die einde van papsak-Max se artikel raak hy nogal die volgende skoenmetafoor kwyt:

“Dit sal natuurlik help as ons ­blekes probeer om onsself in ons swart landgenote se skoene te plaas en te wonder hoe ons dan in vandag se Suid-Afrika en instellings soos die universiteite op Stellenbosch, Potchefstroom en Bloemfontein sou gevoel het.”

Sover ek kan sien, is die meeste swartes in ons land nogal uitspattig geskoei en bestee hulle soveel aan skoene as wat Afrikaners op hul kinders se skoolfonds uitgee. As ek soos die Amerikaanse skrywer Tom Wolfe wou aantrek, sou ek daaraan kon dink om my “in swartes se skoene te plaas”. Verder word die gemiddelde swart student by ‘n Afrikaanse universiteit net op die hande gedra en kom hulle dikwels deur waar ‘n blanke student sou druip.

Feit is egter dat die afbrekende revolusionêre wat al hoe meer in beheer is – die swart betogers en ontlastingstrooiers fungeer maar net as hul marionette – die kampusse as ‘n volgende “operasionele teater” geïdentifiseer het. Die redes daarvoor is voor die hand liggend:

Solank as wat daar iewers nog Afrikaanse lesings gehou word, bestaan die gevaar dat daar weer soos tydens die twintigste eeu ‘n taaloplewing, gevolg deur ‘n nasionalistiese beweging onder Afrikaners self, mag plaasvind. Dít wil ons heersers ten alle koste vermy. Vandaar dus die oorlog wat daar teen ons taal op kampusse verklaar is.

Die ander probleem waarmee ons oorheersers sit, is dat daar steeds honderde Afrikaners met nagraadse kwalifikasies is wat poste aan ons universiteite beset. Die plan is om hulle met ideoloë te vervang en solank alles nie 100% Engels is nie, kan sulke ideoloë nie so gemaklik “ontplooi” word nie. Daarom word die swart en bruin marionette teen Afrikaans opgestook, want van die werklose linkse ideoloë soek baantjies.

‘n Goeie voorbeeld is wat met die voormalige RAU gebeur het. Die oomblik toe dit as die “University of Johannesburg” verengels en verswart is, het ‘n hele eksodus van sogenaamde “akademici” vanuit Wits en Kaapstad plaasgevind en ekstremiste soos Steven Friedman het daar nes gemaak. Wanneer daar van “transformasie” gepraat word, beteken dit ook dat enige oorblywende Afrikaanse dosente met Engelstalige linkses en neomarxiste vervang moet word. ‘n Paar werfbobbejane soos Piet Croucamp bly natuurlik oor om hul nuwe base se voete te soen en die indruk van etniese suiwering te versag.

Soos ek nou die dag in my brief aan die Business Day geargumenteer het, verteenwoordig die huidige veldtog teen Afrikaans op kampusse ‘n ooglopend georkestreerde poging. Dit het baie min met “swart frustrasie” te make en meer met die georganistreerde strategie om Afrikaners al hoe verder te marginaliseer. Uiteindelik moet ons uit die land verdryf word sodat ander alles wat ons voorouers opgebou het, ingepalm kan word; as ons nie fisiek uitgewis word nie. Want waarom konstante propaganda- en haatveldtogte in die massamedia teen ons voer as daar nie vir ons ‘n gewelddadige einde in die vooruitsig is nie? Ek ly nie soos papsak-Max met sy afskuwelike skoene aan vae, Freudiaanse vrese vir swart geweld nie; ek maak bloot ‘n logiese gevolgtrekking. Ook moet ons nie die boosheid van ekstreemlinkses onderskat wat gedurende die twintigste eeu tienmiljoene mense in die naam van gelykheid laat uitmoor het nie. Oor die hele gedoente op die kampusse waak die leier van die SA Kommunisteparty, met die gepaste naam “Blade” Nzimande. Dalk wil hy nie net Afrikaans “lem” nie, maar ook die mense wat dit praat en daarin klasgee…

Turkse tandartse en die val van Europa

In Europa is dinge aan die gons. Seker geen mens gesels nie iewers oor die migrantekrisis wat besig is om Europa te oorspoel nie, en soos die Nasionale Partyregering van oudsher, is Europeers diep verdeeld oor die plan van aanpak. In die oggende voordat ek werk toe gaan het ek ‘n nare gewoonte om net gou na CNN of Al-Jazeera te kyk, en wat my verbaas het – waarskynlik op ‘n ander manier as die meeste lede van die publiek – is die skokkende beeldmateriaal wat hulle tog maar besluit het om uit te saai oor die tragiese lot van Aylan Kurdi, die driejarige peuter wat dood aangespoel het op die Turkse kus. Dit is skokkend omdat ‘n lewe vernietig is onder tragiese omstandighede, maar my verbasing is waarom hierdie beeld uitgehef moet word bo die ander tientalle vlugtelinge wat elke week dood aanspoel iewers in die Middellandse See.

Ek vermoed dat hierdie kind ‘n Hector Petersen in die maak is, verwysend na die skoolkind-martelaar wat in Soweto in 1976 deur ‘n swart polisieagent gedood is en die simbool geword het van die “verdrukking van apartheid”. As Petersen maar net daardie dag besluit het om skool toe te gaan sou ons nooit van hom gehoor het nie. Laat staan nog die sosioloog dr. Melville Edelstein wat op dieselfde dag as Petersen bruut vermoor was deur swartes. Om sy nek het hulle ‘n bord gehang met die woord “Beware” daarop geskryf. Omdat Edelstein ‘n linksgesinde hulpverlener was en nie in die propagandaprentjie pas nie, moet ons maar raai wie hy was. Geen media of gedenksteen verkondig sy verhaal nie.

Soos gewoonlik probeer die hoofstroommedia om op die Europeers se gevoelens te bespeel om meer immigrante toe te laat, met hierdie tragiese dood as propagandaslenter oor die wanhoop waarin die vlutelinge verkeer. Dit is net ironies dat dieselfde media wat die oorlog teen Sirië aan ons verkoop het, nou op ons simpatieë teer om die skerwe op te raap wat hulle self veroorsaak het, so asof dit ons skuld is dat ons nie genoeg doen om hulle ellende op te ruim nie.

Wat die dood van hierdie kind nog tragieser maak is dat hy eintlik onnodig gesterf het. Hy en sy gesin was al drie jaar woonagtig in Turkye gewees toe hulle besluit het om die waagtog na Europa te onderneem. Sy pa was ‘n konstruksiewerker in die ooste van Turkye gewees, maar het besluit om na Europa te vlug omdat hy…sy krom tande wou laat regmaak. Turke is oor die algemeen goeie haarkappers, maar blykbaar geen goeie tandartse nie. Pa het sy hele gesin as gevolg van ‘n kosmetiese behandeling verloor, net hy het dit oorleef. Die feit dat hy sy gesin kon begrawe in hul Siriese tuisdorp laat ‘n mens nog vrae stel oor die ware aard van die konflik in daardie gebied. Net soos Petersen geskiet was deur ‘n swart polisieagent en wit verdrukking hiervoor die skuld gegee word, kan ons ook nou Turkse tandartse verwyt vir die vlugtelingestroom?

Kort daarna het Euronews beelde uitgesaai oor die harde optrede van die Hongaarse polisie, uiteraard bedoel om die regsgesinde president Viktor Orban as ‘n monster voor te stel. Wat Euronews egter versuim het om bekend te maak is hoe hierdie vlugtelinge op Hongaarse treine massaal waterbottels en voedselpakette weggegooi wat die polisie aangedra het, wat verraai dat hulle nie so desperaat is as wat ons veronderstel is om te glo nie.

Heelwat tragieser, en nog minder bekend is dat die Egiptiese vloot swart bootvlugtelinge op volle see bombardeer op pad na Europa toe, maar weereens word die Europeers verwyt dat hulle onopreg of arrogant is as hulle dit durf waag om meer vlugtelinge te weier. Ook het geen enkele Arabiese moontheid vlugtelinge asiel verleen nie, terwyl hulle met hul miljarde petrodollars sekerlik iets kon gedoen het.

Hierdie emosionele pleidooi vir Europeërs het maar een doel, en dit is om Europa te vernietig. Die ekonomie is nou nog steeds baie wankel en al hierdie vlugtelinge gaan net verder druk uitoefen op die Europese welsynstaat. Oor ‘n paar jaar sal hulle waarskynlik ook stemgeregtig word en natuurlik op linkse politieke partye stem wat hulle die son, maan en die sterre belowe het, en sodoende help om Europa volledig ekonomies, kultureel en spiritueel te vernietig.

Maar nog lank voordat dit so ver is, is die vlugtelingestroom ‘n Trojaanse Perd wat benewens die ware vlugtelinge, ook ‘n hele aantal radikale figure gaan toelaat met die doel om die Weste te vernietig. Om die waarheid te sê, begin hierdie vlugtelinge, wat sopas in Duitsland aangeland het, hul gasland te kommandeer oor wat hulle as gewens en ongewens beskou. So word Duitse skoolmeisies in Beiere deesdae verplig om hul skouers en bene te bedek om nie die Siriese vlugtelinge te ontstel nie, terwyl Frau Merkel in dieselfde week ander Eurolande onder druk gesit het om meer vlugtelinge toe te laat. Nog ‘n vreemde verskynsel is dat van die sowat twee duisend vlugtelinge wat onlangs uit die trein gestap het in München, is daar geen enkele vrou of kind te bekenne nie. Blykbaar vlug slegs mans weg uit oorlogsgebiede.

Met al hierdie gegewens in gedagte, is ons met meer vrae as antwoorde gelaat. Sonder om die ware aard van die krisis te geringskat behoort ons af te vra wat werklik hier afspeel.

Die globale elite het waarskynlik hierdie les geleer by Suid-Afrika. Soos die bekende spreuk van Auguste Comte lui is demografie ons noodlot. Die Europeers verwek minder kinders enersyds en laat derduisende nie-integreerbare maar uiters vrugbare minderhede toe in hul eie lande. Oor twee generasies sal Europa onherkenbaar getransformeer wees en sal die daaglikse vernedering van wit Europeers eerder die norm as uitsondering word. Aangesien die Europeer spiritueel breindood is, sal hulle nie besef dat hul eie nihilistiese lewensbeskouing ‘n steen des aanstoots is vir jong gelowiges nie, wat hul radikalisme bloot verder sal bevorder. Die feit dat die vlugtelinge hoofsaaklik jong mans is, gaan Europese vroue ook nie gemaklik stel nie. Soos Swede, sal die verkragtingsyfer ongetwyfeld toeneem in lande wat meer vlugtelinge toelaat.

En terwyl Europa oorspoel word, sit NAVO en oefen in die oostelike Eurolande teen ‘n moontlike Russiese invasie. Bid jou aan as die Christelike Rusland ewe skielik Europa sou binneval! Gelukkig hoef ons nie te vrees nie: Die heldhaftige Nederlanders sal ons beskerm soos wat hulle op die oefenterreine aanlê en “Pang pang!” roep soos ons laas gedoen het toe ons agt jaar oud was en Cowboys en Kroeks gespeel het. Daar is blykbaar geen geld vir koeëls nie maar wel miljarde om asielsoekers binne te laat om Europa verder te vernietig met hul radikale eise.

Die situasie het so kranksinnig geword dat ek dink Otto von Bismarck in sy graf sou gedraai het as hy sien hoe Frau Merkel ‘n bespotting maak van sy edele “Kulturkampf”.

Uiteindelik is dit al wat ons linkse vriende kan vermag. Die hele tyd kla oor die lamlendigheid van ander met die bedoeling om hul eie kultuur daarmee te vernietig sodat niemand meer gehelp kan word nie.

Die konserwatiewe denker Russel Kirk het perfek saamgestel waarom mense verkies om behoudend te wees: “The conservative is concerned, first of all, with the regeneration of the spirit and character—with the perennial problem of the inner order of the soul, the restoration of the ethical understanding, and the religious sanction upon which any life worth living is founded. This is conservatism at the highest.”

Eers as ons hierna kyk besef ons hoe ver Europa homself van die werklikheid vervreem het.

 

 

Leon Lemmer: Willie Esterhuyse oor godsdiens en politiek

Willie Esterhuyse (gebore in 1936) het bekend (of berug) geword weens sy aandeel in die algehele magsoorgawe aan die ANC. Sy politieke rol het in alle erns begin met die publikasie van sy boek Afskeid van apartheid (1979). “Dit was, in sekere sin, my alternatiewe Credo van ‘n Afrikaner soos deur AP Treurnicht vertolk in 1975” (Esterhuyse se 2009-boek, kyk hier onder, p 20). Daarna het hy in sy boek Die pad van hervorming (1982) versoening tussen Afrikaner- en swart nasionalisme bepleit. In 1987 het hy uit die Afrikaner Broederbond bedank. Hy het vervolgens ‘n boek gepubliseer oor die rol wat hy in die onderhandelings met die ANC gespeel het: Eindstryd: Geheime gesprekke en die einde van apartheid (2012). Hieruit blyk sy verbintenis tot die ideale van die swart meerderheid en die versaking van die belange van die blankes en veral die Afrikaners. “Ek het toe [1993] al lankal weggestap van die NP se idee van groepregte en minderheidsveto’s” (2012, p 299). Hy is ongetwyfeld medepligtig aan die politieke opset wat ons sedert 1990/1994 ervaar.

As eertydse NG Kerk-teoloog is daar ook ‘n ander sy van Esterhuyse wat hy belig: sy vervreemding van die christelike godsdiens. Dit vind vergestalting in twee boeke: God en die gode van Egipte (2009) en Die God van Genesis (2010). Politiek en godsdiens is onderwerpe wat vervleg kan word, “heel onheilig met mekaar hand op die blaas … staan” (Esterhuyse se 2015-boek, kyk hier onder, p 15), des te meer in Suid-Afrika waar daar graag, soos en wanneer dit aktiviste pas, ‘n beroep op moraliteit gedoen word. “Wanneer die politieke mag verval en daar demokratisering intree [soos in Suid-Afrika in 1990/1994], verval ook die godsdienstige mag” (2009, p 161). Wat onder meer uit die genoemde vyf boeke blyk, is hoe Esterhuyse hom kultureel geïsoleer het deur eers sy ligte/elektrisiteit (Afrikanerskap) en daarna sy water (christelike godsdiens) af te sny.

Esterhuyse se jongste boek, Geagte Jahwe (Tygervallei: Naledi, 2015, 164p, R219), het onlangs verskyn. (Tensy anders vermeld, is al die bladsyverwysings na hierdie boek.) In hierdie boek onderhandel Esterhuyse nie met die ANC (die Duiwel?) nie, maar met God. Die teks bestaan uit elf briewe wat hy aan Jahwe geskryf het. Hy verkies om die term Jahwe te gebruik, die Judaïese naam vir God; ‘n naam wat deur Jode so heilig geag word dat dit nie uitgespreek mag word nie. “Ek het geskryf dat ek my briewe nie aan ‘God’ nie, maar ‘Jahwe’ rig. Hierdie naam van U is vir my sagter op die oor en meer speels op die tong. U onthou seker goed dat dit in vroeë tradisies nie uitgespreek is nie; dit was sonder klinkende vokale [JHWH]” (p 148-149). Gelowiges in die Judaïes-Christelike tradisie kan Esterhuyse se teks aanstootlik vind. Die oorvloed hoofletters wat in die teks voorkom, veral “U”, is tipografies-esteties steurend. Ook die talle vrae wat die outeur deurlopend vra en waarop daar nie geantwoord word nie.

Die voorbeeld wat Esterhuyse hier stel, kan die begin van ‘n nuwe mode wees. Byvoorbeeld, Piet Matipa begin sy jongste rubriek met: “As ek ‘n dinner date met die Here gehad het” (Netwerk24, 4 deser). Sy teks wemel van Engelse woorde. Met die kelner praat Matipa net Engels. Dit is die soort joernalistiek wat deesdae deur Naspers/Media24 bevorder word. In die plek van wat tradisioneel heilig was, het nuwe heilighede, soos politieke korrektheid en transformasie, gekom.

Esterhuyse se trant is ook hinderlik. Daar is ‘n sprekende naïwiteit in die eensydige dialoog wat Esterhuyse probeer voer, aangevul met pogings tot misplaaste humor of gevatheid; dinge wat myns insiens baie lesers sal vervreem. “Dit is nie moeilik om sinies oor u ‘beelddraer’ [die mens] en skepping te wees nie” (p 28). Hy verwys na Piet Cillié (p 17). Nog voordat ek daarby gekom het, het ek gedink Esterhuyse se trant herinner my aan dié van Trinkie (1982). Die hele boek is deurspek met frases soos “U dra seker kennis van” (p 14), “Het U al tyd in u ewigheid ingeruim om” (p 15), “soos u weet” (p 19),”U weet mos” (p 19) en “U is bekend met” (p 20). Al hierdie voorbeelde kom uit die eerste brief. Esterhuyse gaan elke keer voort om te vertel wat (dalk) reeds deur Jahwe geweet word.

Sy boek herinner in sekere opsigte aan die briewe, Praat verby grense (2010), wat Frits en Laurie Gaum aan mekaar ten bate van homoseksualiteit geskryf het. Die een vertel soms vir die ander wat hy reeds weet. ‘n Korrespondensie-opset word versin om ‘n boodskap by die lesers tuis te bring. Insgelyks bestaan Esterhuyse se teks uit briewe wat vir mense geskryf is om te lees. Dit is onnodig en ‘n beslommernis om te skryf asof met Jahwe gekommunikeer word. Sommige lesers kan hierdie metode as heiligskennis ervaar. Iemand soos Johan Degenaar, teologies omstrede soos hy was, sou nooit hierdie roete gevolg het nie. In sy elfde en laaste brief vra Esterhuyse uiteindelik twee nugtere vrae: “Waarom briewe aan ‘n ‘Vader’ skryf wat nie kan antwoord nie? Is dit nie so ‘n bietjie absurd, ‘n tam oefening nie?” (p 142-143).

Die verhaal oor Jahwe (bv die Bybel) is volgens Esterhuyse “nie histories waar nie” (p 15), “heelwat mense … reken U antwoord net nooit; en is ‘n woordlose, swygende God. Ander sê weer U is fiksie, ‘n mite” (p 21). Later formuleer Esterhuyse sy standpunt duideliker. Oor die Bybel sê hy: “Ek dink nie hierdie boek is heilig nie. Dit is net nog ‘n boek” (p 152). “Ek is nie meer ‘n kerk- en Christenmens in die geykte sin van die woord nie … Ek het ‘n … reuseprobleem met die idee van ‘n persoonlike skeppergod” (p 40-41). “Die gedagte van ‘u wil’ … is hoogstens ‘n ‘troosredenasie’ … Ek dink nie U het ‘n ‘wil’ … nie. Jahwe, ek glo daar is net ‘n mense-wil” (p 91). Dit is “vir my godsonmoontlik dat U regstreeks ‘n rigtinggewende hand in die geskiedenis en in mense se oorwinnings en nederlae het” (p 97). In sy 2009-boek (p 189) het Esterhuyse geskryf: “Ná Auschwitz kan ‘n mens nie meer meganisties in die wil van God en sy voorsienigheid glo nie.”

Let vervolgens op Esterhuyse se loslit-benadering van die nagmaal. Hy verwys na die Maltese kruis, ‘n rotsformasie in die Sederberg naby Clanwilliam. “U weet seker ook dat ek dikwels die heilige Nagmaal, u sakrament, aan die voet van daardie kruis aan die stappers bedien het? Met Coke en Provita!” (p 111). “So kan U sien: Jahwe, God en Heilige Skrif is niks meer en niks anders nie as menslike metafore” (p 150). [Metafoor: “Oordragtelike, figuurlike uitdrukking wat op ‘n vergelyking, ooreenkoms berus, die beeld in die plek van die eintlike voorstelling plaas” (HAT).] “Jahwe, dís wat U vir my is: ‘n Metafoor waaroor daar ‘n teks en tradisie bestaan wat my help om sin van my lewe te maak omdat u boodskap my spiritueel, moreel en prakties inspireer” (p 153). Later erken hy dat hy die “woord ‘metafoor’, wat ek gebruik om sin van my morele oriëntering te maak, beter moet omskryf” (p 160), maar hy is (nog) nie in staat om dit te doen nie.

“Jahwe, by ‘n afskeid van U as ‘n persoonlike God wat vanuit u hemel, Raadsplan in die hand, álles gemaak het, oor álles beskik (selfs lewe en dood) en met allerlei bedoelings en wilsbesluite mens en wêreld ‘bestuur’ … Ek beskou hierdie posisie van geloof as ‘n vorm van fundamentalistiese fantasie … Ek glo nie in U as ‘n persoonlike God wat alles geskep het, oor alles beskik, my wel en wee bestuur, en allerhande bedoelings met mense, met my en met die wêreld het nie. Ek het weggestap van die geykte Godsbegrip” (p 159). Die “goddelike Vaderfiguur” is volgens Esterhuyse gegrond in die “paternalistiese kultuur”. Die skildery op die plafon van die Sistynse Kapel in Rome noem hy “Michelangelo-fiksie” (p 160). By diegene wat na sy vorige boeke nog getwyfel het, kan na sy jongste boek nie meer in onsekerheid oor Esterhuyse se Godsbegrip verkeer nie.

Maar sy vorige boeke maak reeds duidelik waar hy staan of waarheen hy op pad was. Die boek Eksodus word beskryf as ”n sameflansing van ‘n verskeidenheid kampvuurstories en godsdienstige praktyke van woestyntrekkers op pad na hulle beloofde land” (2009, p 35). Die antieke Egiptiese storie van Osiris, Isis en Horus het Esterhuyse “bevry van die dogmatisme van die Christelike godsdiens, veral die ‘geloofsartikel’ dat ‘óns geloof’ die alléénsaligmakende geloof is” (2009, p 92). “Dis nie gode of God wat tekste heilig maak omdat hulle regstreeks goddelike openbarings bevat nie. Heilige tekste, ‘die Skrif’ ingesluit, is niks anders en niks meer nie as die getuienisse van mense se uitsonderlike ontmoetings en ervarings” (2009, p 135).

Esterhuyse ver-ANC die Bybel. Hy erken: “Dit [is] so maklik om die Bybel te misbruik” (2010, p 283). Moses word “‘n bevrydingsleier: die Nelson Mandela van die Jode” genoem (2009, p 238). Ek sou graag wou hoor wat Jode hiervan dink. “Die tema van geregtigheid oorheers in die Ou Testament” (2009, p 239). “Die profetiese tradisie was … primêr ‘n bevrydingstradisie” (2009, p 240). “Transformasie, herskeppende herstel en versoening … was die kern van die profetiese tradisie. Vanaf Jesaja en Miga tot by Jesus … moes [jy] jouself identifiseer as ‘n geroepene, ‘n aktivis vir die droom van geregtigheid, ‘n vryheids- én vredestryder … toe kom Jesus met sy storie oor institusionele geregtigheid, oor reg vir die onderdruktes” (2009, p 246). “‘God’ is, wat my betref, die energie van hierdie inspirasie. Jesus, sy ‘Seun’, is sy rolmodel – ‘n bepaalde inkarnasie of vleeswording van die geregtigheidsdroom” (2009, p 248). “Daar is nie iets soos ‘n … volksgod nie … Die Afrikaners se volksgod was ‘n ramp” (2009, p 250). Maar ‘n ANC-God mag blykbaar maar deur Esterhuyse staangemaak word. In sy 2010-boek (p 198) borduur Esterhuyse hierop voort: “As daar ooit ‘n godsdienstige en morele revolusionêr en aktivis was, dan was dit Jesus van Nasaret.”

Wat Esterhuyse doen, is om sy vertolking van die Bybel by sy ANC-gesinde politiek aan te pas. Sy politiek het ‘n evolusie van Broeder tot die Mandela/Mbeki-ANC deurloop. Esterhuyse vestig die aandag op die evolusionêre vertolking van sowel die Godsbegrip as die Bybel. Robert Wright se boek, The evolution of God (London: Abacus, 2010, 567p), handel oor dieselfde onderwerp, maar doen dit veel beter, bv meer wetenskaplik, omdat Wright hom nie met die foefie van ‘n gesprek met God, oftewel briewe aan Jahwe, besig hou nie. Wright maak dit bv duidelik dat Bybelse liefde aanvanklik hoogstens toegeneentheid jeens medegelowiges beteken het en eintlik glad nie ‘n prominente rol in die Bybel (veral die Ou Testament) speel nie. Die oorbeklemtoning van naasteliefde, selfs op ‘n wêreldskaal, is ‘n redelik onlangse verskynsel, wat vorm ooreenkomstig die politieke behoeftes van bv bevrydingsteoloë aangeneem het.

Soos in sy vorige boeke hou Esterhuyse daarvan om sy jongste teks met outobiografiese besonderhede te garneer. Hy vertel van sy oupa, pa en ma, sy jeug op Laingsburg, sy studie in die filosofie en teologie op Stellenbosch en in Nederland, op watter datum hy verjaar (p 24), sy “groterige skoueroperasie” (p 45), dat hy al jare lank aan sooibrand ly (p 59), sy vrou ‘n wiskundige is (p 144), hulle nou in (die luukse woonbuurt) Paradyskloof woon, ens. Tussen 2003 en 2012 het hy (en sy vrou) Malta vier keer besoek. Sy briewe verwys veral na die Malta-besoeke, maar hou ook “verband met ‘n hele paar ander reise waarvan ek dié na Egipte, Jordanië, Italië en Sisilië moet uitsonder” (p xi). In sy 2009-boek (p 22) skryf hy dat hy Egipte agt keer besoek het. In sy 2012-boek (p 156) noem hy dat hy “‘n paar dae na Londen [was] om die verjaardagpartytjie [van ‘n joernalisvriendin] by te woon.” Esterhuyse se oorsese besoeke klink so talryk soos die reise van ‘n ANC-minister. Die apostel Paulus “het wyd en ver gereis – iets wat ek ook graag doen” (p 44). Ek het die indruk dat (baie van) diegene wat by die politieke magsoorgawe betrokke was, finansieel (baie) goed daaraan toe is. Hulle was by die “voerbakke” (2010, p 140). Nogtans kla Esterhuyse met die wit brood onder sy arm: “Maar ek kan dit as pensioenaris en bejaarde nie meer bekostig nie” (p 143). In sy 2009-boek (p 131) skryf Esterhuyse: “Morele status is belangriker as materiële status.” Slaag hy hierdie toets?

Esterhuyse sal nie oor bv godsdiens en die geskiedenis skryf sonder om na die politiek te verwys nie; nie net die politiek van lank gelede nie, maar veral die onlangse Suid-Afrikaanse politiek. In sy 2012-boek (p 170) skryf Esterhuyse oor sy tienerdogter se uitlating: “Maar Thabo Mbeki kan tog nie ‘n terroris wees nie?” In sy jongste boek eet Esterhuyse dit steeds vir soetkoek op. Hy vertel dat Mbeki se vrou tydens ‘n middagete in Lusaka, toe hulle nog ANC-bannelinge was, “in hulle woonplek u seën vir ons saamwees en ete gevra het” (p 31). Dan volg Esterhuyse se vraag aan Jahwe: “Hoe is dit godsmoontlik dat ‘terroriste’ u seën vir ete en vir die saamwees kan vra?” (p 31). Die Tambo’s het ook op hulle christelikheid geroem, maar Oliver het in 1985 gevra dat “die ‘stryd’ na wit woonbuurte geneem moet word” (2012, p 87). Die hoogheilige Desmond Tutu, tydens ‘n besoek aan Amerika in 1986, “had raised the prospect of attacks on white South African schoolchildren and of black servants poisoning their employers’ morning coffee” (John Allen, Rabble-rouser for peace: The authorized biography of Desmond Tutu, London: Rider, 2006, p 263). Pleks van die onomstootlike feit van ANC-terrorisme te erken, probeer Esterhuyse dit as ‘n “konstruk” (‘n gedagtespel) afmaak. Met spesifieke verwysing na Mbeki skryf hy: “Ek wou … die konstruk van ‘terroris’ ondermyn” (2012, p 142).

“Ek is mos ‘n aanhanger van die idee van die kreatiwiteit van konflik” (p 36, ook p 138). “Oorlog is eintlik ‘n bedekte seën, want dit bind mense as slagoffers saam” (p 51). In die konteks van republiekwording in 1961 (wat hy verkeerdelik in 1962 plaas) verwys Esterhuyse na die “gewaande verbondsvolk” en Hendrik Verwoerd. Aan die een kant die “politieke laaggety” (Afrikanernasionalisme en apartheid) en aan die ander kant die “revolusionêre springgety” (swart nasionalisme, kommunisme en terrorisme). In sy 2009-boek (p 177) skryf Esterhuyse van die Jode: “As verbondsvolk het hulle … die reg gehad op anderheid en ‘n eie identiteit.” Al sou die Afrikaners nie ‘n verbondsvolk wees nie, het hulle myns insiens die reg (selfs plig) om hulle andersheid, hulle identiteit, te handhaaf. Esterhuyse ontken hierdie fundamentele reg vir die Afrikaners. Volgens hom is groepregte in die nuwe Suid-Afrika taboe, maar as meerderheidsgroep mag die swartes maar hulle belange ten koste van minderheidsgroepe bevorder.

Esterhuyse neem waar dat “die ideologie en praktyke van apartheid ook dwarsdeur begraafplase gekerf het” (p 58). Op Laingsburg is die wittes, Jode en Indiërs elk in aparte gebiede begrawe. “My bruin taal- en meestal geloofsgenote was verder verwyder en ‘eenkant'” (p 58). Begraafplase, soos dié op Laingsburg, laat Esterhuyse tot die volgende gevolgtrekking kom: “Nie tekens van ‘oorlewing’ van Afrikaners nie, maar tekens van werklik voorgeskrewe en staatsgereguleerde kollektiewe en rasgedrewe diskriminasie” (p 58). Dwarsdeur die wêreld word bv Jode en Indiërs egter in aparte begraafplase begrawe. Dit het met hulle verskillende gelowe te make en nie met apartheid nie. Soos gebruiklik sonder Esterhuyse Afrikaners vir sy kritiek uit en dan dink hy net aan apartheid. Maar daardie beskrywing, “voorgeskrewe en staatsgereguleerde kollektiewe en rasgedrewe diskriminasie,” is ook op die ANC se beleid van toepassing. Dink aan gedwonge rasse-integrasie, grondonteiening, swart ekonomiese bemagtiging, regstellende aksie en al die vergrype wat onder die sambreelterm “transformasie” gepleeg word, insluitende taal- (bv anti-Afrikaans-) diskriminasie.

Hou ook in gedagte dat “transformasie”, wat tans daagliks so ‘n verpestende uitwerking op veral eens Afrikaanse universiteitskampusse het, glad nie bloot op gesonde of akademies sinvolle verandering dui nie. Jaap Durand, die vader van die Belhar-belydenis, vertel dat hierdie term met groot sorg uitgesoek is om so ‘n revolusionêre (dus omwrigtende/vernietigende) impak moontlik te hê. Hy behoort te weet, want hy was en is “hand op die blaas” met die ANC. Hy en Jakes Gerwel het toegang tot die kommunistiese siel van die ANC gehad. Transformasie is deel van die ANC se kommunistiese ideaal om hierdie land (en idealisties die hele wêreld) om te dop. Durand sê nie tydens watter ANC-byeenkoms hulle op die term “transformasie” besluit het nie. Deur bloot hierdie term te gebruik, word ‘n mens egter reeds by die ANC se agenda betrek.

“Al het die woord ‘transformasie’ ‘n modewoord geword, sal ons hierdie oproep in ons land nouliks verstaan as ons die emosionele geladenheid van die woord nie begryp nie. Binne die Suid-Afrikaanse konteks is diep en kragtige emosies in hierdie woord versteek. Dit het sy beslag gekry in ‘n tyd van protes en verset teen die politieke bestel van apartheid, toe daar gesoek is na die sterkste woord moontlik om uitdrukking te gee aan die soeke na verandering. ‘Verandering’, ‘hervorming’ en dergelike sinonieme is almal geweeg en te lig bevind, ongeag dat hulle dieselfde beteken; dat hulle werklik sinonieme is. Daar is gesoek na ‘n woord wat dit sou duidelik maak dat niemand tevrede gaan wees met oppervlakkige veranderings en skynhervormings nie. Dit het die protesteerders en die versetstryders in die woord ‘transformasie’ gevind. Hulle het hierdie woord gelaai met al die erns en emosie waaroor hulle beskik het. In die lig hiervan is dit begryplik dat daar op verskillende terreine voortdurend gekla word dat transformasie nog nie plaasgevind het nie en dat wit bevoorregting steeds voortduur” (Jaap Durand, Ontluisterde wêreld, Wellington: Lux Verbi, 2002, p 10).

Soms duik daar ‘n sprankie hoop vir Esterhuyse se politieke insig op, al het hoop “blykbaar ‘n [beperkte] rakleeftyd” (p 151). “Vryheid en voorspoed sónder veiligheid en relatiewe vrede is ‘n droom. Dieselfde geld vir versoening. Jahwe, hoekom anders bou mense ‘mure’ en omhein hulleself? … Veiligheid (orde) is die grondslag vir vrede en voorspoed” (p 92). [In sy 2009-boek (p 110) skryf Esterhuyse dat “beskawing en vooruitgang nie sonder orde moontlik is nie.”] Later opper hy die moontlikheid dat die geweldenaars ‘n ingeboude “fabrieksfout” het (p 131), wat op ‘n tekortkoming in hulle DNS kan dui. In sy 2012-boek (p 114) skryf Esterhuyse: “Ek het altyd ‘n sterk morele standpunt teen geweld ingeneem, veral geweld wat daarop gemik was om politieke en ander vorme van mag oor mense te verkry.” Maar ‘n mens wonder hoe diep hierdie weersin in geweld sit, want dit het Esterhuyse nie weerhou van hartlike samewerking met die ANC nie en ook nie van verering vir geweldenaars nie. Hy verwys na wat hy ‘n “baie oortuigende argument” van Mbeki noem: “As die ANC toegelaat word om soos enige politieke party te funksioneer, sal die geweld ook hanteer kan word” (2012, p 248-249). Sedert 1994 word die ANC-regering toegelaat om geweld te hanteer. Slaag hy daarin of misluk hy klaaglik?

Esterhuyse vestig die aandag op “die verval van instellings [soos die Universiteit Stellenbosch?] en lande [soos die nuwe Suid-Afrika?]” (p 132). Hy verwys na “institusionele verval” en “instellings wat inplof” (p 133). Maar besef Esterhuyse dat dit presies is wat aan sy alma mater plaasvind; dat dit is wat Open Stellenbosch aanvuur om die institusionele kultuur te transformeer en dat Wim de Villiers gewillig saamdraf? Esterhuyse wens/hoop blykbaar eerder vir die vernietiging van sowel Afrikaners as Afrikaans: “Nóg ‘die volk’ nóg ‘die taal’ is ‘n skeppingsordinansie! Dit is veranderlikes” (2010, p 253). Esterhuyse het sy mantel gedraai. Voorheen het hy die aanvoorwerk gedoen om vir PW Botha ‘n US-eredoktorsgraad te gee. Nou klop hy homself op die skouer omdat hy “help bemiddel” het sodat aan Nelson Mandela ‘n soortgelyke akademies waardelose sertifikaat toegeken kon word (2012, p 302-303).

Esterhuyse kan (dalk tereg) daarop aanspraak maak dat hy die eerste persoon was wat beswaar teen die bestaan van vyf Afrikaanse universiteite geopper het en die gedagte help vestig het dat Afrikaans as ‘n struikelblok/uitsluitingsmeganisme vir swart studente funksioneer (Pieter Kapp, Maties & Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 63). Hy het hom selfs teen die aanstelling van dosente op grond van akademiese meriete uitgespreek sodat meer swart US-dosente aangestel kon word. Mense wat hieroor anders as hy dink, ly glo aan “Christelik-nasionale opvoedings- en verdienstekultuur” (Kapp, p 93). Dalk is Esterhuyse hoogs tevrede noudat nie net Afrikaanse universiteite iets van die verlede is nie, maar Afrikaans as onderrigmedium ook onder druk is, onder meer weens die geweldskultuur; iets waarvan hy hom (teoreties) gedistansieer het.

In sy 2012-boek (p 23) skryf Esterhuyse tereg “dat akademici aan tradisioneel Afrikaanse universiteite ‘n hoë vlak van akademiese onafhanklikheid en vryheid geniet het”. Maar dan gaan Esterhuyse nie verder en vergelyk dit met die situasie in die nuwe Suid-Afrika nie. Byvoorbeeld, aan die Stellenbosse Kweekskool was daar destyds altyd afwykende stemme, dosente wat teen apartheid te velde getrek het. Dink aan Bennie Keet, Willie Jonker en Nico Smith. Deesdae kom daar geen geluid uit die US se fakulteit teologie wat enigsins as anti-ANC bestempel kan word nie. Wat ‘n mens hoor is bv pro-Belhar-, pro-feministiese en pro-gay-geluide. Het hierdie fakulteit, wat die Koopman/Boesak-fakulteit genoem kan word, al ooit gebid vir die terroriste, wat die verskriklikste misdade gepleeg het, en vir die onskuldige slagoffers, wat die prooi van hierdie onbeskaafdheid was?

Amptelike ANC-lojaliteit geld eintlik die US in sy geheel. Aan die Universiteit Vrystaat het Jonathan Jansen ‘n verpligte indoktrinasiekursus vir alle eerstejaarstudente ingestel. Die US het pas aangekondig dat hy dieselfde gaan doen. Dit druis in teen die grein van ‘n egte universiteit, wat ‘n markplein vir die vrye uitruiling van idees moet wees. Tydens apartheid was daar baie meer vrye akademiese denke as tans. Oor hierdie kernsaak laat Esterhuyse hom nie uit nie.

Die anti-kerklike, anti-Afrikaner- en anti-Afrikaansstandpunt van die Laingsburger Esterhuyse is nie nuut nie. Dít is “‘n feit soos … ‘n windpomp op ‘n Karoovlakte” (p 151). Hy het voorheen geskryf: “Veral sedert 1979 het dit vir my al moeiliker geword om na die ortodokse gebulk van die Afrikanerbulle in die Groot Kraal (staat, kultuur en kerk) te luister” (2009, p 21). Dit kan deels aan sy Bloedsap-agtergrond toegeskryf word. Sy pa was “in murg en been ‘n ‘Smuts-man'” (2009, p 31).

In die nawoord by die Jahwe-briewe skryf Esterhuyse: “Uit ‘n skreef in die tempelmuur [op Malta] het ‘n swart-bruin-akkedis verskyn. Blinkvet my nuuskierig op en af bekyk” (p 163). Wat het hierdie akkedis van Esterhuyse gedink? Ek het ‘n spesmaas maar moet liewer nie sê nie.

Madelein Louw: Poetin, Zuma en Verwoerd se ‘nukes’

Sodra koerante na ‘nukes’ verwys, laat dit lesers aan atoombomontploffings en kernoorlog dink. Daarom gebruik wit beheerde liberale koerante in Suid-Afrika die woord “nukes” met opset wanneer hulle na Poetin en Zuma se kernkragvoorstelle verwys.

Hoofstroom- wit beheerde koerante in Suid-Afrika, beide Engelse en Afrikaanse meningsvormers, is deurgaans grensloos beledigend anti-Poetin en anti-Zuma. Poetin en Zuma laat hulle egter nooit-ooit onderkry deur liberale politieke opponente nie. Poetin en Zuma het vir verskeie jare onvermoeid saamgewerk aan Suid-Afrika se grootskaalse kernkragprogram.

Drie persone moet al die krediet kry vir Suid-Afrika se komende kernkragbouprogram. Hulle is Mnr Poetin, Mnr Zuma en Dr Verwoerd.

Dr Verwoerd het Suid-Afrika se kernnywerheidsbedryf beplan en Zuma se kernprogram moontlik gemaak. Tydens die NP-Broederbondbewind is die eerste twee grootskaalse kernkragreaktore gebou, asook hulle brandstofstaafvervaardigingsaanleg, ook lae- en hoë-uraanverrykingsaanlegte, asook wereldklas- medisinale isotoopreaktors soos SAFARI I en II.

Danksy Verwoerd en die Afrikanerstaat, is Suid-Afrika in 2015 gereed vir Poetin en Zuma se kernkraguitbreidingsprogram. Alle regulasies, kodes, kundigheid, fasiliteite, prosesse en organisasies is in plek, danksy die bedryf en instandhouding van die NP se Koeberg- en Pelindaba-aanlegte, asook die Afrikanerkernkragkorrelbedprogram. Die gesonde Suid-Afrikaanse kernbedryf se personeelsamestelling voldoen nie aan die ANC se dom regstellende-aksie-kwotas nie, en danksy Zuma word kundige blanke werknemers in spesialisposte beskerm.

Poetin het in 2005 persoonlik ingegryp by Rusland se kernkragreaktorontwerp. Met behulp van Duitse vriende soos die destydse kanselier Shroeder, het Poetin gesorg vir die modernisering, optimisasie en standardisasie van ‘n Afrika-en Japan-bestande kernkragreaktor, die VVER1200-TOI met vele Duitse tegnologie-insette. TOI staan vir Technology Optimised for Information, en die reaktorbedryf word vanuit Rusland gemonitor, maak nie saak waar op aarde die reaktore gebou is nie.

Soos wat Verwoerd die vader was van Suid-Afrika se wêreldbeste kernbedryf, so is Poetin die persoonlike vader van die wêreld se beste kernkragreaktor- en kernkragvoorsieningsketting.

Poetin het persoonlik seker maak dat die veilige VVER1200 vinnig en foutloos opgerig kan word. Europese maatskappye soos Outokumpu verkies nou Poetin se reaktor bo die duur EPR1500 van die Europese Areva. Areva is bankrot en sonder nuwe reaktorbestellings. Met die EPR1500 het Areva al die konsepsuele fout gemaak wat Poetin spesifiek vermy het met sy VVER1200. Vir Poetin was ‘n internasionaal suksesvolle VVER1200 persoonlik lewensbelangrik, asook ‘n vereiste vir die ekonomiese oorlewing van Rusland.

Poetin bied verskeie finansieringsmodelle aan kliënte. Dit is ‘n feit dat laertemperatuurstoom en laerdrukstoomkernaanlegte se basisladingkrag vir die eerste 20 jaar 20% duurder is as die meer effektiewe superkritiese-stoommynmondsteenkoolaanlegte soos Medupi en Kusile, maar vir die volgende 40 jaar daarna is hulle 50% goedkoper.

Suid-Afrika se kusstede het nie steenkoolmyne nie, en daarom het Verwoerd en die Nasionale Party vir Kaapstad, Bantamsklip naby PE, en Gansbaai gesoneer om basisladingkrag aan kusstreke te lewer.

Met die ultrahoëspanninglangafstandkragtransmissiekabel wat die NP-regering tussen die Kaap en Transvaal gebou het, kan kernkragaanlegte aan die Kaapse kus ook nou krag na die binneland van Afrika uitvoer teen wins.

Poetin het aan Zuma ‘n wêreldbeste aanbod gemaak. Suid-Afrika word nou reeds deel van Rusland se globale kernvoorsieningskanaal, en agent vir VVER-aanlegte in Afrika. Boonop sal Poetin vir Zuma help om weer kernbrandstof in Pelindaba te vervaardig, asook om Suider-Afrikaanse uraan weer in Pelindaba te verryk.

Vir Zuma en sy Zoeloe-binnekring van Zoeloeland in hulle strategies geleë KZN-magsbasis, is dit van absolute langtermynoorlewingsbelang om nie soos Gadaffi van Libië weerloos teen VSA-bomdreigemente te wees nie.

Iran het nou deur sy Russies gesteunde kernkragprogram bewys dat dit moontlik en relatief maklik is om Libië-tipe bombardemente en regeringsomverwerping deur die VSA en Europa te vermy.

Danksy Verwoerd en Afrikanerkundigheid, en danksy Poetin, gaan Zuma probeer om van Zoeloeland en D’Urban ‘n langtermynmagsbasis in Suider-Afrika te maak.

Alhoewel meer kernkragstasies langs die koue kus die DA in die Kaap op die lange duur onafhanklik van Eskom-steenkoolkrag uit die ou Transvaal maak, en die ou Kaapkolonie dus polities onafhanklik van die ANC kan maak, stry die DA en hulle liberale Afrikanerondersteuners in die Wes-Kaap tans kortsigtig teen basisladingkernkrag.

Zuma het egter die kernkragprogram met Poetin meesterlik hanteer, en selfs die Chinese aanbod van Amerikaans gelisensieerde reaktore getroef, deur China ook in die Zuma-Poetinprogram vir Afrika in te lyf. Poetin het die konsep van ‘n globale voorsieningsketting briljant vir bemarking gebruik. Dit is ‘n wen-wen-wenprogram vir Zuma, Poetin en Xi, en verloor-verloor vir Europa en Amerika.

Wat sou Verwoerd hiervan gedink het?

Tydens Verwoerd se bewind het Frankryk se soewereine president, Charles de Gaulle, ‘n anti-Amerikaanse en anti-NAVO-beleid gevolg, en die NP-Suid-Afrika met onder meer kernkragtegnologie gehelp. Koeberg is een gevolg daarvan.

Sonder enige twyfel sou Verwoerd vandag ook ten nouste met Rusland se Poetin saamgewerk het.

En wat sou Verwoerd van die tradisionele Zoeloe Zuma se kernkragprogram gedink het?

Weens Harry Oppenheimer en Harry Shwarz se invloed oor en advies aan Buthelezi, het Zoeloeland nooit staatstatus en internasionale erkenning bereik nie. Hierdie feit kan gesien word as die rede vir die mislukking van Groot Apartheid as veelvolkige konfederasie en geïntegreerde kontinentale superstreeksmag. Hierdie einste mislukking het gelei tot ‘n traumatiese groot magsvermindering van Zoeloemag in Zoeloeland-KZN, wat geëindig het in die Tweede Zoeloeburgeroorlog van die 1990’s met tienduisende ongevalle.

Jacob Zuma self was deurslaggewend in die beëindiging van die Tweede Zoeloeburgeroorlog, en die herrysing van Zoeloeland-KZN as ‘n Suider-Afrikaanse magsbasis.

Histories, van die 19de tot die 21ste eeu, en geopolities gesien, sedert die dae van Andries Pretorius, deur na HF Verwoerd, FW de Klerk en tot vandag toe, is Zoeloemag gelyktydig gekorreleer met Afrikanermag en omgekeerd.

Rusland en Poetin beteken vandag meer vir Afrikanerpolitiek as Rusland tydens die ABO. Zuma en Zoeloeland se soewereiniteit en langtermynoorlewing is afhanklik van Denel se winsgewende Afrikanerwapentegnologieverkope en NECSA se Afrikanerkernkragkundigheid.

Al is Afrikanerkultuurskeppers- en waardeerders vandag magteloos en staatloos, dit wil sê sonder die vermoë tot effektiewe aksie, beënvloed hulle verlede vandag steeds die geskiedenis, grotendeels deur middel van Zuma as tradisionele Zoeloe wat van Zoeloeland-KZN ‘n politieke magsbasis gemaak het – dít wat apartheidteenstanders en Afrikaneropponente juis wou verhoed.

Vir tradisionele Westerlinge wat glo aan identiteitslewe na die dood, sou mens kon skryf dat Verwoerd en PW tans waarneem: Zoeloe Zuma doen nou presies wat ons as Afrikaners ook sou gedoen het.