Kategorie: Leon Lemmer

Leon Lemmer: Bittereinders, hendsoppers en hanskakies

Min dinge is verniet, maar een van die merkwaardigste boeke wat ooit geskryf is, kan gratis bekom word: die Engelse vertaling van Christiaan Rudolf de Wet (1854-1922) se boek, Strijd tusschen Boer en Brit, naamlik Three years’ war (New York: Charles Scribner’s Sons, 1902, 416p; Amazon Kindle $0). De Wet het bitter min skoolonderrig ontvang. Ek kan kwalik glo dat die meeste van hierdie oorlogsherinneringe binne drie weke in Hollands aan boord van ‘n skip geskryf is, toe De Wet, Louis Botha en Koos de la Rey in Augustus 1902 na afloop van die Anglo-Boere-oorlog (ABO, 1899-1902) onderweg na Engeland en Europa was. Hulle missie was om geld vir die ABO-slagoffers in te samel (Albert Blake, 2016-boek hier onder, Kindle 2941). Daarna is die teks vertaal, geset en gedruk, op die primitiewe maniere van destyds, via kommunikasiemiddele wat net so primitief was, en in Desember van dieselfde jaar in Engels gepubliseer.

Heel vroeg in sy boek verwys De Wet na diegene wat uit die Boeremag gedros het as die “Hands-uppers” (Kindle 297), die hen(d)soppers. Hy was een van diegene wat so lank moontlik, dus tot die bitter einde, in die ABO geveg het. So iemand word ‘n bittereinder genoem. Hy het die hendsoppers geminag wat die eed van neutraliteit teenoor die Britte afgelê het en hulle daarna heeltemal aan oorlogsdeelname onttrek het. Maar De Wet se hoon of smaad of veragting was veral gemik op daardie hendsoppers wat trou aan die Britse kroon gesweer en daarna saam met die vyand teen die Boere geveg het; dus oorlopers: “we utterly despised them” – 1024). Deesdae word diesulkes verloopte Afrikaners genoem.”It was far easier to fight against the great English army than against this treachery among my own people” (1369). Die oorlopers is joiners genoem, of hanskakies omdat hulle toe Britse kakie uniforms gedra het (Blake 2419).

De Wet noem die geval van ‘n hanskakie wat “Stellenbosched” is (2627). In ‘n eindnota is daar hierdie verduideliking: “This was the word the English applied to officers, who, on account of inefficiency, or for other reasons, had to de dismissed. Stellenbosch was a place where only very unimportant work was performed” (7493). Deesdae word die geskiedenis herhaal deurdat talle Afrikaanssprekende blankes die voortou in die afskaling en selfs afskaffing van Afrikaans ten gunste van Engels neem. Die Universiteit Stellenbosch kan tans kwalik as ‘n plek beskou word wat op ‘n uitnemende manier sy geskiedenis as ‘n (of dié) bakermat van die Afrikaner en Afrikaans voortsit. De Wet was van mening dat sulke mense nie tot ander insigte gebring moet word nie: “I was of opinion that a coerced burgher would be of no real value to us, and would besides be untrustworthy” (2017). Ek het hedendaagse diesulkes in vorige rubrieke dikwels hanskakies genoem. Die Boere, daarenteen, het die moed van hulle oortuiging gehad om van die Britte te eis: “Equal rights for the English and Dutch languages in the schools” (3914).

Die roemlose, mandaatlose, politieke oorgawe aan swart mag in 1990/94 is uiteraard selfs groter verraad as wat tydens die ABO gepleeg is en herinner aan die volgende woorde van De Wet: “One could gnash one’s teeth to think that a nation should so readily rush to its own ruin!” (1641). Later verwys hy na “the burial of my Nation!” (4110). Tydens apartheid is plaaslik en internasionaal luidrugtig beswaar teen die blanke bewind gemaak. ‘n Mens sou dink dat diegene wat so hoog oor moraliteit opgee, beswaar sou maak teen die toestand waarin die nuwe Suid-Afrika verval het, insluitende die blatante rassediskriminasie teen blankes. Dít is skynbaar ‘n ydele hoop en herinner aan De Wet se volgende woorde: “We hope, and still are hoping, that the moral feeling of the civilized world would protest against the crime which England is now permitting in South Africa … we were still firmly determined that, should our hopes not be realized, we would exert our utmost strength to defend ourselves” (3257).

‘n Ander e-boek wat gratis beskikbaar is en aansluit by De Wet se boek, is John Daniel Kestell (1854-1941) se ABO-herinneringe: Through shot and flame (London: Methuen, 1903, 406p; Amazon Kindle $0.). Sedert 1990/94 kan nuwe betekenis aan die volgende woorde van Kestell geheg word: “I could not believe that it was all over with our South African Cause, but if it were so, then it would be owing to our unwillingness. God would have wished to establish for us our independence, but we should have refused to earn it” (Kindle 1028). “Our poor Africander people could never, since the days of Piet Retief, recognise or follow a hero when he arose amongst us. But Christia[a]n de Wet was a strong man, and what he willed came to pass” (1334).

Soos De Wet het Kestell dit teen die hanskakies gehad: “What made everything still more sad was the great service rendered by traitorous Africanders as guides to the enemy” (2456). Jan Smuts (1870-1950) het reeds gedurende die ABO van sy na-oorlogse hanskakie-eienskappe geopenbaar: “General Smuts … sent a telegram in which the state of affairs was represented in as dark a light as possible” (2215). In sy ABO-herinneringe is Smuts egter baie krities oor Christiaan de Wet se broer, Piet, en noem hy Piet se oorlopery na die Britte “treachery” (Blake 1984). Kestell het groot waardering vir die bittereinders gehad: “It is true that it was only a minority that were still able to continue the struggle, but the heart of the nation, as a whole, was still always faithful” (2667). Kan ons dit vandag nog veralgemenend van Afrikaners sê? Reeds in 2008 het Jaap Steyn tereg gevra: “Wat het geword van die gees van [Christiaan] de Wet?” (Blake 1740).

Albert Blake
Albert Blake

Ek wil eintlik oor Albert Blake se jongste boek skryf: Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet (Kaapstad: Tafelberg, 2016, 314p, R240; Amazon Kindle $16,01). Blake is ook die outeur van Boereverraaier: Teregstellings tydens die Anglo-Boereoorlog (Kaapstad: Tafelberg, 2010, 368p; Amazon Kindle $11,96); Boerekryger: ‘n Seun se hoogste offer (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 219p; Amazon Kindle $16,67), gebaseer op die dagboeke van Henning Viljoen; en Ontsnap: Boerekrygsgevangenes se strewe na vryheid (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 386p; Amazon Kindle $16,67).

Christiaan de Wet was ‘n bittereinder in die ABO en het sy gesindheid (bv “patriotisme en nasionalisme” – Kindle 45) in die 1914-rebellie voortgesit. Sy jonger broer, Pieter Daniël (Piet, 1861-1929), daarenteen, was ‘n hanskakie, dus iemand wat weens “volks- of landsverraad … universeel verafsku” behoort te word (7). “Volgens hierdie uitgangspunt moet hy [Piet] in dieselfde liga as liberale Afrikaners soos Bram Fischer en Beyers Naudé geplaas word” (14). (Oor Fischer en Naudé kyk Praag 22 Julie.) In die voorwoord verwys Blake na die verpligting wat op die historikus rus om ewewigtig en so objektief moontlik met die verlede om te gaan. Piet het sy hanskakie-aktivisme egter dermate oordryf dat dit in die teks baie duidelik is dat die outeur se simpatie by Christiaan lê. Blake verwerp ondubbelsinnig die ANC-regering se gewoonte om “‘n politieke agenda in te sleep by sy vertolking van die geskiedenis” (89).

In sy nawoord kry Blake egter ‘n hou in teen “sekere regse Afrikanerkringe” wat Piet verguis: “Dalk is die verskynsel die laaste stuiptrekkings vanuit ‘n minderheidsgroep wat grootliks betekenisloos geword het” (3737). “Afrikaners van vandag kan nie by ‘n Christiaan de Wet se Afrikanernasionalisme van 1900 aansluit nie” (3760). Christiaan word “die verpersoonliking van Afrikanerheldedom” genoem, maar sy “onverbiddelike onbuigsaamheid en onaanpasbaarheid by veranderde omstandighede, sowel as sy onvermoë om te vergewe,” word deur Blake veroordeel. Dit klink asof hierdie outeur in FW de Klerk se toegeemodus is. Soos bv Afrika-swartes het Afrikaners voor en na die ABO en veral sedert 1994 myns insiens steeds die onvervreembare reg op nasionalisme.

Met sy kritiek op Christiaan bevind Blake hom op dun ys. Hy het immers self geskryf: “Christiaan se waardes en oortuigings oor nasionalisme, patriotisme en godsdiens was reeds teen die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog só gevestig dat dit vir hom letterlik ononderhandelbaar was … Hy was ook ‘n verbete stryder vir sy moedertaal. Reeds voor die oorlog was hy as volksraadslid in die 1890’s betrokke by pogings om sy moedertaal te handhaaf. Ná die oorlog sou hy by die taalstryd betrokke bly” (1740). “Die moedertaalvraagstuk [het] op ‘n diep geestelike en ononderhandelbare vlak gelê. [Alfred] Milner [1854-1925] se doelbewuste verengelsingsbeleid was eenvoudig onaanvaarbaar” (3138). Christiaan “het sy lewe lank konsekwent in sy oortuigings gebly” (1756). Hy was “‘n onkreukbare nasionalis, ‘n verbete optimis, beginselvas en onverleibaar” (1782). FW de Klerk sou hom nie ‘n rat voor die oë kon draai nie.

Die historikus AJ van Rensburg het oor die Afrikaner geskryf: “Ek het die oorlog verloor, maar my siel gered” (3781). Jaap Steyn het geskryf dat die ABO “gehelp het om aan die Afrikaner selfrespek, ‘n selfbeeld en toekomsverwagtinge te gee” (3789). Hoeveel van daardie selfrespek het in die nuwe Suid-Afrika behoue gebly? Hoe lyk die selfbeeld en toekomsverwagtinge van Afrikaners deesdae? Die hedendaagse hanskakies probeer baie hard om hulle selfbeeld en toekomsverwagtinge in bv Afrikanisme of ‘n holle, identiteitslose internasionalisme te verwesenlik. Daarteenoor onderskryf ek hierdie woorde van NP van Wyk Louw (1906-1970): Die Afrikaner “nie skaam hoef te wees om Afrikaner te heet nie” (3789). Christiaan het in 1902 gesê (en Afrikaners kan dit myns insiens steeds sê): “Wanneer ons ons oë vestig op die verlede, dan het ons meer grond vir geloof as wat ek ooit verwag het, dan het ons grond om in vertroue voort te gaan” (1748).

Voorspelbaar was dit die bobaas dwarsneuker Max du Preez wat in 2005 met die bewering gekom het “dat Piet se optrede geregverdig was toe hy die stryd versaak en later by die Britse magte aangesluit het … Du Preez meen Piet de Wet moet eerder in dieselfde liga as liberale Afrikaners soos Bram Fischer en Beyers Naudé beskou word en behoort daarom in die geskiedenis ‘gerehabiliteer’ te word … historici was dit eens dat Du Preez se gevolgtrekkings onhistories is en nie aan die standaarde van wetenskaplike geskiedskrywing voldoen nie … Wat in die verlede verraad was, kan nie vanuit die hede skielik ongedaan gemaak word nie – dit bly verraad” (3745). Dus, dit is om ‘t ewe of daardie verraad in 1899-1902 of in 1990-1994 gepleeg is. Verraad bly onverdun verraad.

Kom ons gaan ‘n bietjie na presies wat hedendaagse hanskakies, soos Max du Preez, probeer goedpraat. “Al twee broers sou binne ‘n verstommende drie maande ná die aanvang van die oorlog deur [Vrystaatse] pres MT (Marthinus) Steyn as generaal aangestel word” (325). “Die De Wet-broers se fenomenale vordering tot generaalskap is waarskynlik ook daaraan te danke dat pres Steyn hulle voor die oorlog as volksraadslede goed leer ken en vertroue in hulle gehad het” (691). Maar Christiaan is op 18 April 1900 as die opperbevelvoerder van die Vrystaatse magte aangewys (1102). “Vanaf hierdie punt sou Piet de Wet in sy broer se skadu leef. Hy moes Christiaan se bevele uitvoer” (776; ook 1626), gevolglik “het Piet … tekens van jaloesie teenoor sy ouer broer begin toon” (325). Piet het “‘n grief teen sy broer met hom saamgedra … Dit is opvallend dat Christiaan Piet en sy burgers hoofsaaklik in ondersteuningsrolle aanwend en hulle nie soseer gebruik in direkte aanvalle waarby hy self betrokke is nie” (776).

Piet “was ‘n sterk voorstander van stellinggevegte, maar ook dat wanneer die vyand teruggedryf word, die sukses onmiddellik opgevolg moet word deur ‘n aggressiewe agtervolgingstaktiek om die finale nekslag toe te dien” (784). In die tweede deel van die ABO, toe van konvensionele na guerrilla-oorlogvoering oorgeskakel is, het Christiaan waarlik tot sy reg as krygsman gekom, maar Piet kon hom dit nie nadoen nie. “Hoewel Piet aanvanklik ‘n verdienstelike bydrae tot die republikeinse oorlogspoging gelewer het, was hy nie ‘n strateeg van formaat nie en kan hy ook nie as ‘n uitstaande taktikus beskou word nie” (832). Piet “het self erken hy sou homself nie as een van die dapperste soldate beskryf nie” (1675, 2011). Christiaan, daarenteen, het “in die oorlogsituasie gefloreer” (1608).

Later in die ABO wou die Transvaalse Boere, bv Paul Kruger en Louis Botha, die stryd gewonne gee, terwyl die Vrystaters, bv MT Steyn en Christiaan de Wet, wou voortveg (857). Piet was met president Paul Kruger bevriend (850). Dit het ‘n rol gespeel “in Piet se onwilligheid om met die stryd te volhard” (429). Daar was by Piet ook “materiële oorwegings en sy klaarblyklike kommer oor sy finansiële toestand” (866). Voor die ABO het Piet perde en vee aan die Transvaalse owerheid gelewer, maar gesukkel om ten volle daarvoor vergoed te word (866). “Volgens familie-oorlewering het Piet se diep gegriefdheid oor die behandeling wat hy van die republikeinse owerhede ontvang het, daartoe bygedra dat hy die republikeinse stryd uiteindelik die rug toegekeer het” (890).

Nadat Kroonstad “op 12 Mei 1900 deur die Britte ingeneem is, het dit vir hom [Piet] die einde van enige sinvolle gewapende verset beteken” (808; ook 899). Hy het “in die geheim met die Britte oor ‘n moontlike oorgawe begin knoei” (832). Later noem Blake dit “Piet se gekonkel met die Britte” (965). Lord Frederick Roberts (1832-1914), die Britse opperbevelhebber, weier “om Piet se aanbod te aanvaar en dring … aan op sy onvoorwaardelike oorgawe. Piet se voorwaarde dat hy nie as krygsgevangene weggestuur word nie en na sy plaas kan terugkeer, was vir Roberts onaanvaarbaar” (948). Piet het “nog langer as twee maande bly voortveg, al was dit meestal halfhartig” (971). “Toe Piet boonop ‘n ongemagtigde wapenstilstand van ses dae met die Britte sluit sonder om sy broer daarin te ken, was dit die laaste strooi … Toe die nuus oor Piet se ongemagtigde skietstaking Christiaan se ore bereik, is dinge op die spits gedryf. Hy was woedend” (1042). Christiaan sou “sy broer inderdaad trompop loop en ‘n verduideliking van sy optrede eis” (1012). “Christiaan het sy broer, wat fisiek groter as hy was, voor almal ‘n genadelose mondelinge skrobbering gegee. Dit moes vir Piet diep vernederend gewees het” (1052).

Op 26 Junie 1900 is ‘n krygsraadvergadering gehou (1060). Piet “het ‘n striemende aanval op [pres MT] Steyn gedoen en hom daarvan beskuldig dat hy Christiaan twee maande tevore, in April 1900, sonder ‘n behoorlike verkiesing as opperbevelvoerder van die Vrystaatse magte aangewys het” (1069). Generaal Jan Olivier het “ook sy ontevredenheid met die leierskapkwessie by Steyn aangeroer. Christiaan wou eens en vir altyd ‘n einde maak aan die onenigheid oor wie die opperbevelhebber van die Vrystaatse magte was deur ‘n verkiesing te hou” (1094). “Van die 32 offisiere het 26 vir Christiaan gestem, drie vir Olivier, twee vir [Marthinus] Prinsloo en slegs een vir Piet de Wet. Waarskynlik het Piet die enigste stem wat hy kon trek, vir homself uitgebring” (1134).

Piet het hom op 26 Julie 1900 aan die Britte oorgegee (1218). Hy het parool gekry (1261) en dadelik met die Britte begin sosialiseer (1252). Later is besluit om hom nie na ‘n krygsgevangekamp te stuur nie (1363). ‘n Boerekryger, GJ Joubert, se kommentaar hierop was: “Party groot manne word al groter en ander word al kleiner tot hul verdwyn” (1227). Christiaan “having heard of his [Piet’s] wish to surrender, sent a message to him that as soon as ever he laid eyes om him he would blow out his brains” (1252). Hierna was die De Wet-broers in ‘n stryd soortgelyk aan dié van die Bybelse Kaïn en Abel gewikkel (647). “Christiaan het die dreigement dat hy sy broer soos ‘n hond sal doodskiet indien hy hom in die hande kry, later openlik herhaal” (1486).

“Piet het sy samewerking onmiddellik aan die Britte gegee om ‘n einde aan die oorlog te probeer bring. Hy was in ‘n besonder gunstige posisie om hulle van wesenlike militêre inligting oor die omstandighede by die vegtende Boere te voorsien” (1309). “Op militêre gebied sou afvallige Afrikaners se steun vir die Britse oorlogspoging die grootste skade aanrig” (2328). “Christiaan de Wet het geglo die verraaierkwessie is die eintlike rede waarom die Boere die oorlog verloor het” (2588). “Teen die einde van die oorlog was … 5 464 voormalige burgers in Britse diens” (2604). Daarteenoor was daar 17 000 tot 20 000 bittereinders (2604).

Piet het selfs “die Britse magte se wreedaardige optrede ten opsigte van die verskroeideaardebeleid probeer verdedig” (1684). “In die latere fase van die oorlog sou Piet toenemend die aanspraak herhaal dat die Britse oogmerke edel is en dat die bittereinders die skuld vir die verwoesting en lyding van die oorlog moet kry” (2096). Christiaan het die teenoorgestelde standpunt gehuldig: “In ‘n toespraak in die konsentrasiekamp by Kroonstad ‘n week ná die vredesluiting [1902] het hy die hendsoppers [eintlik spesifiek die joiners/hanskakies] as die moordenaars van die vroue en kinders in die konsentrasiekampe uitgekryt” (2892).

In ‘n brief, wat in die wêreldpers gepubliseer is, het Piet sy broer probeer oorreed om oor te gee (1244, 2003). Christiaan het as krygsman egter toenemend wêreldroem verwerf (1353, 1600). FW Reitz (1844-1934), MT Steyn se voorganger as Vrystaatse president, wat in selfopgelegde ballingskap in die VSA was, het van Piet gesê: “He disgraced a name that his brother sought to make synonymous with loyalty and bravery” (1494). “Die Britse opperbevel was besonder naïef om te glo dat ‘n brief van dié aard [Piet s’n] die onwrikbare Christiaan tot ander insigte sou bring. Om enige neerslagtigheid onder sy burgers teen te werk het Christiaan verduidelik die oorgawe was eintlik ten goede: ‘Dit is die wil van God wat deur hierdie oorlog ‘n sifting onder ons bring. Die lafhartiges en ontroues moet afgeskei word; hulle is geen groot verlies nie. Van die ander is ons seker.’ Die bittereinders het deurentyd geargumenteer dat die ontroues eintlik ‘n hindernis was en dat dit ‘n goeie ding was om van hulle ontslae te raak” (1344). Veral sedert 1994 vind ‘n soortgelyke sifting weer in Afrikanergeledere plaas.

“Christiaan de Wet se absolute renons in enige vorm van afvalligheid tydens die oorlog was nie tot sy broer beperk nie, maar het vir alle troueloses gegeld. Volgens een van sy biograwe [MCE van Schoor] sou Christiaan gesê het hy hou vyf patrone vir vyf verraaiers* in sy Mauser. Sy diepe minagting vir verraaiers blyk deurgaans in Die stryd tussen Boer en Brit” (1504). Van ‘n oorloper, Hans Smit, skryf Christiaan: “Sy naam sal gebrandmerk bly deur elke eerlike man” (1504). Op 28 Julie 1900, dus twee dae nadat Piet oorgegee het, het Christiaan gesê: “Elke man wat na ons toe kom, moet by ons bly tot die einde. Trou moet hy wees, trou en rein van gewete … Wie voortaan nie trou bly nie, moet doodgeskiet word” (1512). “Volgens MCE van Schoor … kon sy gevoel [Christiaan s’n] jeens verraaiers as niks anders dan as haat nie beskryf word … Hy het self as hoof van ‘n krygshof by minstens twee geleenthede die doodstraf oor verraaiers uitgespreek” (1522). “Christiaan sou sy broer selfs ná die oorlog steeds ‘n ‘swart verraaier’ noem” (1563, 2932).

[* Piet was een van hierdie vyf verraaiers, maar wraak het Christiaan nie toegekom nie. In 1990/94 was daar ook vyf hoofverraaiers, wat ek die Klein Vyf genoem het. Vir hulle kom die wraak van Afrikaners ook nie toe nie, maar hulle verdien ongetwyfeld ons onverdunde minagting. “Gedurende die [AB-]oorlogsjare (ook vooraf en daarna) was daar onder sekere Afrikaners ‘n soort [kulturele] minderwaardigheidsgevoel teenoor Engelssprekendes … Gevolglik is ‘n soort kruiperigheid te bespeur onder die lede van die vredesbeweging in hul onderhandelinge met die Britse hooggeplaastes” (2549). Dieselfde kruiperigheid ten gunste van Engels word tans by verloopte Afrikaners in die taalstryd gevind. Soortgelyke kruiperigheid was by blankes te bespeur tydens die 1990/94- onderhandelinge met terreurgroepe. Tydens laasgenoemde gespreksrondtes het daardie verraaiers heeltemal verkeerdelik aan selfwysgemaakte morele minderwaardigheid gely.]

“Teen Desember 1900 het hy [Piet] geglo ‘n georganiseerde vredesbeweging kan van stapel gestuur word met genoegsame ondersteuning van vooraanstaande Afrikaners in die Vrystaat” (1370). Verskeie Burgervredesbewegings is gestig (1475). Piet het Christiaan se vrou, Cornelia, besoek “om haar te oortuig om haar man te beïnvloed om die stryd te staak” (1377). Sy was egter, soos Christiaan, “onverbiddelik in haar oortuiging dat daar met die stryd volhard moet word” (1377). “Cornelia is herhaaldelik deur Britse offisiere genader met ruim geldelike aanbiedinge indien sy haar man kon oortuig om die wapen neer te lê. Haar reaksie het elke keer met soveel veragting gepaardgegaan dat sy haar die gramskap van die Britse owerhede op die hals gehaal het” (1889).

Piet het weer met perde en vee begin spekuleer (1475) en sy “enigste ware klant was die Britse besettingsmag in Kroonstad” (1443). Hy het ook “melk aan die militêre hospitaal in Kroonstad voorsien” (1443). “Piet word as die kontrakteur aangestel om gras al langs die spoorlyn en blokhuislyn in die Kroonstad-omgewing te sny en die hooi aan die superintendent van die konsentrasiekamp in die dorp te lewer … Die hooi is hoofsaaklik as voer vir die konsentrasiekamp se trekdiere gebruik. Hierdie diere is onder meer gebruik om vroue en kinders na die konsentrasiekamp te vervoer” (1468). Piet sou “ook in ‘n gevegsrol vir die Britte optree en soldy en ander voordele ontvang” (1475).

In ‘n onderhoud met ‘n Britse koerant het Piet selfs beweer “die Boere het imperialistiese motiewe met hul invalle in Natal en die Kaapkolonie gehad: ‘We … made war, intending to take the two British colonies'” (2088). Die Britse soldate, daarenteen, het volgens Piet van die begin van die oorlog af onberispelik opgetree (2556): “The soldiers had not done the slightest damage, had stolen nothing, and had treated all the people with kindness and respect” (2572). Piet het ongetwyfeld aangedik. “Sy aansprake gaan lynreg in teen die magdom opgetekende ervarings van Boerevroue oor Britse onmenslikheid” (2572).

Piet se “hartvogtigheid teenoor die bittereinders en hul gesinne [het] ná die oorlog voortgeduur” (3052). Hy het die Britse bewind versoek om teen die bittereinders op te tree (3113). “Daar is nie ‘n aanduiding dat Piet ná die oorlog ‘n voorstryder vir die Afrikaanse taal en kultuur was nie” (3253). Toe die Eerste Wêreldoorlog in 1914 uitbreek en die Suid-Afrikaanse regering hom by Brittanje skaar, was daar groot ontevredenheid by die nie-jingoïstiese Boere. “Louis Botha en Jan Smuts is reeds weens hul pro-Britse houding deur baie Afrikaners gewantrou” (3353), maar Piet het hulle gesteun (3377). Christiaan was een van diegene wat in die Rebellie in opstand teen die Britsgesinde regering gekom het. Hy het dit as ‘n geleentheid beskou om die onafhanklikheid van die Boere-republieke te herower (3353, 3377). Christiaan is aan hoogverraad skuldig bevind (3461) maar na ‘n jaar op parool vrygelaat (3477). Oor die Rebellie het NP van Wyk Louw geskryf: “Opstand is net so noodsaaklik in ‘n volk as getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik dat ‘n rebellie misluk nie; wat gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag sonder protes sal verbygaan” (3493). Daar word gesê elke 30 jaar is daar ‘n nuwe geslag. Is die huidige geslag Afrikaners nie besig om sonder daadwerklike protes verby te gaan nie?

“Na die Rebellie van 1914 … sou Piet ook ‘n leidende rol speel in die veldtog om die Afrikanerrebelle onder kerklike sensuur te plaas” (263; ook 3504). JD Kestell was nie hiertoe bereid nie (3543). Piet het hieroor ‘n griefskrif opgestel (3549). “‘n Mens kan … nie wegkom van ‘n element van nydigheid in sy [Piet se] optrede nie” (3512). ‘n Resultaat was “die doelbewuste uitskakeling van enige regeringsgesindes in kerkraadsverkiesings” (3573). Piet het “sy laaste jare as ‘n uitgeworpene binnegegaan” (3643). Van sy kant af het hy probeer om met Christiaan te versoen, maar Christiaan was nooit daarvoor te vinde nie. Christiaan se oorskot is by die Vrouemonument ter ruste gelê (3672). Die destydse regering was eintlik anti-Boer gesind. Die volgende klink deesdae bekend: Abe Bailey (1864-1940) het “in die Unieparlement gevra dat Afrikanergedenktekens soos die Nasionale Vrouemonument afgebreek word omdat dit versoening kwansuis in die wiele sou ry” (3724).

Die hanskakies het “ewigdurende politieke selfmoord gepleeg. Geen joinerleier kon ooit ná die oorlog ‘n leiersposisie in Afrikanerpolitiek beklee nie” (2811). Selfs in die finale vredesonderhandelings het hulle geen rol gespeel nie (3161). “Die joiners was in ‘n politieke doodloopstraat … die joinerleiers se aansien [het] binne ‘n paar jaar selfs by die Britse owerhede [ge]kwyn” (3277). Aan die hendsoppers en veral die joiners is na die ABO baie beter skadevergoeding as aan die bittereinders en krygsgevangenes uitbetaal (2990, 3013, 3029, 3089). Hierdie onreg het “‘n belangrike stimulus vir Afrikanernasionalisme gebied” (3170). Selfs die nie-joiners onder die hendsoppers het na die ABO stukrag aan die bittereinders en krygsgevangenes se Afrikanernasionalisme gegee (3177), want hulle is, anders as die joiners, mettertyd meer geredelik vergewe (3180). “Verraad sou nie eenklaps ná die oorlog verdwyn nie. Dit het in werklikheid permanente letsels gelaat” (3301). Piet is deur die Britse owerheid materieel bevoordeel (3044). Daar is ‘n beroep op almal gedoen “om mekaar te vergewe en hande te vat” (2827) ten einde die samelewing te “normaliseer” (2967). Woorde soos “vergewe”, “hande vat” en “normaliseer” word dikwels in die nuwe Suid-Afrika gehoor.

Pleks van Piet de Wet te verontskuldig, soos Max du Preez verlang, sou dit veel meer gepas wees om te beweer dat Piet en Max voëls van eenderse vere is. As Du Preez minder skryf en meer lees en besin, sou hy Blake se boek van voor tot agter bestudeer en dan in ‘n rubriek sy onregverdigbare verering van Piet terugtrek.

Leon Lemmer: Bram Fischer, dié verloopte Afrikaner

Daar is talle hedendaagse Afrikaanssprekende blankes wat skynbaar meeding om as dié verloopte Afrikaner, dus as bv die hoof-ANC-kruiper, erken te word. Van hulle name word later in hierdie teks genoem. Na die Anglo-Boere-oorlog het veral Louis Botha en Jan Smuts uitgemunt as jingo’s, dus as Engelsgesinde blankes, hoewel albei van huis uit Afrikaanssprekend was. Albei kwalifiseer dus as verloopte Afrikaners. Sedert die roemlose, mandaatlose, verraderlike politieke magsoorgawe aan swartes in 1990/1994* is daar veral twee mense wat meeding om as dié verloopte Afrikaner beskou te word, naamlik Bram Fischer (1908-1975) en Beyers Naudé (1915-2004). Albei stam uit voortreflike Afrikanerfamilies. Naudé het terroriste en aspirantterroriste bv gehuisves, vervoer en van geld voorsien, maar hy was opmerklik onwillig om mede-verantwoordelikheid vir hulle bose dade te aanvaar. Wat Naudé se aanspraak op die titel van dié verloopte Afrikaner benadeel, is dat Fischer, anders as Naudé, ‘n kommunis en tot sy dood ongekwalifiseerd selfs ‘n Stalinis was. Daarmee het Fischer hom in die ideologiese kern van die ANC gevestig, wat vir Naudé nie beskore was nie ten spyte van al die loftuitinge wat vir hom uit die ANC-kraal opgeklink het. [* Die volgende woorde van Malcolm X (1926-1965) kan op FW de Klerk van toepassing gemaak word: “He got the peace prize; we got the problem. If I’m following a general, and the enemy gives him rewards, I tend to get suspicious” (Frank S Pepper, Contemporary biographical quotations, London: Sphere Books, 1986, p 184).]

In die nuwe Suid-Afrika is daar mos ‘n onfeilbare manier om ‘n argument te beklink, naamlik om jou op Nelson Mandela te beroep. In sy outobiografie verwys Mandela net ‘n enkel keer na Naudé deur bloot sy naam as lid van ‘n afvaardiging te noem (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 693). Na Fischer is daar baie verwysings en ook lof, bv: “Although he could have been prime minister of South Africa, he became one of the bravest and staunchest friends of the freedom struggle that I have ever known” (104). In werklikheid was Fischer nooit naasteby ‘n politikus nie. In etlike toesprake het Mandela vir Fischer “lof toegeswaai” (Haasbroek, bron hier onder, p 325). Mandela het met ‘n absoluut akkurate beskrywing van ‘n verloopte Afrikaner vorendag gekom: “Bram was a … man who fought against his own people” (Mandela, 562). Op Mandela-dag (18 Julie) vanjaar het ek my goeie daad ter nagedagtenis aan Mandela gedoen deur baie meer as 67 minute te gebruik om hierdie rubriek te skryf.

Hannes Haasbroek het ‘n verdienstelike boek oor Fischer gepubliseer, ‘n Seun soos Bram (Kaapstad: Umuzi, 2011, 368p). Die titel sinspeel op Fischer se ma, Ella (1884-1964), wat “haar seun altyd ondersteun en liefgehad” het (p 10). Dit is soortgelyk aan Josef Stalin (1878-1953) se ma, Keke, wat van haar seun gesê het: “I am happy that he has achieved his goal and become a benefactor and patron of all oppressed people” (Keke Jughashvili, My dear son: The memoirs of Stalin’s mother (Amazon Kindle Singles, 2012, 31p, $2,27, 490), al word hy vir na beraming tussen 30 en 40 miljoen mense se dood verantwoordelik gehou (Simon Sebag Montefiori, Stalin: The court of the red tsar (London: Phoenix, 2012, 720p, p vii).

Voordat ek by Haasbroek se beskrywing van die Fischers kom, moet ek hierdie juweel uitlig: Herbert Morrison, Britse minister van buitelandse sake in die Arbeidersregering, het in 1951 “die onafhanklikheidswording van kolonies in Afrika vergelyk met ‘n tienjarige kind aan wie ‘n voordeursleutel, haelgeweer en ‘n bankrekening gegee word” (201).

Ella was “in hart en siel ‘n ‘vurige Afrikaner'” (51). Na die Anglo-Boere-oorlog het sy “haar mes vir die veroweraars en hul meelopers … in gehad” (69). Al het Bram en sy vrou se kommunistiese bedrywighede teen die grein van Ella se politieke en godsdienstige oortuigings ingedruis, het moederliefde voortgesette harmonie in hulle verhouding moontlik gemaak. Sy het bv “haar waardering uitgespreek dat Bram en Molly soveel vir die onderdruktes doen, veral die insameling van kos” (186). En teen die einde van haar lewe: “Die matriarg sou haar steeds daarvan weerhou om in te meng en te poog om haar seun en skoondogter van hulle politieke oortuigings te laat afsien” (234).

Bram se oupa, Abraham, was eerste minister van die Oranjerivierkolonie. Hy het die hoop uitgespreek dat “die kleinding ook eendag, net soos sy oupa, sy deeltjie sou bydra om die land uit te bou” (82). Toe Bram “so vier of vyf jaar oud is, was hy ook verontwaardig dat die Boere hom nie tydens die oorlog geroep het om te kom help toe hulle in nood was nie” (84). Tibbie, die vrou van oud-president MT Steyn, het die hoop uitgespreek dat Bram “eenmaal ‘n sieraad vir jou land en volk sal wees bemind en geëerd deur almal” (107). By sy mondigwording het Tibbie geskryf “dat Bram bestem is om ‘n eerbare rol in die Suid-Afrikaanse geskiedenis te speel” (125, 276). “Gedurende sy skooljare en vir ‘n wyle daarna was Bram taamlik nasionalisties gesind” (108). “Bram se optrede in hierdie jare het gewys dat imperialisme hom geensins aanstaan nie” (109). “Bram was voorwaar in die boesem van die Afrikaner-establishment en allerweë is ‘n rooskleurige toekoms vir hom in dié kringe voorspel” (119).

Na sy skoolloopbaan het die Engelse atmosfeer aan die Universiteit Kaapstad Bram glad nie aangestaan nie (120). In 1932 het hy ‘n student aan die Universiteit Oxford se New College geword (131), waar hy met die marxisme (134) en sosialisme (135) kennis gemaak het. Hy het ook drie weke lank deur Rusland getoer (135). Hierna was “hy nie eens meer lus … om ‘n voet in die land [Suid-Afrika] te sit nie. Hy het belangstelling in die ideologie van nasionalisme verloor, veral as hy kyk na die verwronge invloed wat dit in Duitsland en Pole het” (137). In 1933 het hy na Hilter se nasionaal-sosialisme as “kankeragtige en haatlike nasionalisme” verwys. Hy skryf “dat die wêreld net gered kan word as nasionalisme, ook die gees waarin dit in Suid-Afrika beleef word, onderdruk word” (139). Suid-Afrika sou “sy opkomende nasionalisme in toom moes hou” (140).

Haasbroek sê van Bram: “Agter sy vriendelike en besadigde voorkoms het ‘n taaiheid en geslepe vernuf geskuil waarmee hy die strewe na ‘n revolusionêre transformasie van Suid-Afrika volgens kommunisties georiënteerde voorskrifte sou dien” (143). Teen 1938 het Bram homself as ‘n kommunis beskou en daarna, waarskynlik in 1942, ‘n lid van die Kommunistiese Party van Suid-Afrika (KPSA) geword (172). Hy sou hom “meermale … blind hou vir die euwels wat dié stelsel wêreldwyd sou oplewer” (173). “Onder sy kalm, selfs ongeëergde uiterlike het ‘n ysterwil gelê. Bram het ‘n onwrikbare geloof in kommunisme en die Sowjetunie gehad en verbete daaraan vasgeklou. Niks het hom daarvan weggedryf nie; nie eens die bekendmaking van die erg onderdrukkende fasette van die Stalin-regime het hom laat wankel nie” (205).

Bram is in 1937 met Molly Krige getroud (156). Molly was ingelyks “‘n ywerige aktivis en kommunis” en daarby “heelwat meer aggressief as Bram” (174). Bram was van mening: “Elke Afrikaanse organisasie met ‘n Afrikanermentaliteit verteenwoordig ‘n gevaar” (176). “Dít wat in wese die Afrikaner in daardie jare ‘gevorm’ het,” is deur Bram oorboord gegooi: “sy nasionalisme, sy godsdiens en sy taal” (206). Hy loof “Indië vir sy aanvalle teen Suid-Afrika in die Verenigde Volke-Organisasie” en veroordeel “die Weste se giftige propaganda-oorlog teen Rusland as vredeliewende land” en hy verheug “hom in die uitbreiding van kommunisme in China” (180).

Bram en Molly wou hulle oorverligtheid konkreet bewys en het ‘n swart kind, Nora Mlambo, aangeneem. Dit het “vanselfsprekend sy ouers se wenkbroue laat lig, maar selfs dít het geen werklike duik in hul liefdevolle verhouding gemaak nie” (196). Hierdie ubuntu-sage het ‘n loop geneem wat volgens sommige dalk taamlik voorspelbaar was: “Nora het op skool swanger geraak. Molly sou betaal dat sy haar skoling deur korrespondensie voltooi. Met ‘n babaseun en met ‘n man is Nora weer merendeels in haar eie kultuur opgeneem sodat sy en die Fischers vervreem geraak het” (197).

“In 1953 is die nuwe, hoogs doeltreffende, ondergrondse [dus onwettige] party gestig met die naam Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) in teenstelling met die ou wettige KPSA” (212). Stalin se dood in daardie jaar was vir Bram “‘n geweldige emosionele terugslag” (212). Bram het mettertyd die hoof van die SAKP, “‘n ondergrondse, revolusionêre, kommunistiese beweging” geword en “‘n leidende samesweerder in ‘n komplot om die regering omver te werp. In hierdie tyd [die jare sestig] was die kommuniste inderdaad ver gevorder in hulle voorbereiding vir ‘n gewapende stryd” (236). Bram sou “meehelp om ‘n nuwe opperbevel vir Umkhonto tot stand te bring” (243) met die “vredesikoon” Nelson Mandela as die eerste hoof van hierdie geweldsvleuel van die ANC. As regsgeleerde het Bram ANC-terroriste, soos Nelson Mandela, in die hof verdedig, bv in die Rivonia-verhoor. Mandela het beweer dat hulle “hoofsaaklik deur Bram van die doodstraf gered is” (318). Teen die einde van Bram se lewe het André P Brink (1935-2015) ‘n brief aan hom geskryf. “As die Afrikanerdom oorleef, het die bekende skrywer gesê, sou dit as gevolg van die liberale en ruimdenkende invloed van iemand soos Bram Fischer wees.” Brink het Suid-Afrika “‘n ónredelike en ónmenslike land” genoem (308).

Haasbroek skryf met verwysing na Stephen Clingman se Fischer-biografie: Bram “is die simbool van kommunisme in Suid-Afrika en word beskou as die grootste kampvegter vir hierdie ideologie wat die land nog opgelewer het” (315). Vervolgens gaan ek Bram as ‘n maatstaf gebruik om te bepaal wie hedendaagse verloopte Afrikaners is. André P Brink het in die vorige paragraaf duidelik laat blyk dat hy sodanige betiteling verdien. Dit was die Universiteit Stellenbosch (US), met Chris Brink as rektor, se besluit in 2004 om postuum ‘n eredoktorsgraad aan Fischer toe te ken wat egte en verloopte Afrikaners duidelik onderskei het. In die motivering vir die toekenning van die eregraad staan daar dat “Fischer baie van die ideale vergestalt waartoe die universiteit verbind is” (317). Dat die nuwe US revolusionêr van die US van weleer verskil, behoef dan geen betoog nie. Die huidige voortgesette snelle verswarting en verengelsing van die US dien as bevestiging hiervan. Die doel en gekoesterde ideaal is dat die US en die dorp Stellenbosch net so vervalle soos die res van Suid-Afrika daar moet uitsien. Dit mag nie beter wees nie.

Diegene ten gunste van die Fischer-eregraad, dus verloopte Afrikaners, is “pro-Bram-stoetbulle” genoem (319), bv Max du Preez, Sampie Terreblanche, Lizette Rabe, Ruda Landman en Koos Bekker. Die “anti-Brammers”, dus egte Afrikaners, sluit in Tertius Delport, Ebbe Dommisse, Jan Sadie, Kobus Meiring, Christo Viljoen, Hermann Giliomee, Lina Spies, Dan Roodt en Ampie Coetzee (320).

Tim du Plessis het geskryf dat die polemiek die beeld van die US dermate “verflenter” het “dat ‘n mens wonder of die kool die sous werd was … Baie wittes sal … glo die Maties wil Fischer vereer om te kruip by die ANC en om politiek korrek te wees” (323). Hy sleep dan die naam van Beyers Naudé naas dié van Bram Fischer by die gesprek in.

Die eregraad is in Desember 2004 toegeken. “Volgens die commendatio is Bram vereer vir die groot vormende invloed wat hy, selfs na sy dood, op Suid-Afrika gehad het vanweë die besondere aard van sy onverbiddelike strewe na geregtigheid en politieke gelykberegtiging vir almal in ‘n tyd toe die meeste van sy ‘eie mense’ blind daarvoor was” (324).

Koos Bekker was uitsonderlik spraaksaam ter regverdiging van Fischer se eregraad. Hy het ‘n heildronk op Fischer se nagedagtenis ingestel. Dit gaan glo om die “herrangskikking van helde en demone” (324). Die Fischer-eregraad was nie ‘n geïsoleerde vergryp nie. Die nuwe US het reeds talle van hierdie akademies waardelose sertifikate aan ANC-“vryheidstryders”/terroriste, bv Nelson Mandela en Thabo Mbeki, uitgedeel. Ek moet sê: Die meetsnoere het in bedenklike plekke geval as mense soos Fischer en Mandela as helde beskou word. Daarenteen het Jonathan Jansen, die rektor van die Universiteit Vrystaat (UV) beweer dat Fischer “waarskynlik die grootste seun” van die UV is (327).

Ten slotte verwys ek na Pieter Kapp se boek, Maties en Afrikaans (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, 261p) waarin daar ook oor die Fischer-eregraadsage berig word. Die toekenning word gesien in die lig van die US se huidige “politieke gedienstigheid” (p 102). Die Burger het agter Koos Bekker aan gekruip en die toekenning van die eregraad verdedig en Fischer om duistere redes “geloof vir wat hy gedoen het om ‘n nuwe begin ter wille van die Afrikaanse taal moontlik te maak” (103). Die name van twee “pro-Bram-stoetbulle” word by die bogenoemde lys gevoeg: Fanie Cloete en Amanda Gouws. “Twee professore wat nie regsteeks op die toekenning kommentaar gelewer het nie, maar eerder Chris Brink as die groot vernuwer van Stellenbosch beskryf het, was Lizette Rabe en Willie Esterhuyse” (103). Daarmee het ons as’t ware ‘n Wie-is-Wie-lys van verloopte Afrikaners van ‘n dosyn jare gelede. Sedertdien is hierdie lys fluks aangevul; dikwels met die name van opportuniste.

Chris Brink het “die debat beskryf as deel van die geboortepyne van die nuwe Stellenbosch” (104). Deesdae is dit vir enige objektiewe waarnemer duidelik aan watter misbaksel geboorte gegee is.

Leon Lemmer: Greg Johnson oor blanke nasionalisme

Ingevolge politieke korrektheid mag nie-wittes nie gekritiseer word nie. Een van my besware teen hierdie modeverskynsel is dat dit nie ‘n grondslag vir die verbetering van nie-wittes bied nie. Daar kan nie sprake wees dat as iemand nie-wit is hy/sy volmaak is nie. By alle indiwidue en etniese groepe word positiewe en negatiewe kenmerke aangetref.

Dit volg dat wittes, insluitende Afrikaners, nie volmaak is nie. Die rede waarom ek (meesal) versuim om enigiets negatief oor wittes en veral Afrikaners te skryf, is omdat hulle deesdae onder ‘n stortvloed kritiek deurloop. Sekerlik ook omdat hulle my eie mense is en ek nie so verlig is dat ek medepligtig aan hulle vertrapping wil wees nie. In hierdie land is daar baie dinge, in die verlede en selfs in oorblyfsels in die hede, waarop blankes/Afrikaners met reg trots kan wees.

‘n Ander etniese groep wat baie ondervinding van verguising het, is die Jode. Daar is sekerlik aspekte van Joodsheid wat vir my problematies is, bv besnydenis, wat ook by swartes aangetref word; ‘n primitiewe gebruik wat ek as barbaars ervaar. By die Jode is daar egter veral twee faktore wat my positief beïndruk. Die een is die sterk wil by die Israeli’s om die staat Israel te laat oorleef. Lees gerus Danny Danon se boek, Israel: The will to prevail (New York: Palgrave MacMillan, 2012, 241p; Amazon Kindle $9.11). As daar in die jare negentig plaaslik naasteby dieselfde standvastigheid by blanke en veral Afrikanerpolitici was, sou Suid-Afrika tans baie beter daar uitgesien het. Die ander faktor wat my houding versag, is die talle Joodse individue (filosowe, wetenskaplikes, skrywers, komponiste, skilders, ens) waarvoor ek waardering het.

In Greg Johnson se boek, New Right vs Old Right and other essays (San Francisco: Counter-Currents Publishing, 2014, 250p; Amazon Kindle $6.83), word die Jode kwaai gekritiseer. Alle “regses” of regse-instansies is egter nie anti-Joods nie omdat hulle onder meer die beskuldiging van naziisme wil voorkom. Geert Wilders en sy Vryheidsparty in Nederland is bv sowel pro-Joods as pro-Israel, onder meer omdat Wilders met ‘n Jodin getroud is. Daar word soms daarop aangedring dat ‘n onderskeid tussen Israeli’s en ander Jode gemaak moet word, maar daar is sekerlik ook oorvleueling. Hoewel daar geldige kritiek teen albei kante in die Israeli’s-Palestyne-konflik uitgespreek kan word, is ek altyd geneig om die beskaafste kant te kies. ‘n Oud-kollega van my, wat periodiek argeologiese opgrawings in Israel doen, beskou die Palestyne as die luiste en slegste mense op aarde. Kortom, pleks van Johnson se kritiek op Jode te herhaal en te probeer onderskei tussen wat daarvan geldig of ongeldig is, vind ek dit meer vrugbaar om my aandag eerder by sommige van sy ander opmerkings te bepaal.

Johnson is die hoofredakteur van Counter-Currents Publishing en die redakteur van die “webzine” North American New Right. Die meeste essays in hierdie bundel is voorheen in laasgenoemde e-tydskrif gepubliseer. Die teks lees maklik, is toegespits op Amerikaanse omstandighede en om verstaanbare redes is daar ‘n mate van herhaling. Daar word na Nuwe Regses verwys om assosiasie of verwarring met tradisionele/historiese regses, bv fasciste, te vermy. Nuwe Regses dui nie op ‘n politieke party nie, maar bloot op ‘n informele netwerk wat veral deur elektroniese kommunikasie, veral oor die internet, moontlik gemaak word.

In die voorwoord verduidelik Kevin MacDonald dat Johnson ‘n metapolitiek van wit identiteit wil skep; dus ‘n teoretiese raamwerk (“non-political preconditions of political change” – Kindle 247) wat latere sinvolle aksie moontlik maak. Johnson verduidelik: “The promotion of political change through the transformation of consciousness and culture is what we call metapolitics” (334). Die uiteindelike doelwit is ‘n blanke tuisland. Amerika, soos hy tans daar uitsien, word beskou as ‘n “unfolding disaster” (104); ‘n land waarin die blankes teen die middel van hierdie eeu na verwagting ‘n minderheid sal wees. Dit gaan vir Johnson dus nie om blanke meerderwaardigheid (“supremacism” – 109) nie, maar om die bevordering van wit nasionalisme (“ethnonationalism” – 252) met die oog op etnies-kulturele oorlewing.

Die Amerikaners van Europese oorsprong is biologies verwant (129); as’t ware ‘n onderskeibare uitgebreide familie met eie gemeenskaplike belange (273, 527). Soos Michael Polignano doen Johnson ‘n beroep op blankes “to take our own side”* (114). Dit is moreel reg, want die alternatief sou blanke volksmoord wees (213). Die blanke Amerikaners staar uitwissing in die gesig weens hulle sentrale regering se aanmoediging sedert 1965 van nie-wit immigrasie (183). Blankes in Amerika en elders is ‘n bedreigde spesie (518, 546). Daar is die wesenlike moontlikheid van die “global subversion” van blankes (608). Hoe kan dit bestry word? Deur blanke eenheid. Blankes moet saamstaan en hulle eie heil bevorder. “The lever by which we will move the world is the pursuit of intellectual and cultural hegemony [heerskappy/leierskap]” (830). [* Die verwysing is na Michael Polignano se boek, Taking our own side (San Francisco: Counter-Currents Publishing, 2011, 206p; Amazon Kindle $6,83).]

Die kern van regse politiek is dat die nivellering/gelykmaking/eendersverklaring van mense as onaanvaarbaar verwerp word. In die praktyk is mense (individueel en groepgewys) sekerlik nie eenders of op dieselfde vlak nie. Objektiewe waarnemers kan ‘n hiërargie by indiwidue én etniese groepe waarneem. Regses besef dat nivellering ‘n slenter is, want sodra (potensiële) gelykheid as politieke dogma aanvaar word, word beweer dat uitsluitlik blankes vir die klaarblyklike ongelykheid van mense verantwoordelik is; dat wittes dit moet erken, herhaaldelik om verskoning moet vra en sonder perk skadevergoeding moet opdok. Dit is waarom gewoonlik net nie-wittes deur bv “regstellings”, raskwotas en -teikens bevoordeel word. In beperkte mate geld dit soms ook blanke vroue, maar nooit wit mans nie. Regstellende aksie is wesenlik die selektiewe bevoordeling van Amerikaanse etniese minderheidsgroepe, te wete swartes, Hispaniste, Indiane en Asiate. Vir bevoordeling word vroue saam met etniese minderheidsgroepe gegroepeer, al is hulle getalsgewys nie werklik ‘n minderheidsgroep nie. Die rede waarom vroue bevoordelingstatus verwerf het, is omdat hulle soos Amerikaanse etniese minderheidsgroepe as slagoffers van diskriminasie, dus as benadeeldes, erken word.

Die ironie is dat hierdie inkleding van Amerikaanse regstellende aksie sonder meer deur die ANC-regering vir toepassing in Suid-Afrika oorgeneem is, klaarblyklik om die meerderheid ANC-ondersteuners, oftewel swart mag, te bevoordeel. In Suid-Afrika is die bevoordelingsgroepe die swartes, bruines, Asiate (dus drie etniese groepe wat tydens apartheid erken is) en vroue. Al word beweer dat daar ingevolge die Grondwet net individuele regte en geen groepregte bestaan nie, bewys regstellende aksie die teendeel. Die groot grief van swartes teen die blanke politieke bewind is rassediskriminasie, maar daardie diskriminasie word in omgekeerde vorm met die beleid van regstellende aksie voortgesit. In Amerika is swartes ‘n egte minderheid. In Suid-Afrika is swartes die verswelgende (80%+) meerderheid. Swartes kan plaaslik dus glad nie op egte minderheidstatus aanspraak maak nie. Daarom verwag/vereis hulle om in die nuwe Suid-Afrika weens beweerde historiese benadeling bevoordeel te word en daarby in baie groter mate as twee egte minderheidsgroepe, te wete die bruines en die Asiate. Anders as die Amerikaanse swartes was die plaaslike swartes nooit slawe nie, maar ook dít word deur hulle nie as ‘n beletsel op buitensporige bevoordeling erken nie. Daarom word allerhande soorte beweerde historiese benadeling graag tot vervelens toe oorbeklemtoon. In Amerika is blankes in die meerderheid terwyl hulle in Suid-Afrika ‘n egte etniese minderheid van minder as 10% van die bevolking is. Dit is hierdie groepie en veral die blanke mans wat in die nuwe Suid-Afrika vir erge benadeling uitgesonder word. En nie net vir benadeling nie, maar ook vir verguising. Ingevolge die Amerikaanse model, wat so graag (wanneer dit hom pas) klakkeloos deur die ANC nagevolg word, behoort blankes as ‘n minderheidsgroep bevoordeel te word; des te meer omdat blankes hulle plaaslik as bv voortreflike beskawers en ekonomie- en infrastruktuurbouers bewys het.

Johnson skryf: “Our ideal is a hierarchical society free of exploitation and injustice” (313). Hy bepleit “gradual and humane programs of territorial partition and population transfer” (334). ‘n Eie tuisland behoort aan iedere etniese groep gegun te word. Binne elke groep is daar ‘n hiërargie, bv: “We need to recognize that, culturally and politically speaking, some whites matter more than others. History is not made by the masses. It is made out of the masses. It is made by elites molding the masses” (391). Hieruit kan afgelei word waarom daar in die nuwe Suid-Afrika dikwels so ‘n groot weersin in elitisme (wat nivellering teenspreek) bestaan en demokrasie (as metoniem, of eufemistiese sinoniem, vir die massa) so sterk aangeprys word. Algemene stemreg (een mens, een stem), met alle stemme wat dieselfde gewig dra, is dié toonbeeld van suksesvolle gelykmaking, wat as voorwendsel gebruik word om mense ook in ander opsigte gelyk te verklaar.

Gelykheid word as geregtigheid bestempel terwyl daarmee in werklikheid die ooglopende verskille by mense ontken word. Daarmee word ook die onreg ontken wat ingebou is in ‘n stelsel waar alle stemme dieselfde gewig dra. Byvoorbeeld, die stem van ‘n armlastige plakker behoort myns insiens nie dieselfde gewig/waarde as dié van ‘n nyweraar te hê nie. Daar is heelwat wat weersin behoort te wek in die soort demokrasie waarmee ons plaaslik opgeskeep sit. In die kommunistiese tradisie word daar vir ‘n politieke party gestem en nie vir individue nie; hoogs uitsonderlik is daar egter soms onafhanklike kandidate. Omdat die oorgrote meerderheid kiesers swart en ongesofistikeerd is (dink aan die mate van oningeligtheid weens bv ongeletterdheid en die glad te baie wat vatbaar vir propaganda en intimidasie is), word grootliks etnies/rassisties gestem en kan die resultaat “soft totalitarianism” (435, 480) genoem word, wat ook in anti-wit brutaliteit uitdrukking vind.

Teen die liberaliste se slagspreuk van gelykheid, vryheid en broederskap moet weerstand gebied word. “Liberalism … generally prefers to kill us softly … the soft dissolution of differences through cultural assimilation” (993). “Ideas shape the world. Bad ideas are destroying it, and only better ideas will save it” (867). In ‘n homogeen gewenste of getransformeerde Suid-Afrika en wêreld sal daar al hoe minder ruimte vir Afrikaners, Afrikanernasionalisme en -kultuur en Afrikaans wees. In ons multi-etniese samelewing behoort diversiteit behou en inklusiwiteit teengestaan te word. Maar die ideaal behoort ‘n Afrikanertuisland te wees wat sover moontlik mono-etnies en -kultureel is. In ‘n multikulturele opset “the abolition of difference is accomplished by violence and cultural assimiliation” (993). Dit is wat tans op al die eens Afrikaanse universiteitskampusse en ook in Suid-Afrika in die breë plaasvind. Taaldiversiteit word vernietig deur Afrikaans af te gradeer of af te skaf. In die naam van inklusiwiteit (dikwels toeganklikheid genoem) word die werklikheid van kultuurverskille ontken. Dit word van blankes verwag om vir lief met onderploeging deur swart/Afrikakultuur te neem, wat dikwels uitdrukking in gewelddadigheid vind, waartydens eise gestel word en waaraan op ‘n dwase manier meesal sonder meer toegegee word.

Volgens Johnson is die onderskeid tussen “ons” en “hulle” van wesenlike belang in die politiek (1215). Dit is die grondslag vir die skepping van ‘n tuisland waarin ‘n etnies-kulturele groep beheer oor sy lot (“destiny”) verkry (1227). In so ‘n tuisland is sowel individuele as groepselfverwesenliking moontlik (1359). “We will cease to exist as a people if we do not have control over our own borders and destinies” (1886). “Ethnonationalism for everyone is noble and good” (1244). “It is natural, normal, and good for all people to love one’s own – to be partial to people and places that are close to you – to have stronger or weaker obligations based on proximity or distance (including genetic distance) from one’s self. These spirited attachments – suitably refined and enlightened by the intellect – are the proper basis of political nationalism” (1359). “Our goal is a white homeland in North America” (2234). Johnson is ‘n voorstander van “ethnonationalism for all peoples … We believe that it can be achieved by peaceful territorial divisions and population transfers” (1829). ‘n Mens kan natuurlik poog om realisties te wees en te vra: Maar sal diegene wat op blanke voorspoed parasiteer vreedsaam toelaat dat die ganse wat die goue eiers lê van hulle weggeneem word en hulle daarna self op eie bene hulle heil sal moet uitwerk?

In die nuwe Suid-Afrika word blankes gekritiseer, verwyt, verguis, gemarginaliseer, ens. Terselfdertyd word daar op hulle voorspoed geparasiteer. Swart ekonomiese bemagtiging is ‘n sprekende voorbeeld van wat ubuntu/medemenslikheid genoem word, waarvolgens van blankes verwag word om te gee en swartes hulleself daarop geregtig voel om die ontvangers te wees. Dit is ‘n situasie wat hom dwarsoor die wêreld voordoen, maar slegs daar waar blankes is. “Nothing is more obscene than exploiting people through their virtues. Thus, at a certain point, it is necessary to demand reciprocity as a condition for further dealings. Since white dispossession involves a host of non-reciprocal moral demands – for instance, only white countries are under the alleged moral obligation to destroy themselves through immigration – simply demanding moral reciprocity would bring many of our problems to a screaming halt” (1394). Byvoorbeeld, boere moet nie gelate toelaat dat die helfte en meer van hulle eiendom gratis aan swartes vervreem word nie. Hulle moet ‘n streep in die sand trek en vra: Wat kry ek in ruil daarvoor? Anders word toegegee aan die “suicide meme” waarvolgens blankes hulle eie ondergang borg met gevolge soos “driving us from our homes, destroying our cultures, and crowding out our posterity” (1568). In Amerika is die voorkeur wat aan nie-wit immigrante gegee word ‘n groot bedreiging vir blanke voortbestaan. Maar blanke oorlewing word wêreldwyd bedreig. “Low white birth rates and the immigration of fast-breeding non-whites threaten white peoples the world over with political dispossession, cultural obliteration, and, if present trends continue, biological extinction” (2008).

Onder die Amerikaanse blankes onderskei Johnson twee groepe: “Liberal Universalists and White Nationalists” (2325). Hy beskou liberalism as “the dominant religion of the West” (2368). In die nuwe Suid-Afrika is oorverligte blankes, wat swartes wil behaag en die belange van hulle eie mense verwaarloos en selfs vertrap, ‘n bekende verskynsel. Johnson maak gewag van “whites who are products of the current system and who work with non-whites to promote anti-white policies: affirmative action, racial integration, non-white immigration, multiculturalism, globalization, miscegenation, white guilt, etc. These people deserve punishment” (1630). “Any race that will not take its own side in racial conflict has no future. I am concerned to preserve my race simply because it is mine, because it is my extended family” (3143).

In Suid-Afrika is demokrasie ‘n eufemisme vir swart mag. Die massa, die meerderheid, het blykbaar nie danige wysheid in pag nie; des te meer omdat daardie massa in baie gevalle onderontwikkeld, ongeletterd, swak ingelig en maklik misleibaar is. Die regering kan verbeter word deur minimum vereistes te stel voordat iemand kwalifiseer om te kan stem. Die stel van minimum vereistes vir stemreg was ‘n positiewe kenmerk van die koloniale era. Sodanige beperkende voorwaardes sal merkwaardige verbetering in die regering meebring, des te meer as minimum vereistes ook vir politici gestel word, bv dat alle politici in die sentrale, provinsiale en plaaslike regering ten minste matriek of verkieslik ‘n graad moet hê. Johnson skryf: “Representative democracy can be improved by increasing the quality and decreasing the quantity of the electorate” (2633).

Johnson maak die volgende onderskeid: “White grandiosity is the view that whites are responsible for all good things … The flip side of white grandiosity is white guilt, the belief that whites are actually responsible for all the bad things in the world” (2385).Vir blankes is dit belangrik om weerbaar te wees teen die voortdurende pogings om skuldvervoelens by hulle te wek. “No healthy people should allow the past to turn into a dead weight impeding them from pursuing a better future” (1980). “I believe that each race and each distinct people [ie white Afrikaans and/or English speakers] should have a nation or nations of its own, in which it can live according to its own identity and values and pursue its own destiny” (3151). Dit impliseer dat so ‘n homogene kulturele groep ook beheer oor ‘n eie geografiese gebied, ‘n tuisland of nasiestaat, moet uitoefen. Ook van ons as Afrikaners kan gesê word: “We are a people who wish to have a future again” (2082).

Leon Lemmer: Jack Donovan oor die blanke stam

In 1981 is David Harrison se The white tribe of Africa (University of California Press, 307p) gepubliseer. Dit handel oor die blanke bevolking van Suid-Afrika en die benadering is spesifiek uit die oogpunt van die Boere, oftewel Afrikaners. ‘n Mens ken in die eerste plek jou gesin en (bloed)familie; die huidiges en ook jou voorgeslag(te). Daar is ‘n natuurlike aanvoeling vir die onderskeid tussen diegene wat etnies en kultureel aan jou verwant is en dié wat dit nie is nie. Daar is mense wat emosioneel en andersins na aan jou is en ander wat verder van jou is. Party is so ver dat hulle afwesigheid of onbekendheid jou nie raak nie. Dít is die ons/hulle-onderskeid* wat deesdae as boos afgemaak word deur diegene wat ons probeer wysmaak dat die mensdom een groot familie is; ‘n familie wat glo eerder uitmunt in eendersheid as verskille en wat daarom tot gelykheid gedwing moet word om beweerde onreg uit te skakel. Die ironie is: Daardie mense wat so vreemd is dat hulle afwesigheid jou nie aangaan nie, se teenwoordigheid/aanwesigheid kan as steurend ervaar word; des te meer as dit burokraties opgedring word. Hoe meer dit opgedring word, hoe dieper dit jou persoonlike ruimte binnedring, des te onaangenamer word dit. Dit is ‘n diepe menslike reaksie, wat wedersyds kan wees.

[* Beterweter Max du Preez skryf: “Daar is nie ‘n ‘hulle’ nie” (Die Burger, 21 Mei, p 15). Dus, dit is ons wat universiteitseiendom beskadig, boere se grond onteien, korrup is, ens. In werklikheid hang Du Preez ‘n radikale Max/hulle-onderskeid aan: Hulle (ander wittes) moet luister en hulle bekke hou; nie Max nie. Hulle (ander wittes) moet tussen die swartes gaan woon; nie Max nie, ens. Jack Donovan (2016-bron hier onder, Kindle 727) skryf: “The American government is a ‘them’, not a ‘we’.” Afrikaners kan seker dieselfde van die ANC-regering sê.]

Stamme word soms met primitiwiteit geassosieer. Stamverwantskap kan dan as onbeskaaf, as agter die klip, afgemaak word. Groepassosiasies kan die vorm van bendes aanneem, wat eweneens negatiewe assosiasies oproep. Groepassosiasies kan ook herinner aan geheime verenigings of geslote organisasies waartoe net ingelyfdes toegang het, soos die Vrymesselaars. Primitiwiteit kan voorts as heidens/paganisties getakseer word. Primitiwiteit kan ook vertolk word as ‘n opset waarin mans oorheers en vroueregte vertrap word. Aan die ander kant, as ‘n bepaalde geslag (mans of vroue of alles tussenin) ten koste van die ander gepropageer word, kan dit lei tot die verheerliking van bv homoseksualiteit of militante feminisme. My bedoeling is om al hierdie uiterstes te vermy en net positiewe oogmerke na te jaag.

Die krisis waarin manlikheid verkeer, is by my tuisgebring in literatuur oor Skandinawië, waarin vervroulikte manssoldate met haarnette veroordeel en die versugting deur vroue uitgespreek is dat hulle gerus meer van die kenmerke van hulle strydlustige Viking-voorouers kon behou het. In hierdie verband is daar bv die boek van Liam Gooding, How to become a modern Viking: A man’s guide to unleashing the warrior within (2016, 230p; Amazon Kindle $10,02). Maar manlikheid kan skeefgetrek word sodat dit vroue uitsluit en as homoseksualiteit vergestalt word, soos Jack Malebranche uitwys in sy Androphilia: Rejecting the gay identity, reclaiming masculinity (2012, 252p; Amazon Kindle $6,83), wat deur Jack Donovan heruitgegee is. Simon Sheppard se boek, All about women: What big sister doesn’t want you to know (2015, 69p; Amazon Kindle $3,42), met ‘n voorwoord deur Jack Donovan, handel oor hoe vroue teenoor mans georiënteerd behoort te wees sodat manlikheid tot sy reg kom. Nathan F Miller en Jack Donovan se boek, Blood brotherhood and other rites of male alliance (2011, 244p; Amazon Kindle $6,83), handel oor die soort rituele en mites waarvan ek probeer wegstuur.

Dit is duidelik dat Donovan met manlike geslagtelikheid gepreokkupeer is. Vrouelesers moet asseblief poog om hulle nie van stryk te laat bring omdat Donovan deurgaans net mans aanspreek en feitlik net na mans verwys nie. Daar is heelwat in sy boeke waarvan met vrug kennis geneem kan word. Donovan erken bv “The function of women has always been to unify the tribe from within, to nurture positive relationships” (2016-bron hier onder, Kindle 484). Hy het veral bekendheid met sy boek, The way of men (2012, 192p; Amazon Kindle $6,83), verwerf. Manlikheid verkeer in ‘n krisis, onder meer weens pogings om geslagsverskille, soos ander verskille, by mense sover moontlik te ontken. Hy wil manlikheid weer eerbaar maak. David Benatar, ‘n filosoof aan die Universiteit Kaapstad, oor wie se politiek ek my gunstig uitgelaat het (Praag 3.10.2015), het ‘n boek oor die weerslag van feminisme gepubliseer: The second sexism: Discrimination against men and boys (2012, 305p; Amazon Kindle $20,96). Benatar se boek was uiters nodig, want dit is oorbekend dat die ANC-regering blatant teen blankes en veral blanke mans diskrimineer. Die ANC maak hom dus aan sowel rasse- as geslagsdiskriminasie skuldig.

Jack Donovan het sy baie suksesvolle 2012-boek onlangs opgevolg met die publikasie van Becoming a barbarian (Milwaukie, Oregon: Dissonant Hum, 2016, 107p; Amazon Kindle $6,83) waarin hy waarsku teen modestrominge wat modernisering te ver dryf. Dit is oor hierdie boek wat ek hier skryf, maar dan met inagname van al die voorbehoude wat ek in die derde paragraaf hier bo genoem het. Ek poog om die plaaslike blankes te mobiliseer teen die bose magte wat hulle wil onderploeg. Dit gaan vir my by uitstek om die behoud en heil van alle Afrikaners en die uitbouing van hulle kultuur, wat uiteraard Afrikaans insluit. In hierdie rubriek is die fokus op mans, maar sonder om vroue uit te sluit. Afrikanervroue het immers gehelp om die voorlaaiers te laai waarmee die Boere geskiet het en die vroue wou voortveg toe baie van die mans in die Anglo-Boere-oorlog wou oorgee. Ons moet nie die Maxiste glo wat gebied dat ons deesdae moet oorgee en geen weerstand moet bied nie. Max du Preez sit met ‘n Engelse vrou en ‘n kind in ‘n Engelse skool. Hy is eintlik die teenoorgestelde van ‘n Afrikaner. Die feit dat hy onlangs ‘n akademies waardelose eredoktorsgraad vir (om dit sag te stel) twakpraat en -skryf ontvang het, verander niks hieraan nie. Dit dien eerder as bevestiging van sy onredbare linksheid.

Die barbaarsheid waarna in Donovan se boektitel verwys word, word soos volg verduidelik: “Today, all good, modern, civilized men living in the Western world are all taught to be good global citizens whose racial, cultural and religious loyalties must always be subordinate to a broader and more inclusive commitment to the human race. To say that you care about one group of people more than others is a moral sin in the modern world. It is considered uncivilized – barbaric. And yet, to become the kind of man who can join or start a tribe, that is exactly what you have to be willing to do” (Kindle 48).

Die ons/hulle-onderskeid is ‘n onontkombare werklikheid. “To say that you love every man as your brother is not only a lie, but a resignation to impotence and a forfeiture of manhood” (108). “The love of a man who loves everyone and anyone is spread so thin it is weak and meaningless, but the love of man who discriminates is concentrated, powerful and profound. It gives him direction and purpose” (912). Vir Donovan gaan dit om sosiale of kollektiewe identiteit, dus om kultureel aan ‘n bepaalde groep te behoort; ‘n geval van “belonging” (129). “Identity is a rootedness that provides a rationale for action” (162). “A man who has earned his place in a group of men knows who he is … His personal identity is located within and relates to his social identity” (153). “An identity that can be easily shrugged off or replaced, or which can coexist with competing or conflicting identities fails to stabilize the self-image” (153).

Iets betreffende die plaaslike bruin elite het my tydens die onlangse hewige stryd om die behoud van universitêre Afrikaans sterk opgeval. Die bruines is ‘n tussengroep, nóg wit, nóg swart, met lede wat van swart tot wit strek. Tydens apartheid het hulle gesê/geëis dat hulle as wit (of soos wittes) aanvaar moet word. Sedert 1990/1994 wil hulle swart wees en noem hulle hulleself eerder swart as bruin. (In werklikheid is blankwees myns insiens egter deurgaans die norm waarna bruines heimelik bly strewe; vandaar hulle duidelike voorkeur vir ligte velpigmentasie.) Die klassifikasie wat bruines voorheen begeer het (wit) of wat hulle tans aan hulleself toedig (swart), het selfbevoordeling ten doel; nie bruin identiteitsbevestiging (in soverre so iets moontlik is) nie. Daar word dikwels beweer dat wittes en bruines dieselfde kultuur deel, maar daar is bv Afrikaans-, Kaaps- en Engelssprekende bruines en ook Moslembruines.

In die genoemde taalstryd het ‘n kultuurverskil tussen Afrikaanssprekende wittes en bruines duidelik geblyk en wel betreffende ‘n kernaspek van Afrikaneridentiteit, te wete Afrikaans. As ons verloopte Afrikaners buite rekening laat, kan gesê word dat Afrikaans die kulturele kern van Afrikaners is; dus dat Afrikaans iets is wat onlosmaaklik deel van Afrikaners is. Dit is feitlik net Afrikaners wat hulle in die huidige taalstryd aan die kant van Afrikaans geskaar het. By die bruin elite was dit heeltemal anders gesteld. Feitlik sonder uitsondering het hulle óf verengelsing gesteun, dus geblyk anti-Afrikaans te wees, óf geswyg, dus nie werklik begaan oor Afrikaans gewees nie. Dit beteken dat Afrikaans, soos etnisiteit/velkleur (van wit tot swart of eers wit en nou swart wil wees), nie ‘n kerndeel van bruin identiteit is nie maar eerder iets “easily shrugged off or replaced” (voorlaaste paragraaf hier bo) is.

Wat ek interessant vind, is dat daar ‘n soortgelyke skynidentiteits- of -etniese groep in Amerika is, naamlik die Hispaniste/”Hispanics” of Latynse Amerikaners/”Latinos” (bv Meksikane/Chicano’s en Puerto Ricane). In Amerika is die blankes die meerderheidsgroep en daarnaas word veral die volgende etniese minderheidsgroepe amptelik erken: swartes, Hispaniste, Indiane en Asiate. Die lede van die Hispaniste strek egter van blank tot swart, al word hulle in propaganda as bruin of brons geëtiketteer. Soos die Suid-Afrikaanse bruines het hulle aanvanklik daarop aangedring om as blankes geklassifiseer te word. Sedert die jare sestig word swartes as minderheidsgroep egter so uitermate bevoordeel dat die Hispaniste ter selfbevoordeling hulle aspirasie om blank te wil wees, laat vaar het. Deesdae geniet hulle as minderheidsgroep grootliks dieselfde buitensporige bevoordeling as swartes. By die Hispaniste (soos by Suid-Afrika se bruines) is daar nie absolute taalidentiteit nie. Die meerderheid is die koloniale taal Spaans magtig, maar ander verkies Engels terwyl veral dié van Brasiliaanse oorsprong Portugees magtig is. Vir meer inligting is daar boeke soos G Cristna Mora, Making Hispanics: How activists, bureaucrats and media constructed a new American (University of Chicago Press, 2014, 252p; Amazon Kindle $17,24) en Ann Twinam, Purchasing whiteness: Pardos, Mulattos and the quest for social mobility in Spanish Indies (Stanford University Press, 2015, 554p; Amazon Kindle $15,72).

Terug by Donovan. Dit is wanneer ‘n etnies-kulturele groep hom in ‘n groter konteks, bv as ‘n minderheidsgroep in ‘n land, bevind dat aanslae op sy identiteit gemaak word. “It is in the interest of Empire [die veronderstelde wêreldryk] to discourage exclusive identity, tribalism and … nationalism” (171). Daar is deesdae die neiging om verskille by mense sover moontlik te ontken en almal aan ‘n gelyk- en selfs eendersmakingsproses te onderwerp. “Racial identity, religious identity, nationalism and even sexual identity are becoming increasingly taboo” (179). Dit kom neer op die ontkenning of ten minste afskaling van multikulturaliteit en diversiteit.

Alle mense word as “citizens of the world” geag … “everone is supposed to be their people” (187). Die ganse mensdom word tot ‘n utopiese familie gewens. “Good, modern, civilized men are expected to care about all of humanity. They are supposed to care about everyone’s happiness and protect everyone from suffering and injustice” (187). Dit is die teelaarde van allerhande “menseregte”. Van almal word verwag om sodanige regte, dikwels verskans in wetgewing, te eerbiedig. Dit is in so ‘n opset dat Ayn Rand (1905-1982) gerebelleer en eerder vrywillige altruïsme bepleit het (Praag 23.01.2016). Peter Schwartz het hierdie onderwerp deeglik ontleed in sy boek, In defence of selfishness: Why the code of self-sacrifice is unjust and destructive (New York: St Martin’s Press, 2015, 256p; Amazon Kindle $12,99).

Donovan beveel aan: “Choosing to care completely for a few and refusing to care at all for the many” (641). “That starving kid in Africa with flies on his eyes is still a stranger in some foreign shithole you’ll never go to. He’s not your responsibility, and the only reason you even know about him is because some group of people who would rather help exotic strangers than their own neighbors want you to give them money to continue their elaborate, self-gratifying social display of moral purity … You are not their people. You’re an outsider, and they don’t care if you live or die. You shouldn’t care if they live or die either” (912). “This is not hate. This is selective love, and practiced indifference” (937). “Universalist morality is the hypocritical creed of the Empire, so any alternative morality will necessarily be labeled ‘barbaric’ by the mainstream. It may be ‘barbaric’ to say that some people are more important to me than others, but it is far more honest than pretending I care about everyone equally” (952).

Van suksesvolle mense en by uitstek van blankes word so buitensporig baie ubuntu/medemenslikheid verwag (dus daar word van hulle vereis om so baie mense gelukkig te maak en te hou) dat hulle eie lewens in ongelukkigheid verval. “The … [John] Lennon-ist pipe dream that the whole ‘world should live as one’, [is] so burdened by their inherited white guilt that they’ll put anyone and everyone else’s interests before their own … moral universalism – often persersely called ‘humanism’ – has become a secular catechism of self-denial and spiritual surrender … universalists flail and torment themselves for even having improper or unkind thoughts about their fellow human beings. And like inquisitors, their righteousness drives them to rout or ruin any heretic who dares to speak his sinful thoughts aloud” (253). Dit is George Orwell se “Thought Police” van 1984 in aksie en verduidelik waarom mense nie meer waag om swartes te kritiseer nie.

“Negative information about immigrants and [American] minority groups is covered up by egalitarians or so legally perilous to talk about in some parts of the West that the polite and well-meaning nation of Sweden has become known as the rape capital of Europe. Instead of dealing with the problem, the Swedes obscure and talk around it and many have simply accepted it as the ‘new normal'” (263). “Western men are supposed to ignore all negative information about other ‘underprivileged’ groups and behave as if everything is fine whether it is or not. They are expected to let other groups do whatever they want and smile and pretend everything is getting better. Anyone from any group can move to their neighbourhoods, and if crime and graffiti and property damage increase, then good, modern, civilized Western men are supposed to make up some abstract and conveniently impossible to prove rationale for why it is happening instead of holding the group in question accountable. Anyone from any group – but usually self-hating white intellectuals and professors … – can slander the ancestors of white men and rewrite their history and all good, modern, civilized white men are supposed to agree and apologize and beg for forgiveness. Even rape is reduced to an economic exchange, where the rapist is excused because of his poverty” (290).

Donovan het dit teen “the all-inclusive, culture-erasing universalism that is epidemic in the West and spreading virulently across the globe” (406). Dít is die “culture of cultural erasure” (402). “We are told to accept the unacceptable, to condemn religions that condemn, to share cultures with everyone as if they belong to no one, to deny all racial affinity, to pretend that men and women are interchangeable” (413). “Passionate moral condemnation and public shaming are now reserved for racists, sexists, religious ‘extremists’ and all of the phobes: homophobes, xenophobes, transphobes, Islamophobes and anyone else who limits or excludes or defines by separating or distinguishing” (437). In werklikheid hét mense egte “national, ethnic, religious, racial and sexual identities” (566). “Identity requires you to be someone, and not just anyone” (835).

Aan die einde van sy boek laat Donovan geen twyfel daaroor nie dat “my ‘we'” niks anders beteken nie as “my people” (1555). “Eventually everything is about tribe and identity” (1564).

Leon Lemmer: Die koelbloedige reeksmoorde op Afrikaans

Sedert sy diensaanvaarding as rektor van die Universiteit Stellenbosch (US) verlede jaar is Wim de Villiers se slagspreuk: Stellenbosch is nie ‘n Afrikaanse universiteit nie. Hy is toegelaat om sy ondermyning van Afrikaans in woord en daad uit te leef. Ek wonder dikwels: Wat sou sy pa, ‘n behoudende Afrikaner, van US-Afrikaans se laksmannetjie gedink het? Seker nie iets vleiends nie. Voor sy benoeming het De Villiers aan die lede van die aanstellingskomitee egter die versekering gegee dat die posisie van Afrikaans aan die US vir hom ononderhandelbaar is (Eikestadnuus, 19.11.2015, p 1). As US-rektor het Chris Brink met soortgelyke leuenagtigheid weggekom (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 76-77). Sover bekend is Brink en De Villiers nooit werklik gekonfronteer met die doelbewuste valsheid van hulle aanvanklike versekerings nie. Iets soortgelyks het aan die Universiteit Vrystaat gebeur met Jonathan Jansen wat in sy intreerede as rektor belowe het dat Afrikaans onder sy leiding veilig sou wees. In al drie gevalle het die teenoorgestelde geblyk waar te wees.

Reeds in 2004 het Chris Brink met die storie van die Kaapse groen papegaai gekom. Hierdie voëls se voortbestaan word bedreig omdat hulle leef van die sade van geelhoutbome, wat egter een na die ander uitgekap word. Waarop Brink gesinspeel het, is dat Afrikaners by veranderde omstandighede moet aanpas; dus, om te oorleef, moet Afrikaners van Afrikaans afsien en Engels as hulle stapelvoedsel aanvaar (Kapp, p 101-102, 105). Die geelhoutbome is die Afrikaanse universiteite wat stelselmatig vernietig word en die nuwe dieet wat ter oorlewing gevreet moet word, is Engels. Die veranderde omstandighede is die heeltemal onverdiende swart dominansie wat deur dwase politici aan ons opgedring is. Die reaksie van die eens Afrikaanse universiteite hierop is algehele ANC-gedienstigheid en gevolglik verengelsing. Reeds in 1996 was daar Blade Nzimande “se ondubbelsinnige uitspraak dat hy gekant is teen die bestaan van Afrikaanse skole en universiteite” (Kapp, p 65). In werklikheid het die ANC geen besitreg op Afrikaanse skole en universiteite nie.

Onder Wim de Villiers se leiding het die US-bestuurskomitee, sonder om vooraf US-raadsgoedkeuring te verkry, wederregtelik ‘n nuwe taalbeleid opgestel en sommer met die toepassing daarvan begin. Dit het aanleiding tot duur hofsake gegee, waarin die US skuld erken het. Die vraag is: Waarom word De Villiers & kie nie verplig om in hulle persoonlike hoedanigheid hierdie regskoste te betaal nie? Hulle het immers opsetlik strydig met die wense van die US-raad opgetree. Sodanige geld kan dan gebruik word om studiebeurse vir bv Afrikanerstudente te befonds.

Die US-raadsvoorsitter, George Steyn, het daarna van die US-bestuur die versekering ontvang dat raadsbesluite eerbiedig en dus uitgevoer sou word. Die voorgestelde en sterk verengelste De Villiers-taalbeleid het toe die eufemistiese status van ‘n werksdokument gekry. Maar hierdie werksdokument is na geringe/kosmetiese aanpassings en sonder dat insette tot die teendeel behoorlik oorweeg is, met ‘n oorweldigende meerderheid deur die US-senaat en op 22 Junie ook deur die US-raad as die nuwe taalbeleid aanvaar.

‘n Ideaal wat lank in polities linkse geledere gekoester is, is hiermee amptelik verwesenlik. Hou in gedagte dat die US aanvanklik begin het om Engels as onderrigtaal in te voer om blanke Engelssprekende studente te trek. Eers later is begin om bruin studente te werf. Deur met tweetaligheid te begin, was noodlottig en sal uiteindelik tot die ondergang van Afrikaans aan die US lei.

Die meerderheidsteun ten gunste van verengelsing in die US-senaat kan verklaar word deur die US se gevestigde beleid om dosente eerder op grond van ras- en geslag as akademiese meriete aan te stel en te bevorder. ‘n Belangrike oorweging vir dosente is ook dat tweetaligheid meer werk as enkeltaligheid meebring. Die stemming van 17 teenoor 9 in die US-raad kan enersyds gewyt word aan die sitting wat ANC-gedienstige US-bestuurslede daar het en andersyds aan die heeltemal onnodige en dwase onlangse vermeerdering van 3 tot 5 in die getal raadslede wat deur die ANC-regering, dus deur die kommunis Blade Nzimande, benoem word.

Die slegte gewoonte het ontstaan om sakemanne (of -mense), soos George Steyn (van Pep Stores-faam) aan die US en voor hom Edwin Hertzog (van Mediclinic-faam), as voorsitters van universiteitsrade aan te stel, onder die voorwendsel dat universiteite in die eerste plek sake-ondernemings is. In werklikheid is universiteite veronderstel om oorweldigend opvoedkundig-kulturele inrigtings te wees. Wanneer ideologiese sake (soos die euwel van kommunisme en die ANC-regering) en kulturele sake (soos onderrigtale) ter sprake kom, is die waters heeltemal te diep vir sakemense. Reeds in 2006 het Hertzog gesê: “As US 80% Engels en 20% Afrikaans is, is hy gelukkig” (Kapp, p 152).

Dat hierdie hele skandalige anti-Afrikaansproses eerder polities as akademies gemotiveerd is, behoef geen betoog nie. Dit is eers na De Villiers se diensaanvaarding op 1 April 2015 dat beweer is dat die meerderheid US-studente eerder Engels- as Afrikaanssprekend (of -magtig) is. Dié beweerde meerderheid kan hoogs waarskynlik toegeskryf word aan Afrikaanssprekende bruin studente se bekende neiging tot dislojaliteit jeens Afrikaans. Desnieteenstaande is daar by diegene wat vir Afrikaans veg die wydverspreide gewoonte om in hulle pleidooie die belange van bruines voorop te stel.

My standpunt is dat Afrikaans as onderrigtaal aan tradisioneel Afrikaanse universiteite onverminderd voortgesit moet word omdat Afrikaners dit heeltemal tereg so wil hê. Ook dat eens Afrikaanse universiteite eerder getransformeer moet word om hulle Afrikaanse karakter te herwin as om van nuuts af elders ‘n volwaardige Afrikaanse universiteit tot stand te probeer bring.

Indien so ‘n universiteit blyk suksesvol te wees, loop hy die wesenlike gevaar om ten prooi van die anargie-wekkende swart regering te val; na analogie van die Universiteit Fort Hare wat destyds deur die blanke regering onteien is en sedert 1960 as ‘n staatsuniversiteit funksioneer.

Die statistiek soos amptelik deur die US bekend gemaak, waarvolgens die meerderheid studente deesdae Engels verkies, is nie noodwendig betroubaar nie omdat die US ‘n politieke agenda het wat naarstiglik nagejaag word. Die US doen deesdae alles in sy vermoë om weg te kom van sy trotse akademiese beeld van weleer toe hy ‘n Afrikaanse universiteit vir blankes was. Anton van Niekerk beskou ‘n Afrikaanse en veral ‘n blanke US as tekenend van ‘n “etniese enklave” waarvan glo ten alle koste weggekom moet word (Die Burger, 18 Junie, p 11).

Die ideaal, soos ook gestel deur Russel Botman in sy intreerede as rektor in 2007, is dat die US en die dorp Stellenbosch soos die res van die nuwe Suid-Afrika moet lyk. Maar diesulkes verstaan dan kamma nie waarom daar ‘n nuwe verskynsel kop uitgesteek het nie. Dit word die US se verkragtingskultuur genoem, wat sekerlik (ten minste in ‘n mate) met transformasie in verband gebring kan word. Die historiese US, daardie “etniese enklave”, moet volgens die transformeerders vervang word met die soort beeld wat die nuwe Suid-Afrika oproep en ook in Afrika en die hele wye wêreld weerspieël word. In hierdie konteks sal Europa (as nog te blank) egter nooit by die naam genoem en tot voorbeeld verhef word nie.

Hoekom het die US verengels en verswart? Omdat die US dit sy politieke en nie-akademiese missie gemaak het om nie-Afrikaanse en veral nie-wit studente te werf en te befonds. Hoekom? Om onvoorwaardelik en met oorgawe gedienstig aan die “voorbeeldige” ANC te wees. Edwin Hertzog, wat jare lank die voorsitter van die US-raad was, het erken dat die US die opdragte van die ANC-regering sonder meer uitvoer (Die Burger, 17 Junie, p 15). Ten bate van die kunsmatig gefabriseerde meerderheid studente moes Engels opsluit die hoofonderrigtaal word. Toe Afrikaanssprekende studente in die meerderheid was, is Afrikaans as hoofonderrigtaal egter nie geduld nie en is ‘n beleid van gelyke regte vir Afrikaans en Engels aanvaar. Nou is die taalvoorkeur van die meerderheid studente (dalk) omgekeer, maar gelykberegting van Afrikaans en Engels geld nie meer nie.

In die praktyk is egter al lank voorkeur aan Engels en swart studente gegee. Hoe die wind waai, het onlangs duidelik geblyk toe die pos van US-studentedekaan geadverteer is. Van aansoekers word verwag: “Uitstekende mondelinge en skriftelike kommunikasievaardighede in een of meer van Suid-Afrika se amptelike tale, benewens Engels” (Rapport, Sake, 15 Mei, p 07). Doeltreffende skakeling met studente wat Engels magtig is, is daarvolgens vir die US-bestuur ‘n prioriteit maar nie kommunikasie met Afrikaanssprekende studente nie. Die belange van swart studente weeg vir die US swaarder as dié van wit studente, terwyl blankes juis diegene is wat histories op die US-kampus hoort. Hoekom hierdie voorkeur vir swartes? Omdat die ANC Suid-Afrika gewelddadig “bevry” het en omdat eerder swart as wit studente die bewese potensiaal het om hulle wil gewelddadig af te dwing.

Veral sedert die Chris Brink-era (2002-2007) is dit die gevestigde gebruik aan die US om Afrikaans minder en Engels meer tot sy reg te laat kom as wat die amptelike taalbeleid voorskryf. Oor die werklike taalsituasie op die kampus is die US-raad dikwels doelbewus mislei of in die duister gelaat. Nie net moet onderrig nou in groter mate in Engels as in Afrikaans aangebied word nie. Nee, vorentoe moet alles in Engels beskikbaar wees. Hoekom? Omdat Afrikaans glo sommige studente uitsluit en die koloniale troeteltaal van die myns insiens onwettige ANC-bewind dit glo nie doen nie. Let op hierdie absurde redenasie: Inklusiwiteit word bevorder deur Afrikaanssprekendes se taal al hoe meer uit te sluit. Om die pil van Engels as die hoofonderrigtaal te versuiker, beweer De Villiers nou dat lesings maar ‘n klein deel van die leerproses is. Maar dan kan daardie lesings mos maar ook in Afrikaans wees en is die protes en oproer oor Afrikaans mos heeltemal oordrewe.

Die US het in 1918 danksy ‘n groot skenking van Jan Marais tot stand gekom. Sy uitdruklike stigtingsvoorwaarde is dat Hollands/Afrikaans nie ‘n mindere plek as Engels aan die US mag beklee nie. Die jongste US-raadsbesluit maak Engels amptelik die hoofonderrigtaal met Afrikaans wat ‘n mindere posisie beklee, sonder enige waarborg teen die verdere afskaling en selfs afskaffing van Afrikaans. Maar selfs die onomstootlike feit dat Engels die US se hooftaal is, word steeds nie uitdruklik amptelik erken nie. Daar word eerder doekies omgedraai met holle beloftes van hoe Afrikaans steeds ‘n plek(kie) aan die US het en bevorder gaan word.

Die versuim van die US om Afrikaans sy regmatige plek te gun, word op ‘n skandalige manier gekamoefleer met die mite dat die plek wat Afrikaans vorentoe aan die US gaan beklee, afhang van die mate waarin studente die beperkte getal Afrikaanse klasse bywoon. Tolkdienste van Engels na Afrikaans sal (teoreties en in beperkte mate) beskikbaar wees mits dit afdoende gebruik word; ‘n voorwaarde wat nooit vir tolkdienste van Afrikaans na Engels gestel is nie. Dit is gewoon oneerlik om te belowe dat daar Afrikaanse opsommings aan die einde van Engelse lesings gaan wees, dat Afrikaanse vrae in Afrikaans in die klasse beantwoord sal word, dat studente take en eksamens in Afrikaans kan voltooi, ens, omdat daar sedert die Russel Botman-era (2007-2014) glad nie meer soos voorheen van dosente verwag word om Afrikaans magtig te wees of spoedig te word nie.

Jan Marais se standbeeld staan steeds prominent op die Marais- of Rooiplein op die US-kampus as ‘n daaglikse hoogs sigbare herinnering aan die verraad wat op 22 Junie gepleeg is. Maar nóg die US-raad, nóg Wim de Villiers as rektor en tans die hoofdrywer van die anti-Afrikaansveldtog, nóg die uitgelese etikus Anton van Niekerk wat hom veral sedert 2000 onvermoeid vir die verkleinering van Afrikaans beywer, het (myns insiens) die elementêre integriteit om openlik en onomwonde die etiese implikasies van die jongste US-raadsbesluit met verwysing na die Marais-voorwaarde aan te spreek. Die Marais-aangeleentheid word doelbewus doodgeswyg.

Marais is ‘n dooie, wit, Afrikaanssprekende man, dus iemand wat in die nuwe Suid-Afrika vanweë daardie vier kenmerke maar geminag kan word. Marais was ‘n Afrikaner in murg en been wat hom nooit aan oproer, brandstigting, vandalisme, misdaad, geweld, terreur, ens, skuldig gemaak het nie. Hy kwalifiseer nie vir verering in die nuwe Suid-Afrika nie. Sy standbeeld is opgerig in ‘n era toe Europese waardes plaaslik aangehang is. Om deesdae vir ‘n standbeeld, selfs talle standbeelde, te kwalifiseer, moet jy in ander “deugde” uitmunt, met terrorisme as seker die prominentste “deug”. Marais se sigbare nalatenskap is ‘n universiteit waarin daar ten spyte van al die politiekery steeds prysenwaardige akademiese werk deur sommige individue verrig word. Nelson Mandela se jongste sigbare nalatenskap na meer as twee dekades van “vryheid en demokrasie” is bv die ruïnes van twee dosyn afgebrande skole in Limpopo omdat sommige mense in navolging van Mandela steeds die geweldopsie kies.

Daar is twee Jan Marais-fondse waaruit oor die afgelope eeu miljoene der miljoene rande na die US gekanaliseer is. Hiervoor ontvang Marais nou stank vir dank. Dit is vanselfsprekend dat hierdie Marais-fondse na die jongste US-raadsbesluit heeltemal van die US losgemaak moet word.

Het Jan Marais Nationale Fonds (HJMNF) word deur ‘n raad van trustees beheer. In hierdie raad dien mense (bv die voorsitter, Niel Krige) wat in diens van die US is. Daar is selfs ‘n US-dosent en trustee, Michael le Cordeur, wat openlik ten gunste van die verengelsing van die US is. Dit het noodsaaklik geword dat al die trustees heeltemal vry van enige verbintenis met die US moet wees en dat hulle Marais se wense moet eerbiedig. Die raad van trustees sal dus opnuut saamgestel moet word sodat ooreenkomstig Marais se wense geld nie meer so geredelik aan die US bewillig word nie (verkieslik glad nie), maar eerder aan instansies en individue wat Afrikaans ag en bevorder.

Die ander fonds, Het Jan Marais Fonds (HJMF), word tans heeltemal deur die US beheer; iets wat glad nie meer toelaatbaar behoort te wees nie. Van die eerste take van HJMNF se nuut saamgestelde raad van trustees behoort te wees om HJMF van US-beheer te bevry (bv by wyse van ‘n hofgeding) en daardie geld in die HJMNF te stort. Dit is verblydend om te verneem dat talle donateurs die voortsetting van hulle skenkings aan die US summier beëindig het.

Ek het die US hier as ‘n gevallestudie gebruik. Maar Afrikaans as onderrigtaal is onlangs ook aan die Universiteit Pretoria (UP) en die Universiteit Vrystaat (UV) afgeskaf. Aan die Universiteit Johannesburg (UJ), voorheen die trotse Randse Afrikaanse Universiteit (RAU, die enigste universiteit met Afrikaans in sy naam), oorleef Afrikaans in ‘n uiters beperkte mate. Op Potchefstroom, voorheen die Potchefstroomse Universiteit (PU), word die voortbestaan van Afrikaans met verswelging bedreig weens ‘n polities gemotiveerde beleid waarvolgens die drie kampusse van die Noordwes-Universiteit (Potchefstroom, Mafikeng, Vanderbijlpark/Vaaldriehoek) vereenders (dus oorwegend verswart en verengels) gaan word. Die US was eintlik die enigste universiteit waar daar ‘n realistiese moontlikheid vir die oorlewing van Afrikaans as universitêre taal was, onder meer omdat dit in ‘n oorwegend Afrikaanssprekende omgewing gesetel is. Daardie moontlikheid is nou onder die leiding van misleide Afrikaanssprekende blankes (wat ek voorheen hanskakies genoem het) verydel. Die vyf tradisioneel Afrikaanse universiteite was US, UP, UOV, RAU en PU. Almal het Afrikaans gefaal of is ywerig besig om dit te doen.

Naas die vyf tradisioneel Afrikaanse universiteite was daar drie tweetalige universiteite waar onderrig in sowel Afrikaans as Engels aangebied is. Die Universiteit Port Elizabeth is getransformeer tot die Nelson Mandela Metropolitan University (al was Mandela volgens eie erkenning ‘n vrot student) en het eentalig Engels geword. Die Universiteit van Wes-Kaapland was oorwegend ‘n Afrikaanse universiteit, maar onder die leiding van twee Afrikaanssprekendes, Jakes Gerwel as rektor en Jaap Durand as viserektor, het dit ‘n eentalige Engelse universiteit geword.

Die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) is, anders as die genoemde residensiële universiteite, ‘n instansie wat tradisioneel ‘n suiwer afstandsuniversiteit was en waar iedere student die reg gehad het om in die taal van sy keuse (Afrikaans of Engels) te studeer. Unisa se voortreflike akademiese invloed het sowel landswyd as wêreldwyd gestrek. In ooreenstemming met wat aan die residensiële universiteite in die nuwe Suid-Afrika gebeur, is weens die bedenklike skoolonderrig al hoe meer akademies swak toegeruste studente deur Unisa aanvaar. In afstandstudie is diesulkes in selfs groter mate as hulle eweknieë aan residensiële universiteite verlore in ‘n onredbare situasie. Soos aan die residensiële universiteite het Unisa se akademiese standaarde gedaal. Weens die vooroordeel wat daar teen sodanige studie by werkgewers kan bestaan, kan Unisa so iets akademies glad nie bekostig nie. ‘n Vorige rektor, Samuel Pauw, het destyds van die Unisa van weleer ‘n gerespekteerde akademiese inrigting gemaak deur eerder hoër as laer standaarde van sowel dosente as studente te vereis.

Hierdie groter wordende akademies swak toegeruste studentekorpus het veroorsaak dat Unisa met allerhande maatreëls gekom het wat hom al hoe meer geresidensialiseer het, wat die koste per student opgestoot het terwyl hy per student ‘n owerheidsubsidie ontvang wat minder as dié van die residensiële universiteite is. Soos aan die ander universiteite het studie aan Unisa vir baie mense onbetaalbaar duur geword, terwyl Unisa voorheen seker die goedkoopste tariewe in die wêreld gehad het en sy onderrig wêreldwyd in aanvraag was en sy kwalifikasies terselfdertyd akademies hoog aangeslaan is.

Nadat onderrig in Afrikaans aan Unisa in die nuwe Suid-Afrika al hoe meer afgeskaal is, is daar in April vanjaar besluit om sodanige onderrig heeltemal te staak. Hierdie proses is meegehelp deur die grootskaalse verswarting van Unisa se personeel (doserend en administratief), wat in 1994 in alle erns ‘n aanvang geneem het met die aanstelling van die transformerende Marinus Wiechers as rektor. Transformasie het onder meer behels dat daar nie meer van dosente verwag is om Afrikaans magtig te wees nie. In die vorige eeu het Unisa sy akademiese status te danke gehad aan sy blanke dosente wat oorwegend Afrikaanssprekend was. Dit was ook Afrikaanssprekende blankes wat nie net die tradisioneel Afrikaanse universiteite tot akademiese voortreflikheid uitgebou het nie, maar in baie gevalle ook die Engelse universiteite. Dit is immers algemeen bekend dat Afrikaners veral in die landbou en onderwys uitgemunt het en die Engelssprekende blankes eerder in die handel en nywerheid.

Die kosteprobleem van ons universiteite kom van twee kante af. Enersyds is daar die ANC-regering wat weens ondoeltreffendheid en korrupsie baie geld mors maar elke jaar die toedeling aan universiteite in reële terme verminder* en terselfdertyd van universiteite verwag om al hoe meer studente toe te laat en sertifikate aan hulle uit te deel. Andersyds bestee die universiteite al hoe meer geld aan nie-onderrig- en nie-navorsingsaktiwiteite, bv aan gemeenskapsdiens omdat die staat uitmunt in nie-dienslewering. Maar ook omdat talryke administratiewe poste geskep word wat voorheen nooit bestaan het nie. Die kern van ‘n universiteit behoort sy dosente en navorsers te wees en hieraan moet die oorwig van sy begroting bestee word, maar dit is in al hoe groter mate nie die geval nie. [* Juis daarom behoort universiteite die geleentheid aan te gryp om hulle al hoe losser van die ANC-regering te maak.Daar is egter geen werklike wil tot outonomie nie, wat tradisioneel ‘n gesogte kenmerk van universiteite was.]

In die nuwe Suid-Afrika was daar al gevalle waar ‘n rektor meer vergoeding as die staatshoof ontvang het. Daar was al heftige besware teen die bedrae wat aan rektorswonings bestee is en teen die luukse ampsmotors waarmee hierdie mense rondry. Sulke vergrype word na analogie van die president, visepresident en die ANC-regering se kabinet gedoen. Maar anders as die regering het universiteite in baie gevalle nie net een visehoof nie, maar talle viserektore en elkeen van hulle geniet allerhande duur voordele. Na analogie van wat ANC-ministers hulleself veroorloof, word duur reis- en verblyfkoste in universiteitsbestuursgeledere as ‘n reg beskou. In baie gevalle is daar geen of min sensiwiteit vir die hoë koste van buitensporige luukses; geld wat eerder tot akademiese voordeel aangewend kon word, bv vir laer klasgeld, meer studiebeurse, meer dosente, ens. Die Universiteit Kaapstad is tans besig met ‘n absurde proses waarvolgens dosente verminder en uit diens gestel word sodat werkers/hande-arbeiders teen beter salarisse en byvoordele ingekontrakteer kan word.

Die HAT definieer “koelbloedig” as “sonder tekens van gevoeligheid, onverskillig”. Die afskaling en veral vernietiging van Afrikaans aan ons universiteite kan gesien word as ‘n reeks koelbloedige moorde op bv die hoër funksies van Afrikaans. Soortgelyke reeksmoorde gaan nou met selfs groter aggressie in ons Afrikaanse skole voortgesit word. Afrikaanssprekendes mag glo darem nog onderling met mekaar Afrikaans praat, maar Afrikaners word voortdurend gemaan dat hulle nie hulle harte by bv private vleisbraaivure mag uitpraat nie. Jou terminologie moet polities korrek wees. Praat dus van bv sorghum en suurvye.

Waar het hierdie proses begin? Met die roemlose, mandaatlose “onderhandelde revolusie” van FW de Klerk en sy trawante wat tot swart meerderheidsregering gelei het. Die skuld hiervoor lê myns insiens grootliks by die Klein Vyf: FW de Klerk, Pik Botha, Roelf Meyer, Leon Wessels en Dawie de Villiers. Die ANC het vervolgens besluit dat hy die houvas wat hy as regering op owerheidsbesteding gekry het, gaan misbruik om Afrikaans, die kulturele kern van Afrikaners, te probeer uitwis. Dit word gedoen deur onderrig in net een voertaal te subsidieer en die ANC se taal van voorkeur is die koloniale taal Engels. Dit is waarom Wim de Villiers beweer dat Afrikaanse klasse die US R40 miljoen ekstra (blykbaar per jaar) kos.

Maar waar kom De Villiers aan die opvatting dat Engels deur die staat gesubsidieer word en nie Afrikaans nie? Dit kom van ‘n mede-blanke en mede-Afrikaanssprekende, Willie Esterhuyse, wat met hierdie redenasie in Die Burger (By, 12.05.2007, p 6; Kapp, p 158) vorendag gekom het. Esterhuyse kan ook op die twyfelagtige eer aanspraak maak dat hy die veldtog teen Afrikaanse universiteite begin het met sy artikel in ‘n Britse tydskrif, “Can South Africa afford five Afrikaans universities?” (The Times Higher Education Supplement, 24.02.1995; Kapp, p 63). Ek sou so graag wou verneem of mense soos Willie Esterhuyse, Anton van Niekerk en Wim de Villiers na die bogenoemde reeksmoorde op Afrikaans nou uiteindelik tevrede is. De Villiers beweer dat die druk nou van Afrikaans af is. In werklikheid verkeer hy in die waan dat die druk van militante groepe soos Open Stellenbosch nou van hóm af is. Hy sal vorentoe gou agterkom dat die oorwinning wat diesulkes met die verengelsing van die US behaal het as aansporing dien vir die stel van verdere eise. ‘n Reeks destruktiewe aksies word voorsien waaraan daar skynbaar geen einde gaan wees nie.

Volgens die HAT is ‘n doodsonde ‘n onvergeeflike fout of iets wat ewige straf verdien. Die tradisionele sewe doodsondes is: hoogmoed, hebsug, wellus, woede, vraatsug, afguns en luiheid. Hierdie lysie laat nie genoeg ruimte vir die soort sondes wat sedert 1990 teen Afrikaans en Afrikaners gepleeg word nie. Dit is glad nie heiligskennis om hierdie lysie vanweë veranderde omstandighede aan te vul nie. In die konteks van die Afrikaner se geskiedenis is die berowing van ons politieke mag ‘n kolossale doodsonde waarvan die skadelikheid kwalik oortref kan word. Diegene wat Afrikaners se kultuur ondermyn, soos die hedendaagse hanskakies wat Afrikaans afskaal en probeer vernietig, pleeg ook ‘n onvergeefbare doodsonde. Nêrens in die universitêre uitsprake teen Afrikaans die afgelope tyd is enige poging aanwend om die kulturele waarde van Afrikaans na waarde te oorweeg nie.

Kom ons kyk ter afsluiting na Suid-Afrika se geskiedenis in sy geheel. Watter etniese groep het deurgaans opbouend gefunksioneer? Sekerlik nie die swartes nie, want in menseheugenis wou hulle alles in die land afbreek en vernietig ten einde die politieke mag te bekom. Onder die blankes was daar ‘n soortgelyke afbrekende gesindheid toe die Engelse tydens die Anglo-Boere-oorlog ‘n beleid van verskroeide aarde toegepas het. Alles was onderhewig aan vernietiging ten einde ‘n Britse militêre oorwinning moontlik te maak. Die enigste bevolkingsgroep wat hom deurgaans konstruktief vir die ontwikkeling en verbetering van Suid-Afrika beywer het, is die Afrikaners. Dit is egter juis hulle wat by voorkeur ter benadeling in die visier van die ANC-regering en sy meelopers is. Ons geskiedenis en huidige situasie moet Afrikaners aanspoor tot groter eenheid, meer durf en kreatiwiteit en meer daadwerklike weerstand teen onreg. Ons verdien beter as wat aan ons opgedring word. Soos in Brittanje en Europa moet nasionalisme ook onder Afrikaners hernude momentum kry.

Leon Lemmer: Georges Pompidou oor die studente-onrus, ens.

Toe die Afrikaanse skrywer Hennie Aucamp (1934-2014) 75 jare oud geword het, het hy besluit dat dit tyd was om sy besittings op te ruim. By voltooiing sou hy, so het hy gespot, ‘n opgeruimde mens wees. Ek het om dieselfde rede begin opruim en vind dit bitter swaar. Voorheen het ek ingepak omdat ek die vooruitsig gehad het dat ek iewers heen sou gaan. Hierdie keer sou ek graag in my geheel, as liggaam en gees, na ‘n goeie plek (bv een sonder kamerade) wou gaan, maar dit lyk asof dit onmoontlik is. Ek het skielik so oud geword dat ek dit nie meer waag om groen piesangs te koop nie. My toekoms lyk net so duister soos dié van die nuwe Suid-Afrika, wat voortwoeker na mislukkings in die vorm van bv rommelstatus.

Maar opruiming het voordele. Ek het bv Georges Pompidou (1911-1974) se boek, Om ‘n knoop deur te hak (Sandton: Valiant Publishers, 1976, 88p), herontdek en herlees. Die teruggetrokke en konserwatiewe* (bv nie-sosialistiese, sterk anti-kommunistiese**, Rooms-Katolieke) Pompidou was die eerste minister van Frankryk (1962-1968) en Charles de Gaulle (1890-1970) se opvolger as president (1969-1974). Gaston Palewski (1901-1984), De Gaulle se regterhand gedurende en na die Tweede Wêreldoorlog, was die minister van wetenskap in Pompidou se kabinet. Palewski was ‘n rokjagter en die katelknaap van die Britse skryfster Nancy Mitford (1904-1973). Lisa Hilton het ‘n interessante boek oor die Palewski/Mitford-verhouding geskryf: The horror of love (London: Weidenfeld & Nicolson, 2011, 304p; Amazon Kindle $9,58). Hoewel Pompidou lank ‘n Gaullis*** was, was hy later meer buigsaam in sy verhouding met Brittanje en Amerika**** en het hy bv Brittanje se toetrede tot die Europese Gemeenskap in 1973 moontlik gemaak. Brittanje se lidmaatskap van die Europese Unie is tans opnuut in omstredenheid gehul.

[* Pompidou se boek is sprekend van sy konserwatisme. Hy verwys bv na die begrip “vaderland” wat aan waarde verloor het maar nie werklik met die begrip “Europa” vervang kan word nie (p 85). Ook: “Die buurman se ellendes” moet nie vergeet word “onder die voorwendsel dat jy omsien na die ellendes in afgeleë lande nie” (81).
** “Op ekonomiese gebied … bewys die kommunistiese stelsel sy minderwaardigheid teenoor die kapitalistiese … stelsel” (38). “Niemand kan Rusland besoek sonder dat hy getref word deur die bekoring wat die doeltreffendheid en die voorspoed van die Amerikaanse ekonomie vir die Russe inhou nie” (39).
*** Pompidou noem die aanhang van Gaullisme “intellektuele getrouheid” (20).
**** “Daar is steeds ontsaglike verskille tussen die lewenswyse en die mentaliteit van ‘n Amerikaner en dié van ‘n Europeër” (71).]

Pompidou se boek is in 1974 in Frans gepubliseer en deur Jan Boyazoglu in Afrikaans vertaal. In die voorwoord beklemtoon die klassikus Gerrit Viljoen (1926-2009) dat ons nie net moet weet wat in die Anglosaksiese wêreld gebeur nie, maar ook moet kennis neem van wat in bv Frans gepubliseer word. Pompidou was volgens Viljoen ‘n kultuurmens wat sterk klem op Europese waardes* gelê het. Viljoen het sy professoraat aan die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) in 1967 opgesê en met hoë ideale die eerste rektor van die Randse Afrikaanse Universiteit (RAU) geword. Destyds is ‘n Afrikaanse universiteit in Johannesburg as teenhanger van die Engelse Universiteit van die Witwatersrand (Wits) tereg as noodsaaklik geag. In die omgedopte Suid-Afrika het die RAU in 2005 die Universiteit Johannesburg (UJ) en oorwegend swart en Engels geword. Maar die RAU, die publikasie van Pompidou se boek in Afrikaans en Viljoen se voorwoord getuig van die status wat Afrikaans eens gehad het. [* Dit is “noodsaaklik dat waardes wat as grondslag vir die gemeenskap kan dien en terselfdertyd die morele ewewig van individue kan verseker in ere herstel word” (75).]

Viljoen noem dat hierdie boek geskryf is tydens “die windstilte” van ‘n aantal maande, toe Pompidou nie meer die eerste minister was nie en voordat hy die president geword het (xi). Pompidou skryf in sy inleiding dat die teks eintlik onvoltooid is maar dat lesers tog sy “gedagtegang kan volg” (vii). Die oorgang van De Gaulle na Pompidou as staatshoof het plaasgevind na die studente-opstand van Mei 1968. “Geen mens is dieselfde voor en na ‘n beproewing nie” (ix). Só skryf Pompidou oor die studente-opstand. ‘n Mens kan dieselfde oor die roemlose politieke magsoorgawe van 1990/1994 in Suid-Afrika sê. [Die leidende Britse konserwatiewe filosoof, Roger Scruton (gebore in 1944), het die Paryse studente-opstand eerstehands meegemaak. Dit het hom lewenslank van progressiewe, liberale neigings genees. “The rational pursuit of liberty, equality, fraternity [die slagspreuk van die Franse Revolusie van 1789] … are actually forms of militant irrationality” (Gentle regrets: Thoughts from a life, London: Continuum Books, 2006, 256p; Amazon Kindle $17,84, 691).]

Pompidou noem dat helde sedert die dood van die ikoniese De Gaulle (19) skaars geword het (16). “Die volk verwag dat sy leiers opreg en menslik moet wees en dat hulle onder alle omstandighede bestendig sal bly … die volk wil altyd ‘n leier hê wat opreg en menslik is. Opreg omdat die leier sake moet verduidelik soos dit werklik is en nie die indruk skep dat hy hulle om die bos wil lei nie en ook nie dat hy nie self glo dat dit wat hy doen reg is nie. Menslik omdat hy die probleme van die nederige en gewone burgers moet verstaan” (16). Maar De Gaulle word nie deur almal vereer nie, allermins deur die blankes wat in die jare sestig uit Algerië moes vlug nadat De Gaulle Franse militêre steun beëindig het. Dominique Venner, wat in Algerië geveg het, sê van De Gaulle: “He severely lacked any noble-mindedness himself” (Praag 23.04.2016). ‘n Mens kan ook wonder of terroriste wat bereid was om ‘n land tot in die grond af te breek ten einde self die politieke mag te bekom ooit met reg op ikoniese heldestatus aanspraak kan maak. “‘n Ekonomie [kan] nie uit niks geskep … word nie” (47).

“Om te regeer, is om altyd algemene belange bo persoonlike belange te plaas … Om te regeer, is ten slotte om die mense gesamentlik op ‘n lewenspad en na ‘n doel te lei wat vir hulle onnatuurlik en skaars sigbaar is en glad nie ooreenstem met hul onmiddellike begeertes nie … volke wat maklik goed regeer kan word, gewoonlik volke is wat nie baie dink nie … hoe meer individualisties ‘n volk … is en hoe meer die individu se regte vir hom beteken, hoe meer sal hy rebelleer teen die begrip ‘regering'” (17). Meerderheidsregering sal sekerlik nie sonder meer deur eiesoortige minderheidsgroepe aanvaar word nie. Die meerderheid kiesers in Suid-Afrika dink nie oor gevolge oor die langtermyn nie en dring dus op die bevrediging van onmiddellike behoeftes en begeertes aan. Boonop het ons ‘n korrupte regering wat persoonlike belange najaag.

“In werklikheid beteken regeer om die volk te verseker van ‘n maksimum geluk binne die grense van die nasionale moontlikhede en die sameloop van omstandighede in die buiteland” (87). Daar behoort die minimum regeringsinmenging in sy burgers se sake te wees: “Die staat … moet … probeer om sy inmenging te beperk. Hy moet soveel moontlik ruimte laat vir private inisiatief” (53). “Die staat kan nie die plek van alles en almal neem nie” (63). “Sodoende kan die burgers hul eie sake beheer, hul persoonlike lewens; hulle kan hul geluk soos hulle dit vertolk, self reël met die doel om die verderflike neiging om hulle doodeenvoudig soos ‘n kudde te laat lei, onder die voorwendsel van samehorigheid, vry te spring” (87). Die kudde-instink en solidariteit ten alle koste mag kenmerkend van die meerderheid Suid-Afrikaners wees, maar die blankes en veral die Afrikaners kan hulle kwalik met gesentraliseerde burokratisering vereenselwig en behoort myns insiens die grootste moontlike mate van selfregering en selfbeskikking na te streef.

“Deurdat die volk nou self, en nie die parlement nie, die president kies, het hy [De Gaulle] dit probeer bewerkstellig dat elke Fransman die staatshoof sien as sy persoonlike verteenwoordiger” (19). Die staatshoof moet “die direkte vertroue van die volk geniet” (20). “Om jou te bekwaam om te regeer, moet jy naby die mense wees” (87). Ook in bv Amerika word die staatshoof direk deur die kiesers aangewys. In Suid-Afrika, met sy veel geroemde “beste grondwet in die wêreld”, word die staatshoof egter deur die meerderheidsparty benoem, wat uiteraard meebring dat die staatshoof seker altyd swart sal wees en daarby altyd ‘n mens wat eerder die belange van die meerderheidsparty as dié van al die inwoners najaag. Byvoorbeeld, Nelson Mandela het by die aanvang van sy laaste jaar as staatshoof gesê dat hy sy pos tot sy uitrede wou gebruik om die ANC se heil te bevorder. As staatshoof veroorloof Jacob Zuma hom die bewering dat al Suid-Afrika se probleme begin het toe die eerste blankes hulle in 1652 hier gevestig het.

Die omvang en gehalte van Pompidou se insig is opvallend beter as bv dié van enige Suid-Afrikaanse staatshoof sedert 1994. Die hedendaagse Frankryk sal hoogs waarskynlik nooit ‘n staatshoof kry wat nie naasteby matriek het nie; iets wat tans ‘n onverkwiklike meevallertjie in Suid-Afrika is. “Frankryk glo aan die intellektuele en Frankryk glo aan opvoeding. Iemand wat homself verhef het en ‘n hoë pos beklee, maar geen universitêre opleiding of intellektuele aansien het nie, sal ons verdra maar nie respekteer nie” (7).

“Baie mense, en veral baie intellektuele, se houding teenoor die kommunisme is soos dié van [Jules] Michelet [1798-1874] as hy die geskiedenis van Frankryk van die begin af vertel asof dit ‘n lang wedloop is wat by die revolusie van 1789 eindig. Die res meen hulle is net ‘n voorwoord, voorbereiding, vooruitgang wat min of meer teenoor mekaar gestel word tot by hierdie onvermydelike en reddende uiteinde” (37). In die nuwe Suid-Afrika word die land se geskiedenis onder ANC-invloed herskryf* sodat sy eintlike geskiedenis nie met Jan van Riebeeck of voor 1652 begin nie, maar veel eerder met die stigting van die ANC of selfs met die aanvang van terrorisme of die politieke magsoorname in 1994. Die beeld van ‘n bloedjong land word voorgehou; geen wonder nie dat hy kwalik op sy eie voete kan staan. [* “Die Thabo Mbeki-stigting onderhandel met die departement van onderwys om die volumes wat dié stigting oor die geskiedenis van die vryheidstryd skryf in die geskiedenisleerplan van skole in te sluit” (Die Burger, 29.04.2016, p 4). Blykbaar het hierdie vermetele voorneme geen verontwaardigde protes uit enige oord ontlok nie.]

Milovan Djilas (1911-1996) word soos volg aangehaal: “Kommunisme as ideologie is besig om te ontbind en as gemeenskap is hy altyd oproerig … Dit is duidelik dat die politieke en sosiale struktuur van die Sowjetunie volkome teenstrydig is met die moderne idees en die hedendaagse feite” (43). Byvoorbeeld, “95% van Moskou se vars groente word deur boere voorsien wat grond tot hulle beskikking het om te bewerk soos hulle wil – dit is 5% van die totale bewerkbare grond” (43). In die nuwe Suid-Afrika met sy regering wat sterk deur kommunisme beïnvloed word, is daar geen einde aan oproer en die herhaaldelike bevestiging van die onvervreembare reg van protes nie. Vandalistiese geweldpleging het die nasionale sport geword. Op bv Jeugdag (16 Junie) word die 1976-geweld deur spreker na spreker en skrywer na skrywer goedgepraat.

“Voorstanders van sosialisme in Frankryk is oppervlakkig en in werklikheid nie begaan oor die ekonomie nie, maar oor die verdeling van rykdom … Wanneer ‘n mens dan ook die sosialistiese program van nader beskou, besef jy dat dit opgesom kan word in minder werk, hoër salarisse, vroeër aftrede en groter pensioen met so hier en daar iets kleins wat genasionaliseer moet word om die volk daaraan te herinner dat hulle anti-kapitalisties is, sonder dat die sosialiste dit self juis glo” (45). In soverre die ANC-regering nie blatant kommunisties is nie, is hy sosialisties. By die pas genoemde lysie van dwaashede kan die groot getal ekonomie-ontwrigtende, ANC/swartmag-vererende, openbare vakansiedae gevoeg word en dat grootskaalse nasionalisering ingevolge die Vryheidsmanifes van 1955 in die vooruitsig gestel word. Anders as die ANC-regering se voorliefde vir beslaglegging op die plase van blankes, pleit Pompidou “om die familieplaas ten alle koste te behou” (65).

Pompidou noem tereg dat “volkome gelykheid … tog net ‘n ydele waandenkbeeld” is (60). ‘n Klas van “nuwe armes” is in Frankryk geskep (61, 67), soos ook in Suid-Afrika, waar die tradisionele armes verder verarm het en ‘n groot skeut blankes, grootliks weens blatante rassediskriminasie, by hierdie armes gevoeg is. Pompidou verwys na “die stille en verborge ellende van baie ou mense. Dit is op hierdie terrein waar ons moet optree, hier lê ons werklike maatskaplike prioriteit” (68). Hierteenoor verminder die ANC-regering progressief die subsidiëring van ouetehuise en word die lewenskwaliteit van bejaardes aangetas deur verpligte, opgedringde, kulturele inklusiwiteit; juis in daardie geledere wat tereg op enkele gerieflike laaste jare van rus en vrede aanspraak kan maak. Die ANC-regering se gebrek aan simpatie met ouetehuise is gegrond op swartes se leefwyse waarvolgens bejaardes deur familielede, wat parasiteer op die bejaardes se staatstoelaes, gehuisves word.

Sowat ‘n derde van Suid-Afrika se bevolking ontvang staatstoelaes; meesal mense wat jonk genoeg is om te werk. Pompidou noem dat dit ‘n “belediging vir hul waardigheid is” as mense betaal word “om niks te doen nie” (51). “Die mens is gemaak, of glo in elk geval dat hy gemaak is, om gelukkig te wees en die eerste voorwaarde vir sy geluk is dat hy van sy werk moet hou” (79). Dít mag by tradisionele Franse die geval wees, maar baie Suid-Afrikaners voel blykbaar geregtig op owerheidsondersteuning sonder om enige teenprestasie van hulleself te verwag. Charles Pierre Baudelaire (1821-1867) het gesê: “Daar kan geen (ware, dit wil sê morele) vooruitgang wees as dit nie in die individu is en deur die individu self tot stand gebring is nie” (82).

Pompidou wil hê “dat die staat ‘n goeie voorbeeld moet stel” (63). “Dit is sinneloos om te dink dat die armes die bestaan van rykdom ignoreer en dat hulle aanvaar dat die ongelykhede wat so opsigtelik is, altyd sal voortduur” (62). Daar is diegene wat ‘n tweede revolusie na FW de Klerk se “onderhandelde revolusie” voorspel. Oor Frankryk en spesifiek die hoofstad Parys, “die tradisionele vaderland van revolusies” (72), skryf Pompidou: “Die kleinboer of die arbeider van die verlede wat so lank gewerk het as wat hy homself moontlik kon wakker dwing, en dit net om genoeg geld te verdien om sy gesin te voed en te klee, het skaars tyd gehad om oor die lewe en die dood na te dink. Hy het óf die hoop wat die kerk hom gebied het, aanvaar sonder om te redekawel, óf hy het ander hoop in die revolusionêre ideologie gesoek” (75). “Op maatskaplike terrein kan niemand slegs van hoop lewe nie” (67).

Soos in Suid-Afrika se skole en universiteite is die studente in Frankryk ouer as voorheen maar hulle intellektuele vermoëns is nogtans nie beter nie (25). Soos plaaslik, het die akademiese standaarde in Frankryk gedaal. Angel-Saksiese universiteite word nagevolg pleks van die tradisionele Europese model. Dissipline het verdwyn en daar word met strafmaatreëls die gek geskeer. Studente verklaar hulleself tot leiers, vernietig alle hiërargieë en eis “die reg van wanorde” op (28). Volgens Pompidou moet die rektor die reg hê “om ‘n student die universiteit te belet, en indien nodig, vir altyd te belet” (35). In Suid-Afrika is die afgelope jaar of twee miljoene der miljoene rande se skade aan universiteitseiendom aangerig. Geen poging is aangewend om die verliese van die misdadigers te verhaal nie. Daar bestaan geen skadevergoedingsmeganisme in die vorm van bv lewenslange hardepad vir oortreders nie. Selfs die skorsing van misdadige studente is uitsonderlik en (sover aan my bekend) is geen tronkstraf opgelê nie. Dít lyk na ‘n onverbeterlike resep vir voortgesette gewelddadigheid; des te meer omdat die vernietingsywer waarmee bv die Soweto-onrus in 1976 gepaard gegaan het deesdae ongekwalifiseerd geloof word.

“Om die deure oop te gooi sonder enige vorm van beheer oor studente wat doodeenvoudig sal druip of wat niksseggende diplomas sal verwerf, is die swakste moontlike oplossing” (31-32). Maar dit is presies wat in die nuwe Suid-Afrika gebeur. By universiteitstoelating en studiebeurstoekennings word voorkeur aan voorheen benadeelde/tans bevoordeelde studente bo akademies beter blanke studente gegee. Pompidou beveel aan dat elke universiteit “self sy studente moet keur” (34). Die ANC-regering se sterk kommunistiese department hoër onderwys eis egter al hoe meer die reg op om sentraal oor sowel universiteitstoelating as studenteplasing te besluit. Anders as in Suid-Afrika geskied indiensneming in die Franse staatsdiens “slegs op grond van meriete” (35). Pompidou is sterk ten gunste van selfbestuur vir universiteite (34, 35). Edwin Hertzog, wat jare lank voorsitter van die Raad van die Universiteit Stellenbosch (US) was en Afrikaans toe groot skade aangedoen het, het pas erken dat ons universiteite die opdragte van die ANC-regering sonder meer uitvoer (Die Burger, 17 Junie, p 15). Van universitêre outonomie is daar nie meer sprake nie; nie eens die wil daartoe nie. ANC-gedienstigheid is die wagwoord. Hierdie houding is akademies hoogs destruktief, maar die universiteitsbesture wek die indruk dat dit glad nie saak maak nie.

In Mei 1968 het studente-oproer in Parys uitgebreek en oor die hele land en na ander lande, bv Amerika, versprei. Die vakbonde het by hierdie protes aangesluit en die hele Frankryk met stakings lamgelê. Dit herinner aan die onlangse studente-onrus in Suid-Afrika waarin veral swart werkers saam met hoofsaaklik swart studente universiteitskampusse op horings geneem het. Enersyds word laer studiegeld en selfs gratis onderrig geëis. Andersyds word geëis dat ongeskoolde werkers teen hoër vergoeding deur universiteite ingekontrakteer moet word; twee moedswillig teenstrydige eise.

In Frankryk het die oproer op die Nanterre-kampus van die Universiteit Parys begin en dadelik weerklank aan die Universiteit Sorbonne gevind. Soos dwarsoor die wêreld was sosioloë aan die voorpunt van die opstokery. Oor sosiologie skryf Pompidou: “Dit kan ‘n stotterende wetenskap wees waarin baie van die sogenaamde deskundiges met die minste kennis die meeste selfvertroue het … Met hul verstand en lis kritiseer hulle ‘n gemeenskap waarin hulle self van geen ware nut is nie” (1). Pompidou het oor die studente-opstand, ‘n “gewetens- en beskawingskrisis”, in die Nasionale Vergadering gesê: “Tradisioneel was die jeug onderhewig aan dissipline en inspanning ter wille van ‘n ideaal … Die vordering op tegniese gebied en die verhoging van die lewenstandaard het daartoe gelei dat baie mense nie meer besef dat dit noodsaaklik is om hulself in te span nie. Dit is dus glad nie verbasend dat die mens se behoefte om in iets te glo, en om sekere basiese beginsels geanker in hom te hê, nou in die wiele gery word nie omdat alles waarop die mensdom eeue lank gesteun het nou in twyfel getrek word: die familiebande word dikwels verbreek of verslap, die vaderland word betwis of verloën, God bestaan vir baie nie meer nie en die kerk self begin hom afvra watter paaie gevolg moet word en gooi sy eie tradisies omver” (2).

“In dié omstandighede is die jeug verward … omdat hulle weet hoe moeilik dit is om hul brood te verdien … Die bestes is soekend, bekommerd en hulle eis ‘n mikpunt en verantwoordelikhede. Ander … wend hulle tot negativisme, algehele verwerping en ‘n drang om te vernietig. Om wat te vernietig? … enigiets wat byderhand is, en vir die studente is dit die universiteit” (2-3). Hy skryf van “kinderagtige speletjies en voorliefdes om speelgoed te breek” (72) omdat “dit vermaaklik is om te vernietig” (85). Volgens Pompidou behoort dit te gaan “om die herskepping van ‘n lewenspatroon wat vir almal aanneemlik is en om die versoening van orde en vryheid, gees en oortuiging, stedelike beskawing en persoonlikheid, materiële vooruitgang en die erkenning van die noodsaaklikheid om te werk, vrye mededinging en geregtigheid, individualisme en samehorigheid” (3).

Wat gebeur in Suid-Afrika, bv aan die Universiteit Stellenbosch? Pleks van akademiese oorwegings voorop te stel, word ras- en geslagsteikens nagejaag. In ooreenstemming daarmee word studente gewerf en van studiebeurse voorsien. Baie van die swart studente kom na die US nie omdat hulle gemotiveerd is om verder te studeer nie, maar doodeenvoudig omdat hulle gratis kos en verblyf in Stellenbosch verkies bo werklose krepering in hulle huise. Weens opsweping en verveeldheid* wend hulle hulle geredelik tot protesaksies en gewelddadigheid terwyl veral misleide blankes, bv in die universiteitsbestuur, redes ter regverdiging van hulle onsosiale gedrag fabriseer. Dít gebeur aan wat veronderstel is om ‘n opvoedkundige inrigting te wees. Daar word gevolglik nie streng teen hierdie misdadigers opgetree nie. Hulle word op die kampus gekoester, deurlopend van onderhoudsmiddele voorsien en bemagtig om opnuut moles te maak. Daarteenoor het daar in Frankryk, in soverre dit steeds ‘n beskaafde samelewing is, spoedig teenstand teen die chaos opgebou en was daar “die weiering om wanorde en revolusie te aanvaar” (72). Wanneer kos gesteel word, soos onlangs by die eeufeesviering van die Universiteit Fort Hare, of as ‘n universiteitskafeteria gestroop word, dan kom ‘n opvoedkundige soos Michael le Cordeur met die storie dat die studente honger was. Wanneer winkels deur die gepeupel geplunder word, wat glad te dikwels gebeur, moet veral drankwinkels dit ontgeld. Hier sal seker geredeneer word dat die arme misdadigers dors was. [* “Aangesien hulle baie vroeg reeds alles weet, alles probeer het, alles uitgeput het, tree verveeldheid in” (76).]

Pompidou noem dat hierdie jong mense “juis teen hierdie gemeenskap wat so goed vir hulle sorg in opstand kom … bevoorregtes en bedorwe brokkies. Maar baie revolusies en opstande word juis deur ontevrede bevoorregtes veroorsaak” (4). Om as jong mens voltyds op ander mense se koste te studeer, is moeilik oortrefbare bevoorregting. “Hierdie jong mense [is] gevoed, gehuisves, onderhou, het baie min werk gehad en ook nie die minste begeerte om ‘n produktiewe lewe in die oë te kyk nie” (4). Hy verwys na “vet en dikgevoerde belhamels” wat “hul eie kleinlike eersug dien deur met vuur te speel” (4). Desnieteenstaande het daar “lofliedere” vir “die helde van Mei” opgeklink (5), soortgelyk aan wat ons jaarliks met Jeugdag vir die “helde van 1976” moet verduur. In werklikheid is hierdie misdadigers “uitbuiters van ‘n gemeenskap” (5) en “duiwels van verwoesting” (88).

Die onlangse plaaslike vlaag van studente-onrus het ten diepste met die verbrokkeling van (beskaafde) waardes te make. Dit dui op ‘n ontsaglike geestelike probleem. Wat noodsaaklik is, is dat die pateties ondoeltreffende skoolonderrig opgevolg moet word met die deeglike algemene vorming/opvoeding van studente aan universiteite (in die humaniora, sosiale en natuurwetenskappe, en tegnologie). Dit behoort op hoogs gedissiplineerde kampusse plaas te vind waar geen onbeskaafde gedrag geduld word nie. Studente moet ten aanvang geleer word om behoorlik te kan lees en skryf; om inligting te versamel, verwerk en dokumenteer; om te kan dink en verstaan; om ingelig te wees oor wêreld- en lewensbeskouings, asook oor die globale geskiedenis van die mens en sy omgewing. Daarna kan studente toegelaat word om in beroepsrigtings te spesialiseer. Hierdie voorstel behels ‘n herwaardering van die tradisionele wortels van die universiteitswese; dus ‘n verstandige terugkeer na wat universiteite was voordat hierdie inrigtings onder veral Amerikaanse invloed so haas onherkenbaar ontaard het.

Leon Lemmer: Die euwel van inklusiwiteit

In die aanloop tot “ons jong demokrasie”, asook sedertdien, word idees/begrippe in terminologie uitgedruk wat die hele tyd aan ons opgedring word. Aan die een kant word daar verwys na “diversiteit” en “multikulturaliteit”, soos gesimboliseer in die reënboog, wat uit duidelik onderskeibare kleure bestaan. Hieruit blyk dat daar die gesonde besef is dat mense ooglopend verskil; dat almal nie eenders is nie; dat hierdie verskille meer as net velkleur kan behels en ook op bv kulturele en ontwikkelings-/beskawingsverskille kan dui.

Aan die ander kant word terme soos “gelykheid” en “inklusiwiteit” selfs meer kwistig gebruik. As almal (in alle opsigte) gelyk verklaar is en as sodanig geag word, mag daar mos nie geldige besware wees teen die opname van sulke eenderse mense in enige groep nie. Eintlik word wesenlike groeponderskeide ontken. In hierdie proses word die werklikheid (of selfs die moontlikheid) van bv elitisme of meerderwaardigheid, dus dat sommige indiwidue of groepe (in sommige opsigte) beter as ander kan wees, ontken.

Maar gestel sommige indiwidue of groepe is wel beter, bv meer ontwikkeld of intelligent (of wat ook al), as ander. Dan word die minder goeies deur gelykverklaring en inklusiwiteit bevoordeel, want hulle word hoër geag as wat hulle verdien. Die beter indiwidue of groepe word deur sodanige samegooiing benadeel, want hulle word afgetrek na ‘n laer vlak. Dit is heel moontlik dat dit juis die minder verdienstelikes is wat ingevolge eiebelang gelykheid en inklusiwiteit propageer. In die praktyk kan dit tot bv algemene stemreg en rasse-integrasie lei.

Dit word reeds lank algemeen aanvaar dat almal gelyk voor die wet moet wees, dus dat vir dieselfde oortreding dieselfde straf aan almal uitgedeel moet word. Dit is egter te betwyfel of daar selfs in hierdie opsig in die praktyk werklike gelykheid bestaan. Welvarendes kan bv beter regshulp as armes bekom, geletterdes kan hofprosedure beter as ongeletterdes verstaan en benut, ens. Die probleem is dat gelykheid voor die wet as vertrekpunt gedien het om almal ook in ander opsigte (en verkieslik in alle opsigte wat saak maak, dus nie net in sekere biologiese* opsigte nie) gelyk te verklaar, sodat gelykverklaring grootliks wesenlike eendersverklaring word. [* ‘n Gewilde argument vir eendersverklaring is dat alle mense se bloed rooi is.]

In wesenlike eendersverklaring het fundamentalistiese religie ‘n groot rol gespeel, veral in die Weste. Dit is by uitstek in die Weste waar die euwel van inklusiwiteit ten minste teoreties groot aanhang geniet, bv by liberaliste. As alle mense hulle voorgeslag na dieselfde mense (bv Adam en Eva) kan terugspeur en daardie mensepaar deur God geskep is, is almal in hierdie baie wesenlike historiese opsig gelyk. Dit word ondersteun met die leerstelling dat alle mense na die beeld van God geskape is. Verder, sodra iemand hom/haar tot daardie geloof bekeer, word hy/sy ‘n broer/suster in daardie geloof. Almal wat daardie geloof aanhang, word as gelyk of eenders geag in die belangrikste opsig wat uit die religieuse oogpunt saak maak. Al sou daardie gelowiges op aarde nie gelyk of eenders behandel word nie, word geglo dat hierdie salige toestand wel vir (eens) dooies in die hemel bestaan. (Hierdie onbehaaglike voorstelling kan beredder word deur te redeneer dat die aardse lewe of hiermaals, anders as dié in die hemel of hiernamaals, onvolmaak is en dat wesenlike ondermaanse verskille tussen mense ‘n onontwykbare werklikheid is.)

By die religieuse onderskrywing van gelykheid of wesenlike eendersheid word die Afrika-benadering gevoeg waarvolgens alle swartes vanweë hulle etnisiteit as (verdrukte) broers en susters gereken word. Dat hierdie klem op etnisiteit op rassisme dui, word meesal ontken. Dit is maklik te begrype waarom twee groepe “verdruktes” of “benadeeldes”, naamlik swartes (in die vorm van swart mag) en vroue (in feminisme), kragte saamgesnoer het. Dit blyk duidelik in veral Amerika.* Gelyk- of wesenlike eendersverklaring word dus nie tot die wet en religie beperk nie, maar word ook na ander gebiede (bv etnisiteit en geslag) uitgebrei; ook na die politiek, waar die (potensieel) destruktiefste gevolg een mens, een stem is, veral in hoogs heterogene/ongelyksoortige bevolkings, soos in Suid-Afrika. In so ‘n gelykverklaring word diegene wat ‘n bate vir die samelewing is benadeel en diegene wat ‘n las is bevoordeel. Dit dui op onregpleging, maar daardie opset word in die hedendaagse mode-idioom as geregtigheid geëtiketteer. [* Ek het dit nie teen gematigde, rasionele feminisme nie. In Amerika het ek eerstehands waargeneem hoe destruktief militante feminisme kan wees, bv toe alle moeders in ‘n landswye veldtog opgesweep is om op ‘n bepaalde dag te weier om hulle kinders te versorg en op te pas en die kinders saam met hulle vaders werk toe te stuur. Vandaar die stelling: “Feminism separates women from the family” (James Kalb, bron hier onder, Kindle 1902). ‘n Militante feminis soos Amanda Gouws is myns insiens ‘n jukskeibreker.]

Polities korrek word een etniese groep of geslag (manlik/vroulik) deesdae net so geskik of goed soos ‘n ander vir die uitvoering van ‘n taak of die vervulling van ‘n rol beskou. Die verskille tussen ‘n man en ‘n vrou word afgeskaal of selfs ontken; soms in so ‘n mate dat net transseksualiteit gunstig voorgestel word. Wanneer geslagsverskille wél in ‘n mate erken word, word ruimte vir ‘n neologistiese derde geslag, daardie transseksueles, gemaak, waarmee dikwels geïmpliseer word dat hulle moreel en/of op die simpatieskaal eintlik die eerste plek moet beklee. “Normal has been abolished. Pretense and moral posturing become the norm” (Kalb 1546). Die jongste is dat letterlik enige twee mense in die “huwelik” kan tree. Ras- en geslagsverskille word gerieflikheidshalwe geïgnoreer, op die gevaar af dat die gevolge tragies kan wees. Desnieteenstaande is dit polities korrek om die bewese of moontlike wankelrigheid van sulke verhoudings te ontken of ten minste te verswyg.

Dat eendersverklaring ‘n dwaalspoor is, word deur twee konkrete feite gestaaf. Eerstens kan ‘n huwelik tussen twee mense van dieselfde geslag nie biologies ‘n nageslag oplewer nie. Die voortbestaan van die mensdom word dus met hierdie soort “huwelike” in die gevaar gestel as hulle grootskaalse afmetings sou aanneem. Tweedens is die harde werklikheid dat net sommige mense (naamlik vroue) van nature bevoordeel of benadeel (of gemarginaliseer) is met die vermoë om geboorte te skenk. Van eendersverklaring kan daar in die genoemde twee opsigte nie sinvol sprake wees nie. Albei dien as bevestiging dat daar in die natuur/werklikheid wesenlike verskille by mense aangetref word; ook biologies.

In die praktyk blyk dit baie duidelik dat gelykheid/eendersheid dikwels ontbreek. Uitgaande van die standpunt dat ongelykheid ongewens is, dat die samelewing verander/getransformeer moet word, word na ‘n sondebok gesoek en dit word veral by die blanke man gevind. Daar word gevolglik teen hom gediskrimineer sodat (en ten minste totdat) die res kan bykom. Die resultaat kan wees dat almal kwalitatief afgedruk pleks van opgehef word. Die motivering vir verbetering word gesmoor. Die aanspraak op gelyke regte moet myns insiens met die aanvaarding van gelyke verantwoordelikhede gebalanseer word. Kalb (2106) verwys spesifiek na “equal rights and equal responsibilities.” [Viktor Frankl (1905-1997) beveel in sy boek, Waarom lewe ek? (1975)/Man’s search for meaning (oorspronklike Duits 1946), aan dat die Vryheidstandbeeld aan die Ooskus van Amerika met ‘n Verantwoordelikheidstandbeeld aan die Weskus gebalanseer moet word.]

Diegene wat nie op standaard is nie, die massa plebs, hoef deesdae nie te verbeter nie, want hulle word amptelik ten minste potensieel goed genoeg verklaar. In soverre hulle tekort skiet, word dit nie aan hulle eie onvermoë toegeskryf nie, maar aan benadeling deur veral blanke mans. Omdat blankes, en veral die mans, deesdae die slagoffers van rassediskriminasie is, word hulle inisiatief, vindingrykheid, toewyding, ens, aan bande gelê. Dit is ‘n verloor-verloor-situasie waarin die nie-verdienstelikes oënskynlik ten koste van die verdienstelikes baat, maar in werklikheid boer almal agteruit.

In die akademie het ek dikwels die volgende waargeneem. Diegene wat die hardste skree vir transformasie, dus vir diskriminasie teen blankes en veral mans, is daardie elemente (nie-wittes en vroue) wat nie sonder bevoordeling op gelyke voet met blankes en veral mans kan meeding nie. In hierdie proses word alle nie-wittes en vroue gediskrediteer, want daar is geen (maklike) manier om te bepaal wie na verdienste aangestel en bevorder is en wie kwota- of demografie-bevoordeeldes is nie. Dieselfde onverkwiklike situasie doen hom by raskwotas en -teikens in bv sport voor. Die 80-9-9-2-formule (80% swart, 9% blank, 9% bruin en 2% Asiaat) is ‘n kwantiteit gebaseerde, kwaliteit ignorerende onding.

In hierdie skrywe val die klem op die euwel van inklusiwiteit in die sin van die ontkenning van verskille. Die res van hierdie teks het ek geskryf na aanleiding van James Kalb se boek, Against inclusiveness: How the diversity regime is flattening America and the West and what to do about it (Tacoma: Angelico Press, 2013, 218p; Amazon Kindle $7,40). Inklusiwiteit word gedefinieer as “the insistent abolition of distinctions” (Kindle 962). Die kern van Kalb se standpunt is dat inklusiwiteit destruktief en eksklusiwiteit goed/voordelig kan wees. Hy is ook die outeur van ‘n ander verdienstelike boek, wat uitbrei op hierdie onderwerp, The tyranny of liberalism: Understanding and overcoming administered freedom, inquisitorial tolerance, and equality by command (Wilmington, Delaware: Intercollegiate Studies Institute, 2014, 226p; Amazon Kindle $11,39).

[In sy uitstekende boek, The minority rights revolution (Cambridge: Harvard University Press, 2002, 496p; Amazon Kindle $19,31), skryf John D Skrentny dat regstellende aksie die belangrikste beleid in die minderheidsregte-revolusie is. Daarmee “America formally moved away from ‘difference-blind’, classically liberal policy toward an approach that specifically divided America into the majority and the minorities, the privileged and the oppressed” (Kindle 1310). In Amerika word verskille dus ter bevoordeling van minderhede erken. In Suid-Afrika word die toepassing van regstellende aksie omgekeer sodat die swart meerderheid bevoordeel word. Die (gedwonge) opname van minderhede binne hierdie verswelgende meerderheid, maar sonder dat die blanke minderheid enigsins in daardie meerderheid se bevoordeling deel, staan in die nuwe Suid-Afrika as inklusiwiteit bekend.]

Ek bepaal my aandag van hier af by Kalb se 2013-boek. As ‘n indiwidu kan ek probeer om openbare uitsprake oor bv seks, religie en etnisiteit te vermy, maar die samelewing in die algemeen moet in die praktyk hieroor standpunt inneem. Dus, omdat die samelewing is, moet hy op ‘n bepaalde manier wees; ‘n bepaalde aard hê. “Sex, religion, ethnicity, and similar characteristics … determine personal identity” (1165). Tans is inklusiwiteit dikwels die wagwoord. Almal word saamgegooi en daar word dan gepoog om hulle eenders te maal. Diversiteit en multikulturaliteit word dus in inklusiwiteit opgehef. Na analogie van ‘n masjien word die samelewing beskou as ‘n geheel saamgestel uit uitruilbare eenderse dele. In hierdie idealistiese beeld word daar nie (genoeg) ruimte gelaat vir bv onderskeide, hiërargie en indiwidualiteit nie. Die werklikheid word nie in ag geneem nie, want dit gaan juis om die wêreld na ‘n idealistiese/utopiese beeld te hervorm. “Every soccer mom, drag queen, black Muslim, Christian fundamentalist, and Hmomg* immigrant has to be retooled to fit in equally well everywhere. This being the goal, inclusiveness reduces ethnic culture to ethnic-themed fast food, religion to self-indulgent reverie or a poeticized version of liberalism, and marriage to a sentimental recognition of almost any human connection with sexual overtones” (1205). [* Mense afkomstig uit suidoos-Asië, bv Thailand, Viëtnam en Laos.]

“Inclusiveness expresses a demand for equal treatment. Liberals believe that benefits of society should be equally available to all … they consider it a basic responsibility of government and indeed everyone to make them so” (123). Dit is waarom daar plaaslik geredeneer word dat almal op bv huise en dienste geregtig is, sonder dat in die geval van “benadeeldes” op enige teenprestasie aangedring word. Daar is ook die dogma van gelyke geleenthede; dat nie-presteerders se onvermoë aan ander mense, wat hulle benadeel/veronreg en gemarginaliseer het, toegedig moet word. Skuld (finansieel en moreel) word daarvolgens net by welvarende en suksesvolle mense aangetref. Daarom mag minderheidsgroepe, soos die Jode in Amerika en die blankes in Suid-Afrika, nie op bevoordeling ingevolge hulle minderheidstatus aanspraak maak nie. Maar swartes, as die verswelgende meerderheid in Suid-Afrika, maak op dieselfde bevoorregting (en meer) as die Amerikaanse swartes (‘n minderheidsgroep in dieselfde getalsorde as Suid-Afrika se blankes) aanspraak. Dít terwyl die Suid-Afrikaanse swartes, anders as dié in Amerika, nooit verslaaf was nie. Die inklusiwiteitsideaal is vir ‘n samelewing wat soos ‘n groot familie (daarom broers en susters) sonder buitestanders en grense (vandaar die vooropstelling van Afrikane en Afrika pleks van Suid-Afrikaners en Suid-Afrika) funksioneer; waar almal ewe begaaf is; waar daar geen onderskeid tussen “ons” en “hulle” is nie.

Dit is ‘n droombeeld wat berus op “suppressing the effects of distinctions that have traditionally ordered social life” (155). Kalb noem die volgende verskille: “sex, culture, family, ethnicity, religion, and tradition” (158). Later voeg hy nasionaliteit by (161). Pleks van die egtheid van hierdie verskille te erken, word pogings deur bv liberaliste aangewend om hulle te ontken. “To this end grammar must be neutered, cultural boundaries abolished, family redefined to cover every possible living arrangement, ethnic festivals turned into festivals of inclusion, and traditional institutions diversified to the point of losing all definition” (158). Dit verduidelik waarom Desmond Tutu in sy arrogante alwetendheid die hemel aan alle godsdienstiges oopgestel het en die Universiteit Stellenbosch (US) inklusiwiteit propageer. ‘n Diversiteitsweek is deur Russel Botman op die US-kampus gehou met die oog op die oorbrugging of ontkenning van verskille. Inklusiwiteit is nagestreef deur die deelnemers met kalk in reënboogkleure (enige kleur behalwe wit) te bemors (Praag 29.09.2013). “The demand that every institution become equally welcoming to every group and recruit preferentially from those that are underrepresented severely compromises institutional identity and independence” (1251). Byvoorbeeld, die Afrikaanse Taalraad is in so ‘n mate met inklusiwiteit behep dat (al) sy handelinge dermate gekompromiteerd is dat hy nie Afrikaans (bv taalsuiwerheid) na behore kan bevorder nie. “Inclusiveness damages institutional effectiveness … by suppressing standards of competence and concern for achievement. Another is by forbidding treatment of any particular culture as authoritative” (1258). Dit is waarom akademiese standaarde so skerp aan bv die Universiteit Stellenbosch (US) gedaal het en waarom ‘n Afrikaanse en veral Afrikaner-US deesdae as uit die bose voorgestel word.

Kalb klink verbitterd of ten minste verontwaardig wanneer hy skryf: “The American people must abolish itself as a people or complex of peoples defined by anything but inclusion, so that the goal of our national existence becomes self-transcendence through self-abolition. Mass third-world immigration becomes an almost metaphysical necessity, since without it traces of ethnic nationality would remain. Affirmative action must then be applied to force the resulting diversity into every nook and cranny of our national life. Anything less would be racist” (161).

In hierdie utopie “central and marginal have changed places: Islam has become a religion of peace, homosexual couples stable and loving, blacks wise and spiritual, immigrants the true Americans. In contrast, Christianity is presented as a religion of war and aggression, Middle Americans as violent and irrational, Republicans as the Taliban, and traditional marriage as hateful, oppressive, divisive, and pathological. When women and minorities [ie American blacks] do well, they deserve the credit, when they do badly, white men deserve the blame. Any flaws in the groups promoted from the margin to the center are whitewashed, the more glaring the flaws the thicker the coating. Aids* has sanctified homosexuality, Muslim terrorism has made Islamophobia a horrendous sin, and black dysfunction has led to insistence on the hipness and nobility of blacks, the stupidity and tackiness of ordinary whites, and the sterility and oppressiveness of white society” (174). [* Op die US-webwerf word alles moontlik gedoen om die universiteit so swart moontlik voor te stel. Toe ‘n berig oor MIV onlangs gepubliseer is, is dit egter met die foto van ‘n blanke vrou geïllustreer.]

“The point of celebrating Islam, homosexuality, or the public achievements of women is not to bring out the specific value of those things – the less valuable they are in themselves, the better do they serve to undermine traditional hierarchies – but to provide a means of destroying the legitimate relevance of Christianity, the natural family, and masculine leadership to the social order by insisting on the superiority of their opposites” (183).

In die liberalisme van sommige plaaslike ideoloë, soos Anton van Niekerk en Willie Esterhuyse, is dit ‘n gewilde opsie of speletjie om verskille by mense te ontken en dit die teoretiese status van “sosiale konstrukte” te gee. “Liberal modernity views differences as socially constructed and therefore removable through appropriate interventions. For that reason, diversity and inclusiveness have a comprehensive application to education, determining who gets in and what happens while they are there. The specifics of subject matter are less important than the ethnic and sexual diversity of the participants and reading list” (223).

Wat dan aan bv skole en universiteite gebeur, is wat Kalb “grade inflation” noem (237). Die simbole wat in toetse en in eksamens aan studente toegeken word, is nie meer die tradisionele A tot F nie, maar net A vir voltooiing van studie en geen simbool vir nie-voltooiing. “If everyone gets an A, disparities disappear” (1195). Standaarde word grootliks uitgefaseer omdat die toepassing daarvan nie-inklusiwiteit tot gevolg het. Dié euwel “has sometimes gone so far as to redefine the habits and attitudes of underperforming students as different ‘intelligences'” (240). Die werklikheid van bv gebrekkige toewyding en doodgewone onnoselheid word ontken.

Tot dusver het ek hoofsaaklik en baie oorsigtelik die inleidende eerste hoofstuk van Kalb se boek behandel. Bostaande teks behoort in redelike mate ‘n aanduiding van die boek se inhoud te gee. Dit sou bv ruimtegewys onprakties wees om die res van hierdie boek in besonderhede te behandel, des te meer omdat dit moeilik (eintlik onmoontlik) is om inklusiwiteit in isolasie van talle ander modeverskynsels te bespreek. Ek volstaan dus vervolgens grootliks met enkele sprekende aanhalings.

“Ethnic neighborhoods arise not through artificial exclusion, but because people want to feel at home. The Japanese prefer to limit immigration not because they hate other people, but because they are attached to their own way of life and want to live with people who have been brought up in it and see it as part of what they are” (437).

“To accept as mainstream a principle as intrinsically radical as nondiscrimination is to accept permanent revolution as mainstream and the basis of social order” (578). Dit verduidelik deels die plaaslike begeerte vir ‘n tweede swart revolusie na die 1990/1994-ramp. Die groter aggressie waarmee planne gesmee word om blankes van hulle voorspoed te beroof deur op hulle bates ten behoewe van swartes beslag te lê, val sedert die 2014-verkiesing op. Swartes kan blykbaar nie self afdoende welvaart skep nie, gevolglik word dit ten koste van blankes gedoen; vandaar swart ekonomiese bemagtiging. Daarom ook word aanspraak op minstens die helfte van elke plaas in blanke besit gemaak. Daarom word vereis dat swartes in enige/alle poste aangestel word; nie primêr ingevolge bekwaamheid nie, maar omdat hulle etnies-demografies daar is.

“Celebration of diversity … eliminates objections to continual mass immigration from everywhere” (674). In die nuwe Suid-Afrika is dit juis die ongebreidelde instroming van nie-wittes, veral swartes, wat die bevolking toenemend homogeen swart maak en wittes met hulle Europese kultuur al hoe meer verswelg.

“The war against discrimination … soon led to measures such as quotas, sensitivity training, the bowdlerization of language, the redefinition of merit, and the compulsory celebration of diversity” (620). Nie-wit kwotas is nie meer goed genoeg nie. Binne sulke kwotas word ‘n immer hoër swart verteenwoordiging vereis. Taal word om rassistiese en seksistiese redes vermink. Kaaps word polities korrek met meer agting as Standaardafrikaans behandel. ‘n Afrikaanse taalkundige soos Wannie Carstens, wat van beter behoort te weet, verwys na Afrikaans as vroulik. In Rapport se Inrat-motorbylae is insgelyks na motors as vroulik verwys. Gaan vragmotors en trekkers dan manlik en taxis en paneelwaens transseksueel wees?

“To all appearances, blacks who live in majority white countries are better off than those who live in majority black countries.” Wittes verkies, soos swartes, om tussen wittes te woon. “It seems clear that blacks benefit from whites more than whites from blacks, and the view that race relations are a matter of whites exploiting blacks makes no sense” (672).

“Blacks often act badly themselves. There are proportionally far more black criminals than white, and they prey on members of both races, blacks more than whites, since blacks are closer at hand” (676). Wanneer nie-wittes misdade pleeg, word etnisiteit verswyg. Wanneer die relatief uitsonderlike gebeur dat wittes misdade pleeg, ontvang dit groot publisiteit en word sulke mense as bv “monsters” geëtiketteer; iets wat nie met nie-wittes gedoen word nie.

“Social organization requires distinctions, which exclude” (702). “There is always discrimination. Affirmative action discriminates … merit-based society … discriminates on grounds of money, position, and formal certification” (733). Dit is gewoon onmoontlik om sonder diskriminasievermoë, in die sin van onderskeidingsvaardigheid, te lewe, maar dit kan tot aanklagte van haatspraak lei. “The result is a supposedly democratic regime in which the views of most actual people on basic issues like immigration [and] affirmative action … are excluded as illegitimate and irrelevant” (1499). “Affirmative action is in part an expression of dislike for ordinary white men, often on the part of whites who want to get a leg up at the expense of their fellows” (1777). “Inclusiveness creates losers no less than exclusion does. Affirmative action is institutionalized injustice, with a direct victim for every direct beneficiary … Who wants to ride on an airplane flown by an affirmative action pilot? And who can doubt that medical school admission preferences kill patients?” (1784).

“Inclusiveness destroys community by reducing the importance of personal ties, making us interchangeable with others” (744). “To make all identities equal is to keep them from making a difference. Everything dissolves in a haze of interchangeable possibilities” (1605). “Inclusiveness destroys the normal ways people connect to each other, so that they become a mass of essentially unconnected individuals with interests that cannot be expected to harmonize. The results include conflict, disorder, regimentation, mindlessness, and the breakdown of the arrangements and understandings that enable people to know who they are and run their own lives” (1159). “The suppression of independent thought and action by ordinary people necessarily leads to degradation of functional communities, families, and individuals” (1231). Daar is “a compulsion to destroy attachments that make claims on us. Hence the insistence on sexual liberation, abolition of social roles, mass third-world immigration, multiculturalism, and so on” (1662). “Antidiscrimination laws interfere arbitrarily in normal social functioning and create entitlements based on a few characteristics, principally race” (1793).

“Multiculturalism … deprives every culture of any setting of its own … in a globalized world every culture and people is an endangered minority” (2159). “When inclusiveness destroys the concreteness and specificity of a culture, it destroys the possibility of a civilized and humane way of life” (2239). Om humanitêre lewe moontlik te maak en te behou “a broad range of inequalities should be allowed. The risk of doing so is part of the risk of living” (2252). “Stereotypes are … natural to us … it is normally good sense to prefer the patterns to which we are accustomed … [It is not the case] that we hate and fear men and Frenchmen or women and Chinese, but that the natural and social differences of the sexes and historically-shaped differences of peoples and their cultures relate to functional patterns” (2495). In die plek van inklusiwiteit bepleit Kalb partikularisme, dus besondersheid: “Particularism offers meaning, purpose, community, and dignity in a world otherwise lacking these things” (2763).

Leon Lemmer: Koos Stadler, die oud-verkenningsoldaat, ‘n Recce

Toe Koos Stadler se boek, Recce: Kleinspan-operasies agter vyandelike linies (Kaapstad: Tafelberg*, 2015, 332p, R225; Amazon Kindle $15,93 – ook in Engels verkrygbaar), gepubliseer is, het hy in ‘n onderhoud oor ‘n verkenningsoldaat gesê: “‘n Mens moet heeltemal wees waar jy is” (Kindle 2084). Dit is so ‘n treffende waarheid dat ek besluit het om sy boek te lees. Dit blyk toe dat dit nie sy eie raak sêding is nie, maar die van ‘n karakter, Oom Albertus, in Dana Snyman se boek, Op die agterpaaie (2008). Oor sy recceskap skryf Stadler: “Ek het die keuse uitgeoefen om daar te wees – en sou volle verantwoordelikheid daarvoor aanvaar” (1252). “Recce” is nie ‘n sinspeling op “reckless” nie, maar ‘n variasie van “reconnaissance”, dus verkenning. [* Tafelberg is ‘n Naspers-uitgewery. Hier onder word verduidelik waarom Tafelberg ‘n boek gepubliseer het wat oor die lofwaardige uitroeiing van terroriste handel.]

stadler_recceStadler is in 1960 in Upington gebore, waar sy pa ‘n onderwyser was. Later het sy pa sewe jaar lank teologie aan die Universiteit Stellenbosch studeer. Hy was daarna ‘n predikant van die NG Kerk op Ariamsvlei in Suidwes-Afrika (nou Namibië) en van die NG Kerk in Afrika vir die swart en bruin Paballelo-gemeente by Upington. Stadler se pa was lief vir jag en Koos het gevolglik ‘n liefde vir die veld ontwikkel. Hy dink ook dat hy swartes toe beter as die meeste blankes leer ken het. Op skool het hy as ‘n “kafferboetie” bekend gestaan (245). Na skool het hy van 1978 af twee jaar lank militêre diensplig gedoen en daarna net langer as ‘n jaar op Stellenbosch as teologiestudent deurgebring; as’t ware as bevestiging van sy onderwysers se mening dat hy “nie in ‘n akademiese reus sou ontwikkel nie” (268).

Stadler was 26 jare lank in die Suid-Afrikaanse Weermag en meer as ‘n dekade hiervan in die afdeling Spesiale Magte as veral ‘n Kleinspan-operateur. Laasgenoemde 10 jare is die onderwerp van sy boek. Meer as 3 jare hiervan (November 1978 tot Desember 1981) was hy in die verkenningsvleuel van 31 Bataljon in die Caprivi en van Mei 1983 tot 1989 as Kleinspan-operateur in die 5 Verkenningsregiment, by bv 53 en 54 Kommando as offensiewe subeenhede. Hierdie verkenningsregimente is alom as die Recces bekend. Aanvanklik het verkenningspatrolies uit vier tot ses mans bestaan, maar dit is later dikwels tot twee mans verklein. Van die begin af was Stadler se voordeel dat hy die veldlewe geken en daarvan gehou het, hy goed kon skiet en baie fiks was. Hoewel hy nie in die gewone skoolsportsoorte uitgeblink het nie, het langafstandsport soos die maraton in sy kraam gepas, wat op deursettingsvermoë dui.

In die Caprivi was hy op Omega gestasioneer, met die verkenningsvleuel se opleidingsbasis by Fort Vreeslik, 14 km suid van Omega. Boesmans het die Suid-Afrikaanse troepe met bv spoorsny ondersteun, maar Boesmans is nie goeie valskermspringers of swemmers nie. “Meer as 4 000 Boesmans het op Omega gewoon. Hiervan was 800 soldate en die res van hulle familielede” (691). “Daar was sowat 250 wit mense op Omega, van wie die meeste enkellopende mans was” (697). Oor ‘n spesifieke Boesman skryf hy: “Hy kon ‘n spoor soos ‘n storieboek lees” (577). Makkerspare het dikwels uit ‘n Boesman en ‘n wit spanlid bestaan. Patrollies is in Zambië en Angola onderneem om Swapo se Plan-magte en die Angolese MPLA-regering se Fapla-magte op te spoor en Jonas Savimbi se Unita-magte te ondersteun.

Toe Stadler se boek vrygestel is, was die resensies baie gunstig. Dit kan onder meer toegeskryf word aan die vloeiende skryfstyl en die interessante verteltrant. Daar is nie ‘n enkele sin wat twee keer gelees moet word om die betekenis te snap nie. Die eerste hoofstuk handel oor ‘n spannende insident waarvan die uitkoms eers in die laaste hoofstuk aangebied word; ‘n bekende maar nogtans slim truuk. Daar is ook heelwat eerlikheid in die boek. Stadler vertel van die foute wat hy gemaak het en van die Mao Zedong-taktiek: “vlug eerder vandag en oorleef om later weer te veg” (562). Hy het geleer “dat weghardloop eenvoudig ‘n deel van jou mondering móét wees” (567). Ook dat vrees ‘n natuurlike verskynsel is wat eerder beheer as afgeskud kan word. Hy was blykbaar ietwat van ‘n ongeluksvoël, wat soms ‘n verandering in die planne van militêre operasies genoodsaak het, deur bv malaria (1286) en later diarree op te doen (1882) of twee keer sy enkel te verstuit (2071, 2924) of deur ‘n doringdraadheining gewond te word (2767) of deurdat die raam van sy rugsak gebreek het (3986). Later het hy 10 meters van ‘n krans geval, wat hom maande lank buite aksie gehou het (4243).

Maar as ‘n mens die teks krities lees, is daar hinderlike teenstrydighede. Hy noem dat ‘n spesifieke operasie “myns insiens heel uitvoerbaar” was (3687) net om kort daarna op te merk “dat die taak byna onmoontlik was weens die uiters lang afstande” (3700). Hy skryf dat die Recces weens hulle toerusting tussen ander soldate “soos ‘n seer duim uitgestaan” het net om in dieselfde paragraaf te skryf: “Ons het dus nie buitengewone aandag getrek nie” (3914). Voor ‘n operasie: “Ek het probeer slaap, maar was heeltemal te opgewonde”, maar in die volgende paragraaf staan: “‘n Ongekende kalmte het, vreemd genoeg, van my besit geneem” (3950). Van ‘n ander ontplooiing vertel hy: Ek was “besonder blootgestel op die oop teerblad, sigbaar teen die sterrehemel agter my” (4136) maar daarna skryf hy van homself in dieselfde posisie: Die vyand “kon my nie duidelik sien nie” (4140).

Oor Stadler se ideologiese ingesteldheid is daar sover ek weet nog nie geskryf nie. Juis hiermee het ek probleme. Stadler skryf hy het “daar in die hartjie van 5 Recce … begin verstaan dat die meeste bevrydingsbewegings – minstens vanuit hul perspektief en ook in die oë van die wêreld – vir ‘n edel saak geveg het” (1780). Hy noem hulle nie terroriste nie; eerder guerrillas, bevryders of vryheidsvegters, met “vry” en “vryheid” wat positiewe assosiasies het. Dat hierdie elemente daarop uit was om politieke mag te bekom, dus magsbehep was, word nie genoem nie. Ook nie dat wanneer hulle in hulle doel geslaag het en in beheer van ‘n land kom, hulle dit nie doeltreffend kan bestuur en administreer nie; des te meer omdat die terroriste dermate dislojaal en vandalisties was dat hulle bereid was om ‘n land tot in die grond af te breek ten einde hulle doel te bereik. Die onberekenbare skade wat Westerse/Europese beskawing en blanke kultuur, by name die van die Afrikaner en Afrikaans, in so ‘n “bevrydingsproses” ly, word glad nie verreken nie.

Let op hierdie eienaardige rede om van iets te hou: “Ek het ook dadelik van 5 Recce gehou. Dit was ‘n eenheid wat hoofsaaklik bestaan het uit swart soldate van oor die hele Suider-Afrika, insluitende Rhodesië, Angola en Mosambiek” (1795). Daar was ook swart Swapo-soldate wat “gedraai” het en saam met die Suid-Afrikaanse oorwegend blanke weermag geveg het, hoewel Stadler maar ongemaklik en onoortuig oor sommige van hulle se werklike lojaliteit was. Blanke lede van bv die eertydse Rhodesiese Selous Scouts en Special Air Service (SAS) het ook ‘n belangrike rol as operateurs en ook in bv opleiding gespeel. Maar hierdie (oorspronklik) nie-Suid-Afrikaners wat hulle by die SA Weermag geskaar het ten einde terroriste uit te roei, asook die Boesmans wat ‘n substansiële bydrae in hierdie stryd gelewer het, word sedert 1994 uiters stief deur die ANC-regering behandel. Dit kontrasteer skerp met die oud-MK-terroriste wat talle voordele (bv pensioen) ten koste van die belastingbetalers geniet. Hieroor skryf Stadler (doelbewus) nie.

Let op hierdie gelaaide bewoording: “In 1984 het PW Botha Suid-Afrika se staatspresident geword. Die poging om die land te verenig teen die sogenaamde [!] Totale Aanslag teen Suid-Afrika – ‘n vermeende [!] allesomvattende bedreiging deur kommunistiese magte binne en buite die landsgrense – het stelselmatig veld gewen. Botha was natuurlik ‘n groot voorstander van dié teorie” (2095). Hoewel propaganda sekerlik deel hiervan was, was dit myns insiens funksioneel regverdigbaar omdat daar werklik ‘n kommunistiese bedreiging was. Dit was nie ‘n verbeeldingsvlug nie, soos deesdae feitlik daagliks duidelik blyk uit die ANC se talle kommunistiese wesenskenmerke. Stadler erken self dat baie van Suid-Afrika se “buurlande ná hul onafhanklikwording ‘n kommunistiese bewind gekry het. Die Sowjetunie, Kuba en Oos-Duitsland het hierdie regerings ondersteun en guerrilla-magte opgelei wat Suidwes en Suid-Afrika sou infiltreer. Teen 1984 is minstens 6 000 guerrillas deur die Sowjetunie en lidlande van die Warskou-verdrag, soos Tanzanië en Ethiopië, opgelei en bewapen. Sowat 30 000 Kubaanse troepe is in Angola ontplooi” (2100). Dit wás ongetwyfeld ‘n allesomvattende bedreiging. Die ANC was en is ‘n euwel.

Koevoet word “die polisie se kontroversiële taakspan” genoem (2226). Hierdie gevegseenheid het uit 300 wit offisiere en 900 Ovambo operateurs bestaan (volgens die Wikipedia) en het uitstekende resultate teen Swapo behaal. EMLC, elektriese, meganiese, landboukundige en chemiese ingenieurskonsultate, word deur Stadler ‘n “later omstrede” maatskappy genoem (51, 4501). In werklikheid het EMLC uitsonderlik vindingryke werk vir die destydse SA Weermag gedoen. Dit is in ANC-geledere dat daar oor Koevoet en EMLC bedenkinge is omdat hulle so suksesvol teen terroriste was. Daar is myns insiens geen beduidende weersin in hierdie twee instansies in behoudende blanke geledere nie.

Daar word na die “professionaliteit” van die SA Weermag verwys (37), wat blykbaar ook op die toestand van die weermag in die nuwe Suid-Afrika toepaslik gemaak word. Maar Stadler het as instrukteur sekerlik eerstehands kennis gemaak met die groot verskil in die (akademiese) gehalte van die rekrute wat die Militêre Akademie op Saldanha deesdae lewer in vergelyking met wat in die vorige eeu uit hierdie oord gekom het. Stadler het die gebrek aan dissipline by Swapo-terroriste verpes (2230), maar dit is ook een van die opvallendste kenmerke van die nuwe SA Weermag.

Die weermag is veronderstel om polities neutraal te wees en bloot die opdragte van die regering van die dag uit te voer. Maar die beheer van die SA Weermag is in 1994 heeltemal deur MK-terroriste oorgeneem en daardie houvas is sedertdien verstewig deurdat ‘n stortvloed uiters bekwame blanke lede die Weermag verlaat het. Hierdie blankes het ten minste ideologies die regte ding gedoen. Een en dieselfde mens kan nie met opregtheid twee sulke radikaal verskillende here (enersyds die NP van weleer met sy beleid van afsonderlike ontwikkeling en andersyds die terroristies-kommunistiese ANC) dien nie.

Wat die naïewe FW de Klerk tydens die politieke oor- of ondergang in Suid-Afrika gedoen het, is om te aanvaar dat die ANC sy woord gestand sou doen. Dit is nie iets wat met reg van ‘n terreurbeweging verwag kan word nie. In die konflik met Swapo was daar die plegtige internasionale ooreenkoms dat nadat die SA Weermag uit Angola onttrek het, dit nie toegelaat sou word dat Swapo-terroriste die vakuum vul nie. In werklikheid het Swapo dadelik in Suid-Angola inbeweeg (2457). Later was die ooreenkoms dat Swapo-magte nie oor die grens uit Angola sou kom nadat die SA veiligheidsmagte met die oog op die verkiesing uit Suidwes-Afrika onttrek het nie. Weer is die ooreenkoms blatant deur Swapo verbreek. ‘n Mens sou dink De Klerk sou hieruit leer. Nadat hy alle goeie raad in die wind geslaan het, het De Klerk samesprekings met die ANC gevoer sonder dat hierdie instansie terreur afgesweer het. Die ANC het gesprekvoering en geweld eenvoudig gelyktydig bedryf. In 1990/1994 is in Suid-Afrika heel moontlik meer terroriste opgelei as in al die voorafgaande jare in die buiteland. Terselfdertyd het De Klerk ingestem om die veiligheidsmagte (polisie en weermag) in ‘n groot mate te neutraliseer. Is groter dwaasheid denkbaar? Stadler noem dat die SA Weermag nie openlik sabotasie in buurlande kon pleeg nie omdat dit “‘n verbreking van internasionale konvensie” sou wees (3452). Die ANC en ander terreurbewegings het egter in sabotasie uitgemunt en skotvry daarvan afgekom.

Stadler erken nêrens dat hy ‘n terroris gedood het nie. Wanneer ‘n militêre groep waarvan hy deel was sukses behaal het, is sy kommentaar: “Op ‘n manier het ek jammer gevoel vir wie ook al omgekom het” (2638). Hoe motiveer so ‘n soldaat hom om die vyand uit te roei? Blykbaar was Stadler se Recce-loopbaan bloot ‘n spel wat hy graag in die bos/natuur gespeel het. Een van sy kollegas het inderdaad die goeie raad gehad dat hy “na die groter prentjie” moet kyk, maar Stadler reken hierdie man het “dieselfde mate van skuldgevoelens rondgedra” (2644).

Ek kom nou by die kersie op Stadler se koek van politieke korrektheid. In Augustus 1987 sou die ANC-hoofbestuur in Mazimbu naby Morogoro in Tanzanië byeenkom; ‘n plek waar terroriste opgelei is. Top ANC-snare soos Oliver Tambo, Thabo Mbeki, Jacob Zuma en Chris Hani sou daar wees. Die Recces moes “op die ANC toeslaan en hul hele topstruktuur uitwis” (3682). Hierdie militêre operasie is sorgvuldig beplan en suksesvol tot baie naby die terroristenes in Tanzanië uitgevoer. Op die laaste nippertjie het sake weens ‘n kommunikasieprobleem skeefgeloop en kon hierdie taak nie voltooi word nie. Wat is Stadler se reaksie? “As ek vandag aan die operasie dink, is ek verlig dat dit afgestel is. Ek kan my nie eens indink watter gevolge dit vir Suid-Afrika sou inhou as die ANC-leierskorps daardie dag uitgewis is nie. Dit sou waarskynlik die vredesinisiatief laat ontspoor en onderhandelinge vir ‘n vreedsame [!] oorgang in die wiele gery het” (3771). Met ander woorde, ons moet dankbaar wees vir die nuwe Suid-Afrika, die ANC-regering en die Grondwet waarmee ons opgesaal sit.

Kortom, Stadler en sy boek is deurtrek van politieke korrektheid. Soos hy tereg by geleentheid skryf: “Al wat ek kon doen, was om maar net aan te hou kruip” (3791). “Ek het besef dat tye verander het en dat ons moes aanpas” (4264). Daarom het hy in die nuwe Suid-Afrika sy loopbaan in die SA Weermag voortgesit. Maar baie lede van die destydse SA Weermag het eerder elders gaan werk as om onder die ANC-regering te dien. Byvoorbeeld, Stadler se beste Recce-makker het hom eerder in die private sekuriteitsbedryf gevestig (4264). Ek weet van talle ander wat dieselfde gedoen het. Stadler het verkies om ‘n ander en myns insiens minder eerbare pad te loop.

“Aan die einde van 1989 is ek ook na 1 Recce in Durban verplaas, en het bevel van die Spesiale Tegnieke-tak oorgeneem” (4275). In 1991 het Stadler bevelvoerder van die opleidingskommando in Durban geword (4280). Toe was die roemlose politieke magsoorgawe reeds in aantog. “In 1994 is ek na die HK [Weermaghoofkantoor] in Pretoria verplaas om alle opleiding in Spesmagte te koördineer. Daarna, in 1999 en 2000, het ek ‘n kort maar interessante tyd as 2IB [tweede in bevel] by 4 Recce op Langebaan beleef, maar moes toe weer oppak en terug noorde toe trek omdat ek as Senior Stafoffisier Operasies (SSO Ops) by Spesmagte-HK aangestel is” (4295). “In 2003 … is besluit om ‘n Spesiale Magte-skool … by Murrayhill noord van Pretoria te begin. Ek het bevel van die nuutgestigte eenheid aanvaar … In 2007 is ek vir vier jaar as militêre attaché na die Suid-Afrikaanse ambassade in Saoedi-Arabië gestuur … die hoogtepunt van ‘n baie bevredigende loopbaan van 26 jaar in die weermag” (4300).

Dit behoort duidelik te wees waarom ‘n Naspers-uitgewery hierdie boek gepubliseer het. Ten spyte van die onderwerp, te wete terrorisuitroeiing, het die onverdunde politieke korrektheid van die outeur, soms aanpasbaarheid genoem, myns insiens die deurslag gegee. Stadler het lewend uit uiters gevaarlike militêre operasies gekom net om weens politieke korrektheid later op te hou om as ‘n egte Afrikaner te oorleef.

Leon Lemmer: Die nuwe Suid-Afrika as George Orwell se ‘Animal Farm’

Die Britse outeur George Orwell (Eric Arthur Blair, 1903-1950) het met veral twee romans bekendheid verwerf: Animal Farm (1945) en Nineteen Eighty-Four (1949). In die Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) het hy aan die kant van die Republikeine teen Francisco Franco se Nasionaliste geveg. Hy het daaroor in Homage to Catalonia (1938) geskryf. Die Republikeine word met kommunisme en die Nasionaliste met fascisme geassosieer. In werklikheid was Orwell ‘n sosialis wat teen sowel kommunisme as fascisme gekant was en by uitstek teen outoritêre, totalitêre, anargistiese regerings. Dit is die tema van Animal Farm.

Orwell het van 1943 tot 1944 aan hierdie teks geskryf, maar kon aanvanklik nie ‘n uitgewer daarvoor vind nie omdat die Sowjetunie ‘n bondgenoot van Brittanje in die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) was en Orwell spesifiek die bewind van Josef Stalin op die oog gehad het. In hierdie rubriek poog ek om ‘n bietjie pret te hê deur inleeswerk in die satiriese Animal Farm oor die nogal kommunistiese ANC-regering te doen. Ek weerhou my egter daarvan om elke keer op voor die hand liggende ooreenkomste of verskille te wys. Nineteen Eighty-Four leen hom tot dieselfde soort ding maar dit sal tot ‘n latere geleentheid moet wag. Albei boeke sou uitstekende voorgeskrewe werke in ons skole en universiteite kon wees.

Ek gebruik een van die talle uitgawes van Orwell se gesamentlike werke wat in elektroniese vorm beskikbaar is. Dit bring mee dat ek vir akkurate bronverwysings elke keer ‘n Kindle-verwysing met vyf syfers sou verskaf. Dit is egter onwaarskynlik dat Praag-lesers presies dieselfde elektroniese of gedrukte uitgawe as ek beskikbaar het. Omdat Animal Farm uit tien kort hoofstukke bestaan, dui ek na elke aanhaling liewer net die hoofstuknommer aan sodat lesers redelik maklik die aanhaling kan opgespoor.

Meneer Jones (De Klerk?) was die eienaar van Manor Farm maar die plaasdiere het teen hom in opstand gekom en hom en sy vrou van die plaas verdryf. Major, ‘n stokou vark, het die leiding in die rebellie geneem deur by ‘n byeenkoms die plaasdiere as kamerade aan te spreek en hulle wys te maak dat hulle deur Jones uitgebuit word: “Man is the only real enemy we have … all the evils of this life of ours spring from the tyranny of human beings. Only get rid of Man, and the produce of our labour would be our own. Almost overnight we could become rich and free … justice will be done” (hoofstuk I). In hoofstuk II word hierdie utopie Sugercandy Mountain genoem. Major (Mandela?*) het nie geweet of die opstand in sy leeftyd of later sou plaasvind nie: “Pass on this message of mine to those who come after you, so that future generations shall carry on the struggle until it is victorious” (I).

[* Orwell begin sy essay, “Reflections on Gandhi” (1949), met hierdie koeëlvaste sin: “Saints should always be judged guilty until they are proved innocent”.]

Hoeveel keer moet ons nie aanhoor hoe die “struggle” gestry en hoe beweerde heeltemal onskuldige bloed gevloei het nie? “Among us animals let there be perfect unity, perfect comradeship in the struggle. All men are enemies. All animals are comrades” (I). Nie net die boer se plaasdiere nie maar ook die rotte en hase is tot kamerade in die vryheidstryd verklaar. “Whatever goes upon two legs is an enemy. Whatever goes upon four legs, or has wings, is a friend. And remember also that in fighting against Man, we must not come to resemble him. Even when you have conquered him, do not adopt his vices. No animal must ever live in a house, or sleep in a bed, or wear clothes, or drink alcohol, or smoke tobacco, or touch money, or engage in trade. All the habits of Man are evil. And, above all, no animal must ever tyrannise over his own kind. Weak or strong, clever or simple, we are all brothers. No animal must ever kill any other animal. All animals are equal” (I).

Na Major se toespraak het die diere vyf keer hulle stryd- of bevrydingsliedjie, “Beasts of England” (Nkosi Sikeleli Afrika?), oor hulle “golden future time” gesing. Hierna het ‘n ander vark, ‘n kleintjie wat ‘n “brilliant talker” was, genaamd Squealer (Maharaj?), die amptelike woordvoerder in die aanhitsing tot geweld geword: “He could turn black into white” (II). Twee ander varke, Snowball (Mbeki?) en Napoleon (Zuma?), het aktivisties op die voorgrond getree. Snowball het dit duidelik gemaak dat slawerny afgesweer en vryheid omarm moet word. Die ideologie wat die kamerade aangehang het, is Dierlikheid/”Animalism” (Afrikanisme/Transformasie?) genoem. In die nag is geheime byeenkomste gehou om die beginsels te formuleer waarop Dierlikheid gebaseer is.

Na al die opsweping tot geweld en toe die plaaseienaar besope was (Orwell sê nie of Jones met ‘n ander vrou gelol het nie) en die vier plaaswerkers (die hensoppers Botha, Meyer, Wessels en De Villiers?) nagelaat het om die diere kos te gee, het die rebellie uitgebreek. Dit het met die diefstal van kos begin: “All the animals began to help themselves from the bins” (II). Jones en sy plaaswerkers het met swepe op die diere toegesak maar die solidariteit van die diere het hulle in staat gestel om al die plaasmense te verdryf. “Jones was expelled, and the Manor Farm was theirs … In a very little while the animals had destroyed everything that reminded them of Mr Jones. Napoleon then led them back to the store-shed and served out a double ration of corn to everybody, with two biscuits for each dog. Then they sang ‘Beasts of England’ from end to end seven times running” (II). Orwell noem nie of hulle ook getoi-toi het nie.

Die volgende oggend het die diere mekaar herinner aan “the glorious thing that had happened” (II). Hulle het by die hoogste punt op die plaas byeengekom en alles rondom hulle gadegeslaan: “It was theirs – everything that they could see was theirs! … they hurled themselves into the air in great leaps of excitement … they could hardly believe that it was all their own” (II). Hulle het die binnekant van die plaashuis gaan inspekteer. “Some hams [gesneuwelde kamerade?] hanging in the kitchen were taken out for burial, and the barrel of beer in the scullery was stove in with a kick from Boxer’s [a horse’s] hoof, otherwise nothing in the house was touched. A unanimous resolution was passed on the spot that the farmhouse should be preserved as a museum [soos die standbeelde van blankes?]. All were agreed that no animal must ever live there” (II).

Hierna het twee varke, Snowball en Napoleon, hulle kamarade opgeroep om te begin werk. Maar daar was ‘n saak wat eers aandag moes kry. Hulle is met ‘n pot swart en ‘n pot wit verf en ‘n kwas na die bordjie op die plaashek. Snowball “painted out MANOR FARM from the top bar of the gate and in its place painted ANIMAL FARM” (II). Daarna het die varke die ander diere ingelig dat hulle “succeeded in reducing the principles of Animalism to seven Commandments … they would form an unalterable law by which all the animals on Animal Farm must live for ever after” (II). Hierdie sewe gebooie is duidelik in groot letters op ‘n muur geverf: “1. Whatever goes upon two legs is an enemy. 2. Whatever goes upon four legs, or has wings, is a friend. 3. No animal shall wear clothes. 4. No animal shall sleep in a bed. 5. No animal shall drink alcohol. 6. No animal shall kill any other animal. 7. All animals are equal” (II). Aan die einde van die boek blyk dit dat nie ‘n enkele van hierdie sewe gebooie eerbiedig is nie.

“It was … found that the stupider animals, such as the sheep, hens, and ducks, were unable to learn the Seven Commandments by heart. After much thought Snowball declared that the Seven Commandments could in effect be reduced to a single maxim, namely: ‘Four legs good, two legs bad.’ This, he said, contained the essential principle of Animalism” (III). Jones het egter gedink dat sy plaas deur “a pack of good-for-nothing animals” oorgeneem is (IV). Die buurmense “scorn the idea of animals managing a farm for themselves” (IV). Die opstandige diere op Animal Farm het veroorsaak dat “a wave of rebelliousness ran through the countryside” (IV). Die diere is wysgemaak: “The only good human being is a dead one” (IV). “Snowball made a little speech, emphasising the need for all animals to be ready to die for Animal Farm if need be” (IV). Met die oog hierop is militêre dekorasies, eerste en tweede klas, uitgedink. Die Rebellie is elke jaar herdenk.

Hierna was die diere se eerste taak om die koeie te melk en daarna is hulle na die landerye om te oes. “The pigs did not actually work, but directed and supervised the others. With their superior knowledge it was natural that they should assume the leadership” (III). Van die begin af was daar dus geen werklike gelykheid nie, soortgelyk aan die voorkeur wat aan ANC-kamerade gegee word wat kwaad gedoen het en in die tronk of in MK was. “The mystery of where the milk went to was soon cleared up. It was mixed every day into the pigs’ mash” (III). Aanvanklik het hierdie korrupsie ongemerk plaasgevind.

“The animals were happy as they had never conceived it possible to be … it was truly their own food, produced by themselves and for themselves, not doled out to them by a grudging master. With the worthless parasitical human beings gone, there was more for everyone to eat. There was more leisure too” (III).

“The early apples were now ripening, and the grass of the orchard was littered with windfalls. The animals had assumed as a matter of course that these would be shared out equally” (III), dus dat almal in dieselfde mate op die soustrein is. “One day, however, the order went forth that all the windfalls were to be collected and brought to the harness-room for the use of the pigs. At this some of the other animals murmured, but it was no use. All the pigs were in full agreement on this point … Squealer was sent to make the necessary explanations to the others. ‘Comrades!’ he cried. ‘You do not imagine, I hope, that we pigs are doing this in a spirit of selfishness and privilege? … Milk and apples … contain substances absolutely necessary to the well-being of a pig. We pigs are brainworkers. The whole management and organisation of this farm depend on us. Day and night we are watching over your welfare. It is for YOUR sake that we drink the milk and eat those apples. Do you know what would happen if we pigs failed in our duty? Jones would come back!’ … They did not want Jones back … So it was agreed without further argument that the milk and the windfall apples (and also the main crop of apples when they ripened) should be reserved for the pigs alone” (III).

Party diere “was not good at getting up in the mornings, and had a way of leaving work early” (III). Ander diere “when there was work to be done … could never be found … would vanish for hours on end, and then reappear at mealtimes, or in die evening after work was over … [they] always made such excellent excuses … the donkey … never voluntering for extra work … On Sundays there was no work. Breakfast was an hour later than usual, and after breakfast there was a ceremony which was observed every week without fail. First came the hoisting of the flag. Snowball had found in the harness-room an old green tablecloth of Mrs Jones’s and had painted on it a hoof and a horn” (III), wat herinner aan die hamer en sekel op die vlag van die Sowjetunie, asook aan die groen in en die spies en skild op die ANC se vlag.

Daarna is vergadering gehou. “It was always the pigs who put forward the resolutions. The other animals understood how to vote, but could never think of any resolutions of their own” (III). Daar was spoedig tekens van wrywing tussen twee van die leidende varke, Snowball en Napoleon. “The Meeting always ended with the singing of ‘Beasts of England'” (III). “It had come to be accepted that the pigs, who were manifestly cleverer than the other animals, should decide all questions of farm policy, though their decisions had to be ratified by a majority vote” (V), soos dit ‘n jong demokrasie betaam.

Snowball “busied himself with organising the other animals into what he called Animal Committees” (III). Vir wilde kamerade was daar bv die “Re-education Committee (the object of this was to tame the rats and rabbits) … The attempt to tame the wild creatures … broke down almost immediately. They continued to behave very much as before, and when treated with generosity, simply took advantage of it” (III). Dink bv aan die swart studente wat tans toegelaat word om landswyd chaos op die universiteitskampusse te saai. Die ou hoofvark Major het egter besluit: “Meetings would come to an end. They were unnecessary, he said, and wasted time. In future all questions relating to the working of the farm would be settled by a special committee of pigs, presided over by himself. These would meet in private and afterwards communicate their decisions to the others. The animals would still assemble on Sunday mornings to salute the flag, sing ‘Beasts of England’, and receive their orders for the week; but there would be no more debates” (V).

Al die diere was nie sonder meer met die nuwe reëlings tevrede nie, maar die domste diere het hierdie uitdaging aanvaar. “The sheep broke out into a tremendous bleating of ‘Four legs good, two legs bad!’ which went on for nearly a quarter of an hour and put an end to any chance of discussion” (V). “No one believes more firmly than Comrade Napoleon that all animals are equal. He would be only too happy to let you make your decisions for yourselves. But sometimes you might make the wrong decisions, comrades, and then where should we be? … ‘Bravery is not enough,’ said Squealer. ‘Loyalty and obedience are more important … Discipline, comrades, iron discipline! … Surely, comrades, you do not want Jones back?'” (V). Die perd Boxer het toe hierdie leuse aanvaar: “Napoleon is always right” (V).

Die plaasdiere se eerste groot projek was nie om luukse voertuie of duur wapens aan te koop of om op nog grond beslag te lê nie, maar om ‘n windmeul te bou; nie om die boerdery te verbeter nie, maar om arbeid mettertyd te verminder: “The animals would [then] only need to work three days a week” (V). Maar die windmeul moet eers gebou word. Die varke het toesig oor die bouery gehou. Napoleon “warned the animals that this extra task would mean very hard work, it might even be necessary to reduce their rations” (V). Die diere het ‘n sestig-ure-werkweek gehad. Later “Napoleon announced that there would be work on Sunday afternoons as well. This work was strictly voluntary, but any animal who absented himself from it would have his rations reduced by half … The harvest was a little less successful than in the previous year, and two fields … were not sown because the ploughing had not been completed early enough” (VI).

Sekere items moes vir die windmeul aangekoop word. Napoleon het aangekondig dat Animal Farm gaan begin om handel te dryf. “He was therefore making arrangements to sell a stack of hay and part of the current year’s wheat crop, and later on, if more money were needed, it would have to be made up by the sale of eggs … The hens, said Napoleon, should welcome this sacrifice as their own special contribution towards the building of the windmill” (VI). Party diere het besware geopper, maar “they were promptly silenced by a tremendous growling” (VI) van nege kwaai, jong honde wat as voltydse lyfwagte Napoleon voortaan beskerm het. “Every human being held it as an article of faith that the farm would go bankrupt sooner or later, and above all, that the windmill would be a failure” (VI). Rommelstatus was Animal Farm se voorland, veral nadat ‘n stormwind die halfvoltooide windmeul vernietig het.

“It was about this time that the pigs suddenly moved into the farmhouse and took up their residence there … Squealer … said that the pigs, who were the brains of the farm, should have a quiet place to work in. It was also more suited to the dignity of the Leader (for of late he had taken to speaking of Napoleon under the title of ‘Leader’) to live in a house than in a mere sty” (VI). Die vierde gebod is verander om te lees: “No animal shall sleep in a bed with sheets” (VI). Squealer het gesê: “‘We have removed the sheets from the farmhouse beds, and sleep between blankets’ … It was announced that from now on the pigs would get up an hour later in the mornings than the other animals” (VI). Die voorbeeldige Max du Preez met sy ruime hart, waarin daar plek vir almal behalwe die Afrikaners is, sou ongetwyfeld beswaar teen hierdie ons/hulle-onderskeid gemaak het.

Major was reeds 12 jare oud toe die suksesvolle Rebellie uitgebreek het. Kort na die aanvang van Animal Farm is hy toe dood. Snowball was sy aangewese opvolger, maar Napoleon was slinkser en het groter steun gemobiliseer. Snowball is toe herroep en nie eens herontplooi nie, maar eerder weggeplooi deur hom van die plaas te verdryf. Daar was gerugte dat Snowball sommige nagte terugkeer en kwaad doen. “Whenever anything went wrong it became usual to attribute it to Snowball” (VII). Hy het bv die skuld gekry vir die storm wat die windmeul verwoes het. Snowball het as sondebok dus dieselfde funksie as apartheid vervul. Napoleon het die doodstraf oor Snowball uitgespreek. Die geskiedenis is herskryf: “‘Our Leader, Comrade Napoleon,’ announced Squealer, speaking very slowly and firmly, ‘has stated categorically – categorically, comrade – that Snowball was Jones’s agent from the very beginning – yea, and from long before the Rebellion was ever thought of'” (VII).

“Squealer made excellent speeches on the joy of service and the dignity of labour” (VII) omdat die windmeul ‘n hernude uitdaging was wat van voor af herbou sou word. “In January [winter] food fell short … Starvation seemed to stare them in the face” (VII). “In these days Napoleon rarely appeared in public, but spent all his time in the farmhouse, which was guarded at each door by fierce-looking dogs. When he did emerge, it was in a ceremonial manner, with an escort of six dogs who closely surrounded him and growled if anyone came too near” (VII). Byvoorbeeld, “Napoleon emerged from the farmhouse, wearing both his medals (for he had recently awarded himself ‘Animal Hero, First Class’), with his nine huge dogs frisking round him and uttering growls that sent shivers down all the animals’ spines” (VII).

“Even in the farmhouse, it was said, Napoleon inhabited separate apartments from the others” (VIII). “Pigs liked to invent for him such titles as Father of all Animals, Terror of Mankind, Protector of the Sheep-fold, Ducklings’ Friend, and the like” (VIII). Toe die windmeul na twee jaar se arbeid voltooi is, Napoleon “personally congratulated the animals on their achievement, and announced that the mill would be named Napoleon Mill” (VIII). Hy was in die benydenswaardige posisie dat hy die enigste beervark op die plaas was en het verseker dat talle varkies jaarliks hulle opwagting maak. Hierdie varkies “were discouraged from playing with the other young animals” (IX). “About this time, too, it was laid down as a rule that when a pig and any other animal met on the path, the other animal must stand aside [dink aan hoe daar padgegee moet word as ‘n ANC-minister se motorstoet êrens heen op pad is, hetsy vir werk of plesier]; and also that all pigs, of whatever degree, were to have the privilege of wearing green ribbons on their tails on Sundays” (IX). Net Napoleon is toegelaat om suiker op sy tafel te hê.

Al die opstandige diere, onder meer dié wat teen Napoleon saamgesweer het, is summier in die openbaar tereggestel. “The tale of confessions and executions went on, until there was a pile of corpses lying before Napoleon’s feet” (VII). “This was not what they had aimed at when they had set themselves years ago to work for the overthrow of the human race … they had come to a time when no one dared speak his mind” (VII). Napoleon het die diere selfs verbied om voortaan die bevrydingslied “Beasts of England” te sing. Squealer verduidelik: “The enemy both external and internal has been defeated. In ‘Beasts of England’ we expressed our longing for a better society in days to come. But that society has now been established. Clearly this song has no longer any purpose” (VII).

Die windmeul is deur saboteurs met plofstof vernietig maar die aanval op die plaas is afgeslaan. ‘n Nuwe militêre dekorasie is deur Napoleon ingestel, “the Order of the Green Banner, which he had conferred upon himself” (VIII). Die varke het ‘n krat whisky in die plaashuis ontdek, wat veroorsaak het dat die gerug versprei is dat Napoleon op sterwe lê, maar ure later was hy sober en kon gesê word dat hy merkwaardig herstel het. Hy het toe opdrag gegee dat gars op die plaas geplant moet word sodat hulle hulle eie drank kon maak. “All barley would be reserved for the pigs … the news soon leaked out that every pig was now receiving a ration of a pint of beer daily, with half a gallon for Napoleon” (IX). Met die uitsondering van die varke en honde is minder kos aan die diere voorsien. “A too rigid equality in rations, Squealer explained, would have been contrary to the principles of Animalism” (IX). Dit lyk glo maar net asof daar minder kos beskikbaar gestel word. In werklikheid is dit bloot ‘n aanpassing en nie ‘n vermindering nie. “Besides, in those days [toe die mense baas was] they had been slaves and now they were free, and that made all the difference” (IX). “They found it comforting to be reminded that, after all, they were truly their own masters and that the work they did was for their own benefit” (IX).

Lanterns is net in die plaashuis toegelaat sodat olie bespaar kon word. “If there were hardships to be borne, they were partly offset by the fact that life nowadays had greater dignity than it had had before. There was more songs, more speeches, more processions. Napoleon had commanded that once a week there should be held something called a Spontaneous Demonstration [so “spontaan” soos die goed georkestreerde Soweto-skole-opstand in 1976], the objects of which was to celebrate the struggles and triumphs of Animal Farm. At the appointed time the animals would leave their work and march round the precints of the farm in military formation, with the pigs leading, then the horses, then the cows, then the sheep, and then the poultry. The dogs flanked the procession” (IX), soos die ANC-toesieners/”marshals”. Twee perde “always carried between them a green banner marked with the hoof and the horn and the caption, ‘Long live Comrade Napoleon!'” (IX). Orwell noem nie of daar ‘n tradisionele pryssanger was nie.

“In April, Animal Farm was proclaimed a Republic, and it became necessary to elect a President. There was only one candidate, Napoleon, who was elected unanimously. On the same day it was given out that fresh documents had been discovered which revealed further details about Snowball’s complicity with Jones” (IX). “The word went round that from somewhere or other the pigs had acquired the money to buy themselves another case of whisky” (IX). Die windmeul is voltooi, maar daar was geen sprake van ‘n drie-dae-werkweek nie. “Napoleon had denounced such ideas as contrary to the spirit of Animalism. The truest happiness, he said, lay in working hard and living frugally. Somehow, it seemed as though the farm had grown richer without making the animals themselves any richer – except, of course, for the pigs and the dogs” (X).

“As for the others, their life, so far as they knew, was as it had always been. They were generally hungry, they slept on straw, they drank from the pool, they laboured in the fields; in winter they were troubled by the cold, and in summer by the flies. Sometimes the older ones among them racked their dim memories and tried to determine whether in the early days of the Rebellion, when Jones’s expulsion was still recent, things had been better or worse than now … And yet the animals never gave up hope … when they … saw the green flag fluttering at the masthead, their hearts swelled with imperishable pride, and the talk turned always towards the old heroic days, the expulsion of Jones, the writing of the Seven Commandments [Vryheidsmanifes?], the great battles in which the human invaders [setlaars?] had been defeated … No creature among them went upon two legs. No creature called any other creature ‘Master’ [Baas?]. All animals were equal” (X).

Op ‘n dag het die varke op hulle agterbene* begin loop en die domste diere, die skape, is ‘n nuwe lied geleer wat hulle oor en oor moes sing: “Four legs good, two legs BETTER!” (X). Op die muur was nog net ‘n enkele gebod te lees: “All animals are equal but some animals are more equal than others” (X), soortgelyk aan die nie-rassistiese nuwe Suid-Afrika, waarin teen niemand behalwe die blankes op rasgronde gediskrimineer mag word nie. Die varke het na die radio begin luister, ‘n telefoon laat installeer en Napoleon het ‘n pyp begin rook en Jones se klere aangetrek. Mense van die buurplase het op Animal Farm welwillendheidsbesoeke afgelê. “For the first time animals and human beings were meeting on terms of equality” (X). Hulle het kaartspeletjies in die plaashuis gespeel en saam gedrink. Die eienaar van ‘n buurplaas, ‘n mens, “believed that he was right in saying that the lower animals on Animal Farm did more work and received less food than any animals in the country. Indeed, he and his fellow-visitors today had observed many features which they intended to introduce on their own farms immediately … Between pigs and human beings there was not, and there need not be, any clash of interests whatever. Their struggles and their difficulties were one” (X). Deesdae word dit inklusiwiteit genoem.

[* Samuel Johnson het in 1763 gesê: “Sir, a woman’s preaching is like a dog’s walking on his hind legs. It is not done well; but you are surprised to find it done at all” (James Boswell, The life of Samuel Johnson, London: Everyman, 1992, vol 1, p 290.]

Napoleon het namens die diere gesê “their sole wish, now and in the past, was to live at peace [ dus, hulle is onskuldig, hulle gewelddadigheid moet verskoon en vergeet word] and in normal business relations with their neighbours. This farm which he had the honour to control, he added, was a co-operative enterprise. The title-deeds, which were in his own possession, were owned by the pigs jointly” (X). Insgelyks bly die titelaktes van die plase wat die ANC van blankes konfiskeer in die besit van die regering. “His visitors might have observed, too, the green flag which flew from the masthead. If so, they would perhaps have noted that the white hoof and horn with which it had previously been marked had now been removed. It would be a plain green flag from now onwards” (X). “Napoleon was only now for the first time announcing it – that the name ‘Animal Farm’ had been abolished. Henceforward the farm was to be known as ‘The Manor Farm’, which, he believed, was its correct and original name” (X). Die laer diere het deur die vensters van die plaashuis gekyk na wat binne aangaan. “What was it that had altered in the faces of the pigs?” Die varke het soos mense begin lyk.

Dít is die verhaal van hoe ‘n rebellie na baie ontberings die sirkel voltooi het en toe geen revolusie was nie; van hoe Azanië weer Suid-Afrika geword het; van hoe die nuwe Suid-Afrika weer die ou Suid-Afrika kan word. Maar dit is ‘n onrealistiese, utopiese verbeeldingsvlug, want droogmaak is nie natmaak nie. Drome sal die brutale werklikheid nie sonder meer laat verdwyn nie. Dade is nodig.

Leon Lemmer: Leopold Scholtz oor Afrikaners se kruispaaie

Leopold Scholtz skryf reeds jare lank feitlik weekliks in Afrikaanse koerante; deesdae (sedert sy aftrede in 2013) meerdere kere per week. Dit is seker net van Max du Preez wat ons deesdae meer teks moet verduur. Gelukkig is daar ‘n graadverskil: Scholtz se geskrifte gee vir Afrikaners minder aanstoot as dié van Du Preez. By Scholtz is daar minder opsetlik uitlokkende moedswilligheid as by Du Preez en ook nie berekende dwarsheid nie. Maar omdat Scholtz se standpunte en manier van inkleding by gesoute koerantlesers so uitermate bekend is, wek Scholtz se jongste boek by my eerder die indruk van matheid* as oorspronklikheid. Ek verwys na Kruispaaie: Afrikanerkeuses in die 19de en 20ste eeu (Centurion: Kraal Uitgewers, 2016, 224p, R260). [* Mat: “moeg, uitgeput, kragteloos … dof, nie glansend” (HAT).]

Soos in die geval van ‘n ander publikasie uit hierdie oord, JC Steyn se ‘Ons gaan ‘n taal maak’: Afrikaans sedert die Patriot-jare (Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, 621p, R395), het ek ernstige besware teen die fisiese boek. In feitlik elke opsig (algemene voorkoms, formaat, tipografie, papier, drukwerk, foto’s, hanteerbaarheid/gevoel) is daar tekortkominge. Maar Steyn se boek is ‘n groot aanwins vir Afrikaans. Oor Scholtz se boek is ek minder entoesiasties, maar ‘n mens kan sê dat dit beter is dat dit gepubliseer is as dat dit ongepubliseer gebly het. Dit is des te meer waar omdat boeke wat redelik gesaghebbend en in ‘n mate positief oor Afrikaners is deesdae selde gepubliseer word, veral as die outeur homself ‘n Afrikaner noem (p 12). Die matheid van Scholtz se boek begin by die titel, want daar is bv Hermann Giliomee en Lawrence Schlemmer se Kruispad: Die toekoms van Afrikaans as openbare taal (2001).

Ek het oor Steyn se boek geskryf (Praag 14.06.2015), maar merk nou dat ek eintlik net die eerste ses van die sewentien hoofstukke in daardie rubriek onder die loep geneem het en dit sedertdien nog nie aangevul het nie. Steyn begin sy relaas met die Genootskap van Regte Afrikaners, gestig in 1875. Scholtz se oorsig neem ook ongeveer daardie tyd ‘n aanvang. Die verskil is dat Steyn se boek meer taal- (veral Afrikaans-) georiënteerd is, terwyl Scholtz op die politiek fokus. Daar is heelwat oorvleueling. Maar daar is seker baie mense wat eerder Scholtz se korter teks (die eintlike teks strek van bladsy 7 tot 176) as Steyn se lywige boek sal lees. In daardie opsig kan Scholtz se boek verwelkom word, maar dit moet, soos tewens enige boek, krities gelees word.

Vanweë nabaat en seker ook om in die mode te wees, is Scholtz glad te negatief ingestel op die Afrikaner se geskiedenis. Byvoorbeeld, apartheid was “in talle opsigte ‘n ramp vir die swart en bruin mense. Dit was in ‘n sekere sin ook ‘n ramp vir die Afrikaners, want dit het hulle moreel gekorrumpeer en uitgehol. Dit het die bedding voorberei vir die verlamming waaraan hulle tans ly” (129). Terselfdertyd is daar heeltemal te min kritiek op en verdoeming van die huidige situasie waarin Afrikaners hulle bevind; ‘n situasie wat in groot mate nie Afrikaners se skuld is nie; eerder dié van enersyds ruggraatlose, immorele politici en andersyds misdadige, gewelddadige, bose magte. Die blankes, spesifiek Afrikaners, het glo “van swart mense vreemdelinge in hul eie land gemaak” (129), maar oor die huidige vervreemding van en diskriminasie teen blankes wei Scholtz nie uit nie. Anders as oor Afrikaners word daar feitlik geen kritiek oor bv die ANC of swartes uitgespreek nie. Oor die jongste drie dekades het Scholtz baie sketsmatig geskryf. Dalk omdat baie potensiële lesers daardie tye eerstehands deurleef het. Maar hoeveel van hulle het afdoende insig in wat werklik gebeur het, veral met inagname van hoe die hoofstroommedia met inligting omgaan?

Ek gee voorkeur aan die werke van die historikus Hermann Giliomee, bv Die Afrikaners, ‘n biografie (Kaapstad: Tafelberg, 2004, 656p) en Die laaste Afrikanerleiers: ‘n Opperste toets van mag (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 460p), bo dié van Scholtz, wat soos Max du Preez in te groot mate eerder ‘n joernalis is. In sy boek skryf Scholtz openbarend oor die “plofbare karakter” van die Afrikanerdissident Du Preez en sy koerant Vrye Weekblad, waarin daar “veel gevloek en baie Engelse woorde” is (144). Du Preez het “Afrikaners nog verder geïrriteer met die herskryf van die geskiedenis deur landsverraaiers soos Piet de Wet (genl Christiaan de Wet se broer) as die eintlike helde en patriotte te beskryf of die SAKP [Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party] van die struggle-tyd as ‘n brawe, liberaal-demokratiese party voor te stel. Du Preez is egter, blykens sy geskrifte, intens deur die ANC ontnugter” (145). Maar wie sal ooit vergeet hoe Du Preez, met die hartlike samewerking/sameswering van Antjie Krog, “hom met hart en siel gestort het in sy taak om rugbaarheid te gee aan die wandade van die apartheidsregering wat voor die Waarheids-en-versoeningskommissie (WVK) oopgevlek is”? (144).

Scholtz vertel hoe Afrikaners na die Anglo-Boere-oorlog (ABO) hulle vryheidstryd gestry het totdat hulle in 1948 die verkiesingsoorwinning behaal het en in 1961 ‘n republiek kon uitroep: “heeltemal geweldloos en met konstitusionele middele” (8). Konstrateer hierdie beskaafde manier van doen met die immorele, misdadige en gewelddadige manier waarop “bevrydingsbewegings” soos die ANC/UDF en PAC te werk gegaan het. ‘n Afrikaner het toe presies gesê wat Nelson Mandela later gesê het: “We have got our country back” (9). Die verskil is natuurlik dat ‘n land met bv Europese infrastruktuur onder die leiding van blankes geskep is, terwyl die land van Mandela se voorvaders onontwikkelde grond was.

Ek gaan nie ‘n oorsig van die inhoud van Scholtz se boek gee nie omdat die geskiedenis van die Afrikaner reeds in talle bronne tot stof getrap is. Ek lig bloot enkele aspekte uit. Ek skryf eintlik na aanleiding van sommige uitsprake van Scholtz en borduur dan daarop voort. Maar daar is nie ruimte om alles uit te sê nie.

Daar is stellings gemaak waarvan ‘n mens steeds met vrug kennis kan neem, bv in 1871:”Hoe meer vryheid ‘n mens aan ‘n swarte gee, hoe erger dit is.” Scholtz se kommentaar is dat “dit bekend klink” (17). Die historikus FA van Jaarveld het met verwysing na Afrikanernasionalisme in 1957 geskryf: “Iemand se waarde het in sy graad van Afrikanerskap begin lê” (26). In hierdie droewe land behoort dit myns insiens steeds die geval te wees. Hanskakies is ‘n euwel wat sedert die ABO met ons is. Dink bv aan die verengelsing van ons universiteite, insluitende Stellenbosch. NP van Wyk Louw het tereg opgemerk: “Om ‘liberaal’ te wees, kom minstens vir die Afrikaner … op nasionale selfmoord en ook individuele vernietiging neer” (26-27).

“Van hul kant het [MT] Steyn en [CR] De Wet daarop gehamer dat die Afrikaners hul selfrespek kwyt sou wees as hulle oorgee sonder dat hulle tot die uiterste geveg het. In ‘n omsendbrief na aanleiding van die Middelburgse samesprekings het De Wet in Maart 1901 eksplisiet ‘de onafhankelijkheid van onze Republieken’ en ‘onze volksbestaan’ as sinonieme gebruik. Hy het, enigsins profeties, ook daarop gewys dat die Afrikaanse taal verdruk sal word, ‘want, hoewel gezegd wordt dat beide talen kunnen worden gebruikt, weten wij toch hoe dit met onze taal gaat in Natal en de [Kaap] Kolonie, waar dezelfde teorie bestaat, maar de praktijk zoo anders is'” (31-32).

Dink aan die plegtige ooreenkoms tydens die grondwetlike onderhandelings, soos vervat in die Oorgangsgrondwet (1993), dat Afrikaans in die nuwe Suid-Afrika nie aan status sou inboet nie, maar wat in die ANC-oorheersde wetgewende vergadering (parlement) en in die 1996-Grondwet tot die sotlikheid van elf amptelike tale verander is, met die gevolg dat tien tale aan status gewen en net Afrikaans onberekenbaar aan status ingeboet het. Hier was daar aan die kant van die Nasionale Party, soos in so baie ander opsigte, kwalik oortrefbare onnoselheid. Die ANC sit sedertdien, soos Alfred Milner, die stryd voort: “The South African struggle … is no longer a war with bullets, but it is war still” (38); ‘n kulturele oorlog gemik teen veral Afrikaners en Afrikaans.

Dink ook aan wat van die gelyke status van Afrikaans en Engels aan die Universiteit Stellenbosch (US) onder die leiding van die hanskakie Wim de Villiers geword het. Hy is nie die eerste De Villiers wat tot ‘n hanskakie getransformeer is nie. Daar is bv ook “hoofregter lord Henry de Villiers” (42). Aan die ander uiterste is daar Wim se pa, AB de Villiers, wat ‘n meelewende trustee van Het Jan Marais Nationale Fonds was. Die appel het baie ver van die boom geval. Wanneer kom die hedendaagse hanskakies tot die besef van “the fallacy of the ideological neutrality of the English language”? (Neville Alexander, Thoughts on the new South Africa, Auckland Park: Jacana, 2013, p 84).

Wim de Villiers het hom stewig in die Saptradisie gevestig. Jan “Smuts het regdeur sy hele politieke loopbaan geen vinger vir Afrikaans gelig nie” (43). “Feit is dat [Louis] Botha en [Jan] Smuts albei lou oor gelyke regte vir Nederlands en Engels was” (43). Voor die Uniewordingskonvensie (1909) het Botha, wat Engels nooit behoorlik magtig was nie, gesê: “How can there be any equality between our beloved taal, which is our language, but the language of a small country, and the English language, which is the greatest in the world and spoken everywhere? How can there be equality? I know what I am doing, but it’s for the good of the rest of South Africa … Vandag slag ek my liewe moedertaal” (43). In 2016 redeneer Wim de Villiers steeds só en slag hy met entoesiastiese oorgawe sy moedertaal aan die US.

Onlangs is ‘n teks van Amanda Gouws oor die verkragtingskultuur aan die US op die US-webwerf gepubliseer. Sy is nie net as ‘n militante feminis bekend nie, maar ook as ‘n groot voorstander van die verengelsing van die US. Wat my opgeval het, is haar onsekere en onidiomatiese Engels. Die volgende woorde van Scholtz het my aan Gouws herinner: “Die taalstryder JHH de Waal het byvoorbeeld vroeg in die 20ste eeu op die persgalery van die Kaapse Wetgewende Vergadering gesit ‘en my waarlik geskaam oor die slaafse houding van baie van die Afrikanerlede’. Hul Engels was krom en skeef, maar hulle het hom gepráát en weggebly van Afrikaans/Nederlands” (47).

Van die US gepraat: “Ook die Stellenbosse filosoof prof Anton van Niekerk het vroeër [2003] verwys na ‘Paul Kruger, die oorlogsvalk, wat medeverantwoordelikheid moet dra vir die dood van 26 000 vroue en kinders’ … die verantwoordelikheid van die werklike skuldiges, naamlik die Britte, [word] geïgnoreer … Dit is, in alle nugterheid, ‘n moreel bedenklike houding” (32-33). Hoe laag kan ‘n Afrikaanssprekende blanke moreel daal? Seker nie laer as etikus Van Niekerk nie. Van die era na die ABO is gesê: “Die taal is gesien as die instrument om die selfrespek van die Afrikaners te herstel” (37). “Die Afrikaners sou nooit ‘n skikking aanvaar ‘which left the absolute equality of their language in doubt and so left them with a sense of humiliation’ [EH Walton] nie” (41). Afrikaans kan en behoort dieselfde rol sedert die mandaatlose, roemlose, algehele politieke magsoorgawe van 1990/1994 te speel. Iemand soos Van Niekerk ondermyn Afrikaans egter reeds dekades lank aktief aan die US. Hy is openlik sowel anti-Afrikaner as anti-Afrikaans.

‘n Weergawe van wat Scholtz oor bruin mense geskryf het, is in Rapport (22 Mei, Weekliks, p 8-9) gepubliseer in ‘n poging om verkope van sy boek aan te moedig. Hy begin hoofstuk 6 met hierdie omstrede stelling: “Die keuse vir Afrikaans het gepaard gegaan met ‘n keuse teen die bruin mense. Die feit dat hulle oorweldigend dieselfde taal as die sogenaamde wit Afrikaners gepraat het, is grotendeels geïgnoreer” (63). Waarom “sogenaamde wit Afrikaners”? Dit is ook bekend dat sedert die Britse besetting van die Kaap veral stedelike bruines op groot skaal eerder Engels as Hollands aangehang en eerder vir die Engelse as die Afrikaners kant gekies het.

Bruines het hulle teen die Afrikaners en Hollands geskaar lank voordat lede van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) van 1875 af Afrikanernasionalisme en Afrikaans as primêr ‘n witmanstaal gepropageer het. CJ Langenhoven se uitspraak dat Afrikaans “die enigste witmanstaal [is] wat nie onmiddellik oor die see kom nie” (64) is feitelik korrek en geuiter lank voordat politieke korrektheid sy onwelkome sensurerende opwagting gemaak het. Heeltemal tereg het “die voorvegters vir Afrikaans sy Germaanse karakter beklemtoon” (64), naamlik Nederlands en Duits maar nie Engels nie, wat aan Standaardafrikaans tot op hede ‘n mate van verskansing teen sowel Engels as die mengeltaal Kaaps bied.

Scholtz erken “diegene onder die bruines wat bevoorreg was om te kon lees en skryf … dikwels Engelsgesind geword en eerder Engels as Afrikaans gepraat” het (65). “In Januarie 1900 het ‘n groep bruines lord Milner verseker van die ‘firm and unalterable loyalty of the Coloured population of South Africa'” (66). Daar is “verskeie redes vir die verskynsel dat die bruin elite doelbewus Engels wou wees” (67). Volgens Mohamed Adhikari “most status-conscious Coloured people preferred English even though Cape Dutch [Afrikaans] may have been their mother tongue” (67). ‘n Sprekende hedendaagse voorbeeld is Jonathan Jansen wat Afrikaans as moedertaal het maar voorkeur aan Engels as sy sogenaamde “eerste taal” gee. Hierdie mens het Afrikaans groot skade aangedoen.

Dit behoort duidelik te wees dat Scholtz se voorstelling moedswillig eensydig is insoverre hy voorgee dat die Afrikaners alleen of grootliks die verantwoordelik vir die breuk tussen wit en bruin moet aanvaar. Engelssprekende blankes het die bruines vir bv politieke gewin teen die Afrikaners ingespan (68). Daar is die smeerstories dat Afrikaners van bruines weer slawe sou maak (69) of apartheid sou terugbring. Scholtz noem tereg dat “die meeste elemente van die apartheidsbeleid reeds in die voorafgaande segregasiebeleid bestaan het” (105). [Die bruin kommunis en oud-Robbeneiland-gevangene, Neville Alexander, skryf: “According to Paul Maylam, it was only during the period of the second British occupation [1806] that race thinking became the dominant mode of seeing and describing social relations at the Cape. Before 1806, more or less, religion was the decisive indicator of social (status) difference among individuals and communities … Race theory in South Africa is not, in the first instance, the excrescence of Afrikaner nationalism. The prime suspects are in fact British soldier-administrators, missionaries and other organic intellectuals of British imperialism” (bron hier bo, p 117-118).]

Standaardafrikaans is ongetwyfeld grootliks die produk van lojale blanke toewyding. Waarom sou Afrikaners toelaat dat hulle eiendomsreg op hulle taal van hulle weggeneem word in ‘n tyd soos die huidige waarin hulle van feitlik alles beroof en voortdurend maar valslik sleg voorgestel word? In die huidige US-taalstryd het daar sover ek weet net een bruin mens, Danie van Wyk, ondubbelsinnig gelyke regte vir Afrikaans en Engels onderskryf. Al die ander bruin elite het geswyg of soos Adam Small, Michael le Cordeur en Bettina Wyngaard openlik vir Wim de Villiers se verengelsingsbeleid kant gekies. My standpunt is dat instansies wat veronderstel is om Afrikaans te bevorder, soos die Afrikaanse Taalraad (ATR), nie versoening en inklusiwiteit der mate moet oordryf dat Afrikaansdislojales in hulle direksies geduld word nie, bv diegene wat die verengelsing van die US voorstaan en hulle kinders na Engelse skole stuur en selfs Engels as huistaal het. Die ATR se aksies ten bate van Afrikaans word op hierdie manier deurlopend aan bande gelê.

Geoff Cronjé word deesdae dikwels voorgestel as ‘n opperste rassis, maar hy het geskryf dat “geen gemeenskap daarop geregtig is om ‘n ander gemeenskap(pe) vir altyd aan hom ondergeskik te laat bly nie” (94). Dit is tog seker ‘n beginsel wat in die huidige era van swart mag steeds vir die blankes en veral die Afrikaners behoort te geld. Insgelyk is William Nicol se oproep in 1937 dat Afrikaners Afrikaners moet bly en nie Suid-Afrikaners moet word nie ( 96) steeds net so geldig. Om van Afrikaners te verwag om swart Afrika-Afrikane en selfs wêreldburgers te word, is heeltemal misplaas. Dit sou vereis dat ons moet ophou om Afrikaners te wees.

JG Strijdom het in 1944 gesê: “As ons Suid-Afrika as witmansland wil handhaaf, sal ons die politieke mag in die hande moet hou” (98). Scholtz se kommentaar hierop is ‘n enkele woord: “Basta”*, wat toon in watter mate hy teen 1994 of sedertdien oorgegee het. “In 1955 het hy [Strijdom] bruut eerlik in die Volksraad gesê hy wil geen verskonings maak nie; óf die wittes behou die mag óf die swartes neem oor” (110). Hierop is Scholtz se kommentaar dat daar by Strijdom geen realisme was nie, naamlik “‘n bewussyn dat swart getalle die wittes sonder radikale gebiedskeiding onherroeplik sou onderploeg” (110). Dié kommentaar lyk vir my onrealisties, want dit was in die era voor afsonderlike ontwikkeling en dus tuislande. Daar was wel reservate en protektorate vir swartes en niks in Strijdom se politiek dui daarop dat hy teen sulke aparte gebiede vir swartes gekant was nie. Later skryf Scholtz “dat slegs ‘n geslaagde radikale gebiedskeiding ‘n behoorlike morele grondslag vir die apartheidsbeleid kon verskaf” (113). [* Basta: “Genoeg! klaar!” (HAT).]

Redes waarom die “partisievergesigte misluk het, is die feit dat die apartheidskip uiteindelik op drie rotse gestrand het. Dit was die demografie [die verswelging van blankes deur swartes], die ekonomie [bv die handelsboikotte] en swart verset” [bv die ANC/UDF se terrorisme] (121). Dié verset/terrorisme “het nie opgehou voor die oordrag van die mag in 1994 nie” (125). My standpunt is dat die bedenklike misdadige en geweldadige voorbeeld wat die ANC gestel het aan die massa getoon het dat misdaad lonend is, dat geweld toegelaat word om ‘n suksesvolle uitdrukking van mag te wees, dat dit ‘n manier is om resultate te behaal, gevolglik word die geweld tot op hede voortgesit.

Die Tomlinson-kommissie het in sy verslag (1956) “die integrasie van die rasse verwerp omdat dit die einde van die wit beskawing in Suid-Afrika sou inhou en nie in die swartes se belang sou wees nie” (115-116). Na die Soweto- en ander onluste in 1976 is die moontlikheid van “vryheid in één plurale gemeenskap … volwaardige burgerskap” en die uitskakeling van groepdominansie in Die Burger genoem (127). Maar volwaardige burgerskap in die vorm van een mens, een stem in ‘n eenheidstaat ís oorheersing deur een groep, naamlik die swartes. Vir blankes ís dit onvryheid en ‘n wesenlike bedreiging van hulle voortbestaan. Dit sou dwaas wees as Afrikaners toelaat dat hulle nasionalisme, hulle strewe na selfbeskikking, in so ‘n situasie geblus word. Maar Scholtz beweer: “Teen die einde van die 1980’s was … Afrikanernasionalisme … sonder werklike morele of praktiese inhoud” (161). Apartheid in die eng sin was dalk dood maar nie die ideaal van afsonderlike voortbestaan in etnies-kulturele nasie-/volkstate/tuislande nie. Scholtz beur in die teenoorgestelde rigting. Hy sê van sy boek: “Dis … nie om die wurggreep [!] wat die Afrikanernasionalisme tot diep in die 20ste eeu op die geskiedskrywing uitgeoefen het, voort te sit nie” (12). Dus, wat hom blykbaar welgeval, is soos wat met die Afrikaners in Argentinië gebeur het: akkulturasie/identiteitsverlies/verbastering na twee of drie geslagte. Hy beweer gevolglik ook dat “die gelykstelling van Afrikaner en wit aan die verbrokkel” is (11).

Scholtz dink besinning oor die volgende is nodig: [1] “Het die moderne Afrikaners dit in hulle om hulle eweneens nie by die nuwe werklikheid van die verlore heerskappy neer te lê nie en dit binne die praktiese beperkings in ‘n herwonne toekoms te omskep? [2] Het hulle die geestelike, die emosionele en die intellektuele krag om die verlies van mag te bowe te kom en nie alleen [= slegs] te oorleef nie, maar iets groots in die praktyk tot stand te bring? [3] Sal van hulle gesê word dat hulle in ‘n krisistyd deur die smeltkroes gegaan en sterker anderkant uitgekom het? [4] Of sal hulle sagkens, soos ‘n kers onder ‘n maatemmer, uitgedoof word?” (10).

[1] Dit gaan nie om verlore heerskappy nie, maar om verlore vryheid. Dit gaan om selfbeskikking in ‘n eie geografiese gebied. Vir Afrikaners lê die keuse tussen verswelging of oorlewing en daardie oorlewing moet kwalitatief afdoende, dus identiteits-/kultuurbehoudend, wees.

[2] Afrikaners het bewys wat hulle kan vermag, wat hulle tot stand kan bring, asook dat hulle kan herbou wat deur ander afgebreek is en ook daarop kan verbeter.

[3] Die brutale werklikheid van die nuwe Suid-Afrika louter Afrikaners. Nog nooit het Afrikaners toegelaat dat geslag na geslag verbygaan sonder daadwerklike verset nie. Dink aan NP van Wyk Louw se bekende woorde: “Wat gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag sonder protes sal verbygaan.”

[4] Bye is goeie, hardwerkende insekte, maar vreemde elemente moenie hulle lewens versteur en hulle nes misdadig probeer binnedring nie. In so ‘n nes is daar heuning én moer. Insgelyks is Afrikaners nie ‘n erbarmlike bron waar bv plase en nywerhede en geld kragtens willekeurige aanspraak en sonder teenprestasie gekollekteer kan word nie.

Oor die afloop van die ABO skryf Scholtz twee eienaardige sinne: “Dit was dan die eerste groot strategiese keuse van die Afrikaners in die 20ste eeu – die keuse vir hulle selfrespek sodat hulle kon oorleef. Dit is die een keuse waarop hul nasate ‘n eeu later steeds sonder enige [!] aarseling trots kan wees en wat ook vandag nog hul selfrespek kan voed” (34-35). Die Afrikaners het so lank as wat sinvol was teen die Britse oormag geveg: “Die Boere hét inderdaad tot die bitter einde geveg, tot hulle werklik nie verder kón nie” (32). Die vredesluiting was dus nie werklik ‘n vrywillige keuse wat uitgeoefen is nie. Dit was glad nie ‘n keuse wat hulle selfrespek danig gevoed het nie. Scholtz skryf: “Op geestelike vlak is baie Afrikaners [deesdae], ofskoon lank nie almal nie, weer, net soos destyds, verdwaas, radeloos, reddeloos, moedeloos en leierloos” (10). Daardie lys van woorde is nie ‘n sinoniem vir selfrespek nie. Al wat ‘n sprankie selfrespek na die ABO kon voed, is dat die Afrikaners heroïes geveg het en dat daar mettertyd ‘n groot mate van konsensus was dat oorgawe die enigste realistiese opsie was.

Daar was dus moontlik ‘n bietjie ruimte vir Afrikaner-selfrespek na die ABO. Maar in 1990/1994 het ‘n klein groepie kolossale* klein** mensies*** roemloos en mandaatloos oorgegee in die helder wete dat die oorgrote meerderheid blanke kiesers nooit die politieke bedeling wat “beding” is, sou goedkeur nie. Daar is vir Afrikaners nie ‘n sprankie selfrespek in hierdie algehele magsoorgawe nie. Feitlik die slegste moontlike uitkoms is “beding”, bv algemene stemreg van gelyke waarde in ‘n eenheidstaat sonder minderheidsregte en met behoud van rassediskriminasie, maar hierdie keer sonder keerdatum en uitsluitlik teen blankes, met Afrikaans as die enigste taal wat beduidend aan status inboet. [* Kolossaal in hulle eie oë. ** Klein in die oë van ander mense. *** Mensies: my evaluering.]

“In 1994 het eindelik gebeur wat agtereenvolgende geslagte as ondenkbaar beskou het: Die swart meerderheid het wit heerskappy met swart heerskappy vervang” (167). Dit dui opgetwyfeld daarop dat hier ernstig gekonkel is; dat die oorgrote meerderheid blankes nooit FW de Klerk en sy groepie meelopers se magsoorgawe aanvaar of goedgekeur het nie. Ten slotte probeer Scholtz om in hierdie onverkwiklike situasie in vyf opsigte (Afrikaans, witheid, volkstaat, demokrasie en oorlewing) antwoorde te verskaf op die vraag: Hoe nou?

1. Afrikaans: Dit is die terrein waarop Scholtz goeie werk doen. Hy is eintlik die enigste joernalis wat in Die Burger sterk ten gunste van Afrikaans argumenteer, bv vir die behoud van Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch. Vir Afrikaans is die uitkoms van De Klerk se grondwetlike “deurbrake” troosteloos: “As mense wil hê Afrikaans moet oorleef, sal die Afrikaanse burgerlike samelewing sélf daarvoor moet sorg. Vergeet die staat” (171).

2. Witheid: Scholtz verwys na Hans Heese se berekening dat Afrikaners 6,9% nie-wit is. Dit is in werklikheid ‘n ignoreerbare klein krakie na verloop van meer as drie eeue. Scholtz vervolg: “Daar [is] tradisioneel slegs twee verskille tussen die ‘wit’ [!] Afrikaners en hul bruin taalgenote, te wete ‘n klasseverskil en die feit dat die Afrikaners minder bruin as die bruines is … [daarom] sal die Afrikaners hul taal – en daardeur ook hulself – nie kan red as hulle hul in ‘n eksklusiewe wit bastion wil terugtrek nie … Ten eerste sal die velkleur uit die definisie van wie ‘n Afrikaner is, gehaal moet word … In die tweede plek sal jy die Afrikaanse lewensterreine vir almal moet oopstel … ‘n Ander resep vir oorlewing is daar nie” (172-173).

Scholtz is hier moedswillig. Daar is nie net daardie twee verskille tussen wittes en bruines nie. Hy weet ook dat dit nie primêr om skakerings van pigmentasie/velkleur gaan nie, maar om kultuurverskille, dus verskille in lewenswyse, verskille in maniere van dink en doen. Byvoorbeeld, hy noem self dat Afrikaans hoogstens ‘n kommunikasiemiddel vir bruines is, terwyl “Afrikaners dit as ‘n identiteitskwessie beskou” (172). Dit is nie eensydig die geval “dat die Afrikaners hul bruin taalgenote verwerp het” nie (172). Baie bruines het Afrikaners verwerp deur reeds eeue lank met Engelssprekende blankes te heul en aktief mee te werk aan die swartes se geweld, vandalisme en terrorisme ten einde Afrikaners se politieke mag te ondermyn. Baie bruines, veral die elite, tree tans verwerplik op deur die verengelsing van al die universiteite te ondersteun. Ook word Afrikaans met oorgawe deur bruines gerysmier deur daarvan ‘n aanstootlike mengeltaal te probeer maak.

3. Volkstaat: “Daar is groepe wat ‘n volkstaat op pure rassistiese gronde bepleit” (173). Weereens, dit gaan vir Afrikanervolkstaters primêr om kultuur en nie om etnisiteit in die sin van verskille in velkleur nie. Velkleur is bloot aanduidend van kultuurverskille. Volgens Scholtz is ‘n Afrikanertuisland “onhaalbaar, veral omdat die ideaal op die lang termyn steeds ‘n aparte, onafhanklike Afrikanerstaat is” (173). In die wêreld bestaan daar talle nasie- of volkstate. Ingevolge afsonderlike ontwikkeling het die blanke politieke bewind etnies-kulturele tuislande en selfs volkstate aan die swartes gegun. Maar Scholtz gun dieselfde reg nie aan blankes of Afrikaners nie. Hy gee toe dat ‘n Afrikanervolkstaat “‘n relatiewe ekonomiese sukses sal wees” (dus nie ‘n rommelstatusaffêre nie), maar dat “swartes masaal op hom sal toesak om werk te kry” (174) en die blankes gevolglik sal verswelg en die politieke beheer sal oorneem. Hy vergeet gerieflikheidshalwe dat Orania die navolgenswaardige voorbeeld van geen volksvreemde arbeid stel. Ook dat landsgrense grense is wat eerbiedig moet word en dat ‘n bekwame, nie-kruipende regering sal sorgdra dat sy grense eerbiedig word.

4. Demokrasie: Ek het hier bo sommige van die gebreke van die huidige Grondwet, waarmee geen egte Afrikaner genoeë kan neem nie, uitgewys. Scholtz herhaal egter die modestelling dat Suid-Afrika ‘n goeie grondwet het (165, 174). Die Grondwet moet glo net toegepas word. In werklikheid is die huidige grondwet vir die ANC bloot ‘n stappie in die revolusionêre proses. By Scholtz is daar blykbaar geen besef van die fundamentele boosheid van die ANC nie. Voorheen het blankes die swartes oorheers, terwyl Scholtz waaragtig voorgee dat die huidige Grondwet blankes teen swart oorheersing verskans (174-175). Maar daarna erken hy dat die parlementêre opposisie min werd is: “Afrikaners se oorlewing gaan nie van dié mense afhang nie … die Afrikanervolk se oorlewing [hang] van homself af” (175). By die eintlike punt kom hy nie uit nie: Die ANC is in werklikheid glad nie op demokrasie ingestel nie, in die sin dat glad nie gepoog word om na alle Suid-Afrikaners se belange om te sien nie. Daarom word blatant teen blankes gediskrimineer en word hulle kort-kort sleggesê, ook deur die staatshoof. Demokrasie word bloot as ‘n rookskerm gebruik. Dit gaan om swart mag en swart oorheersing met as ideaal ‘n outoritêre eenpartystaat met ‘n groot skeut kommunisme.

5. Oorlewing: Dwarsdeur hierdie boek word aangetoon dat die wil tot oorlewing en dus verskansing teen verswelging deur swartes soos ‘n goue draad deur die Afrikanergeskiedenis loop. Dit verklaar waarom daar apartheid was en waarom blankes so oordrewe deur swartes daarvoor verkwalik word. “Moet ons as volk oorleef, of … moet ons maar ons identiteit prysgee”? (168). Scholtz gee op hierdie bladsy voor dat Afrikaner-identiteitsbehoud bloot verset teen verengelsing is, terwyl Afrikaner-identiteit baie meer as net taal behels. “NP van Wyk Louw het geoordeel dat die Afrikanervolk eenvoudig van skaamte sou gesterf het as hy voor die aanbreek van die bitter einde [van die ABO] sou oorgegee het” (168; ook 34). Scholtz voeg by: “‘n Saak wat tans swaar op die Afrikanergemoed druk … is hul skaamte oor apartheid … Gaan daardie skaamte … die oorlewing van die Afrikanervolk onmoontlik maak? Gaan die Afrikaners na binne emigreer? … Massaal na die buiteland emigreer?” (168).

Hierdie inskrywing oor oorlewing is seker die teleurstellendste gedeelte in Scholtz se boek. Hoe kan/durf hy skaamte as blykbaar die enigste faktor in Afrikaners se politieke ondergang in die jare negentig uitsonder? Daar is baie (dalk die meerderheid) Afrikaners wat geen werklike skaamte oor apartheid het nie, juis omdat apartheid ingevolge Afrikaners se hoogs natuurlike oorlewingsdrang verklaar en selfs in hoë mate moreel geregverdig kan word. Die geskiedenis van die blanke politieke bewind in Suid-Afrika kan nie tot slawerny, rasse-segregasie en apartheid gereduseer word soos deesdae so graag gedoen word nie. Die era voor 1990 is bowenal gekenmerk deur die lofwaardige ontwikkeling van ‘n woeste Afrikaland en die vestiging van ‘n voortreflike Europese beskawing. Daaroor behoort daar geen skaamte te wees nie; eerder regverdigbare trots. Die skaamte/verontwaardiging/woede in Afrikanergeledere sedert 1990 is nie apartheidgesentreerd nie. Die nog nie voldoende oorstygde “skaamte” is oor die verraderlike, eerlose De Klerk-oorgawe. Dit is nie die blankes en veral nie die Afrikaners wat oorgegee het nie. Dit is ‘n klein groepie dwase swakkelinge wat die land in die skoot van die swartes laat beland het. Daarmee kan en sal nie onbepaald vrede gemaak word nie. Die Afrikaners sal tot verhaal kom en dan sal daar nuwe betekenis gegee word aan die uitdrukking: ‘n Boer maak ‘n plan.

“Het die Afrikaners dieselfde kollektiewe wil om te oorleef as ‘n eeu gelede?” (175). Scholtz noem die opsie van die ontwikkeling van “‘n aangepaste identiteit in nuwe omstandighede” (175). Die nuwe omstandighede wat Scholtz vir homself gekies het, is om hom in Nederland te hervestig. Die vraag is: In hoeverre het hy die aangematigde reg behou om voorskrifte aan Afrikaners te verskaf wat daagliks die brutale werklikheid van die nuwe Suid-Afrika ervaar? Afrikaners in Suid-Afrika weet dat ‘n (oordrewe) aangepaste identiteit van hulle iets anders as Afrikaners sal maak. Teen akkulturasie/identiteitsverlies, insluitende verbastering, en potensiële uitwissing sal hulle bly waak. Afrikaners sal voortgaan om selfbeskikking en ‘n eie vaderland en die grootste moontlike vryheid na te streef en kan, soos voorheen, sukses in die vorm van ‘n helder, ellendevrye daeraad behaal.

Ryk Hattingh soek ‘n koelteboom in Nieu-Seeland

Ryk Hattingh (gebore in 1957) het hom in 1997 in Nieu-Seeland hervestig. Hy het ‘n knieoperasie ondergaan wat hom finansieel ernstig geknou het. Terwyl hy herstel het, het hy tyd gehad om verder aan ‘n boek te skryf. Die boek heet Huilboek (Kaapstad: Human & Rousseau, 2016, 159p, R210; ook as e-boek beskikbaar, bv Amazon Kindle $15). In Nieu-Seeland het Hattingh ‘n winkeltjie, “‘n kiosk van twee by vier meter” (p 65), waarin skoene herstel, sleutels gemaak en graveerwerk gedoen word. Treffend noem hy homself ‘n skoenlapper (46). “Om klein te leef het ‘n sekere allure. Veral as ‘n mens nie ‘n ander uitweg het nie” (92). Tuis is hy die vader van drie kinders en is hy die tuinier en kok. Sy vrou werk as ‘n kunsonderwyseres.

Voordat ‘n mens begin lees, is daar twee redes om te huil. Eerstens is hierdie boek van beskeie omvang se prys buitensporig hoog; des te meer omdat dit op nie-wonderlike papier gedruk is. Maar daar is darem ‘n aantal onduidelike swart-en-wit foto’s, tereg kiekies genoem (20). “Ek weet ek was daar want ek het ‘n paar klein foto’tjies om dit te bewys” (108). Dit is egter ‘n hoë prys om vir ‘n halwe dag se leesgenot te betaal. Maar die teks van hierdie huilboek het my soms laat skaterlag, wat andersins nie dikwels gebeur nie. Tweedens is Michael Botha se bandontwerp en -tipografie esteties ‘n ramp. Die temas, bv nostalgie, leen hom in vele opsigte tot ‘n aantreklike omslag, maar die kans is deur Botha verbeur, soos ook in die geval van die voorkoms van bv Dan Sleigh se boek, Wals met Matilda (2011).

Die boektitel verwys na die outeur se oorgeneigdheid om te huil toe hy ‘n kind was. “Ek weet nie wie nie, ek dink my ma, het my vertel dat ek as kleuter by uitstek ‘n huiler was” (107). Sy ma het ‘n Huilboek gehad waarin hy elke keer as hy huil ‘n merkie kon laat. ‘n Ander boek wat Hattingh op sy herinneringstog lei, is Our Baby, waarin sy ma aantekeninge gemaak en kiekies van sy jeug geplak het: “‘n Uitverkorene, tydelik” (106). “Ek ken elke liewe foto’tjie in die simpel boekie. Dis in ‘n gehawende toestand, want elke keer as ek koers verloor of van die wa af val of deur vrees vir die dood lamgelê word, elke keer as ek betekenis aan my lewe wil gee, elke keer as ek wil verhoed dat die poorte van die hel vir my oopgaan, gryp ek onder meer ook na dié verbleikte pienk boekie met Our Baby in silwer daarop gedruk” (94).

Die boek kan kwalik ‘n roman met karakters en ‘n volwaardige intrige genoem word. Die teks is eerder ‘n vertelling gebaseer op outobiografiese herinneringe met ‘n goeie skeut verbeelding. “Die waarheid verander omtrent elke twaalf jaar” (39). “Die geskiedenis verander elke keer as ‘n mens dit vertel” (78). “Herinnering en verbeelding verkalk met die jare, onthou en droom dans by mekaar verby” (20). “Tyd versplinter in fladderende momente” (62). Soms het ek die indruk gekry dat die fragmentariese terugblikke dalk ‘n te maklike manier is om bladsye te vul. Die outeur erken dat hy eintlik altyd aan dieselfde boek skryf; dat hy aan dieselfde Hattingh-kombersie bly hekel. “In die verlede. Altyd in die verlede, die stories” (49). “As jy jou herinneringe nie digitaal vasgelê het en iewers in die ruim op ‘n wolk of ‘n hardeskyf geberg het nie, loop jy die gevaar om dit te verloor” (98). “Net die lewendes het taal om daaroor te praat. Die ongeborenes en die reeds geleefdes is stil” (111).

Ek het die boek uit die oogpunt van ontheemding gelees en bespreek die teks ook uit hierdie hoek: “Om vir altyd die bestaan van ‘n tuiste te vermoed” (11). Daar is aspekte wat ek agterweë laat, soos die Loslyf-gedeeltes. Die anatomie van mense is oral dieselfde. Emigrasie verander dit nie. “Jy hoef nie jou gene in te pak nie” (26). Maar ek wil ontsmetting nie te ver dryf nie. Sy geografiese beskrywing van sy nuwe vaderland (hy het reeds burgerskap – 50) is nogal treffend: “Die twee ou eilandjies dryf mos soos twee drolle doer onder in die see rond” (64). In Nieu-Seeland is daar min aksie: “Elke drie minute gebeur fokkol en dan hou dit vir ‘n dag aan” (64). Drank en dwelms speel ‘n groot rol in die vertelling. “Ek was goed vertroud met die weë van buitensporigheid. Ek het volhard in my oormaat” (66).

Die outeur ervaar Suid-Afrika as ‘n verlies, maar ‘n mens kan wonder of dit wedersyds só is. Hy het vroeg in sy lewe self besluit dat hy te boos vir die hemel is (113-114), maar hy skryf ook dat hy “nie ‘n goeie heiden is nie” (153). Hy beskryf homself as ‘n “mislike seuntjie” (108), “‘n irriterende kind” (19), “‘n plofbare vent” (17) en “‘n toegewyde hedonis” (69). Hy het ‘n “alternatiewe, aweregse benadering tot dinge” (64) en het nie “die eed van nugterheid afgelê” nie (68). Hy verwys na sy “onvoorspelbare aard en prima donna-houding” (149). “Ek leef nou wel in die 21ste eeu, maar tog beskou ek myself nie as ‘n moderne mens nie. Eksentriek dalk. Wanaangepas miskien. Idiosinkraties [eienaardig] gewis … ek het agtergeraak, die tyd het my verbygesteek … ek [sal] nooit weer kan inhaal nie” (155).

Dit blyk dat hy goeie kennis van veral voëls en bome het. “Ek … droom van die bome in Suid-Afrika … Ons … soek bome op en neem foto’s en staan in die koeltes en dan kyk ons wat gebeur” (121). Hy onderskei tussen die spesies wat hy reeds in Suid-Afrika geken het en die “vreemdelinge” (14) wat hy in Nieu-Seeland teëkom, bv die tui, “‘n endemiese sangvoël wat … soos towerklokkies in die boomtoppe lui” (38). Die reën en die wind stem hom weemoedig. “Alles wieg in hul wortels … die reën en die wind nooi hulself in” (53). “Koud en skraal die temende noordooster” (102); na aanleiding van Eugène Marais se gedig “Winternag”: “O koud is die windjie en skraal.” “Die wind kan nie die verlange wegwaai nie … Die reën was niks weg nie … Jy verlang as jy wakker is. Jy verlang as jy slaap. Jy droom selfs dat jy verlang. En dan word jy wakker en jy kan dit nie meer verduur nie. Jy het genoeg gehad” (112).

In Nieu-Seeland gaan hy voort om in Afrikaans te skryf. Anders sou dit wees: “Klank het jou versaak. Jy sluk stof” (11). Hy is gelukkig om bv ‘n Afrikaanse tandarts te hê (57). Dan is daar sy boeke: “boeke wat my gemaak het wat ek is” (53). Toe hy in die vreemde land aankom, moes hy sy taal “by die ingang los, die onbekende betree, die niet omhels” (71). “Maar taal soos ‘n klip het die spieël tussen my en die wêreld versplinter” (110). Hy onthou Suid-Afrika se republiekwording in 1961. “Almal was Afrikaans. En wit natuurlik” (72). “In … die vroeë sestigerjare … was die hele wêreld Afrikaans en in beheer” (74).

Die outeur bly bewus van “toe die wêreld anders was” (13). “Die kontoere lê mos anders hier as daar waar jy vandaan kom” (91). “Aanvanklik klop jou verwysingsveld nie met jou omgewing nie … Jy wil dit herkenbaar maak” (14). “Jy wil behoort … Deel van iets wees” (44-45); “‘n bondgenoot … van die hede” wees (41). “Vervreemding is ‘n gegewe. Al hobbelend op die slingerpad na afwesigheid” (44). “Ek wil … hierdie pynlike plek vaarwel roep” (12). “Dit ontknus jou” (14) Daar is selfs diepe terneergedruktheid, ‘n vrees vir die onbekende. “Ek weet ek is depressief, want ek ervaar die wanhoop … jy word angstig op ongeleë tye … Dat ek soms miskien wil doodgaan van die hartseer” (52). “Ongelukkig bestaan daar nie ‘n app wat hartseer kan besweer, of woede kan beheer nie” (157).

“Ons moet op die een of ander manier die lewe agter die rug kry” (13-14). “Ek … bedink allerhande maniere om myself van die gras af te maak” (51). “Is jy? Indien wel, wie? Wat doen jy hier?” (15; ook 47). “Hier weet ek nie eens wie ek vandag is nie” (82). “Ek sou kon trane stort as ek moes. Maar ek doen dit nie. Ek is nie ‘n akteur nie, ek maak nie meer kruisies in die huilboek om my aandag van die werklikheid af te trek nie. Ek bly net hier, op hierdie plek, en waar is dit? Waar is my mense? Hulle is nie hier nie, hulle is weg” (106-107). Dit is “asof ek ‘n hele lewe geleef het, met huil as my enigste manier van kommunikasie … Ek was soos water. Of vuur. Oral en nêrens” (109).

“Ten beste leer jy algaande om jou geen met blymoedigheid op te neem” (14). “Dis dan wanneer ‘n mens ‘n plek moet hê om heen te gaan. ‘n Bosveldplasie of ‘n huisie in die berge. ‘n Wegkomplek langs die see. ‘n Tuin selfs. Jy kan bossies uittrek of saadjies plant. Kompos omkeer, natgooi … As jy jouself in ‘n tuin bevind en met jou hande hier in die klamtes vroetel om die bossies met wortel en al uit te trek, as die bye en muskiete en brommers om jou ore vlieg, en ‘n swerm mossies in die pruimboom kwetter, keer ‘n ou sug na die lewe weer terug” (152).

Hattingh is uit Suid-Afrika weg weens “die snelle Zimbabwefisering van alles” (17). “Hoe het dit gebeur dat alles so kon versplinter het?” (35). In Suid-Afrika is hulle motor gesteel en hulle het hulle huis teen ‘n groot verlies verkoop. Maar hy is polities korrek behep met herinneringe aan die nie-wittes uit sy kinderdae, “die paradys van sy jeug” (34): Simon, die tuinwerker, en sy vrou Poppie, die huiswerker, en veral Outa Toon, ‘n Boesman, wat sy ouma se wyn gesteel het. Later, op die plaas wat deels aan sy pa behoort het, was daar werkers, Vincent en Samson. Hoewel daar kort-kort verwysings na Outa Toon opduik, weet die outeur nie veel van hom nie. Aan die einde van die boek stel hy Outa Toon oor die nuwe Suid-Afrika aan die woord: “Hier bestaan nie meer nie, my basie. Die snaar het gebreek. Hier is nie meer ‘n lied nie. Lankal nie meer nie … jy is ‘n basie. Vir ‘n basie om te wees, moet daar ‘n Outa Toon wees, mense soos ek om basie se wêreld te bou” (159). Hier verwys Hattingh ongetwyfeld na sy herinnerings- en verbeeldingswêreld, want van werklik bou in swart Afrika sou min sonder die teenwoordigheid van blankes tereg gekom het. [Dit herinner my aan die teenoorgestelde mening wat deur die kommunis Robert Paul Wolff gehuldig word. Na aanleiding van ‘n besoek aan Suid-Afrika het hy geskryf: “The black population … had built the road I drove in on from the airport, and indeed the airport itself” (A life in the academy, Wellington, NZ: Society for Philosophy & Culture, 2013, 693p; Amazon Kindle $11,39, 8570). Voorheen was die titel: Autobiography of an ex-white man (2005), volgens die Wikipedia.]

Maar sy jeug was nie altyd net ‘n paradys nie. “Familie, jy sien. Almal weet hulle fok jou op, soos Philip Larkin verduidelik het” (60). Hy haal egter nie die betrokke gedig aan nie:

They fuck you up, your mum and dad.
They may not mean to, but they do.
They fill you with the faults they had
And add some extra, just for you.

“Ek kon eintlik nooit wegkom van daardie plek af nie. Dis asof ek daar ‘n sekere bewussyn bekom het waaraan ek my lewe lank moes werk om te verander” (36). “Elke plek het mos sy eie siel … ‘n mens raak lief vir plekke. En vir mense in daardie plekke” (86). Ek dink ‘n mens kan dit kultuur noem; Afrikanerkultuur, wat hoogstens onvolmaak by ‘n ander kultuur, soos dié in Nieu-Seeland, kan aanpas. Suid-Afrika is sy “Murgland” (99). “‘n Mens kan verander. Maar dis nie maklik nie” (16). “So het my nuwe lewe begin vorm aanneem. Nie maklik om op ‘n eiland gestrand te wees nie. Nie as daar ‘n kontinent in jou agterkop lê nie” (45). Daar is ‘n gevoel van grootskaalse verlies: “My eiland ‘n repie grond in ‘n ontsaglike oseaan” (48).

Dalk som hy sy eie situasie en dié in Suid-Afrika op wanneer hy skryf: “Ons was nog nooit so verdwaal soos nou nie … verlore selfs as ons tuis kom. Ons het vergeet waar ons vandaan kom. Nie ‘n benul waarheen ons op pad is nie” (99). “Ek het omtrent alles vergeet. En as ek vergeet, wend ek allerhande metodes aan om te onthou. Soms lees ek gedigte, want die regte gedig op die regte tyd kan soos ‘n gaffel in die vergetelheid gedruk word om daardie ontwykende herinneringe soos ‘n spartelende geelstert te haak en oppervlak toe te bring” (100).

Hattingh is ‘n “landsverlater” (26), ‘n “glyer” (64), ‘n vlugteling, ‘n immigrant wat opstandig is en met sy gevoelens worstel. “As jy kwaad is … is jy nie kwaad genoeg nie … Waar’s jou verset? Hoekom kom jy nie in opstand nie? Wanneer laas het jy gal in die straat gebraak … Wanneer laas het jy … so hard gevloek dat die weerlig hier om jou begin dans het? … Kwaad omdat hulle met jou kop gesmokkel het, met jou brein gemors het” (101-102). Hy dink heel moontlik aan FW de Klerk se suksesvolle onderhandelings vir mandaadlose algehele politieke magsoorgawe. “Nou die dag nog is almal in Suid-Afrika gerieflik aan die neus gelei deur die kru dog doeltreffende propaganda-apparaat van die ou orde” (115).

Hy ken die brutaliteit van die nuwe Suid-Afrika. “Ons is magteloos. Ons sien elektroniese beelde van ‘n politikus tussen haar eweknieë van oor die hele planeet by die een of ander wêreldkonferensie, uitspattig opgetof in bont gordynmateriaal, wat die oomblik aangryp om haar regering se sotlike beleid jeens vigs uit te blaker. Met bloed aan hul hande rits die blinkvet fokkers en hul falanks van gatlekkers rond in persoonlike stralers of splinternuwe Duitsvervaardigde voertuie op pad iewers heen. Op pad iewers heen waar die tafels kraak onder die gourmetdisse wat hulle in skandalige hompe in hul gesigte en handsakke prop. Van die opheffing van die armes, agtergeblewenes, straatkinders, boemelaars, bergies, bitter min … Rykdom, roem, en mag. En die grootste daarvan is mag” (115-116). By hom is daar sprake van nihilisme. “Dis snaaks hoe ‘n mens nooit ophou weet jy kan die wêreld nie verander nie … Tyd, sê almal, heel alles” (121). “Hoe jy eintlik geen invloed het op niks nie” (143).

Hattingh is een van derduisende blankes wat Suid-Afrika die afgelope dekades verlaat het omdat die omstandighede vir hulle onhoudbaar geword het. ‘n Mens vra jou af: Watter reg het FW de Klerk en sy patetiese onderhandelaars gehad om die land so om te dop dat dit vir baie mense met beskaafde Europese waardes onleefbaar geword het? Aan die ander kant is daar die magbehepte elemente wat Suid-Afrika onregeerbaar wou maak en bereid was om dit tot in die grond af te breek. Watter morele reg het hulle as regering om geen poging aan te wend om die land aanvaarbaar vir die room van sy burgery te maak nie? Daardie room syfer weg tot voordeel van ander lande. Hulle plek word ingeneem deur onwettige immigrante en vlugtelinge wat meesal ‘n oormaat van ellende maar geen kundigheid het nie. Nóg die vorige bewindhebbers nóg die huidiges aanvaar verantwoordelikheid vir of het skuldgevoelens of gewetenswroeging oor oud-Suid-Afrikaanse ontheemdes wat daagliks deur versengende heimwee en hartverskeurende ontreddering verswelg word.

Leon Lemmer: Leon de Stadler sit sy kruistog teen Afrikaans voort

Dit is algemene kennis dat blanke Afrikaanssprekendes die voorste vegters teen Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch (US) is. Heel moontlik is daar niemand wat meer afkeurenswaardig in hierdie rol funksioneer as Leon de Stadler nie, want hy doen dit onder die dekmantel van deskundigheid, dus as taalkenner en boonop as hoogleraar in Afrikaanse taalkunde. Hy is ook die direkteur van die US se Taalsentrum en gevolglik uitstekend geplaas om met oënskynlike gesag oor hierdie onderwerp te praat.

By twee vorige geleenthede het ek oor De Stadler se bedenklike anti-Afrikaansrol geskryf (Praag 7.11.2012 en 16.03.16). In laasgenoemde geval het hy gerapporteer oor die resultate van ‘n “navorsingsprojek” wat in sy taalsentrum uitgevoer is. Pas het hy aanvullend oor hierdie resultate berig (Die Burger, 12 Mei, p 15). Dié artikel is klaarblyklik as ondersteuning van die US-rektor, Wim de Villiers, se verengelsingsbeleid bedoel. De Stadler kruip dus voort agter die rektor aan. Hy het dieselfde tydens die bewind van die vorige twee rektore, Chris Brink en Russel Botman, gedoen.

Maar let op die grondverskuiwende progressie ter benadeling van Afrikaans. Vir Brink het dit om tweetaligheid (Afrikaans en Engels) gegaan, dus weg van ‘n Afrikaanse US. Die Upingtonse Brink het binne enkele jare in Australië verengels. Vir kameraad Botman, die ANC-aktivis, het dit om meertaligheid (Afrikaans, Engels en minstens ook ‘n swart Afrikataal soos Xhosa) gegaan. Botman het graag beweer dat hy Xhosa probeer baasraak. Vir De Villiers, die veramerikaanste wêreldburger, gaan dit om blatante verengelsing, met ter wille van die skyn, dus om ‘n voet in die deur te kry, die nominale behoud van Afrikaans en Xhosa, maar sonder om hulle omvang of tydsduur te spesifiseer. Dít is waaraan De Stadler sy entoesiastiese steun toegesê het.

Wat De Stadler hierdie keer skryf, is enersyds herhaling van sy vorige artikel en andersyds improvisasies daarvan. Sy doel bly presies dieselfde: om Afrikaans af te kam. Aan die US is daar glo “steeds meer (veral Afrikaanse) studente [wat] Engels as hul voorkeurtaal in hoër onderwys verkies.” Wat hy polities korrek doelbewus verswyg, want hy weet dit, is dat daardie Afrikaanse studente wat Engels verkies by uitstek in bruin geledere aangetref word. Deur hierdie feit te verswyg, word al die blanke Afrikaanssprekende studente taalgewys onder verdenking geplaas. “Twee-derdes van die studente verkies Engels as akademiese taal … Sedert 2008 is daar dus ‘n verdere verskuiwing ten gunste van Engels, en hierdie verskuiwing vind veral by Afrikaanssprekende studente plaas.” Dit hang saam met die toenemende verbruining van die Afrikaanssprekende sektor omdat studente-toelating sterk anti-blank en rasgegrond is want rasteikens word nagejaag.

De Stadler vervolg: “ons studente ‘n sterk positiewe houding openbaar oor die waarde van meertaligheid.” Later: “dat daar ‘n besonder sterk sentiment is oor die waarde van meertaligheid in hoër onderwys.” Wat opval, is dat De Stadler hierdie resultaat formuleer nie spesifiek ten gunste van Afrikaans nie, maar (soos die sogenaamde Afrikaanse Taalraad graag doen) ten gunste van meertaligheid, wat uiteraard nie Afrikaans hoef in te sluit nie. “73% van die studente ag meertaligheid aan die US belangrik of baie belangrik.” Hy voeg darem by: “daar is ook ‘n duidelike positiewe houding oor die behoud van Afrikaans en die Afrikatale.” Hy sal nie ‘n lansie vir Afrikaans as sodanig breek nie, daarom word Afrikaans hier met Afrikatale gekoppel. Hoeveel van Afrikaans behou moet word en vir hoe lank word glad nie te berde gebring nie.

De Stadler sonder drie negatiewe kenmerke van die US-taaldebat uit: “minder goeie argumentasie”, “voorstelle wat nie altyd strook met die werklikhede … nie” en “‘n aanvallende skerpheid.” Hy noem nie ‘n enkele positiewe aspek van die taaldebat nie, klaarblyklik omdat die “taalbulle” poog om die heil van Afrikaans te bevorder. Hy betreur dit ook nie dat sy “navorsingsresultate” so negatief vir Afrikaans is nie. Pleks daarvan prys hy die objektiwiteit van die resultate deur te beweer “dat ons ‘n kritiese universiteitsgemeenskap het wat op verantwoordelike wyse nadink.” Dit gaan glo om “gehalte-opvoeding”, vandaar blykbaar die verdoeming van onderrig in Afrikaans.

Voorheen het De Stadler homself voorgedoen as eerder mens- as taalbewus; asof Afrikaners nie ook mense is nie. Alle tale is mensgemaak; dus deel van mense se kultuur. Maar Afrikaans mag maar afgegradeer word as jy by voorkeur aan nie-Afrikaners dink, soos wat De Stadler inderdaad polities korrek doen: “Daar is ‘n groeiende getal studente wat reeds die uitdaging [!] het om ‘n tweede of derde taal (Engels) te studeer. Die toevoeging van nog ‘n taal [Afrikaans!] wat hulle moeilik verstaan of selfs glad nie, plaas ‘n onregverdige en onregverdigbare las op die skouers van hierdie studente – hulle het juis nie altyd gelyke kanse nie.”

In hierdie laaste aanhaling bereik De Stadler se voorbedagte gemeenheid ‘n hoogtepunt. Dit gaan vir hom om nie-wittes, spesifiek swartes. Engels word voorgehou as hulle (enigste) gekose onderrigtaal. Afrikaans word nie eens by die naam genoem nie, maar word gekarakteriseer as moeilik en ‘n las. ANC-politieke retoriek word bygesleep met “uitdaging” asook die tweeledige verwysing na sogenaamde onreg. Hy het die benadeling van swartes deur wittes op die oog; nie bv moontlike genetiese benadeling nie. Maar wat De Stadler seker die meeste geniet het, is die steelhou wat hy inkry teen die beweging wat hom beywer vir gelyke kanse vir Afrikaans aan die US: Breyten Breytenbach en genote (kyk gelykekanse.com).

Dan die geykte: “‘n taal nie deur dwang bevorder kan word nie,” omdat taal glo “iets moet wees wat mense kies.” Volgens De Stadler verskil taal dus van transformasie, wat aan dese en gene in die nuwe Suid-Afrika opgedring word; ook aan die US. Die mode-standpunt wat De Stadler klaarblyklik onderskryf, is dat Afrikaansonderrig opdringing impliseer, terwyl die koloniale taal Engels, ten spyte van die voorbeeld wat bv Alfred Milner gestel het, vry van opdringingspotensiaal is. In die vorige politieke bedeling het ons Afrikaanse en Engelse universiteite gehad wat vry was van die onoorkomelike probleme wat twee- en meertaligheid veroorsaak. Toe kon studente ‘n universiteit en terselfdertyd ‘n onderrigtaal kies en daar was nie die dwase geredekawel oor taalopdringing nie. Daar is kwalik enige ondubbelsinnige pro-Afrikaanse stelling in De Stadler se artikel. Hy haal studente aan maar hy laat hom geensins ten gunste van Afrikaans uit nie. Sy versugting is vir ontmoetings “oor kultuurgrense heen”, vir “interkulturele saamwees” en vir “toekomsgerigte Suid-Afrika”; dus nie ‘n enkele goeie woord vir die ou Suid-Afrika en die US van weleer nie.

Myns insiens ondersteun De Stadler De Villiers se verengelsingsbeleid heelhartig: “Die konseptaalbeleid van die Universiteit Stellenbosch wat tans oorweeg word, wil ‘n talige ruimte skep waarbinne die universiteit hom tegelyk kan verbind tot toeganklikheid én die bevordering van meertaligheid.” Naas opdringing is uitsluiting ‘n euwel waarmee Afrikaans geassosieer word, maar op magiese wyse nie Engels nie. In werklikheid gee hierdie twee dogmas (Afrikaans-opdringing en nie-toeganklikheid) uitdrukking aan die vooroordele waaraan anti-Afrikaanselemente ly.

Maar ons moet glo nie anti-Afrikaanselemente aan die kaak stel nie: “‘n Taalsentriese – en veral Afrikaans-sentriese – debat soos die een wat tans heers, doen Afrikaans geen guns nie. Veral die skerpheid wat soms uitdop [!], plaas Afrikaans weer in ‘n negatiewe raampie as ‘n taal wat mense uitsluit of vervreem. Dit is daarom baie belangrik dat die debat ‘n sterker mens-sentriese karakter kry en dat ons goed nadink oor die belange van alle Suid-Afrikaners.” Met daardie mens-sentries word eintlik bedoel dat ons taalbenadering sogenaamde benadeelde mens-sentries moet wees en dat daardie “alle Suid-Afrikaners” Afrikaners maar kan uitsluit, want hulle is in die ou Suid-Afrika bevoordeel en daardie bevoordeling word mos onverdund in die nuwe “nie-rassige nuwe Suid-Afrika” voortgesit. Die Maxistiese gebod is dat Afrikaners moet swyg wanneer Afrikaans vertrap word. Wim en sy meelopers moet dus toegelaat word om ongesteurd die US te verengels.

Ek weerhou my daarvan om in verdere besonderhede te skryf oor wat ek dink van die gesindheid wat De Stadler as ‘n Afrikaanssprekende blanke en daarby ‘n Afrikaanse taalkundige op hierdie tydstip in die geskiedenis van die Afrikaner en Afrikaans openbaar.

Leon Lemmer: Melanie Phillips oor Londonistan

Londen, die Britse hoofstad, het vandeesmaand ‘n Moslem-burgemeester van Pakistanse oorsprong gekry (Praag 6 deser). Geen sektor van die immigrantebevolking in die Weste (veral Amerika, Brittanje en Europa) veroorsaak meer probleme en word meer gevrees as die Moslems nie. Die klassieke boek oor die Moslembevolking in veral Engeland is Melanie Phillips (gebore in 1951) se Londonistan: How Britain has created a terror state within (London: Gibson Square, 2012, 288p; Amazon Kindle $7,40). Sy was aanvanklik ‘n linkse joernalis maar “has been mugged by reality.” Londonistan verwys nie slegs na die Britse hoofstad nie, maar ook na vermoslemde areas in Britse nywerheidstede, wat die tradisionele aard van die Britse samelewing nie net verander het nie maar op die lange duur selfs kan vernietig. Die agtervoegsel -stan, soos in Pakistan, beteken in Persies en Oerdoe ‘n plek of land. Londonistan is die naam wat die Franse geheimediens aan Brittanje gegee het omdat daar aanvanklik geen amptelike besorgdheid was oor die potensiële gevaar wat Moslem-immigrasie inhou nie, al is Brittanje telkens deur Frankryk daaroor gewaarsku (Kindle 4920). Frankryk het eerstehandse ondervinding van Moslem-immigrante, veral sedert die grootskaalse invloei van Algerynse Moslems na afloop van die Algerynse oorlog (1954-1962).

Sommige mense en dalk veral politici sien nie graag feite onder die oë waarvan hulle nie hou nie. Afgesien van hulle ydele ego’s is politici se openbare beeld vir hulle baie belangrik. Byvoorbeeld, toe Pallo Jordan nie meer as doktor aangespreek kon word nie, het hy dadelik uit die politiek getree. Van die kernkenmerke van politiek is professionele manteldraaiery. Daarom is daar talle voorbeelde van politici wat van een politieke party na die ander migreer het, bv Japie Basson en Koos van der Merwe. Soms kan so ‘n skuif eerbaar wees, bv as die politieke party (radikaal) van beleid verander, soos die Nasionale Party. Ander kere is so ‘n skuif minder eerbaar, bv wanneer dit suiwer in eie hoogsbetalende, posbehoudende belang is.

Die Nasionale Party het amptelik maande of eerder jare lank voorgegee dat sy onderhandelinge met die ANC-terreurgroep klopdisselboom gaan; dat talle deurbrake gemaak en lofwaardige kompromieë aangegaan is; dat formidabele wigte en teenwigte gevestig is; dat daar ‘n skitterende nie-gewelddadige, nie-kommunistiese land in die vooruitsig is; en dat nie net die boere se kaart en transport veilig is nie, maar dat daar ook ‘n veilige, voorspoedige toekoms vir al die blankes en hulle nageslagte, insluitende die taal en kultuur van Afrikaners, voorlê. Hierdie beeld is op ‘n uiters sluwe manier geskep om die oneervolle, onnodige, ongelooflik dwase, algehele politieke oorgawe aan swart mag te verdoesel.

Groter politieke dwaasheid as wat in 1990/1994 in Suid-Afrika gepleeg is, is moeilik voorstelbaar. Maar Britse politici het op ‘n soortgelyke manier aanvanklik die werklikheid van die immigrante in hulle midde en die probleme wat hulle veroorsaak, probeer miskyk en dit later probeer regverdig of verantwoordelikheid vir hulle aandeel ontken. Die nie-wit immigrante het ‘n ander kultuur as die inheemse Britte. Voor 1950 was die Britse bevolking monokultureel blank. Blanke immigrante uit Europa en Statebondslande, asook Jode, is met gemak in die bevolking opgeneem. Met nie-blanke immigrante was dit nie moontlik nie en dit het van Brittanje ‘n multikulturele land gemaak.

Weens kultuurverskille, dus nie-wittes se vreemde leefwyse, kon hulle nie so maklik soos blankes in die Britse samelewing geassimileer word nie. Die nie-blanke immigrante was geneig om eie monokulturele gebiede in Brittanje te vestig, wat veral in stede aangetref word en dikwels die aanskyn van krotbuurte aangeneem het. Daar is nie-wittes wat makliker as ander met die Britte integreer, bv Hindoes uit Indië (2102), maar daar is ook nie-wittes wat glad nie kon of wou integreer nie. Moslems uit bv Pakistan en Bangladesj, veral die fundamentalistiese variëteit, wil Brittanje kultureel verander en selfs polities-religieus oorneem pleks van self ‘n poging aan te wend om by hulle nuwe vaderland aan te pas. Dit is die onderwerp van Phillips se boek. Hierdie teks is so ryk aan inligting en gesonde insig dat dit onmoontlik is om in ‘n enkele rubriek reg aan alles te laat geskied.

“This book is an attempt to piece together this complex cultural jigsaw, and to show how the deadly fusion of an aggressive ideology [Islamism] and a society that has lost its way [Britain] has led to the emergence of Londonistan” (435). “The attempt to establish [a] separate Muslim identity is growing more and more intense, with persistent pressure for official recognition of Islamic family law, the rise of a de facto parallel Islamic legal system not recognised by the state, demands for highly politicised Islamic dress codes, prayer meetings or halal food to be provided by schools and other institutions, and so on. No other minority attempts to impose its values on the host society like this. Behind it lies the premise that Islamic values trump British ones, and that Muslims in Britain are necessarily hostile to the values of the society of which they are citizens” (451).

Die meer sigbare gevaar vir Brittanje is dat terroriste saam met die Moslem-immigrante ingevoer is; soms as nasate. “The attempts to take over our culture is even more deadly to this society than terrorism” (74). Islamisering is ‘n “attempt to colonise British society for Islam” (162). ‘n Soortgelyke situasie bestaan in Suid-Afrika. Toe die terroriste die bewind oorgeneem en hulle geweld amptelik gestaak het, is die publiek wysgemaak dat alles nou wonderlik gaan wees. Maar toe het die swartes hulle kulturele oorlogvoering in alle erns vanuit hulle politieke magsposisie begin ten einde die blankes en hulle kultuur onder die dekmantel van bv transformasie en nasiebou te verswelg en te poog om bv Afrikaner-identiteit en Afrikaans te vernietig.

Op amptelike Britse regeringsvlak en by die elite is daar ‘n gebrekkige besef van die gevare wat dreig: “They are simply blind to the ruthless way in which the Islamists are exploiting our chronic muddle of well-meaning tolerance and political correctness (backed up by the threat of more violence) to put Islam on a special – indeed, unique – footing within Britain. As a result, the steady Islamisation of British public space is either being ignored or even tacitly encouraged by a political, security and judicial establishment that is failing to identify the stealthy and mind-bending game that is being played” (74). “Islamism will only be repulsed if Britian once again regains the confidence of its own culture, heritage and traditions” (196). In Brittanje behoort konserwatisme, tradisionalisme en identiteitsbevestiging en -bevordering die wagwoorde te wees. Dit geld ook vir die blankes, veral die Afrikaners, in Suid-Afrika. In sowel die ou as die nuwe Suid-Afrika is die regering met geweld afgedreig. Dit toon dat die gewelddadigheid (en die onbeskaafdheid wat daarmee gepaard gaan) nie deur gesprekvoering, paaiery en halfhartige optrede uitgewis kan word nie maar net deur ferm optrede en swaar strawwe. Een van die baie dinge wat FW de Klerk en sy kornuite nie verstaan het nie, is “the first law of terrorism, which is that it preys on weakness” (4027). Swakheid veroorsaak dat terrorisme ‘n lonende bedryf word.

Die huidige Britse regeringstrategie is gebaseer op “isolating the extremists and encouraging the moderates. The problem, however, is that it doesn’t understand what Muslim extremism is. Believing that Islamic terrorism is motivated by an ideology which has ‘hijacked’ and distorted Islam, it will not acknowledge the extremism within mainstream Islam itself” (80). Islamiste “are all engaged in the same project – to Islamise the free world” (97). “The premise upon which this book is based is … that jihadi Islamism … has become today the dominant strain within the Islamic world” (441; ook 4079).

Phillips gee voorbeelde van hoe sogenaamde gematigde Moslems by pogings betrek word om die bedreigings te neutraliseer wat hierdie immigrante vir die Britte inhou. Telkens is die resultate teleurstellend omdat die sogenaamde gematigdes nie bereid is om terreurdade te veroordeel nie. Dit herinner aan Desmond Tutu wat beweer het dat hy teen geweld gekant is maar terselfdertyd alles in sy vermoë gedoen het om onrus te stook en dan geweier het om die daaruit voortvloeiende geweld te veroordeel. Dit herinner ook aan Michael le Cordeur wat as vermeende pro-Afrikaanse deur die Afrikaanse Taalraad, die Afrikaanse Taalmuseun en -monument en selfs Het Jan Marais Nationale Fonds by aktiwiteite betrek word maar wat dan as valse profeet van Afrikaans Wim de Villiers se verengelsingsbeleid aan die Universiteit Stellenbosch ondersteun.

In Suid-Afrika is daar nie ‘n enkele universiteit wat daarop aanspraak kan maak dat hy nie ANC-gedienstig is nie. In Brittanje is daar ‘n soortgelyke neiging: “The universities are steadily being Islamised, with academic objectivity in the teaching of Islam and Middle East studies being set aside in favour of indoctrination and propaganda” (108). Daar is selfs “the increasing Islamisation of the police” (114). Soos in Suid-Afrika word voorkeur aan nie-wit kandidate gegee, wat met ondergekwalifiseerdheid wegkom, met die gevolg dat die publiek vertroue in polisiëring verloor. “The courts still appear to be bending over backwards* to appease Muslim radicalism” (168). “Sharia law is steadily encroaching into British institutions … Britain is already developing parallel sharia jurisdiction** … with blind eyes turned to such practices as forced marriage, cousin marriage, female genital mutilation and polygamy; indeed, welfare benefits are now given to the multiple wives of Muslim men” (156). “Most of the leadership of the Islamic movement is on [state] benefit” (843). Plaaslik word die onnodige ekstra koste wat Jacob Zuma se talle vroue vir belastingbetalers meebring nooit opgehaal nie. [* Byvoorbeeld, “a series of judgments under human rights law – such as the ruling that halting welfare payments to asylum-seekers denied them a right to family life” (953). “Almost a quarter of all terrorist suspects arrested in Britain since 9/11 had been asylum-seekers” (964). Dit is eintlik “dutiless rights” (1093). “The highest judges in the land had been engulfed by the moral bankruptcy of victim culture” (1200). ** Dit word die “sharia creep” genoem (4967).]

Die Britte het nie die gevaar van Islamisme onmiddellik na die 9/11-voorval in Amerika besef nie. “The very concept of Islamic terrorism or other wrongdoing is automatically denied” (446). Die Britse publiek (eerder as die politici) het hierdie boodskap eers op 7 Julie 2005 gekry toe bomme in drie ondergrondse Londense treine en in ‘n bus ontplof het. Die gevolg was 52 dooies en meer as 700 beseerdes. “The appaling phenomenon of suicide bombing had arrived on British soil. Two weeks later, an almost identical attempt was made to blow up commuters on the Tube [London underground railway system] and buses. This time – incredibly – all four bombs failed to detonate … From the moment the [7/7] bombs went off, however, Britain sought to deny their full implications. For it quickly became clear that the bombers were all British … There was now no getting away from the fact that British Muslims had turned themselves into human bombs to murder as many of their fellow citizens as possible … The attacks had been carried out by home-grown Muslim terrorists” (217). “These British boys, the product of British schools and universities and the British welfare state, behaved in a way that repudiated not just British values but the elementary codes of humanity” (239). “It [7/7] dwarfs altogether any previous terrorism directed against the British state, including the campaign waged by the IRA” (Irish Republican Army) (4325).

“Every year some two thousand British Muslims were attending clandestine terrorist training camps around Britain to learn about holy war … The camps were being held most weekends in Birmingham and London” (1269). “The Islamists were being left undisturbed to conduct their activities on the assumption that they would not then attack Britain” (1408). Daar was soortgelyke verbaasde ongeloof in Suid-Afrika toe dit blyk dat verskeie moskees en kerke* vir terreurdoeleindes misbruik is. Die onbeholpe Nasionale Party-regering het hulle nie as onheilige ruimtes getakseer nie, maar verkeerdelik as heilige plekke. Die werklikheid van Suid-Afrikaanse “home-grown terrorists” gedurende 1990-1994, waarop ek voorheen die aandag gevestig het, is aan die plaaslike publiek feitlik onbekend. [* Onder die voorwendsel van religieuse vryheid: “In both the US and the UK, there was and still is a great reluctance to investigate any religious activity unless there is clear evidence that a crime has been committed” (1461). Die Britse polisie se beleid is “never to raid the mosques” (4476).]

In die Britse bevolking van sowat 60 miljoen is daar ongeveer 2 miljoen Moslems. “According to British officials, up to sixteen thousand British Muslims either are actively engaged in or support terrorist activity, while up to three thousand are estimated to have passed through al Qaeda training camps, with several hundred thought to be primed to attack the United Kingdom”* (234). “What if Britain, rather than being the front line of defence against the threat of radical Islam, has become a quisling** state that actually threatens to undermine that defence? What if, instead of holding the line for Western culture against the Islamic jihad***, Britain is sleepwalking into the arms of the enemy?”(256). [* “In 2001, a BBC poll had found that 15 percent of British Muslims supported the 9/11 attacks on America” (2083). In 2005 “one in ten [British Muslims] supported the attacks on July 7, and 5 percent said that more attacks in the UK would be justified” (2090). “An opinion poll carried out … July 2006 revealed that seven per cent of Muslims polled, equivalent to 112 000 British Muslims, thought suicide bombing in the UK was justified in some circumstances” (4296). ** Quisling: “A generic term for a traitor who aids an occupying force.” *** Jihad: “Holy war undertaken by Muslims against nonbelievers.” (Albei laasgenoemde aanhaling uit Collins World Encyclopedia, 2003.)]

“Britain has become Europe’s Islamist terror factory” (4166). “Britain had become the global hub of Islamic terrorism outside the Muslim world” (4920). “London has become the most important centre for Islamic thought outside the Middle East” (594). Een van die gevolge is “the astonishing procession of terrorists fanning out from London across the globe” (624). “London had been the epicentre of Islamic militancy in Europe. Under the noses of successive British governments, Britain’s capital had turned into ‘Londonistan’ – a mocking play on the names of such state sponsors of terrorism as Afghanistan – and become the major European centre for the promotion, recruitment and financing of Islamic terror and extremism” (272). Dit is natuurlik nie die eerste keer dat Londen, eens voorgehou as die hoofstad van (Westerse/Europese) beskawing, funksioneer as gasheer en vroedvrou* van terrorisme nie. Die “ANC in ballingskap” het jare lank die gasvryheid en misplaaste verdraagsaamheid in die Britse hoofstad misbruik om fondse en wapens te bekom en om sy terrorisme te beplan en ten uitvoer te bring. Nou toon die Islamiste aan die naïewe Britte hoe destruktief die koestering van terroriste is. Maar geen Britse regering aanvaar verantwoordelikheid vir die verwoesting wat terrorisme in Suider-Afrika aangerig het en vir die wandade wat deur sodanige regerings gepleeg word nie. [* “The British acted as midwife to the monster of global jihad” (1455).]

Phillips vestig die aandag op die volgende waarheid oor Britse Islamisme: “Always presenting themselves not as aggressors but as defenders of a victimised culture, the Islamists seize on any defense the west may mount to protect itself, citing such action as further proof of its perfidy in order to incite hatred and recruit yet more to the cause. This is the trap that terrorism always sets for its victims – that there is no escape from it. A response by terrorism’s victims creates more terrorists; but not to respond is to surrender to terror. Thus, to follow the anti-war argument to its logical conclusion, the west must do nothing to defend itself against murderous aggression or the clear threat of such aggression, because this in turn will be used to recruit still more to the cause of terrorism. This is, of course, a recipe for cultural suicide and the defeat of the west” (403). Pleks van Islamiste te paai, moet daar eerder die volgende ondubbelsinnige immigrantbeleid wees: “Fit in or get out” (4226). Margaret Thatcher het darem die moed van haar oortuiging gehad om Nelson Mandela ‘n terroris te noem. Plaaslik het ons egter elemente soos Max du Preez en Pierre de Vos wat predik dat blankes stil moet bly en eerder moet luister na wat swartes sê en ‘n mens soos Anton van Niekerk wat Afrikaners daarvan beskuldig dat hulle vyande kweek as hulle beswaar teen die miskenning van Afrikaans opper.

“After the London bombings, the main concern of the media and intelligentsia was to avoid ‘Islamophobia’, the thought-crime that seeks to suppress legitimate criticism of Islam and demonise those who would tell the truth about Islamist aggression. Consequently, Muslim denial of any religious responsibility for the bombings was echoed and reinforced by government ministers and commentators, who sought to explain the Islamist terror in their midst by blaming, on the one hand, a few ‘unrepresentative’ extremist preachers and, on the other, Muslim poverty and discrimination … Londonistan is – among other things – a state of mind that has spead well beyond the capital … It is not a transient phenomenon … and has been created by the confluence of two lethal developments. The first was die arrival in Britain of large numbers of Muslims, first from Asia and then from Arab countries, where Islam had been systematically radicalised by a political agenda promoting the conquest and Islamization of the West. The second development, which was critical, was that British society presented a moral and philosophical vacuum that was ripe for colonisation by predatory Islamism. Britain has become a decadent society, weakened by alarming tendencies towards social and cultural suicide” (419).

Daar is “a fundamental loss of national self-belief throughout the institutions of British society. Driven by postcolonial guilt and, with the loss of empire, the collapse of a world role, Britain’s elites have come to believe that the country’s identity and values are by definition racist, nationalist and discriminatory. Far from transmitting or celebrating the country’s fundamental values, therefore, they have tried to transform a national culture into a multicultural society, both in terms of the composition of the country and the values it embodies … all minorities are deemed to have equal status with the majority and any attempt to impose majoritarian values is held to be discriminatory. Schools have ceased to transmit to successive generations either the values or the story of the nation, delivering instead the message that truth is an illusion and that the nation and its values are whatever anyone wants them to be. In the multicultural classroom, every culture appears to be taught except Britain’s indigenous one” (457).

In Suid-Afrika probeer die marxiste polities korrek om die plaaslike “bevrydingstryd” aan die gewelddadigheid van blankes toe te skryf en om die fundamentele immoraliteit van die terroriste te ontken. Boonop word enige poging om die Afrikanervolk te laat herleef, verdag gemaak en ondermyn. Ons geskiedenis word herskryf om blankes af en swartes op te gradeer. Wanneer Die Burger (6 April 2016) oor belangrike datums in die geskiedenis berig, bly die aankoms van Jan van Riebeeck in Tafelbaai (doelbewus) onvermeld.

“Virtually the entire British establisment has succumbed to multiculturalism and victim culture, and the attack on British values that these encapsulate. In America, the churches have been in the forefront of the defence of Western values. In Britain, by contrast, the Church of England has been in the forefront of the retreat from the Judeo-Christian heritage. At every stage it has sought to appease the forces of secularism, accommodating itself to family breakdown, seeking to be nonjudgmental and embracing multiculturalism” (506; ook 3175). “Britain … has effectively allowed itself to be taken hostage by militant gays, feminists or ‘antiracists’ who used weapons such as public vilification, moral blackmail and threats to people’s livelihoods to force the majority to give in to their demands” (517).

In Suid-Afrika word die swart meerderheidsmening op hierdie manier afgedwing, bv deur die toepassing van polities korrekte sensuur. Baie dinge mag nie meer by die naam genoem word nie. “As religion has retreated and morality becomes privatised, individual conscience has become universalised” (529). Dink aan die wêreldburgers wat Wim de Villiers aan die Universiteit Stellenbosch wil kweek. Phillips noem sodanige strategie ‘n “potentially deadly cultural meltdown” (557). “Instead of being taught how to think, children were now told what to think” (1745).

My teks hier bo is hoofsaaklik op die voorwerk van Phillips se boek gebaseer. Dit is duidelik dat ek die res van hierdie belangrike boek nie hier in besonderhede bekend kan stel sonder om ‘n redelike lengte vir hierdie rubriek op ‘n buitensporige manier te oorskry nie. Maar my bostaande teks behoort aan Praag-lesers ‘n aanduiding te gee van waaroor hierdie boek handel en ook dat sommige aspekte plaaslik ter sake is. “Muslim enclaves” word ironies “areas of separate development” genoem (589) en vir immigrantgebiede word selfs die kosmologiese term “black holes” gebruik (1705). Ek sluit hierdie rubriek af met twee paragrawe wat ‘n aantal aanhalings uit die res van die boek bevat.

“The emergence of a culture of hyperindividualism gave rise to a radical egalitarianism of lifestyles and values. Morality was privatised, and all constraints of religion, tradition or cultural taboos came to be seen as an attack on personal autonomy. Where previously ties of obligation had bound individuals to each other and to the state, the new culture of entitlement imposed instead an obligation on the state to deliver individual demands that were presented as rights. Since radical egalitarianism meant that all lifestyles were of equal value, the very notion of a majority [ie white] culture or normative rules of behaviour became suspect as innately exclusive, prejudiced or oppressive” (1015). “Moral equivalence rapidly mutates into moral inversion, in which those doing wrong are excused if they belong to a ‘victim’ group while those at the receiving end of their behaviour are blamed simply because they belong to the ‘oppressive’ [white] majority” (1898).

Ingevolge die multikulturele standpunt “Britain is now made up of many cultures that are all equal and therefore have to be treated in an identical fashion, and … any attempt to impose the majority [ie white] culture over those minorities is by definition racist” (1631). Multiculturalism and antiracism were now the weapons with which minorities were equipped to beat the majority. Not all minorities, mind you – Jews were not considered to be a minority … since Jews were seen to be powerful, they were part of the majority and so could never be victims” (1669). “Democracy became effectively redefined from majority [ie white] rule among equal citizens to power-sharing among ethnic and other interest groups” (1026). In Suid-Afrika het FW de Klerk se sogenaamde magsdeling tot algehele magsoorgawe aan die swart meerderheid gelei. Die wit meerderheid in Brittanje word deur etniese minderheidsgroepe suksesvol tot magsdeling geïntimideer, maar in Suid-Afrika is daar (nog) feitlik geen sprake dat die swart meerderheid hom aan die blanke of ander etniese minderhede hoef te steur nie.

Leon Lemmer: Universiteit Stellenbosch: Nuwe laagtepunte

Wim de Villiers se eerste jaar as rektor van die Universiteit Stellenbosch (US) is deur ongeëwenaarde politiekery gekenmerk. Om hoop vir daardie universiteit se toekoms te probeer vind, het ek onwillekeurig aan die volgende Bybelvers gedink: “‘n Geknakte riet sal hy nie afbreek nie, ‘n lamppit wat dof brand, sal hy nie uitdoof nie” (Jesaja 42:3).

De Villiers het op 1 April (Gekkedag) reeds ‘n jaar lank die pos van rektor beklee. Asof dit ‘n datum met positiewe assosiasie in die US se geskiedenis is, het hy die geleentheid gebruik om ‘n oorsig van sy prestasies en van die oorblywende “uitdagings” (‘n gewilde ANC-woord) te gee (US-webwerf, 8 April, en Die Burger, 13 April, p 5). Hy maak gewag van die huidige hersiening van die taalbeleid, wat deur hom pleks van die US-raad (soos dit hoort) geïnisieer is. Hy beweer dat hy “veeltaligheid sonder uitsluiting” beoog. Dit behels dat Engels die oorheersende onderrigtaal word en dat Afrikaans tweede viool moet speel. De Villiers weet dat sy standpunt strydig is met die uitdruklike voorwaarde van Jan Marais se skenking, wat in 1918 die ontstaan van die US moontlik gemaak het. De Villiers as mens van die oomblik verwerdig hom nie eens om sy onetiese en minagtende gedrag jeens Marais se vrygewigheid te probeer regverdig nie.

Toe hy nog vir die rektorskap geaspireer het, het De Villiers die keurkomitee verseker dat die posisie van Afrikaans vir hom ononderhandelaar is. Sedert sy aanstelling doen hy egter alles in sy vermoë om Engels die hoof- en mettertyd heel moontlik die enigste US-onderrigtaal te maak. Afrikaans is die slagoffer van sy transformasiemanie. Transformasie beteken wesenlik die bevoordeling van nie-wittes en die benadeling van blankes. De Villiers verwag van almal op die US-kampus dat hulle oor transformasie net so oorentoesiasties soos hy moet wees. Veertig persent van die grade wat onlangs toegeken is, was aan nie-wit studente. As ANC-gedienstige is dit dié etniese sektor wat De Villiers bowenal ter wille wil wees. Om hierdie nie-akademiese, suiwer rasgebaseerde rede moet Afrikaans afgeskaal word.

De Villiers spog: “Transformasie is eksplisiet na topbestuursvlak verhef en ‘n transformasiekantoor is op die been gebring.” By ‘n vorige geleentheid het hy gespog dat hy van ‘n uitstekend gekwalifiseerde en uitmuntende akademikus ontslae geraak het omdat hy hom glo aan “rassisme” skuldig gemaak het. Dit is eintlik onnodig om te sê dat die betrokke persoon blank is. Dit is ook bekend dat De Villiers ten gunste van die knaende vervolging van Wouter Basson is. Basson is ‘n medikus wat terrorisme bestry het. Nokosazana Dlamini-Zuma is ‘n medikus wat onder die dekmantel van mediese werk terrorisme vanuit Lesotho in Suid-Afrika bevorder het. De Villiers steun optrede teen Basson maar wend geen poging aan om ‘n klag teen Dlamini-Zuma by die Raad vir Gesondheidsberoepe van Suid-Afrika te lê nie.

Dit toon duidelik hoe radikaal links De Villiers se politiek is. Ten spyte van al die onrus wat tydens die kort bestek van sy dienstermyn op die kampus gestook is, het hy nog nooit daarop aanspraak gemaak dat ‘n enkele sodanige student geskors is nie. Miljoene rande se skade is aan universiteitseiendom aangerig, maar De Villiers het nog geen geluid gemaak oor wat gedoen word om die skade van die misdadigers te verhaal nie. Dít terwyl die US veronderstel is om ‘n opvoedkundige inrigting te wees.

Dit is heeltemal onnodig om ‘n transformasiekantoor en sodanige personeel en indoktrinasiekursusse te hê. Dit verg hope geld wat eerder vir akademiese doeleindes aangewend kon word. Die gruwelike werklikheid van die nuwe Suid-Afrika is aan ons opgedring sonder die nodige mandaat van die blanke kiesers. Al transformasie wat aan die US nodig was, was enersyds om nie-rassige studente-toelating toe te laat en andersyds personeellede op ‘n nie-rassige grondslag aan te stel en te bevorder. Al die ander benoude, ANC-gedienstige transformasiespronge was en is onnodig en suiwer akademies onregverdigbaar.

Aan die De Villiers-US is die grondliggend strewe gedwonge rasse-integrasie, wat egter deur die aanwesigheid van twee onderrigtale in die wiele gery word, soos Russel Botman erken het (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 205). Lis Lange, ‘n viserektor aan die Universiteit Vrystaat (UV), het pas ook erken dat Afrikaans die slagoffer van integrasiedwang is (“Dis g’n politieke besluit”, Netwerk24, 6 Mei; tipies Naspers beweer die opskrif die teenoorgestelde).

Die veramerikaanste De Villiers het in sy intreerede as rektor ‘n swart vrouestudent as navolgenswaardige voorbeeld voorgehou, hoewel daar akademies min uitsonderlike verdienstelikheid in daardie geval was. Daarna het hy dieselfde met ‘n bruin vrouestudent gedoen, al was die akademiese substansie weereens karig. Gestel daar is aan die US ‘n blanke student, Jan van der Merwe, wie se pa op sy plaas met ‘n pik doodgekap en wie se ma met ‘n byl vermoor is. Klein Jannie is toe deur sy oupa en ouma in armoedige omstandighede grootgemaak. Toe hy skaars groot genoeg was, moes Jannie koerante verkoop* om voortgesette skoolbywoning moontlik te maak. As student moet Jan vakansies as kelner op die treine werk omdat die US baie studiebeurse uitsluitlik vir toekenning aan nie-wittes het, maar dit is die uitgesproke beleid dat geen studiebeurs spesifiek vir blankes gereserveer mag word nie. Dink enige leser dat iemand met die ideologiese ingesteldheid van De Villiers die geval Jan van der Merwe as voorbeeld aan US-studente sal voorhou? Ek dink nie daar is ‘n kat se kans nie. De Villiers sal net doen wat die lakmoestoets van politieke korrektheid slaag. Diegene wat ANC-meelopers is en politieke korrektheid aanhang, weet in baie gevalle nie eens dat die frase “politieke korrektheid” in 1922 deur Lenin geskep is nie. Slaafse navolging van die kommunisme was vir Lenin sinoniem met politieke korrektheid. As ‘n mens dogmaties ANC-gesind is, moet jy heelwat kommunisme kan verduur.

[* Wyle Wynand Mouton was die beste rektor vir wie ek gewerk het. Hy het die hoogste akademiese sport bereik omdat rektore toe, sekerlik in groter mate as tans, om akademiese redes (en nie om politieke redes nie) aangestel is. Mouton het op ‘n vroeë ouderdom sy pa aan die dood afgestaan. Hy moes in Bloemfontein se strate koerante verkoop om sy studie aan die Universiteit (Oranje-) Vrystaat moontlik te maak. Hy was die toonbeeld van onbesproke akademiese kwaliteit. Oor so ‘n man sal ek roem. Maar prestasie soos dié van Mouton word deesdae as blanke bevoorregting afgemaak.]

Hermann Giliomee skryf oor die oud-Matie Hendrik Verwoerd: “Hy was die eerste student in Suid-Afrika wat sy studies, van sy voorgraadse eksamens tot sy doktorale proefskrif, in Afrikaans geskryf het” (Die laaste Afrikanerleiers, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 27-28). Sal De Villiers om suiwer akademiese redes Verwoerd as navolgenswaardige voorbeeld aan US-studente voorhou? Volstrek nie, want aan die De Villiers-US geniet politiek voorkeur bo akademiese oorwegings. Daarom is daar nie meer ‘n Verwoerd-gebou nie en De Villiers het selfs van die verwydering van die oorblywende Verwoerd-gedenkplaat ‘n openbare skouspel ten koste van blankes en die US van weleer gemaak. De Villiers word deurlopend deur sy politieke preokkupasies gekortwiek sodat hy akademies nie die regte ding doen nie.

Die mate waarin die US hom deesdae van Afrikaans distansieer kan waargeneem word deur die aankondigings van professorale intreeredes op die US-webwerf dop te hou. Feitlik geen intreerede word meer in Afrikaans aangebied nie, terwyl daar baie professore met Afrikaanse vanne (bv Van der Merwe) betrokke is. Myns insiens sal De Villiers nie aanbeveel dat professore dit moet oorweeg om hulle intreeredes in Afrikaans of tweetalig te lewer nie. Hy sal ook nie ‘n versoek rig dat magisterverhandelinge en doktorale proefskrifte in groter mate in Afrikaans geskryf moet word nie. Sy argument as wêreldburger* is waarskynlik dat Engels ‘n (self dié) internasionale akademiese taal is. Verhandelings en proefskrifte word egter nie by uitstek deur bv vakgenote gelees nie, maar eerder artikels voortvloeiend uit daardie tesisse. Die tesisse kan dus in Afrikaans geskryf word, terwyl (sommige van) die artikels in Engels gepubliseer kan word. Maar die Afrikaanse vaktaal behoort uitgebou te word, in voorlesings, klasaantekeninge, artikels in plaaslike vaktydskrifte, ens. Maar dit is te betwyfel of De Villiers ooit so ‘n akademies sinvolle lansie vir Afrikaans sal breek. [* “Cosmopolitanism is the shedding of all that makes one most human, most oneself” (Isaiah Berlin, Against the current, Oxford University Press, 1981, p 12).]

Dit is bekend dat daar die ongesonde neiging is om laer akademiese standaarde aan nie-wit studente, veral swartes, te stel; by toelating en ook tydens die studietermyn. ‘n Rektor is veronderstel om in die eerste plek eerder akademiese as administratiewe leiding te gee. Dit is dus eintlik De Villiers se dure plig om dosente periodiek te versoek om akademiese standaarde te handhaaf, des te meer omdat skoolonderrig in die nuwe Suid-Afrika dramaties versleg het en die standaarde vir studentetoelating by universiteite weens politieke druk op ‘n uiters dwase manier insgelyks drasties verlaag is. Maar dit is ook ‘n tragiese feit dat weens omgekeerde rassediskriminasie voorkeur aan gegradueerde swartes bo wittes by aanstellings en bevorderings gegee word. As werkgewer stel die US in hierdie opsig self ‘n uiters bedenklike voorbeeld.

Wat ‘n rektor dus behoort te doen, is om nie net klem op die handhawing van akademiese standaarde te lê nie, maar om ook te vereis dat dieselfde standaarde vir alle etnisiteite moet geld. Selfs dat as hiervan afgewyk word dit moet wees om eerder hoër pleks van laer standaarde aan swartes te stel omdat swartes voorkeur by aanstellings en bevorderings kry en hulle funksionering in die werkplek dus in groter mate die akademiese aansien van die universiteit bevoordeel of benadeel. Maar ek dink nie daar is ‘n kat se kans dat De Villiers in hierdie opsig die akademies regte ding sal doen nie. My voorstel is na sy smaak seker te polities inkorrek en te sterk pro-akademie.

Tydens Russel Botman se rektorskap het die US volstrek geweier om enigiets met ‘n studiebeurs uitsluitlik vir toekenning aan blankes te make te hê. Dus, behoeftige blanke studente moet eerder die geleentheid vir universitêre studie en die potensieel lewenslange voordele daarvan ontsê word as om ‘n verderflike beginsel prys te gee. Kader Asmal het as onderwysminister dieselfde gedoen. Hy het staatsgeld misbruik om ‘n hofuitspraak te verkry sodat die bepaling dat ‘n studiebeurs vir blankes gereserveer word, opgehef kon word. Daardie beurs word nou aan enigeen toegeken in weerwil van die uitdruklike wense van die donateur. Waarom kan De Villiers dan nie maar ook Jan Marais se wense ignoreer nie? Die norm is blykbaar dat die wense van blankes goedsmoeds geïgnoreer mag word, asook enige maatreël (bv Afrikaans as onderrigtaal) wat tot die voordeel van wittes kan wees.

Daar kan geen twyfel wees nie dat De Villiers hom nie net aan anti-Afrikaansmaatreëls skuldig maak nie, maar ook die toekenning van studiebeurse eksklusief aan nie-wittes (soos Die Vlakte-beurse) ondersteun. Ek is bewus van ‘n oud-Matie wat al jare lank met die US onderhandel oor ‘n studiebeurs wat hy aan blanke studente wil toeken, maar die US is nie vir sodanige etniese voorwaarde te vinde nie. Dus weereens, die mentaliteit van die De Villiers-US is geen studiebeurs eerder as ‘n beurs waaruit net blanke studente voordeel kan trek.

Daar is instansies wat hou van wat De Villiers doen. Die Harry Crossley-stigting het R500 000 aan De Villiers geskenk vir sy “leierskap” in 2015. Hier bo het ek ‘n aanduiding gegee van wat De Villiers-leierskap onder meer behels. In sy intreerede het De Villiers aangekondig dat hy studiebeurse gaan instel vir die oud-inwoners van Die Vlakte en hulle nageslag. Bruin mense is destyds ingevolge die Wet op Groepsgebiede uit Stellenbosch se middedorp verskuif. Wat De Villiers met hierdie Die Vlakte-studiebeurse regkry, is om hom enersyds te distansieer van die destydse blanke regering (terwyl hy in die openbaar geen woord teen die ANC-regering spreek nie) en andersyds om nog studiebeurse uitsluitlik vir nie-wittes in te stel. Hierdie eksklusiewe studiebeurse lê volgens eie erkenning vir De Villiers so na aan die hart dat hy daardie halfmiljoen rand afkomstig van die Crossley-stigting in hierdie Die Vlakte-studiebeursfonds gestort het (US-webwerf, 18 April, en Die Burger, 19 April, p 4). Hierdie gebaar kom van De Villiers wat graag verkondig dat hy die US meer inklusief wil maak, maar blankes mag maar van voordele uitgesluit word.

Op 29 April is De Villiers se intreerede op die US-webwerf in herinnering geroep. Hy was toe, asof hy ‘n ANC-minister is, weer oorsee. Die vraag is of hy ook teen die duurste tariewe reis en luukse verblyf aanvaar. My voorstel is dat hy in die ekonomiese klas vlieg en in drie- pleks van vyfsterhotelle tuisgaan. Die verskil in koste kan en behoort in ‘n studiebeursfonds uitsluitlik vir blanke Afrikaanssprekende studente gestort te word; daardie studente wat Jan Marais in gedagte gehad het toe hy die stigting van die US moontlik gemaak het. De Villiers kan so iets met min moeite en bitter min opoffering doen. As hy net absoluut noodsaaklike amptelike reise wat beduidende voordele vir die US inhou, onderneem, kan die volle bedrae wat andersins in reis- en verblyfkoste gesink sou word in my voorgestelde Afrikaner-beursfonds gestort word. Die US se belange behoort immers voorop gestel te word en by ‘n universiteit behoort dit in die eerste plek eerder om akademies verdienstelike studente as eiebelang en -gerief te gaan. (Ek onthou dat daar ‘n tyd was toe die direkteur van die Staatsbiblioteek in Pretoria op amptelike buitelandse reise gegaan het terwyl daar gekerm is dat daar geen geld vir die aankoop van nuwe boeke beskikbaar was nie. Ek vra toe waarom sodanige reis- en verblyfgeld nie liewer aan boeke bestee word nie. Die antwoord was: “Jy praat nou van twee heeltemal verskillende rekeninge.”)

Daar is myns insiens ongelukkig nie ‘n kat se kans dat De Villiers ‘n halfmiljoen rand of enige bedrag uitsluitlik tot voordeel van blanke en veral Afrikaanssprekende studente, sy etniese genote, sou bewillig nie. Hoe het hierdie radikale ontaarding plaasgevind by iemand wat in ‘n Afrikanerhuis grootgeword het? Kan meer as twee dekades in die buiteland iemand dermate kultureel ontspoor? Die ANC was ‘n ondergrondse terreurgroep voordat FW de Klerk hulle bogronds losgelaat het. Maar wat De Villiers nog sal agterkom, is dat ongeag of sy ANC-kamerade onder- of bogronds funksioneer, hulle nie die Afrikaner se wortels kan saboteer of die Afrikaner en Afrikaans sal uitroei nie. “To be rooted is perhaps the most important and least recognised need of the human soul” (Simone Weil, The need for roots, London: Routledge, 1978, p 41).

Die direkte aanleiding vir my skrywe was eintlik die berig dat die Universiteit Witwatersrand (Wits) R45 miljoen gaan bestee om swart dosente aan te stel (Praag 29 April). Die motivering is klaarblyklik polities, want daar bestaan geen wetenskaplike bewys dat swartes beter akademici as wittes is nie; eerder die teenoorgestelde. Aan die De Villiers-US is R70 miljoen vir hierdie doel bewillig en daarby veral vir die aanstelling van senior akademici, dus nie-wittes wat feitlik noodwendig geen ondervinding van die akademiese lewe het nie. Soos Jonathan Jansen aan die Universiteit Vrystaat sou De Villiers sekerlik graag akademici uit die res van Afrika wou trek (hoe swarter, hoe beter), maar dit is in werklikheid hoogs immoreel om Afrika van sy glad te min gekwalifiseerde akademici te beroof; om van akademies bekwame dosente in Afrika nie te praat nie. Wie sou voor die verraad van 1990/1994 in sy wildste drome kon dink dat hierdie land dermate ideologies omgedop sou word dat die US sterker anti-akademies en meer pro-swart as Wits sou word? Maar De Villiers het dit reggekry.

Die ANC-gedienstige transformasiepad wat die De Villiers-US loop, is wesenlik dieselfde as die van die Universiteit KwaZulu-Natal (UKZN) en die Universiteit Kaapstad (UK), waaroor RW Johnson so indringend geskryf het (“Can UCT be allowed to die?”, Politicsweb, 29 April; Russell Ally het op 5 Mei hierop gereageer). By hierdie drie universiteite is daar geen aardverskil wat transformasie betref nie; hoogstens ‘n graadverskil. Byvoorbeeld, in die plek van UKZN se Zoeloe-manie, het die UK en US ‘n akademies onregverdigbare Xhosa-manie. By geen universiteit bestaan daar egter ‘n ononderhandelbare Afrikaans-manie nie.

Deesdae word daar dikwels oor die verkragtingskultuur op die US-kampus geskryf. Dit is ‘n verskynsel wat aan die US van weleer onbekend was. Hierdie nuwe kultuur kan as een van die vrugte van transformasie beskou word. Maar daar is ‘n ander nuwe kultuur wat veel meer fundamenteel is en baie groter sorg behoort te baar, naamlik die verkragting van gesonde akademiese lewe op Stellenbosch. Geen universiteit kan op akademiese eerbaarheid aanspraak maak as studentetoelating, studiebeurstoekenning en die aanstelling en bevordering van dosente op rasse- en geslagsgronde pleks van suiwer akademies geskied nie. As regverdiging vir hierdie dwaasheid word geskuil agter heeltemal onnodige ras- en geslagsteikens of -kwotas wat blankes en mans en by implikasie die US doelbewus akademies benadeel. Vir hierdie soort leierskap het De Villiers R500 000 ekstra ontvang.

Wat De Villiers bedryf, is wat Julie Burchill “paint-box politics” noem: “Issues were judged by colour: white was bad, brown or black were good – an inverted racism was operating” (The Independent, 3.03.2011). Waar daar ‘n skewe wil is, is daar deesdae ‘n weg. As die vergoeding buitensporig genoeg is, raak die gewete stil. Eers as De Villiers as bejaarde inwoner op ‘n weelderige ouetehuis se stoep in die sonnetjie sit, sal hy hopelik probeer om eerlike antwoorde op hierdie vier vrae te vind: Wat het ek ter bevordering van gesonde akademie gedoen? Wat het ek vir my eie mense gedoen? Wat het ek ter behoud van die Afrikaner en sy kultuur gedoen? Wat het Afrikaans my aangedoen dat ek hom so graag wou vernietig?