Etiket: Afrikaner!

Leon Lemmer: Elsa Joubert as Afrikaanspratende nie-Afrikaner

Elsa Joubert (gebore in 1922) het in haar 95ste jaar die derde deel van haar outobiografie voltooi: Spertyd (Kaapstad: Tafelberg, 2017, 208p, R275; Amazon Kindle $22,91). Die boek het net 200 bladsye teks met min woorde per bladsy. Let op die buitensporige pryse waarteen hierdie boek te koop is. Die titels van die vorige dele van Joubert se outobiografie is ‘n Wonderlike geweld (2005) en Reisiger (2009). Ek het die Engelse vertaling van laasgenoemde werk op Praag (10 Junie) bespreek omdat die Afrikaanse teks selfs as e-boek $35 kos.

By daardie vorige geleentheid het ek die aandag op Joubert se gebrekkige vaderlandsliefde/patriotisme gevestig. Tydens apartheid het sy ontuis in Suid-Afrika gevoel. In die nuwe Suid-Afrika is sy steeds ongedurig. Tevredenheid/berusting wil nie oor haar toesak nie. Binne perke is dit seker aanvaarbaar, want selfvergenoegdheid kan dwaas en selfs afstootlik wees. In die vorige politieke bedeling was sy egter soms selfs gekant teen pogings om Afrikaans te bewaar. In die huidige opset het sy spoedig tot die besef gekom dat Afrikaans eintlik die enigste band is wat sy met die Afrikanerskap van haar kinderjare behou het. Sy het voorheen gepoog om verskille in ras, etnisiteit en kultuur te ontken; dat blankes in Afrika Afrikane moet word, dus moet verafrika. Later het sy blykbaar besef dat blankes nie maklik ontwesters word nie. Sy het haarself toe begin afvra of daar vir blankes plek in Afrika is, maar dit gedoen sonder om die houding van Afrikane te kritiseer. Dit het geblyk dat marxisme darem vir haar onaanvaarbaar is. Uiteindelik het sy besef dat ‘n mens sy identiteit eerder moet koester as opoffer.

In haar jongste boek word daar weifelende politieke en ander standpunte ingeneem. Lesers moet dus nie verwag dat hierdie rubriek klaarheid oor Elsa Joubert gaan bring nie. Waarop sy vasstaan, is dat sy steeds nie op Afrikanerskap kan of wil aanspraak maak nie. “Afrikaners is dit wat die meeste denkende Afrikaners reeds vir ‘n lang tyd nié meer wou wees nie. Sommige het hulleself [voorheen] Boere genoem” (p 123). In ‘n sin wil sy eerder ‘n Afrikaan wees: “Daar is ‘n diep, stil band tussen ons, tussen dié wat vir Afrika, sy woestyne en sy ooptes, lief is” (151).

Opsigte waarin Joubert aan insig gewen het, is die ouderdom en die broosheid van die lewe. “Al pad wat met minimum angs aangepak kan word, is die pad na die verlede” (9). “Om baie dinge te leer akkommodeer, is die vereiste van oudword. Ek hou nie van die woord ‘aanpas’ nie, ‘versoen met’ is miskien beter, maar dit dui aanhoudendheid, sonder einde, aan. In die woord ‘akkommodeer’ is daar hoop, dis tydelik, dit gaan verby” (43). Die ouderdom bring al hoe groter bewustheid van die onderskeid tussen liggaam en gees. Dit is moeilik “om te aanvaar dat die liggaam op ‘n ander pad as ek loop” (186-187). Aanvanklik skryf sy: “Die woonstel word nie my tuiste nie” (48). Later: “My woonstel is vir my ‘n redding, ‘n heenkome, ‘n skuiling … Ek is eindelik tuis” (54) en “na ‘n week gaan ek huis toe” (186), die Berghof-aftree-oord in Kaapstad.

Die inwoners van ‘n ouetehuis lei ‘n skynlewe (26); ‘n pseudo-lewe (153). Hulle is “skynmense” (153). Hulle is “skimmense” (156) wat “skimlewens” lei (155). Meedoënloos word almal ouer. “Skimtyd is aan die kom; elkeen het ‘n plekkie in die sagte pensvel waar die pyltjie sal binnedring, elkeen na sy aard” (158). “Eintlik kan Verlies die naam van al sulke oumensgeboue wees” (154). Wanneer jy jou intrek in die ouetehuis neem, is dit “‘n lewenswyse wat jy aflê en ‘n nuwe lewenswyse wat jy moet aanleer” (36). “Die mantel van sorgsaamheid wat deel van ouerskap was, het nou stadig en sag oor die kinders se skouers gaan lê” (135). “Ons is hier so uit die lewe, dit lyk my ons leef deur ander se emosies” (30). “Die droefgeestigheid wat agterbly sodra die deure agter die kinders toegaan, hoe kan ons dit bestry?” (158). In ‘n ouetehuis is jy in die voorportaal van die dood. “Dis al sekerte wat ons het, dat ons sal doodgaan” (94). “Dis ‘n gevaarlike paadjie wat jy nou loop, ‘n smal bruggie bokant ‘n afgrond” (42). “My lewe is nou ‘n doodloopstraat” (45). Geen wonder dat die inwoners “kamerkoors” ontwikkel nie (61). Die ouderdom met sy gebreke, operasies en siektes het sy leer ken. “Van die dood weet ek nog nie” (189).

Soos voorheen gaan Joubert polities oorverlig voort om na gelykheid en eendersheid te streef waar daar nie gelykheid en eendersheid is nie. “Ons het osmose behandel in plante en dit was altyd vir my wonderlik hoe die buisies die vog opsuig van mekaar totdat hulle gelyk is. Kan ons nie in ons wêreld van politiek en minderbevoorregtes ‘n bietjie die beginsel van osmose invoer nie?” (176-177). Wat Joubert nie in ag neem nie, is die sinsnede “vog opsuig van mekaar,” wat wedersydse onderskraging impliseer; dus nie eenrigtingverkeer van die gewer na die ontvanger, of van die gasheer na die parasiet, nie.

Joubert se verligte politiek kom veral tot uiting in haar omgang met bruin mense. Lenie, haar ma se huishulp, se woonplek is glo in die jare vyftig in die Paarl weens apartheid (die wet op groepsgebiede) verskuif. Lenie het “witgewerkte hande” gehad (10); “die wit binnekante van bruin mense se hande” (11). Maar dan gaan Joubert oorboord deur na die “fyn gelaatstrekke” van bruines te verwys en dit as “French faces” te karakteriseer. Hoekom? Omdat hulle glo “afstammelinge van die Franse Hugenote” is (11). Dalk is dit in uitsonderlike gevalle waar, maar meesal nie.

Sy onthou tydens vakansies in die Strand, toe sy ‘n kind was, hoe “bruin kinders wat op die rante van die stuk strand waar ons teken, kom loer, mekaar begin aanpor om nader te kom, maar hulle word weggeja” (76). Oor bruin werkers destyds in die Strand skryf Joubert op haar oordrewe manier: “Dis omdat die seewater daar langs die jetty vuil is en die branders gevaarlik kan word dat die werksmense na die middagetes daar kon kom swem” (78).

By geleentheid op reis deur die Karoo het Joubert se ouers haar opdrag gegee om ‘n gaar hoender, wat hulle as padkos gehad het maar waarvan die varsheid nie meer heeltemal vertrou is nie, aan bruin mense op ‘n karretjie te gee. Sy reageer daarop soos volg: “Ek wil om vergifnis vra oor die vir-ons-bedorwe hoender wat ek vir die karretjiemense gegee het” (80).

By Joubert was daar lank ‘n brandende begeerte om “swart skrywers van Afrika … aan die Afrikaanse leserspubliek bekend te stel” (84), insluitende boeke wat destyds verbode was (85). Sedertdien het die bruin huishulp in haar kombuis ‘n swarte geword; werklik swart, nie generies swart nie. Huishulpwees in ‘n blanke huishouding is ‘n voorbeeld van wat elders ‘n “ongemaklike naasbestaan” genoem word (137). In ‘n storie, “Agterplaas”, wat Joubert vóór Die swerfjare van Poppie Nongena (1978) geskryf het, staan: “Daar is die swart vrou wat werk in my huis. Sy is nader aan my as ‘n suster … Sonder dié lewe is ek soos ‘n liggaam wat nie skaduwee maak nie” (122). Daardie “nader aan” dui egter veral op fisieke teenwoordigheid; glad nie op etnies-kulturele nabyheid/eendersheid nie. Carel Boshoff (1927-2011), die stigter van Orania, het heldere insig in hierdie saak gehad: As blankes, soos Joubert, nie bereid is om hande-arbeid te doen nie, is dit uiteindelik nie net haar liggaam wat ‘n swart skaduwee werp nie; die hele land word, soos tans, in ‘n swart skaduwee gehul.

Sy het noodgedwonge haar ideale aangepas. “Eers was my groot passie om Afrikaners te oorreed om swart skrywers van ons land en van die kontinent in vertaling te lees. Toe was my passie om nie-Afrikaanssprekendes Afrikaanse skrywers in vertaling te laat lees. Alles te laat. Nou wil ek deurgaans net smeek: Lees ‘n boek, enige boek, oor iets wat tot jou spreek, gee die boek ‘n kans. Hou hom in jou hande en lees hom” (150). Dit is betreurensaardig dat Joubert so ‘n pleidooi moet lewer. Vir my is ‘n boek soos ‘n gesonde dwelm. Ek moet altyd minstens een boek beskikbaar hê sodat ek kan lees wanneer so ‘n geleentheid hom ook al voordoen.

Een van die bruin mense wat gunstiger as blankes voorgestel word, is die taximan, David Klein. Byvoorbeeld, “Miskien was die engel maar David Klein gewees wat so versigtig en beskermend met ons werk, die oues van dae wat hy dokter toe ry” (115). Klein is die enigste persoon in die boek wat “meneer” genoem word (15, 16), waarskynlik as vergoeding vir beweerde “miskende menswaardigheid” (139). Klein se lonende roeping is om wanneer nodig die bejaardes van en terug na die Berghof-aftree-oord te vervoer. “Wat draai meneer Klein so? Dan betaal ek hom nog ‘n plaas se geld ook” (131). Voorheen was hy ‘n briewebesteller, het hy “possak gedra … ‘n jong man met geen ander toekoms nie” (33), volgens Joubert. Apartheid kry die skuld! Dit laat “my oë weer vol trane” (33). Hoe kan sy vir hierdie beweerde onreg vergoed? “Ek gaan vir David Klein geld in my testament nalaat” (32).

Joubert is sosialisties ingestel; dus, sy is ubuntu-getrou. Mededeelsaamheid is die wagwoord (100). Dit is nie genoeg as ons “alles gee wat ons nie nodig het nie” (99-100). Jy moet bereid wees om weg te gee wat jy nodig het – soos ‘n plaas? “Gee is wanneer dit vir jou swaar is om afskeid te neem van ‘n trui wat nog gebruik kan word” (101). Hoekom bied ons weerstand teen so iets? Dit is glo omdat ons “herinneringe aan die ‘goeie ou dae’ troetel” (101). Dit is “groepsdenke” wat die “struikelblok” is (101). Sy verwyt haarself oor “die nie-raaksien van ander, veral in my grootwordjare afgesny van ander rassegroepe” (117).

Joubert vertel hoe sy in De Waal-park in Kaapstad met ‘n hou platgeslaan en beroof is. Deur wie? “Vier mans, jonk nog” (12). Inligting oor hulle ras of kleur word doelbewus verswyg. Aanvanklik wou sy niemand van die misdaad vertel nie. Haar skoondogter het egter die voorval aangemeld maar, soos te wagte, “niks gebeur nie” (13).

Blankes word strenger as nie-wittes beoordeel. Soos in die vorige deel van haar outobiografie hou Joubert steeds nie van die Britte nie (15). ‘n Inwoner van die ouetehuis, ‘n “Ingelsman”, vertel: “My vrou en twee van my kinders is deur die Mau-Mau in Kenia in ‘n lokval doodgemaak” (37, ook 127, maar daar is hy ‘n Ier). Van Joubert se kant is daar geen emosionele reaksie of kritiek op die Mau-Mau se onmenslike wreedhede nie. ‘n Nederlandse inwoner vertel van haar ondervinding in die Ooste tydens die Tweede Wêreldoorlog en kort daarna toe Indonesië van die Nederlandse koloniale juk “bevry” is. “Haar pa is onthoof in die oorlog en haar broer, hangend aan ‘n valskerm oor die hawe van Singapoer, voos geskiet. ‘Dit was vir ons ontsettend om te moet aanvaar dat die liewe, vredeliewende Javane met wie ons so goed klaargekom het met al die verborge haat vorendag kon kom'” (63). Soos bv die eens vredeliewende, onderdanige ANC/UDF- en PAC-lede later in Suid-Afrika?

Joubert se pa wou hê dat sy die goue middeweg volg. “Maar ek kon nie” (14). Sy noem haar ma “‘n eiewys ou dame” (17). Dit lyk asof die appel nie ver van die boom geval het nie. “Ek weet nou vir die eerste keer ek was nie, soos my ma sou gesê het, ‘n ‘pleasant child’ nie, nie ‘n inskiklike kind nie. Ek lyk skoorsoekerig, eiewys, koppig en egosentries” (117). Wanneer Joubert na haar ma verwys, is sy geneig om na Engels oor te slaan. Die ouderdom louter ‘n mens sodat jy al hoe sagter word. “Jy moet leer toegee, met grasie, om gehelp te word” (65). Ander kere slaan haar vroeëre koppigheid deur: “As ek self besluit, is dit nie so ondraaglik soos dit sou wees as my kinders of wie ook al dit vír my doen nie” (132). “Ek moet meer oorreedbaar wees, minder onwrikbaar; meer toegee, minder aan my eie opinies vasklou, meer na ander luister, en die groot vyand is ‘righteous indignation’ … Jy het waarskynlik aan die negatiewe help bou deur jou gedagtes” (197). Ja, anders as in die geval van veral bruin mense is Elsa Joubert geneig om Afrikaners ongunstiger voor te stel as wat hulle was en is.

Haar seun moedig haar aan om voort te arbei as skrywer. “Dit gee ‘n struktuur aan my dag” (135-136). Die skrywer in Joubert kom tevoorskyn wanneer sy beswaar opper teen die manier waarop Afrikaanssprekende kinders deesdae praat; dat ‘n enkele Engelse woord, soos “nice”, “cool”, “stunning” of “amazing”, gebruik word om sonder skakerings ‘n ervaring te beskryf (19). “Julle verloor nog al julle woorde” (20). Joubert heg groot waarde aan woorde. Oor haar as bejaarde skryf sy: “Woorde wat wegraak, is traumaties” (64), maar “gedagtes wat verlore gaan, is ‘n groter probleem” (64). “Dit voel my ek het weer my ou kwaal, ek moet alles agternaloop met woorde, anders weet ek nie wat regtig gebeur het nie” (61).

Daar is ‘n palmboom in die tuin van die ouetehuis wat hulpeloos aan swamme uitgelewer is. Dit kan vertolk word as ‘n simbool van ‘n land soos die nuwe Suid-Afrika wat weens ‘n dwase politieke opset gedoem is. Joubert skryf waaragtig: “Ons moet gewoond raak daaraan” (30). Sy het haar vroeëre politieke strydlustigheid afgeskaal en wil nie polities inkorrek stry teen onreg in die hede nie.

Afrikaners vind steeds nie behae in haar oë nie. “Wat is ‘n groepsidentiteit? Dis ‘n prentjie soos jy aan jouself dink, as mens en as lid van ‘n groep. ‘n Mens moet ‘n identiteit hê … Ek dink nie ‘n groep word uitgewis deur nederlaag [die Anglo-Boere-oorlog] nie, maar deur onreg [apartheid]” (124). “Moet ons aanvaar dat die Afrikaner sy identiteit gekry het in ‘n vals kollektiewe ‘heerser/baas-klas’ teenoor ‘n vals kollektiewe ‘onderhorige klas’? … daarom is hy nou identiteitloos. En daarom dat hy soveel diskoerse hou oor die vraag: Wat is ‘n Afrikaner? En sy enigste groepsbate, sy taal, is onder druk. Vinnig aan die gly. Dalk moet ons aanvaar dat nasies of volke uit die mode is. En dat alle tale onder bedreiging is van ‘n wêreldtaal. Kompertaal. En ons daarby berus” (125). Die verwysing na kompertaal is misplaas. In die geval van Afrikaans is dit die wêreldtaal Engels wat ‘n groot bedreiging vir sy voortbestaan inhou. Is dit naasteby wys om, soos sy voorstel, in die dreigende ondergang van Afrikaans te berus?

“Ek dink Afrikaans, ek praat Afrikaans. Ek is ‘Afrikaansprater'” (190). “Al sê my kop vir my ons moet aanbeweeg, dat Afrikaans se tyd verby is, ons moet globaal dink, dan sê my hart nog steeds: Ek is ‘n Afrikaanse taalpatriot … My standpunt het nou helder geword: Los die groepdenke of groepsidentiteit. Bewerk die klein erfie wat jou toebedeel is, en alles sal daarmee saamkom” (128). Totdat swartes met hulle sterk groepsbewussyn (swart mag) sonder vergoeding of gewete ook op daardie klein erfie beslag lê?

Die nuwe Suid-Afrika is anders as die oue en nie noodwendig beter nie. In Kaapstad is die Parade saans “helder verlig, daar is sekerheidswagte met honde. Só ken ek dit nie” (48). Treine is nie meer dieselfde nie. “Die trein is oud en kort verf; die vensters is nie gewas nie” (49). Ook: “Ek nie meer lus is vir Seepunt se promenade nie” (131-132). Die hoofredes is moontlik omdat Seepunt multikultureel en gevaarlik geword het, maar dit word nie gesê nie. “Die werkers toi-toi, hulle gooi klippe in die pad, hulle rol bande uit, die bande gaan lê en hulle word aan die brand gesteek” (98). “Ons is lamgeslaan deur die geweld wat ons nou reeds so lank moet verteer. Ons gebou is beveilig met ‘n nuwe elektriese heining van gepunte staalstawe. Ons het ons eie kragopwekker en snags deurpriem die sterk soekligte die omringende donker” (99). Dis soos in ‘n oorlogsituasie, terwyl wyd beweer is dat die nuwe Suid-Afrika vrede sou bring. Anders as die ewe onpraktiese Karel Schoeman is Joubert darem nie beswaard oor die elektriese heining nie.

Maar oor die nuwe Suid-Afrika openbaar Joubert ‘n gesindheid van: Nogtans sal ek jubel. “Wie ek en my mense is? Wie ons is noudat ons nie meer die gehate nasionaliste of apartheidsmense is nie? … Afrikaans is meer as die gehate apartheidstaal … [Anglisisties:] Taal alleen is ek nie” (126). Later, wanneer iemand sê: “Laat dit alleen”, noem sy dit “n “gruwelike anglisisme” (185). Sy het mettertyd “‘n verbintenis met die ander mense wat saambly hier in Berghof” ontwikkel (126). “‘n Verskeidenheid van mense wat ons grense uitstoot” (126); dus die saligheid van diversiteit. “Ek voel ‘n band wat wyer strek as taal. Ek is bly om bevry te wees van die ou dinge van die inperkende verlede. Hoe verryk hierdie mense my nie” (126-127). Ander kere, veral wanneer sy aan haar kleinkinders dink, besef sy blykbaar dat die nuwe Suid-Afrika ‘n kolossale en (vir wit mense) gevaarlike gemors is, “te verskriklik om te bedink. Wat lê alles vir hulle voor?” (143-144).

Dit lyk asof daar by Joubert ‘n sin vir wat prakties is, ontbreek. Oor haar ma skryf sy: “Sy was nooit baie goed in die kombuis nie; ek ook nie” (82). Op haar oudag besef sy egter “hoe gesellig ‘n kombuis kan wees” (82). Sy erken dat sy nie veel “gesonde verstand” het nie (54). Let op hierdie eienaardige, eintlik mislike, siening van die Afrikaner se verlede: “Ons het dikwels en graag onsselwers gevier … ons Republiek, of Taal, of ons Gelofte” (67). Volgens haar is die Afrikanervolk “‘n mitiese volk … wat nooit verrys het nie” (68). Sy verwys na ons “geknypte siele” (67). “In 1994, ná die Verandering, was ons skaam en onseker oor hoe om hierdie verlede te hanteer” (68). Joubert verwys na Berta Smit (1926-1997) wat tot haar eer “al een van al ons skrywers [was] wat [in 1994 in ‘n bundel wat deur André P Brink saamgestel is] die eerlikheid gehad het om te skryf: ‘Vanaand om kwart voor twaalf word ons landsvlag vir die laaste keer gestryk … dis soos ‘n vel wat bloeiend van my afgestroop word. Nee, Here, ek kan nie'” (68). Deesdae is Joubert dankbaar vir die stukkie van Die Stem wat darem in die huidige volkslied behoue gebly het (69).

“Die selftwyfel neem toe” (116). “Mens sien en sien ook nie” (107). Soms is Joubert blykbaar die enigste heldersiende onder die blankes in haar geselskap. Byvoorbeeld, op besoek aan ‘n deftige ou plaasopstal in die Paarl: “Julle is blind, wou ek uitroep, kyk om julle rond, sien die ander mense raak, nie net óns wat op hierdie modelle-loopplank tussen die geelhout en blink koper deur stotterend ons balans probeer behou nie. Wie vryf die koper blink, wie smeer die politoer aan die breë planke?” (141).

Ander kere vra Joubert haarself af: “Kan ek my geheue en verbeelding uitmekaar hou? … Ek kan my herinneringe nie vertrou nie. Is dit wat ‘kinds’ word beteken?” (77). Oor “die ou apartheidsdinge” skryf sy: “My herinneringe is daardeur gepokmerk” (118). Sy voel steeds skuldig en herinner ons aan wat die Bybel sê: “Oortredings van die vaders sal tot die derde en vierde geslag oorgedra word. Dis ons kinders, ons kleinkinders en húlle kinders wat sal moet betaal” (118). Asof die blankes nie reeds genoeg rasgebaseerde onreg in die nuwe Suid-Afrika verduur nie.

Soos in die vorige deel van haar outobiografie gaan Joubert voort om oor NP van Wyk Louw se frase “lojale verset” te kla. Dit is glo “‘n mak verset” (123). “Verset moet nie lojaal wees nie. Verset moet skril, sterk, afbrekend wees” (120). Tydens apartheid was Joubert as verset aanstootlik en afbrekend. Tans is sy geneig om eerder te berus. Oor wanneer sy koerante lees, skryf sy: “Afrikaans op Stellenbosch. Nie weer nie. Blaai om” (98). Dit is die soort kondisionering wat verset vernietig. Afrikaners moet eerder volhou om Wim de Villiers en sy meelopers se dwase, onetiese minagting van Afrikaans aan die kaak te stel, al sê die howe hy kan maar lustig voortgaan.

Dan Roodt: Skep ‘n nuwe Afrikaanse groeipunt aan die kus

Die probleem waarmee ons sit, is al oor en oor ontleed. Wat is die oplossing? “Wat is julle plan?” het die Nederlanders, Vlaminge en Duitsers vir my onlangs in Europa gevra. Daar is mos die grappie van ‘n Boer maak ‘n plan, ‘n Indiër hét ‘n plan en ‘n swarte stéél een. Dis op ‘n keer deur ‘n swartman aan my vertel, en hy het meer kleurryke taal gebruik, dus waag ek dit om so iets hier te herhaal.

Vele mense het al dié plan genoem: Skep ‘n Afrikaanse groeipunt aan die kus. Ek noem dit hier ‘n groeipunt, want ek dink dis een van die swakplekke van Orania — by al die empatie en bewondering wat ek vir dié Noord-Kaapse dorpie koester — dat dit van die begin af as ‘n grootse politieke oplossing vir die Afrikaner aangebied is: ‘n volkstaat, ‘n nuwe Jerusalem. Dis ‘n bietjie soos om die kar voor die perde te span. Alvorens jy ‘n nuwe republiek kan uitroep, moet jy oor genoeg grondgebied, ‘n bevolking en ‘n ekonomie beskik. Jy moet die plek beset.

Vandaar dus my idee van ‘n “groeipunt”. Nie dat die politieke sy daarvan te diep weggesteek hoef te word nie, maar dit moet in die eerste plaas ‘n praktiese, ekonomiese oplossing bied wat ons in staat sal stel om te ontsnap uit die antiblanke rassisme, geweld en korrupsie van die Nuwe Suid-Afrika.

Terloops, die politiek in Suid-Afrika en in die wêreld beweeg nou blitssnel; verby is die jare van wag dat iets moet gebeur! Tien dae gelede was ek nog in Europa en daar is mense begeesterd besig om te debatteer, te organiseer en weerstand te bied teen die verswelging van hul kontinent deur mense uit Afrika en die Midde-Ooste, spesifiek natuurlik Moslems.

Ek het dit al voorheen gesê en herhaal dit hier: Ons probleem en die Europeërs s’n is presies dieselfde, en die meeste mense begin dit ook so insien: ons kwyn demografies, terwyl die vyand se getalle konstant vermeerder. Ons is oud en dekadent, teenoor hulle wat jonk en fanaties is.

Aan die ander kant het Europeërs nie verniet oor die afgelope 500 jaar die wêreld verower nie… Ons kán as ons wil! Afrikaners is vandag in Suid-Afrika teenwoordig omdat ‘n klein landjie soos Nederland met ‘n grondgebied so groot soos die Krugerwildtuin in die sewentiende eeu besluit het om die oseane op hul seilskepies aan te durf. Jan van Riebeeck het ‘n halfwegstasie aan die Kaap gevestig, daarom is ons hier. Net gister het ek die kopstuk van my Facebook en Twitter verander na bogaande, ‘n tyd toe die Kaap nog spreekwoordelik Hollands was.

Waar? is natuurlik die groot vraag. Eintlik is daar net twee keuses: die Suid-Kaap of die Weskus. En op ‘n manier is die keuse reeds gemaak, want meer mense het al Suid-Kaap toe getrek as Weskus toe. Die Suid-Kaap beskik ook oor ‘n bestaande hawe: Mosselbaai. Goed, goed, daar is insgelyks Saldanha van waar ystererts uitgevoer word, maar blykbaar woon daar nie eens 4 000 blankes in dié hawedorp nie.

Wat ek aangaande die Suid-Kaap interessant vind, is dat daar reeds ‘n natuurlike migrasie van Afrikaners daarheen plaasvind. Baie welaf Afrikaners in Gauteng besit ook reeds vakansiehuise daar; dis reeds ‘n goeie begin.

Terwyl ek in Amsterdam intense politieke gesprekke gevoer het, tot laat in die nag, het ek skielik die woord “Mosselbaai” genoem. Onmiddellik is daar na selfone gegryp om dit op te kyk en, ja, die naam Mosselbaai is in 1601 deur die Nederlandse seevaarder Paulus van Caerden gemunt. Die ander weergawe is dat ‘n ander, beroemde Hollandse seekaptein, Cornelis de Houtman, dit in 1595 benoem het. Dis belangrik, want die kapitaal vir enige groot ontwikkelingsprojek aan die kus sal van Europa en spesifiek van Nederland en Vlaandere af moet kom. Afrikaners is oor die afgelope twintig jaar so verarm en vanuit die ekonomie uitgesluit dat ons kwalik nog oorleef, daarom gaan ons nie die hele projek “uit ons eie sak” kan finansier nie.

Dan is daar nog die euro: Al word daar, veral vanuit regse Europese kringe, smalende kritiek op die euro uitgespreek, hou ek van die geldeenheid. Ons moet dit ook meer en meer begin gebruik. Die rand is op pad om ‘n tweede Zimdollar te word; van hier af aan kan die proses eintlik net versnel. Kom ons hou ons likiede bates in euro, en finansier ons ook in euro teen baie lae rentekoerse… Eintlik is die euro maar ‘n ou Duitse mark en Nederlandse gulde wat as “universele Europese geldeenheid” vermom is. Oor die afgelope twee dekades het dit ook konstant teen die dollar, die pond en die meeste ander geldeenhede versterk, selfs teen die superharde Switserse frank.

Pleks van te emigreer uit Suid-Afrika na Engelse lande soos Nieu-Seeland en Australië toe, moet ons delokaliseer, eenvoudig vanuit die Suid-Afrikaans ekonomie en stelsel uitklim en — soos dit heet — “ons eie ding begin doen”. En daarvoor is die Suid-Kaap myns insiens ‘n baie geskikte gebied.

Toegegee, niemand hou van trek nie en ons het almal wortels op allerlei plekke dwarsoor die hele land. My familie is al geslagte lank in die Tranvaal; ons het so half die geneigdheid om oral waar ons kom perskebome of nartjiebome te wil plant! My moeder is op Swartruggens gebore. Ons het die Groot Trek en die Vryheidsoorloë meegemaak. Die Kaap verteenwoordig vir my ‘n ander land. Ek het eers Parys, Frankryk, besoek alvorens ek in Kaapstad gekom het. Kaapstad is vir my amper vreemder as Stockholm. Dis ook baie Engels, London-on-sea. Dit pruil so half van snobisme, op ‘n agterlike, domastrante, provinsialistiese, Engels-koloniale manier… Die Suid-Kaap is egter iets anders: dis vriendelik, Afrikaans, landelik, effens boers soos ons daarvan hou.

Ongelukkig kon ek aanlyn net dié Engelstalige kaart van die Suid-Kaap vind. As iemand oor ‘n beter en Afrikaanse weergawe beskik, laat weet my asb. – DR

Sommige Afrikaners wil egter “veg vir die hele land” en stel daarom nie belang om te delokaliseer nie. Histories voel ek net so sterk oor ons hele land en dat dit ons toekom! My en jou voorouers het vir die Vrystaat en Transvaal geveg, en ons sal dié gebiede weer terugkry, kom wat wil. Selfs Suidwes; waarom op aarde is dit ooit aan Swapo oorhandig?

Maar mense, kom ons wees redelik (en realisties): dit gaan nou oor oorlewing. As ons aanhou soos tans, gaan daar oor twintig jaar niks van die eens trotse Afrikanervolk oor wees nie. Ons gaan deur die drie V’s vernietig wees: verengels, verarm en verbaster. Kyk om jou: die proses is reeds aan die gang. Afrikaans het reeds “geval” by Tukkies, Kovsies en selfs op Stellenbosch, met Potch wat nie ver agter is nie. Die Afrikaanse skole is volgende in die visier. As jou kind eers deur ‘n Engelse skool gebreinspoel is, is daar eintlik geen salf meer aan hom te smeer nie. Hy het dan reeds geakkultureer by die antiblanke, anti-Afrikaanse waardes van die NSA. Sy morele en intellektuele standaarde is dan op die vlak van ‘n Hillbrow-prostituut s’n. Ekskuus, “sekswerker”. Dis mos deesdae ‘n eerbare beroep in Suid-Afrika. Toegegee, dis seker meer eerbaar as dié van ‘n NSA-politikus.

Dus, sien dit as ‘n noodmaatreël, soos om te emigreer. Ons moet iewers heen waar ons nie meer doodgemaak word nie en waar ons steeds ons taal kan praat en met mekaar sake kan doen sonder dat ons deur die Afro-marxistiese staat en groot maatskappye versmoor word.

‘n Groot deel van die PWV (of dan die Gautengprovinsie, eintlik hou ek niks van dié woord nie) se ekonomie sal suidwaarts moet verskuif. Vir ‘n begin kan mense bloot vakansiehuise en -woonstelle daar koop, en solank hul gesinne daar vestig, buite die gevaarsones van Gauteng en die Kaapstad-omgewing. Die moordkoerse in Johannesburg, Pretoria en Kaapstad is hoër as dié in vele oorlogsgebiede, juis daarom emigreer soveel mense. Ons kan heen en weer pendel tussen die George-lughawe en die res van die land, maar ook oorsee, want ons sal ons goedere en dienste buite Suid-Afrika moet verkoop, daar waar daar nie regstellende aksie en antiblanke diskriminasie bestaan nie.

Daar is baie te leer uit Orania se ervaring met volkseie arbeid. Vanuit die staanspoor sal ons sover moontlik moet meganiseer, en van volkseie arbeid gebruik moet maak. Uiteraard bestaan daar ‘n redelike kleurlingbevolking ook in die Suid-Kaap en hulle moet deel van die groeipunt wees. Die groeipunt moenie “slegs vir blankes” wees nie, ‘n gedagte wat steeds in vandag se wêreld so gestigmatiseer is dat NAVO, Rusland en China ons dalk sáám met vliegtuie sal kom bombardeer as ons dit probeer. Maar ons moet binne die eerste paar jaar ‘n volstrekte meerderheid behaal, met die mikpunt om ‘n Afrikanermeerderheid van tot tagtig of negentig persent in die gebied op te bou. In elk geval: as net die helfte van Gauteng se anderhalf miljoen Afrikaners soontoe trek, sal ons by verre in die meerderheid wees.

Afrikaans moet die voertaal én die openbare taal wees. Dit is ononderhandelbaar. Geen Engels nie. Alvorens ons enige ander grense trek, moet ons soos in Vlaandere (en Orania) ‘n taalgrens trek. Dit moet ‘n Afrikaanse Republiek in wording wees. Ek verafsku die manier waarop die Naspersmedia die woord “Afrikaanse” as ‘n (polities korrekte) selfstandige naamwoord gebruik, maar laat dit maar “Afrikaans” in daardie “inklusiewe” sin (nou moet ek eers na die lugsakkie gryp) óók wees. Onthou: dit gaan om ons oorlewing. Hier en daar kan ons maar kompromieë aangaan, solank ons daarvan bewus is dat die einddoel volkome vryheid en selfregering moet wees. Selfbeskikking, soos hulle sê, maar selfs dié woord het al ‘n bietjie van ‘n utopiese klankie in Afrikaans verkry, iets soos die hemel waarvan jy in die Bybel lees maar net gaan ervaar as jy die dag doodgaan. Ons moet vryheid in die hier en nou verkry.

Alle Afrikaanse groepe moet saamwerk. Dis seker veel gevra en die ou en die nuwe Afrikanerelite of Broederbond sal dit seker afskiet as iets wat nie deur ‘n aantal komitees en geheime vergaderings van die FW de Klerk-stigting goedgekeur is nie. Maar raai wat? Ons gee nie om nie. Soos die Oos-Duitse betogers wat die Berlynse Muur laat val het in 1989, en toe weer in 2014 teen immigrasie, geskree het: Wir sind das Volk! Ons is die volk. Ons sal self besluit, en laat FW de Klerk en sy handlangers in hul moer vlieg!

Vanuit Europa en vanuit die VSA sal daar geweldige steun vir so ‘n projek wees. Mense sal graag in so iets wou belê: ‘n kusstad of -streek met die potensiaal om die Singapoer van Afrika te word. Ons keer ons rug op Afrika en sy probleme, en raak deel van die groter wêreld daarbuite, die ontwikkelde, eerste wêreld. Ons sal ook Europese immigrante kan lok. Ons beskik oor aangename weer, vriendelike mense, goedkoop eiendom en ruimte. As dit veilig, Westers en Afrikaans is, sal honderde duisende Europeërs daarheen stroom. Solank die internetspoed goed is, sal hulle sommer daar kan werk ook. Ons sal nie vir hulle werk hoef te skep nie; hulle het klaar werk. Die hele Noord-Europa, Skandinawië, Nederland-Vlaandere, Duitsland, Oostenryk, beskik so te sê oor volle indiensneming. Ons hoef net by hulle ekonomie “in te prop”, daaraan deel te neem, op ‘n gedelokaliseerde manier, en dan sal ons ‘n bloeityd beleef!

Europeërs kan by ons kom aftree, hul euro’s hier kom uitgee. Ons kan versorgingsentrums bou, tesame met goeie en bekostigbare hospitale (soos wat ons eens gehad het) wat oor die hele wêreld bekend sal raak.

Die groot uitdaging gaan natuurlik wees om, nes in Europa, ons van migrante te vrywaar: derdewêreldparasiete wat op ons welvaart wil kom teer, wil kom plak, om aalmoese wil smeek en, les bes, wil kom roof en moor soos wat dit tans op ons plase en in ons stede die geval is. Daar moet egter ‘n ongeskrewe reël wees dat ons geen Xhosas in diens sal neem nie. Die munisipale regulasies en bywette moet eenvoudig toegepas word: geen plakkershut of kaja mag ooit opgerig word nie. Niemand mag onder ‘n brug of ‘n stuk plastiek slaap nie. Hy moet terug Transkei toe, waar hy vandaan kom. Hy kan daar vir die ANC gaan stem, of die EFF of wie ook al. Indien nie sy lewende leiers op ons TV-skerms nie, sal die spook van Nelson Mandela na hom omsien. Ons moet nooit weer die swartman, en veral die Xhosa, ons probleem maak nie.

As ons na ons geskiedenis kyk, onlangs en verder terug, sien ons dat die Nguni-volkere lank reeds die Afrikaner as hul vyand beskou. Ons moet dit só aanvaar. Slegs voortdurende paraatheid en strategiese denke gaan ons teen die vyand se aanvalle en teistering vrywaar. Daarmee saam is daar natuurlik die Uitlanderbevolkings van Johannesburg en Kaapstad wat van Suid-Afrika ‘n soort linkse Britse kolonie wou maak. Hulle is ‘n ander vyand, wat dikwels met die Nguni’s saamspan, maar hulle voel gewoonlik nie gemaklik in Afrikaanse omgewings nie, dus sal hulle voorlopig aanhou om ons in hul media en vanuit hul stedelike vestings in Johannesburg en Kaapstad te hoon.

‘n Privaat Afrikaanse universiteit kan in die Suid-Kaap gestig word; dit op sigself sal reeds enorm baie ekonomiese aktiwiteit skep, asook jongmense daarheen lok. Laat die res van die universiteite volledig “transformeer” met studente wat gratis studeer en ewe gratis betoog en die plekke afbrand, terwyl die linkse akademici hulle lustig aanpor. Die linkses en multikulturaliste sal mekaar besig hou, terwyl ons rustig aan ons nuwe tuiste bou.

Die Afrikaner kort ‘n heimat, dis só eenvoudig.

Sien dit as ‘n Eurokaanse projek: Europees-Afrikaans. Van die begin af was dit tog wat ons wou doen: om ‘n stukkie Europa hier in Afrika te kom skep.

Dan sal die (Suid-)Kaap weer Hollands wees!

Geldelike steun vir PRAAG se Europese toer

Die skarebefondsingsveldtog wat dr. Dan Roodt van PRAAG tans op die webblad GoFundMe loop, het binne slegs drie dae meer as R23 000 opgelewer. Die veldtog, wat in euro gereken word, staan tans op €1 444. Ná die aanvanklike teikenbedrag van €1 000 bereik is, is dit tot €2000 verhoog.

‘n Man in die suide van Denemarke het anoniem €500 geskenk, met die volgende boodskap wat in Engels daarby gelaat is:

You don’t have to thank me. As a matter of fact I want to thank you, you’re the one doing the actual work. So thank you.

‘n Mediese dokter in die Vrystaat het R5 000 na PRAAG se bankrekening oorbetaal. ‘n Akademikus van Bloemfontein wat einde verlede week die bal aan die rol gesit het met ‘n skenking van R1000, het laat weet dat hy Donderdag in Johannesburg gaan wees met ‘n verdere bedrag aan kontant waarmee hy sy aanvanklike skenking wil verhoog.

‘n Getroue leser van PRAAG-boeke in Kanada, mev. Lisda Strumpher, het €100 bygedra. Maar ook in Suid-Afrika het verskeie mense bedrae van €50 en €100 geskenk.

Dr. Dan Roodt is bemoedig deur die spontane reaksie op die GoFundMe-veldtog. “Ons weet dat die hoofstroommedia en veral Naspers jare lank reeds sensuur teen ons toepas, sodat ons geheel en al op die internet aangewese is om steun te werf, anders as die magtige Afrikaner-establishment-organisasies met hul miljoene aan maandelikse debietorders, asook miljarde in trusts en aandele. Waarskynlik het ons nou die keerpunt bereik waar mense besef dat inhoud belangriker as die vorm, en strategiese denke meer doeltreffend as polities korrekte slagspreuke is.”

Hy wou nie te veel uitwei oor die vergaderings en ontmoetings in Bonn, Amsterdam, Brussel en Parys nie, aangesien dit “taamlik delikate gesprekke vooruit kan loop”. Maar hy “voel sterk dat die gety nou oplaas gedraai het, en ons beslis gaan baat by die nuwe denke en besorgdheid oor die Afrikaner se situasie by ‘n hele klomp politieke partye in Europa. Daar is die moontlikheid van steun op allerlei maniere vir Afrikaners hier, maar ook in die diaspora elders ter wêreld.”

Dít wat die Afrikaner bedreig is “wesentlik dieselfde as die demografiese, ideologiese en kulturele faktore wat Europa bedreig,” het dr. Roodt gesê. “Ons stryd is presies dieselfde as die Europeërs s’n. Maar ons is nie net ‘broers in die stryd’ nie; ons is letterlik broers, familie van mekaar. En daar is vandag vele Europeërs wat die Afrikanergeskiedenis beter ken as 90% van Afrikaners, asook inspirasie daaruit put. Juis daarom wil hulle ons ondersteun en help.”

Roodt sal deurlopend verslag doen sodra hy in Europa aanland, via hierdie webblad en sosiale media soos Twitter, Facebook en YouTube.

As u self wil bydra tot die sukses van PRAAG se diplomatieke uitreik na Afrikanerstamlande, kan u ‘n debietordervormpie invul of ‘n e-pos stuur na inlig[by]praag.org vir inligting oor hoe u per internetbetaling of PayPal ‘n betaling kan maak. Andersins kan u ook per kredietkaart op GoFundMe ‘n bydrae maak.

 

Leon Lemmer: Om die Afrikanervolk aan kant te maak

MER (Maria Elizabeth Rothmann, 28.08.1875-7.09.1975) is dikwels geloof vir haar eenvoud en opregtheid, sowel in haar skryfwerk as in haar lewe. Ek gaan nie haar lewensverhaal vertel nie maar eerder skryf oor haar politiek. Met die oog hierop verwys ek agtereenvolgend na drie bronne: haar outobiografie (1972), ‘n huldigingsbundel (1975) en Jaap Steyn se MER-biografie (2004).

My beskeie deel

Die teks van MER se boek, My beskeie deel: ‘n outobiografiese vertelling (Kaapstad: Tafelberg, 1972, 3de druk 1976, 305p), is hoofsaaklik in die jare vyftig geskryf. Daar word egter min besonderhede oor die periode ná 1938 verskaf. Sy werp heelwat lig op die laaste kwart van die 19de eeu en tot by die opkoms van Afrikanernasionalisme in die era van Barry Hertzog. Oor die DF Malan- en apartheidsera is daar min inligting omdat haar lewensbeskrywing eintlik onvoltooid is. Maar daar is baie gegewens wat as rigsnoer en aanmoediging vir Afrikaners in ons huidige bedenklike situasie kan dien.

Soos haar ma en MER se oudste broer, Frits, wat ‘n Transvaalse burger was en die volle drie jaar van die Anglo-Boere-oorlog (ABO, 1899-1902) geveg het, was MER republikeins en nie-Engelsgesind; dus sterk “Boergesind” (p 129, 132): “Ons wat so sterk simpatie had met die strewe van die republieke [Oranje-Vrystaat en Transvaal] na volle onafhanklikheid” (99). “Ek dink daar was nooit, wat onse volksgevoel betref, ‘n afvalligheid by ons van die beginsels wat Frits uitgeleef het en vir ons ingeprent het deur woord en daad nie” (93). “Ek dink my definisie van sonde het gegroei uit ‘n onbewuste betragting van Frits: ‘Sonde is om eie voordeel uit ander se nadeel te haal'” (94); soos myns insiens die geval is met bv die ANC-regering se regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging.

Oor die Engelse predikante in haar tuisdorp, Swellendam, skryf sy: “Hulle het ook maar die Engelsman se kenmerk gehad: wat hy nie wil sien nie, dit sien hy nie” (22). Maar daar was ook die Skotse Murrays: “‘n Merkwaardige familie wat besonder bygedra het tot die vorming van ons volk” (52). Destyds het MER ‘n afkeer gehad van “die dubbele lewe wat die groot gros Engelse mense in ons land gevoer het: die ‘Society’-verkeer” met mede-Engelse en hulle anderste verkeer met ander mense. MER het “een leefwyse” verkies: “‘n mens is soos jy is” (34). ‘n Mens moet nie “doenig … met die skyn” wees nie (35). Dink bv aan die oorverligtheid wat so baie plaaslike blankes, insluitende oud-Broederbonders, deesdae uitstraal.

Op skool was daar “gedwonge Engels en strafbare moedertaal” (36). Sommige van die Engelse onderwysers was Afrikaners vyandig gesind, bv “Dit het toe dikwels gebeur dat sy [Ellen Middelton] met skerp minagting van die Afrikaners se gewoontes, geskiedenis en taal gepraat het, en daardeur het sy ons kwaad berokken” (59). Sommige Afrikaanssprekendes het Engels as huistaal gehad en hulle kinders het Engelse name gekry (36). “Ook het goeie ouers na goeie onderwys vir hulle kinders gesoek wat loopbane toeganklik sou maak. En daarvoor was Engels onmisbaar” (37). Deesdae word dieselfde argument steeds gehoor.

“As daar ooit naby-gekom is aan die sterwensuur van die ou Patriotse strewe, dan was dit in daardie jaar toe Jameson sy planne vir die oorrompeling van Transvaal saam met sy gelykes gesmee het” (92). Die Jameson-inval (1896) en die ABO het ‘n kentering gebring en Afrikanernasionalisme aangewakker (36). “Ons het … die gees van ons voorouers in ons gevoel roer” (91). Die Jameson-inval het vir MER gewys dat “ek as kind van my volk my plig moes sien en aanvaar” (95). “My huistaal was nooit anders as Afrikaans nie, uit eie bodem gevorm, in die dieptes voedend” (92). Haar familie en vriende se leefwyse is “op die ou Patriotpatroon gevorm, en die gevoel waarmee ek mens geword het, dat ek tog by hulle en nêrens anders tuishoort, het my nooit verlaat nie. Hoe mooi en aanloklik en interessant die Engelse aanknopings was, dit het altyd aanknopings gebly en nooit vereenselwigings nie” (92).

In Paul Kruger se Zuid-Afrikaansche Republiek het MER eerstehands waargeneem ‘n “voortdurende verset teen magte wat onse natuurlike volksvorming aan bande wou lê, ‘n verset wat diep ingewortel was in die Afrikaanse volk en deur onse geskiedenis geloop het lank voor daar ‘n Groot Trek was … die verset het ten spyte van die Engelse oorwinning in die Tweede Vryheidsoorlog [ABO]* nooit opgehou nie; dit leef vandag nog voort. So iets is dan, lyk dit my nou, deel van die normale geestelike toerusting van ‘n gesonde volk” (110). Wat het sedert 1990/94 van daardie verset en eens gesonde Afrikanervolk geword? Tans leef ons ongetwyfeld in abnormale omstandighede. Vorentoe sal daar hopelik ‘n kentering kom. [* MER het beswaar teen die benaming “Boer War” omdat dit impliseer “die Boere was dié wat oorlog gemaak het, nie die Engelse nie” (131). Die eertydse benaming “Vryheidsoorlog” vir die ABO word deesdae vermy omdat mense, weens ANC-propaganda, geneig is om aan die sabotasie en terrorisme van die ANC en PAC as ‘n bevrydingsoorlog te dink; dus bevryding van bv blanke politieke beheer.]

Tydens die ABO was daar krygswet in die Kaapkolonie. Let op die ooreenkomste met die nuwe Suid-Afrika. “Daarin was vernedering, die uitvoer van minderwaardiges se bevele, die verduur van alles wat sulke vreemde oorheersers … sou uithaal om hulle heerskappy te toon sonder vrees vir nadelige gevolge vir hulleself. Mense se perde en vervoermiddels [deesdae bv plase en maatskappye] is gekommandeer, pryse deur die kopers vasgestel … Bewyse van ‘oortredings’ was onnodig – aanklagte was genoeg* … Dit was vir ons swaar om die vernedering te verdra; ons het gesug daaronder. Maar ons het vandag niks waaroor ons ons moet skaam nie” (140-141). [* Soos in die geval van die hedendaagse Menseregtekommissie?]

Terugskouend skryf MER: “Wat met ons volk gebeur het, het vir my, soos vir elke normale Afrikaner, altyd diep aangegaan. As ek nou terugkyk op my eie lewe en op wat ek van die voorgeslag weet, dan sien ek dit kon en kan nie anders nie: dit is ‘n kwessie van selfbehoud, van dood of lewe. En lewensbehoud is ‘n gesonde en basiese strewe by alles wat bestaan. Ook leef ‘n mens nie alleen in die eie persoon nie, maar deur en met jou groep of volk. Word die volk se lewensfunksies gekeer, kwyn die indiwidu ook … skaars het ons die lendene omgord om die Kompanie uit te daag, toe was die Engelse daar. Vir hulle was onse volksgees net so tot ewige las … hierdie Engelse volk is met die oortuiging gebore dat ander volke, ander tale, ander tradisies, sedes, gewoontes nie eintlik daarop aankom nie, en dat die enigste werklike bestaansreg, dié van die Engelse volk, tog eindelik deur almal erken moet word. Hulle kon nie, en kan vandag nog nie (in 1952) verstaan dat ons die saak nie so insien nie” (166). Sedertdien het die situasie toenemend vererger tot: Afrika (by uitstek of selfs uitsluitlik) vir swart Afrikane.

MER skryf: “Wat het die Afrikaners tog nie al onder die betowering van die vryheidsdroom beleef en verduur nie! Slagtersnek. Die Trek. Vegkop. Bloedrivier. Majuba. Rhodes. Jameson. Die Tweede Vryheidsoorlog. Vereeniging. Milner. Die goud- en diamantbase. Die Konsiliasie-politiek” (167) – deesdae transformasie en versoening genoem.

Enkele jare na die ABO het die Oranje-Vrystaat selfregering gekry. As minister van onderwys het Barry Hertzog “gelyke verpligting van die twee landstale in die skole” deurgevoer. Toe klink die beskuldiging op: Hertzog “wou Hollands vir die stomme Engelse kind die keel indruk” (168). Later het dieselfde beswaar teen Afrikaans in Soweto, Stellenbosch en elders opgeklink. MER sê: “Ek kan nie verstaan dat ‘n mens die hart se gevoel in ‘n vreemde taal wil beskryf nie … Daarvoor is die eie taal die beste” (263). Hertzog het gesê: “Ons moet ons nie beskou as iets anders as ‘n vrye volk nie” (174). MER voeg by: “Vryheid [is] onontbeerlik … vir die ontwikkeling van wat gesond is in die mens” (265).

MER is in 1975, die jaar waarin die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl onthul is, tydens die hoogbloei van Afrikanernasionalisme oorlede. Daarom kon sy skryf: “As ek, ou mens, nou oor my jare terugdink, dan is daar nie baie wat ek eintlik anders wens nie” (51). Onder nasionalisme het sy verstaan “liefde vir die eie volk en ‘n begeerte om daarvan ‘n gesonde, intelligente en eerbare volk te maak” (229). Sy sou onmoontlik kon voorsien dat ‘n skrale 15 jaar later ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes van 1990 af sou begin om hulle mandaadloos aan te matig om die ondergang van die Afrikanervolk te probeer bewerkstellig. Tot op hede het die klippe nog nie eens werklik begin om oor so ‘n slawementaliteit uit te roep nie.

MER loof die Afrikanerleiers van weleer wat hulle nie by die konsiliasiepolitiek laat betrek het nie as “koershouers; en koershouers in ‘n verwarring is onmisbaar” (179). “So was dit met Kruger en Steyn en Hertzog, met De Wet en De la Rey, met Beyers, met Danie Theron en Scheepers” (247). MER het duidelik onderskei tussen diegene wat rigting-houdend is en dié wat rigting-afwykend is (288). “Die politieke stryd [is] ‘n stryd om onse voortbestaan” (225). Hierin het Die Burger, anders as deesdae, ‘n leidende rol gespeel. “Die koerant … moet die hele volkslewe voed” (225). Daar was by MER ‘n afgestemdheid op Afrikaners: “Die hoogste lewensgeluk … is die omgang met mense by wie jy innig pas” (202). “Lewensvreugde [is] die teelstof vir die geestelike groei” (274).

MER 100

Ter herdenking van haar 100ste verjaardag en ter huldiging van MER is ‘n bundel met 12 essays gepubliseer: MER 100 (Kaapstad: Tafelberg, 1975, 116p). In die flapteks staan: “So word daar dan weer ‘n venster oopgemaak op die literêre bydrae van ‘n skryfster wat ‘n besondere aksent aan die Afrikaanse taal en die letterkunde gegee het.”

Hennie Aucamp noem MER ‘n “aristokraat van die gees” (p 1) en ‘n “vrou wat haar mense ‘n lang lewe lank geleer het om hul eiegoed raak te sien en lief te hê” (7). Haar ideaal was dat haar en andere se werk “bouwaarde” moet hê” (5). In haar outobiografie noem sy diegene waarvoor sy waardering het telkens “gewers”. In 1950 is daar ook ‘n boek van haar met die titel, Die gewers, gepubliseer. MER se ideale staan in skrille kontras met die absurde status wat afbrekers en ontvangers in die nuwe Suid-Afrika verwerf het.

Audrey Blignault wys daarop dat MER “ootmoedige werklikheidsdiens” gelewer (14) en “verhelderende stukrag” verleen het (19). Haar ideaal was “om eenvoudiger, eerliker, meer onvervals jouself te wees” (19).

Elize Botha haal MER soos volg aan: “Ek maar altyd wil keer dat toekomstige geslagte, onkundig omtrent die stoffasie waaruit hulle ontstaan het, iets waardevols sal verloor om hulle rigting te gee” (25). Daar is geen moontlikheid dat Afrikaners tydens die ANC-bewind in die staatskole waarheidsgetrou oor hulle en andere (bv swartes) se geskiedenis ingelig sal word nie. Daar is al voorgestel dat ouers hulle kinders oor ons geskiedenis moet inlig, maar hoeveel ouers doen dit of is in staat om dit doeltreffend te doen? Die skade wat die dwase 1990/94-magsoorgawe aangerig het, is ook in hierdie opsig onberekenbaar en dikwels seker onherstelbaar.

Alba Bouwer verwys na MER se skryfwerk wat (in die woorde van MER) “uit onse mense en uit onse eie bodem” gekom het (31). Vir MER was die Afrikaners ‘n “baanbrekersvolk” (30).”Die groot opbou van die volk” moet sy “houkrag” behou (31). Ons moet ons “aksente van die onbelangrike na die belangrike verskuiwe” (33). Hierin moet die Kerk ‘n “koersbepaler” wees (35). MER sê: “Dit lyk my tog asof daar nêrens groei kan wees sonder ordelikheid nie” (34). Deesdae kom bitter min van MER se gesonde idealisme tereg. In die nuwe Suid-Afrika het die Afrikaanse kerkgenootskappe skouspelagtig aan aanhang, aansien, gesag en koers ingeboet, al verkeer baie van die ampsbekleërs in die waan dat hulle nou op die regte spoor is.

MER het oor “vanslewe se mense” geskryf. Van hulle “moed, van hartversterkende geloof, en sommer van goedheid. Moontlik was hulle aangewers” (49). Gerrit Dekker haal MER soos volg aan: “Bewus en onbewus breek Engeland aan onse persoonlikheid, omdat hy sterk genoeg is daartoe” maar ons moet “sy vernietigingsmag weerstaan” (41). Insgelyks behoort Afrikaners hulle deesdae teen swart mag te verset.

Tol de Villiers skryf “dat ‘n mens ná ‘n besoek aan haar altyd voel of die Here jou ook vir ‘n wyle gelei het na waters waar rus is” (53). MER het “in besonderhede vertel hoe die Engelse in haar jonger dae die Afrikaner se trots op alles wat sy eie is probeer doodsmoor het” (57). MER het waargeneem “hoe openbare figure se woorde van hul dade kan verskil” (56); iets wat ons tot ons skade in oortreffende mate sedert 1990 ervaar het.

Ek kan die volgende stelling van MER beaam: “‘n Mens skryf omdat jy graag daardeur iets wil verduidelik, grotendeels aan jouself verduidelik” (73). LW Hiemstra skryf: MER se “hoë etiese opvattings het deurgeskyn waar sy betoog het dat sondes van die liggaam, soos dronkenskap byvoorbeeld, vergeefliker is as die sondes van die gees” (66). Sy was in die jare twintig en dertig intiem gemoeid met die armblanke-vraagstuk en sou die herverarming van Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika sterk veroordeel het. Maar haar skerpste kritiek sou myns insiens wees op die buitengewone moeite wat van owerheidsweë en in die hoofstroominligtingsmedia gedoen word om Afrikaners se gees en hulle kultuur, bv Afrikaans, te probeer vernietig.

Hendrien Lambrechts bevestig dat MER wou “help om ‘n volk op te bou wat gesond is na liggaam en gees” (75, 78).

WEG Louw beskou die volgende aanhaling uit sy broer, NP van Wyk Louw, se toneelstuk, Die pluimsaad waai ver (in 1966 geskryf, in 1976 gepubliseer, p 25), as toepaslik op MER se lewe en skryfwerk. ‘n Jong Kolonialer wat na die Oranje-Vrystaat gegaan het om in die ABO te veg en president MT Steyn as ‘n “nuwe soort Afrikaner” ervaar het, sê: “Ek het gevoel: hier het die Afrikaner wýsheid geword en intellek; gelyk of bo die Engelse se bestes, beskaafd; méér as hulle Milners en ander. Want ook nog goed van hart bý die wysheid en verstand … Dis ‘n vreemde, nuwe ding. En dis hiervoor wat ek moes gaan veg” (84). Van MER sê WEG Louw: “Daar is nog maar één soos sy” (90).

Oor Recht Malan se vader het MER in 1970 geskryf: Nie lank na die ABO nie was hy as predikant op Swellendam “so ‘n hartversterking vir ons wat deur daardie oorlog volksgetrouheid geleer het en vasgehou het” (93).

Erika Theron vertel van die eredoktorsgraad wat die Universiteit Stellenbosch in 1950 aan MER toegeken het. MER het daaroor soos volg geskryf: “Die enigste ding van hierdie aand wat ek ooit geniet het was die graad op Stellenbosch, so by my mense” (116). MER sou nie glo dat dieselfde universiteit deesdae alles in sy vermoë doen om ‘n nie-Afrikaner- en ‘n nie-Afrikaanse inrigting te wees nie. Kommuniste en terroriste kry spreekbeurte en word vereer; nie Afrikaners nie. Daar is Afrikanerbloed aan die eikeblare, bv van Johannes Henoch Marais (8.09.1850-30.05.1915).

Die 100 jaar van MER

Uit die pen van die Afrikaner en gerekende biograaf, JC Steyn, is die volgende omvattende biografie gepubliseer, Die 100 jaar van MER (Kaapstad: Tafelberg, 2004, 608p). Daaruit verskaf ek inligting wat nie hier bo verskyn nie.

President MT Steyn het na aanleiding van die ABO gesê: “De taal van de veroveraar is in de mond van de veroverde de taal van slaven” (101-102). In die nuwe Suid-Afrika is dit geensins die geval dat die blankes of Afrikaners verower is nie; hulle is bloot blatant deur ‘n groepie Afrikaanssprekende blankes (‘n gemeenskappie van onheiliges) bedrieg. MER het destyds al verwys na “onse leiers [wat] gedurig maar oorgaan na die verleiers” (324); des te erger as daardie verleiers kommunistiese terroriste is. MER het gesê: “Hoe ons die k…..kwessie met ‘n partystelsel gaan behartig, weet ek nie. En dit is onse groot taak” (426) – ‘n taak waarin die NP-onderhandelaars skoupelagtig gefaal het. Afrikaners is myns insiens deesdae enersyds onder geen verpligting om die nuwe heersers se voorkeurtaal, te wete koloniale Engels, te aanvaar nie en is andersyds etnies en moreel gebonde om hulle kultuur, insluitende Afrikaans, te bevorder.

Die Afrikaanse koerant, Die Burger, is in 1915 gestig met as “hartverwarmende” strewe: “Het zal erkennen het bestaan van ‘n Afrikaner nationaliteit” (110). In 1925 is Hollands/Afrikaans as ‘n amptelike taal naas Engels erken. Toe is gesê dat die doel en ideaal van Die Burger “die opbou van ‘n Afrikaanse volksbewustheid en volkstrots” is (191). In 1964 het MER geskryf: “Die Burger … is deel van wat ons hoog ag, iets waaraan ons geheg is; iets met ‘n tradisie” (480). Hennie Aucamp het by geleentheid gesê: “Die Burger het nog altyd aristokrate van die gees getrek” (497). Van al hierdie voortreflike eienskappe het (feitlik) niks oorgebly nie; nie eens die koestering van Afrikaans nie. Die ANC-aktivis, Henry Jeffreys, het as redakteur (2006-2010) besluit dat die koerant nie meer Afrikaans sal bevorder nie. Geen redakteur ná hom het erns met die heil van Afrikaans gemaak nie; ook nie die Universiteit Stellenbosch wat in dieselfde tyd in dieselfde dampkring as Die Burger ontstaan het nie. MER onderskei handhawers en versmaders van Afrikaans (183). “Die gevaarlikste versmaders van die Afrikaanse taal is Afrikaanssprekendes” (184), volgens ‘n hoofartikel in Die Burger. Dit was in 1924 toe die Smuts-regering, soos die ANC-regering, “nie die taalbepaling van die Grondwet uitgevoer het nie” (184). Toe ‘n ooreenkoms destyds oor ‘n vlag aangegaan is, “nie een woord Afrikaans gepraat is nie” (190); soos deesdae feitlik daagliks in die parlement gebeur.

“Vir haar, sê MER, lyk die beleid van vashou aan die eie taal en kultuur natuurlik, reg en gesond. ‘Elke nasie bring volgens sy aard sy bydrae aan die mensdom, en as hy sy aard los, en ‘n ander s’n oorneem, is hy letterlik as nasie niks werd nie.’ So ‘n ‘vashou-beleid’ hoef nie haat en nyd af te gee nie. ‘Dit is nie sy natuurlike vrug nie, want die vashouer is te besig met homself om ‘n ander te hinder of te haat. Dit is die afneem-beleid [bv regstellende aksie, swart ekonomiese bemagtiging] wat haat meebring. As ons dan die vashou-beleid voorstaan, kom ons weer terug na die vraag wat ek eerste gestel het: Wat is nou eintlik hierdie Afrikanerskap, dat ek so baie waarde daaraan heg? En sonder om ‘n definisie daarvan te kan gee, kan ‘n mens net antwoord: Dit is iets waarsonder ek nie meer myself sal wees nie” (357).

MER het gesê: “Iets dwing jou gedurig om met verkeerde toestande te veg net soos jy nie kan rus nie as jou huis deurmekaar is” (173). Haar werk oor die armblanke-vraagstuk vir die Carnegie-kommissie en as maatskaplike werkster vir die ACVV was daarop toegespits om die Afrikanervolk ná die ABO-verwoesting aan kant te maak, dus in orde te kry, omdat die “volk se huishouding” deurmekaar was – MER was ‘n “volksaankantmaker” (234). Die politiek “is ‘n aankantmakery. Die land, die volk, is deurmekaar; dit moet in orde gestel word” (310; ook 339). In 1926 het sy geskryf: “Verloor ons die goeie Afrikaner-eienskappe, dan is ons soos die sout wat sy soutigheid verloor het, en ons kan ons deel nie bydra by die werk van volkbou in hierdie deurmekaar-bevolkte land nie” (193). In Amerika het sy kennis gemaak met blankes wat gedink het dat die swartes “maar Amerikaners moet word … Maar dit lyk my maar darem ‘n plan wat tog nie op wieletjies gaan loop nie” (373).

In 1937 het MER geskryf “nog nooit het sy ‘n dorp teëgekom wat net deur ‘nemers’ bewoon word en nie ook deur ‘gewers’ nie” (225). Onder “gewers” het sy veral die kulturele leiers in die gemeenskap verstaan. Maar sy was ook suiwer materieel teen parasitering gekant. Van haar seun en skoondogter het MER gesê: “Hulle is ‘vatters’, niks in hulle van gewers nie” (276). In hierdie sin is daar deesdae dorpe wat deur vatters/ontvangers/bakhandstaners oorbewoon word terwyl die gewers, diegene wat inkomste- en munisipale belasting en vir dienste (soos water, elektrisiteit en televisie) betaal, dikwels ‘n krimpende minderheid is. Dit is ‘n nie-volhoubare opset wat in geen suksesvolle en voorspoedige land aangetref word nie. MER: “Ons kan nie saamsmelt [deesdae nasiebou genoem] met elemente wat verderf in die pot bring nie” (303).

Na aanleiding van ‘n besoek wat sy aan Europa gebring het, het MER geskryf (en dit kan goedskiks op ons huidige juk van swart mag van toepassing gemaak word): “Om op een nasie ‘n ander se aard af te dwing, dit werk uiters skadelik en verwarrend; ook is dit skadebringend wanneer een nasie so gesteld is op sy eie aard dat hy, wanneer daartoe in mag, daardie aard op ‘n ander nasie wil afdwing. Om dit duideliker te stel, so ‘n afdwingery bring skade beide aan die afdwinger en aan die nasie waarop die vreemde aard afgedwing word” (330).

Opsommend het PA Joubert gesê MER se “meelewing met en bemoeienis ten behoewe van die Afrikaners, van jongs af tot in haar grysheid, haar vereenselwiging met alles wat sy as behorende tot Afrikaner-wees beskou, en aan die ander kant haar heftige afkeuring van alles wat na haar mening nie daarmee te rym is nie; haar opregte, nederige deurskouing van haar eie gemoed – soms selfs met ‘n byna kinderlike naïwiteit; die neerslag van dit alles in haar helder prosa as letterkunde – hierdie eienskappe het haar ‘n enige plek in die Afrikaanse skrywerswêreld laat beklee. Dit is goed dat daar so iemand was – iemand so heel besonders – wat vir haar tyd die beeld van die ‘ideale Afrikaner’ so goed kon boetseer [vorm/voorstel] én verpersoonlik” (524).

Daar is die moontlikheid dat die volgende staatshoof van die nuwe Suid-Afrika ‘n vrou kan wees. MER/TaMiem sal dit nie wees nie; nie net omdat sy dood is nie, maar ook omdat sy blank is. Blankheid is ‘n onoorkomelike hindernis vanweë die ANC se eiesoortige idee van nie-rassigheid, waarin daar heelwat valsheid en ook doodgewone rassisme is. ‘n Blanke staatshoof is vir die ANC in beginsel onaanvaarbaar. Maar MER sou myns insiens in daardie amp beter as enige van die ANC-kandidate gevaar het, uitgaande van die idealistiese veronderstelling dat Suid-Afrika steeds ‘n beskaafde, Westers-georiënteerde land is.

Leon Lemmer: Die geskiedenis van ons ondergang

Twee jaar gelede is die volgende boek van Niël Barnard gepubliseer, Geheime revolusie: Memoires van ‘n spioenbaas (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 289p, R250; Amazon Kindle $23,75). In Junie vanjaar het Barnard se opvolgboek verskyn, Vreedsame revolusie: Uit die enjinkamer van die onderhandelinge (Kaapstad: Tafelberg, 2017, 328p, R280; Amazon Kindle $23,34). Albei is ook in Engels as gedrukte en as e-boeke beskikbaar. Die woord “revolusie” kom in albei boektitels voor; nie net om die sensasionele advertensiewaarde daarvan nie, maar ook om die radikaliteit van die veranderings, wat mandaatloos aan ons opgedring is, tuis te bring. Maar Barnard saboteer self hierdie titel wanneer hy beweer: “Suid-Afrika het sonder ‘n revolusie vrede bereik” (p 269). Meer gepas word dit ‘n onderhandelde (myns insiens eerder oorgawe-) revolusie genoem, bv in die titel van Allister Sparks se 1995-boek, terwyl vrede (in die sin van ‘n nie-gewelddadige samelewing) ons steeds ontwyk. Oor baie van die gevolge van die onderhandelinge is die publiek, weens die samespanning van die betrokke politici en die inligtingsmedia, maande en selfs jare lank in die duister gehou. Die woord “geheime” in die titel van die eerste boek is dus heel vanpas.

Die woord “vreedsame” in die titel van die tweede boek is egter heeltemal onvanpas. Dit is ‘n gewilde valsheid om die magsoorgawe vreedsaam te noem. In werklikheid het die ANC, omdat hy nie verplig is om geweld af te sweer nie, onderhandelinge gevoer terwyl hy deurlopend buitensporige geweld gepleeg het ten einde die een toegewing na die ander van die patetiese Nasionale Party-onderhandelaars af te dwing. Hierdie verraderlike tweestroomaksie is in 1990/94 onder die leiding van Nelson Mandela gevoer. Met die frase “vreedsame revolusie” onderskryf Barnard dus by implikasie die polities byderwetse siening dat Mandela eerder ‘n vredesikoon as ‘n geweldenaar is.

In werklikheid het Mandela begin om vrede en versoening te bepleit eers nadat die ANC in sy (bose) doel om die politieke mag te bekom, geslaag het. Maar Barnard spreek nogeens sy boektitel teë: “Vandag dink baie mense blykbaar dat die Suid-Afrikaanse skikkingsproses heel vreedsaam en ordelik verloop het. Niks is verder van die waarheid nie. ‘n Legio geweldsaanslae uit alle oorde het die land oor die ganse tydperk geteister. Volgens sommige berekeninge het sowat 14 000 mense sedert die middel van 1990, toe onderhandelinge begin het, tot [die verkiesing op 27] April 1994 in politieke geweld omgekom” (57).

Oor die verloorsituasie van Afrikaans in die nuwe opset het ek onlangs geskryf: “Hoe die Nasionale Party-Broeders Afrikaans verloën het” (Praag 13 Junie). Oor Barnard se eersgenoemde boek het ek destyds onder die volgende opskrif geskryf: “Die eienaardige ondergang van blanke politieke mag in Suid-Afrika” (Praag 2.05.2015). Daarvolgens was die referendum van 17 Maart 1992 ‘n slenter; dat De Klerk & kie toe reeds geweet het dat dit nie om effektiewe magsdeling gaan nie maar om magsoorgawe. Ek het laasgenoemde rubriek pas herlees om my geheue te verfris en beveel hoogs beskeie aan dat Praag-lesers dieselfde doen. Dit is ‘n verwikkelde bespreking wat ek nie hier bevredigend kan opsom nie.

Die res van hierdie rubriek handel oor Barnard se jongste boek. Ek skenk egter slegs aan enkele aspekte aandag en herhaal nie wat ek voorheen oor bv die breë konteks van ons 1990/94-ondergang geskryf het nie. Daar is ook die deurslaggewende rol wat die ANC se gelieg en bedrieg, met Mandela aan die spits, oor die Boipatong-slagting (17 Junie 1992) in die magsoorgawe gespeel het. Ek het onlangs hieroor geskryf, wat Barnard se kommentaar insluit (Praag 18 Junie), sodat dit ook nie herhaal word nie.

In die voorwoord skryf Albert Grundlingh, ‘n historikus wat daarvan hou om polities byderwets te wees, dat Barnard ‘n “onverbloemde binneblik” en ‘n “volronde beeld van komplekse verwikkelinge” bied, maar dat die outeur ook krities oor sy eie rol is (13). Myns insiens is Barnard in sy geheel hoogs ingenome met wat hy as hoof van die Nasionale Intelligensiediens (NID) en van 1992 af as direkteur-generaal van Staatkundige Ontwikkeling gedoen het. Hy skaar hom nogal uitgesproke aan die kant van die staatsamptenary wat die politici op die “regte” pad probeer hou het. Daarteenoor het FW de Klerk ‘n “obsessie [gehad] om amptenare op hul plek te hou en politici se soewereine gesag te handhaaf” (41). “Dit bly een van die groot skynheilighede van die politici dat hulle hul aangematig het om uit hul beskermde posisies oor die lot van amptenare te beslis wat hul opdragte uitgevoer het” (95).

Van die dinge wat my deurgaans tydens die lees van die boek gehinder het, is die verhewe voetstuk waarop Barnard die NID plaas en die luukses wat hierdie amptenare hulleself ten koste van die belastingbetalers veroorloof het. Byvoorbeeld, na sekerlik ‘n duur aandete en drank met ANC-kamerade in Switserland (een van die duurste lande ter wêreld) het Barnard “in die vroeë ure … ‘n bottel Chivas Royal Salute van ‘n gepaste 21 jaar na die hotelkamer bestel” (25). Hy noem dit ‘n “ligte spandabelheid” waarvoor die destydse regering opgedok het. Veel duurder was die luukse reise en verblyf en allerhande geheime vergaderplekke wat blykbaar voltyds tot die NID se beskikking was maar skynbaar selde benut is, bv ‘n woonstel in Somerset-Wes (21) en ‘n “luukse kamp” in die Kruger-wildtuin (267).

Willie Esterhuyse wek in sy boek, Eindstryd: Geheime gesprekke en die einde van apartheid (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 365p; Amazon Kindle $23,75 – ook in Engels beskikbaar) die indruk dat ons aan hom baie dank vir die wonder van die nuwe Suid-Afrika verskuldig is. In sy vorige boek het Barnard egter in net ‘n enkele paragraaf na Esterhuyse verwys. In sy jongste boek skryf Barnard nie veel meer oor hierdie “gesiene” Stellenbosse filosoof nie (20). In die verkeerde geselskap het baie Suid-Afrikaners die afgelope dekades as gesiene mense ontpop.

De Klerk se aankondigings op 2 Februarie 1990, wat die ondergang van blanke politieke beheer ingelui het, word deur Barnard ‘n “epogmakende toespraak” genoem (22). De Klerk se uitlatings het selfs ‘n “ná-gloed” gehad (22). Waar ‘n mens met Barnard staan, word duidelik wanneer hy op dieselfde bladsy die woord “terroriste” tussen aanhalingstekens plaas (ook 97). Hieruit kan seker afgelei word dat die kamerade eerder om vryheid geveg het as om hulle aan terreurdade skuldig te maak. Dit behoort duidelik te wees dat ek ‘n wesenlike probleem met Barnard se politieke posisionering het. Hy was te intiem by die magsoorgawe betrokke om ‘n gesonde afkeer daarvan te hê. Ons en die kamerade het in ‘n sin ‘n “gemeenskaplike vaderland” (25) maar in die huidige politieke bedeling is dit die blankes wat (permanent) die ontheemdes is.

Let op hoe gunstig Barnard die katastrofiese magsoorgawe sien: “Gegewe die enorme uitdagings [ANC-terminologie] van beperkte tyd en politieke prima donnas was die bestuur van die oorgang van ‘n droewe [?] verlede na ‘n demokratiese republiek vir al [?] sy mense ‘n kompliment [eerder skande] vir die bestuursvermoë van Suid-Afrika” (254). Teen die einde van sy boek beweer Barnard selfs “ons is ‘n wenland” (297), sonder om ‘n enkele rede te verskaf. Te midde van daaglikse berigte van swart vernietigingsaksies skryf Barnard van “Suid-Afrika se voortgaande bouprogram” (312). Ek sou eerder sê ons wás ‘n wenland, die ontwikkeldste en voorspoedigste in Afrika, maar wat was is deesdae bloot ‘n mooi, nostalgiese herinnering.

Die weifelende houding van die NP-onderhandelaars het myns insiens ook by Barnard ingebed geraak. Byvoorbeeld: “Ek het my openlik teen regstellende optrede uitgespreek” (229). Dit klink na gesonde standpuntinname. Maar kyk hoe word dit dan afgewater: “Ek is wel gekant teen regstellende aksie tot elke prys” (286). Daarna volg verdere vermurwing: “Gaandeweg kon ons die ANC van die verdienste van ons standpunt oortuig dat regstellende optrede wel nodig is, maar nie op omgekeerde diskriminasie moet neerkom nie en op kragtige programme vir opheffing en die energieke bevordering van gelyke geleenthede moet berus” (229). Nog later berus Barnard soos volg in diskriminasie teen blankes: Daar sal “vir die afsienbare toekoms in gevalle waar die aanstellingsfaktore gelyk is, steeds bevoordeling van voorheen benadeeldes moet wees” (293).

Wat die blankes betref, het ons in die nuwe Suid-Afrika as standaardpraktyk sowel nie-gelyke geleenthede as rassediskriminasie; nie omgekeerde rassediskriminasie nie maar doodgewone, blatante, wraakgierige rassediskriminasie. Barnard erken: Daar is “die terugkeer van apartheid in die vorm van regstellende aksie” (231). Eintlik erger want dit word suiwer demografies bedryf sonder om verdienste/bekwaamheid werklik of genoegsaam in ag te neem. “Regstellende aksie het spoedig belangriker as die behoud van kundigheid geword” (239). Dit is moontlik dat baie swartes bekwaamheidsgewys met blankes kan meeding slegs as die “speelveld” in hulle guns doelbewus ongelyk gemaak word.

Hoofstuk 3 begin soos volg: “Van Nelson Mandela se vrylating op 11 Februarie 1990 tot met sy inhuldiging as president op 10 Mei 1994 het Suid-Afrikaners om tallose onderhandelingstafels die vreedsame [!] ontlonting van die wurggreep waarin hulle hul bevind het, uitgehamer. Dié meer as 1 500 dae was vol roemryke epog. Daar was helaas ook roemlose selfsug en blatante opportunisme, selfs ook manteldraaiery en magsgierigheid” (27). Vir die onderhandelaars was vrede glo ‘n “passie” (27). Ook vir die ANC? Barnard se onvleiende woorde is veral teen blankes gemik. Hy is lugtig om swartes te kritiseer en Mandela word as ‘n “wêreldikoon” opgehemel (28, 75). Die hoofkenmerk van daardie “epog” was nie die vreedsaamheid daarvan nie maar die feit dat dit meer gewelddadig was as seker enige ander periode in Suid-Afrika se geskiedenis. Barnard skryf: “Beheer oor die magte van veiligheid en geweld is die begin en die einde van enige beskaafde skikkingsproses” (96). Omdat geweld grootliks buite beheer was, was dit myns insiens geen beskaafde skikkingsproses nie en is die gewelddadige nuwe Suid-Afrika nie ‘n beskaafde samelewing nie.

Barnard erken darem dat wat die “Derde Mag” betref, “die ANC self knus agter die deur gestaan het” (28) – met Mandela van wie die leiding uitgegaan het. “Op die voetspoor van klassieke kommunistiese doktrine sou ondergrondse basisse gestig word wat tot die skepping van ‘n volksleër sou lei wat op sy beurt opgelei en van die nodige logistieke steun voorsien sou word om ‘n volksopstand te lei. Die opleiding van kaders, soortgelyk as [aan] wat MK-lede reeds in lande soos Angola, Tanzanië en Oos-Duitsland ondergaan het, het volgens dokumente reeds in Mei 1990 begin” (47). Dit is bekend dat ANC-terroriste van 1990 af ook in die Transkei opgelei is (125). Maar Mandela het “hoog en laag gesweer … dat hy nie van Operasie Vula bewus was nie” (48). In werklikheid het die ANC “die beëndiging van die gewapende stryd as die afswering van hul enigste wringkrag op die onderhandelinge” beskou (49).

“Die massas [was] daar om tot massa-aksie of geweld opgeroep te word indien die onderhandelinge vasval en die ANC nie hul sin daar kry nie” (31). “Mandela het massa-aksie as ‘n regmatige politieke aksie verdedig” (149). “Die ANC-leierskap was voorbokke om die etos en versoeningsgees van die akkoord flagrant en uitdagend te verbreek” (59). Geweld is deel van die historiese kern van die ANC. Geweld het vir die ANC die gewenste resultate gelewer. Tot op hede word hierdie geweldskultuur om dieselfde rede deur swartes voortgesit. In ‘n helder oomblik skryf Barnard in die afdeling oor Azapo iets wat ook op die ANC van toepassing gemaak kan word: “Helaas is fanatieke mense klaarblyklik geneties nie in staat om van hul geweldsweë af te sien nie” (190).

Die ANC se besluit om nie die gewapende stryd te beëindig nie maar dit na bewering op te skort, word deur Barnard as ‘n “wen-wen-situasie vir albei partye” beskryf (49). Eerstens is dit ‘n inflame leuen dat die ANC voor die 1994-verkiesings sy geweld beëindig het. Tweedens was dit juis die ANC se gewetenlose voortgesette gewelddadigheid wat toegewings afgedwing en aan hom die politieke mag besorg het; veral na die Boipatong-slagting (17 Junie 1992). Hierin het Mandela ‘n leidende aandeel gehad maar hy het doelbewus valslik vir De Klerk en die NP-regering van die geweld beskuldig. Hiermee het Mandela op sy immorele manier reeds voor die Boipatong-slagting begin. “Op ‘n buitelandse besoek in Mei 1992 het Mandela in Helsinki beweer dat pres De Klerk aandadig was aan die geweld waarin ‘meer as 1 000 mense’ in Suid-Afrika dood is. ‘n Paar dae later in Genève het hy die Regering se stappe om wet en orde te handhaaf met die Nazi’s se volksmoord op die Jode tydens die Tweede Wêreldoorlog vergelyk” (59). Op sy gemene manier het “Mandela in Swede verklaar dat die dooiepunt die NP se skuld was ‘wat tot elke prys aan die mag wil vasklou'” (119). “‘We will use mass action to break the government’s intransigence,’ was sy dreigement” (123). Barnard het toe tereg opgemerk: “Dit kom voor asof die ANC tans ‘n beleid van verskroeide aarde volg en so behep is met die politieke ideaal om die mag tot elke prys oor te neem dat hulle nie omgee hoeveel die land en sy inwoners in die proses skade ly nie” (123).

Barnard verwys tereg na “die ANC se verknogtheid aan MK … Die ANC-voorbokke het te kenne gegee dat die [Nasionale] Vredesakkoord [14 September 1991] ondergeskik is aan die DF Malan Akkoord [12 Februarie 1991] en gevolglik val Umkhonto en sy bedrywighede nie onder die verbiedinge van die vredesakkoord nie. Mandela het dié opsigtelike slenter ondersteun wat daarop neergekom het dat die ANC ‘n private ‘weermag’ kon behou, maar nie die ander ondertekenaars van die akkoord nie” (60). Maar in die Malan-akkoord “is kennis geneem van die feit dat MK met wapens en kaders die land geïnfiltreer het en ooreengekom ‘that it was vital that control over such cadres and arms be exercised to ensure that no armed actions or related activities occur'” (244). Dit was om dwaaslik van wolf skaapwagter te maak as van die ANC verwag is om daardie beheer uit te oefen.

Maar dit is presies wat die geslepe ANC wou hê: “Die ANC het op sy beurt verklaar dat omdat die land nog nie ‘n ‘demokratiese gemeenskap’ was nie, daar nie van die ANC verwag kon word om MK aan enige vorm van Regeringsbeheer te onderwerp nie” (245). Dit is ‘n tipiese drogredenasie wat net mikrogeeste sonder verweer sou laat. Voorts is geredeneer dat die ANC “nie ‘n politieke party is nie maar ‘n bevrydingsbeweging” (60). Regter Antonie Gildenhuys het bevind: “Geweld wat in die verlede kovert voorgekom het, word nou openlik bedryf” (61). Vir my is dit duidelik dat daar nooit met sulke immorele ANC-leiers in gesprek getree behoort te word nie. Kobie Coetsee “was reg toe hy later opgemerk het dat dit lyk of die vordering met die onderhandelinge die produk van geweld en massa-aksie was en dat die persepsie bestaan dat die Regering die wil en vermoë verloor het om by sy standpunte te hou” (91).

Desnieteenstaande is Barnard die ANC simpatiek gesind. Die leiers is “deur die alleroorheersende ideaal van bevryding saamgebind” (30). Bevryding van wat? Bloot van apartheid, wat reeds deur De Klerk afgeskaf is? Nee, dit het selfs nie eens gegaan om van ‘n uitsluitlik blanke regering ontslae te raak nie, wat sedert die Driekamerparlement in elk geval nie meer bestaan het nie. Indien dit die geval was, sou die ANC tevrede met verdere politieke magsdeling gewees het. Bevryding beteken vir die ANC (algehele) magsoorgawe, swart meerderheidsregering, dus swart mag wat swartes in staat stel om deur blatante rassediskriminasie blankes te benadeel, bv uit poste te weer, hulle eiendom te konfiskeer, hulle in ‘n staat van onveiligheid te plaas, hulle kultureel af te takel (bv Afrikaans te misken), hulle talente en positiewe nalatenskap te minag, hulle valslik te beskuldig en sonder ophou verskoning en skadevergoeding te eis, ens. Dit is die ANC se siening van geregtigheid en versoening.

In teenstelling met sy ANC-simpatie is daar by Barnard duidelike afkeer van enige politieke groepering wat regs is; “flentergatpartye” genoem (28), asof min steun by die kiesers op dwaasheid en meerderheidsteun op wysheid dui. Later skryf Barnard van ‘n “potpourri van regse organisasies” (176). Barnard hou daarvan om die (ver)regses met Eugène Terre’Blanche se Afrikaner-Weerstandsbeweging se assosieer: “Boeremusiek is gereeld gehoor en op die sypaadjies is lustig gebraai en heelwat ‘Klippies en Coke’ ingeneem” (56). “By NI [Nasionale Intelligensie] het ons egter geweet dat talle van die regses alte dikwels vol brandewyn-en-bier-bravade was” (201). Vir Barnard is dit nie genoeg om die patetiese Kobie Coetsee as onbeholpe uit te beeld nie – Coetsee het bv versuim om algemene amnestie vir bv lede van die veiligheidsmagte te beding. Coetsee word ook daarvan beskuldig dat daar “plek-plek regse ondertone” by hom uitgeslaan het (35).

Kyk hoe mislik stel Barnard die goeie reg van egte Afrikaners voor: “Die konserwatiewe Afrikaners moes ook aan boord gehou word. Hulle was nie noodwendig teen die onderhandelinge gekant nie maar het die heimlike droom gekoester dat die onderhandelinge só moes verloop dat hulle ‘n plekkie van hul eie onder die son behou” (36). Is hierdie Afrikanerstandpunt nie hoogs redelik nie? Is dit nie onder die leiding van blankes en veral Afrikaners dat Suid-Afrika die ontwikkeldste en voorspoedigste Afrika-land was nie? Hoe is Afrikaners aan boord gehou tydens en selfs na die onderhandelinge? Deur vir hulle te lieg en hulle te bedrieg met bv fiktiewe wigte en teenwigte. Barnard verwys bv na “verregse wit reaksionêre” se “staatsgreeppraatjies” wat “soms dik geloop het” (49).

Die volgende woorde moet met ‘n knippie sout geneem word, want van opregte simpatie met regse Afrikaners is daar in die boek weinig sprake. “Ek het baie begrip vir die sogenaamde regse konserwatiewes se vrese gehad. Hulle was kultureel my mense, maar ek het polities fundamenteel [!] met hulle verskil. Nogtans het ek geglo dat hulle nie verneder en verstoot moes word nie maar eerder met wysheid verstaan en begelei [! – erg neerbuigend] moes word. Van my kollegas – veral Meyer, [Leon] Wessels, [Sam] de Beer en Fanie van der Merwe – het klaarblyklik anders daaroor gevoel” (163). Dit is blykbaar hulle “wat geglo het die regses moet verguis en beswadder word” (171). Hoe radikaal links hierdie onderhandelaars is, blyk uit die volgende: “In die binnekringe van die Regering val harde woorde tussen my en veral Roelf Meyer en Fanie van der Merwe omdat ek kwansuis te inskiklik oor die regse eise is” (256).

Maar dit is Barnard wat na “die meeste [!] regses se nukkerige en verstokte koppigheid” verwys (163). Ook: “Histories was daar altyd [!] baie Afrikaners wat meer bek as binnegoed gehad het” (167). In gesprek met Ferdi Hartzenberg van die Konserwatiewe Party (KP) het Barnard regses van ‘n “Jannie Jammergat”-houding beskuldig; dat hulle bydrae eerder “konstruktief en inskiklik moes wees” (168) – so inskiklik soos die NP-onderhandelaars? Die KP het myns insiens billike, sinvolle vereistes gestel: selfbeskikking, eie grondgebied vir verskillende volke, ‘n konfederasie en vrywilige assosiasie (169-170).

Barnard gebruik allerhande hoogs ongepoetste woorde om die regses te beskryf; terminologie wat hy nooit teen swartes uithaal nie. ‘n Moontlike verklaring is die hulp wat Barnard van sy mede-outeur, die linkse joernalis Tobie Wiese, gekry het, maar dit is nie ‘n aanvaarbare verskoning nie. Wiese het ook Barnard se vorige boek in woorde geklee. Constand Viljoen, die leier van die Afrikaner-Volksfront (AVF), het tereg aangevoer dat “die onderhandelingsproses onbekwaam bestuur [en] dat te veel toegewings gemaak word” (177). Hierop het Barnard destyds gereageer “dat bewerings oor toegewings en ‘n oorgee-mentaliteit van die Regering ongegrond is” (178). Sedertdien het Barnard darem seker (in ‘n mate) tot beter insigte gekom.

Barnard vind die AVF se aandrang dat slegs “Afrikaner/Boere” burgers van die volkstaat kan wees “bykans komies rassisties” (256). Daarmee diskwalifiseer Barnard homself as potensiële burger van so ‘n volkstaat. Die kardinale vraag wat eerlik deur Barnard en sy “medebevryders” beantwoord moet word, is: Funksioneer die nuwe Suid-Afrika vry van regerings- en grondwetgesanksioneerde rassediskriminasie of is naakte anti-blanke en pro-swart rassisme skering en inslag van die ANC-bewind? Sonder die rasseklassifikasie van apartheid (blankes, bruines, Asiate en swartes) sou die regering sedert 1994 nie sy wraakbeleid kon uitvoer nie; wraak, nie weerwraak nie, want in die ou Suid-Afrika was daar geen wraakbeleid nie. Dit is dus louter twak dat die ANC teen “any solution with a racial or ethnic tendency” sou wees (260).

Oor FW de Klerk skryf Barnard: “Hy het graag kompromieë gesoek, en ek kan min geleenthede onthou waar hy onwrikbaar oor fundamentele vraagstukke standpunt ingeneem het” (34). Hy verwys na De Klerk se “gebrek aan strategiese insig” (134); “dat hy nie die oomblikke van groot strategiese belang na maat beoordeel het nie” (143). “Die grootste enkele fout wat pres De Klerk na my mening begaan het, was om nie ‘n span toegewyde ministers – ‘n ‘Onderhandelingskabinet’ – heeltyds aan die onderhandelinge af te staan nie” (275, ook 143). Dit was immers “lotsbepalende onderhandelinge” (275). Myns insiens was van die domste De Klerk-dinge om uitsluitlik NP-politici in die onderhandelinge te gebruik. Daar was talle ervare, bekwame blankes, insluitende Afrikaners, wat in bv die arbeidsektor gewoond aan onderhandelings met bv vakbonde was. Barnard is deels verantwoordelik vir hierdie fatale fout. “Dit was ‘n fout van my en ander om sulke sterk standpunte in te neem teen die gebruik van kundiges van buite” (191). In die kabinet was daar ‘n ervare onderhandelaar wat De Klerk nie gebruik het nie: “Pik Botha, wat ‘n bedrewe onderhandelaar was – veral ná die uitgerekte politieke en diplomatieke stryd vir die onafhanklikheid van Suidwes-Afrika (Namibië) – is deur De Klerk op ‘n syspoor gehou en nie as ‘n onderhandelaar ingespan nie” (271). Maar ek dink nie Pik Botha sou veel beter as sy kabinetskollegas gevaar het nie.

Reeds in Februarie 1993, dus binne ‘n jaar na die 17 Maart 1992-referendum, het De Klerk gesê “dat magsdeling nie op die lang termyn vasgeskryf sal kan word nie” (83). Van aanvanklike NP-standpunte soos federalisme, groepregte en ‘n blanke vetomag het niks tereg gekom nie omdat die weifelende De Kerk in ‘n “tipiese verbale rookskerm” (83) beweer het dat “die regering nooit getroud was met een spesifieke struktuur nie” (84). Ietwat later skryf Barnard “dat die De Klerk-regering toe reeds nie meer by magte was om die stang vas te byt en planne meedoënloos te implementeer nie” (138). “Ramaphosa en Maharaj [het] hulle verkneuter … in die feit dat hy [De Klerk] in hulle beoordeling so maklik toegegee en voor Mandela se dreigemente geswig het” (149-150).

De Klerk “was altyd ongemaklik met die realiteite van intelligensiewerk” (153). Die persoonlike grief wat Barnard teen De Klerk koester en wat sy ego steeds aantas, is De Klerk se “besluit om die intelligensiehoof [Barnard] nie langer aan die staatshoof [soos in PW Botha se tyd] te laat rapporteer nie, maar aan ‘n adjunkminister” (300). Volgens Barnard “het ‘n mens nooit agtergekom dat hy [De Klerk] dié uiters nuttige voorkennis in landsbelang aangewend het nie” (153).

De Klerk het ook ‘n “bewese afkeer van veiligheidsake” gehad (101). Sy ontslag van 23 senior Weermagoffisiere teen die einde van 1992 word as “uiters dwaas” bestempel omdat De Klerk “reg in die hande van die ANC gespeel” het (100). Die veiligheidsmagte is “afgekam en hul selfvertroue afgebreek” (100). Die ANC se strategie was “om die amptenare en veiligheidsmagte [eintlik alle blankes] berekend te verneder en te beswadder met die doel om hul selfrespek en beeld by die publiek af te breek” (107-108). “De Klerk se weersin in veiligheidsake en -mense is goed geïllustreer deur die skepping van allerlei komitees van wie se werksaamhede hy, indien dit nodig sou word, sy hande in onskuld kon was” (242).

Hermann Giliomee skryf: “Ek het die indruk gekry dat hy [De Klerk] doelbewus ‘n duidelike afstand geplaas het tussen hom en sy voorganger, en die veiligheidsmagte, wat baie invloed onder PW Botha geniet het. Dit was betekenisvol dat genl Magnus Malan, minister van verdediging, nie in die regering se span was nie wat ‘n ANC-afvaardiging vroeg in Mei 1990 by die ampswoning Groote Schuur ontmoet het. Dit het vir my gelyk of die kritieke besluite oor die onderhandelings onder De Klerk in ‘n klein kringetjie van ministers geneem sou word waarby adviseurs oor sekuriteit of onderhandelinge nie betrek sou word nie. Dit het gou bekend geword dat De Klerk die Staatsveiligheidsraad sowel as die Nasionale Intelligensiediens na die kantlyn geskuif het. Dit was vir my ‘n rede tot kommer” (Hermann Giliomee: Historikus; ‘n outobiografie, Kaapstad: Tafelberg, 2016, p 179).

Hierdie dwase strategie het myns insiens meegebring dat ANC-geweldpleging effektief tot algehele magsoorgawe gelei het.

“Op 16 September 1991 het Suid-Afrika die Kernsperverdrag [KSV] in Wene onderteken” (Barnard, p 214) waarvolgens Suid-Afrika sy kernbomme sou aftakel. By Barnard was daar “ongeloof dat ons so baie vir so min weggee” (214). Eintlik is dit waar van die hele 1990/94-era. “Toe FW de Klerk president word [1989], luister hy na niemand om sy onkundige en gedienstige kniebuigings voor Washington met die ondertekening van die KSV te laat vaar nie. En só het ons een van ons kragtigste diplomatieke hefbome vir die beïnvloeding van die wêreldmening met die oog op ons onderhandelinge sonder slag of stoot prysgegee” (217-218). Dit lyk vir my asof onbekwaamheid tot op die hoogste politieke vlak nie by Jacob Zuma begin het nie, maar reeds sedert die uittrede van PW Botha in volle swang is. “Geen [volk,] land, beskawing of wêreldryk het al ooit wanneer sy voortbestaan op die spel was, nie sy volle vermoë gebruik om homself te verdedig nie” (218).

Dit is in hierdie opsig wat De Klerk en Constand Viljoen radikaal verskil het. “De Klerk – wat altyd meer op sy gemak en baie skerp was wanneer hy met regses onderhandel het maar minder so met linkses – het Viljoen meegedeel dat hy (Viljoen) geloofwaardigheid aan die ‘regse opsie’ gee, maar dat daar nie morele gronde vir ‘n soewereine volkstaat vir die Afrikaners bestaan nie aangesien hulle nie vir hulself kan opeis wat nie vir ander volke geld nie” (261). Dit is ‘n drogredenasie. Dit is die ANC wat ‘n eenheidstaat geëis het. Die meeste blankes, insluitende Afrikaners, was myns insiens eerder ten gunste van ‘n volkstaat vir iedere etniese groep en het dit ingevolge afsonderlike ontwikkeling aan die swartes bewys. De Klerk het doelbewus ‘n opvallende valsheid verkondig met sy stelling dat ‘n volkstaat iets is wat blankes of Afrikaners opeis maar nie aan swartes gun nie. Die waarheid is dat die blankes volkstate aan die swartes gegun het maar dat hulle deesdae ‘n volkstaat aan blankes of Afrikaners misgun.

De Klerk het teenoor Viljoen beweer dat “die Zulu’s nie in ‘n volkstaat vir hulleself belang stel nie” (261), asof dit afdoende rede is waarom blankes of Afrikaners nie ‘n volkstaat kan eis of begeer nie. Maar toe kort voor die 1994-verkiesing pogings aangewend is om die Inkatha-Vryheidsparty tot deelname oor te haal, was “die eerste eis … onafhanklikheid vir die Zulu-koninkryk” (264). Inkatha was deurgaans ten gunste van ‘n federasie, of konfederasie soos die regses. Die NP was aanvanklik ook ten gunste van ‘n federasie. Maar ruggraatloosheid het De Klerk & kie oorgehaal tot die ANC se vereiste van ‘n eenheidstaat. “Geen groep in Suid-Afrika kon toegelaat word om hom van die res van die land af te skei nie” (266).

Daar was ‘n “gebrek aan duidelike rigting en besluitneming” by die De Klerk-regering (103). Die NP-politici wat onderhandel het, “het advies gesoek by junior amptenare en weinig leiding van De Klerk of Meyer gekry” (77). “Ons amptenare het meermale besluite geneem oor sake wat eintlik op politieke vlak gelê het. Dit was nodig omdat die tempo van die [oorgawe]proses dikwels onmiddellike besluite vereis het wat ons geweet het ons nie van die politici sou kry nie” (249). Amptenare is “al meer in die politiek ingetrek … om die NP se standpunte te formuleer en te verdedig” (274). “Dit was duidelik dat almal aan Regeringskant leiding gesoek het – ook die leiers” [!] (92). “De Klerk en sy kollegas [het] nie onwrikbaar op knelpunte vasgeskop nie” (150). “Die Regering [het] in eie geledere koersloos rondgedobber tot die verkiesing in April 1994” (122).

“Die feit is dat duidelike, beredeneerde en goed gekommunikeerde doelwitte by die Regering ontbreek het. Dit was deels te wyte aan die stryd binne die Regering tussen die verligtes en die verkramptes wat telkemale gebots het oor die koers wat ingeslaan moet word. Veral oor magsdeling, die afswering van geweld deur die ANC en die PAC, asook ‘n federale streeksbedeling was daar ingrypende verskille” (272). Eintlik was daar “geen doelgerigte politieke visie” nie, “oënskynlik geen onderhandelingstrategie nie,” of hoogstens ‘n “reaktiewe onderhandelingstrategie” (273). Die persepsie was dat die Regering ‘n benadering van “krisisbestuur” gevolg het (274). Barnard het by geleentheid gesê: Die persepsie bestaan dat die regering “konsekwent agteroorbuig om die ANC se eise te akkommodeer” (274). “Terwyl Mandela ‘n duidelike doelwit vir die ANC voor oë gehad het, het dit by De Klerk grotendeels ontbreek” (281). “As leier van die regerende party moet De Klerk die finale verantwoordelikgheid daarvoor aanvaar dat die Regering sonder ‘n duidelike visie en werkbare plan die onderhandelings tegemoet gegaan het … slim het spoedig sy baas gevang” (282).

Roelf Meyer, die NP se hoofonderhandelaar, se “louheid” het by sy politieke kollegas die indruk van ruggraatloosheid gewek. Hulle het “hom spoedig daarvan verdink … dat hy kop in een mus met die ANC was” (34), wat nie ver verkeerd is nie, want kort na die 1994-verkiesing het Meyer lid van die ANC geword. “Hy het kennelik eers met die ANC beraadslaag voor konsultasie met sy kollegas in die Regering” (105). “Meyer het die Regering se beplanning soms gesaboteer deur besluite nie daadwerklik en stiptelik uit te voer nie” (121). Regeringsopdragte is deur Meyer “hoe langer hoe meer verontagsaam” (146). Meyer en Fanie van der Merwe, ‘n staatkundige raadgewer van die regering, het “al meer in isolasie gewerk en hulle al minder gesteur aan die opdragte en riglyne wat hulle van die regering ontvang het” (240). Wanneer Meyer tuislandleiers gespreek het, was hy “vol bravade, wat normaalweg ontbreek het toe hy met die swaargewigte van die ANC kragte gemeet het” (37). In September 1992 het Barnard in ‘n nota aan Meyer tevergeefs op die volgende aangedring: “Dit is in ons belang dat daar nou ‘n bietjie vasgebyt moet word” (145).

“Die verskansing van ‘wigte en teenwigte’ in die Grondwet sou almal – veral natuurlik die Regeringsondersteuners – vir tyd en ewigheid teen magsvergrype, diskriminasie en outokratiese optrede deur die owerheid beskerm. Vanaf tallose politieke verhoë is dié gerusstellende [maar valse] boodskap verkondig” (277). Die bedoeling hiermee was om die blankes te sus en te voorkom dat die veiligheidsmagte (weermag en polisie) in opstand kom.

Teen die einde van sy boek kom Barnard by die ANC-kruipery wat al hoe meer in NP-geledere posgevat het. “Baie oë” was “reeds stewig gevestig op ‘n politieke possie in die nuwe Suid-Afrika” (277). Dit gaan toe nie meer oor wat in landsbelang is nie – die belange van blankes of Afrikaners het nooit sterk genoeg gefigureer nie – maar om persoonlike voordeel. “Ministers Roelf Meyer, Leon Wessels, Sam de Beer, Stoffel van der Merwe, George Bartlett en selfs [?] Dawie de Villiers was gewoon nie hiervoor [die onderhandelinge] opgewasse nie. Van hulle het heimlik en van meet af die oog op die toekoms gehou en só opgetree dat hulle nie onnodig hul kanse by ‘n toekomstige ANC-regering versuur nie” (271). “In die Kabinet was daar in die sogenaamde verligte hoek Pik Botha, Roelf Meyer, Leon Wessels, Dawie de Villiers en Sam de Beer” (272). Naas De Klerk is dit Botha, Meyer en De Villiers wat in 1994 kabinetsposte in die Regering van Nasionale Eenheid gekry het. Die ANC se gunsteling NP-onderhandelaar,* Wessels, het nie kans gesien om in ‘n ANC-oorheersde kabinet te dien waarvoor hy hom so sterk beywer het nie.

[* Cyril Ramaphosa is as die voorsitter van die Grondwetskrywende Vergadering gekies en Leon Wessels as ondervoorsitter. Uit ANC-geledere is daar aan Wessels genoem: “Enige ander nominasie uit julle [NP-] geledere sou nie suksesvol gewees het nie” (Leon Wessels, Vereeniging: Die onvoltooide vrede, Kaapstad: Umuzsi, 2010, p 269); ‘n aanbeveling waarop geen Afrikaner sou roem nie. Wessels is hierna verder vergoed met sy aanstelling as ‘n menseregtekommissaris.]

In Januarie 1993 het Frank Mdlalose van die Inkatha-Vryheidsparty gevra: “Where is Afrikaner integrity and National Party honour? Is there a selling of Afrikaner souls?” (161). Dit kan dui op die mandaadlose uitverkoping van die Afrikanerdom se siele; hulle diepste kulturele kern. Dit kan ook impliseer dat omkopery, bv deur die Amerikaanse Central Intelligence Agency (CIA) of George Soros, plaasgevind het want sowat van ‘n halsoorkop koersverandering (van magsdeling na magsoorgawe) kan kwalik rasioneel verklaar word. Daar was ook al dikwels die beskuldiging dat De Klerk met sy huweliksprobleme gepreokkupeer was, dus met sy persoonlike belange, en nie deurgaans die nodige aandag gegee het aan wat van deurslaggewende belang vir die land was nie.

Die onbekwaamheid van die NP-onderhandelaars, ook in vergelyking met dié van die ANC, word deesdae wyd as evangelie aanvaar. Die waarheid is dat wat eufemisties die onderhandelinge of die skikkingsproses genoem word nie ‘n toonbeeld van Afrikanerintegriteit of van NP-eerbaarheid is nie. Daarom het die NP kort daarna tot niet gegaan. In 1990/94 het heel moontlik die skandaligste magsoorgawe in die geskiedenis van die mensdom plaasgevind met katastrofiese gevolge vir die land en veral vir sy (myns insiens) verdienstelikste bevolkingsgroep, die blankes, veral die Afrikaners. Die bittere ironie is dat dit juis die NP was wat histories Afrikanerbelange gedien het. Bitterheid is regverdigbaar maar dit hef nie die dwase gevolge op nie.

Ek het na aanleiding van Niël Barnard se twee boeke die ongelooflike, allersotlikste geskiedenis van ons ondergang vertel. Die vraag is: Gaan ons as Afrikaners weer opstaan?

Leon Lemmer: Jackie Grobler oor Suid-Afrikaanse gedenkplekke

Jackie Grobler was ‘n dosent in geskiedenis aan die Universiteit Pretoria. Hy het verlede jaar afgetree. In Mei is die volgende boek van hom gepubliseer: Oor berge en dale: Op reis met ‘n monumentjagter (Johannesburg: Jonathan Ball, 2017, 286p, R230; Amazon Kindle $14,51). In die voorwoord verduidelik Grobler dat die boek oor meer as monumente handel. Dit is “in die eerste plek verhale oor die reise wat ek oor die jare onderneem het om gedenkplekke oor die lengte en breedte van Suid-Afrika op te spoor. Die gedenkplekke sluit nie net monumente in nie, maar ook standbeelde, woonhuise, historiese geboue en terreine, slagvelde, begraafplase en grafte. Die boek verstrek inligting oor waar hierdie herinneringsplekke gevind kan word, oor die stuk geskiedenis waaraan dit uitdrukking gee en oor die mense wat daarby betrokke was” (p vii). “Vir ‘n monumentjagter het ‘n ou begraafplaas net soveel aantrekkingskrag soos ‘n goeie slaghuis vir ‘n gretige braaier” (73).

Ek het dit aanvanklik eienaardig gevind dat Jonathan Ball, ‘n Naspers/Media24-uitgewery, hierdie Afrikaanse boek gepubliseer het. Ek het gedink die boek handel oor die geskiedenis en leefwêreld van Afrikaners. Ek het spoedig agtergekom dat die outeur oorloop van politieke byderwetsheid. Byvoorbeeld, kolonisering was glo baie sleg vir die inheemses: “Aan die Kaap het die koloniste spoedig die Khoi-Khoi[n] en later ook die San begin onderwerp. Hulle het uiteindelik feitlik alles wat dié plaaslike groepe gehad het by hulle afgeneem – die gebiede waar hulle gevestig was, hulle wei- en jagvelde, hulle lewende hawe en hulle onafhanklike leefwyse” (237). Moes Suid-Afrika dan maar eerder wei- en jagveld gebly het?

Grobler noem die Slagtersnekrebelle van 1815 “betreklik agterlike Oosgrensboere” (212), maar dit is baie duidelik dat hy nie na enige swarte as agterlik sal verwys nie. Heelwat ruimte word afgestaan aan die gedenkplekke van swartes. Grobler reken “dat ‘n mens jou aangeleerde vooroordele in jou sak moet steek” (96). “My oorheersende indrukke was dat ek nog maar bitter onkundig oor die lot en belewenisse van baie van my [nie-wit] landgenote is en dat monumente en gedenkplekke baie meer verhale te vertelle het as wat ‘n mens aldag verwag” (95). By Groot Marico word daar tans ‘n monument ten bedrae van R1,7 miljoen ter ere van Jacob Zuma en 45 MK-rekrute opgerig. Dit is by die plek waar hulle in 1963 gevange geneem is (Rapport, 11 Junie, p 6). Dit sal nog ‘n plek bied waar jy van jou vooroordele ontslae kan raak. Dit is mos sulke kamerade wat ons duur gekoopte huidige vryheid moontlik gemaak het.

Grobler wil meer gedenkplekke vir nie-wittes (eerder as vir blankes) hê. Daar word seker van die veronderstelling uitgegaan dat nie-wittes ook in hierdie opsig deur die blankes “agtergestel” is. “Aan die Kaap tussen 1652 tot 1830 … [hou] die meerderheid gedenktekens met die koloniste verband … Daar is ongetwyfeld [?] ‘n groot en dringende behoefte om monumente en ander gedenktekens op te rig wat veral die San, die Khoi-Khoi[n] en die Xhosas in herinnering sal roep, maar dan op ‘n histories korrekte en objektiewe wyse” (245); dus anders as die ANC se (doelbewuste) vervalsing van die geskiedenis, soos hier onder blyk.

‘n Teleurstelling was dat daar in die boek net 75 swart-en-wit foto’s is van die meer as 400 gedenkplekke wat aan die orde gestel word. Ek het die duurder gedrukte uitgawe gekoop juis omdat die foto’s daarin waarskynlik duideliker as in die e-weergawe is. ‘n Beskrywing soos die volgende gee geen werklike beeld van ‘n monument in die omgewing van Sidbury in die Oos-Kaap nie: “Daar staan een van die verbasendste monumente wat ons al ooit besoek het. Dit bestaan uit ‘n hol aardbol van beton, sowat 4 m in deursnee, met die vastelande van die wêreld in reliëf daarop uitgebeeld. ‘n Span osse trek ‘n Voortrekkerwa horisontaal oor Suider-Afrika” (210). In so ‘n geval is ‘n foto noodsaaklik maar dit ontbreek.

Grobler se reisbeskrywings maak ‘n mens bewus van die transformasie wat Suid-Afrika sedert 1994 beleef het. Plek- en ander name is verander. Byvoorbeeld, die Voortrekkermuseum in Pietermaritzburg is deesdae die Msunduzi-museum (11). Dit skrei ten hemele. Talle Afrikanermonumente is vernietig of na hopelik veiliger maar minder toeganklike plekke verskuif. “Dit bly ‘n hartseer saak dat misdaad, wat in hedendaagse tye dikwels onder die dekmantel van politieke aktivisme tot uiting kom, so ‘n verwoestende uitwerking op herdenking in Suid-Afrika het” (251). In my familie is van begrawing na verassing oorgegaan. Ten spyte van die “heidense” konnotasie van verassing, word dit verkies bo potensiële grafskending en begraafplaasverwaarlosing. Alle monumente, standbeelde, grafte en soortgelyke konkrete herinneringsobjekte loop deesdae die wesenlike gevaar om gevandaliseer te word. Metaal het geldwaarde en moet liefs glad nie in hierdie objekte gebruik word nie. By geleentheid gee Grobler die volgende raad: “‘n Mens kan maar net hoop dat hars-replikas van die verwyderde items spoedig aangebring sal word om die oorspronklikes te vervang” (161). Die (uiterste) verwaarlosing van gedenkplekke kom algemeen voor. Omdat verval algemeen in die nuwe Suid-Afrika aangetref word, ly gedenkplekke noodwendig ook daaronder.

Grobler is (skynbaar) oorverlig. “Vryheidsvegters het my nog my hele lewe gefassineer … die burgerregtestryder Martin Luther King van Amerika het nog altyd onder my helde getel” (27). “As daar ooit iemand was wat die Nobelprys vir vrede verdien het, was dit [Albert] Luthuli [1898-1967]. Hy het as president-generaal van die ANC geweier om in te stem tot ‘n gewapende stryd” (31). Wat Grobler nie sê nie, is dat Luthuli oogluikend en stilswyend geweldenaars soos Nelson Mandela toegelaat het om in hulle boosheid te volhard.

Die volgende woorde van Mandela het “nogmaals” Grobler se “bewondering gewen”: “Ek het van jongs af Boere soos Krisjan de Wet en Danie Theron as rolmodelle beskou en doen dit nog steeds” (60). Mandela het volgens eie erkenning De Wet se relaas van die Anglo-Boere-oorlog gelees met die oog op toepassing in die ANC se guerrillastryd teen die blanke bewind. Mandela het Deneys Reitz se boek, Commando (1929), om dieselfde rede misbruik (Nelson Mandela, Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 326). Anders as Grobler bewonder ek nie diegene wat die blanke politieke bewind gewelddadig omver wou werp nie. Grobler gee ‘n heeltemal ander vertolking aan die genoemde uitlating van Mandela, wat hom “hoendervleis” van genoegdoening gegee het. Mandela het glo “erkenning aan die vryheidstryd van my voorvaders gegee” (60). Myns insiens is dit ‘n misbruik deur Mandela van die Afrikaner se geskiedenis terwyl Grobler in sy reaksie na ‘n strooihalm gryp.

Grobler verwys na die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl wat in 1975 ingewy is. Hy is krities oor die volgende “nasionalistiese vereiste” waaraan die monument volgens die oprigtingskomitee moes voldoen: “Dit moet die wonder van ons kulturele en staatkundige opbloei versinnebeeld” (248). Ek kan geen fout hiermee vind nie. Maar Gobler borduur voort: “Dit is dus te verstane dat daar destyds kritiek was teen die Taalmonument en alles [!] wat dit simboliseer het” (249). “In die lig van die aanslag op die gebruik van Afrikaans as taal in die staatsdiens, in die onderwys en op tersiêre vlak en ook in die besigheidswêreld wonder ‘n mens soms of al hierdie taalmonumente in die toekoms nie bloot net grafstene vir Afrikaans gaan wees nie” (253).

Soms slaan reste van die Boer in Grobler darem deur. Die destydse trekke die binneland in “getuig … van die onstuitbare ondernemingsgees wat skynbaar eie was aan talle van die vroeë Afrikanerpioniers. Die deursettingsvermoë wat hulle openbaar het, grens aan die ongelooflike” (43). Oor die Retief-beeld in die Laerskool Piet Retief in Sidwell, Port Elizabeth, skryf Grobler: “Dit was ‘n weerspieëling van die agting waarmee vroeëre geslagte Afrikaners aan hulle leiers van weleer teruggedink het” (211). Hy herinner ons daaraan dat “toe Van Riebeeck-dag (6 April) nog ‘n openbare vakansiedag was, is daar jaarliks kransleggingseremonies by die beelde [van Jan en Maria van Riebeeck] gehou. Met die simboliese Ossewatrek van Kaapstad na [die hoeksteenlegging van] dieVoortrekkermonument in Pretoria in 1938 het die eerste wa ook vanaf Van Riebeeck se standbeeld vertrek” (231). As daar deesdae soms ‘n kranslegging by hierdie standbeelde is, is dit danksy private inisiatief. Die hoofstroom Afrikaanse koerante swyg oor Van Riebeeck-dag. Die Universiteit Stellenbosch, eens ‘n Afrikaanse universiteit, vier jaarliks Afrikadag en Mandela-dag; nooit Van Riebeeck-dag en Afrikaansdag (14 Augustus, die dag waarop die Genootskap van Regte Afrikaners in 1875 in die Paarl gestig is) nie.

Baie van die monumente en soortgelyke objekte wat blankes vereer, is in hulle geheel of deels deur private fondsinsameling gefinansier. Dit is ongelooflik hoe baie monumente, ens, sedert 1994 ter ere van swartes opgerig is en waarskynlik heeltemal of grootliks met staatsgeld betaal is. In hierdie opsig, soos met naamsveranderings, is die ANC-regering in ‘n ander liga as sy gebruiklike ondoeltreffendheid. Daardie kenmerkende ondoeltreffendheid kom eers by die onderhoud van sulke plekke na vore. Duidelike aanwysings na sulke plekke word deur die owerheid aangebring terwyl die herinneringsplekke van blankes in baie gevalle moeilik opspoorbaar is omdat aanwysings ontbreek; dikwels omdat daardie aanwysings gevandaliseer is. Wanneer Grobler by ‘n herinneringsplek uitkom, is die kurator of opsigter soms funksioneel, bv goed ongelig, en ander kere niks werd nie of heeltemal afwesig. Polities byderwets spesifiseer die outeur nooit die ras of etnisiteit van hierdie beamptes nie. Die lesers is daarop aangewese om hulle eie afleidings te maak.

Swart “krygerkonings” word “die laaste paar jare veral deur die provinsiale regering van Limpopo gehuldig” (45). In sommige gevalle is dit pogings tot miteskepping. Byvoorbeeld, Mokopane was nooit ‘n koning nie (48). In Pretoria is ‘n standbeeld vir Tshwane opgerig. Tereg verwys Grobler na hom as ‘n “mitologiese hoofman” (66). Die ANC wil hê dat selfs die naam Pretoria na Tshwane verander moet word. Die hele gedoente oor Tshwane is ‘n “poging om geskiedenis te skep waar daar niks is nie” (66).

Die Oos-Kaap wat berug is weens die provinsiale ANC-regering se onvermoë om diens te lewer, blink uit met die oprigting van monumente wat swartes vereer. “Struggle-gedenktekens sluit na my mening nie net monumente oor swart mense se stryd teen apartheid in die 20ste eeu in nie, maar ook die stryd teen kolonialisme wat dit voorafgegaan het. Om ‘n magdom sulke gedenkplekke te vind, hoef ‘n mens net die Oos-Kaap te deurkruis” (186). “As ons twee dinge tydens ons reise deur die Oos-Kaap geleer het, dan is dit dat die apartheidsregering se hardhandige onderdrukking van swart mense se stryd om vryheid en gelykheid verskeie martelaars geskep het en ook dat die struggle deeglik verteenwoordig word deur gedenktekens in die provinsie” (197).

In uitsonderlike gevalle is Afrikaners herbegrawe (bv p 75), maar dit het meesal nie op staatskoste geskied nie. Paul Kruger se oorskot is uit Europa na Suid-Afrika gebring sodat hy in Pretoria begrawe kon word. Maar dit is ‘n hoogs uitsonderlike geval. Die Afrikaners wat as krygsgevangenes van die Anglo-Boere-oorlog in Indië, Ceylon, St Helena en Bermuda gesterf het se oorskot is nie na Suid-Afrika teruggebring nie. Die ANC, daarenteen, herbegrawe graag teen groot owerheidskoste sy kamerade wat in Suid-Afrika en elders gesterf het en rig graag buitensporig groot en duur monumente en grafstene vir hulle op.

Hierdie rojale behandeling word selfs na nie-kamerade soos Saartjie Baartman (1790-1815) uitgebrei, waar die hoofoorwegings skynbaar is dat hulle nie-wit moet wees en dat sulke skuiwe propagandawaarde ten koste van blankes moet hê. Baartman “is uiteindelik met groot vertoon onder die verengelste naam Sarah Bartman buite Hankey in die Oos-Kaap begrawe” (239). Verder dien sulke gedenktekens dikwels as advertensies vir die ANC deurdat ANC-kentekens prominent daarop aangebring word (92, 93, 196). “Dit is sprekend van die huidige regering se geneigdheid om die ANC se rol in die struggle te beklemtoon ten koste van die aansienlike bydrae van organisasies soos die [Pan African Congress] PAC en die United Democratic Front (UDF)” (196).

‘n Eeu na Baartman het die skip Mendi in 1917 gesink met sowat 600 swart werkers wat in die Eerste Wêreldoorlog diens sou doen. Die ANC-regering sal myns insiens nie ‘n vinger verroer om blankes wat aan die twee wêreldoorloë deelgeneem het, te vereer nie, maar vir die Mendi-slagoffers is ‘n monument in Soweto opgerig. “Die monument is in 1995 deur president Nelson Mandela en Brittanje se koningin Elizabeth onthul” (104). Elizabeth het nie van die geleentheid gebruik gemaak om verskoning vir bv die konsentrasiekampslagoffers van die Anglo-Boere-oorlog te vra nie. Die ironie is “dat daar in Atteridgeville in Pretoria ook ‘n Mendi-gedenkteken staan, wat lank voor die een in Soweto opgerig is” (105).

Op 21 Maart 1960 het paswetbetogers polisiebeamptes se veiligheid bedreig en is 69 van hulle by Sharpeville doodgeskiet. Dit het gebeur nadat 9 polisiemanne op 23 Januarie 1960 in Cato Manor deur swartes vermoor is. Sharpeville was eintlik ‘n PAC-inisiatief maar daar is so ‘n groot bohaai oor die polisie se selfverdedigingsaksie plaaslik en in die buiteland opgeskop dat die ANC nie die kans laat verbygaan het om hierdie gebeurtenis vir eie gewin te kaap nie. Ten einde die maksimum aanstoot aan blankes te gee, terwyl hy voorgee het dat hy versoening bevorder, het Mandela die 1996-grondwet te midde van groot publisiteit by Sharpeville onderteken (98).

Die Soweto-onluste van 1976 was eintlik ‘n uitvloeisel van Steve Biko se swartbewussynsbeweging maar dit is vir propagandadoeleindes deur die ANC gekaap. In die Avalon-begraafplaas in Soweto is daar die Never Never Again-monument (105). Die frase “never never again” verwys na die bekende Joodse versugting oor die Holocaust. Apartheid word dus sonder meer en dikwels, maar uiters valslik, met die berugte anti-semitisme van die Nazi’s geassosieer. In Soweto is daar ook die Hector Peterson-gedenkteken en -museum (101). Peterson, die Jeugdagheld (16 Junie), was ‘n prestasielose skoolkind wat stokkiesgedraai en op hierdie eienaardige manier wêreldbekend geword het.

In ander opsigte munt die ANC ook uit in valsheid, bv die vervalsing van die geskiedenis. In Kliptown, waar die Vryheidsmanifes in 1955 aanvaar is, is daar deesdae die Walter Sisulu Square of Dedication. By herinneringsplekke erken die ANC die koloniale taal Engels en soms ‘n swart taal maar selde Afrikaans. In die geval van Kliptown is die eintlike punt dat die ANC “niks met die opstel van die manifes te doene gehad het nie en ook nie by die aanvaarding van die Vryheidsmanifes teenwoordig was nie” (101). Maar daardie manifes het ANC-evangelie geword.

Boipatong is naby Sharpeville. Drie maande na die referendum op 17 Maart 1992 het Inkatha-ondersteuners op 17 Junie weerwraak teen ANC-ondersteuners geneem. Daar was 45 ongevalle. Die ANC het hierdie insident misbruik deur deelname aan die Kodesa-onderhandelings op te skort (98-99). Die geslepe ANC het dit gedoen ten einde ‘n sterker morele posisie in die onderhandelings te verkry, maar Grobler noem dit nie. Boipatong was dié keerpunt in Suid-Afrika se geskiedenis. As gevolg van die valse beskuldigings van die ANC was die Nasionale Party se onderhandelaars daarna op die agtervoet en het hulle een na die ander toegewing aan die ANC gemaak. Die direkte gevolg hiervan is die bedenklike grondwetlike bedeling wat swart meerderheidsregering behels en waarmee ons sedert 1994 opgesaal sit. Hierdie ANC-valsheid is onder die leiding van Mandela gepleeg. Ek haal in die volgende drie paragrawe inligting uit drie verskillende bronne oor hierdie gebeure aan wat boekdele oor die immoraliteit van die ANC-leiers, insluitende Mandela, spreek terwyl hulle in werklikheid graag voorgee dat hulle die hoë morele grond beklee.

“Although the ANC accused both De Klerk and Buthelezi of having double agendas in that they were negotiating but also stoking violence, this was true not of them but of the ANC itself” (John Kane-Berman, Between two fires: Holding the liberal centre in South African politics, Johannesburg: Jonathan Ball, 2017, 338p, R275; Amazon Kindle $13,67, 4637). “The strategy was born of the ANC’s frustration at its inability to get its way in Codesa, where it found itself in a minority on several key issues related to limitations on power” (4646). Na die Boipatong-slagting “the ANC had put out a statement to the effect that the attackers were ferried into Boipatong and its neighbouring Joe Slovo shack settlement by police Casspirs, that the police had participated in the attack, and that army vehicles had also been used” (4657). “After walking out of Codesa using the government’s alleged involvement in the Boipatong massacre as a pretext, the ANC was able to turn the multiparty talks into an essentially bilateral affair after concluding a ‘record of understanding’ with the government a few months later in September 1992. This meant that the multiparty talks were reduced to a rubber stamp. One key consequence was that the new constitution provided for a centralised system of government, despite the fact that most of the Codesa delegations had favoured federalism as a means of decentralising power and accommodating the country’s political and ethnic diversity” (4650). Na Boipatong “Mandela announced that he was pulling out of the talks on the grounds that he could no longer justify talking to ‘a regime that is murdering black people'” (4658). “There was never any doubt that the slaughter was perpetrated by Inkatha supporters” (4662). “Judge Richard Goldstone and a British policing expert drafted in by De Klerk declared that they could find no evidence of police involvement” (4666). Maar die ANC-gedienstige Waarheids- en Versoeningskommissie “pronounced after a cursory investigation that the police had planned and helped to execute the massacre” (4675). “The truth no longer mattered” (4675). In hierdie opsig is die nuwe Suid-Afrika op ANC-leuens en -valsheid gebou.

Hermann Giliomee skryf: “Ten tye van die [Boipatong-] moorde het die ANC egter die raamwerk waarin die pers die gebeure aangebied het so sterk bepaal dat daar taamlik algemeen aangeneem is dat die polisie, die staat en moontlik selfs De Klerk die skuld moet dra … Om die onderhandelings op die spoor terug te kry, het die regering sekere sleuteltoegewings aan die ANC gedoen in ‘n ‘notule van verstandhouding’ wat die partye op 26 September 1992 uitgereik het … Volgens die openbare mening het De Klerk in die kragmeting ‘n deurslaggewende nederlaag gely … die hele sameloop [het] daarop gedui … dat die ANC finaal die hef in die hande gekry het … dit [was] nou duidelik dat die proses hoofsaaklik sou verloop soos die ANC dit wou hê” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad, Tafelberg, 2004, p 600).

Niël Barnard bevestig die valsheid van die aantyging dat die polisie “en wit mans in sweetpakke” by die Boipatong-slagting teenwoordig was (Niël Barnard, Vreedsame revolusie: Uit die enjinkamer van die onderhandelinge, Kaapstad: Tafelberg, 2017, 328p, R280, p 124). “Soos te wagte het die ANC die Boipatong-gebeure met ope arms aangegryp om De Klerk en die Regering van duistere komplotte te beskuldig en gerugte en ongetoetste aannames te versprei dat die Polisie direk by die aanval betrokke was. ‘n Britse polisie-kenner wat deur regter Richard Goldstone aangestel is om die Polisie se betrokkenheid te ondersoek, kon geen bewyse daarvan vind nie” (125). Die vredesikoon Nelson Mandela het op kenmerkende manier hierdie voorval tot die uiterste misbruik om verdere onrus te stook. Hy het ‘n “skare van 20 000 ondersteuners in Boipatong toegespreek en gesê: ‘Ek kan nie langer aan ons mense verduidelik hoekom ons steeds met ‘n regering praat wat ons mense vermoor nie'” (126). Hierop het gevolg ‘n “landswye stuwing van uitdagende militantheid wat deur talle ANC-leiers onder die vaandel van ‘the anger of the people’ aangehits is” (126). Barnard noem dat 600 MK-rekrute in hierdie tyd doodluiters van die internasionale lughawe by Johannesburg vir militêre opleiding na die buiteland vertrek het, terwyl ander in die Transkei opgelei is (125). Dit toon duidelik dat die ANC ten tye van die onderhandelings glad nie van sy voorliefde vir geweld afgesien het nie.

Grobler kla omdat hy op skool “in die duister gehou [is] oor die stryd wat teen die ongeregtighede van apartheid aan die opbou was” (109). Oor “een van Suid-Afrika se grootste leiers,” Nelson Mandela, het Grobler “intensief navorsing … gedoen en in die 1980’s uitvoerig in ‘n boek oor sy politieke rol tot op daardie stadium geskryf” (109). Hy vertel hoe Mandela as student uit die Universiteit Fort Hare geskors is en hy toe na die Witwatersrand verhuis het (110). Wat Grobler nie vertel nie, is hoe uiters ordentlik die rektor van Fort Hare, Alexander Kerr (1885-1970, rektor 1916-1948), Mandela behandel het. Mandela verwys na Kerr as “a greatly respected man” (Long walk to freedom, p 61). Eiewys en aktivisties wou Mandela hom nie aan Kerr se gesag onderwerp nie. “I resented his absolute power” (62). In Mandela se oë was dit ‘n “injustice” dat hy verplig is om die universiteit te verlaat (62).

‘n Insident wat van die uiterste belang by die beoordeling van Mandela as mens is, word ook nie deur Grobler genoem nie. Mandela het twee van sy oom/voog se beeste gesteel en verkoop ten einde geld vir die treinkaartjie na Johannesburg in die hande te kry. “We had almost no money between us, but that morning we went to see a local trader and made a deal to sell him two of the regent’s prize oxen” (66). Mandela beskou sy veediefstal blykbaar nie as ‘n misdaad nie: “We had committed no offence and violated no laws” (68).

Grobler verwys na Mandela se huis in Orlando-Wes, Soweto, wat voorspelbaar deesdae ‘n museum is (110). Volgens Grobler gee hierdie museum ‘n mens “‘n goeie idee van hoe beknop woonhuise in swart woonbuurtes in Suid-Afrika in die apartheidsjare was” (111). Is die woonhuise wat deesdae barmhartigheidshalwe deur die owerheid vir swartes gebou word nou groter? Betaal die inwoners deesdae vir wat hulle ontvang, bv die huur, munisipale belasting en dienste? Wat Grobler verswyg, is dat Mandela nie owerheidsbetalings vir sy Orlando- huis wou doen nie. “The Bantu Welfare Trust periodically reminded him of the need to repay his loans and he mostly ignored their letters … [Later] an apologetic promise to begin repayments – a promise he did not keep” (David James Smith, Young Mandela, London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, p 68). Mandela kan as die vader van die nie-betaalkultuur (bv vir elektrisiteit, munisipale dienste, televisielisensies, ens) onder swartes beskou word. Dit neem sulke groot afmetings in die nuwe Suid-Afrika aan dat hierdie nie-betaling (wat op diefstal neerkom) nie volhoubaar is nie. Dit plaas ‘n groot en toenemend ondraaglike finansiële las op getroue nie-swart (bruin, Asiatiese en veral blanke) betalers. “Veel minder as ‘n derde van huishoudings in Gautengse townships betaal vir dienste” (Attie van Niekerk, Anderkant die reënboog, Kaapstad: Tafelberg, 1996, p 27). Oor elektrisiteitsdiefstal in Kliptown, Soweto, skryf Grobler: “Elektriese drade van alle soorte het van die bopunt van ‘n lamppaal in alle rigtings na omliggende huise gelei” (102).

Grobler verwys na Mandela se “beroemde toespraak” in 1964 tydens die Rivonia-verhoor. Mandela het toe valslik beweer dat hy teen wit oorheersing geveg het. Geen kritiek hierop word deur Grobler uitgespreek nie. Asof Mandela en ander kamerade nie reeds oorgenoeg gehuldig is nie, skryf Grobler die volgende sin, wat boekdele oor sy gesindheid spreek: “Dit verstom my dat daar nog nooit ‘n gedenkteken voor die Paleis van Justisie [waar die Rivonia-verhoor plaasgevind het] opgerig is wat die gebou se band met Mandela uitwys nie” (116).

Grobler verwys na die Parade in Kaapstad. “Die destydse doel was om as militêre paradegrond te dien vir die soldate wat die Kasteel beman het” (233). Dit is hier waar die vredesikoon Mandela sy eerste toespraak gelewer het nadat hy in 1990, sonder die instemming van die blanke kiesers, deur FW de Klerk vrygelaat is. Mandela “called for an ‘intensification of the struggle on all fronts'” (Kane-Berman, 4360), dus voortgesette geweld. Sy tronstraf het Mandela nie tot ander insigte gebring nie. “1990 would be the most violent year in our modern history … with at least 3 770 deaths in political violence” (4360).

Grobler en sy vrou “het al telkens oor die ooreenkomste tussen [Jan] Smuts [1870-1950] en Nelson Mandela, nog ‘n grootse Suid-Afrikaanse leier, gepraat. Smuts het op sy dag met bykans roekelose dapperheid teen die Britse Ryk geveg … Mandela het ook groot dapperheid getoon in sy stryd vir reg en geregtigheid in Suid-Afrika” (88). In werklikheid is daar ‘n groot verskil. Smuts was aktief in oorloë, soos die Anglo-Boere-oorlog, betrokke. Mandela was voor sy inhegtenisname by ‘n sabotasieveldtog met behulp van bomme betrokke. Na Mandela se vrylating was daar die “People’s War” waarin die ANC politieke teenstanders soos Inkatha en die Nasionale Party met geweld probeer neutraliseer het. Die ANC het valslik voorgegee dat ‘n “Derde Mag” vir die geweld verantwoordelik was. In werklikheid was dit egter grootliks ‘n voortsetting van die ANC se tradisionele gewelddadigheid. Die ANC het terselfdertyd met die NP-regering om die verkryging van politieke mag onderhandel. Die ANC het nooit geweld afgesweer nie. Hy het bloot voorgegee dat hy sy geweldpleging opgeskort het. Mandela was van die begin van MK se geweldpleging in 1961 tot sy inhegtenisname in 1963 en weer van 1990 tot die 1994-verkiesing in ‘n leidende hoedanigheid by geweld betrokke. Grobler beweer Mandela het vir reg en geregtigheid gestry. Grobler neem hiermee ANC-propaganda onkrities oor. Het ons in die nuwe Suid-Afrika in afdoende mate wat reg is, bv wet en orde? Ek dink nie so nie. Het ons geregtigheid? Sekerlik nie wat die blankes betref nie. Daar word suiwer op grond van ras teen blankes gediskrimineer, hulle welvaart word op groot skaal aan die swart massa verkwansel, hulle politieke invloed is onbeduidend, ens.

Jan Smuts het “internasionaal sy stempel afgedruk op wyses wat geen ander Suid-Afrikaner benewens Nelson Mandela hom nog kon nadoen nie” (80). Dit is ‘n misleidende stelling. Smuts en Mandela het internasionaal heeltemal verskillende rolle vervul. Smuts was ‘n belangrike, aktiewe faktor in albei wêreldoorloë, asook by die stigting van sowel die Volkebond as die Verenigde Nasies. Mandela, daarenteen, het opleiding in terrorisme in die buiteland ontvang en ook vir hierdie doel geld daar gebedel. Na sy vrylating in 1990 het hy die wêreld vol gereis maar meesal om as persoon deur polities byderwetses vereer te word. Hy het geld vir die heropbou van die land gebedel maar nie gesê wie die land afgebreek het nie.

In 2014 was Grobler en sy vrou in Londen. “Ons was vanselfsprekend trots om op te merk dat Suid-Afrika die enigste land benewens die Verenigde Koninkryk is waarvan twee leiers op dié plein [Westminster-plein] vereer word. Jan Smuts se beeld staan nogal naby dié van Churchill, maar die beeld wat verreweg die gewildste onder toeriste was, is ongetwyfeld dié van ‘n vriendelike Nelson Mandela wat lyk asof hy daar staan en gesels” (118). Dit is skynbaar onmoontlik om Grobler se entoesiasme vir Mandela (ook “Madiba” genoem – 118) te blus.

Grobler verwys na die sinkhuis te Doornkloof, Irene, waarin Jan Smuts van 1909 tot sy dood gewoon het. Hy noem dat Smuts die huis opgerig het (85). Die huis of boumateriaal was voorheen ‘n Britse weermagmenasie (kroeg vir soldate) in Middelburg in die Oos-Transvaal. Smuts het dit vir £300 gekoop. Die heroprigting het ‘n jaar in beslag geneem en het £1 000 gekos (Richard Steyn, Jan Smuts: Unafraid of greatness, Johannesburg: Jonathan Ball, 2015, Amazon Kindle $12,53, 3228). As woonplek was ‘n beskeie sinkhuis goed genoeg vir Smuts, wat ‘n regsgeleerde en internasionaal gerekende staatsman was. In vergelyking hiermee is Jacob Zuma ‘n ongeskoolde dolosgooier. Smuts het net vir Isie as vrou gehad. Vergelyk hiermee Zuma se talle vroue. Zuma se blyplek, Nkandla, is ‘n hele landgoed vol luukse strooise wat deurlopend onderhewig aan opgradering is; skynbaar (grootliks) op staatskoste. Smuts as staatsman en mens, asook sy woonplek, moet nie met Zuma vergelyk word nie. Smuts se statuur is veel groter. Dit is ironies dat sy blyplek veel meer beskeie is.

Hoe skandalig die propagandastryd teen blankes met behulp van monumente gevoer word, blyk uit die Genocide Memorial by Adendorp op die pad tussen Graaff-Reinet en Willowmore. Volgens die inskripsie op die monument het die beweerde volksmoord van 1702 tot 1809, dus hoofsaaklik tydens die Hollandse bewind, plaasgevind. Hierdie monument is in 2006 deur die Oos-Kaapse ANC-regering opgerig. “Hoewel die naam impliseer dat die Khoi-San-gemeenskappe die slagoffers was van ‘n doelbewuste beleid [van blankes] om hulle uit te wis, was dit nooit die geval nie. Die Khoi-Khoi[n] en die San was wel telkens die aggressors omdat hulle die vloedgolf koloniale uitbreiding probeer afweer het. Dit word deur die inskripsie op die voetstuk bevestig. Die Afrikaanse bewoording lui onder meer: ‘As Suid-Afrikaners wil ons met hierdie monument lof en erkenning verleen aan die bydrae van die San en Khoi-Khoi[n] [as] eerste inheemse mense in die stryd om die land te bevry'” (240-241). Dit is kenmerkende ANC-retoriek. Grobler beskou hierdie monument as “‘n tipiese voorbeeld … van politieke heersers se drang om die geskiedenis te manipuleer sodat dit moet lyk [as]of hulle in die verlede sowel die slagoffer[s] as die oorwinnaars was” (241). “Die trekboere in veral die noordweste [van die Kaapkolonie het] …, in teenstelling met wat die Volksmoord-monument buite Graaff-Reinet beweer, uit hulle pad gegaan om vreedsame verhoudings met die San en die Khoi-Khoi[n] te bou” (243).

Dit is nie net die ANC wat ruimskoots tot die vervalsing van ons geskiedenis bygedra het nie. Die ANC word bygestaan deur historici wat bereid is om die geskiedenis te plooi soos die ANC dit verlang, bv deur teen ruime betaling skoolhandboeke te skryf. Met sy polities byderwetse inslag gee Grobler met hierdie boek in sekere opsigte stukrag aan hierdie herskrywing van ons geskiedenis. ‘n Mens moet liefs nie te ver agteroor leun om ‘n immorele regime ter wille te wees nie.

Brief: Wat kan ons doen?

“Ons moet ophou net praat, en iets begin doen!”
— Smoorkwaad regse aktivis

Die aanhitsing van regse aktiviste het tot onlangs meer daartoe geneig om mens in die moeilikheid te kry as om iets te bereik. Hetsy weens polisie-informante, hetsy weens mans wat van nature ‘n vurige temperament het; regse aktivisme het gedurende my leeftyd amper heeltemal irrelevant geraak.

Dit is ‘n groot probleem.

Die bereiking van enige doel verg: identifisering van probleme, insameling van inligting, bepaling van hulpbronne, kort- en langtermyn strategiese beplanning, hersiening van die bogenoemde; en dan eers praktiese uitvoering. Die bogenoemde onthou ek nog vaagweg van my Graad 8-Tegnologieklas. Dit is só eenvoudig dat dit selfs vir tieners geleer word.

Omdat meeste van ons mense skaars verby die eerste twee stappe kom (probleemidentifisering en inligtingsinsameling, of in ons geval bewustheid van ons geskiedenis en huidige uitdagings), en met óf verkeerde kennis óf verkeerde bedoelings hals-oor-kop die wêreld invaar, word hulle gewoonlik deur slinkse karakters ingewag.

Hoe dan nou?

‘n Eerste stap vir ons volk sal wees om hul te vergewis van hulle geskiedenis, kultuur en identiteit. Sterk selfbewustheid is ‘n voorvereiste vir gesonde selfvertroue, waaroor ons as volk tans weinig beskik. Dit geld veral vir die jeug. Die vigsbesmette geskiedenis wat ons op skool leer, en die morele gif wat ons van Hollywood af inneem, werk saam om ‘n haat en afkeer van ons volk en ras in ons te bewerkstellig.

Vóór ons iets kan doen, moet ons eers bewus wees van wat gedoen moet word, en hoekom ons dit doen.

Wat ons wil bereik, is ‘n sterk, soewereine, gesonde Boerevolk in Suidelike Afrika. Ons wil ons Europese beskawing hier koester en uitbou, soos wat suksesvol in ander dele van die wêreld gedoen is. Ons wil die lasterlike leuens wat oor ons versprei is, uit ons denke en harte uit ontwortel én dan ons eie denkwyse en visie plant. Ons wil nie soos die Britse Rhodesiërs, die Belgiese Kongolese, die Nederlandse Suriname, of enige ander mislukte blanke volk ‘n voetnota in die geskiedenis wees nie.

Daar is onlangs ‘n blanke optog in Pretoria gehou wat, as dit nie so onsettend belangrik was nie, as ‘n belaglike vertoning beskou kon word. Hiermee bedoel ek nie dat die mense wat dit gereël of bygewoon het belaglik is nie. Maar dat die optog self belaglik was. As die optog gemeet word aan die maatstaaf van die doel van optogte, naamlik: die vertoning en afdwinging van politieke mag, was hierdie optog belaglik gewees.

Dit sit dalk nie in die leser se koue klere om sulke verkleinering van ons mense se pogings tot iets beters aan te hoor nie, maar dit moet gesê word. As ons wil verbeter, moet ons ons foute en tekortkominge erken.

So wat moet ons doen? Waar kan ons begin met werk wat ons volk se belange sal bevorder en dryfkrag gee?

Ek dink nie dit is by optogte nie. Vir so lank as wat ons nie met sekerheid 1000 mense met gemak by ‘n optog kan monster nie, moet ons dit nie doen nie.

Dat ons nog nie die morele moed en wilskrag het om ons probleem doelgerig aan te pak nie, is duidelik. Dit is ook heeltemal normaal en te verwag onder Europese volke op die oomblik. Trouens, ek dink ons is steeds in ‘n sterker morele posisie as wat die meeste ander Westerse, Europese nasies tans is (Amerika uitgesluit). Die welvaart en gepaardgaande dekadensie wat ander Europese volke se laaste twee of drie generasies sag gemaak het, is nie soveel die geval met ons nie. Ek dink om in so ‘n gevaarlike land soos hierdie te woon, help om ‘n mens eerlik en wakker te hou.

Die leser moet my verskoon as ek tot dusver rondgeswerf het met my brief, en my nie duidelik by een onderwerp bepaal het nie. Ek glo tog dat dié vir wie dit bedoel is, die bogenoemde sal kan verstaan.

Om weer ons voete op die grond te plaas: wat kan ons begin doen om ons toestand te verbeter?

Ekonomiese stryd. Geen mens wat verstaan wat ter sake is in ‘n militêre stryd tussen twee of meer groepe, sal aanbeveel dat een groep brood en ammunisie vir sy opponent verskaf nie. Maar tog is dit wat ons in effek elke dag doen. Om ‘n paar sjekels te spaar, sal ons eerder by ‘n wildvreemde volk ons melk en botter koop, terwyl ons mense op hulle eie in die markplein moet verkeer. Ons finansier dus ons eie ondergang.

Wat elke Afrikaner vandag kan begin doen, is om volksbewuste Afrikaners, of naas hulle rasbewuste blankes, of naas hulle normale blankes, ekonomies te ondersteun. Onthou dat dit so belangrik is om nie ons opponente te ondersteun nie, as wat dit is om ons eie mense te ondersteun. Ek dink die Spurboikot stel ‘n goeie presedent hiervoor.

Selfkennis en paraatheid. Elke leser moet dit op homself neem om hom en sy geskiedenis te leer ken. Mens se identiteit en geskiedenis is noodwendig deel van ‘n volk en ‘n ras. Leer jouself ken en leer jou volk ken. Met paraatheid verwys ek nie hier na fiesiese paraatheid nie (daar is ander mense wat dit beter as ek ken en kan verduidelik), maar verstandelike paraatheid.

Die konstante fusillade van verskeie mediabronne en meningsvormers, lei daartoe dat mens deurmekaar en onseker is oor wat om jou aangaan. Baie mense trek dan terug in hulle skulpe in en steur hulle nie aan wat om hulle aangaan nie. Mens kan nie met toegeknypte oë deur die lewe gaan nie. Mens moet weet wat om hom aangaan en gereed wees vir wat ook al mag kom.

In verband met die pers wil ek nie te veel tyd daaraan bestee nie; ons mense moet wel verstaan dat die Naspersgroep (DSTV, KykNet, MNet, Media24, Huisgenoot, meeste Afrikaanse koerante, ens.) en die Times Media-groep (Business Day, Times Live, Financial Mail, ens.) nie aan ons kant is nie. Dat hulle net “die nuus en feite” wil weergee om jou in te lig, is soos die elektriese skokke en skoppe wat vir vee gegee word om hulle na die slagpale toe te lei.

‘n Skaakmetafoor: ons koning is lankal deur ons opponent ontvoer en gyselaar gehou. Ons koningin proebeer tevergeefs die koning se rol te vul. Ons voorste ry staan agter en ons agterste ry staan voor, almal staar in die verkeerde rigting, en ons het nog nie eers begin om te speel nie.

— Pierre Fouché

Brief: Verkrampte regses en kloekserwatiewe

“Pas aan of sterf,” het PW Botha gesê. In die Anglosfeer het die woord “cuckold”, wat volgens Infogalactic die volgende is, “A cuckold is the husband of an adulterous wife. In evolutionary biology, the term is also applied to males who are unwittingly investing parental effort in offspring that are not genetically their own…” onlangs ‘n nuwe gebruik gekry. Die kern van die woord word op sy eie gebruik, of met “conservative” gepaar om dan “cuckservative” te maak.

In Afrikaans sien ek mense gebruik die woord “kloekserwatief”. Die term word as ‘n skeldwoord gebruik om regse of konserwatiewe mans af te kraak wat verkies om toe te gee aan die eise en bevele van linkses, in die hoop dat die hoofstroommedia hom sal aanvaar en goedkeur, en nie ‘n rassis sal noem nie. Sulke mans dink dit is belangriker om op ‘n morele miershoop te veg en te verloor, in plaas van om hulle edel “waardes” te vededig en die opponent aan te pak op dieselfde wyse as wat linkses met regses doen.

Die Afrikanerweergawe van ‘n kloekserwatief is na my mening: ‘n man wat op Saterdae rustig sit en rugby kyk met sy hande op sy pens, terwyl een van sy twee bediendes die vleis braai. Sy sagte wange verklap sy daaglikse ontbyt van spek en eiers, en hy lyk altyd of hy warm kry. Hy oefen drie keer ‘n week pligsgetrou op sy loopband, wat hy teen ‘n nie te steil helling van 7.5 grade stel, teen ‘n matige spoed. Dít om die vetjies te verbrand; of so sê hy.

In die politiek is hy natuurlik “gematig”, en glad nie ‘n rassis nie. Hy behandel iedereen met eerbied en respek; hy beoordeel ‘n man volgens sy karakter en nie sy velkleur nie. Hy dink die grondwet is ‘n wonderlike dokument, en hou ‘n klein boekie daarvan op sy bedkassie langs sy Bybel. Hy dink ook as ‘n mens net die tyd sal neem om met dié wat ons haat en wil uitmoor te sit en ‘n gesprek te voer, mens altyd gemene grond sal vind om ‘n positiewe toekoms saam te bou.

Sy gesinslewe is in geen beter toestand nie. Sy dogter kuier graag saam met swart mans (met uitstekende karakter natuurlik), terwyl sy nuwe vrou en sy vrou se kind hom openlik verafsku.

Sulke mans is werklik verkramp, veral uit ‘n regse perspektief. Hulle dink dat die liberaal-demokratiese staat die toppunt van die mense se politieke evolusie is. Nog meer, hy glo dat die strewe na die Nuwe Wêreldorde ‘n evolusie en nie ‘n revolusie moet wees nie, nes Ian Smith van Rhodesië. Hy vermy ten alle koste om menslike biodiversiteit te bespreek. Hy sal toelaat dat sy dogter haar in die duisternis in vermeng, so bang is hy om ‘n rassis deur een of ander swart jeugdige genoem te word.

Nou, ek is self geen grondwetaanbidder of “grondwetter” (Hermann Giliomee) nie; ek neem ook nie Bantoebeloftes ernstig op nie. Ek dink sulke mans is deel van die rede hoekom ons op hierdie geskiedkundige laagtepunt verkeer. Hulle is heeltemal onbevoeg vir die stryd waarmee ons te doen het. Sou dit van my afhang, sou ons die laers al begin toetrek het; en enige iemand links van AfriForum (Edms.) Bpk. buite laat om dood te gaan. Verraad het ‘n prys.

‘n Groot stryd lê vir ons voor. Dit sal tot ons voordeel wees om solank swakheid en teenstrydigheid uit ons volksiel te verwyder.

— Pierre Fouché

Leon Lemmer: Die einde van die Afrikaner?

Daar is al boeke gepubliseer oor die einde van die wetenskap, die geskiedenis, die blanke ras, die Weste, die beskawing, die mensdom, lewe, die natuur, die planeet Aarde, ens. In die sintuiglike werklikheid is daar skynbaar niks wat blywend is nie. Dit is moontlik dat daar vroeër of later een of meer boeke oor die einde van die Afrikaner sal verskyn. Ek skryf hiermee ‘n artikel oor die moontlike einde van die Afrikaner; ‘n artikel omdat ek dink dat die Afrikaner meer werd is as bloot ‘n voetnoot by die geskiedenis.

Die term “Afrikaner” verwys in hierdie konteks na blanke Afrikaanssprekendes wat vertroue in hulle gees- en kultuurgenote behou het; dus diegene wat hulle nie deur politieke byderwetsheid tot oordrewe skuldgevoelens laat mislei het nie. Afrikaners weet dat hulle tot ‘n etniese groep behoort wat uitmuntend in Afrika gepresteer het. Die voorsate van die Afrikaner het Europese beskawing nie na Noord-Afrika, wat naby Europa is, gebring nie, maar na Suidelike Afrika, wat baie ver van Europa is. Die intog van Europese beskawing in Suidelike Afrika het meer as 360 jaar gelede ‘n aanvang geneem, toe dit uiters moeilik was om groot afstande te oorbrug. Hoewel Afrikaners nie volmaak is nie, is baie van hulle goed en edel. Hulle is nie naasteby so sleg soos hulle deesdae glad te dikwels uitgemaak word nie. Die slegsêery kom dikwels van individue en groepe wat relatief prestasieloos is en glad nie ‘n roemryke geskiedenis en selfs hede het nie.

Ek skryf dus nie oor verloopte Afrikaners nie, maar oor ware of egte Afrikaners. Verloopte Afrikaners se idees en gedrag is sodanig dat hulle die ondergang van die Afrikaner en ander blankes bevorder. Pleks van voluit Afrikaners te wees, wil hulle eerder Suid-Afrikaners as ‘n integrerende deel van ‘n Afrika-nasie wees. Vir verloopte Afrikaners hoef daar geen eksklusiewe lewens- en kulturele ruimte te bestaan nie en hulle moedertaal kan sonder swarigheid maar deur Engels verdring word. Ware Afrikaners, daarenteen, is Suid-Afrikaners slegs in die sin van (tweederangse) burgerskap. Hulle ras, hulle blankheid, is ‘n bron van regverdigbare trots. Om voor die hand liggende redes is blankheid wêreldwyd die norm waarna ander rasse streef. Binne die blankedom, hulle rasgroep, is ware Afrikaners se etnisiteit, hulle Afrikanerskap, vir hulle van deurslaggewende belang. Afrikanerskap is die onvervreembare kern van ware Afrikaners. Afrikanerskap behels ‘n bepaalde lewens- en wêreldbeskouing. Grondliggend is daar ‘n konstellasie van waardes wat eie aan of kenmerkend van ware Afrikaners is. Daardie waardes is nie oplosbaar in of verruilbaar vir Afrika-waardes nie. Afrikanerwaardes is wesenlik tradisionele Europese waardes, wat in baie opsigte sterk van Afrika-waardes verskil.

My skrywe word veral aan apatiese Afrikaners gerig; dus diegene wat eintlik kerngesonde Afrikaners is maar niks doen om ons huidige toestand te probeer verbeter en te help dat daar ‘n rooskleuriger toekoms vir ons nageslag is nie. Die werklikheid van hierdie onverskilligheid en onbetrokkenheid is onlangs weer by my tuisgebring. ‘n Groepie Russiese studente wat Afrikaans geleer het, het Suid-Afrika besoek. Ter beskaming van baie plaaslike Afrikaanssprekendes het hierdie Russe getoon dat ‘n mens Afrikaans kan praat sonder om onnodige Engelse woorde te gebruik (Beeld 6 Februarie). Riaan Cruywagen het twee dae later op Netwerk24 hierdie Russe geloof en hulle Afrikaans as navolgenswaardig voorgehou. Uit Afrikanergeledere was daar bykans geen reaksie nie. Waar is al die kultuurvaders, Broeders, kultuurvrate, ens, heen wat Afrikaners voorheen op die regte pad probeer hou het? Apatie is ‘n siekte tot die dood toe, vir sowel individue as groepe.

In die oë van die huidige politieke bewindhebbers is die blankes en veral die Afrikaners nie uitnemende presteerders wat met dank en erkentlikheid oorlaai moet word nie. Nee, hulle rol in Suid-Afrika se geskiedenis word tot dié van onderdrukkers en uitbuiters gereduseer. Die standpunt van Thabo Mbeki, oud-Broeder Willie Esterhuyse se held, is tiperend van die ANC se houding. Mbeki “skets ‘n geskiedenis van 350 jaar van menseslagting, verslawing, uitbuiting en die oordrag van siektes. Hoewel die swartes ‘the producers of wealth’ was, was dit nie vir hul eie voordeel nie, maar vir ‘appropriation by the white population'” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p xiii). Dit is ‘n tipies marxistiese stelling. Die wins wat die eienaar van ‘n plaas of fabriek maak, is volgens die kommuniste die bedrag wat te min aan die werkers betaal is. Die plaas- of fabriekseienaar is daarvolgens monetêr eintlik niks werd nie.

Mbeki en sy geesgenote verkeer in die waan dat swartes voor die koms van die blankes ‘n idilliese, vreedsame lewe gelei het. Dit word soos volg valslik in Nelson Mandela se outobiografie gestel: “The African people lived in relative peace until the coming of the abelunga, the white people” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 27). Volgens Jacob Zuma het Suid-Afrika se probleme met die aankoms van die eerste blankes begin. Wat mense soos Mandela, Mbeki en Zuma nie verreken nie, is hoe agterlik Suid-Afrika sonder die positiewe bydraes van blankes sou gewees het. Voordat die huidige dwaasheid in 1990 begin het, was Suid-Afrika die ontwikkeldste en voorspoedigste land in Afrika. Pleks van erkentlikheid vir blanke prestasie is daar in swart geledere meesal slegs verguising van blankes.

Die ANC is vasbeslote om rykdom vorentoe in selfs groter mate as voorheen te verdeel, dus van die blankes te steel en dit aan die swartes te gee; dikwels minus ruim kommissie (korrupsiegeld) aan swart tussengangers, soos politici en amptenare. Nie-wit werkers moet glo die helfte van alle plase besit. Blanke sake-ondernemings moet wat eienaarskap (bv aandele-besit) en personeel (op alle vlakke) betref, demografies grondig gerysmier word. Nie op grond van meriete nie maar suiwer rasgebaseer moet hierdie revolusionêre transformasie deurgevoer word. Daar is geen wigte of teenwigte om hierdie ontplooiende ramp te voorkom nie. Die veelgeroemde Grondwet bied geen doeltreffende verskansing van blankes se belange nie. Die Grondwet is die produk van die ANC-meerderheid in die parlement en kan in elk geval na willekeur deur die ANC- of ‘n ander swart regering met die steun van die verswelgende meerderheid swart kiesers verander word.

Wat behels transformasie in die Suid-Afrikaanse konteks? Die ANC-aktivis en -vertroueling, Jaap Durand (Praag 14 Januarie), skryf met gesag as hy sê: “Al het die woord ‘transformasie’ ‘n modewoord geword, sal ons hierdie oproep in ons land nouliks verstaan as ons die emosionele geladenheid van die woord nie begryp nie. Binne die Suid-Afrikaanse konteks is diep en kragtige emosies in hierdie woord versteek. Dit het sy beslag gekry in ‘n tyd van protes en verset teen die politieke bestel van apartheid, toe daar gesoek is na die sterkste woord moontlik om uitdrukking te gee aan die soeke na verandering. ‘Verandering’, ‘hervorming’, en dergelike sinonieme is almal geweeg en te lig bevind, ongeag dat hulle dieselfde beteken; dat hulle werklik sinonieme is. Daar is gesoek na ‘n woord wat dit sou duidelik maak dat niemand [!] tevrede gaan wees met oppervlakkige veranderings en skynhervormings nie. Dít het die protesteerders en die versetstryders in die woord ‘transformasie’ gevind. Hulle het hierdie woord gelaai met al die erns en emosie waaroor hulle beskik het … Die indruk word geskep dat die eis van transformasie geen faset van die Suid-Afrikaanse samelewing onaangeraak wil laat bly nie” (Ontluisterde wêreld, Wellington: Lux Verbi, 2002, p 10).

Dáár het ons dit eerstehands uit die binnekring van die ANC. “Transformasie” beteken radikale “verandering” en nie (noodwendig) verbetering nie. Transformasie is wesenlik ‘n voortdurende irrasionele proses gelaai met die emosie van swart mag en sekerlik ook marxisme. Jacob Zuma het onlangse gesê transformasie gaan voortaan radikaal en revolusionêr toegepas word. Die uitgesproke ideaal is dat alles in die samelewing moet verander ten einde swartes te bevoordeel en blankes te benadeel. Alles kan maar opgedonder word. Byvoorbeeld, Wim de Villiers se ideaal aan die Universiteit Stellenbosch (US) is dat transformasie in iedere vesel van daardie inrigting moet indring. Daarom geniet swartes voorkeur by studentetoelating, studiebeurstoekenning, koshuisplasing, die aanstelling en bevordering van personeel, ens. Die kampus is van die name van blankes (bv DF Malan, HF Verwoerd en BJ Vorster) gesuiwer. In die plek daarvan het die name van ANC-kamerade, soos Beyers Naudé, Desmond Tutu en Russel Botman, gekom. Dit is gedoen sodat swartes eerder as wittes tuis op die kampus moet voel.

Les bes is ware Afrikaners doelbewus ontheem deur Afrikaans as US-onderrigtaal af te skaal, maar sonder om die elementêre integriteit te hê om openlik te erken dat Afrikaans ‘n mindere plek as Engels beklee. De Villiers sou by die onlangse vergadering van die US-Konvokasie nie bevredigend kon antwoord op die vraag of Jan Marais se US-stigtingsvoorwaarde steeds eerbiedig word nie. Om aan sy dilemma se ontsnap, het De Villiers geweier om enige vrae te beantwoord. Dit is per slot van sake ‘n erkenning dat wat die US onder De Villiers se leiding aanvang, nie geregverdig kan word nie. Dit is De Villiers se plig as rektor om die US se beleid te verduidelik en te probeer regverdig, maar hy kon en wou dit nie by die Konvokasie-byeenkoms doen deur vrae uit die gehoor te beantwoord nie. Dit kom myns insiens neer op doodgewone pligsversuim. De Villiers kom egter daarmee weg omdat die US-raad en by name die voorsitter, George Steyn, hom nie verplig om sy werk na behore te doen nie.

Volgens die uitgelese Anton van Niekerk mag die US nie ‘n enklave vir blanke Afrikaanssprekendes wees nie. Die US móét soos die res van die nuwe Suid-Afrika wees, dus onrusgeneig, eiendomsvernietigend, misdadig, ens. Wat die US is, word deesdae primêr polities bepaal. Wat die US akademies geword het, is vir die transformeerders van sekondêre belang. Die uitgesproke ideaal is van ‘n politieke aard: Dat die US in 2018, sy eeufeesjaar, of dan teen 2020, nie meer oorwegend ‘n blanke en Afrikaanse universiteit mag wees nie. Die US is tans meer as ooit in sy geskiedenis ‘n toonbeeld van rassisme – omgekeerde rassisme – en daarom ‘n gesalfde kleinood van die ANC-regering.

Dit is bekend dat FW de Klerk se ouer broer, Willem – van verlig/verkramp- en Boetman-faam, intellektueel meer begaaf as Frikkie was, hoewel kwalik minder verlig. Volgens Willem de Klerk is verwestering “nie meer die bestemming van die swart mense nie; ‘n oorwegend Afrikakultuur is die bestemming van die wit mense! By die nasionale kongres van die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Kultuurgeskiedenis op Wellington, in Julie 1994, sê hy (sy beklemtoning): ‘Vroeër het ons die Afrikakultuur probeer verwesters. Ons uitgangspunt was Eurosentrisme. Nou is ons in die proses waar Afrosentrisme voorop gaan staan. My stelling is dus dat die skep van ‘n nuwe kultuur vir Suid-Afrika, afrikanisering van ons kultuur beteken. Vroeër was die Westerse kultuur die model, met so ‘n paar teksture van Afrika bygevoeg. Nou moet dit ‘n Afrikakultuur word met Westerse tradisies daarin saamgevoeg … ‘n Europees-getinte Afrosentriese kultuur'” (Attie van Niekerk, Anderkant die reënboog, Kaapstad: Tafelberg, 1996, p 3-4).

Let daarop dat Willem de Klerk dit gesê het in die “heilsjaar” 1994, dus kort nadat die eerste “demokratiese” verkiesing op 27 en 28 April plaasgevind het. Verpligte afrikanisering is ‘n opsie wat ware Afrikaners nie eens oorweeg nie. Druk ten behoewe van afrikanisering word egter toenemend uitgeoefen. Wat van Afrikanerkant noodsaaklik is, is kompromislose weerstand. Deesdae is daar armsalige insigloses wat terugverlang na die Mandela-era. Wat nie besef word nie, is dat Mandela as staatshoof hom veral besig gehou het met die paaiery van blankes. Mbeki en ander ANC-kamerade het toe die land regeer. Veral vir die Afrikaners het Mandela, histories heeltemal tereg, ‘n heilige ontsag en vrees gehad. Die vraag is of daardie gesonde vrees vir Afrikaners deesdae nog onder die swart massa en hulle leiers lewend is. Apatiese Afrikaners – en daar is baie van hulle – boesem geen vrees by swartes in nie. Natuurlik ook nie verloopte Afrikaners nie, want hulle is medepligtig aan die huidige politieke opset.

Die prokureur, FW de Klerk, het twee ander prokureurs, Roelf Meyer en Leon Wessels, en ‘n Springbokskrumskakel, Dawie de Villiers, in die veld gestoot om as NP-politici met hulle sagte handjies met die terroristies-kommunistiese ANC te onderhandel. Dit is gedoen pleks van blankes te betrek wat bedrewe in onderhandelinge met swart vakbonde in bv die mynbedryf was. Wat die NP-onderhandelaars basies gedoen het, was om – soos deesdae so graag goedkeurend gesê word – met die magte van die bose “hande te vat.” Daar was in werklikheid niks in die situasie wat so ‘n strategie geregverdig het nie. Die NP-regering was toe in beheer van die land en het ‘n sterk weermag en polisiediens gehad wat die magte van die bose lank in toom kon hou. Hoedanig was die insig van die hoofonderhandelaar? Nadat die NP in bykans elke opsig boedel aan die ANC oorgegee het en daar van magsdeling tot algehele magsoorgawe gevorder is, was Roelf Meyer waaragtig steeds in staat om ‘n kompliment vir homself en die ander patetiese NP-onderhandelaars op te diep: “Ons het uitstekend gedoen, omdat ons nie enige bedingingsmag gehad het nie” (Giliomee, p 598). Dit sou akkurater wees om te bieg dat verloopte Afrikaners, wat terselfdertyd ANC-simpatiseerders was en is, die onderhandelings gevoer het. Hulle is sekerlik nie ware Afrikaners nie. Die buitensporige skade wat die Afrikanersaak aangedoen is, kan nooit herstel word nie.

Kan hierdie onverkwiklike situasie enigsins ten gunste van ware Afrikaners verbeter word? Van bereddering, van die terugdraai van die horlosie, is daar geen sprake meer nie. Die aanduidings is veeleerder dat Afrikaners se posisie stelselmatig gaan verswak totdat hulle – dood of lewend – heeltemal in die Afrikagrond ingeboor word. Wat nodig is, is eerstens Afrikaner-eenheid. Alle ware Afrikaners moet doelgerig saamstaan. Tweedens moet verloopte Afrikaners ondubbelsinnig verwerp en apatiese Afrikaners geaktiveer word. Derdens sal hierdie proses daadwerklik aangehelp word as ‘n visioenêre Afrikanerleier uit eie geledere te voorskyn tree. Vierdens moet ‘n realistiese doel nagestreef word, bv aanvanklik groter inspraak in eie sake en mettertyd ‘n eie tuisland in ‘n deel van wat eens ons vaderland was. Vyfdens is hiervoor uiteraard ‘n oorwoë strategie noodsaaklik. Met hierdie voorgestelde herontplooiing van die Afrikaner word gepoog om ‘n basiese historiese fout van die Nasionale Party reg te stel: “In plaas daarvan om ‘n wit … tuisland te soek, het die Afrikaners [eintlik die NP] tuislande vir swartes gesoek” (Giliomee, p 512).

Die apartheidsbeleid “het op die Bybelse opdrag berus om aan ander te doen soos wat jy aan jouself gedoen wil hê. As ons vir onsself ‘n vaderland gun, moet ons die swartes dit ook gun, en hulle help om dié vaderlande te ontwikkel en leefbaar te maak” (Nico Smith, Die Afrikaner-Broederbond, Pretoria: Lapa, 2009, p 155). Die situasie is intussen omgekeer. Waarom geld die teenoorgestelde nie, dus dat die swartes nou aan die blankes ‘n vaderland moet gun? Ware Afrikaners is nie hulpbehoewend nie. Uit eie krag kan ons ‘n wonderbaarlike tuisland vir onsself skep. Die voorsiening van “gelyke geleenthede” is ‘n polities byderwetse en daarby ‘n algemeen aanvaarde frase. Waarom geld sodanige gelyke geleentheid nie vir ‘n Afrikanertuisland of -vaderland nie?

‘n Klein groepie verloopte Afrikaners het in 1990/94 mandaatloos oorgegee. Dit behoort ware Afrikaners nie tot inskiklike oorgawe, tot moedopgee, te verplig nie. As ‘n volk só eerloos ondergaan, het hy dit nooit in hom gehad om te oorleef nie. Demografiese verswelging is ‘n kernprobleem. ‘n Eie tuisland vir ware Afrikaners is ‘n moontlike oplossing. Apatie, daarenteen, gaan die ondergang van die Afrikaner verseël. In blanke geledere is daar feitlik geen gesonde weerstand teen die swart gety nie. Blankes en veral Afrikaners moet in hulle diepste wese oortuig daarvan wees dat hulle kultuur, hulle lewenswyse, indien nie in absolute terme nie, dan ten minste vir hulle beter as afrikanisering is. Voorts sal hulle die moed van hulle oortuiging moet hê om hulle kultuur nie net in stand te hou nie maar dit verder uit te bou.

Afrikanerdiaspora is binne enkele geslagte in Argentinië, Angola en Kenia uitgewis. Dieselfde proses is besig om hom in Zimbabwe, Namibië en Suid-Afrika te voltrek. Tensy doelteffende teenmaatreëls betyds getref word, is kulturele, etniese en rasuitwissing alle Afrikaners en alle blankes se voorland in Afrika. Ek beoog om in komende rubrieke hierdie stelling te staaf met verwysing na wat elders met minderheidsgroepe gebeur het.

Brief: My pa was ‘n donkie

My Pa het my altyd vertel hoe hulle op skool ‘n bord met die woord “Donkie” om hulle nek moes dra elke keer as hulle swak gedoen het met die Engels. Nou vir ‘n jong Boere-lat was Engels nie die maklikste ding op aarde nie en die gevolg was dat hy menige pouses as ‘n “Donkie” saam met sy maats moes speel.

Snaaks hoe dit wat eens was, maar net weer is. Kyk mens na die hele taaldebakel op ou Afrikaanse universiteite wat moet verengels, sien mens hierdie selfde Engelse (imperialistiese) hovaardigheid al weer voor ons afspeel. Afrikaans word in debat na debat beskou as uitgedien in die nuwe wêreld en Engels, Engels, Engels, is al wat ons hoor. Wat skokkend is, is wanneer mens tot die besef kom dat die besluite oor die bestaan van Afrikaans nie geneem word deur Engelse mense nie, maar deur Afrikaanses. Dit wil voorkom of die Elite-Afrikaner tot die besef gekom het dat indien hulle hulle status wil behou, hulle moet wegbeweeg van die kombuistaal en meer gesofistikeerde Brits moet praat. In soveel woorde reken hulle Afrikaans is uitgedien en dat dit sinneloos is om aan te gaan om mense in die taal op te voed.

Dus- Die Afrikaner-/Afrikaanse akademiese elite se boodskap aan die res van ons is –“Julle tyd is verby”. Hulle het boedel oorgegee en ons moet aanbeweeg. Hulle besluit namens ons dat hierdie volk met hierdie taal se toekoms nie meer relevant gaan wees nie. Nou goed- my Engels is nie van die beste nie, maar hier is ‘n boodskap vir hulle in my beste Brits: “To hell with you!!” As mens dit moet vertaal in Afrikaans kan dit ook lees: “Vlieg binne julle moer in!”

Vir te lank sit ons mense met hierdie Calvinistiese minderwaardigheidskompleks waar jy inherente respek toon aan iemand wat geleerdheid het. Hierdie (ver-)leiers van die volk wat na ons belang moet omsien, verkoop ons keer op keer uit vir hulle eie persoonlike gewin of om hulle eie opinie te bevorder. Die tyd het gekom om ons rug te draai op hierdie mense wat nalaat om ons belange te beskerm wanneer hulle in sodanige posisies is om dit te doen. Die besef moet tot ons deurdring dat ons volkie se voortbestaan in ons eie hande is en dat enige iemand wat dit teenstaan as vyandig beskou moet word. Vir te lank blameer ons die regering, ander rasse en politieke partye vir die verlies van ons eie bates terwyl die grootste skade aangerig word deur die Afrikaner-/Afrikaanse Elite agter toe deure.

Een van die groot uitdagings van universiteite was nog altyd die gaping tussen die akademie en die praktyk. Studente leer ‘n ding in ‘n boek, maar as hy in die praktyk instap, is dit baie anders. Net so het hierdie Elite ‘n goeie akademiese punt, maar ons, die mense, is die praktyk en die twee is tans ver verwyderd.

Ons volk het nie onstaan uit geleerdes nie; dit was rowwe bliksems wat hier aangekom het, harde manne wat op die myne gewerk het, bywoners was, geboer het en transport gery het oor die vlaktes en berge. Harde werkers. Donkies. Nou, behalwe vir die feit dat ons Saligmaker op ‘n donkie die stad ingery het, is daar ‘n ander ding van ‘n donkie wat jy moet weet. Hy het ‘n wil van sy eie. So hard soos wat hy kan werk, net so steeks kan die donner word. Vir jare het hulle bordjies om ons nekke gehang en ons “Donkies” genoem. Dalk is dit tyd om hierdie realiteit te aanvaar. Dalk is dit tyd om te aanvaar dat ons ‘n hardwerkende, nederige, moedswillige volk is. Die tyd het gekom dat ons vassteek soos net ‘n donkie kan en weier om ‘n hel verder in die pad af te stap waarheen die Elite ons lei, ‘n pad waar Afrikaans nie meer relevant is nie, ‘n pad waar ons alles wat ons uniek maak, moet opoffer omdat dit akademies en polities nie aanvaarbaar is nie.

My Pa was ‘n “donkie”. Eerlik, hardwerkend en nederig. Hy het die spot as kind verduur en met sy eie hande vir hom en vir sy gesin ‘n lewe gemaak al was dit op daardie tydstip onaanvaarbaar om swak Engels te praat. Hy het gestaan by wat vir hom reg is, moedswillig en hardkoppig. Dalk is dit hoekom Oom Siener die volk altyd as donkies in sy gesigte gesien het. Die punt is – ek is eerder ‘n opregte, moedswillige plaasdonkie as ‘n geleerde joiner-elite. My pa was ‘n donkie en so is ek. Jy kan nou maar vir ‘n donkie lag, maar wee die dag as hy vir jou raakskop.

– Vannermerwe

Karel Combrinck: Anti-Afrikaner-Afrikaner

Hierdie is eintlik by wyse van kommentaar op Leon Lemmer se skitterende stuk oor Afrikaners se kruispaaie wat almal behoort te lees . Wil Praag nie daaraan dink om van die rubrieke en briewe wat hier verskyn saam te bind en in boekvorm uit te gee nie ? Miskien in Afrikaans en Engels.

Leopold Scholtz kan in die eerste plek nie van die Naspersideologie losgemaak word nie. Eintlik behoort hy aan ‘n familiedinastie wat reeds vir baie jare die toon in Naspers aangee. As sodanig is hy medeverantwoordelik vir die breinspoelingsproses wat tot die skandelike oorgawe van 1994 gelei het. As ‘n mens wil weet wat is Naspers, dan moet jy vra wat is die Scholtze en as jy wil weet wat is die Scholtze, dan moet jy vra wat Naspers is.

…om ‘n Afrikaner te wil wees en ‘n Afrikaner te wil bly, verg ‘n stryd waarvoor nie almal opgewasse is nie.

Wat betref die beswaar van lesers wat voel ons slaan te veel ag op mense soos Max Du Preez en Leopold Scholtz : Enige politieke standpunt benodig ‘n ander waarteenoor hy kan reageer , ‘n soort teenpool as’t ware. Anders verval ons in ‘n dodelike kringloop waar almal net saamstem en beaam en mekaar die rug krap. ‘n Mens wil tog nie soos Naspers net maar selfbestuiwing toepas nie. In hierdie sin bewys Scholtz en Du Preez en ander, soos Anton van Niekerk, ons dus eintlik ‘n guns. (Croucamp met sy rioolvulgariteit sluit ek hierby uit). Kortom, wat ons betref, is die bestaansreg van Naspers dat hulle ons iets gee om van te verskil.

Nou wat is Naspers ? Kom ons kyk maar net na ‘n paar berigte van vandag (29 Mei) wat illustreer hoe Naspers se hart klop:

Onder die opskrif, «So vorder ons na rasse-integrasie» skryf Gerrit van Rooyen onder meer :

“Suid-Afrika maak stadig maar seker vordering met die rasse-integrasie van woonbuurte, hoewel die nalatenskap van apartheid steeds baie sigbaar is.

Verreweg die meeste van die land se 234 munisipaliteite het tussen 1996 en 2011 meer geïntegreerd geraak.

Van die 234 munisipaliteite het 218 in hierdie tydperk wat ras betref meer gemeng geraak, terwyl rassesegregasie toegeneem het in 16.

Kaapstad is die sesde mees gesegregeerde munisipaliteit in die land. In 1996 was Kaapstad die vierde mees gesegregeerde munisipaliteit maar sedertdien het sy integrasiesyfer tot die sesde plek verbeter.” (L.W. Verbeter)

Met ander woorde, rasse-integrasie in woonbuurte is «vordering» . Hy keur dit goed en feit is, Naspers plaas die berig sonder verdere kommentaar en Van Rooyen se berig verteenwoordig dus hulle sienswyse ook.

In nog ‘n lang en goedkeurende berig oor Allister Coetzee se «nuwe» Springbokspan skryf Hendrik Cronjé :

«Rapport het ook vasgestel dat die Bokgroep voor gisteraand se aankondiging aan ­Fikile Mbalula, minister van sport, voorgelê is.»

Net dít, so half in die verbygaan, sonder enige kritiek of kommentaar. Daar is geen ander redelike gevolgtrekking nie as dat die minister van die spelers in die Springbokspan aangewys het. Waarom sou hy anders voor die tyd omtrent die samestelling van die span ingelig wou word? Maar Naspers sê niks. Hulle is tevrede daarmee dat die minister ‘n Springbokspan aanwys. Hulle slaap by die monster wat hulle help skep het.

In nog ‘n berig op 29 Mei skryf Hendrik Cronjé voorts :

«Allister Coetzee het as die nuwe afrigter van die Springbokke Saterdagaand met die aanwysing van sy eerste Springbokgroep van 31 spelers ’n helder sein uitgestuur dat hy Springbokrugby gaan verander en vernuwe.

Die Bokgroep versinnebeeld ’n dubbeldoor-transformasie, want met 12 spelers van kleur in die groepverteenwoordig dit die grootste getal swart spelers in die Bokspan tot nog toe ».

Hoe walglik kan hulle raak? Die Springbokke het ‘n roemryke verlede oor baie dekades. Wat wil hulle nou «vernuwe» ?

En oor die beoogde oprigting van ‘n koshuis vir Afrikanerstudente by die Universiteit van Pretoria skryf die redakteur Waldimar Pelser op dieselfde dag :

«Is dit in enige van ons se belang om in ons slaap-, werk- en leerplekke net ons eie mense te sien en hoor? Hoe berei ’n wit, Afrikaanse kamermaat jou voor op ’n land wat nie wit en Afrikaans is nie? Hoe op aarde gradueer jy uit so ’n laer met ’n groter begrip vir swart mense se aspirasies, terwyl jy hulle ook ontneem van die kans om jóú hartstogte en griewe te leer ken en verstaan?»

«Slaap- werk- en leerplekke» is natuurlik ‘n oordrywing.

Die wêreld oor assosieer mense met hulle eie. Wie sou ooit droom om Jode te kritiseer dat hulle skole en ander geriewe het net vir Jode? Vryheid van assosiasie is een van die hoekstene van ware vryheid en demokrasie. En meen Pelser wit Afrikaanse studente sal in ‘n Afrikaanse koshuis so afgesonder wees van die wêreld dat hulle onvoorbereid sal wees vir die werklikhede van die Suid-Afrikaanse samelewing? Kom nou, ‘n koshuis is ten slotte nie ‘n klooster nie.

‘n Kwessie wat miskien nog nie genoeg aandag gekry het nie, is die een na wat eintlik die beweegredes of agenda is van die Du Preez’s, Van Niekerks, Amanda Gouwse, Naspers ens., om die Afrikaner af te kraak en te verguis. Daar moet tog ‘n rede wees waarom mense dinge doen? Kan dit wees dat hulle beweegrede bloot pragmaties is, m.a.w. dat hulle Engels sien as ‘n wêreldtaal en dus as ‘n beter kommunikasiemiddel tussen mense? Waarom dan die bitsigheid en haatdraendheid wat daarmee gepaard gaan?

Is dit bloot politieke gedienstigheid of dalk ‘n begeerte om in die mode wees, d.w.s. in pas met wat hulle meen die internasionale wêreld dink?

Moontlik moet die verklaring op ‘n ander vlak gesoek word, op die politieke en ideologiese vlak ja, maar miskien veel meer nog op die psigologiese vlak. Leon Lemmer verwys na Leopld Scholtz se boek waar dit gaan om die Afrikaners se skaamtegevoel oor apartheid wat tot hulle ineenstorting in 1994 gelei het. Hy (Lemmer) wys tereg daarop dat die Afrikaner groter skaamte ervaar oor die skandelike oorgawe van 1994 en oor die wyse waarop hulle deur hulle eie leiers bedrieg en mislei is, as oor apartheid. Maar tog wil dit voorkom asof skaamte- en skuldgevoelens een van die beweegredes moet wees van die genoemde Afrikanerintellektuele se anti-Afrikanerkruistog. Op die een of ander verwronge manier meen hulle die skuldgevoelens wat hulle oor apartheid koester, kan besweer word deur anti-Afrikaans te wees.

Of miskien is dit net dat Engels die eenvoudigste uitweg is, want om ‘n Afrikaner te wil wees en ‘n Afrikaner te wil bly, verg ‘n stryd waarvoor nie almal opgewasse is nie.

Net nog ‘n laaste woordjie oor die kleurlingmense en Afrikaans. Daar bestaan ‘n knaende refrein dat ons die Kleurlinge van Afrikaans vervreem het deur ons onmenslike apartheidbeleid. Leon Lemmer se artikel wys daarop dat die Kleurlinge simpatiekgesind was teenoor Engels lank voor daar nog van apartheid sprake was. Miskien was dit omdat die Engelse meer suksesvol was as ons om van die Kleurlinge bondgenote te maak.

Tog het Kleurlinge, sedert die vroegste dae aan die Kaap Afrikaans gepraat en is dit in oorweldigende mate nog steeds hulle taal. Die verskil is dat ons nog altyd trots daarop was om Afrikaans te wees en hulle nie. Die storie dat ‘n mens vyandig kan word teenoor ‘n taal (jou eie daarby) omdat jy ‘n werklike of vermeende onreg aangedoen is deur ander sprekers van daardie taal gaan net nie op nie. Persoonlik is ek in my lewe meer leed aangedoen deur mede-Afrikaners as deur enigiemand anders, ondermeer oor my verset teen die Nasionale Party se kapitulasiebeleid, maar dit het my nog steeds nie ‘n vyand van Afrikaans gemaak nie.

En regoor die wêreld praat mense Engels ten spyte daarvan dat skokkende onreg teenoor hulle gepleeg is – deur Engelse, om by die slawehandel maar te begin.

Dus Kleurlingvriend, as jy Afrikaans wil praat, sal dit gaaf wees, dis ten slotte jou taal ook of jy nou daarvan hou of nie. Maar as jy Engels verkies, is dit ook goed. Moet my tog net nie ‘n guns wil bewys deur Afrikaans te praat nie, of my probeer vermaak daarmee dat jy liewer Engels wil wees nie, want, meneer, wat jy verkies is my werklik om’t ewe. Laat jou tog net nie aan die neus lei deur « Afrikaner-intellektuele » wat jou probeer wysmaak dat die Afrikaner jou iets skuld nie.

Karel Combrinck: Beeld voer ‘debat’

«Beeld begin vandag met ‘n reeks gesprekke oor die toekoms van die Afrikaanse gemeenskap.»

Die Beeldkoerant beoog skynbaar ‘n langtermyndebat rondom die toekoms van «die Afrikanergemeenskap». ‘n Poging om dalende sirkulasiesyfers ‘n bietjie op te stoot ? In gister (3 Mei 2016) se Beeld skop twee van die hoëpriesters van die linkse pers, die Ajatolla Tim Du Plessis en (Kajafas) Leopold Scholtz sommer uit die staanspoor af met geluide van die aard wat ‘n mens van hulle verwag. Wat ‘n mens te wagte kan wees in die reeks wat gaan volg, is minstens 50% borsslanery van die een of ander aard oor «ongeregtighede van die verlede», aangebied deur wat Du Plessis self beskryf as sy «spannetjie» en wat seker sal voortborduur op die patroon van Adriaan (voetewas) Vlok. Interessant is dat Beeld se «debat» presies saamval met Adriaan Vlok se veldtog oor versoening en vergiffenis wat pas aangekondig is – great leftists think alike.

Wat opval van die inleidende menings van Du Plessis en Scholtz is dat die woord «volk», nie een maal gebruik word nie. Inderdaad word die begrip sorgvuldig vermy. In stede daarvan het ons «Afrikanergemeenskap», Afrikaner-«groep», of soos Du Plessis dit stel, «entiteit wat insluit almal wat hulleself beskou as Afrikaans, Afrikaner, Afrikaanssprekend of wat ook al». Let veral op die «wat ook al». Wat kan «wat ook al» tog alles insluit? ‘n Mens wil liefs nie eers begin dink wat nie.

Nadat Beeld ter inleiding eers beklemtoon het dat hulle ‘n «toonaangewende koerant» is en nadat die Ajatollas mekaar se rûe oor en weer gekrap het en sommer in die verbygaan sommer ook so’n lekkie uitgedeel het onder die alie van die ontslape linkse Afrikanerverraaier, Ajatolla Frederik Van Zyl Slabbert, kan die «gesprek» begin.

Tim Du Plessis lig ons eerstens in oor die betekenis van die woord «debat»: «Die doel van debat is om mekaar se standpunt oor en weer te hoor» en, «ons deelnemers is ‘n wyd uiteenlopende spannetjie». Nou toe nou. Hoe uiteenlopend nogal ? Hoeveel debat met wyd uiteenlopende sienswyses laat Beeld in die gewone loop van sake toe? Waarom wil hulle dit dan nou skielik doen? Sal Beeld byvoorbeeld bereid wees om ‘n bydrae van dr Roodt ook te plaas en is hulle bereid om dr Roodt ook by hulle «spannetjie» in te sluit ? Of is hulle spannetjie, soos altyd, ‘n uitverkore kliek, net uiteenlopend genoeg om skakerings van links toe te laat en «regses» of »verregses » by voorbaat uit te sluit?

Scholtz haal aan uit Die Burger van 31 Mei 1948 d.w.s. pas na die Nasionale Party se oorwinning in die algemene verkiesing van daardie jaar : «Hoe tuis voel ’n mens hom nie weer in sy eie vaderland nie! So was dit nie in die afgelope jare nie. Die nasionaal gesinde Afrikaner . . . het hom onwelkom, selfs onveilig in die land van sy vadere gevoel . . . Hy het hom dikwels ’n onterfde gevoel, ’n vreemdeling wie se erfenis in ander hande oorgegaan het.»

Ek weet nie van Kajafas en die Ajatollas nie, maar ek voel my in die sg. «nuwe Suid-Afrika» so onwelkom en onveilig en onterf en vreemdeling as wat Afrikaners in enige stadium van hulle geskiedenis gevoel het, miskien nog meer so. Die vraag is egter hoe het ons daar gekom? Het die Beeldkoerant nie ‘n reuse-aandeel in ons magsoorgawe en gepaardgaande ontvoogding gespeel nie? Is die besinning oor die «toekoms van die Afrikanergemeenskap» nou straks ‘n poging van Beeld om enigsins te probeer regmaak wat hulle versoorsaak het?

En Scholtz gaan voort: «Die groot vraag is uiteindelik: Het die Afrikaners dieselfde kollektiewe wil om te oorleef as ’n eeu gelede? Die vraag sal in die komende dekades beantwoord word.»

Die antwoord op die eerste vraag is waarskynlik nee, hulle het nie. Maar dit is nie die werklike vraag nie. Die werklike vraag is waarom is dit so? Is dit nie weens die linkse ideologiese breinspoeling en propaganda van veral Beeld en ander publikasies van die Nasionale Pers nie wat die Afrikaner se wil om te oorleef oor ‘n lang tydperk stelselmatig ondermyn en afgetakel het? En dan sal die vraag volgens Scholtz in «die komende dekades» beantwoord word. Maar is Beeld en Scholtz en hulle «spannetjie» dan in ‘n totale beswyming? Watter dekades het ons nog oor om enigiets uit te pluis? Ons is lank reeds rug teen die muur, langer as die «anderhalf dekade sedert die nuwe Suid-Afrika se wiele begin afval het», soos Du Plessis dit stel. Inteendeel dit gaan terug tot voor die oorgawe van 1994 wat Beeld met koorsagtige ywer voorberei het. Ons is minder as niks in ons eie land nie en ons word stelselmatig beroof en uitgemoor. En hulle het nog dekades om te «debatteer»?

En uiteindelik: «Het moderne Afrikaners dit in hulle om hulle by die nuwe werklikheid van die verlore heerskappy neer te lê en dit binne die praktiese beperkings in ’n herwonne toekoms te omskep?» Wil Beeld nou voorgee dat hulle hierdie vraag in die loop van die «debat» binne hulle «spannetjie» gaan uitrafel? En dan het hulle nie die vraag reeds by voorbaat beslis nie met hulle verwysing na «moderne Afrikaner»? Ons weet tog wat «modern» beteken. Dit beteken fatsoenlik, inskiklik, konformerend, klakkeloos in die mode wees, alles houdings wat Beeld se goedkeuring wegdra. Dit beteken dus dat Afrikaners wat al hierdie mooi dinge wil wees hom noodwendig moet berus by die «nuwe werklikheid van die verlore heerskappy». Om te glo dat die Afrikaner ‘n «verlore heerskappy binne praktiese beperkings in ‘n herwonne toekoms kan herskep», is gewoon wensdenkery, want dit gaan nie om blote «praktiese beperkings» nie, dit gaan om ideologiese en politieke en ekonomiese onderdrukking.

Met u reeks gesprekke, menere van Beeld, wil u nou iets probeer beredder uit wat u self veroorsaak het? Of wil u dalk u reputasie probeer red? Vir beide is dit te laat, want toe daar nog tyd was om ons volk te red, die een wat u nie by die naam wil noem nie, het u die mense wat daadwerklik probeer het om dit te doen, beswadder en bespot. Ons het u nie nodig nie. U is nie by magte om iets aan te bied wat vir ons van waarde kan wees nie. Bestee liewer u tyd aan skadelose brokkies oor die Engelse prinse en prinsesse en hulle tog so oulike babas.

Gustav Venter: ‘Modder en bloed’: ‘n Lang, stywe middelvinger vir die Britse Ryk

Vatso Engelsman!

Vatso Soutie!

Vatso Rooinek, vatso gulsige verdelger van volkere, vatso lafhartige kryger wat in blokhuise skuil en op oormag staatmaak, vatso afbrander van plase en aanhitser van barbare, vatso verkragter van vroue en moordenaar van kinders en vatso arrogante, smalende, leuenagtige, selfverheerlikende, onregverdige en selfmisleide Kakieparasiet.

Engelsman, vatso! Sean Else het ʼn fliek gemaak, Modder en bloed, en daarmee vir jou ʼn vet Boerenool uitgepak. Nog nooit in ʼn Afrikaanse fliek, eintlik Boerefliek, is die Engelsman so driftig, deurlopend en driftig sleggesê nie. Dit kon nie met ʼn beter nasie gebeur het nie.

Heldhaftigheid word in die Westerse mitologie hoofsaaklik in drie militêre gevallestudies belig en gevier: Leonidas en sy “300” Spartane by Thermopylae, die Jode wat die Romeine vergeefs by Masada weerstaan het en Jim Bowie, Davey Crockett en die ander Texane in die Alamo se verset teen die Meksikaanse leër van Santa Ana. Dit sê veel van Westerse propaganda dat die Boere se oorlog teen Brittanje nie met oorgawe en verwondering van mond tot oor, televisiestel tot oog, in skole en universiteite gehuldig word nie. Die Slag van Thermopylae was binne sewe dae gewonne, die Amerikaners het vir 13 dae in die Alamo uitgehou en selfs die Joodse weerstand het na ʼn jaar verkrummel.

Maar in Suid-Afrika, van 1899-1902 het twee ylbevolkte republieke met skaars ʼn beroepsoldaat tussen hulle, die magtigste moondheid van die tyd tot vuisvoosheid op die slagveld gekarnuffel. Selde het ʼn land met soveel voordele die krygsarena betree as Brittanje in 1899. Skatryk met ʼn weermag wat vir honderde jare gebrei is, weliglik toegerus met die beste en vernietigendste krygstuig, beskikkende oor ʼn haas onuitputbare bron soldate, perde en voorrade. Teen hulle was opgetrek ʼn tiende – en uiteindelik ʼn twintigste – van hulle mannekrag met ernstige tekorte aan wapens, ammunisie en voorrade en geen moontlikhede om nog in te voer nie. Die Britte se arrogante voorspelling was, soos almal van ons weet, dat hulle sou “tuiswees teen Krismis”. Hulle het net nagelaat om aan te dui watter Kersfees. Want vir twee en ʼn halwe jaar het hierdie Boere elke hou gevat wat die Britse leër kon plant, die stryd dikwels sonder kos, perde of ammunisie voortgesit, en die Engelse leër genadeloos uitoorlê en gekasty.

Die Spartane het by Thermopylae verloor, die Jode het by Masada (moontlik) selfmoord gepleeg en die Texane is by die Alamo uitgewis. Maar die Boere het uiteindelik tog geseëvier.

Daar is eenvoudig nie in die wêreldgeskiedenis ʼn meer kordate, heldhaftige, eerbare, lydsame stryd wat so lank deur so min met so weinig teen soveel met so baie gevoer is nie. (Die enigste moontlike uitsondering is die Duitse Derde Ryk wat tot die spreekwoordelike laaste druppel kinder- en oumensbloed uitgehou het teen dosyne lande met ʼn oorweldigende industriële krygsvermoë.)

Dis eintlik net die Engelse en die geestelike afstammelinge van Hensoppers en Joiners wat glo dat Brittanje die oorlog gewen het. Die Boere het hulle land vir ʼn kort rukkie verloor. Brittanje het sy Empaaier vir ewig verloor.

Die Boere se stryd teen die Engelse was die seëviering van nasionalisme teenoor meedoënlose imperialisme.

Nasionalisme? Nou ja, sien, dit is juis die element wat maak dat skrywers en filmmakers gedweë die hele onderwerp van Boereheldhaftigheid in die oorlog met groot omsigtigheid omsluip. Die hagiografiese juigkore moet aanhou histeries sing om die kollektiewe Suid-Afrikaanse ongemak met Boerenasionalisme te verdoesel. Want ongeag die gepronk van ons teenstanders, of die verguising en beskuldigings wat ons in die media moet verduur, of die magsvertoon deur die onbeholpe regering, hier is wat almal in hulle kern onthou en weet: Daar is geen manhaftiger, meer onstuitbare maatskaplike mag in Suid-Afrika as ʼn Boer met ʼn ontwaakte nasionalistiese instink nie.

Daarom dat skrywers, selfs Afrikaanse skrywers (PG du Plessis, Christoffel Coetzee) en Afrikaanse filmmakers (Piet de Jager, Deon Opperman) hulle aanbiedings van die Vryheidsoorloë katvoet balanseer met verslae en gerugte van Boerelafhartigheid, -verraad, -wreedheid en –nyd. Boereheldhaftigheid word in werke gekwarantyn as hipernasionalistiese fabels terwyl dit hulle vertrekpunt was dat die Hensopper of Joiner die mees getroue aftekening van die Boerekarakter is. Balans is hulle heiligste stelling, maar dit word ʼn selfgerigte parodie en is naderhand balans nie meer nie, maar eerder gedienstige propaganda teen die volk, ter wille van die aggressor.

By Sean Else, egter, is daar nie so ʼn kniehalterende soeke na balans nie, maar eerder na waarheid. En in die waarheid oor Vryheidsoorlog Twee is daar geen balans beskikbaar of nodig nie. Die Boere was reg, die Engelse verkeerd. Die Boer se stryd was edel; die Brit se stryd was oneervol. Wanneer Else dan die Engelse ʼn nool wys, is dit nie net aangaande die slag wat hulle in die oorlog toegedien is nie, maar ook daarvoor dat hy dié eenvoudige waarheid mag vertoon en dit sal doen, onbeskaamd en uitbundig, duidelik en by herhaling, met trots en oortuiging.

Hierdie is onapologeties ʼn fliek oor witmense. Daar is geen stoere swarte wat ʼn gewigtige toespraak gegun word om te verduidelik dat hulle net so erg soos die Boere gely het nie; geen kostelike kleurling vol pittige wyshede nie; geen hulpvaardige Indiër nie. En dít in ʼn fliek wat gedeeltelik deur die departement van handel en nywerheid, Kyknet en die Dagbreek Trust befonds is! Ons jong meneer Else, wil dit blyk, weet hoe om dinge gedoen te kry…

Die blote vervaardiging en bestaan van Modder en bloed is metafories van die Vryheidsoorlog self. Die Engelse propagandamediummasjien is so oorweldigend, so allesomvattend, so aansprakerig dat ʼn klein Afrikaanse fliek nie ʼn kans gegun sal word om dit teen te staan nie. Maar daar is dit dan nou. Modder en bloed is klein ja, ooglopend met ʼn begroting gemaak waarvoor ʼn internasionale fliek se assistenthaarkapper nie uit die bed sou opstaan nie.

As resensent word dit van my verwag dat ek na die tegniese aspekte en gehalte van die rolprent sal kyk. Ontspan. Dit is ʼn goeie fliek, goed vervaardig en opgevoer, met uitstekende rolvertolkings en die beste Afrikaanse draaiboek sedert Chris Barnard se Die storie van Klara Viljee, in elk geval wat die allerbelangrikste element van strukturering betref. Ja, ek kan kibbel oor kleiner voetfoute: Die klein begroting steur soms. Daar is nooit meer as ʼn halfdosyn Britse soldate bymekaar nie, selfs in die gevegstonele. Die storielyn is stroopsoet uit stapelwerk van Hollywood gelig met Sylvester Stallone se Escape to victory (gevangenes speel sokker teen Duitse wagte,) Burt Reynolds se The mean machine (gevangenes speel voetbal teen die bewaarders) en Aamir Kahn se Lagaan (Indiese plattelanders verslaan die Engelse leër se krieketspan). Daar is ʼn paar spatsels geyktheid en ʼn welige aanwending van standaardkarakters wat wissel van die astrante Ier tot die konvensionele onderwyser wat met sy onwrikbaarheid verbaas. En, as daar ʼn beswaar teen die draaiboek is, gaan dit oor die uitgerekte eerste bedryf wat te laat oorskakel na die uitbreidende tweede bedryf.

Goed. Daar is dit dan nou. Modder en bloed is tegnies nie volmaak nie. Maar man, is dit ʼn lekker fliek! Sean Else die skrywer en Sean Else die regisseur is saliglik onbelemmerd deur enige polities korrekte ongemak. Sy uitbeelding van Britse wreedheid knip nie oog nie. Dis onversag en onverskonend.

In hierdie rolprent het ons te doen met Willem Morkel, ʼn Kaapse rebel wie se lewe deur die Engelse vergruis word toe hy eers sy vrou aan die dood in ʼn konsentrasiekamp afstaan, toe sy babaseuntjie verloor en uiteindelik self gevange geneem en na St Helena verban word. Daar word hy en sy makkers blootgestel aan die afgryslike venyn van die eiland se militêre bevelvoerder, kolonel Swannel. Morkel en sy medegevangenes word deur omstandighede – en sy skerp impulsiwiteit – gedwing om hulleself voor te berei vir ʼn rugbywedstryd teen die bewaarders se spogspan. Die lewe van ʼn dapper jong seun berus op die uitslag.

Die verloop van die voorbereiding en die wedstryd is heel voorspelbaar, maar soms is voorspelbaarheid ook goed, want so kry die kyker dubbele waarde: Eers vir sy afwagting en dan in die realisering daarvan. Ek glo ek gee niks weg as ek sê dat die Engelse ordentlik verniel en vertrap word nie.

Dit is ʼn plesier om vir Sean Else aan die werk te sien. Hy is ʼn Vryheidsoorlogentoesias en hy plant ewe plesierig visuele opmerkings en ander verwysings daaroor in die rolprent. Dank Vader, vir eens is selfs die wapentuig periodereg, al bestaan dit net uit ʼn paar Mauser K98-roere, ʼn Lee Enfield of twee en ʼn paar Webley-rewolwers. Morkel is natuurlik ʼn legendariese Afrikanerrugbynaam en daar is selfs ʼn Gideon Scheepers, en hoewel die regte een nie sy einde in St. Helena tegemoet gegaan het nie, is sy verskyning ʼn herinnering aan die verraad van die Engelse en die opofferings van die Boerevegters.

Else is ʼn geskiedenistradisionalis, maar hy beskik oor die visuele taal van die moderne filmmaker. Die enkele gevegstonele is knap gehanteer en laat die kyker vasgenael en selfs verbyster oor die hoofkarakter se roekeloosheid. Die koeël wat vlees tref se klapgeluid is ewe Saving Private Ryan, so ʼn fluitsuisdoef!-klank, en al is Morkel se onverwagte berede stormloop duidelik geleen uit David Lean se Lawrence of Arabia, is dit suksesvol in die onverwagsheid en intimiderende energie daarvan. In pas met moderne televisieverhaalvertelling, gee hy ongekende gewig aan ondergeskikte rolle en huiwer hy nie om gunstelingkarakters vroeg reeds te laat sneuwel nie.

Die kinematografie is meesleurend; gemaklik in halfduister of skellig. Die musiek is vol somber atmosfere wat met instrumentale triomfgesange afgewissel word.

Sean Else was wys genoeg, en moet gewild genoeg wees, om hom met uitmuntende toneelspeltalent te omring. Die hoofrol van Willem Morkel is toevertrou aan Stian Bam, ʼn akteur met ʼn werklike teenwoordigheid. Hy vertoon lank en imponerend, maar daar is ʼn opregtheid en ʼn meelewendheid in hom wat sy selfvernietigingslus suksesvol temper.

Grant Swanby se kolonel Swannel, Morkel se nemesis, is sekuur, oortuigend en kragtig. Else vind geen element ter versagting in hom nie, en daar is ook niks in Swanby se vertolking te sien nie. Swannel is die nootvaste verteenwoordiger van die Britse Ryk: Arrogant, oneerlik, wreed, genadeloos, lafhartig, agterbaks en haatdraend. In swart-en-wit terme is hy pikswart. Selfs die optrede van Jason Isaacs se kil wreedaard in Mel Gibson se The Patriot is verduidelik en selfs effens verskoon deur sy herkoms en ongelukkige oorvalling. Daar is geen sulke ligstrepies in Swannel nie.

Die res van die akteurs sit nie ʼn voet verkeerd neer nie.

Uiteindelik word die rugbywedstryd in die rolprent ʼn metafoor van die Tweede Vryheidsoorlog. Aanvanklik speel die Boere die spel soos hulle dit by die Engelse geleer het, maar omdat hulle nie so goed voorberei het of toegerus is nie, kan hulle net verloor. Dis eers wanneer hulle rugby op hulle eie manier begin speel, wat hulle die Engelse radeloos laat. Net soos die Boere in die Oorlog, wat van oorlog ʼn volksvernuf gemaak en toe die Engelse verrinneweer het.

Sean Else het gewys dat ons mense ʼn fliek kan maak en in die fliek wat hy gemaak het, het hy gewys dat ons mense oorlog kon maak en, indien nodig, dit sekerlik weer sal maak.

Na die vertoning van Modder en bloed in die teater waar ek dit gesien het, was daar ʼn waarderende handegeklap. Dit is seldsaam in ʼn flieksaal. Dit was nie vir my nodig om te besluit of ek daaraan sou deelneem of nie.

Ek was die eerste om hande te klap.

Modder en Bloed is geskryf deur Sean Else en hy is ook die regisseur.  Die fliek is vervaardig deur Llewelynn Greeff, Henk Pretorius en Sean Else.

Die film is op 1 April 2016 plaaslik vrygestel en word deur Ster-Kinekor Entertainment versprei.

Webtuiste: www.modderenbloedmovie.com of Facebook: www.facebook.com

Hier is die amptelike lokfilm: