Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) het gister gewaarsku Europa kan ongetwyfeld nog gevalle van ebola kan verwag nadat ’n Spaanse verpleegster die eerste persoon geword het wat Ebola buite Afrika opgedoen het.
Daar is wêreldwyd groot kommer dat Ebola kan versprei buite die grense van Wes-Afrika, waar meer as 3 400 reeds vanjaar dood is, het Reuters berig.
Spaanse amptenare het die publiek gerusgestel dat hulle die bedreiging onder beheer het, en gesondheidskenners meen die kans op ’n uitbreking buite Afrika is baie skraal.
Rafael Perez-Santamaria, hoof van die Carlos III-hospitaal waar die verpleegster twee sendelinge behandel het wat die virus in Wes-Afrika opgedoen het, het gesê hulle pas hul protokol aan. Vier mense is vir waarneming opgeneem.
Hoewel Europese hospitale meestal die geriewe het om ’n pasiënt met die virus genoegsaam te isoleer, het die direkteur van die WGO in Europa, Zsuzsanna Jakab, gesê dit is “onafwendbaar . . . dat so iets weer gaan gebeur omdat so baie mense na en van die geaffekteerde gebiede reis”.
In die plaaslike koerante is aanvanklik min aandag aan die moontlikheid van Skotse onafhanklikheid geskenk. Nader aan die referendumdatum (18 deser) en veral toe dit blyk dat die meerderheid kiesers ten gunste van outonomie kon stem, het meer berigte verskyn. Hierdie berigte het geneig om voorkeur aan die nee-stem te gee. Dit wek die indruk dat selfs die nuwe Suid-Afrika hom nog nie van die Britse koloniale naelstring losgemaak het nie. Wat ook opval in hierdie beriggewing is dat die joernaliste met kenmerkende vlakheid uit ander, bv Britse, koerante oorgeskryf het pleks van self substansiële inligtingsbronne te raadpleeg. Die afgelope maande het daar talle uitstekende boeke oor hierdie onderwerp verskyn. Anders as tydens verkiesings in die nuwe Suid-Afrika is dit moontlik, selfs waarskynlik, dat die meerderheid Skotse kiesers goed ingelig is oor waaroor dit in die referendum gaan. Tog bly dit skynbaar ‘n dobbelspel.
Ek maak veral gebruik van George Kerevan en Alan Cochrane se boek, The great debate: Scottish independence: yes no (Brimscombe Port Stroud: The History Press, 2014, 144p; Amazon Kindle $4.79). Die Skotse kiesers, dus inwoners 16 jaar en ouer, 4,3 miljoen uit ‘n bevolking van 5,3 miljoen, moet die volgende vraag met ‘n ja- of nee-stem beantwoord: “Should Scotland be an independent country?” (Anders as in Suid-Afrika, sal gevangenes heeltemal tereg nie kan stem nie.) Die 800 000 Skotte wat in Engeland woon, sal ook nie kan stem nie.
Kerevan skryf in die ja-modus: “Yes Scotland”. Hy is ‘n Skotse akademikus en joernalis en lid van die Skotse Nasionale Party (SNP), wat hom vir Skotse onafhanklikheid beywer. Cochrane stel die nee-saak: “Better Together”. Hy is ook ‘n gebore Skot, maar het veral in Engeland as joernalis gewerk. Sy kinders is woonagtig in sowel Engeland as Skotland, wat toon in hoe ‘n mate die Engelse en Skotse bevolking na die verloop van eeue verstengel geraak het. Verder: “Fully one-third of contemporary Scots are of recent Irish decent” (Kindle 935). Tog strewe die SNP na ‘n nasiestaat. In hierdie boek word al die vernaamste argumente vir en teen onafhanklikheid duidelik deur twee outeurs gestel wat eerstehandse kennis van die saak het.
Soos verskeie kere op Praag berig is, het die Britse premier, David Cameron, die Skotse kiesers probeer oorreed (of intimideer) om nee te stem. Hy is uiteraard bevrees dat onafhanklikheid vir Skotland ook tot outonomie vir Noord-Ierland en Wallis kan lei en die Verenigde Koninkryk (VK) dus kan verkrummel. Noord-Ierse onafhanklikheid sal na verwagting uiteindelik vereniging met die Ierse republiek meebring. In hierdie sin gooi Cameron wal teen die na-imperiale era.
Die president van die Europese Kommissie, Jose Manuel Barroso, ‘n Portugees, het ook probeer om die nee-stem te bevorder (Die Burger, 9 deser, p 9). ‘n Onafhanklike Skotland sal nie outomaties lidmaatskap van die Europese Unie (EU) hê nie. Hy sal aansoek moet doen, maar dit is onwaarskynlik dat dit goedkeur sal word omdat al die EU-lande ten gunste daarvan moet wees. Spanje sal waarskynlik ‘n teenstem uitbring omdat hy nie die afskeidingsbewegings in Katalonië (in die Noord-Ooste van Spanje) en Baskeland (in die midde-Noorde van Spanje – Praag 25.05) wil aanwakker nie. Die SNP redeneer egter dat ‘n onafhanklike Skotland maklik by die European Free Trade Area (Efta) sal kan aansluit omdat nie-EU-lande soos Noorweë, Switserland, Liechtenstein en Ysland reeds lidmaatskap het (902).
In die aanloop tot die Skotse referendum was daar ‘n groot betoging in Barcelona, die hoofstad van Katalonië, ten gunste van onafhanklikheid, of dan ten minste groter outonomie van die sentrale regering in Madrid. Leopold Scholtz noem dat Katalonië (soos Baskeland) reeds in 1978 onder die nuwe Spaanse grondwet beperkte selfregering verwerf het. Ook dat die streek (soos Baskeland en Skotland) ‘n eie vlag en volkslied het en dat Kataloniese Spaans van Kastiliaanse Spaans verskil. “Nietemin kyk minderheidsgroepe van reg oor Europa met groot belangstelling na die Skotse referendum en die ontwikkelinge in Katalonië. Selfs streke soos Friesland in Nederland, Vlaandere (België), Bretagne (Frankryk) en Suid-Tirool (Italië) stuur waarnemers na Skotland” (Die Burger, 13 deser, p 11).
Pieter-Louis Myburgh verwys na Skotland se “307 jaar oue politieke verbondenheid aan die Verenigde Koninkryk” (Rapport 14 deser). Die veldtog vir Skotse onafhanklikheid word gelei deur Alex Salmond, die Skotse eerste minister en leier van die SNP, wat in 1934 gestig is. Die onafhanklikheidstrewe het momentum gekry nadat olie en gas in die 1960’s in die Noordsee (veral Noord-Oos van Skotland) ontdek en daar in die 1970s met die grootskaalse ontginning daarvan begin is. Die persepsie bestaan dat Skotland nie sy regmatige deel uit die opbrengs hiervan ontvang nie; dat in Londen besluit word hoeveel van die inkomste aan Skotland afgestaan word. “In 2010-11, Scotland generated 9.9 per cent of the UK tax revenue but received only 9.3 per cent of public spending” (655).
Leon Schreiber (Rapport 14 deser) verskaf verdere inligting in dieselfde koerant, bv dat die SNP die verkiesings in 2007 en 2011 gewen het omdat hy belowe het om ‘n referendum oor onafhanklikheid te hou. Die deurslaggewende motivering vir onafhanklikheid is omdat “‘n beduidende deel van die Skotse bevolking uitgesluit voel deur die huidige stelsel.” Brittanje het “‘n hoogs gesentraliseerde institusionele” stelsel, waarin die Skotte se mening, wat geneig is om polities meer links as dié van die regering in Londen te wees, dikwels nie tot sy reg kom nie. Tradisioneel lewer die Skotte Arbeidersparty-lede aan die Britse parlement; nie Konserwatiewe Party-lede nie.
Die ANC-bewind word sterk deur kommuniste beïnvloed. Die sentralisering van politieke mag is kenmerkend van sodanige regerings. ‘n Ander ooreenkoms met die Skotse situasie is dat etniese groepe, soos die blankes (veral Afrikaners) en Asiate, van die politieke besluitneming uitgesluit voel. “In ‘n land so divers soos Suid-Afrika is dit soms verbasend dat daar nie ‘n groter strewe na selfbeskikking in verskillende groepe in die samelewing bestaan nie.” Namate die FW de Klerk-verraad insink en nie-swartes, veral blankes, deur die rassistiese inslag van swart mag benadeel word, sal daar myns insiens ‘n groeiende selfbeskikkingstrewe na vore tree. Schreiber het egter ‘n ander en daarby ‘n polities korrekte siening: “Die relatief swak politiese posisie van selfbeskikkingsbewegings in Suid-Afrika is egter ‘n weerspieëling van die land se sukses in die skepping van ‘n inklusiewe bedeling waaraan die meeste mense steeds voel dat hulle ‘n aandeel het.” Daardie “meeste mense” verwys uiteraard na die blatant bevoordeelde 80%+ swartes in die bevolking.
Hoe polities korrek Schreiber is (en waaraan hy seker die publikasie van sy artikel in Rapport te danke het), blyk uit die volgende: “In Suid-Afrika flits daar bloedrooi gevaarligte wat dreig om die visie van ‘n inklusiewe toekoms ongedaan te maak. Hierdie gevaartekens sluit in … die groepie Afrikaners wat steeds daarop aandring om inklusiwiteit te verwerp ten gunste van ‘n verdelende verlede.” Vir daardie “groepie” gaan dit myns insiens juis nie om ‘n teruggryp na ‘n “verdelende verlede” nie. Dit gaan om die uitreik na ‘n toekoms waarin diegene wat kultureel by mekaar hoort, verenig word. Dit sluit nie die moontlikheid uit dat Die Stem as volkslied teruggebring word nie, asook die oranje, wit en blou as landsvlag; sonder die kniebuiging na die Britse vlag, die “Butcher’s Apron” (1232), en sekerlik sonder enige erkenning van ons inheemse kopdoek. Net soos daar Skotte is wat in die eerste plek Skotte en tweedens Britte wil wees, is daar Afrikaners wat in die eerste plek Afrikaners en in die tweede plek Suid-Afrikaners, of dalk veel eerder Europeërs, wil wees. Dit gaan, soos Schreiber dit stel, om mense se “primêre politieke [maar myns insiens veral kulturele] identiteit.”
Noodsaaklike geografiese agtergrond is dat Skotland die noordelike derde van die Britse hoofeiland beslaan. Verder sluit die Skotse geografiese gebied die Westelike eilande (bv die binne- en buite-Hebridiese eilande) en talle ander eilande langs sy kus in, asook die Orkney-eilande in die noorde en die Shetland-eilande selfs verder noord. Daar is bykans 800 Skotse eilande altesaam. Die Westelike, Orkney- en Shetland-eilande hou op 25 deser, ‘n week na die Skotse referendum, ‘n referendum waarin die kiesers ‘n drieledige opsie het. Hierdie drie gebiede kan (1) saam ‘n eie, onafhanklike staat vorm, (2) deel van Skotland bly, of (3) deel van die VK bly (as Skotland onafhanklik sou word).
Noodsaaklike historiese inligting is dat uniewording (die samesmelting van die Engelse en Skotse parlemente as die Britse parlement) in 1707 plaasgevind het, maar dat die Engelse en Skotte reeds sedert 1603 dieselfde monarg as staatshoof het. In 1979 het die meerderheid kiesers in ‘n Skotse referendum ten gunste van beperke selfregering met ‘n eie parlement gestem. Die meerderheid ja-stemmers was egter nie die vereiste 40% van die totale getal kiesers nie, gevolglik het daar toe niks hiervan gekom nie. In 1997 is sodanige meerderheid wel behaal. Sedert 1999 het die Skotte ‘n eie parlement in Holyrood, Edinburgh. Hulle behou ook sitting in die Britse parlement.
Die idee is dat Skotland na onafhanklikheid steeds die Britse koning of koningin as staatshoof sal hê, hoewel Cochrane dit as skynheiligheid beskou, want “the majority of SNP members and activists are out-and-out republicans” (1242); ‘n verskynsel wat ook sterk in Australië na vore tree. Cochrane haal die volgende Skotse”folk-song” aan: “Nae Liz the One, nae Lizabeth the Twa, nae Liz will ever dae. We will mak oor land republican in the Scottish breakaway” (1256). Dieselfde sterling-geldstelsel sal behou word, asook vrye handel en lidmaatskap van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (NAVO). Die Kanaaleilande aan die Franse kus (bv Jersey en Guernsey) en die Isle of Man in die Ierse See is nie formeel deel van die VK en EU nie maar gebruik die Britse geldstelsel (458), gevolglik word geredeneer dat ‘n onafhanklike Skotland toegelaat sal word om dieselfde te doen. ‘n Nuwe Britse konfederasie sal tot stand kom tussen Skotland en die res van die VK, albei met sy eie parlement en eie belastingstelsel. Politieke mag sal nie meer (oorheersend) in Londen gesetel wees nie. Great Britain sal dus al hoe meer Little Britain word. Ian Smith (1919-2007), die destydse Rhodesiese eerste minister (1964-1979), was sy tyd vooruit. Tydens sy ampstermyn het hy deurgaans na Britain verwys en volstrek geweier om van Great Britain te praat.
“The percentage of people not born in Britain living in Scotland is significantly lower than for the UK as a whole: 6.6 per cent compared to some 12 per cent” (401). Afgesien van beperkte werksgeleenthede kan dit toegeskryf word aan die kouer klimaat in Skotland. Mense wat gewoond is aan die warmer klimaat van Afrika, die Indiese subkontinent en die Wes-Indiese Eilande vestig hulle eerder in bv Londen as Edinburg. Dit beteken nie dat Skotland tot dusver krotbuurte vrygespring het nie. Byvoorbeeld, Richard Holloway beskryf in sy boek, Leaving Alexandria (Edinburg: Canongate, 2012, 369p; Amazon Kindle $8.69), die haglike lewensomstandighede in die suidelike dele van Glasgow, “the slum capital of Europe” (1539), waar veral Pakistani’s hulle gevestig het. Terwyl die Britse regering die afgelope jare probeer het om immigrasie te beperk, is die redenasie van die SNP dat immigrasie aangemoedig moet word om te vergoed vir die bevolkingsverlies omdat baie Skotte emigreer, bv na Engeland, maar veral na die VSA en Kanada.
Dit lyk nie asof die SNP se planne die beste manier is om ‘n nasiestaat te bou nie. Daar word geredeneer: “Twenty-first-century globalisation needs cultural diversity” (916), oftewel kulturele pluralisme. Naas Engelse en Iere is daar bv Italianers, Jode, Pole, Oekraïners, Asiate, Ugandese en Chilene in die Skotse “melting pot” (940). “Scots have already forged a new, non-British sense of identity as a way of integrating these diverse peoples” (945). Dit gaan glo om “a modern, civic identity, not a pseudo-ethnic one” (950); oftewel “an open internationalist outlook – not an introverted, pseudo-ethnic one” (973). ‘n Mens kan maar net hoop dat die Skotse regering gou tot besinning kom. Hou egter in gedagte dat die Skotse bevolking steeds uit 96% blankes bestaan. Daarteenoor is die (res van die) VK “a mongrel nation” (1626). Engeland se bevolking was 85.4% wit in 2011.
Die nasionalistiese Skotte, of “separatists” (1296) soos Cochrane hulle noem, is geneig om die Skotte as ‘n heeltemal ander nasie as die Engelse voor te stel. “I have absolutely no doubt that many people who support breaking up Britain are indeed racist, in that they actively dislike, if not hate, the English”(2316). Hulle beskou Brittanje as ‘n mislukte staat. Daar is by hierdie Skotte kenmerkende maar onregverdigbare (of valse) Presbiteriaanse skuldgevoelens (wat ongelukkig ook plaaslik te oorvloediglik by sommige lede van die drie Afrikaanse, Protestantse “susterkerke” aangetref word). Die SNP beywer hom dus vir ‘n welsynstaat, die gelykmaking van sosiale klasse en die bevordering van die belange van die sogenaamde benadeeldes, om daarmee Margaret Thatcher (1925-2013; Britse premier 1975-1990) se nalatenskap tot niet te maak (1296).
‘n Belangrike praktiese aspek wat deur Cochrane beklemtoon word, is: “With distinct policies on immigration, asylum-seeking, on rates of duty for alcohol and tobacco, and a different approach to Shengen*, there would have [to] be a multiplicity of border checkpoints. In as small an island as this, and a Union as old as this, it would be bonkers” (1360). [*Shengen: “the free travel across Europe agreement – of which the UK currently has an opt out” (1354).]
Opsommend: “The separatists insisting that Scotland would be a hugely successful country, economically, if it was independent, whilst the Unionists say that while of course Scotland could go it alone, the figures simply do not add up to creating success, in the terms suggested by the Nats” (1528). In die referendum weeg die eeue oue tradisie van saamwees met die Engelse swaar. Daarteenoor is daar die aantreklikheid wat in die woorde “onafhanklikheid” en veral “vryheid” opgesluit lê. Groter Skotse selfvertroue en selfrespek kan hieruit volg. Cochrane het geskryf: “I am sure that as many people will be swayed by emotion as by practical considerations” (1616). Wat Leopold Scholtz skryf, kom op dieselfde neer: “Die ja’s het hoofsaaklik op emosie – Skotse nasionalisme – gekonsentreer, terwyl die nee’s op die ekonomiese risiko’s klem gelê het” (Die Burger, 19 deser, p 14).
Die meeste van bostaande teks is geskryf voor die uitslag van die Skotse referendum bekend gemaak is. Wat ook al die uitslag van die twee referendums sou wees, sal dit nie nuttelose oefeninge wees nie. As Skotse onafhanklikheid nie nou verkry word nie, kom dit (soos wat met die instelling van ‘n eie parlement gebeur het) moontlik later. Wat seker is, is dat die Britse regering sy beloftes van groter selfbeskikking vir die Skotte sal moet nakom. Dit is onwaarskynlik dat die kiesers van die Westelike, Orkney- en Shetland-eilande ten gunste van hulle aparte onafhanklikheid sal stem. Heel moontlik sal hulle eerder voortgaan om hulle administratief/polities by die Skotte te skaar,”veral noudat Skotland nie onafhanklik word nie. Maar ook in hulle geval sal ‘n groter mate van selfbeskikking volg, soos deur sowel die Skotse as die Britse regering aan hulle belowe.
Soos aanvanklik algemeen aanvaar is, het Skotse onafhanklikheid nie hierdie rondte gekom nie; selfs al sou ‘n meerderheid van ‘n enkele stem hierdie keer wetlik voldoende gewees het. Die Skotte het eeue oue eie regs-, onderwys- en religieuse instellings en geniet progressief meer selfbestuur. Die Skotte het ook nie ‘n eie taal wat baie van Engels verskil nie, al val die Skotse uitspraak vreemd op Engelse ore. Andersins is daar kultureel, dus in daaglikse handel en wandel, tussen die Skotte en Engelse groter maar nie-fundamentele verskille; dus eerder verskille in graad of klem.
Kultureel is die verhouding tussen die Skotte en Engelse dus baie anders as die kolossale gaping wat daar tussen wittes en swartes in Suid-Afrika bestaan. In sommige opsigte dink en doen swartes heeltemal anders as blankes; ook anders as Oosterlinge. Oosterlinge (bv die Japanese) geniet voorspoed en ‘n geordende, leefbare samelewing omdat hulle hulle kultuur (bv godsdiens) met Westerse (bv ekonomiese) denke kan versoen. Swartes is geneig om dinge impulsief op die tradisionele Afrika-manier te doen pleks van rasioneel en erkentlik by Westerse kultuur aansluiting te soek. Die bevolking van Afrika het in groot mate (nog) nie by die werklikhede van die 21ste eeu aangepas nie. Dit is ‘n geval van laat opgedaag vir vandag en môre is nog so ‘n dag. Wat in Afrika nodig is, is nie ‘n herlewing nie (soos Thabo Mbeki se Afrika-renaissance – waaroor deesdae geswyg word), maar ‘n eerste ontwaking. Dit verduidelik waarom teenspoed en ellende so kenmerkend van swart Afrika is.
Weens Duitse nasionalisme in die vorige eeu en twee wêreldoorloë het nasionalisme daarna veral in Europa in onguns verval. Genoeg tyd het egter intussen verloop om hernude en groeiende entoesiasme vir nasionalisme in talle Europese lande wakker te maak. Ek het aangetoon dat Skotse nasionalisme linksgesind is. In Vlaandere en Beiere neig dit egter regs. Leopold Scholtz (Die Burger, 19 deser, p 14) noem “dat nasionalisme nie verkramp, regs of ekstremisties hóéf te wees nie”. Verder: “In Suid-Afrika word nasionalisme en die beklemtoning van etniese identiteit as regs beskou. Maar in Europa is dit oorwegend (ofskoon nie altyd nie) juis links.” Dus, nasionalisme kan “bloot beteken dat jy ‘n billike kulturele ruimte eis om jouself te wees”.
Jan van Wyk skryf: “Die Skotte se strewe na onafhanklikheid verbaas my nie. Soos Afrikaners in die onafhanklike Boererepublieke was hulle nog nooit lief vir die Engelse nie. Toe sy ou gevegskamerade genls Louis Botha en Jan Smuts ná die Anglo-Boereoorlog in Londen begin kuier, het die patriotiese genl Krisjan de Wet smalend gesê: ‘Ek staan liewer op ‘n mishoop onder my eie mense as in paleise tussen vreemdes'” (Die Burger, 18 deser, p 14).
‘n Joodse groep het sy skok en woede uitgespreek na die ontdekking dat ‘n klein Franse dorpie nog steeds ‘n Middeleeuse naam La Mort aux Juifs of “Dood met alle Jode” dra.
Die Simon Wiesenthal-sentrum dring by die Franse minister van binnelandse sake aan om dit te verander.
Die Simon Wiesenthal-sentrum se direkteur van internasionale sake, Shimon Samuels, het aan die Franse minister belas daarmee, Bernard Cazeneuve, gesê hy is “geskok oor die bestaan van ‘n dorpie in Frankryk wat amptelik genoem word ‘Dood met alle Jode’. Dit is uiters skokkend dat hierdie naam onder die radar gebly het in die 70 jaar sedert Frankryk bevry is van Nazisme en die [pro-Nazi] Vichy-regime.”
Maar die adjunk-burgemeester van die dorp van Courtemaux, wat jurisdiksie het oor die dorpie La Mort aux Juifs, 100 kilometer suid van Parys, is nie oortuig nie.
“Dit is belaglik. Hierdie naam het nog altyd bestaan. Niemand het iets teen die Jode nie, natuurlik nie. Dit verbaas my nie dat dit weer opduik nie,” het Marie-Elizabeth Secretand gesê, aan AFP.
“Hoekom ‘n naam wat teruggaan na die Middeleeue of selfs verder verander? Ons moet hierdie ou name respekteer. In ‘n vorige munisipale raadsbesluit, ten minste 20 jaar gelede, is reeds geweier om die naam van hierdie dorpie, wat bestaan uit ‘n plaas en twee huise te verander,” het sy bygevoeg.
In 1992, het ‘n anti-rassisme organisasie by die Minister van Binnelandse Sake en die owerhede gepleit om die naam verander te kry, maar tevergeefs, het AFP berig.
Dit is nie die eerste keer dat die naam van ‘n Europese dorp ‘n herrie veroorsaak nie: In Mei het die inwoners van ‘n Spaanse dorpie vernoem Castrillo Matajudios [waar ‘Matar Judios’ beteken ‘vermoor Jode’] gestem om dit te verander. Die naam is nou Castrillo Judios, Koppie van die Jode – die ouer naam van die dorp.
Aan die Golf van Biskanje lê daar sewe provinsies; vier in Spanje en drie in Frankryk. Daar hoor ‘n mens die uitdrukking: 4 + 3 = 1. En dit is waar. Die land van die Baske is ‘n kulturele eenheid. Die Golf van Biskanje is bekend om sy stormagtige see. Dit herinner aan die Kaap van Storms. Op land is daar ook ooreenkomste tussen die Baske en die Afrikaners en hierdie gelykenisse behoort meer te word.
Die Baske is die oudste erkende etnies-kulturele groep in Europa. Sover vasgestel kan word, woon hulle sedert die steentydperk in dieselfde omgewing; in die midde-noorde van Spanje en die suidweste van Frankryk, alkant van die westelike Pirenese gebergte. Hulle was in Baskeland voor die Romeine daar gekom en hulle Vascones genoem het (218 vC) en selfs ook voor die Kelte (6de eeu vC). “They are the original Europeans” (Mark Burlansky, The Basque History of the World, London: Vintage Books, 2000, 400p; Amazon Kindle, $11.99; Kindle 357 – Tensy anders vermeld, is al die bibliografiese verwysings na hierdie bron). In hierdie sin word die Baske lewende fossiele genoem. Die Baskiese taal, Euskera, is ‘n nie-Indo-Germaanse taal wat grammatikaal met geen ander taal verwantskap toon nie. Dit is dus ‘n taal wat wees is. Die eerste boek in Euskera is in 1545 gepubliseer, die Bybel in 1571 en die eerste grammatikaboek in 1729.
“They have never been a quaint people and have managed to be neither backward nor assimilated” (Kindle 141). Lord Strabolgi (Joseph Kenworthy, 1886-1953) het in 1937 gesê: “Whatever we may be told about the rest of the population of Spain, the Basques are a very pious, ancient, courageous and altogether an admirable people” (Ian Patterson, Guernica and Total War, London: Profile Books, 2007; p 39). “The Basques are smart, valiant and generous” (4530). “The adjective Basque on a restaurant in Spain implies quality” (4125).
Anders as in Frankryk (en Suid-Afrika) waar sentralisasie, saamvoeging en assimilasie aan die orde van die dag is, word multikulturaliteit en federalistiese selfregering al hoe meer in Spanje erken. In die noord-weste van Spanje is daar die Galisiërs (Gallegos), in die midde-noorde die Baske en in die noord-ooste die Kataloniërs. Al drie groepe verskil kultureel en taalgewys van bv die Kastiliane in sentraal Spanje, wat Madrid as hoofstad het. Die taal van die Galisiërs, Baske en Kataloniërs word naas Spaans amptelik erken. Verder geniet hierdie drie kultuurgroepe amptelike erkenning as nasionaliteite binne die Spaanse nasie. “Experiencing the Spanish simultaneously as both ‘us’ and ‘them’ is essential to discovering the soul of Spain” (2369).
In Spanje is daar dus een nasie en een nasionale taal, maar daar is die realistiese besef dat daar in die bevolking minstens drie ander onderskeibare nasionaliteite elk met ‘n eie kultuur en taal is. Die grootste konsentrasie van elk van hierdie drie nasionaliteite word in ‘n bepaalde geografiese gebied aangetref. Die sentrale regering verleen ingevolge die Spaanse grondwet (1978) aan daardie gebiede ‘n groot mate van outonomie sodat hulle hulle sake volgens hulle besondere behoeftes kan bestuur.
Van die 12 miljoen Baske woon minder as drie miljoen in Baskeland. Die diaspora word veral in die Spaanssprekende lande van Suid- en Sentraal-Amerika aangetref. Byvoorbeeld, die ontwikkeling van Chile is in groot mate aan Baskiese immigrante te danke. Omdat Baske reeds so lank Baskeland as hulle tuisland het, is hulle sterk nasionalisties gesind en voel hulle daarop geregtig om hulle eie sake te bestuur. In Spanje laat die Baske hulle nie maklik ronddonder deur kabouters in die sentrale regering in Madrid nie.* In Spanje geniet die Baske in ruime mate politieke en kulturele outonomie. Hulle het selfregering verwerf. Hulle taal word naas Spaans in hulle skole erken en hulle het ‘n eie universiteit met kampusse in drie van die Baskiese provinsies.
[* In die nuwe Suid-Afrika weerspieël selfs georganiseerde landbou in sy amptelike uitsprake dikwels die FW de Klerk-mentaliteit teenoor die ANC: Ons deur staan oop. Dit is nie nodig om dit oop te skop nie. Ons het gaan lê. Ons wil hartlik saamwerk met julle afvatprogram en grypsug sodat blanke boere selfs verder ontheem en beroof kan word. Ons het vergeet dat die ANC ‘n immorele, misdadige terreurbende was. Ons maak onsself wys dat die lelike eendjie ‘n pragtige swaan geword het. Hierdie landbouers behoort veel eerder in die amptelik naam van hulle vereniging die woord Boer(e) in te sluit, sodat ontsag by die ANC gewek kan word. In die ANC-idioom behoort ondubbelsinnige eise gestel te word, pleks van toe te laat dat hierdie bedenklike elemente met hulle harde stewels onbelemmerd oor die blanke boere loop.]
Die vader van Baskiese nasionalisme, Sabino Arana Goiri (1865-1903), het gesê: “It doesn’t matter to us if Spain is big or small, strong or weak, rich or poor. They have enslaved our country and this is enough for us to hate them with all our soul, whether we find them at the height of greatness or the edge of ruin” (2372). “When Sabino was born, the Basques had a culture and an identity. Thirty-eight years later, when he died, they had the beginnings of a nation. A country was the great unfinished work” (2408). Arana het bv gedink dat die Zoeloes ‘n eie tuisland behoort te hê. José Antonio Aguirre (1904-1960), die eerste president van Baskeland (1936-1960), het geskryf: “The years do not age a nation that remains young in its faith and hope” (2585).
Baske in Montpellier, Frankryk, tydens ‘n kulturele byeenkoms
Reeds eeue lank het die Baske in Baskeland dieselfde grond onder hulle voete. Dit gaan vir hulle om te behou wat hulle het; nie om nuwe grondgebied te verower nie. “Basque history has always been about defending their birthright against outsiders” (3642). Hulle het hulle in vorige eeue as uitmuntende landbouers, skeepvaarders en skeepsbouers bewys. By die Noorse Vikings (800-1100) het die Baske baie van seevaart geleer. Heel moontlik lank voor Christopher Columbus (1451-1506) die Karibiese eilande in 1492 en John Cabot (1450-1498) Newfoundland in 1497 “ontdek” het, het Baskiese vissers Newfoundland besoek, maar ter stawing hiervan bestaan daar geen rekords nie.
Die Baske neem vir lief daarmee dat hulle is wat hulle is, “asserting their Basqueness” (2169), “pursuing their Basqueness with such remarkable energy and limitless ambition” (4290). “The world was changing – all the more reason to fight for the old ways” (2086). “Let us be what we are” (4985). Hulle het reeds lank gelede gekom om te bly waar hulle is, knus in hulle tuisland, maar sonder om van noodsaaklike aanpassings weg te skram, bv toe hulle in 1986 deel van ‘n nog groter groep, die Europese Ekonomiese Gemeenskap, en in 1992 van die Europese Unie geword het. Die Baske se godsdiens, Rooms-Katolisisme, maak hulle ook deel van ‘n groter groepering.
Anders as in Spanje het die Baske in Frankryk nie selfregering nie en hulle taal word ook nie naas Frans amptelik erken nie. Tot 1981 was Euskera as skooltaal verbode. Die drie Franse Baskiese provinsies is in ‘n groter departement opgeneem om die Baske se minderheidstatus te verseël. In Spanje groei Baskiese nasionalisme asook hulle taal, terwyl albei in Frankryk kwyn. Belangrike faktore vir die behoud van Baskiese identiteit is die groot klem wat op die huis, gesin en familie geplaas word. “A central concept in Basque identity is belonging” (144). “The most important word in Euskera is gure. It means ‘our’ – our people, our home, our village … That four-letter word, gure, is at the center of Basqueness, the feeling of belonging inalienably to a group. It is what the Basques mean by a nation” (4510).
Die Baske is bereid om vir hulle regte te veg. Daarvoor gebruik die Baske nie miniatuur strooipoppe wat toegewingsgewys onderhandel nie. Die reg op verset en die uitoefening van weerstand is ononderhandelbaar; selfs wanneer dit ‘n geval van Dawid teen Goliat is. “The Basques always resisted not only militarily but culturally. They kept their language and religion” (497). In 1952 is die bevrydingsbeweging ATA gestig. Van 1968 tot 1998 het dit as ETA (1959-2012) met onder meer guerrillabedrywighede probeer om die Spaanse en Franse Baskiese gebiede in ‘n onafhanklike land te verenig. “But their primary activity was promoting the forbidden Basque language” (3218). “It was fluency in the Basque language and culture that would determine who was and was not Basque” (3222). “ETA is not trying to be popular. It is trying to cause the breakdown of the status quo” (4144). ETA se grootste “sukses” was die sluipmoord op die Spaanse eerste minister, Luis Carerro Blanco (1903-1973).
By sommige nuwe regses of neo-konserwatiewes in Europa is daar die neiging om terug te hunker na die voor-christelike era en sekere heidense gebruike onveranderd te herstel of hulle aan te pas. Sekularisasie of verwêreldliking is, by uitstek in Europa, ‘n werklikheid wat nie ontken kan word nie. Ontwikkelde mense besef toenemend dat hulle voorkeur aan hulle huidige belange moet gee pleks van alles (of baie) op te offer met die oog op hulle heil in die hiernamaals. Die Baske het aanvanklik lank bly klou aan hulle heidense gewoontes. Hulle vertroetel steeds hulle geskiedenis en hulle mites en legendes. Eers na die intog in Spanje van die More uit Afrika, van die 8ste eeu af, het die Baske hulle op groot skaal tot die christelike geloof as kulturele verskansing teen die Moslems gewend. Soos elders in Europa is sekularisasie egter deesdae ook in Baskeland aan die orde van die dag.
In Suid-Afrika het die blankes die christelike geloof die binneland ingedra en dit gebruik om hulle geestelik teen al die werklike en dreigende gevare te versterk. Veral die Afrikaners het lank dié geloof behou. Sedert daar op ‘n verraderlike wyse ‘n einde aan apartheid en blanke politieke beheer gemaak is, het die Kerk (dus georganiseerde godsdiens) se invloed dramaties afgeneem. Uit die Kerk kom daar deesdae selde ‘n beduidende geluid en min openbare uitsprake word as evangelie (dus as die waarheid) aanvaar. Die blanke en veral die Afrikaner het op ‘n glybaan beland waar eers die betroubaarheid van die Kerk en daarna dié van die Bybel en les bes selfs (die bestaan van) God bevraagteken kan word. Maar die oorgrote meerderheid Afrikaners is sekerlik nog nie daar nie.
Dit sou onrealisties wees om met die oog op die toekoms die Afrikaner se tradisionele godsdiens tot sy (enigste) kern te verklaar; net so min soos die Rooms-Katolisisme steeds die deurslaggewende rol by die meeste Baske speel. Om realisties op ‘n toekoms te hoop wat die moeite werd is, sal die Afrikaner sy geloof moet behou, maar dit kan/moet (en sekerlik ook) geloof in homself eerder as (net) religieuse geloof wees. Op hierdie manier kan geloof ‘n reikwydte onder Afrikaners hê wat nie met die verloop van tyd maklik verwater sal word nie.
As Afrikaners op veral nie-religieuse geloof aangewese is (of gaan wees), van waar af sal ons heil kom? Wat is die kernonderskeid wat van Afrikaners Afrikaners maak? Dit lyk vir my asof dit in ons taal, Standaardafrikaans, gevind kan en behoort te word. Die ANC-regering doen alles in sy vermoë om hierdie taalkern van die Afrikaner te vernietig. In die praktyk onderskei Afrikaners hulle van Afrikaanssprekende nie-Afrikaners deur hulle kompromislose anti-ANC-gesindheid. Kenmerkend van verloopte Afrikaners, daarenteen, is hulle onwilligheid om vir Afrikaans in die bres te tree. Enersyds is verlooptes nie bereid om Afrikaans te bevorder nie. Wat hulle betref, kan die openbare lewe ter wille van vrede en “handevat” maar deur Engels verswelg word. Andersyds mag Standaardafrikaans, wat kulturele of ten minste taalkundige eenheid onder Afrikaners bewerkstellig, volgens die verlooptes maar afgebreek en oorvloediglik met veral Engelse woorde besoedel word.
Verlooptheid is kenmerkend van die Afrikaanse Taalraad (ATR). Hy het nog nooit vir Standaardafrikaans of suiwer Afrikaans in die bres getree nie. Sedert die Tweede Wêreldoorlog is dit taboe om na rassuiwerheid te streef. Verwysing na gene (DNS) het die plek van die bloedlyn ingeneem. Na analogie van wat met bloedsuiwerheid gebeur het, word taalsuiwerheid deesdae plaaslik geminag. Die ATR ag homself ‘n inklusiewe instansie wat eerder die (teoretiese) meerderheid Afrikaanssprekendes, die bruines, as die Afrikaners ter wille wil wees. Die ATR gee voorkeur aan nie-Standaardafrikaanssprekendes en tree daarom telkens vir bv Kaaps in die bres. Die hoofkenmerk van Kaaps is die onverantwoordelike en ongevoelige wyse waarop toegelaat word dat al hoe meer Engels geabsorbeer word. Kaaps is die dood in die pot vir Afrikaans. Met ander woorde, Kaaps vergiftig Standaardafrikaans en die ATR doen lustig daaraan mee. Deur polities korrek Kaaps te vertroetel, bevorder die ATR geensins die heil van Afrikaans nie. Die toekoms van Afrikaans word veel eerder gesaboteer.
Daar is inderdaad geen absolute bloed- of taalsuiwerheid nie. Onbeteuelde inteling sou egter sowel die onderskeibare etnisiteit as die herkenbare taal vernietig. Dit is wat die aktiviste vir rasse-integrasie en die herstandaardisering van Afrikaans motiveer. Daarteenoor stel Ernst Kotzé ‘n klokheldere standpunt: “Wat nie aanvaarbaar is as Standaardafrikaans nie, is die onverbloemde leenwoorde waarvoor daar gewone Afrikaanse ekwivalente bestaan en sinne wat byvoorbeeld net verafrikaanste Engels is en eenvoudig gegrond is op die sins- en woordpatrone van Engels” (aangehaal in Pieter Kapp, Maties en Afrikaans: ‘n Besondere Verhouding, 1911-2011, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 213).
Kom ons kyk na ‘n ander minderheidsgroep wat soos die Baske en Afrikaners onderdruk word. Die Koerde is ‘n nie-Arabiese etniese groep in die Midde-Ooste wat daarop roem dat hulle van die antieke Mede afstam. Hulle taal is Indo-Germaans, spesifiek Indo-Iraans. Polities en kultureel is hulle eeue lank deur die Arabiere en Turke oordonder, bv tydens die Ottomaanse Ryk (1300-1920), dermate dat hulle in groot mate Moslems geword het. Hulle gebruik ‘n aangepaste Arabiese alfabet wanneer hulle Koerdies skryf. In die 1940’s en 1950’s het meer as die helfte van die Koerdiese woordeskat uit Arabiese leenwoorde bestaan. Sedertdien het die Koerde sterk nasionalisties geword en word daar gepoog om hierdie etniese groep, wat verspreid oor veral vier lande (Turkye,Irak, Iran en Sirië) woon, in ‘n enkele onafhanklike staat saam te snoer.
Daar is met ‘n taalsuiweringsveldtog in Koerdistan (‘n selfregerende gebied in Noord-Irak) begin waarvolgens van (al) die Arabiese woorde ontslae geraak word. In die plek van Arabies word verouderde en selfs argaïese Koerdiese woorde gerestoureer. Andersyds word nuwe woorde geskep. As dit nie anders kan nie, word Engelse of woorde uit ander Europese tale oorgeneem. By die Koerde is dit ‘n obsessie om nie-Arabies en nie-Turks, dus eg Koerdies, te wees. (Jamal Jalal Abdulla, The Kurds: A Nation on the Way to Statehood, Bloomington: Author House, 2012, 352p; Amazon Kindle $3.49; veral Kindle 1523-1553.)
Ek wens dat die ATR die Koerdiese voorbeeld volg en hom daarvoor beywer om sover moontlik die indringing van Engels in Afrikaans teen te staan. ‘n Baskiese skrywer, Ramón Saizarbitoria, sê: “I want to defend my culture and my identity, and sometimes nationalism is the only possibility” (4581). “The promotion of the Basque language remains the first goal of most nationalists” (4593). Op die oomblik distansieer die verlooptes en ANC-gesindes in die ATR hulle van die Afrikaner en Afrikaner-nasionalisme. Die gevolg is dat Standaardafrikaans en die heil en oorlewing van respektabele Afrikaans ernstig daaronder ly.
Die vraag is of ‘n mens ‘n verloopte kan wees en jou terselfdertyd entoesiasties vir agbare Afrikaans kan beywer. Vir my lyk dit asof ‘n mens nie die twee here, die ANC en Afrikaans, gelyktydig kan dien nie. In die praktyk word Afrikaans deur verlooptes ondergeskik aan polities korrekte ANC-gedienstigheid gestel. Afrikaans en Afrikaner-nasionalisme, daarenteen, kan wel saam bevorder word. Dit gebeur eintlik outomaties of natuurlik. “To the Basques, culture has always been a political act, the primary demonstration of national identity. One of the keys to Basque survival is that political repression produces cultural revival” (2158). Die tyd is myns insiens ryp vir die Afrikaner-Renaissance; dus vir sowel kulturele as politieke herlewing.
Soos in die geval van godsdiens is dit miskien nie nodig om ‘n bepaalde politieke gesindheid, bv konserwatisme, as ‘n (absolute) vereiste vir Afrikanerskap te stel nie. Deur taal, Standaardafrikaans, die kulturele kern van die Afrikaner te maak, word (al) die verlooptes dalk outomaties uitgesluit. Myns insiens is taal vir Afrikaners ‘n meer konkrete reddingsboei as God. Tradisioneel is God deur Afrikaners innerlik of emosioneel ervaar. Taal, daarenteen, is nie net deurleefde ervaring nie, maar vind ook konkreet neerslag (soos in hierdie skrywe). Woorde en idees kan soos koeëls wees wat trek en tref. Hoe suiwerder en eenvoudiger, hoe beter. Die stand van Standaardafrikaans is/word ‘n barometer vir Afrikaners se voor- of agteruitgang. As daar deesdae in hierdie opsig realisties gemeet word, is die resultate egter bedroewend en onthutsend. Vandaar die noodsaaklikheid van die Afrikaner-Renaissance, wat potensieel ‘n beter kans op sukses as Thabo Mbeki se Afrika-Renaissance het.
Sabino Arana het die Baskiese Nasionalistiese Party in 1895 gestig, die amptelike Baskiese volkslied geskryf en die Baskiese vlag (ikurriña) ontwerp. Die volkslied, vlag en Euskera geniet deesdae amptelike erkenning. Arana het die belangrikheid van simbolisme in die politiek begryp. In 1918 is die Baskiese Taalakademie gestig om Euskera te bevorder. In die 1960’s is geskrewe Euskera gestandaardiseer en Batua genoem. In Spanje is daar radio- en televisie-uitsendings in Euskera wat ook in Frankryk opgevang kan word. Daar is ook die internet, wat Baskiese strewes op die wêreldtoneel plaas.
Drie van die vier Spaanse Baskiese provinsies het hulle tydens die Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) teen Francisco Franco (1892-1975) se Nasionaliste aan die kant van die Republikeine geskaar omdat groter outonomie aan hulle belowe is. “The only possible solution to the Basque problem, according to Franco, was the complete annihilation of Basque nationalists” (2666). Die dorp Gernika is die simboliese of kulturele sentrum van die Baske. Die administratiewe kantore is in Bilbao, maar die Baske se seremoniële hoofgebou is in Gernika.
Gernika is in 1937 deur Duitse en Italiaanse vliegtuie met bomme en masjiengeweervuur verwoes. “The object of the bombardment was seemingly the demoralisation of the civil population and the destruction of the Basque race” (Patterson, p 31). Gernika het wêreldwyd ‘n simbool van die Baske se bevrydingstryd geword, onder meer danksy die Spanjaard Pablo Picasso (1881-1973) se beroemde skildery, Guernica, waaraan hy vyf dae na die aanval begin skilder het. Die gebou wat die Baske se kultuursentrum huisves en die eikeboom wat voor dit staan, het ongeskonde uit die verwoesting gekom. Onder daardie boom word die Baskiese leiers ingesweer en moet hulle die eed van getrouheid aflê. Dié eikeboom simboliseer die wesenlike aard van die Baske en verskyn op talle embleme. So ‘n eenvoudige simbool kan groot politieke trefkrag hê. Een van die gewildste Baskiese nasionalistiese liedere is “Die boom van Gernika” (1853). In sy skaduwee ervaar die Baske vryheid.
Na die burgeroorlog was een van Franco se strategieë om nie-Baske op groot skaal in Baskeland te vestig. Vreemdelinge/immigrante (eintlik alle nie-Baske) word maketo (buitestanders) of belarri motx (ore) in Euskera genoem (2314, 2321). Dié maketo het van Euskera-sprekers ‘n minderheid in Baskeland gemaak. “This was only the most obvious example of how the Basque culture was being diluted” (2324). Ook: “Franco outlawed the Euskera language” (3101). Die Baske “lost all rights of self-rule” (3106). Na Franco se dood het die Baske se kulturele en politieke vooruitsigte aansienlik verbeter.
Ten slotte kom ek by wat myns insiens die beste en mooiste les is wat Afrikaners by die Baske kan leer. Dit het met taal te make. Reeds in 1843 het Victor Hugo (1802-1885) gesê: “The Basque language is a country, almost a religion” (4266). “It was written over and over in the records of those who observed the Basques that they spoke a strange language that kept them apart from others. But it is also what kept them together as a people, uniting them to withstand Europe’s great invasions” (357).
In Euskera “there is no word for Basque. The only word to identify a member of their group is Euskaldun – Euskera speaker. Their land is called Euskal Herria – the land of Euskera speakers. It is language that defines a Basque” (252). Arana het Baskeland ‘n naam gegee, “inventing the word Euzkadi from Euskal, meaning ‘Euskera speaking,’ and the suffix di, meaning ‘together.’ Before this, Euskera had only the phrase Euskal Herria ‘the land of Euskera speakers.’ Euskal Herria was the name of a place, but Euzkadi was intended to be the name of a country. Arana invented other important words in Euskera: aberri, meaning ‘fatherland’ … abertzale, meaning ‘patriot’; and azkatasuna, meaning ‘liberty'” (2244). ‘n Nie-Bask wat Euskera suksesvol aanleer, is ‘n Euskaldunberri (3796). As hy ook die Baskiese kultuur aanneem, word hy as ‘n Bask aanvaar. “Euskera is the quintessence of Euzkadi” (3225).
Ek herhaal: “It is language that defines a Basque.” Hulle taal, Euskera, definieer die Baske. Euskera bepaal ook die naam van hulle tuisland. Plaaslik toegepas kan ‘n mens sê dat Afrikaans die kern van die Afrikaner is. Dit moet gedoen kan word sonder om die naam van die kontinent hierby in te sleep. Dit is ‘n historiese en geografiese toevalligheid dat ons as Europeërs/Afrikaners in Afrika is. Afrika is kultureel vreemd en progressief vervreemdend vir Afrikaners. In daardie sin is ons nie Afrikane nie en sal dit nooit wees nie.
Voor 1990/1994 is Suid-Afrika nie as ‘n Afrika-land en nie as bv lid van die Afrika-Unie erken nie. Dit is implisiet aanvaar dat die heersende Suid-Afrikaanse (dus veral blanke) lewenswyse wesenlik Europees is. Op ‘n soortgelyke wyse is/word Egipte dikwels ook nie as ‘n Afrika-land beskou nie. Beskawingsgewys is veral die Egipte van weleer veel eerder deel van die Midde-Ooste. In die geval van sowel die ou Suid-Afrika as Egipte is hulle Afrika-verwantskap dus eintlik ‘n historiese en geografiese toevalligheid. Dit behoort ook die gesindheid jeens die toekomstige Afrikaner-tuisland te wees.
Waarop dit dui, is dat ons die Baske (en in die besonder Arana) se voorbeeld moet navolg deur ‘n nuwe naam vir ons taal en (daaruit afgelei) ‘n naam vir ons groep/etnisiteit en vir ons toekomstige tuisland te skep wat geen assosiasie met Afrika as kontinent of sy oorspronlike inwoners, Afrikane, oproep nie. Ons leef in ‘n tyd van naamveranderings, maar dit is onwaarskynlik dat die Afrika-kontinent se naam sal verander. Wat binne ons vermoë lê, is om self die name te verander van dié dinge wat vir ons kultureel van deurslaggewende belang is.
Kortom, ek soek ‘n nuwe naam vir elk van hierdie drie: Afrikaans, Afrikaner en die Afrikaner-tuisland, met laasgenoemde twee woorde wat van die eerste een afgelei is. Sodra ‘n mens ‘n geskikte stam/lemma het, sal die res maklik volg. Voorstelle word ingewag.
Daar word dikwels gesê dat die liberalisme een van die grootste ideologiese gevare vir Afrikaners inhou. Maar wat word hiermee bedoel?
Nou, alvorens misverstand alles beduiwel, wil ek dit hier reg aan die begin so duidelik as moontlik stel. Ek stem met hierdie uitspraak saam. Trouens, dit kan nog sterker verwoord word:
Die liberalisme (en in die besonder sy hedendaagse variant, die neo-liberalisme) is die grootste ideologiese uitdaging waarvoor ons – maar ook talle ander kultuur-gemeenskappe dwarsoor die wêreld – te staan gekom het. Selfs ’n veel groter bedreiging as dinge soos vyandige state; die korporatiewe globalisme met sy dwang tot eenvormigheid; die verkrummeling van gemeenskapstrukture en die gevolglike verlies aan politieke inspraak in eie sake; die tirannie van politieke korrektheid en die selfveragting waaraan die intellektuele elites in die Westerse wêreld (maar ook onder Afrikaners) ly; die onvermoë om ‘nee’ vir vreemdelinge te sê en grense tussen gemeenskappe, kulture en tradisies te respekteer; die druk waaronder die politieke lewe en ’n sin vir die goeie oordeel verkeer (onder meer vanweë die burokratisering van die alledaagse ervaring en die vertroue op die sogenaamde klas van eksperts), ensovoorts.
Uiteraard beteken dit nie dat die liberalisme van hierdie lys van ‘bedreiginge’ geïsoleer kan word nie. Trouens, hierdie dinge – vyandige state, globalisme, verlies aan politieke deelname, ensovoorts – kan juis as ’n effek van die ideologiese liberalisme beskou word. As ons hulle egter wil begryp, moet die liberalisme ten grondslag daarvan verstaan word. Laasgenoemde verteenwoordig die dikwels onuitgesproke ideële agtergrond wat genoemde dinge aanmoedig en bevorder. Trouens, die liberalisme maak hierdie dinge moontlik.
Maar, en hieroor gaan die artikel, wat bedoel ons as ons van die liberalisme praat? Gebruik ons dié woord korrek wanneer ons dit dikwels kwistig rondgooi? Nog erger, is ons nie dikwels net so liberaal soos diegene wat ons graag van liberalisme beskuldig nie?
Wat is die liberalisme? In die gewone omgangstaal word die liberalisme dikwels verbind aan politieke dinge soos ’n konstitusionele regeringsorde en alles wat dit kenmerk: die verdeling van regeringsmagte, die oppergesag van die wet, ’n handves van menseregte, ensovoorts. Die meeste van hierdie dinge was egter reeds kenmerkend van die sogenaamde pre- en dikwels anti-liberale Middeleeue. As sodanig kan dit nie die wese van die liberalisme verteenwoordig nie. Daarvoor sal verder gesoek moet word.
Ons gaan hieronder uit van die standpunt dat die wese van die liberalisme blyk uit die spesifieke opvatting van die mens wat ten grondslag daarvan lê. Gemeet aan hierdie mensbeeld is die liberalisme ’n moderne verskynsel, want dit is eers in die moderne era dat die liberale opvatting van die mens na vore kon tree. Tydens die Klassieke wêreld van die Grieke en die Romeine, maar ook tydens die Christelike Middeleeue (’n tydperk wat glad nie so donker was as wat die liberale cliché lui nie) was die liberale mensbeeld onbekend. Waarna verwys ons?
Die wese van die liberale mensbeeld blyk uit twee vooronderstellings wat ten grondslag daarvan lê. Volgens die liberale opvatting is die mens eerstens van nature ’n vryswewende individu en nie ’n gemeenskapswese nie, en tweedens is die mens vry wanneer hy oor die keusevryheid beskik om sy lewe volgens sy eie individualistiese wil in te rig.
Geleerd geformuleer: die liberalisme word deur sowel ’n atomistiese as ’n voluntatiewe opvatting van die mens gekenmerk. Volgens die liberalisme kan die menslike toestand met ’n alleenstaande eiland vergelyk word waarop die individu (’n soort Robinson Crusoe) kan maak soos wat hy wil, solank hy nie – en dit is die tipiese kwalifikasie van die liberalisme – ‘andere’ benadeel nie (Die feit dat die liberalisme ander mensbeskouinge as die liberale lewenshoudinge minag, word daarmee gerieflikheidshalwe vergeet).
As ons die liberalisme wil verstaan, moet die implikasies van hierdie mensbeeld – ’n rewolusie in die geskiedenis van mensbeelde – behoorlik onder oë gekry word. Wat presies word daarmee bedoel? Indien ons nie hierdie vraag antwoord nie, loop ons die risiko om onder die slagspreuk dat ons anti-liberaal is dieselfde mensbeeld te handhaaf.
Laasgenoemde gebeur juis dikwels in sogenaamde anti-liberale kringe. Soos onder neo-konserwatiewe politici en intellektuele in die Verenigde State. Alhoewel neo-konserwatiewes in dié land dikwels ’n stryd teen die liberalisme voer, is ook hulle tot ’n individualistiese opvatting van die mens verbind. Ironies genoeg gee hulle daarmee juis kontinuïteit aan die liberalisme. Geen wonder dat die stryd tussen die twee groot politieke partye in die VS ’n mens dikwels met die gevoel laat dat hulle geen werklike alternatiewe vir mekaar bied nie. Vanweë hulle gedeelde mensbeskouing lyk die Demokratiese Party (die sogenaamde liberale party) en die Republikeinse Party (waar die meeste neo-konserwatiewes hulself bevind) dikwels na spieëlbeelde van mekaar, kante van een en dieselfde dieperliggende ideologiese munt.
Ten minste die volgende kort opmerkings moet oor die liberale opvatting van die mens gemaak word. Hopelik sal iets van die wese van die liberalisme duideliker daaruit blyk.
1. Historiese oorspronge van die liberalisme
Die historiese oorspronge van die moderne individualisme kan na 17de eeue figure soos Thomas Hobbes en John Locke teruggevoer word. Die liberale rewolusie wat Hobbes en Locke ingelei het, rus op die gedagte dat die mens van nature as ’n vryswewende individu verstaan moet word. Alvorens ek as mens dus as ’n lid van enige familie, dorp, stad, etnos of kultuur beskou kan word, is ek ’n individu. Hiervolgens behoort my veelheid van gemeenskapsbinding nie tot die wese van my as mens nie. Inteendeel, hierdie bindinge word deur die liberalisme is sekondêr tot my eie self beskou, ’n soort toevallige addendum tot wie ek eintlik is.
Kortom, as my verbintenis tot bepaalde gemeenskappe – my familie, my etnos, my kerk, ensovoorts – hoegenaamd iets oor myself as mens te vertel het, is dit dinge wat bloot ekstrinsiek tot my menswees behoort. Hulle is nie intrinsiek deel daarvan nie. Trouens, as ek my menswees wil verstaan, moet ek hierdie dinge van my afgooi.
As sodanig verskil die liberale mensbeeld van die Klassieke Griekse, Romeine en uiteindelik Christelik-Middeleeuse opvatting van die mens. Volgens laasgenoemde is ons as mense van nature gemeenskapswesens. Vanuit hierdie perspektief beskou is my verskillende gemeenskapsbindinge daarom ook nie ’n toevallige – ekstrinsieke – toevoegsel tot my menswees nie. Inteendeel, hulle behoort intrinsiek tot wie en wat ek is. Die feit dat ek tot hierdie of daardie familie, dorp, stad of etnos behoort, vertel iets wesenlik omtrent myself as mens. My menswees bestaan nie in abstraksie daarvan (en dus in ’n soort gemeenskapsvrye sone) nie. Inteendeel, my menswees bestaan slegs in en deur hierdie gemeenskapsbindinge.
Indien hierdie bindinge dus misken word, word my menswees as sodanig daardeur misken.
Daarmee het die outyd natuurlik nie gesê dat ek met slegs een gemeenskapsbinding – soos byvoorbeeld die feit dat ek tot ’n bepaalde etnos of kultuurgemeenskap behoort – saamval nie. As mens word ek altyd weer deur ’n veelheid van sodanige bindinge gekenmerk. Maar hoeveel gemeenskapsbindinge ook al kenmerk, ek is nooit – soos in die liberale mensbeeld – daarsonder voor te stel nie. Ek bestaan in en deur my gemeenskappe.
2. Die liberale idee van vryheid
Die liberale mensbeskouing word deur ’n spesifieke opvatting van vryheid gekenmerk. Daarvolgens is ek vry wanneer ek oor die keusevryheid beskik om te handel soos ekself goeddink, en nie soos wat enige gemeenskap, tradisie of kultuur aan my voorskryf nie.
Laasgenoemde opvatting is vandag die mees gesaghebbende opvatting van vryheid. Nog meer, dié vryheidsopvatting word vandag – by grasie van die verlies aan alternatiewe – dikwels tot die ekstreme toe deurgevoer. Laasgenoemde blyk onder meer uit die feit dat selfs onvolwassenes vandag as vry geag word slegs wanneer hulleself (en nie bowe-individuele kragte soos die ouerlike gesag, die tradisionele skool, universiteit of kultuur nie) besluit hoe hulle opgevoed moet word, watter kurrikulum hulle op skool of universiteit moet volg, of watter dinge as reg/verkeerd, mooi/lelik of waar/vals beskou moet word. Onvolwassenes moet self oor hierdie dinge besluit.
Ten grondslag van hierdie vryheidsopvatting staan die idee dat die individu outonoom (en dus onafhanklik van enige ander gesag) oor homself kan besluit. In die proses word nagelaat om aan te toon dat die liberale vryheidsopvatting ’n pure fiksie is. Waarom? Omdat die liberale individu, in weerwil van sy pretensie om self te besluit, inderwaarheid deur ’n magdom liberale kragte voorgeskryf word wat om te doen en wat nie: dit is kragte soos die liberale staat, die liberale ekonomie, die liberale regswese, die liberale akademie, die liberale media, ensovoorts.
Kortom, daar word nagelaat om aan te toon dat die liberale vryheidsidee deur ’n verlammende kontradiksie gekenmerk word. Terwyl die outonome individu dink dat hy oor alles besluit, word hy deur ’n netwerk van liberale kragte – tot in die fynste detail rondom dinge soos lewenstyle, beroepskeuses, etiese voorkeure, hoogste waardes, godsdienstige oortuigings, ensovoorts – ingelig, bestuur, voorgelig, voorgeskryf.
Teenoor die liberale vryheidsopvatting staan die tradisionele vryheidsopvatting vanuit die ou wêreld. Daarvolgens is ek vry wanneer ek saam met my gemeenskapsgenote deelneem aan die verwesenliking van wat as die gemeenskaplike goed beskou word. Laasgenoemde vryheidsidee vooronderstel nie, soos in die liberalisme, dat daar ’n spanning is tussen my vryheid en wat die tradisie as ‘goed’ aan my as individu voorhou nie. Inteendeel, volgens die tradisionele opvatting is ek as individu eers vry wanneer ek juis in ooreenstemming lewe met wat deur die tradisie (familie, skool, universiteit, kerk, ensovoorts) as goed beskou word.
’n Tipiese voorbeeld hiervan kan in die ou republikeinse tradisie (waaronder ook onder Afrikaners in veral die vroeë Boererepublieke) opgespoor word. Republikeine is nie vry omdat hulle in die eerste plek self besluit oor hoe hulle hul lewe as individue wil inrig nie, maar omdat hulle op ’n gesamentlike grondslag (en op die ‘verhoë’ van die eie gemeenskap, soos die eie parlement, die eie gemeenskapsraad, die eie stadsraad, die eie skool en universiteit, ensovoorts) deelneem aan die verwesenliking van wat hulle as die gemeenskaplike goed beskou. Laasgenoemde sluit onder meer dinge in soos ’n eie taal, kultuur en tradisie, asook die ‘waardes’ wat deur laasgenoemde dinge oorgedra word (dit is dinge soos dapperheid, geregtigheid, waarheid en skoonheid).
Liberale woordvoerders, ook in Suid-Afrika, wat aanvoer dat die beroep op individuele regte ook vir ’n volk soos die Afrikaners voldoende is, verstaan glad nie bogenoemde republikeinse vryheidsidee nie. Trouens, die mensbeeld waarop die republikeinse gedagte rus, naamlik dat ons gemeenskapswesens is wat op ’n gesamentlike grondslag aan die openbare sake deelneem, val volledig buite hulle verwysingsraamwerk. ’n Blote beroep op regte – en die gevolglike juridifisering van die politieke lewe – is vir hulle voldoende.
Uiteraard beteken dit nie dat die tradisie die belangrikheid van ‘keusevryheid’ ontken het nie. Maar die keusevryheid van die individu is altyd weer ondergeskik geag aan wat deur die tradisie as goed, waar en skoon beskou is. Trouens, ’n mens kan praat van ’n goeie wisselwerking tussen individu en gemeenskap in die outyd: Sonder die gemeenskap was die individu nie moontlik nie, maar die gemeenskap is op sy beurt ook hernieu deur die skeppingskrag en ondernemingsgees van die individu.
Alhoewel die liberale vryheidsopvatting vandag dominant is, is die tradisionele vryheidsopvatting orals aanwesig waar protes teen die hegemonie van die bestaande orde aangeteken word; waar nuwe vorme van gemeenskaplike deelname, inspraak en saamwees opgesoek word; waar die strewe na die gemeenskaplike goed wakker gehou word. Sowel onder sogenaamde ‘linkse’ as ‘regse’ populistiese groeperinge kan dit raakgesien word.
3. Liberalisme en die moderne territoriale staat
Omdat die artikel nou reeds te lank is, sluit ons met ’n laaste eienskap van die liberale mensbeeld. Dit hou met die politieke en ekonomiese orde verband wat deur dié mensbeeld vooronderstel word.
Geen ander politieke orde pas so by die liberale mensbeeld as die moderne territoriale staat nie. Trouens, die staat wat Hobbes en Locke, grondlêers van die moderne liberalisme, in die vooruitsig gestel het, was juis die moderne territoriale staat. Ons kan sê dat laasgenoemde ‘ontwerp’ is om aan die behoeftes van die moderne individu te voldoen.
Waarom? Ten diepste is die moderne liberale staat in wese niks anders as ’n kontrak tussen vryswewende individue nie. Laasgenoemde kontrak het ten doel om die ruimte vir die individu te skep waarbinne hy, nou onder die beskerming van die almagtige staat, ‘vrygestel’ word om sy lewe volgens sy eie individualistiese voorkeure in te rig.
Anders as wat dikwels gedink word, is dit daarom ook nie die individu wat die grootste historiese vyand van die territoriale staat is nie, maar eerder die gemeenskappe. Robert Nisbet het in sy onvergelyklike The Quest for Community die rede daarvoor gegee. Volgens Nisbet het die veelheid van gemeenskappe met hulle tussenliggende instellings (kerke, skole, dorpsrade, gilde, universiteite, ensovoorts) nog altyd in die pad van genoemde kontrak gestaan. Daarom moes hulle ook verwyder word.
Hoe het die liberale state te werk gegaan? Die antwoord daarop hou verband met die feit dat die state hulle onderskeie grondgebiede aan ’n soort kille en lewelose vorm van standaardisering onderwerp het. Ons kan ook sê dat die moderne state hulle onderskeie grondgebiede geometries ingedeel en so aan ’n abstrakte ruitpatroon onderwerp het. Waarom? Alhoewel dit ’n verwikkelde antwoord verg, hou dit verband met die feit dat die state met behulp van standaardisering daarvoor gesorg het dat die ruimte vir die individu vrygestel word waarbinne hy vrylik kon rondbeweeg. Kortom, in die geskiedenis van die moderne staat het standaardisering en individualisering hand aan hand geloop.
Alhoewel die proses van standaardisering om vanselfsprekende redes ook groot voordele gebring het, het gemeenskappe met hulle tradisies, tale en instellings in die pad daarvan gestaan. Daarom het die moderne liberale territoriale state ook uit hulle pad gegaan om die plekke en instellings van gemeenskappe te verwyder. Enigeen wat die geskiedenis van die territoriale state ken, sal weet dat dit presies is wat vanaf die 16de en 17de eeue in die moderne Europa gebeur het.
Kyk in hierdie verband na die wyse waarop die moderne liberale Engeland en Frankryk (vanaf die eerste dekades van die 16de eeu) ter wille van die standaardisering oorlog teen ’n groot hoeveelheid tale, kulture en tradisies binne hulle onderskeie grondgebiede aangeknoop het. In die proses het beide state onder meer van die meerderheidstale, naamlik Engels en Frans, gebruikgemaak om een standaard op alles af te dwing.
In Suid-Afrika voltrek dieselfde logika homself vandag. (Interessant dat apartheid-Suid-Afrika, anders as die territoriale state, juis die veelheid van tale erken het). In naam van ’n liberale verdraagsaamheid jeens die veelheid van tale (‘elf amptelike tale’) word Engels op ’n bruut onverdraagsame wyse as instrument gebruik om ’n abstrakte eenvormigheid op alles af te dwing. Die staat se teoretiese pretensie om elf amptelike tale te hê, word deur die praktyk van radikale eentaligheid ontbloot vir wat dit is, naamlik ’n liberale pretensie van openheid.
Gepraat van die kontradiksies van die liberalisme! Terwyl dit voorgee om ruimtes van vryheid te wees, voer dit ’n verstikkende onverdraagsaamheid jeens die gemeenskappe by die agterdeur in. Alhoewel verskeie state intussen aan die hand van federale beginsels inderdaad ruimtes vir ’n veelheid van gemeenskappe geskep het (dink maar aan Switserland, Spanje, België en Kanada), gee die Suid-Afrikaanse staat min blyke daarvan dat hy dit begryp. Inteendeel, die proses van standaardisering (een taal, een ideologie, een gesentraliseerde gesagstruktuur, ensovoorts) gaan onverpoosd voort.
Geen ander ekonomiese orde pas egter ook so goed by die liberale mensbeeld as die hedendaagse globale ekonomiese orde nie. Soos met die territoriale state poog die globale ekonomiese orde om die geheel – nou die ganse internasionale orde – aan ’n eenvormige standaard te onderwerp. Waarom?
Net soos met die territoriale staat gaan dit vir die globale ekonomiese orde oor die ambisie om ’n soort abstrakte ruimte te skep waarbinne die individu en hulle goedere vrylik oor die grense van gemeenskappe, kulture en tradisies kan beweeg. Indien hier nog enige vorm van erkenning jeens laasgenoemde kragte opgesluit lê, gaan dit slegs oor die mate waarin dit binne die ekonomiese logika van die orde betrek en daaraan dienstig gestel kan word.
Anders as wat dikwels gesê word, verteenwoordig die staatlike liberalisme vanuit hierdie perspektief beoordeel nie ’n alternatief op die globale orde nie. As daar van ’n verskil sprake is, is dit slegs kwantitatief van aard: ruimtelik gesproke is dit veel groter as die territoriale state. Ten diepste deel hulle egter dieselfde wil tot standaardisering en vyandskap teen die veelheid van gemeenskappe.
4. Steve Hofmeyr as kontra-liberale krag
Bogenoemde opmerkings bring ons by Steve Hofmeyr. Nou, die private persoon is nie hier ter sake nie. In weerwil van die hedendaagse obsessie met die private lewe van sterre is laasgenoemde eintlik die mins interessante aspek van enige mens, Steve ingesluit. Trouens, net ’n wêreld wat deur verveling bedwelmd is, kan die private lewe van sterre boeiend vind.
Steve Hofmeyr
Nee, ek wil eerder teen die agtergrond van bogenoemde opmerkings oor die liberalisme na die openbare Steve Hofmeyr verwys. Wat verteenwoordig Steve? My vermoede is dat die openbare aandag op die private die aandag aflei van ’n betekenisvolle openbare feit, naamlik dat Hofmeyr ’n belangrike – miskien selfs die heel belangrikste – kontra-liberale krag onder Afrikaners verteenwoordig. Waarna verwys ek?
Een van die boeiendste verskynsels in die politieke lewe vandag is die populistiese bewegings vanuit sowel ‘links’ as ‘regs’. In verskeie Wes-Europese lande geniet hulle – tot groot ontsteltenis van die liberale establishement – reeds ’n beduidende deel van die kiesersteun. Gebore uit ’n diepe ontevredenheid met die liberale staat en die globale ekonomiese orde, maak talle populistiese groepe vandag juis vir groter vorme van deelname en inspraak in eie sake voorspraak.
In aansluiting by die uiteensetting hierbo, die nuwe populisme word gevoed deur anti-liberale oortuigings, en in die besonder deur die idee dat die reduksie van ons as mense tot blote individue nie voldoende is nie. Ons is in die eerste plek gemeenskapswesens wat selfstandig oor ons eie sake wil besluit, lui sy boodskap.
Geen wonder dat die populisme so negatief deur die liberale establishment (en in die besonder deur liberale intellektuele, die ‘voorhoede’ van die status quo) ontvang word nie. Laasgenoemde weet bykans instinktief (as hulle nog ’n instink het), dat die populisme ’n wesenlike gevaar vir hulle inhou. In die besonder daag die nuwe populisme die antropologiese, politieke en ekonomiese vooronderstellings van die orde uit. Kortom, dit stel ’n era anderkant liberale staat en ekonomie in die vooruitsig, ’n era waarin gemeenskappe tot hulle reg kan kom.
Steve Hofmeyr moet vanuit hierdie konteks verstaan word. Soos waarskynlik geen ander figuur onder Afrikaners nie versinnebeeld hy die wete dat ons as volk, kultuur-gemeenskap of groep deur die liberale orde met sy dwang tot standaardisering uitgesluit word; dat ons geen sinvolle inspraak in sake het wat vir ons van belang is nie; dat ons deur die bestaande ordes tot ’n posisie van radikale onmag gereduseer word;
En soos in die nuwe populistiese bewegings wêreldwyd besef Hofmeyr dat indien die eie gemeenskap nie by wyse van protes van homself laat hoor nie, die staatlike orde eenvoudig sy wil tot standaardisering roekeloos sal deurvoer. Teenoor die abstrakte wêreld van staat en ekonomie word daarom ook die partikuliere gemeenskap, die spesifieke plek, die besonder instelling geplaas. Deur hierdie dinge op te eis, kan die tirannieke abstraksie wat die ordes is, weggedruk en weer ruimtes vir kollektiewe vryhede oopgemaak word.
Kortom, ten grondslag van die populistiese Hofmeyr lê die gedagte dat gemeenskappe ruimtes sal moet oopmaak tussen die staat en die individu waar gemeenskappe ’n gemeenskaplike lewe kan voer; waar hulle selfstandig oor hulself kan besluit, en vanwaar hulle op ’n sinvolle wyse kontinuïteit aan hulself sal kan gee.
Geen wonder dat Hofmeyr met soveel agterdog deur die media bejeën word (of die aandag dikwels weg van die openbare sake na sy persoonlike lewe verplaas word) nie. In die populistiese kragte wat hy beliggaam, lê ’n enorme uitdaging vir die bestaande kontrak opgesluit.
In die hart van die argument teen die populisme staan die gedagte dat dit ‘onverdraagsaam’ is (hoor wie praat!). In der waarheid word die populisme gevoed deur die gedagte van ’n plurale demokrasie waarin die veelheid erken en nie aan die verstikkende dwang tot eenvormigheid onderwerp word nie.
Laasgenoemde is ook van Hofmeyr waar. In weerwil van die dikwels moedswillige indruk wat van hom geskep word asof hy ’n soort onverdraagsame politiek voorstaan, word die ‘Hofmeyr-populisme’ deur radikale demokratiese – of pluraal-demokratiese – impulse gemotiveer. In hierdie sin verteenwoordig hy ’n alternatief op sowel die era van apartheid as die bestaande liberale hegemonie.
Enigeen wat soek na alternatiewe op die liberale bedeling van vandag, moet in die populisme bemoedigende tekens van ’n alternatief raaksien. Dit is ook waar van Steve Hofmeyr en die populistiese kragte wat hy beliggaam.
Die Spanjaard, Rafael Nadal het ‘n skitterende jaar afgerond deur die wêreld se voorste tennisspeler, Novak Djokovic in die Amerikaanse Ope op die Arthur Ashe Stadion te klop.
Nadal het met 6-2 3-6 6-4 6-1 geseëvier en sodoende sy tweede Grand Slam vanjaar inge-oes.
Hy het vroeër vanjaar die Franse Ope titel vir die agste keer verower. Die oorwinning in die VSA bring Nadal se getal Slams op 13 te staan.
Hy is nou derde op die lys van die mees bekroonde spelers, met net Roger Federer en Pete Sampras wat beter rekords as hy het.
Djokovic het na hy verslaan is, gesê hy glo dat Nadal binnekort weer die nommer een speler ter wêreld kan wees en dat daar oorgenoeg tyd is vir die 27-jarige om Roger Federer se rekord van 17 titels te oortref. – RSG
Die Suid-Afrikaanse swemmer Chad le Clos sê hy is ontspanne en vol vertroue voor vanaand se eindronde in die 200 meter vlinderslag by die Wêreld Swemkampioenskappe in Barcelona, Spanje.
Le Clos is een van drie Suid-Afrikaanse swemmers wat vanaand in eindrondes swem. Cameron van der Burgh en Giulio Zorzi het gekwalifiseer vir die eindronde van die 50 meter borsslag.
Le Clos en Van der Burgh is albei die gunstelinge om hulle eindrondes te wen, nadat hulle met die vinnigste tye gekwalifiseer het.
Van der Burgh het Maandag die silwermedalje in die 100 meter borsslag gewen.
Vandeesweek het daar ‘n treinramp in Spanje plaasgevind waarin 80 mense omgekom het, een en almal blanke Spanjaarde. Nietemin het “president Jacob Zuma sy meegevoel… met Spanje se eerste minister Mariano Rajoy betuig”.
Sekerlik voel ons almal spyt oor die Spaanse treinramp wat wêreldwyd met skok en afgryse begroet is. Die volgende vraag ontstaan egter: Waarom spreek die Suid-Afrikaanse regering sy meegevoel oor tientalle Spaanse vreemdelinge uit, maar reageer nie wanneer honderde en selfs duisende Afrikanerboere gruwelik vermoor word nie? Immers word daar jaarliks meer boere op plase in Suid-Afrika vermoor as wat daar so pas mense in die treinongeluk naby Santiago de Compostelo die lewe gelaat het.
Ons is geneig om aan die ANC-bewind as gewetenlose terroriste te dink wat nie huiwer om onskuldige burgerlikes dood te maak om hul politieke doelwitte te bereik nie. Dog die verklaring oor die Spaanse treinongeluk toon dat hulle nie heeltemal so gevoelloos teenoor menslike lyding staan nie.
Die ANC-bewind is nie die enigste wat afsydig teenoor plaasmoordslagoffers optree nie. Ook die Suid-Afrikaanse media steur hulle nie daaraan nie. Koos Bekker van Naspers voel ‘n veer vir boere wat vermoor word en sy spul joernalistieke sikofante wat elke dag hul Madiba aanbid, nog minder.
Omdat die Suid-Afrikaanse media plaasmoorde as onbelangrik beskou, redeneer die buitelandse media insgelyks dat Afrikaners wat sterf geen emosie gaande maak nie. ‘n Plaasmoord is nie nuus nie. Soos vele mense al opgemerk het, is die media en ons sogenaamde “regering” meer begaan oor die lot van die renoster as oor dié van die Afrikanerboer. Daar word krokodiltrane gehuil oor elke nuwe renoster wat gestroop word, terwyl slagoffers van plaasmoorde wat doodgemartel word byna geen reaksie ontlok nie. Daar is eerder empatie met die daders, die moordenaars.
Hoe moet ons dié teenstrydigheid verklaar? Is ‘n Afrikanerlewe dan minder werd as dié van ‘n Spaanse treinpassasier of selfs van dié van ‘n renoster? Ek het nog nie gehoor dat die HSM (hoofstroommedia) ‘n onderskeid tussen die wit en die swart renoster tref nie, maas beslis heg hulle minder waarde aan die lewe van ‘n wit as ‘n swart mens.
Toegegee, die handel in bedreigde spesies verteenwoordig miljarde rande en daarom is renosters ook kommoditeite.
Politici is almal mediaslawe want hulle is begaan oor hul openbare aansien, gewildheid, beeld en sogenaamde “handelsmerk”. Terwyl die internasionale media oor Santiago de Compostelo berig, klink dit goed om ‘n verklaring daaroor uit te reik. Of ander buitelandse regerings reik verklarings daaroor uit en daarom voel Jacob Zuma genoop om dieselfde te doen. Waarskynlik het hy nie self die verklaring opgestel nie, maar is dit deur een of ander amptenaar van buitelandse sake gedoen.
Ongelukkig gaan dit dus alles oor die skyn van simpatie met ander. Die ANC, maar ook Naspers, RSG en die ander gedienstige speelgoedhondjies wat hulself koerante en radiostasies noem, trap oor die lyke van ons boere en gee net voor om oor die Spanjaarde begaan te wees.
Suid-Afrika het ‘n amorele land geword waar alles, selfs moord en verkragting, eintlik aanvaarbaar is. Die Romeins-Hollandse reg wat dit verbied, is net nog ‘n oorblyfsel van apartheid wat seker lankal afgeskaf sou gewees het as die regslui – regters, advokate en prokureurs – nie so lekker geld in die howe kon maak nie. Senior advokate verdien blykbaar R40 000 per dag en tot R750 000 per maand. Suiwer om daardie rede word die skyn van ‘n “regstaat” steeds gehandhaaf.
‘n Mens sou hierdie stelsel seker ‘n vorm van uitgebreide prostitusie kon noem, maar daardeur mag die prostitute beledig voel. Want die prostituut lewer nog ‘n diens aan haar of sy kliënt, terwyl die staat feitlik geen diens aan ons lewer nie. Hy vat net jou geld en in ruil daarvoor laat hy sy misdadigers soos ‘n trop wildehonde op jou los.
Alle kommunistiese stelsels in die twintigste eeu het hul bevolkings verontmenslik. Die keersy van marxistiese idealisme oor gelykheid is volksmoord. In die naam van gelykheid is al meer mense doodgemaak as wat daar onder die vaandel van die Katolisisme, die Protestantisme of selfs Islam uitgewis is. En amorele Suid-Afrika beskik oor slegs twee beginsels wat, afgesien van die persoonlikheidskultus rondom Mandela, nog enige gewig dra: gelykheid en “rassisme”. Dis nie om dowe neute dat Tutu se nuwe veldtog “free and equal” heet nie. Volgens die radikale geestelike aanbid hy geen “homofobiese God” nie, maar blykbaar aanbid hy ‘n rassistiese god want oor moorde op blanke boere is hy ook tjoepstil.
Nou die dag het ek in Beeld ‘n artikel oor radikale grondhervorming deur die Britse marxis, prof. Ruth Hall van die Universiteit van Wes-Kaapland, teëgekom wat my nogal geskok het. Ek is nie deur die artikel self geskok nie, want ek verstaan die marxistiese denke en hoe mense soos diere tot gelykheid gekondisioneer moet word. Maar ek het nie besef dat Naspers al so ver heen is dat ‘n koerant soos Beeld as spreekbuis vir onverdunde kommunisme wil optree nie.
Dis die propaganda van Ruth Hall en ander radikales wat ten dele die massaslagting op boere aanhits. Sy is die wit gesig van Malema se jongste oproep om grondgryp.
Die gevaar is dat Afrikaners hul eie verontmensliking gaan aanvaar. Dat ons naderhand net soos die ANC of Naspers of die linksliberale buitelandse korrespondente in Johannesburg gaan raak. Dat elke hoesie of hospitaalbesoek aan Mandela as belangriker as menselewens, veral Afrikanerlewens, geag sal word.
Dis altyd makliker om saam met die stroom te swem as daarteen. ‘n Mens kan jou oorgee aan die amptelike gevoelloosheid, die ingeburgerde psigopatie van die nuwe Suid-Afrika, en maak asof jy niks raaksien nie. Pleks van ‘n snaakse spul letters in ‘n uitgestorwe Boesmantaal, behoort die leuse van dié land te gewees het: “Dit traak my nie.” Dis ‘n baie maklike en selfs verleidelike filosofie om na te volg. Jy plaas eenvoudig jouself in die sentrum van jou bestaan en miskien tweede jou gesin. Verder maak niks anders saak nie. Daar bestaan mos so ‘n liedjie van die ewe polities korrekte sangeres, Karen Zoid, wat lui:
My geld is klaar
En die rand is laag
En AIDS is ‘n virus
AIDS is ‘n plaag
En dit maak nie, dit maak nie regtig saak nie
Jy’s lief vir die party
En lief vir die jol
Maar die kerk is leeg
En die tronke vol
En dit maak nie, maak nie regtig saak nie
Dit maak nie regtig saak nie
Die katte miaau
En die honde blaf
En die kinders
Brand hulle skole af
Dit maak nie, maak nie regtig saak nie
Ek sou hiervan wou verskil, al weet ek dit bring my in konflik met die heersende ideologie van apatie en traak-my-nie-agtigheid. Elke ding maak vir my saak: van korrekte Afrikaanse spelling tot gister se plaasmoord.
Aanvalle op boere en stedelinge moet ophou! Ons mag nie maar eenvoudig deur die volksmoordpropaganda – dat ons eintlik verdien om doodgemaak te word – meegesleur word nie. Ons moet niks meer aanvaar nie, nie die slaggat in die pad nie, maar ook nie die moord op Willemientjie Potgieter nie! Ek onthou hoe ek en my vrou al die pad Lindley toe in die Vrystaat gery het om daar voor die hof in die reën onder ‘n sambreel te gaan betoog. Dit was die tweede hofverskyning van die Potgietergesin se moordenaars en teen daardie tyd het die belangstelling afgeneem. Daarom was daar net ses of sewe mense buite die plattelandse hofgeboutjie. Maar daardie klein betoginkie, daardie spore van weerstand, het saak gemaak.
Elke gebaar, elke woord in hierdie stryd teen traak-my-nie-agtigheid tel!
Solank óns besluit dat plaasmoorde vir ons onvaarbaar is, al sê die ANC en NBC en die BBC en die SABC en alle ander C’s nou ook wat, is daar hoop. Eens op ‘n stadium het die Berlynse muur, daardie “antifascistiese skandmuur” soos die kommuniste trots daarna verwys het, ook sterk gelyk. Gewone mense wat eenvoudig keelvol geraak het, het dit egter in 1989 afgebreek.
Ons kan die muur wat ons in die gesig staar, ook afbreek. Ons moet net wíl.
President Jacob Zuma het sy meegevoel met Spanje se eerste minister Mariano Rajoy betuig ná gister se treinongeluk waarin 80 mense dood en 130 beseer is.
Zuma sê Suid-Afrikaners se harte gaan uit na die families van die slagoffers. Al agt rytuie van die trein het naby Santiago de Compostelo ontspoor op die vooraand van ‘n groot godsdienstige fees.
Aanduidings is dat die trein voor die ongeluk twee keer vinniger as die spoedbeperking gery het. Een van die twee treindrywers is in aanhouding.
Twee ondersoeke is geloods na die treinontsporing waarin die agt rytuie naby Santiago de Compostelo ontspoor het.
Drie dae van nasionale rou is vroeër afgekondig. Premier Rajoy het, nadat hy die toneel besoek het, gesê dat ‘n geregtelike ondersoek die grootste treinramp in Spanje in 40 jaar sal die oorsaak ontbloot.
Die trein het in die noord-weste van Spanje tussen Madrid en Ferrol ontspoor nadat dit volgens mediaberigte te vinnig gery het, maar ‘n woordvoerder van die spoorwegmaatskappy, Renfe sê dit is te vroeg om te weet.
Data van die trein se ritopnemer sal nagegaan word om die presiese spoed toe die ongeluk gebeur het, vas te stel.
Die 200 passasiers aan boord het waarskynlik ‘n plaaslike vakansiedag in die streek gevier.
Die burgemeester van Santiago de Compostela, Angel Curras Fernandez het alle feestelikhede in sy stad afgestel, terwyl geboue ingerig is om die familielede van die slagoffers by te staan. – RSG
Nederland en Spanje was tagtig jaar lank in ‘n oorlog gewikkel. Nou het dit Spanje 120 minute op die sokkerveld geneem om die manne van Oranje te klop, en as wêreldkampioene van die veld te stap.
In ‘n taai wedstryd waarin beide spanne blapse na die doelhok gemaak het, het die Spanjaarde vlak voor die einde van 30 minute bykomende tyd ‘n Nederlandse span wat tot tien man uitgedun is, die doodskoot toegedien.
Die Spanjaarde het deurgaans beter daarin geslaag om balbesit te behou. Die Nederlanders se pogings om balbesit te wen is erg bemoeilik deur ‘n skeidsregter wat geelkaarte soos parkeerkaartjies aan veral die manne van Oranje uitgedeel, en uiteindelik ‘n rooi kaart opgediep het.
Soos verwag is, was dit ‘n affêre so taai soos ‘n outydse Wilsontoffie. Die hoogte bo seespieël het duidelik by die manne gespook, wat moes asem oorhou vir ‘n moontlike bykomende dertig minute, wat toe ook gerealiseer het.
Uiteindelik was Spanje net daardie titseltjie beter daaraan toe. Tog het Nederland so amper-amper die knoop deurgehaak toe Arjen Robben se doelskop in gewone speeltyd die Spaanse doelwagter se hakskeen getref en wyd getrek het. Uit ‘n duisend pogings sou Robben nie daardie titseltjie teenspoed verwag het nie, en moes dit juis in die belangrikste wedstryd van sy loopbaan gebeur.
Die eindfluitjie het heel waarskynlik vir Jabulani die tokkelossiebal geblaas. Min van die deelnemers aan die toernooi in Suid-Afrika sal graag weer met ‘n bal met so ‘n wil van sy eie wil speel. Ook in die eindstryd is verskeie balle bo-oor of langs die doelhok verby, of is spanmaats heeltemal “misgeskop” wanneer aangeval is. Dié effens meer aërodinamiese bal het in die binneland baie anders as by kusvlak gereageer, en spanne wat heen en weer kus toe en binneland toe gepiekel is om wedstryde te speel, moes deurlopend aanpas.
Suid-Afrikaanse kinders word vertel Kersvader bring kersgeskenke van die Noordpool af. Nederlandse kinders glo Sinterklaas kom van Spanje af…
Nou speel Oranje in die eindstryd teen Spanje, en Nederland sal ‘n behoorlike Piet Hein uit die hoed moet pluk om die span met kwiksilwer voetwerk te sink.
Spanje het Duitsland wat sonder sy voorste angels moes speel, met een nul geklop. Die Spanjaarde het met vernuftige voetwerk die Duitsers baie snoep met die bal behandel. Met die suinige balbesit kon die Duitsers nie hul strooptogte loods wat hulle die toernooi se doelevrate gemaak het nie.
Maar…die Duitsers het ook met veel minder vuur gespeel en hul aangeewerk was ook nie suiwer nie. So is Duitse besit gou nek omgedraai en nou speel Spanje in sy eerste wêreldbeker-eindstryd ooit.
Op papier is Spanje, die Europese kampioene, die gunsteling om Nederland te troef. Die Nederlanders het egter nog nie op alle silinders gevuur nie, en tog onoorwonne van die eindstryd deurgedring. Spanje self is gereeld die wisselvalligheid self en ‘n afdag gaan die een of ander tyd aanbreek. Maar selfs al speel Spanje soos Woensdag, behoort Nederland die pyp te kan rook.
Om vir die Nederlanders te kom Sinterklaas speel is egter nie in die Spanjaarde se gedagtes nie.
Die Kaap is weer Hollands, en nou rus die taak op die Duitsers om hul lywe Piet Hein te hou en die gedugte Spaanse Silwerfloot te kelder om ‘n stamland-eindstryd te verseker.
Oranje het hul kleure voor die kroonprins Willem-Alexander en prinses Maxime getoon, en hul vinnigste wedstryd van die toernooi gespeel.
Maar Uruguay het nooit gaan lê nie, en die wedstryd was kort voor die einde skielik weer in die weegskaal toe die Suid-Amerikaners ‘n laat-doel aangeteken en die telling na 3 – 2 laat krimp het.
Die Nederlanders het hul hande vol gehad met die spoed oor die veld van die manne van Uruguay. Die spoed het menige Nederlandse strooptog in die stof laat byt.
Die wedstryd het twee van die toernooi se indrukwekkendste kapteinsdoele opgelewer. Eers het Oranje se kaptein, Van Bronckhorst ‘n langafstandmissiel in die net in gesool, en later het Uruguay se kaptein, Diego Forlàn ‘n bal gekerf wat soos ‘n mamba in die doelhok in gepik het.
Wesley Sneijder het hierna sy vyfde doel van die reeks behaal.
Arjen Robben, wat die opponente aanvanklik oorhoops gehad het deur in amper enige denkbare posisie op die veld op te duik en van die verkeerde voet af vreemde aanvalshoeke te skep, het Nederland se derde doel met ‘n kopskoot afgerond, en is kort hierna ‘n blaaskans gegee. Met die telling op 3 – 1 en die eindfluitjie op hande is gereken die koeël is deur die katedraal, maar Uruguay het ander planne gehad en Maxi Pereira het ‘n tonneltjie doelhok toe gevind en toegeslaan.
Vir die Suid-Afrikaanse toeskouers wat nie werklik met fynproewersokker vertroud is nie, sal dit manna uit die hemel wees as Duitsland die eindstryd haal. Die Duitsers het met strooptog-sokker ‘n doelefees beleef, en met Nederland wat aangesteek het, kan die twee spanne met verbete aanvallende spel die skare en kykers trakteer. Fynproewers mag die neuse optrek, maar dis rugbywêreld dié waar aanvallende spel as die beter soort spel beskou word.
Maar…dan sal Duitsland eers met Spanje moet afreken. En op papier is Spanje verreweg die gunsteling. Maar dis op papier, en die Duitsers is nog die span van die oomblik wat vrypostig genoeg was om ook ander spanne wat veronderstel was om hul meerdere te wees, in doelefeeste te verneder.
Die span van Red Bull Racing het die afgelope naweek voort gestorm ná nog ’n oorwinning op die F1-kalender. Ná vry oefening Saterdag het die twee Red Bulls van Sebastian Vettel en Mark Webber vir die soveelste keer in die 1st en 2 de plek weggespring.
Lewis Hamilton in sy Mclaren het reg agter Webber in die 2de plek gejaag toe een van sy bande gebars het en hom in die relings in geskiet het. Dit was twee rondtes voor die einde en skielik het Webber die vryheid van die baan gehad om die Spaanse F1-wedren te wen. Hamilton het met die ongeluk afgeskuif na die 7de plek op die bestuurderspunteleer. Sou hy 2de geëindig het, was die punteverskil tussen hom en die voorloper op die leer, Jenson Button, net 3 punte.
Ferrari se Fernando Alonso het 2de geëindig en die ander Red Bull met Vetel agter die stuur het kreupel-kreupel met enjinmoeilikheid 3de onder die geruite vlag deur gejaag. Die heer Schumacher het met sy nuwe motor die eerste keer dié seisoen onder die eerste vyf geëindig met ’n 4de plek. Button was 5de en Massa in die ander Ferrari 6de.
Die 2010 Spaanse Grand Prix sal as een van die verveligste wedrenne van die jaar onthou word. Daar het regtig niks opwindends gebeur nie en die twee Red Bulls raak so dominerend soos wat Ferrari so ‘n paar seisoene gelede was. Die kroon van die hele seisoen wag volgende week in Monaco op die 16de Mei. Kom ons hoop die kort straatwedren bied soos elke tweede jaar meer opwinding en miskien kan Ferrari Mclaren in die komende wedrenk op die vervaardigerspunteleer verbysteek.
In die woude van Sentraal-Amerika word steeds stede ontdek wat eeue gelede deur die Mayas bewoon, en dan skielik verlaat is net om elders weer ‘n stad met piramides, paleise en tempels te bou.
Nadat lank kopgekrap is oor die oorsaak vir hierdie proses, is tot die gevolgtrekking gekom dat dit die gevolg van roofbou was. ‘n Stuk woud is afgebrand, en gate is met ‘n skerp bamboes in die grond gedruk en mieliepitte daarin gegooi.
Na ‘n ruk was hierdie grond uitgeput, en is ‘n volgende stuk woud afgebrand, tot die afstand tussen die landerye en die stad met sy regerende elite te ver geword het. Dan is ‘n nuwe stad gebou, en die proses het van vooraf begin.
Tot, op ‘n dag, is geen nuwe stad gebou nie. Met die aankoms van die Spaanse veroweraars is taamlike primitiewe Mayastamme gevind waarvan die inwoners nog onthou het dat hul oupas en oumas eens in van hierdie stede gewoon het.
Die skielike tot stilstand kom van hierdie beskawing was egter meer kompleks as net die roofbou in die landbou, en hoe dieper gedelf word, hoe meer raakvlakke word met die huidige Suid-Afrika gevind.
Ten eerste het slegs ‘n klein persentasie elite, hoofsaaklik die adel en die priesters, die voordeel van die beskawing beleef. Hierdie elite het geleer lees en skryf, hulle het van die mees verstommende astronomie van hul tyd gelewer en ‘n besonder akkurate kalender opgebou. Hulle het in die paleise en tempels gewoon.
Die gewone mense het vlak naas hierdie stede in bamboesskuilings onder betreklik haglike omstandighede gewoon. Hulle self het min voordele uit die beskawing geput, en moes nog bykomend tot liggaam en siel aan mekaar hou, hard werk om die elite in staat te stel om in die glans van ‘n gloriebeskawing te baai.
Tot op ‘n dag.
In Suid-Afrika het ‘n eietydse Mandarynse elite tot stand gekom, wat oor en oor die vrugte van regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging oes. Enkele jare gelede het Suid-Afrika Brasilië verbygesteek as die meetbare land met die grootste welvaartsgaping.
Vanoggend berig Volksblad van ‘n Gautengse maatskappy wat die tender ontvang het om die brandstof te voorsien aan staatsvoertuie wat onder meer veronderstel is om paaie te herstel. Terwyl berigte oor die meer gat as pad-toestand van Vrystaatse paaie toeneem, en verwere gehoor word soos dat daar nie geld vir brandstof is nie, maak dié maatskappy glo tot R2,50 wins per liter. Vrystaat Landbou het al ‘n geruime tyd gelede hierdie beweerde uitbuiting onder die verantwoordelike politici se aandag gebring. Niks het egter gebeur nie.
In teendeel, lyk dit asof amptenare wat vrae vra, verskuif of uitgewerk word.
Die naweek is ook berig oor hoeveel dit nou meer kos om uitvoervrugte uit die Noorde van Limpopo by die markte te kry weens die onrybaarheid van die paaie.
Die matrieksertifikate wat net meer as die helfte van die probeerders kry, is in ‘n groot persentasie van die gevalle niks meer werd as die algehele weerhouding van letter- en syfervaardighede wat die grootste deel van die Mayabevolking se lot was nie.
Die grondhervormingsplan het meer raakvlakke met die Mayas se roofbou as met ‘n herverdeling van hulpbronne.
Pres. Jacob Zuma is nou onder geweldige morele druk. Hy, as hy polities wil oorleef, moet nou ‘n aggressiewe moraliteitsveldtog voer om van korrupsie, nepotisme, wanbestuur en vele meer ontslae te raak. Hy het die voordeel dat hy nie ver hoef te soek na gevalle om voorbeelde van te maak nie.
Volksblad wys in sy hoofartikel egter ook uit dat Zuma se integriteit onder verdenking sal bly solank hy nie sy dag in die hof gekry het nie.
Intussen word die tekens al hoe meer dat Suid-Afrikaners ‘n Maya-tipe beskawing ontwikkel, een waar die elite die mooiste huise bewoon, sportstadions gebou word wat aan die Mayas se glans-tempels herinner, hul kinders privaat skole bywoon, die deftigste vuurwaens op die minder wordende gangbare paaie beweeg, maar die groot deel van die bevolking werkloos is of hande-arbeid verrig en busse, treine en taxi’s volprop.
Die omvang van rommelstrooi dui ook op ‘n gesindheid dat die mense deel voel van die paleise van die elite-beskawing nie.
Die Kaap is weer Hollands, en nou rus die taak op die Duitsers om hul lywe Piet Hein te hou en die gedugte Spaanse Silwerfloot te kelder om ‘n stamland-eindstryd te verseker.
Die span van Red Bull Racing het die afgelope naweek voort gestorm ná nog ’n oorwinning op die F1-kalender. Ná vry oefening Saterdag het die twee Red Bulls van Sebastian Vettel en Mark Webber vir die soveelste keer in die 1st en 2 de plek weggespring.