Nicholas Wade-boek bring rassedebat na hoofstroom

Troublesome-Inheritance

deur Dan Roodt

Tot dusver is ras as ‘n besprekingsonderwerp beperk tot genetici, onverskrokke intellektuele dissidente, asook polities korrekte skrywers wat herhaaldelik beweer het dat ras ‘n “blote sosiale konstruk” is. Onder die minder intelligente deelnemers word beskuldigings van “rassisme” gewoonlik lustig rondgeslinger.

‘n Nuwe boek wat so pas deur Penguin in die VSA uitgegee is, A Troublesome Inheritance: Genes, Race and Human History (Prys: $27,95), dreig om dit alles te verander en die gewraakte rassedebat na die hoofstroom te laat deurbreek. Die skrywer, Nicholas Wade is die wetenskapsverslaggewer van Amerika se mees invloedryke koerant, die New York Times.

Wade verwys na die jongste genetiese navorsing wat onomwonde aantoon dat ras ‘n werklikheid is. Dis algemeen bekend dat die mens en die vrugtevlieg ongeveer 95% van hul gene in gemeen het, maar gene opsigself bepaal nie die samestelling van die organisme nie, wel die frekwensie van gene of allele. Daardie voorkoms van allele is ook verantwoordelik vir rasseverskille. Soos Wade dit stel:

“The genetic differences between human races turn out to be based largely on allele frequencies, meaning the percentages of each allele that occur in a given race.”

‘n Ras is daarom niks anders as ‘n kompleks van genetiese variasie of verskille tussen mense nie. Daar bestaan vyf groot menslike rasse wat ooreenstem met die meerderheidsbevolkings in Afrika, Europa, Oos-Asië, die Amerikas en Australasië.

Hedendaagse genetici kan ook baie akkuraat mense van gemengde ras se afkoms ontleed, want ‘n mens dra jou hele voorgeskiedenis van duisende jare in jou gene saam. Hoewel dit nie in die boek voorkom nie, gebruik Israel byvoorbeeld deesdae genetiese toetse om te bepaal of voornemende immigrante van Joodse afkoms is, aldan nie.

Die algemene opvatting dat “almal deesdae maar min of meer gemeng is”, word nie deur genetici gestaaf nie. Wade noem byvoorbeeld oor een uitgebreide studie wat onderneem is:

“Many populations are not highly mixed, and the Rosenberg-Feldman survey confirmed the remarkable extent to which people throughout history have lived and died in the place where they were born.”

Interessant egter is dat die bevolking in Afrika, anders as elders ter wêreld, juis ‘n taamlik gemengde afkoms vertoon. Genetici soos Tishkoff skryf dit toe aan die grootskaalse migrasies wat daar in Afrika plaasgevind het, soos byvoorbeeld die Bantoe-migrasie wat vanaf Nigerië en Kameroen na Oos- en Suider-Afrika geskied het.

Dikwels korreleer taal en genetiese afkoms ook sterk, behalwe waar groepe hul oorspronklike tale verloor.

Rasse, soos spesies self, het weens evolusie en seleksie oor duisende jare ontstaan. ‘n Idee wat sterk in die boek geargumenteer word en insgelyks op die mees onlangse genoom-navorsing berus, is dat evolusie eintlik baie vinniger plaasgevind het as wat ‘n mens dink. Ook is ons steeds besig om by ons omgewing aan te pas en vind evolusie dus steeds en moontlik selfs teen ‘n versnelde pas, plaas!

Een fassinerende studie wat in Kanada gedoen is, het bevind dat vroue op ‘n eiland in die St. Lawrence-rivier binne ‘n betreklike kort tyd geneties verander het om op ‘n vroeër ouderdom kinders te baar. Die gemiddelde ouderdom waarop hul eerste kinders gebore is, het binne slegs enkele geslagte van 26 tot 22 jaar gedaal, wat navorsers slegs aan genetiese faktore en aanpassing kon toeskryf.

Daar bestaan ook getuienis dat Afro-Amerikaners besig is om by hul lewenswyse buite Afrika aan te pas en van hul genetiese aanpassing wat uit Afrika afkomstig is, te verloor.

Teenoor mense wat beweer dat ras nie bestaan nie, meen Wade:

“Even when it is not immediately obvious what race a person belongs to from bodily appearance, as may often be the case with people of mixed-race ancestry, race can nonetheless be distinguished at the genomic level. With the help of ancestry informative markers… an individual can be assigned to the appropriate continent of origin… At least at the level of continental populations, races can be distinguished genetically, and this is sufficient to establish that they exist.”

Nicholas Wade toon ook aan hoe sommige van die Amerikaanse akademici wat ras ontken, soos Stephen Jay Gould, hul data vervals het om by hul sienings in te pas. Nieteenstaande die vooruitgang wat die genoomprojek gebring het in die mens se begrip van sy afkoms en die objektiewe werklikheid van ras, heers daar steeds die dogma in die geesteswetenskappe dat ras bloot ‘n subjektiewe projeksie is en dat ons dit nie “behoort raak te sien nie”.

Die meer omstrede deel van Nicholas Wade se boek, is waar hy argumenteer dat ras aan maatskaplike of ekonomiese prestasie verwant is. Omdat rasse oor duisende jare geselekteer word binne ‘n bepaalde omgewing en daar ook op die vlak van die groep aanpassing plaasvind, is sommige rasse en kulture meer suksesvol as ander. In Hoofstuk 9 van die boek bespreek Wade die ongekende opbloei van die Westerse beskawing oor die afgelope 500 jaar en bevind dat dit ook ten dele aan genetiese faktore toegeskryf kan word. Soos die skrywer dit stel:

“The rise of the West was not some cultural accident. It was the direct result of the evolution of European populations as they adapted to the geographic and military conditions of their particular ecological habitat… The rise of the West is an event not just in history but also in human evolution.”

Tien jaar gelede nog was daar so ‘n taboe oor ras en evolusie dat ‘n mens skaars daaroor kon praat. Die vroeë werk van skrywers soos J Philippe Rushton en Michael Levin oor rasverskille, wat min of meer dieselfde argument as Nicholas Wade aanbied, is oor die algemeen met vyandigheid begroet. Rushton, wat nou oorlede is, se klasse aan die Universiteit van Wes-Ontario in Kanada is ontwrig, hy is met geweld gedreig en daar is selfs gepoog om hom afgedank te kry.

Die menslike genoomprojek het egter tot ‘n groter beskikbaarheid van genetiese data en ‘n groter openheid om ras te bespreek, gelei. Daarom het die drie invloedrykste koerante in die VSA, die New York Times, die Washington Post en die Wall Street Journal, al drie oor die afgelope maand resensies oor A troublesome inheritance geplaas. Terwyl die resensies van die Times en die Post voorspelbare kritiek vanuit ‘n geestewetenskaplike hoek op Wade lewer, is Charles Murray in die Wall Street Journal baie lowend oor die boek en noem dit ‘n “historiese” werk.

Murray is natuurlik medeskrywer van die The Bell Curve wat in 1994 soveel omstredenheid rondom die IK-kwessie, waaronder verskille in die gemiddelde intelligensievlakke van rasse, veroorsaak het. In sy resensie oor A troublesome inheritance praat hy van die “ortodoksie” aan Amerikaanse universiteite wat steeds die bewese werklikheid van ras en rasseverskille ontken:

And yet, as of 2014, true believers in the orthodoxy still dominate the social science departments of the nation’s universities. I expect that their resistance to “A Troublesome Inheritance” will be fanatical, because accepting its account will be seen, correctly, as a cataclysmic surrender on some core premises of political correctness. There is no scientific reason for the orthodoxy to win. But it might nonetheless.

Die feit dat Nicholas Wade se boek egter deur ‘n hoofstroomuitgewer gepubliseer is en in hoofstroomkoerante en -media bespreek word, verteenwoordig ‘n aanduiding dat die mure van politieke korrektheid besig is om te kraak, indien hulle nog nie heeltemal geval het nie.

Betalende lede van Praag wat belangstel A troublesome inheritance in elektroniese formaat te leen, kan ‘n e-pos aan inlig[by]praag.org stuur.

Nuwe boek oor DF Malan belig eietydse Afrikanerprobleme

deur Christo Landman

Lindie Koorts het pas ‘n indrukwekkende boek van 492 bladsye oor die lewe en denke van dr. D F Malan, in lewe eerste minister van die Unie van SA van 1948 tot 1953, geskryf. Daar is gebruik gemaak van 2127 verwysings uit 117 boekbronne, 24 tydskrifartikels en 12 proefskrifte.

Dr Christo Landman
Dr Christo Landman

Dr. Malan was ‘n boorling van Riebeeck-Wes op die plaas Allesverloren! Hy was ‘n buurseun van Jan Smuts wat 4 jaar ouer as Malan was. Hy slaag sy teologiese admissie-eksamen in 1896 en verwerf daarna sy meestersgraad in die Filosofie (p. 28). Hy het oor die filosofie/denke van Immanuel Kant geskrywe (p. 30). Hy doen sy doktorsgraad onder Hugo Visscher (p. 63). Eers was hy predikant van die NGK in Heidelberg en later (1906) Montagu (p. 70). In 1915 het hy redakteur van Die Burger geword (p. 134). Hy gebruik dan ook Die Burger om vir die volk te preek (p.164). Malan was die minister van binnelandse sake in die Hertzogregering (p.222) en na 1948 eerste minister van die Unie.

Titel: DF Malan en die opkoms van Afrikaner-nasionalisme
Skrywer: Lindie Koorts
Kategorie: Biografie: Histories, polities en militêr
ISBN: 9780624055853
Datum Vrygestel: 27 Februarie 2014
Prys (insl. BTW): R 350.00
Formaat: Sagteband, 496pp

Ideologies was Malan Calvinisties en Gereformeerd, alhoewel hy nie sin in die Neo-Calvinisme van Abraham Kuyper gehad het nie. Lg. het die Bybel as die absolute Woord van God gesien, terwyl Malan geglo het dat God allegorieë, legendes en mites gebruik om sy boodskap aan die mens oorgedra te kry. Hy het in die rigting van die Duitse Idealisme oorgeleun (p. 30). Hy onderskryf die denke van Johann Gottlieb Fichte wat taal as die uiting van ‘n sielshoedanigheid tipeer (p. 61). Hy was ook ‘n student van Georg Berkeley (Ierse Biskop) se Idealisme (p. 63). Die taalaktivisme van Gustav Preller het hom beïndruk (p. 68). Hy beskou godsdiens en politiek as teenstrydig (p. 52). Die stryd in SA is een van (p. 68):

  • Afrikanernasionalisme teen;
  • Britse imperialisme en teen;
  • Swart barbarisme.

Wat treffend van die lewe en geskiedenis van Malan is, is dat, alhoewel elke tydsgewrig uniek en eiesoortig verloop, elke eerste minister van SA sedert 1910 enorme probleme op sy sopbord gehad het. Malan se fokus was grootliks op die Afrikaner gerig en wat dit betref het die Afrikaner sedert die volksplanting ‘n lewe van stryd en oorlewing gevoer.

Disse op die Malan-spyskaart was, onder meer:

  • Die oorlewing van die Afrikaner en die opkoms van Afrikaner nasionalisme;
  • die Republikeinse ideaal;
  • die armblanke-vraagstuk;
  • onderlinge verdeeldheid en wantroue in Afrikanergeledere;
  • die verhouding Afrikaner-Engelssprekendes en Britse imperialisme;
  • opkoms van die Bolsjewisme.

koorts_df_malanDie oorlewing van die Afrikaner en die opkoms van Afrikaner nasionalisme

Die vereniging van Afrikaners was die hoofdoelwit van Malan. Die volkskerk speel ‘n belangrike rol in die skep van nasionalisme (p. 59). Hy het geglo dat die kerk ‘n bindende faktor moes wees om van die Afrikaners ‘n hegte eenheid te maak (p. 127). Daarom was hy ‘n voorstander van aparte eredienste (1857) vir wit en bruin (p. 59). Die mens het ‘n roeping om die Here binne eie kulturele ruimtes te dien (p. 59).

Malan het geglo dat nasionalisme onkeerbaar was … ja, so onkeerbaar as om die water van die Zambezi met ‘n hand te keer, òf om die vloed van die oseaan met ‘n besem terug te vee, òf om die oostewind met ‘n sif te tem.

Die mislukking van die Afrikanereenheidskomitee (p. 378) was vir Malan ‘n onaangename gebeurtenis. Hierdie liggaam sou raadgewend wees, aksies koördineer, onenigheid besweer en samewerking bevorder. Persone wat hierdie aksie laat misluk het, was, onder meer drs. Piet Meyer en Nic Diederichs (p. 378). Volgens Malan is die pad van SA bestrooi met versoeningspogings (p. 381).

Die Republikeinse ideaal

Onder Malan het die (Herenigde) Nasionale Party ‘n onderskeid gemaak tussen (p.173):

  • onafhanklikheid as beginsel en
  • republikanisme as regeringsvorm

Malan wou die grootste afstand moontlik tussen die Afrikaners en die Britse kroon bewerkstellig (p. 177). Hierdie afstand het behels dat die Afrikaner sy eie regeringsvorm moes kon kies (p. 178).

Armblanke vraagstuk

In die politiek van Malan moes die verstedelikte armblankes na die platteland teruggaan en grond gegee word (p. 166). Dit moes geskied deur middel van staatsgrond, maar ook onteiening.

Malan steun op die Carnegieverslag insake blanke Afrikanerarmoede en bevorder die ideaal van geskeie woonbuurtes (p. 327).

Onderlinge verdeeldheid en wantroue in Afrikanergeledere

Malan het dikwels gekla oor die gebrek aan dissipline in Afrikanergeledere (p. 171).

In Utrecht waar hy studeer het, het hy met president Paul Kruger kennis gemaak (p. 50). Ander besoekers na Nederland was: generaals Louis Botha, Koos de la Rey en Christiaan de Wet. President Steyn wat ook Nederland besoek het, het ‘n groot indruk op hom gemaak (p. 62).

Malan se verhouding met JBM Hertzog was gespanne. Hertzog het bv. Afrikanerskap en Suid-Afrikanerskap as wisselterme gebruik (p. 104). Hertzog was so diplomaties soos ‘n weermagtenk en taktvol soos ‘n kanon (p. 105). Hertzog het tevergeefs probeer om Malan by die Smeltersinisiatief tussen die Nattes en Sappe te betrek. Malan verset hom ook teen Louis Botha se konsiliasiepolitiek (p. 121).

Oor Jan Smuts het Malan geen goeie woord nie. Toe Malan en andere ‘n petisie insake die begenadiging van die doodsvonnis vir Jopie Fourie aan Smuts wou oorhandig, het Smuts in sy huis weggekruip (p. 125).

Ironies genoeg het Malan ‘n nouer samewerking en vertroue ervaar met minister Klasie Havenga (leier van die meer gematigde Afrikanerparty) as met die politieke heethoofde van Transvaal (J G Strydom en andere).
In Malan se betrokkenheid by die politiek van verdeeldheid in verskillende instellinge, is gepoog om aansluitende samewerking te bewerkstellig tussen (p 369):

  • Nasionale Party
  • Reddingsdaadfonds
  • Handhawersbond
  • Die Ossewabrandwag (leier: JFJ van Rensburg)
  • Die FAK

Volgens Malan was verraad om elke hoek en draai te vind (p. 372). Disinformasie was aan die orde. Die Malaniete is dikwels voorgestel as Malanazi’s. Malan wat nooit pro-Hitler was nie het by geleentheid verklaar dat sommige Afrikaners so pro-Hitler geraak het, dat geoordeel is dat Hitler ‘n pro-Afrikaner-simpatiseerder was (p. 374).

Die verhouding Afrikaner-Engelssprekendes en Britse imperialisme

Die Jamesoninval van 1895 in Transvaal het Malan met weersin vervul (p. 31). Hy beskou Engelstalige Suid-Afrikaners as pragmatiste sonder funderende beginsels (p. 55). Malan het gemengde huwelike tussen Afrikaners en Engelstaliges teengestaan (p. 94). Malan het aan ‘n twee-spoorbeleid van Afrikaners en Engelssprekendes geglo (p. 105).

Opkoms van die Bolsjewisme

Malan word geskets as iemand wat beide anti-kapitalisties en anti-sosialisties was (p. 27). Die kommunisme is daarop gerig om die christelike beskawing te verwoes (p. 384).

Apartheid en die Bruinmense asook die Swartes

Swart politiek was vóór 1948 klaarblyklik nie ‘n hoofitem op die politieke agenda van Malan nie. Die Burgerkoerant het die begrip die eerste keer in 1943 gebruik (p. 385). Dit sou die Engelse idee van segregasie vervang. Apartheid lê ten grondslag van die NGK se Sendingsbeleid en waarborg lewensruimtes vir alle kultuurgemeenskappe. In 1947 het die NGK ‘n pleidooi vir ‘n omvattende rassebeleid teen verbastering gelewer (p. 394).

Sy standpunt was dat kleur op andersoortigheid dui en nie op meerderwaardigheid nie (p. 390): dit is ‘n God-gewilde orde. Selfbehoud van die groep is die eerste wet van die natuur (p. 393).

Sy houding jeens die bruinmense was paternalisties (p. 93). Hy het die voogdyskapsbeginsel as rigsnoer geneem (p. 93). Die kleurlinge was nie deel van die Afrikanerdom nie, maar dan tog deel van die Westerse beskawing (p. 216).

Dit is in die regeertyd van Malan wat die beleid van industriële segregasie aanvaar is (p. 211). Die behoeftes van swart “onbeskaafdes” en van half-beskaafdes is anders gesien as dié van die witmense (p. 211).

Malan bied apartheid aan as sinvolle alternatief vir die Britse segregasie-idee. Komponente van apartheid sluit in (p. 329):

  • Territoriale grense
  • Politieke afsonderlikheid
  • Industriële geskeidenheid

Ander sake

Ander sake waarmee Malan moes worstel, het ingesluit:

  • Die Mynwerkerstaking 1922 (p. 205)
  • Die Wetsontwerp op Vroueregte 1923 (p.202)
  • Die verkiesingsooreenkoms met die sosialistiese Arbeiders (1924) (p. 222)
  • Die vlagkwessie sonder die Engelse Union Jack waarteen die Engelse in verset gekom het (p. 223)
  • Die Wetsontwerp op Emigrasie van Indiërs terug na Indië (p. 247)
  • Opponering van die sosiaal-sosialistiese Gryshemde (1933).
  • Simboliese Ossewatrek (1938) (p. 246).
  • Inwyding van die Voortrekkermonument (1939) (p. 247)
  • Die Tweede Wêreldoorlog (p. 348).
  • Skeuring van die NP na samesmelting (p. 362)
  • Die Tweede Ekonomiese Volkskongres (1939) en stigting van die Reddingsdaadfonds (1940) (p. 368)

Malan se hoogtepunt was toe hy die Nasionale Party in 1948, met die hulp van Klasie Havenga, na oorwinning gelei het. In daardie verkiesing het die HNP van Malan en Havenga tesame 79 setels en die Verenigde Party van Smuts en die Arbeiders 71 setels verwerf (p. 397). In die 1953-verkiesing het Malan 30 setels meer as die Verenigde Party gekry (p. 417).

Malan het op 74 jaar eerste minister geword (p. 400). In sy regeertyd is die volgende apartheidswette op die wetboek geplaas (p. 401):

  • Verbod op Gemengde Huwelike (1949)
  • Ontugwet (1950) wat seksuele verbintenisse oor die kleurgrens ‘n misdaad gemaak het
  • Die Groepsgebiedewet
  • Die Bevolkingsregistrasiewet (1950)
  • Die Wet op die Onderdrukking van die Kommunisme (1950)
  • Die Wet op die Afsonderlike Verteenwoordiging van Kiesers (1951)

Dr. Daniel Francois Malan bedank na veertig jaar in die politiek. Sy grootste ondersteuningsbasis was in die Kaap, waar leiers soos dr. Eben Dönges, Paul Sauer en Eric Louw sy hande gesterk het. Sauer wou hy eers minister maak nadat hy behoorlik gekatkiseer en voorgestel is.

‘n Laagtepunt in die politieke lewe van DF Malan was dat sy keuse van Klasie Havenga as sy opvolger deur die Transvalers (Strijdom en Verwoerd, onder meer) afgewys is en dat JG Strijdom as eerste minister verkies is.

DF Malan sterf op 7 Februarie 1959.

Duitse film ‘Barbara’ lewer subtiele kritiek op Westerse waardes

Nina Hoss in 'Barbara'
Nina Hoss in ‘Barbara’

Een van die mooiste films wat ek in ‘n lang tyd gesien het, is Barbara (2012) deur die Duitse regisseur Christian Pezhold. Die fliek het ‘n baie interessante gegewe, want dit speel rondom 1980 in die DDR (kommunistiese Oos-Duitsland) af.

Die hoofkarakter waarna die film vernoem is (gespeel deur Nina Hoss), is ‘n dokter wat as straf vir haar aansoek om na die Weste te gaan na ‘n klein plattelandse dorpie vanaf Berlyn verplaas word. Intussen koester sy ‘n geheime plan om na die Wester te ontsnap en ontvang ook geld van haar Wes-Duitse minnaar wat haar twee keer tydens die film in sy splinternuwe Mercedes-Benz kom sien.

André (Ronald Zehrfeld) en Barbara eet saam in die kafeteria van die hospitaal waar albei as dokters werk
André (Ronald Zehrfeld) en Barbara eet saam in die kafeteria van die hospitaal waar albei as dokters werk

Daar is lang stiltes in die film en die kyker drink die mooi, rustige, plattelandse tonele behaaglik in. Barbara se vernaamste vervoermiddel is ‘n fiets, maar soms word sy ook deur haar kollega André (Ronald Zehrfeld) in sy klein Trabant-stasiewa opgelaai. Mettertyd ontwikkel daar ‘n onuitgesproke band tussen die twee wat natuurlik die reeks keuses wat vir Barbara voorlê verder kompliseer. Gaan sy die land in die geheim verlaat en vir André en haar pasiënte by die hospitaaltjie in die steek laat? Is haar eie versugting na ‘n vryer en materieel beter lewe in Wes-Duitsland die moeite werd, gegewe die idilliese en sinvolle lewe van diens aan haar medemens wat sy by die hospitaal verrig?

Sulke vraagstukke word egter nie in die rolprent verwoord of eksplisiet uitgebeeld nie; die kyker maak sy eie afledings soos wat die verhaal sy loop neem. In een toneel waar sy haar Wes-Duitse minnaar in ‘n hotel vir buitelanders ontmoet, wys ‘n ander DDR-meisie vir haar ‘n katalogus met juweliersware in die Weste. Die oppervlakkige en vulgêre manier waarop die meisie haar sug na verbruikersgoedere uitspreek, staan in sterk kontras met die meer menslike problematiek waarin Barabara gewikkel is: om lewens te red, kinders gesond te maak en om af en toe ‘n boek te lees of na Beethoven oor die radio te luister.

Omdat Oos-Duitsland stilgestaan het wat otnwikkeling en modes betref, voer die film ‘n mens eintlik dekades ver terug en nie net na 1980 nie. Die meubels, boustyle en binneversiering van die woonstelle voel eerder asof die horlosie na die 1930s of 1940s teruggedraai word. Nie dat die DDR as ‘n utopie aangebied word nie: Barbara word wel dopgehou deur ‘n agent van die Stasi en sy word gereeld op vernederende wyse deursoek vir Wes-Duitse geld of ander tekens dat sy ‘n ontsnapping beplan.

Die uiteindelike wending wat die film neem word deur ‘n rebelse jong meisie, Stella (Jasna Fritzi Bauer), veroorsaak. Sy moet harde plaaswerk doen in ‘n soort arbeidskamp waar sy boonop swanger geraak het. Barbara kom dit tydens ‘n mediese ondersoek agter en ontferm haar oor die meisie.

Die film is werklik aangrypend en genees ‘n mens van enige stereotipes oor die voormalige DDR. Net soos ons in Suid-Afrika deur die laat bekendstelling van televisie in die land teen die ergste Westerse dekadensie en oppervlakkigheid beskerm is, het die Ystergordyn Oos-Europeërs op hul beurt afgesonder van die globale Amerikaanse kultuur met sy multikulturalisme, asook die verval van nasionale kulture en identiteite. Trouens, die Amerikaanse kommentator John Morgan het onlangs juis hierdie punt gemaak as hy sê:

Whatever one may think about the Soviet Union, for half a century the Iron Curtain prevented Cultural Marxism and the worst excesses of liberalism from penetrating into the East. Thus, those societies remained ethnically cohesive and retained a strong sense of national identity, and even their religious institutions, while officially suppressed, only grew in strength by being cast into a dissenting role. Those are the factors upon which any sense of a national or ethnic culture must be founded.

Dit val insgelyks op hoe Duits alles in die DDR was: die eenvoud, outydse styl en die klem op ‘n kultuur van wetenskap, lees en klassieke musiek – teenoor die popkultuur van Wes-Duitsland wat veel meer aan Engels en Amerikaanse invloed blootgestel was. Miskien is dít juis die punt wat die regisseur met Barbara wil maak: sonder om nostalgies oor kommunisme te raak, kan ons leer by die spontane, natuurlike en byna boerse identiteit wat die mense in die DDR gehad het.

Die feit dat sowel Barbara as Stella die stelsel opponeer, veroorsaak dat veral Barbara tot ‘n sterk sin vir haar eie identiteit en individuele lot kom – ongeag die ideologiese of ekonomiese stelsels wat haar in die verdeelde Duitsland omring. Dit sluit natuurlik aan by wat Morgan hier bo sê: dat die Ystergordyn mense tegelykertyd teen Westerse dekadensie beskerm het, maar hulle ook die geleentheid gebied het om in hul afkeer van kommunisme hul eie kultuur en nasionale identiteit te herbevestig.

Die film het verskeie benoemings en toekennings ontvang en kan sterk aanbeveel word. Dis eenvoudig ontroerend en verruklik. Op IMDb ontvang dit ‘n punt van 7,2 uit 10 deur kykers, maar ek sou dit ‘n 9 uit 10 gee.

PRAAG-lede kan as deel van ons nuwe Kineklub ‘n gratis aflaaiskakel vir die fliek ontvang deur ‘n epos aan inlig@praag.org te stuur, met “Kineklub” in die onderwerpreël. Afhangend van u internetspoed, sal u dit binne ‘n uur of twee kan aflaai om tuis te kan kyk.

Hier is die voorprent: 

 

praagkineklub gestig!

doodslag-710x270
‘Doodslag’, ‘n tipiese Nederlandse riller en wat die tipe film is waaroor ons by die kineklub sal gesels.

Ons het so pas besluit om ‘n aanlynkineklub by praag te stig. Alle praaglede kwalifikseer outomaties daarvoor. Ons gaan menings en resensies oor plaaslike en internasionale films uitruil, waaronder veral Nederlandse en Franse films. Die Franse films sal meesal van Engelse onderskrifte voorsien wees.

Ons sal elke week aflaaiskakels aan alle lede van die kineklub uitstuur waar u die film van die week kan gaan aflaai. Vir mense op die platteland of met slegte internetverbindings wat moeilik groter lêers kan aflaai, sal ons ‘n ander plan maak deur dit waar moontlik per pos te versend.

Ons het tot dié stap oorgegaan omdat ons eenvoudig keelvol is vir die snert wat deesdae vanuit Hollywood opgedis word, terwyl daar ‘n hele wêreld van Europese films bestaan wat nooit in Suid-Afrika versprei of bekendgestel word nie.

As u wil deel word van die kineklub, stuur vir ons ‘n epos na inlig[by]praag.org met “kineklub” in die onderwerpreël asb.

Dan Roodt

‘Disfunksionele gemeenskap lei tot distopiese letterkunde,’ sê Gustav Venter

gustav2
Gustav Venter, afgeneem op die plaas in die Clarens-distrik waar hy woon

praag voer ‘n onderhoud met Gustav Venter, skrywer van Die amigdala van Alrina Smal en die huidige apokaliptiese vervolgverhaal Bodem.

Wanneer het u die idee gehad om ‘n vervolgverhaal vir internetpublikasie te begin skryf?

Terwyl ek beplan het wat om in 2014 te doen. Dit het neergekom op ʼn eenvoudige formule: My loopbaan vereis dat ek ten minste 1,000 woorde per dag skryf, ses dae van die jaar. Dit sluit nie my algemene werk soos herskryf van manuskripte, vertalings, rubrieke en verslae in nie. ʼn Duisend woorde bedoel vir boeke. As ek dit kan handhaaf, is dit ʼn raps meer as 300,000 woorde per jaar, oftewel drie substansiële boeke. Sou die Liewe Vader my nog twintig jaar gun om te skryf, is daar nog 60 boeke in my. Dis genoeg.

By praag besin ons voorts gereeld oor hoe om meer verskeidenheid vir die leespubliek aan te bied. ʼn Duisend woorde is nommerpas vir ʼn aflewering van ʼn vervolgverhaal. Vandat ek dit besef het, was dit ʼn klein sprong daartoe om Bodem as ʼn vervolgverhaal aan te bied.

Stel u belang in die vervolgverhaaltradisie soos dit in die negentiende en vroeë twintigste eeu bedryf is?

Beslis! Ek dink gereeld aan Charles Dickens wat sy roem as vervolgverhaalskrywer gevestig het. Sy stories het op dié manier ʼn sensasie geword aan beide kante van die Atlantiese Oseaan. In Boston, byvoorbeeld, het mense mekaar by die hawe vertrap as die skip met die nuwe besending van Little Dorrit opdaag.

Ek dink die krag van ʼn vervolgverhaal is juis dat dit ʼn oop, onafgeslote kant het. Die leser bly betrokke vir maande, selfs jare. ʼn Mens kan gaan sit en ʼn boek lees van voorblad tot agterblad, dit toemaak en jouself daarvan onttrek. Die karakters daarin word verskuif na een of ander solder in jou verstand. Maar karakters in ʼn vervolgverhaal bly vir jou lewend so lank as wat die aflewerings gepubliseer word. Die mens soek afsluiting, en met ʼn vervolgverhaal word hierdie afsluiting vir maande of langer uitgestel.

Dit lyk dus vir my dat die vervolgverhaal ʼn meer geskikte draer van ʼn openbare gesprek kan wees. Lesers spekuleer oor die toekoms en gedrag van die karakters en wat hulle te doen staan.

Abraham Lincoln het vir Harriet Beecher Stowe beskryf as die “tantetjie wat die Burgeroorlog begin het”. Sy was die skrywer van die melodramatiese vervolgverhaal Uncle Tom’s Cabin. Dit het die inwoners in die Noorde so opgesweep teen die slawebedryf in die Suide, dat hulle eenvoudig op Afskaffing aangedring het en dit het tot die Burgeroorlog gelei.

Terloops, Uncle Tom’s Cabin demonstreer juis die mag wat ʼn vervolgverhaal kan hê. Toe die minsame klein Eve in een episode gesterf het, was die volk briesend vir Stowe en het hulle haar uitgekryt en selfs met die dood gedreig.

‘Distopiese literatuur’

Daar word deesdae van “distopiese literatuur” in Afrikaans gepraat, ook deur akademiese literatore. U vorige boek, Die amigdala van Alrina Smal, het ‘n sterk distopiese inslag gehad. Is Bodem ‘n voortsetting daarvan?

Dit hoort tot dieselfde genre, beslis. Samuel Goldwyn het die beroemde instruksie aan sy draaiboekskrywers gegee dat as hulle ʼn boodskap wil stuur, hulle Western Union moet gebruik. Maar in beide hierdie werke is die boodskap primêr van belang vir my. Ek het voorheen nooit gedink dat ek ʼn boek sou skryf waarin die molestering van ʼn blanke vrou deur ʼn swartman so omvangryk beskryf word nie. Dit is net asof dit voorkom asof die gemeenskap ʼn skok nodig het om die omvang van die brutaliteit in ons land opnuut te snap en iets daaromtrent te doen.

Die vermoorde Daan Wybenga
Die vermoorde Daan Wybenga

Verlede jaar is ʼn dierbare vriend van my, Daan Wybenga, in Clarens gemartel en vermoor. Clarens het ʼn sterk liberale gemeenskap. Ek het gereeld ʼn gesprek met dorpslede oor Daan se moord aangeknoop. In die meeste gevalle het mense die tong geklik en dan die gesprek weggelei na ʼn ander onderwerp. En Daan was self baie liberaal. Hy was geografies maar ook sosiaal één van hulle. Beteken die dood van ʼn skadelose, vrygewige ou man, ʼn intieme vriend van hulle, so min dat hulle nie eers ʼn hele gesprek daaraan kan afstaan nie?

Iets het losgespring in ons gemeenskap dat die hele land kan ween en eindeloos teem oor die heengaan van ʼn ou terroris, maar eenvoudig die skouers optrek oor die marteldood van ʼn doodgoeie mens soos Daan.

My funksie as skrywer is om die gemeenskap en die moontlike toekoms daarvan te beskryf. ʼn Disfunksionele gemeenskap met ʼn duistere toekoms moet dus tot distopiese letterkunde lei.

Bodem is my poging om mense as’t ware voor die bors te gryp en te sê: Hiér is wat kom! Besef jy dit? Is jy reg daarvoor? Daarom sal die beskrywings in Bodem gaandeweg meer bloedig en brutaal word. Ek het genoeg geweld in my lewe gesien om ʼn afkeer daarin te hê, maar ek sal enige iets doen om mense te laat dink en reageer oor die komende ellende.

‘Die apokalips is onafwendbaar’

Is u self pessimisties oor die toekoms van Suid-Afrika?

Dit verg die allerverskriklikste onnoselheid om enigsins optimisties te wees oor wat vir ons voorlê. Gesonde verstand, geskiedenis en die eenvoudige wiskunde van die situasie dui op ʼn onafwendbare apokalips. Niemand bid harder as ek en hoop vuriger dat dit nie sal gebeur nie, maar dit maak nie saak hoe ek die feite skommel en herrangskik nie, ek kan nie tot ʼn ander gevolgtrekking kom nie.

Dis asof iemand vir die ANC ʼn puntsgewyse diagram gegee het hoe om ʼn totale katastrofe te bewerkstellig. Vrede in selfs die mees verslonse vorm kan net deur ekonomiese welvaart gehandhaaf word en ons ekonomie is ʼn kano wat nie meer uit die stroomversnellings geroei kan word nie en waarvan die neus reeds oor die watervalafgrond steek.

Die grootste verwoesting gaan egter veroorsaak word deur hierdie onheilige, onbesonne poging tot gedwonge rasse-integrasie. Ek het onlangs heelwat opgelees oor die Amerikaanse Burgeroorlog. Hier het jy twee groepe van dieselfde volk gehad, met dieselfde kultuur, wat dieselfde boeke gelees het, dieselfde helde gehad het, saam die supermoondheid van die tyd verslaan het, wat in dieselfde kerke dieselfde liedere gesing het. En al het almal die ellende sien kom, was hulle skynbaar onmagtig om dit te voorkom. En toe dit losbars het hulle mekaar met die grootste venyn verpletter.

As twee groepe van dieselfde volk so iets aan mekaar kon doen, hoe absoluut kranksinnig is dit nie om te dink dat verskillende, dominante rasse in dieselfde gebied onbepaald in selfs die skyn van vrede kan saamleef?

Waaroor ek wel optimisties is, is dat die Afrikaner die bloedige proses sal oorleef, sy nasionalisme sal herontdek en weer sterk en vooruitstrewend sal word, ʼn baken van vooruitgang en hoop in ʼn moeras van armoede, verval en ellende.

In Bodem is daar sprake van ‘n apokalips iewers in die toekoms. Sonder om die vervolgverhaal vooruit te loop, wat sou die onderliggende oorsaak van so iets wees? Die onvermoë van verskillende rasse en kulture om saam te leef, korrupsie en ‘n staat wat misluk of kan een of ander gebeurtenis dit ontketen?

Die blanke, en in besonder die Afrikaner, word toenemend geposisioneer as die klassieke teiken van ʼn toekomstige volksmoord. Die heersende politieke en maatskaplik-kulturele emosie van ons tyd is afguns. Dit is die magtigste menslike motivering met die uitsondering van die oorlewingsdrang. Die ANC en die idiotiese hoofstroommedia – met ons eie Naspers as voorsanger – span hierdie afgunsemosie in om die aandag weg te kaats van die swartmens se gedemonstreerde onvermoë om die land te regeer en hulleself op te hef.

Tog voorsien ek dat dit juis hierdie onbeholpenheid van die regering is wat die vlam teen die lont gaan hou. Sodra die ANC nie meer hulle ondersteuners kan omkoop nie, gaan die breër bevolking met ʼn kolossale strooptog begin. En hulle selfvertroue en gepaardgaande bloedlustigheid gaan net toeneem wanneer hulle besef die regering beskik nie meer oor die organe om hierdie rampokkery hok te slaan nie.

Eerste op die agenda gaan ʼn plunderorgie wees en dan gaan hierdie vloedgolf mense hulle aandag verskuif na vergelding vir gewaande onreg. Dis dan wanneer hulle gesamentlik in die rigting van die witmens gaan kyk.

En die liberales se hoop sal beskaam. Jou vel sal jou uniform in dié oorlewingstryd wees.

Interessant is dat daar soms in die verhaal na die massamoordenaars as “zombies” verwys word. Hoe letterlik moet ‘n mens dit opneem?

Glad nie letterlik nie. Dis bloot ʼn kopknik in die rigting van die zombie-genre waarin mense desperaat vir oorlewing moet veg teen ʼn talryke, onredelike, immer-verterende, bloeddorstige element.

Weermagkultuur

Dit wil voorkom asof die groepie oorlewendes in die verhaal wat ‘n stryd teen die oormag stry taamlik put uit die ou Weermagkultuur van Suid-Afrika, veral natuurlik die manlike karakters. Is daar nog so iets soos ‘n Weermagkultuur onder Afrikanermans van ‘n sekere ouderdom?

'n Toneel uit die toneelstuk 'Tree aan!' wat troepe uit die ou SAW uitbeeld
‘n Toneel uit die toneelstuk ‘Tree aan!’ wat troepe uit die ou SAW uitbeeld

O ja! Dit was redelik lank sluimerend maar die ou veglus is besig om te ontwaak. Daar is opnuut ʼn waardering vir die voortreflikheid van die ou SAW en die manne is nou eers trots op wat hulle weermag was en vermag het en hulle aandeel daaraan. Dit groei in ooreenstemming met die afgryse en minagting waarmee die nuwe weermag bejeën word.

As ‘n mens na ‘n jeugdige karakter soos Joubert of “Harpoen” in die verhaal kyk, dan lyk dit asof iets van die ou Weermagkultuur tog via sy pa op hom afgesmeer het. Hoe realisties is dit?

Baie realisties. Ek is deesdae baie betrokke by die bemarking van twee boeke wat ek geskryf of help skryf het oor die ou weermag. (“Ek was Daar” en “Rowers” – laasgenoemde in Engels, albei beskikbaar by praag.) Voorts hou ek en my weermagpeloton jaarliks ʼn reünie. Die gevolg is dat ek met al hoe meer jongmense te doen kry wat nuuskierig is oor ons tyd in die weermag. Ek vind dit interessant dat die oorwegende emosie van die meeste jongmans een van afguns is. Hulle wens gereeld hardop dat daar so ʼn weermag was waar hulle kon aansluit.

Die veterane begin ook al hoe meer openlik met hulle seuns oor hulle weermagavonture praat.

Kyk, ons as volk is deur meer as drie eeue in Afrika gefilter sodat die dapperstes en veglustiges oorleef het. Jy kan nie ʼn volk se gene binne twintig jaar uitskakel nie. Al daardie krygersinstinkte het behoue gebly.

Ek kom by heelwat plattelandse skole en ek verkyk my aan die fierheid en vurigheid van ons seuns. Glo my, as daar ʼn bakleiery kom, kan ons oumanne maar opsy staan. Hierdie jong vegters sal die aarde voor hulle gelyk maak.

Uiteraard is Bodem ‘n fantasievlug, ‘n bietjie soos Nadine Gordimer se July’s People waarin ‘n blanke huisgesin tydens die revolusionêre apokalips saam met hul swart mansbediende, July, ronddwaal. Het u hoegenaamd na ander tekste van dié aard gekyk of is daar dalk ‘n verwysing na ‘n boek of film waarvan die lesers bewus behoort te wees?

Nie in besonder nie. Ek is te versigtig om my eie skryfstyl te probeer buig om ʼn ander se matrys te pas. Ek glo ʼn skrywer moet opreg met sy lesers wees. Dis hulle keuse of hulle hou of nie van wat jy aanbied, maar jy skuld dit vir hulle om jou stof onverdun vir hulle aan te gee. Natuurlik sal daar raakpunte wees met ander boeke en rolprente. Ons almal beskryf tog die doen en late van dieselfde spesie.

Voorblad van Gustav Venter se e-boek, 'Die amigdala van Alrina Smal'
Voorblad van Gustav Venter se e-boek, ‘Die amigdala van Alrina Smal’

Tans wil dit voorkom asof Afrikaanse e-boeke in die mark maar sukkel teen papierboeke. Dink u daar is ‘n toekoms vir e-fiksie in Afrikaans?

Ek is seker daar is. Die gerief van moderne tegnologie is net te oorweldigend. Tans is die kern van ons leespubliek ouer mense wat gemaklik is met papier in teenstelling met toestelle soos e-lesers, tabletrekenaars en slimfone. Ons uitdaging is om ons jongmense aan die lees te kry. By praag is ons propvol idees hoe om dit te doen. Ons kort net die nodige fondse. As ons dít kan vermag, gaan die lesersmark beduidend in die rigting van digitale leesstof verskuif.

U skryf ook rubrieke en politieke kommentaar. Beplan u enige publikasies van dié aard?

O ja! Ek is tans besig om ʼn bundel van my praag-rubrieke saam te stel wat eintlik net ʼn groot kopskud is oor die dwaasheid van die hoofstroommedia en in besonder Naspers en dié se stal brandsiek rubriekskrywers, met spesiale verwysing na die dorpsidioot van politieke kommentators, Max du Preez. Hou praag dop vir die verskyning van hierdie boek!

Natuurlik het iets soos Bodem ook ‘n taamlike sterk politieke onderbou omdat dit iets omtrent die land se huidige toestand suggereer, nes Nadine Gordimer se July’s People of seker JM Coetzee se Age of Iron. Dis seker al ‘n holruggeryde vraag, maar: Is u ‘n “betrokke skrywer”?

AgeOfIronNovelOp ‘n manier is ek seker. Om net te skryf ter wille van skryf is redelik sinloos in ons situasie. Ek probeer die werklikheid voorstel soos hy is.

Maar as fiksieskrywer volg ek maar ook die wette van die romanskrywer na. Ek tree eintlik bloot as onbetrokke verslaggewer op wat rapporteer wat hy in sy kop sien. Die vreugde van skryf lê vir my juis daarin om ʼn feitestel te ontwerp, karakters te skep en om hulle as’t ware op te wen en hulle manewales dop te hou en te beskryf.

Terwyl Amigdala ‘n taamlik literêre boek was, lyk dit asof u in Bodem meer leen by gewilde fiksiegenres soos die zombieverhale, Hollywood se “rampflieks” en dergelike. Dit kan amper óók as popkultuur deurgaan. Hoe voel u oor populêre genres?

Ek is nie ʼn snobistiese skrywer nie. Ek dink juis die mag van die pen is in populêre letterkunde geleë. Gewone mense fassineer my. Vir my is die ideale protagonis ʼn buitengewone doodgewone mens eerder as ʼn doodgewone buitengewone mens. Ek vind pretensieusheid afstootlik. Dit is wat my ʼn afkeur in ʼn literêre beweging soos die Sestigers gee. Hulle was ʼn klompie selfvoldane hoogmoediges wat as klein groepie in hulle literêre kampong mekaar se letterkundige buikwinde opgeruik en gehersirkuleer het – dít terwyl die werklike lewe rondom hulle, maar ongesiens deur hulle, plaasgevind het.

Om te sê dat ʼn mens van gewilde letterkunde hou, impliseer nie dat ʼn mens nie ʼn bewustheid en voorkeur vir gehalte het nie. Moet ons, byvoorbeeld, Dalene Matthee se werk smalend beskou bloot omdat sy ook baie gewild was?

‘Hoofstroomkritici sal voortgaan om my te ignoreer’

Dit lyk asof daar amper ‘n algehele stilte van hoofstroom- literêre kritici oor Gustav Venter is. Hoe dink u gaan hulle Bodem met sy oënskynlike tema van ‘n soort rasseoorlog of Rwanda iewers in die toekoms hanteer?

Ek verwag heeltemal dat hulle sal voortgaan om my te ignoreer, en dit pas my geheel en al. Hulle eie werk en menings is van so ʼn lae gehalte dat ek teleurgestel sou wees as hulle enige van my werk hoegenaamd aanbeveel. My gesprek is nie met hulle nie. My gesprek is met my eie mense en hulle kwalifiseer nie.

Tans skryf u teen ‘n geweldige tempo, amper 2000 woorde elke dag wat lesers elke oggend op praag.co.za kan ontdek. Dit lyk asof u taamlik maklik skryf of moet die idee ‘n mens eers beetpak?

Ek is ʼn baie trae skrywer. Die skryfproses hou vir my min bekoring en heelwat bedreiging in. Ek gaan prewelend en teësinnig na die tikplank toe, maar as ek eers skryf, loop die masjien gewoonlik glad. Met Bodem het ek die voordeel van lesers se verwagting en my eie nuuskierigheid om te sien hoe gebeure oopval.

Hoe lank gaan Bodem uiteindelik wees?

Ek mik na so 120,000 woorde, oftewel ʼn boek van so 380 bladsye. Teen die huidige tempo behoort ons die boek in April te kan publiseer. Maar ek voorsien dat dit net die eerste in ʼn reeks kan wees. Ek het nog baie om oor die onderwerp te sê.

U vra ook kommentaar en kritiek van lesers, wat die interaktiewe moontlikhede van internetpublikasie ontgin. Is dit iets waarmee u graag wil eksperimenteer, naamlik dat u lesers as’t ware kan deelneem aan die skeppende proses rondom ‘n boek?

Beslis! Dis een aspek van die proses, juis met Bodem, wat ek baie geniet. En die deelnemers het ʼn uitwerking. Hierdie afgelope week het hulle drasties ingegryp toe ek een van die hoofkarakters wou laat afsterf.

Ek beskou Bodem as ʼn soort laboratorium waarin ons saam die meganika, die uitwerking en die bestuur van so ʼn apokalips kan bestudeer. Praag se lesers is buitengewoon intelligent en goed ingelig en hulle en hulle menings weeg swaar by my.

U woon tans op ‘n plaas in die Vrystaat. Verkies u die rustigheid van die platteland of het ‘n mens ook die stimulasie van die stad nodig? Of is ons almal deesdae via die internet in elk geval met die hele wêreld verbind sodat die verskil tussen ‘n stedelike en plattelandse bewussyn vervaag?

Kyk, ek is ʼn boorling van Brakpan wat nou in ʼn verruklike vallei in die Oos-Vrystaat woon. Miskien is ek net subjektief, maar die berge, klowe en rivier hier is vir my net soveel aanskouliker as mynhope en taxi-parkades. Wie sou nie hier wou bly nie? En ja, met die internet en sosiale media tot my beskikking, selfs TV toe ek nog sterk genoeg was om daarna te kyk, het ek al die nodige stimulering. So ek werk en leef baie lekker hier. Maar ek is seker dat ek ʼn woordverwerker, goeie musiek, goeie koffie en my hond, BlouDraadt Venter, by my het, ek net so gemaklik in ʼn spoorwegvraghouer in Sunnyside sou kon werk.

Terloops, ons het ʼn pragtige gastehuisie op die plaas. As enige iemand hier wil kom inboek om te kom saamklets oor politiek, Afrikaner-dinge en Bodem, laat weet my net en ek sal vir julle inligting met betrekking tot tariewe ensovoorts aanstuur.

Hoe sou u die mens Gustav Venter in ‘n paar sinne opsom?

Net een is nodig: Ek is ʼn fantastiese minnaar.

Jonathan Jansen is ’n wolf in skaapsklere, resensie

Wyle Chris Louw
Wyle Chris Louw

deur Chris Louw

As Kovsies glo dat hul nuwe rektor, Jonathan Jansen, hom gaan beywer vir die behoud van Afrikaans as onderrigtaal aan hul universiteit, gaan hulle lelik ontnugter word. Rassetransformasie is Jansen se primêre doelwit. Afrikaans is hoogstens ’n instrument om dié doel te bereik en aan die einde van die proses sal Afrikaans die slagoffer wees.

In Knowledge in the Blood vertel Jansen hoe hy as dekaan van die fakulteit opvoedkunde aan die Universiteit van Pretoria Afrikaans strategies ingespan het om Afrikaners se vertroue te wen terwyl hy terselfdertyd die grondreëls doelgerig so verander het dat die taal as onderrigtaal noodwendig moes kwyn en verdwyn.

Jansen se vertrekpunt is dat Afrikaner-kultuur so deurtrek is van rassisme dat dit eenvoudig moet plek maak vir die vollediger inklusiwiteit en toeganklikheid van Engels. Die kernvraag is hoe om dit te doen sonder om Afrikaners te vervreem.

Die boek bied ’n merkwaardige insig in Jansen se benadering tot Afrikaners en sal waarskynlik as ’n teleurstelling kom vir lesers van sy gereelde rubrieke in Afrikaanse koerante. Waar hy in dié rubrieke bekend geword het vir skerp maar regverdige kritiek, spreek die boek ’n totale veroordeling uit oor Afrikaners as onredbare rassiste – minstens in hul verband as herkenbare etniese groepering.
Jansen se argument kan in kort soos volg weergegee word:

In 1994 is Suid-Afrika bevry van die bose stelsel van apartheid, wat ’n misdaad teen die mensdom was. Swart nasionalisme het finaal ge­seëvier en Afrikaners – die vaandeldraers van wit meerderwaardigheid en rassisme – is oortuigend verslaan.

Terwyl die openbare lewe reeds grootliks getransformeer is, word die verskansing van Afrikaner­nasionalisme in wit kerke, skole en universiteite voortgesit. Hy sê Afrikaners klou desperaat vas aan dié laaste politieke ruimte om ras, kultuur en taal te verdedig. Dis juis hier waar die “kennis in die bloed” onkrities oorgedra en bevestig word.

Wat ter sprake is, skryf Jansen, is “oorgedraagde kennis” – in wese rassisme – van die ouer geslag na ’n jonger geslag wat nie self eerstehandse ervaring van die verlede het nie, maar in wie die ou vooroordele voortleef.

Dié “oordrag van kennis” berus op gebrekkige insigte in die verlede. “Daar bly ’n diepe ontkenning van ’n kriminele apartheidsverlede onder wit Afrikanerkinders en hul lewende ouers,” skryf Jansen.

Dit is moontlik omdat die Afrikanerkind die produk is van ’n intense stel geslote interaksies – taal, skool, kerk, boeke, tydskrifte, radio en televisie, wat dieselfde waardes voortdurend herbevestig.

Kultuurorganisasies en kunstefeeste soos die KKNK en Aardklop – en selfs die jaarlikse Oppikoppi-rockfees – staan volgens Jansen in diens van ’n eksklusiewe beves­tiging van die geslote Afrikaner-kultuur. Hier word “stryde en prestasies van die verlede” as “nostalgiese verheerliking [van] vervloë helde en gebeure” kragtig aan die nuwe geslag oorgedra.

Noudat kru rassisme nie meer aanvaarbaar is nie, vind dit volgens Jansen by Afrikaners uitdrukking in verwysings na kultuur, taal en groepsidentiteit.

Afrikaanse media soos Rapport, Die Burger, Beeld en Volksblad is volgens Jansen deurtrek van stories oor die bedreiging van die Afrikaner-identiteit; die aftakeling van die Afrikaanse taal; hoe Afrikaanse skole geteiken word; die verlies aan werksgeleenthede ten gunste van swart mense; en die einde van Afrikaanse plekname.

Etniese oervrese word vir kommersiële redes uitgebuit, met “skreeuende opskrifte” oor wreedaardige moorde op wit mense wat oor en oor herhaal word. So word misdaad voorgestel as volksmoord.

Die vraag is dan, volgens Jansen, hoe Afrikaners se ongewenste narratief verbreek kan word sodat lede van ’n eksklusiewe en geïsoleerde gemeenskap konstruktief in ’n nie-rassige samelewing geassimileer kan word. Anders gestel: Hoe kan die oorwonne Afrikaner-gemeenskap gelei word om sonder verset “tuis te voel” in die transformasie-agenda?

As akademikus val Jansen se fokus uiteraard op die rol van universiteite, en in dié geval die Universiteit van Pretoria. Sy ervaring by Tukkies word as ’n gevallestudie aangebied wat vermoedelik ook op ander universiteite van toepassing gemaak behoort te word.

In Jansen se argument was Tukkies die bakermat van ’n kultuur van wit meerderwaardigheid en Afrikaner-patriargie, wat in ’n sterk outoritêre ingesteldheid gegrond is. Die insulêre aard van die Afrikaner-kultuur – aangehelp deur jare van akademiese sanksies – het uiting gevind in die ondemokratiese bestuurstyl en ’n verstokte kurrikulum-inhoud.

Jansen se basiese vertrekpunt is dat die Afrikaner-kultuur in wese onhervormbaar is, maar dat dit strategies onvanpas is om dit direk te konfronteer. Hy glo elemente van dié kultuur – die respek vir meerderes en outoritêre besluitneming – moet eerder ingespan word as instrumente om die transformasie-agenda te bespoedig.

Implisiet aan dié argument is die wenslikheid daarvan dat die proses onder die leiding van ’n (generies) swart persoon moet geskied wat ’n deurleefde insig in nie-rassigheid het; ’n wit Afrikaner-leier loop die gevaar van opportunisme wat tot onegte transformasie en selfs onbedoelde aberrasies kan lei.

Die swart leier moet deur sy optrede ’n onberispelike voorbeeld stel. Afrikaners se rassevooroordeel sal op dié wyse ondergrawe word deur die respek vir gesag wat deel van hul kultuur is, en hulle sal inkoop by die agenda.

Afrikaners se aandrang op Afrikaans as onderrigmedium het, volgens Jansen, eintlik maar ten doel om ’n “language barrier” te skep; dis ’n dekmantel om wit bevoorregting te verskans en lede van ander rassegroepe op die kampus te vervreem.

Die groot kuns is hoe Afrikaners se goedgesindheid behou kan word terwyl ’n agenda deurgevoer word wat strydig is met ’n anachronistiese kultuur wat ondermyn moet word. Jansen se oplossing vir die dilemma is gesetel in die konsep van “beleefdheid”, wat hy as ’n kernbeginsel by Afrikaners ervaar. Beleefdheid as strategiese opsie behels ’n empatiese benadering tot Afrikaners se weerstand teen verandering.

Terwyl Afrikaans – minstens voorlopig – as onderrigmedium behou word, en mense in hul eie taal by gesprekvoering betrek word, word die konteks doelgerig verander: Swart studente met ’n voorkeur vir Engels word op groot skaal tot die universiteit toegelaat en dosente word van oral in die (Engelse) wêreld gesoek en aangestel op grond van bewese akademiese kundigheid.

Jansen sê in sy ervaring is die kwaliteit van universiteitsonderrig vir die meeste Afrikaner-­ouers ononderhandelbaar. Afrikaners is “voorwaardelike pragmatiste”; solank bepaalde standaarde en waardes verseker is, bly hulle lojaal.

In hierdie konteks was dit nie nodig om Afrikaans as onderrig­medium by Tukkies af te skaf en onwelkome konflik te skep nie. Die demografiese grondverskuiwing het ’n nuwe dinamika losgemaak en die reëls van die spel onherroeplik verander.

Engels, skryf Jansen, het markwaarde vir die nuwe mobiele en globale klas van kenniswerkers onder Afrikaners, en Afrikaner-pragmatisme sal in dié konteks self sorg vir die finale uitfasering van Afrikaans as universiteitstaal. By Tukkies was die taalvoorkeur van die meerderheid studente uiteindelik beslissend Engels.

“Geleë in een van die mees kosmopolitiese stede in Afrika, op die kruispaaie van vele internasionale kulturele strominge, sal die UP onafwendbaar in die rigting van ’n Engelsmedium-universiteit beweeg. Binne die volgende dekade sal daar baie min Afrikaans wees by hierdie eertydse bastion van Afrikaner-nasionalisme.”

Jansen sê wat hy by Tukkies veral roerend gevind het, was dat jong, wit Afrikaanse studente hom bedank het vir sy leidende rol in ’n postkonflik- pedagogie en die transforma- sie wat dit in hul lewe gebring het.

Dit is duidelik dat Jansen Afrikaner-studente in ’n dialoog wil betrek wat geen “oop gesprek” is nie. Hy het hulle by voorbaat kollektief aan growwe rassisme skuldig bevind. Wat hy bied, is ’n empatiese oor om hulle te lei na sy eie insigte.

Die afloop van die gesprek is reeds bepaal: Dat Afrikaners hulle taal en kultuur sal prysgee in die volle kennis van die sondigheid wat daarin vervat is sodat hulle kan opgaan in die ideaal van ’n Engels-georiënteerde nie-rassigheid soos deur swart nasionalisme versinnebeeld.

Knowledge in the Blood: Confronting Race and the Apartheid Past, deur Jonathan D. Jansen. UCT Press/Stanford University Press. 2009.

Hierdie resensie het in 2009 vir die eerste keer in Rapport verskyn.

SAUK buig die knie oor Afrikaans op 50/50

Bonné de Bod, een van die aanbiedsters van 50/50, 'n voormalige leerling van Linden-hoërskool in Johannesburg
Bonné de Bod, een van die aanbiedsters van 50/50, ‘n voormalige leerling van Linden-hoërskool in Johannesburg

Volgens ‘n Sondagkoerant word die natuurprogram 50/50 van aanstaande Maandagaand af weer uitsluitlik in Afrikaans uitgesaai.

Blykbaar het die SAUK erken dat “dit ‘n fout was om die program in 2011 veeltalig te maak”. Só sê Ntokozo Mbuli, die aanbiedster en vervaardiger van 50/50. Die program het gevolglik grootliks aan kykertalle ingeboet en daarom wil die SAUK dit nou “in sy eertydse glorie” herstel.

In die praktyk het die SAUK 50/50 verengels, blykbaar om in te pas by “nasiebou”-doelwitte. Maar geld, selfs Afrikaanse geld, praat hard en die openbare uitsaaier is tans desperaat om 50/50 se lojale kykers terug te lok.

Voor die verengelsing van 50/50 was die program se kykers 78% Afrikaans, van wie 60% blanke Afrikaanse vroue was.

Syfers oor die huidige kykers is nie bekendgestel nie, maar volgens die korporasie het “lojale Afrikaanse kykers van 50/50 opgehou om daarna te kyk”.

Mbuli sê: “Om met Afrikaanse gehore te werk, is meer as net ’n taal. Dis oor ’n manier van dink, ’n kultuur.”

Die poging om ‘n breër, multikulturele gehoor vir die program te trek, het ook beteken dat die oorspronklike model van veld- en natuurlewe, tesame met ondersoeke na die ekologie en bewaringskwessies, afgewater is, met dikwels insetsels uit oppervlakkige, uitheemse Amerikaanse “natuurskouspel”-programme.

Volgens die vervaardiger sal daar nou na die “oorspronklike resep” waaraan Afrikaanse kykers so lojaal was, teruggekeer word.

Rapport verhoog borgskap van Hertzogprys tot R50 000

Tekening van genl. JBM Hertzog
Tekening van genl. JBM Hertzog

Volgens ‘n berig in dié koerant, het Rapport sy borgskap van die Hertzogprys, Suid-Afrika se prestigeprys vir Afrikaanse letterkunde, meer as verdubbel.

Sedert 2003 het Rapport R20 000 tot die Hertzogprys bygedra. Die koerant sê dat hy dit “nou met ’n stewige R30 000… tot R50 000 (verhoog) het”.

Die volgende Hertzogprys vir Afrikaanse prosa sal op Vrydag 13 September aan die Stellenbosse skryfster, Ingrid Winterbach, oorhandig word vir haar roman Die aanspraak van lewende wesens by wat as “’n glansgeleentheid in Stellenbosch” beskryf word.

Rapport ondersteun blykbaar “al sedert 1994 die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns om die land se topskrywers te vereer”.

Die prys, wat na genl. J.B.M. Hertzog, vernoem is, het in 1914 tot stand gekom ná ‘n lastersaak wat ‘n Engelssprekende teen die generaal aanhanging gemaak het en waarvoor die publiek spontaan geld ingesamel het. Hertzog het ná sy hofsaak die oorblywende geld vir ‘n Afrikaanse literêre prys geskenk.

Dr. Dione Prinsloo, uitvoerende hoof van die SA Akademie, sê “die vreugdevure brand hoog”.

“Ons is ongelooflik opgewonde en geweldig dankbaar. Die Hertzogprys is immers dié prys in die Afrikaanse letterkunde.”

Die nuut aangestelde redakteur van Rapport, Waldimar Pelser, sê: “Die letterkunde hou ons eerlik, of minstens eerliker. Daarsonder loop ons die gevaar om nie meer onsself of ons omgewing of mekaar te kan lees nie, of mekaar mis te lees en mis te verstaan.”

Die Eugene Marais-prys vir debuutwerk, wat Rapport insgelyks borg, word vanjaar aan Hennie Nortjié vir sy debuutbundel,

Die Eugène Maraisprys vir debuutwerk (wat ook deur Rapport geborg word) word vanjaar aan Hennie Nortjé vir sy poësiedebuut, In die skadu van soveel bome, toegeken. Dié prys bedra R5 000.

Lady Anne Barnard, die fluitjieblaser onthul Britse slawernyskandaal aan die Kaap

Lady Anne BarnardIn die SA Nasionale Biblioteek in Kaapstad word ’n potloodskets, “Sleeping Madonna and Child”, 20 cm x 18 cm, bewaar wat die Britse adelvrou lady Anne Barnard (1750-1825)  gemaak het toe sy van 1795 tot 1802, tydens die Eerste Britse Bewind, aan die Kaap vertoef het.

Luidens ’n byskrif is dit ’n skets van ’n baba van die welgestelde Vryburger Jacob van Reenen. Aan haar voete sit ’n swart kleuter en ’n hond. Lady Anne  se byskryf lui die vrou is ’n kinderoppasser. In haar Kaapse dagboek verwys sy op 22 Julie 1799 na dié skets, en vertel dat die oppasser (nurse) se naam Teresa is.

Hierdie skets is in die onlangse verlede met byna vervelende reëlmaat deur sogenaamde slawekenners as ikoon gekies om te illustreer hoedat swart slawe die wit Nederlandse babas aan die Kaap geborsvoed het.

Maar daar is geen getuienis dat hierdie vrou, met sterk Oosterse trekke en haarstyl, inderdaad ’n slavin was nie.

Was sy nie dalk ’n huurling, een van die groot getalle Javaanse bannelinge aan die Kaap nie?

Was sy nie dalk ’n familielid van die krygslui (Orang Cayen) uit die heersersklas, soos prins Abadin Tadia Tjoessoep (sjeg Yussuf) van Makassar, Indonesië, die sultan van Malacca, sjeg Abdurahman Matebe Shah, en prins Abdullah ibn Kadi Abdus Salaam (Wali Tuan Guru) van Tidore in die Trinate-eilande, wat as politieke krygsgevangenes deur die Nederlandse owerheid in Batavia na die Kaap verban is  nie?

Lady Anne sê nie van watter herkoms Tesesa was nie, maar wanneer sy wel sketse van slawe gemaak het, het sy hulle in die byskrifte ondubbelsinnig as slawe (“slaves”) geïdentifiseer.

Op die stofomslag van André P. Brink se nuutste slaweroman, Philida, pryk ’n spieëlweergawe van dieselfde skets van Teresa, dus by implikasie ’n slavin.

Wat was dan die verskil tussen ’n banneling en ’n slavin?

Dit is eers wanneer jy in dr. Achmat Davids se minder bekende The Mosques of the Bo-Kaap, A Social History of Islam at the Cape, 1980 gaan oplees, dat ’n venster op ’n totaal ander wêreld oopgaan. Daar verneem jy van Oosterse bannelinge wat self slawe besit het, en van die vakmanne wat hul kundigheid uitverhuur het en welvarend was. Van verskillende sosiale klasse in die Moslem-gemeenskap.

Dan eers besef jy dat die slawe aan die Kaap, soos ook in Indonesië, van die laagste rangorde, die ongeletterde arbeiderklas, was.

Die vakmanne, handelaars, brandweermanne en kanonniers van die Kasteel was van die middelklas. Hulle kon hulself (as krygsgevangenes) vrykoop, en soos die hoë lui self slawe besit.

En dan was daar ook die priesterklas, ook hoë lui.

’n Taamlik merkwaardige verskil, dus, binne ’n taamlik geslote gemeenskap aan die Kaap.

Lady Anne onthul deur haar sketse die verskillende klasse mense, ongeag velkleur, aan die Kaap. Ook teken sy die Koina, en onder hulle is nomadiese veeboere, diensknegte, soldate. Ook gee sy ’n aanduiding van sosiale klasse. Sy skets verder ook swartmense, en selfs hulle is nie homogeen van stand en klas nie.

En die Nederlanders, Britte en ander Europeërs wat sy skets, is net so uiteenlopend van klas, stand en aansien. Alles baie ver verwyderd van die hedendaagse stereotipe klassifikasie van wit en welvarend en onderdrukkend, opgestel teenoor swart, arm en verdruk.

Maar lady Anne gaan veel verder: In haar dagboeke ontbloot sy, met groot ontsteltenis en in detail, die uitgebreide slawernystelsel van die Britse owerheid en handelaarsklas aan die Kaap. Al wat ’n Britse ampenaar is, is daarby betrokke – vir die eie sak, sowel as vir die Britse kolonie.

Die goewerneur en die Britse slawehandelaars met hul vinnige seilskepe baat die meeste by die bedryf, maar so ook die admiraliteit, die doeane, die gereg en talle ander ry saam op hierdie soustrein van woekerwinsneming uit die vang, verskeping en verkoop van menselewens.

Die vernaamste slawebron vir Kaap is Mosambiek en Madagaskar, en die Britse slawehandelaars hou daar die monopolie oor dié mark.

Robbeneiland, die plek van kwarantyn, word byna aan slawehandelaars verkoop, vertel lady Anne. Maar haar man, Andrew, verneuk die goewerneur, sir George Yonge,  en die Britse slawehandelaar, met ingewikkelde dokumentasie – en gevolglik word die eiland toe nie verkoop nie.

Ook blaas lady Anne die fluitjie oor hierdie mensonterende bedryf teenoor haar minnaar in die parlement in Londen, Henry Dundas, minister van kolonies. Lady Anne is egter salig onbewus van die feit dat Dundas inderdaad die spil is waarom die hele Britse transatlantiese slawebedryf met die Amerikas, die grootste in sy soort ter wêreld, draai. Sy weet nie dat hy in sy gevestigde magtigheid daarin slaag om William Wilberforce, die kampvegter vir slawebevryding,  se pogings om die slawebedryf stop te sit, dertig jaar lank takties-doeltreffend in die wiele ry nie.     

Lady Anne se dagboeke is die verlore skakel tussen amptelike dokumentasie wat behoue gebly het, onderduimse bedrywighede wat nooit gedokumenteer is nie, en verdwene argiefmateriaal oor die skandalige era van slawehandel aan die suidpunt van Afrika.

Op 21 Februarie 2012 het ’n brief van Terence Grant van Woodstock in die Engelstalige dagkoerant Cape Argus onder die opskrif ‘Slavery and the loss of land led to deprivation’ verskyn. Die brief lui soos volg: “Dr. Pieter Mulder and his fans need to understand that Afrikaner ancestors, in general, were enthusiastic supporters of slavery and often grabbed more land in the hope that landless blacks would work for them in conditions tantamount to slavery. Suffice it to say that when the British in 1795 outlawed judicial torture, the Cape Court of Justice protested that “cold and rude slaves would hardly consider the privation of life as a punishment, unless accompanied by such cruel circumstances as greatly aggravate their bodily suffering”, according to Frank Welsh’s “A History of South Africa – a way of saying that slaves are too badly treated to regard death by execution as a significant punishment. With the British banning the slave trade in 1807, and vigorously enforcing this ban, the Boer was at loggerheads with anyone attempting to uplift these “schepsels” (creatures). One of the first acts of the breakaway Boer communities was to ban in the 1830’s all missionary activity. It is understandable that blacks should feel the Afrikaner stole their inheritances, and to expect those who inherited this land to help them over the hurdles in their path. The Afrikaner and many of his English-speaking counterparts believe that they and their fathers played and are playing on a level playing field. Fortunately, ignorance is curable.”

Grant, soos die meeste van sy taal-en-kultuurgenote, klou vas aan die leuendeurtrekte mite van Britse liberalisme, wat die Engelse/Britte tot engele verhef, en alle Afrikaners (voorsate én nasate) tot rassistiese slawedrywers en gronddiewe verdoem. Maar kan hy vir sy stiksienige onkunde en vooroordeel geblameer word as dieselfde propaganda in die skoolleerplanne verkondig word, die Iziko-slawemseum in Kaapstad dit in woord en beeld verkondig en die Stad Kaapstad se “Slave Walk” met duur kennisgewingborde en toerismepamflette (betaal deur alle belastingbetalers) dit bevestig?

Nog vreemder is dat daardie akademici en vakkundiges wat die voortou neem in die anti-Afrikaner-lasterveldtog via museums, skoolleerplanne, die toerismebedryf, boeke en die openbare omgewing van Kaapstad, skynbaar nog nooit lady Anne se onthullings oor die Britse slawebedryf raakgelees het nie. Nie ‘n enkele boek in Engels hier ter plaatse oor die slawebedryf vermeld enigiets daarvan nie. Maar hulle kon wel haar skets van Teresa met baba Van Reenen uit haar nalatenskap pluk om ook dít as ’n wapen teen Afrikaners te misbruik.

Kaap van slaweIn my nuutste boek, Kaap van Slawe – Die Britse slawebedryf  van 1562 tot 1910:  Met spesiale verwysing na die Kaap die Goeie Hoop vanaf 1680, uitgegee deur Historical Media, word hierdie mite van Britse liberalism en Afrikanerskuld oopgevlek en omver gewerp. Ek het hoofsaaklik van Britse en Amerikaanse bronne gebruik gemaak. Dit is die verhaal van die grootste slawebedryf ter wêreld wat in die regeringstyd van Elizabeth I begin is en ononderbroke deur die beleggings van die agtereenvolgende koningshuise en die hoë lui uitgebou is om haas elke land waaroor die Union Jack gewapper het, te betrek. Ná 1807 is die term slawe vervang deur Prize Negroes en Indentured Apprentices, maar in wese het slawerny tot 1910 voortgeduur totdat dit deur die Unieregering onder die Afrikaner-leiers Louis Botha en Jan Smuts in Suid-Afrika stopgesit is.

* Kaap van Slawe kan bestel word by tel 021 406 2823 of e-pos: erfenis@dieburger.com        

 


Uitverkoping! Gratis boek deur Gustav Venter

(Hierdie aanbod is nou gesluit.)

U kan nou Gustav Venter se opspraakwekkende roman, Die amigdala van Alrina Smal, gratis aflaai, met komplimente van Praag en die skrywer.

Alrina Smal is ‘n liberale, welgestelde vrou wat in Northcliff, Johannesburg woon. As sy deur ‘n swartman in haar eie huis aangerand word, ontwikkel sy ‘n fobie jeens alle swartmense wat haar man en diegene rondom haar al moeiliker vind om te hanteer.

Sy word deur die briljante, byderwetse doktor Ters van Jaarsveld behandel, maar niks kan haar van haar vrees vir swartmense genees nie. Intense kursusse in gevegskuns en pistoolskiet stel haar ook nie gerus nie.

Gustav Venter het reeds as joernalis en rubriekskrywer in Afrikaans bekendheid verwerf. In hierdie, sy debuutroman, lewer hy ‘n meesterlike en boeiende verhaal wat geen doekies omdraai oor die abnormale geweld, veral teen vroue, wat in Suid-Afrika tier nie.

Deur haar terapiesessies vir haar “negrofobie”, soos dit ook iewers in Die amigdala van Alrina Smal genoem word, leer ons Alrina se verhaal ken. Die dialoog tussen haar en doktor Ters is oortuigend, soms tegnies sielkundig, maar plek-plek ook kostelik, sodat die leser al hoe verder meegesleur word deur Alrina se pogings om haar vrees te oorwin.

Hoewel die enkele geweldstonele in die boek smaakvol en literêr geskilder word, is dit veral die dialoog wat by tye alle polities korrekte norme oorboord gooi. Die skrywer gee enkele rassistiese karakters vrye teuels om hul menings uit te spreek soos ‘n mens in ‘n etnies verdeelde en geweldgeteisterde Suid-Afrika kan verwag. Dis ‘n boek wat vele na hul asems gaan laat snak, ook die leser wie se simpatie met Alrina se dilemma hom kwalik op die skokkende einde van die verhaal voorberei.

Reeds kan ‘n mens sê dat hierdie roman ‘n nuwe tydvak in die Afrikaanse letterkunde inlui. Wat by sommige skrywers voorheen vae suggestie was, word deur Gustav Venter tot onverskrokke realisme opgetower.

Aflaaiblad vir Die amigdala van Alrina Smal.

Vegters teen Politieke Boelies deur Koot Jonker

Vegters teen politieke boelies

Voorwoord deur Koot Jonker

Prys: R140. Hoe om te bestel: sien onder hierdie teks.

Soos wat die grootste eenheidstaat op aarde, die Sowjet-Unie, teen die begin van die negentigerjare in die vorige eeu krakend in duie gestort het, is die Nuwe Orde in SA besig om soos ‘n kaartehuis ineen te tuimel. Soos in die jare rondom 1994, het SA andermaal by ‘n keerpunt in sy geskiedenis gekom wat ‘n herwaardering van die politieke landskap noodsaaklik maak.

Die geskiedenis leer ons dat die mensdom niks uit die geskiedenis leer nie. Ongelukkig kan SA nie hierdie luukse bekostig nie. Om die regte pad vir die toekoms te vind sal die politieke breinstrust in SA noodwendig uit die geskiedenis moet leer om ‘n herhaling van foute te voorkom.

Dit maak van Vegters teen politieke boelies ‘n uiters aktuele werk, want dit verteenwoordig geregverdigde en verantwoordelike kritiek op die grondwetlike proses wat in die jare rondom 1994 in SA aan die orde was, en aanleiding gegee het tot talle hedendaagse rampe.

Destyds was feitlik alle leiers buite die geledere van die NP-ANC-samewerking deur die NP-regering, die ANC en die hoofstroommedia tot demone gediskrediteer. Die apartheidsregering het verantwoordelike swart staatshoofde wat nie saam in die NP-ANC-koor wou sing nie, eenvoudig in staatsgrepe met ANC-papegaaie vervang en in die proses ‘n dominante eenpartystaat bevorder.

Staatshoofde van onafhanklike swart state wat nie die NP-ANC-gedrewe proses wou aanvaar nie, en deur staatgrepe vernietig was, is president President Kaiser Matanzima van Transkei, President Lennox Sebe van die Ciskei, brigadier Oupa Gqozo van die Ciskei, President Lucas Mangope van Bophuthatswana en President Ravela van Venda.

Daar was ook ander leiers wat uiters krities teenoor die onderhandelingsproses was, maar op een of ander wyse gemarginaliseer was. Onder hulle tel dr. Mangosuthu Buthelezi, hoofminister van die selfregerende Kwa-Zulu en leier van die Inkatha Vryheidsparty, en drr. Andries Treurnicht en Ferdi Hartzenberg, opeenvolgende leiers van die Konserwatiewe Party, die destydse amptelike opposisie in SA.

Meeste van hierdie leiers het gewaarsku teen die gevolge van ‘n sekulêre grondwet pleks van ‘n Christelike grondwet. Hulle het gemaan dat die sekulariserinng van die staat ‘n misdadige en bandelose samelewing tot gevolg sal hê. Hulle het ook gemaan teen die sentralisering van gesag, die miskenning van SA se kulturele diversiteit en die politieke ontmagting van volke en kultuurgroepe.

Hulle was krities teenoor die vermoë van die ANC om die land te bestuur omdat die ANC-leierskap oor geen ervaring van regering beskik het nie, en het gevolglik die verbrokkeling van die infrastruktuur gevrees. Daar was gewaarsku teen dalende produksievlakke, toenemende werkloosheid en selfs hongersnood is in die vooruitsig gestel. Vandag gaan slaap sowat 12 miljoen Suid-Afrikaners saans honger, terwyl ongeveer een derde van alle SA-mans hulle al aan verkragting skuldig gemaak het.

Terwyl die grootste eenheidstaat op aarde besig was om in duie te stort, het die grondwetskrywers van SA besluit dis die eintlike oplossing vir SA! Iewers het iemand die pot misgesit.

Vegters teen politieke boelies bring vraagstukke wat in 1994 nie opgelos is nie, weer na vore en kan ‘n bydrae lewer in ‘n komende debat oor die toekoms van SA.

Hoe om te bestel

Vir kontantdeposito’s en internetbetalings is die bankbesonderhede:

Prys: R140

FNB

HRG JONKER

TJEK REKENING

TAKKODE: 240 240

REKENINGNR.: 622 03487 469

Met die bestelling sal u ‘n verwysing ontvang. Stuur u posadres na gus[by]valuehomes.co.za vir versending per geregistreerde pos.

Betaling per kredietkaart: besonderhede verskyn vandag nog.

 

TPB – AFK beeld stryd tussen Hollywood en internetkontrakultuur uit

The Pirate Bay-stigtersTPB – AFK (The Pirate Bay – Away From Keyboard), dokumentêre rolprent oor die Sweedse webwerf “The Pirate Bay” en sy drie stigters
Regisseur: Simon Klose
Produksie: Martin Persson
Draaiboek: Simon Klose
Met: Gottfrid Svartholm, Fredrik Neij en Peter Sunde
Vrystellingsdatum: 8 Februarie 2013 (wêreldwyd)
Looptyd: 82 minute
Land: Swede
Taal: Sweeds, met Engelse onderskrifte

Hoe is dit moontlik dat drie jong Swede wat volgens hulle oor “geen organisasie beskik nie” en bloot op ‘n kletskamer op die internet gesels, die magtige Hollywood kon laat bewe? In so ‘n mate dat die hofsaak in Stockholm tussen die Hollywood-ateljees en Peter Sunde, Fredrik Neij en Gottfrid Svartholm, die internasionale nuus gehaal het? Binne enkele dae het een miljoen mense reeds hierdie film bekyk deur dit gratis van die internet af te laai.

TPB – AFK staan vir “The Pirate Bay – Away From Keyboard” en vertel die ongewone verhaal van die drie Swede wat die wêreld se grootste webwerf met die meeste verkeer wou bou, op die oog af om individue in staat te stel om roofkopieë van films en musiek met mekaar te deel. Plek-plek is die film skreeusnaaks, veral die Swede se lakoniese antwoorde tydens kruisverhoor in die hof.

Dis ook duidelik dat so iets net in Swede kon gebeur. Aan die een kant beskik dié Skandinawiese land oor genoeg goedkoop bandwydte om enige Jap Rap en sy maat ‘n groot speler op die internet te maak en aan die ander kant kry mens die indruk dat niemand in Swede ooit werklik hardhandig deur die gereg behandel word nie. Voortdurend in die film verseker Peter Sunde sy ma dat hy nie “regtig tronk toe sal gaan nie”, asof hy glo dat niks slegs eintlik ooit in dié sosiaal-demokratiese paradys sal gebeur nie.

Die minagtende manier waarop die Pirate Bay die dreigbriewe beantwoord wat hulle van Hollywood-ateljees se prokureurs ontvang, verklap ook iets van ‘n Sweedse arrogansie, wat miskien teruggevoer kan word tot ‘n paar eeue gelede toe Swede onder hul illustere koning Gustavus Adolphus die hele Noord-Europa oorheers het.

The Pirate Bay of TPB soos dit algemeen bekendstaan, is die wêreld se grootste deelstroomblad (my vertaling van ‘n “torrent site”). Volgens die film hanteer dit vyftig persent van die wêreld se deelstroomverkeer, wat astronomies moet wees. Presies hoeveel geld aan advertensies TPB gemaak het, is nie in die film duidelik nie. Volgens die advokaat vir die Hollywood-ateljees moet dit agt miljoen dollar wees, maar die drie musketiers van TBP beskryf dié syfer as belaglik. In elk geval sê Fredrik Neij dat hy nooit belanggestel het om geld uit die webwerf te maak nie, maar eerder opgewonde was om ‘n “baie groot webwerf” te bou.

Soos wat die hofsake en hofbevele teen die drie opgestapel het, het hulle al meer geheimsinnig oor die presiese ligging van hul bediener geraak. Steeds bly TPB egter op die lug, in weerwil van die woede van korporatiewe Amerika en selfs vonnisse vir tronkstraf teen die eienaars. Soos wat hofsake vermeerder het, het die Pirate-Bay-manne al hoe meer vindingryk begin raak om hul bediener vir die owerheid weg te steek.

In ‘n toneel naby aan die einde van die film toon Fredrik Neij aan ons die bediener wat iewers ondergronds in ‘n onbekende datasentrum gehuisves word. Dit bestaan uit verskeie SVE’s (sentrale verwerkingseenhede) wat aanmekaargekoppel is. Verbasend genoeg, is dit nie veel groter as ‘n gewone tafelmodelrekenaar nie. Dit bring ‘n mens onder die indruk van hoe tegnologie besig is om, ongeag wetgewing, kopiereg en die mag van globale mediamaatskappye, besig is om die bordjies te verhang. Met hulle weggesteekte bediener bereik The Pirate Bay 30 miljoen mense.

Die dokumentêr vra ook vrae oor die politiek agter The Pirate Bay. Die vierde persoon wat insgelyks tot vier maande korrektiewe toesig gevonnis is, die miljoenêrsakeman Carl Lundström, word dikwels deur die media as “regs” beskryf, vanweë sy steun vir politieke partye in Swede wat teen immigrasie gekant is. Lundström, wat die erfgenaam was van die Wasabröd-fortuin, het in 1982 sy aandeel in dié maatskappy aan Sandoz van Switserland verkoop en sedertdien in internetmaatskappye belê, veral Rix Telecom AB wat alternatiewelik as Port 80 bekendstaan. Volgens Tobias Andersson, ‘n medestigter van The Pirate Bay, het hulle aanvanklik die webwerf gehuisves by by PRQ HB, wat bedienergeriewe van Port Rix Telecom gehuur het. Hy het gesê: “Ons sou nie die webwerf sonder die steun van Carl Lundström kon begin nie.”

In TPB – AFK woon Peter Sunde ‘n betoging in Stockhom by en sê dat sy broer ‘n anargis is en dat niemand hom van rassisme moet beskuldig nie. Hierteenoor word Fredrik Neij verfilm waar hy teen immigrante uitvaar – hoewel hy met ‘n Kambodjaanse vrou getroud is.

Op ‘n sekere manier is die drie jong Swede egter moeilik te kategoriseer. Is hulle regs of links? Op ‘n manier is hulle self produkte van die multikulturele samelewing, maar wat dieselfde Hollywood wat die multikulturele idille aan ons voorhou, aktief ondermyn. Hulle verteenwoordig ‘n soort tegnologiese kontrakultuur wat nie meer die norme en wette van die tradisionele samelewing respekteer nie. Dat miljoene jongmense onder die ouderdom van dertig ook lankal nie meer vir musiek en films betaal nie, is ook gewis. Dus verkeer hulle op die voorpunt van ‘n maatskaplike, ekonomiese en media-tendens wat nog lank nie uitgespeel is nie.

Dit wil ook voorkom asof state en regerings toenemend bekommerd begin raak oor die invloed van die globale internet wat in ‘n groot mate aan amptelike beheer ontkom. Die Sweedse staat het aanvanklik belê in beter kommunikasie-infrastruktuur wat Swede en Sweedse maatskappye vername spelers in die aanlynwêreld gemaak het. Min kon hulle egter vermoed dat hulle hierdeur ook iets soos The Pirate Bay sou skep. Die pogings van die Sweedse regering en howe om, in opdrag van die VSA en die Hollywood-ateljees, ‘n greep  op The Pirate Bay en deelstrome te verkry, verteenwoordig iets van ‘n besef wat miskien te laat kom dat hulle letterlik ‘n seerowersparadys help skep het.

Vele van die argumente in die film gaan oor vryheid van spraak en toegang tot inligting. Die reg van die individu om sy data met ander op die net te deel, word deur die groot mediamaatskappye en globale kopiereghouers betwis. Kennelik staan ons nog maar aan die begin van die hele debat wat deur die internetrevolusie ontketen is.

Peter Sunde en sy kamerade van TPB sien die Hollywood-mense as ‘n vorige geslag wat “net een manier het om geld te maak” en nie kan insien dat IT-tegnologie hul hele model uitgedien gemaak het nie.

Telkens in die film herhaal die drie Swede dat kunstenaars wel die reg het om vir hul werk vergoed te word. Oor die wyse waarop dit moet geskied, is hulle egter vaag.

In ‘n arrogante brief wat ook aanlyn beskikbaar is, antwoord TPB ‘n prokureursbrief vanaf die Hollywood-ateljee Dreamworks deur te sê: “Swede is nie ‘n staat van die Verenigde State van Amerika nie. Swede is ‘n land in Noord-Europa…” Hierna volg nog erger beledigings vir die Amerikaners, wat ‘n mens onder die indruk bring dat die drie jong Swede óf naïef is óf onder die indruk verkeer van die opkomende mag wat hule verteenwoordig, dié van 30 miljoen mense wat hul rekenaars opkoppel om eenvoudig met inligting te maak wat hulle wil.

In weerwil van hul vonnisse en herhaalde beslagleggings op hul toerusting, is TPB meer as ooit op die lug. Iewers vanuit ‘n geheime bunker in Europa tussen honderde ander bedieners, sit die webwerf sy werk voort. Die dokumentêre film self is by die Berlynse filmfees vrygestel, wat neerkom op amptelike erkenning vir die soort aweregse argumente oor kopiereg wat TPB aanvoer.

‘n Paar maande in ‘n Sweedse tronk wat seker meer met ‘n Holiday Inn ooreenstem as ‘n Suid-Afrikaanse gevangenis, is seker ook nie genoeg van ‘n afskrikmiddel vir die helde van TPB nie.

Die stryd tussen die internetkontrakultuur en die VSA, asook die magtige Hollywood-maatskappye, gaan dus voort.

Фильчаков Александр Васильевич

Gratis klassieke Afrikaanse eboek deur C.M. van den Heever beskikbaar vir aflaai

C.M. van den Heever

C.M. van den Heever se Laat vrugte word as die beste klassieke plaasroman in Afrikaans beskou, ‘n aangrypende verhaal van botsing tussen vader en seun. Dit kan heeltemal gratis in PDF-formaat afgelaai word, hier.

Фильчаков

Duiwelsasem, ‘n nuwe spioenasieriller in Afrikaans

Hoe skakel Johannesburg in by ‘n internasionale politieke intrige wat van Helsinki tot Washington strek? Die rykste, grootste en mees kosmopolitiese stad in Suid-Afrika is ook waar eienaarskap van die Donker Kontinent se ryk grondstowwe deesdae onderhandel word.

Die jong spioen Kai Brugman staan midde-in hierdie spannende vertelling van belangegroepe wat aan die wedywering om rykdom en invloed deelneem. Die leser word op ‘n opwindende, intrigebelaaide  reis geneem wat tot ‘n naelbyt-einde in die Bosveld voortsnel.

Wat gaan daar in Arcadia werklik in die kelderverdieping van van die Amerikaanse ambassade aan? Hoe gemaak as ‘n spioen se elektroniese hulpmiddels ingee? En die media? Waar pas hulle in? Gaan die KERN-netwerk oopgevlek word, of is die skrif aan die muur?

‘n Riller wat niemand sal neersit nie: Duiwelsasem. Tergende vrae, met verrassende antwoorde.

Bestel by die PRAAG-winkel of stuur vir ons ‘n e-pos by inlig@praag.org. U kan die e-boek in drie formate (PDF, Epub en Kindle/Mobi) in u e-pos ontvang of ons winkel sal vir u die aflaaiskakels stuur. Só maklik is dit!

ISBN 978-1-920128-15-9

Titel: Duiwelsasem.

Outeur: Karin Roodt.

Ongeveer 70 000 woorde.

Prys: R100 (BTW ingesluit).

Publikasiedatum: 18 Desember 2012.

Uittreksel

Daarsy! Hy maak die berig oop. Net toe die berig aanlyn verskyn, hoor hy die sonoriese stem van die mooi blonde nuusleseres met die deftige Engelse aksent wat die kykers oor die dood van die president van ’n klein Afrikaland by die mere inlig… ’n hartaanval. Kai sit die tabletrekenaar dadelik neer en kyk op na die TV-skerm. Daar sal ’n nadoodse ondersoek wees, verklaar die ernstige blonde nuusleseres om die berig af te sluit voordat sy na die volgende item oor die Olimpiese Spele oorslaan en wegkyk na ’n ander kamera in die nuusateljee. Kai kyk vir oulaas na haar volmaak gegrimeerde, parmantige mondjie terwyl hy die nuus inneem. Hy staan vir ’n oomblik met sy arms oor sy bors gevou.

Toe tel hy weer die tablet op en begin die berig lees. Aan ’n hartaanval… die visepresident sal die tussentydse regering lei… onverwagse dood. Hy was ’n uiters gewilde president.. Die land is in rou gedompel… Daar sal ’n nadoodse ondersoek wees om die oorsaak van sy skielike afsterwe vas te stel.

Kai draai om en stap na die groot slaapkamer, verby die onopgemaakte koningsgrootte bed en maak die donker ebbehoutkasdeur oop. Hy haal ’n swart katoenhemp van die hanger af, tesame met ’n swart jean. Voor hy die knope vasmaak, spuit hy genoeg Franse reukweerder aan vir die kroeg by die vyfsterhotel waarheen hy oppad is. As hy die duur gordel uiteindelik deurgeryg en vasgegespe het, skakel hy die kamerlig af, stap uit en krap sy sleutels onder die hoop onoopgemaakte briewe op die tafel in die ingangsportaal uit. Sy voete glip in sy leerskoene in. Die elektroniese skyfie in sy skouer is ’n sagte groen liggie op die GPS-toestel in die donker vertrek op die vloer net bokant sy nou ewe donker woonstel.

Met sy motorfietssleutel in sy agtersak en sy foon in sy linkerhand, trek hy die deur van 607 agter hom toe. Vanaand gaan hy nie geslaap kry nie, dink hy mismoedig. Sterk koffie en ’n energiedrankie of twee sal die volgende vyf ure draaglik kan maak. Dis nou al 18 uur sonder slaap. Hy sal van alkohol moet wegbly.

Nie dat hy omgee nie. Hy drink nie graag nie. Maar wie wil nou in die geselskap van ’n groenteedrinker ’n gesellige aandjie by ’n gesogte kroeg deurbring? Die kuns gaan wees om te lyk asof hy ’n drankie net soveel soos die kroegvliëe daar geniet. Hy druk die knoppie van die hysbak en haal diep asem. Hy is haastig. Hy het ’n venster van 15 minute om sy verskyning by die kroeg te maak en met die slakkegang van Sandton se aandverkeer is die rit ten minste 20 minute ver. Op sy selfoon tik hy die kode in om te wys dat hy die laaste boodskap ontvang het. Hy onderdruk ’n lang gaap. Hy hoop Niel is wakkerder as hy. Hy staal homself teen die onafwendbare spertyd wat hard in sy kop begin aftik het.

*  *  *

Niel Steiner se blink, bruin kuif hang in sy oë. Die rubberband van die Peak A40D sit effens styf en hy verstel die lens en knip sy oë toe hy sy kop agteroorgooi om beter na die skerm bokant sy werkbank te kyk. Hy lyk soos ’n hedendaagse seerower met sy swart alluminiumoogstuk van bikonvekse wit glas waardeur hy al die afgelope uur in kille konsentrasie na die stel ratjies en veertjies onder die helder lampkol gegluur het.

’n Klein groen liggie flits op die GPS-skerm. Niel knip weer sy oë toe hy die reëlmatige gebiep hoor. Die liggie kronkel stadig noordoos. Dan verskyn koördinate van die eensame groen kolletjie se eindbestemming op ’n grys matriks. Die wekker onderaan die skerm rol verwoed teen tyd. Soos sandkorrels uit ’n baie vinnige uurglas, dink Steiner. Kai het die boodskap gekry. Hy het 13 minute oor. Sy aankomstyd sal twee minute, sewe-en-dertig sekondes te laat wees, wys die tuimelende syfers op die rekenaar. Drie minute te laat. Die groen kolletjie staan stil. Niel trek sy asem in.

Hy haal die Peak-horlosiemakerslens met ’n behendige haal van sy regteroog af en kyk stip na die groen liggie. Dit staan stil. Hy voel hoe sy maag draai. Wat op aarde kan dit wees, wonder hy? Kai moet vier blokke van die kroeg af wees. Dis by die T-aansluiting van Sandtonrylaan. Kan nie ’n stukkende robot wees nie, want die verkeersligte daar word deur sonpanele wat batterye laai van krag voorsien. Dit werk altyd.

Niel leun vorentoe en stel die frekwensieknop van die polisieradio wat regs van die skerm op die boonste rak geïnstalleer is, fyner in. Die sein knetter die besonderhede van die ongeluk oor die eter in die klankdigte kamer met vensters wat geen lig deurlaat nie. Taxi en ’n vragmotor waarvan die remme op die afdraande onklaar geraak het. Drie ambulanse op die toneel, klink dit, en nog op pad. Dis Johannesburgse spitsverkeer. En Kai sit vas.

Die jong vrou in die rooi Jetta ruk soos sy skrik toe die motorfiets sentimeters van haar vensterruit af op ’n agterwiel verbyflits. Die bestuurder loods sy ysterperd behendig oor die middelman en jaag ’n paar meter reg in die aankomende verkeer in voor hy uitswenk na die middel van die pad en teen die bult met die wit streep opjaag. Die skielike oorverdowende bromgeluid neffens haar was onverwags genoeg dat sy instinktief na die passasierskant van die motor met haar elmboog ter verdediging gelig, oorgeleun het. Sy kyk ’n paar oomblikke ergerlik die motorfiets wat stroomop teen verkeer opjaag agterna en draai dan terug om weer na die ongelukstoneel te kyk. Sy skakel die motorradio af en ry stadig in stilte verby die rooi flitsende ligte van die ambulanse, versigtig om nie, nes die ander motoriste, die grutoneel mis te kyk nie.

Kai voel hoe die minute wegtik; hy draai die petroltoevoer vol oop en klik deur die motorfiets se ratte. Die voorwiel lig vanweë die skielike krag. Hy weet nie presies hoe laat hy gaan wees nie, maar hoe minder hy daaraan dink hoe beter. Dansky die verkeer wat stilstaan, steek hy ’n rooilig oor en draai links af. Die kroeg is in sig. Hy sien die systegie van die parkeergarage-ingang. Die laaste paar meter na die hoek van die kroeg hardloop hy langs die fiets voordat hy op die sypaadjie tot stilstand kom en die ruspen van die fiets uitskop. Die glassydeure staan oop.

Sy geluk! Die ses mense by die tafel naaste aan hom het opgestaan en maal om ’n kelner wat nie met die regte rekening opgedaag het nie. Die ses Nigeriërs in hul duur ontwerpersuitrustings is groot genoeg om as skans te dien. Teen R5 000 per tafel per aand gemiddeld, het die drinkers waarskynlik rede om ongelukkig te voel as die bedrag nie klop nie. Kai omhels die bedrukte kelner in die verbygaan. Sy motorfietshelm het hy oor die handvatsel laat bly hang nadat hy lank genoeg in die oë van die parkeergaragewag gekyk het om hom te laat verstaan dat hy weet hy los die ding daar.

Sy geluk hou. By die kroeg staan Babsie. Hy peil reguit op haar af.

Kai het geen idee wat Babsie se regte naam is nie. Hy noem haar so omdat sy hom aan die perdebylyfie en opgepofte hare van ’n strokieskarakter uit die Sondagkoerant laat dink wat sy stiefpa altyd met genoegdoening voorgelees het. Babsie is ’n gereelde besoeker aan die kroeg waar sy haar voornemende kliënte ontmoet en die verhouding tussen prys en diens met hulle bespreek sodat sy haar verslawing kan voed. Babsie se Engels vertel sy is Afrikaans.

«Ek is so dronk soos ’n tor,» sê Kai. Babsie kyk na haar selfoonskerm, gewoond aan lastige, dronk mans. Sy lyk nie opgewonde om Kai te sien nie. Haar lang naels beweeg oor die toetse. Kai druk deur.

«En jy kan dit nie ruik nie.» Sy kyk gesteurd op. «O?»

«Nee, genuine! Ruik bietjie.» Babsie glimlag effens. «Genuine?» sê-vra sy en skuif haar kougom na die ander kies.

Sy leun oor na hom om haar lae hals beter te vertoon eerder as om die drank op sy asem te ruik. Sy lyk geoefen in die gebaar. Hy laat niks blyk dat hy iets opgemerk het nie en speel verder dronk.

«Dis die wonderwerk van gin,» sê hy met ’n selfvoldane stem en gebruik die kroegtoonbank vir sy kruk en swik gemaak sy kniëe.

Babsie tik verder op haar selfoon, haar aandag weer elders nadat die geheim van dranklose asem skynbaar ten volle opgelos is. Sy hou die selfoon na hom uit. Hy lees die boodskap. «Ek soek poeier vir my neus,» herhaal sy saaklik wat sy getik het.

«Maar nou’s ek naar,» sug Kai, nie heeltemal onopreg nie. Babsie staan ’n goeie tree van hom af weg en kyk by voorbaat sylangs af na haar goue skoene. Nee wat, dink sy, hierdie een gaan nie iets oplewer behalwe moeilikheid nie. Sy knik skuins vir die kroegman in Kai se rigting. Hoe lank sit hy nou al hier en drink? Dis so besig, sy het hom nie tot nou toe opgemerk nie. Sy moet volgende keer beter oplet, dink sy. Sy kon hom dalk vroeër, voordat hy so erg gesuip geraak het, aangekeer het.

Uit die hoek van sy oog sien Kai die swart man met die streepbaadjie. Hy was betyds, dink hy verlig. Die gesette Venda wil opstaan. Kai los sy toonbankkruk, steier byna direk agteruit teen die tafel vas en stamp teen die man. «Ek is naar!» sê hy weer, harder in Afrikaans en sit sy hand oor sy mond. Die eienaar van die streepbaadjie klou aan die stoelrug om nie sy ewewig te verloor nie en ruk hom vir die onbeskofte, dronk Boer op.

«What!?» sê hy kwaad. «You bumped me,» asof Kai dit nie reeds weet nie. Hy protesteer verder in Zoeloe. Die effek wat Kai se lompheid veroorsaak, is presies wat hy wou gehad het. «Sorry, sorry,» mompel hy en probeer nog dronker klink. «I drank cabbage-flavoured gin. Delicious! But I had a bit too much. Hard to stop it’s sooo good. Have you tried it?»

«No, I haven’t and get out of my way! Soeka!» Streepbaadjie trek ’n vies gesig en besluit om met sy waardigheid uit te stap aangesien geen van sy onderdane naby is om Kai te takel nie. Die luide onderonsie en meubels wat teësinnig rondgeskuif het, het al die oë in Kai se rigting gedraai.

Die kroegman loop om sy toonbank. «I think you’ve had enough» Hy help Kai sonder seremonie na die sypaadjie waar hy hard naby sy oor sis dat hy nie weer gou hoef terug te kom nie. As hy links kyk, sien hy die tevrede gesig van Mafudi wat sy chauffeur naderwink, die swart Mercedes 500S se deur self oopmaak en met streepbaadjie en al agter die getinte agterruit verdwyn. In die weerkaatsing van die verbygaande Mercedesvenster sien hy die blou neonkroeguithangbord vir oulaas. Wine Bar. Hy draai om en stap na sy motorfiets toe waar die helm nog steeds hang. Hy knik dankbaar vir die parkeergaragewag, skakel aan en ry weg soos hy gekom het.

By die rooi en geel Shellgarage draai Kai af, hou voor die winkel stil en haal sy helm af. Hy stap in en loop na die yskaste agter waar hy ’n oranje blikkie uitvis. Voor hy vir die energiedrankie betaal, trek hy al die ringetjie terug en neem ’n lang teug. Al drinkend stap hy terug na die fiets en sit die blikkie op die sitplek neer om sy selfoon uit te haal. Dan SMS hy: «Babsie.»

*  *  *

Bokant Niel se werkbank staan die leuse: The Watchmaker: Mind to Conceive, Eye to Perceive, Hands to Achieve. Hy trek die OptiVISOR nader nadat hy die boodskap gelees het en verstel die ligkol effens. Hy buk weer oor die stel instrumente. Die bliksem, dink hy. Dit was amper-amper. Wat de hel beteken «Babsie»? Kort voor lank is hy egter opnuut in sy werk verdiep soos vroeër vanaand. Hy draai die OptiLOUPE se skyfie oor die lens voor sy regteroog en vergeet vir eers van Kai. Die groen liggie op die GPS-skerm biep 607 in ’n suidelike rigting. Johannesburg se verkeer haal weer asem. Dis donker. Die motorfiets brom teen 80km per uur by Jan Smutslaan se laaste bult op.

KERN se hoofkwartier is in Rosebank in ’n nuwerige kantoorgebou op die boonste negende vloer geleë. Op die glasdeure net langs die hysbak staan S’bu Dlamini Cleaning Services in lelike groen en geel letters groot oor twee deure geskryf. Niemand verneem ooit na S’bu se sake nie en self het hy seker al vergeet van die onderneming wat hy destyds, 10 jaar gelede, met ’n skenking van een of ander oorsese Samaritaan begin het. Die foyer is alles behalwe skoon, wat daartoe bydra dat die belofte van ’n selfs net gangbare skoonmaakdiens al hoe verder in die verskiet verdwyn. Die span onder leiding van Beert Deseke is tevrede met dié stand van sake en in die drie jaar wat hulle daar werk, was daar nog nie ’n enkele navraag nie.

Rosebank is soos die middestad van Johannesburg: ’n Bont laslappie van voorspoed en verval. Hier en daar is ’n deftige gebou, duur motorhandelaar of kunsgalery tussen die leë kantoorgeboue en verslete leë winkelsentrums met songebakte te-huurpapier oor die vertoonvensters geplak. Die strate is vuil en kikoejoegras groei plek-plek deur die sementblokke waaroor helder Simbaskyfiepakkies en kitskospapiere soms met Hoëveldse windvlae heen ritsel.

KERN is ’n voortsetting van SS15, ’n hoogs geheime internasionale span operateurs waarvan Kai se oupa deel was. Ná die einde van die Koue Oorlog en die ineenstorting van die Berlynse muur, is SS15 ontbind, maar dele van die netwerk het behoue gebly en eiedomme, dooie posbusse en ander bates is geherkonsolideer. Van die vyftien lande wat deel was van die oorspronklike groep het sommige weggeval en ander weer bygekom. Maar meestal is KERN ’n netwerk van operateurs wat vanuit ’n «hegte basis» soos oud-weermaglede dit graag noem, opereer. Die groep bestaan uit meestal Europese lede en heelwat vernuf wat deur die tegnologiese omwentelinge van die afgelope dekade meegebring is.

KERN se werknemers, ’n bejaarde pankopomie met ’n kierie en ’n jong swart posbode, daag soms nie vir werk op nie. Maar nooit bly hulle weg nie. Die jong swarte, Lamla, is klein en seningrig. Die ou omie praat swaar Afrikaans met ’n kenmerkende Duitse aksent. Lamla voorsien hom van rooibostee by sy tafel waar hy oor planne en formules gebuk sit en beantwoord opgewek die telefoon in die naam van die niksvermoedende S’bu Dlamini se sakeonderneming.

Die baas van die plaas is Beert wat af en toe kom verneem hoe dinge by S’bu se bedryf op die negende vloer loop. Wat Beert vergeet het van polisiewerk, moet ander nog leer. Kai dink sy bloed is grysblou soos die kleur van ’n polisieuniform. Wie sal weet, want Beert het nie ’n skrapie om te wys vir sy net meer as veertig jaar in die veiligheidsbedryf nie. Beert praat nie, hy bulder in ’n diep basstem wat vanuit sy 2m- forse statuur uitsaai. Lamla het ’n heilige vrees vir Beert en aanbid die grond waarop die groot blonde man met die fletsblou oë loop.

Op die dak van die gebou wat S’bu se skoonmaakdienste huisves, is ’n reeks antennes wat deur ’n «konstruksie» verbloem word wat KERN se kommunikasiestelsel uitmaak. Die agente gebruik ’n spesiaal toegewyde netwerk vir hul selfone en nie die handelsnetwerke se tegnologie nie. Handelselfoonnetwerke se oproepe word te maklik afgeluister en opgespoor.

Beert se veiligheidsmaatskappy bestuur die gebou, dus is daar oudergewoonte niemand by die ingang toe Kai die glasvoordeur van die gebou oopswaai nie. Hy ry rukkend op na die laaste vloer waar hy die afstandbeheer van sy motorfietssleutel na die glasdeur waarop «Dlamini» en «Services» staan wys en die deur laat oopswaai.

Beert wag al. «Hoe het dit gegaan?» Beert is die skakel tussen KERN-lede en ’n ou wat dinge kan olie. Hy noem homself graag die «wandelende kantoor» van KERN in Suid-Afrika. In die ou dae sou hy iets van ’n hanteerder gewees het vir operateurs in die veld, maar deesdae met tegnologie, is Beert eerder soos ’n lynskeidsregter wat ’n ogie oor die wel en wee van die agente en hul sendings hou. Hy is ook die logistieke brein en met ’n skamele woord of twee tower hy vliegtuie, helikopters, vragmotors en enige ander toepaslike vorm van vervoer uit die niet uit op.

«Goed.» Kai wil gaan slaap. Die energiedrankie se skop is uit. Hy onderdruk ’n gaap. Hy kon op die ligte Cessnavliegtuig op pad na die Afrikamereland ’n bietjie slaap, maar daarna was die adrenalienstroom net te veel vir ’n dutjie.

«Ek het seker gemaak ek is raakgesien deur ten minste drie goeie vyande,» sê hy met ’n skewe glimlag. Beert lyk tevrede. «Ek het nie geweet of ons jou betyds gaan terugkry nie,» sê hy.

«Ek het in die kroeg op Mafudi se toon probeer trap, maar net sy paar kabouterskoene se lang punte raakgetrap. Het nogtans my elmboog in sy maag geplant. Hy sal onthou,» sê Kai. «Die chauffeur het my defnitief gesien. Ek het seker gemaak.»

«Die afleweringstelsel werk goed. ’n Punt sal nie deur ’n dikker stof dring sonder ’n sterker veer nie, maar dit was warm en die ou het sy gewrig gevryf. Dit help dat daar baie muskiete is. Hy het liggies oor die ‘bytplek’ gevryf, sekondes voordat hy ineengesak het. Nie ’n geluid gemaak nie.»

Beert knik tevrede. «Goed, ek sal Dok op hoogte hou. Hy het gesê dis onwaarskynlik.»

«Ek dink dit kan werk onder sekere omstandighede,» gaan Kai voort. «Ek het nie nodig gehad om enige snaakse gebaar uit te voer nie. Dit was onopsigtelik. Het die pen in my hand, in my sak gehad en toe ek binne vyf meter kom, nie getalm nie. Toe die helikopter land, was ek naby genoeg om te help. Ek het my noodhulpkennis aangebied. Die omstanders was maar te dankbaar. Ek het ook nie te haastig nadergestaan nie. Gewag dat die paniek oplaai. My hangertjie vir diabete lê iewers in donker Afrika. Op die terugvlug saam met die verkeerde paspoorte verloor.» Kai haal ’n paspoort van Aldo de Souza uit sy sak met sy foto in en oorhandig dit aan Beert. «Ek het met dié een ingekom. Sal ’n nuwe stel moet kry,» sê hy en grinnik. ’n Takie vir Beert.

«Wat gebeur toe?» vra Beert. Hy kyk op na die dak asof hy wil seker maak dat die vertrek veilig is. Hy het geen ander keuse as om besonderhede te vra nie. Tyd druk en Beert sal binne die volgende uur moet verslag doen. Hy ontspan effens as hy dink aan die ingewikkelde laserspertegnologie wat doktor Heissenberg geïnstalleer het. Hy voel in sy bosak na sy sigarette en onthou dat hy nie binne die kamer mag rook nie. Hy sal só elke liewe verkeerde alarm aktiveer.

«Ek het die punt van die insulienpen in my broeksak teruggeklik. Dit nooit uitgehaal nie. Ek skat so sestig sekondes na kontak. Ek kon nie na my horlosie kyk nie. Nog so dertig vir die brein om te registreer. Kon dit in die oë sien. Die alkohol moes gehelp het want dit was binne negentig verby. Die liggaamsmassa omtrent presies reg geskat. Sy vrou het gekeer dat hy vooroor val. Ek het gevoel hoeveel hy so min of meer weeg toe ek hom in die heli en vliegtuig help laai het.»

Beert knik weer.

«Die voorstel van die weermaghoof om hom uit te vlieg Suid-Afrika toe vir ’n behoorlike lykskouing het dadelik byval gevind. Ons was in die vliegtuig toe ek sy horlosie afgehaal het en myne in sy bosak gesit het. Ons moes die kadawer vasgordel en ek het dit as ’n verskoning gebruik. Gelukkig was hy met ’n kombers bedek, wat dit makliker gemaak het. Sy Breitling lê ook iewers op die kontinent. Van sy mense weet net sy lyfwag en die weermaghoof dat hy hier is, terloops. Net die lyfwag het saamgekom. Sy mense dink sy lyk is steeds in die paleis of die hospitaal.»

«Voor ek vergeet,» onthou Beert skielik. «Wat van die koerier?»

«Hy swem onderstebo in ’n meer,» sê Kai. «Vlieënier het nie eens omgekyk nie. Te besig om brannas in sy keel af te gooi.» Die voordele van alkoholverslawing, dink Beert. Geen vrae nie, billike pryse. Beert het drie jaar gelede ophou drink toe sy dokter hom gewaarsku het dat sy lewer gaan ingee. Dit was die einde van ’n bottel Oude Meester per aand en die begin van enige gaskoeldrank waarop hy sy hande kon kry.

«Ons is by Wonderboom goed deursoek, die handskoenbehandeling,» sê Kai. «Die insulienpen in die prez se baadjiesak gesit gedurende die vliegrit. Die pen het in die ambulans agtergebly, wel, per abuis.. uitgeval. Ek kon kernmateriaal in sy sakke deurgesmokkel het,» glimlag hy.

«Ons het die pen gekry,» sê Beert.

Beert verander die onderwerp met ’n frons. «Ons dink dis die dokter se assistent. Mooi, jonk en te veel ambisie.» Kai onthou die aanvallige arrogante donkerkop. «Sy is gehuur. Nie veel professionele gewetenskwellinge nie, behalwe waar dit feminisme aangaan.”

«Dis hoekom die lyk na die Johannesburgse hospitaal vervoer is en nie na die staatspatoloog toe nie. Iemand het by die Staatslykhuis vir ons ambulans met dokumente gewag. Lyk nie of die regering vreeslik lus het vir die diplomatieke uitval nie. Ons het maar saamgespeel.» Nou begryp Kai. Dis hoekom Beert hom met ’n geënkripteerde «Nee» laat weet het dat sy sending ver van klaar is toe hy vroeër vanaand uit die stort stap. Hier kom pêre, dink Kai. Sy beskonke toneelopvoering in die kroeg het net die probleem deels uitgestel. Seker darem ’n paar ekstra opsies geskep, dink hy hoopvol. Hy het gedink hy het afskeid van die lyk by Wonderboom geneem. Toe nie.

«Die ambulans se verhitting was vol oop, tot in Johannesburg. Die ou se lyk is omtrent gebak,» sê Beert. «Daar sal pos wees.» Hy bedoel Kai moet sy selfoon vir verdere instruksies dophou. Beert draai om en stap eerste by die vertrek uit. Kai volg. Hy neem die brandtrap na benede toe Beert by die hysbak instap. Twee-twee draf hy die trappe af. Toe hy onder in die parkeerruimte van die kelder kom, maak die mikroskyfie in sy skouer die garagedeur outomaties oop. Hy moet omstap na die voorkant van die gebou waar hy sy motorfiets gelos het. Die swart sekuriteitswag sit binne en slaap.

Kai neem Oxfordrylaan na die M1. Hy draai eers by ’n Andiccio24 in wat nog oop is en bestel ’n wegneem-espresso-koffie. Moerkoffie in Afrikaans, dink hy. Mooi woord. Sy selfoon vibreer met Beert se jongste aanwysings na die dooie posbus. Hy lees, sluk die donker, bitter vloeistof met twee slukke af en stuur die neus van sy swart Ducati Panigale 1199 in die rigting van Saxonwold, net voor die M1. Onder hom grom die enjin soos ’n lui luiperd.

By ’n half toegegroeide bushalte hou hy stil en parkeer sy fiets reg voor die bankie. Hy gaan sit op die bankie en laat glip sy hand agter die sitplek se rugkant. Niemand op straat nie. Die klein metaalklampies is steeds daar. Dis aangebring om soos ’n deel van die struktuur te lyk. Sou iemand dit ontdek, sal dit nie ongewoon lyk nie. Sy vingers voel-voel terwyl hy rondkyk. Vir enige verbyganger lyk dit of die man by die bushalte met sy motorfietsbaadjie se rugkantsoom vroetel. Hy voel die klein koevertjie en glip dit uit die klampies uit. Hy vou die kosbare pakkie oop en haal die mikroskyfie uit. Hy kry sy selfoon byderhand om die jongste enkripsiekode te installeer voordat hy maak dat hy wegkom. Hy moet binne die volgende ure die verslag deurstuur. Die koffie behoort tot dan te hou. Soos ’n ridder van ouds, bestyg Kai sy ysterperd. Hy knip die swart glas van die valhelm toe en jaag die toere hoër.

*  *  *

Suxametoniumchloried is ’n depolariserende neuromuskulêre blokmiddel wat eintlik ’n sintetiese vorm van kurare – die gif wat Indiane op pylpunte in die Amasone-oerwoud gebruik – is. Dis ’n kragtige spierverslapper wat selfs die diafragma aantas en asemhaling onmoontlik maak; dit kan doodgewoon intramuskulêr toegedien word. Dis ’n aaklige dood om te sterf. Die ontvanger is by sy volle positiewe, wakker, maar kan nie asemhaal, praat of beweeg nie.

Binne die eerste negentig sekondes tas die middel die hart en daarna die brein aan.

Dit lei tot ’n hartstilstand, ’n yslike geïnduseerde hartaanval. Die hart sterf weens ’n gebrek aan suurstof: hartweefsel gaan binne twee tot drie minute met gepaardgaande ondraaglike pyn dood.

Sonder suurstof hou die brein so ongeveer drie minute. Met oefening wat tot verhoogde suurstofvlakke in die brein lei, ’n ietsie langer. Die ontvanger verloor binne vier en ’n half minute sy bewussyn. Algehele afsterwe van die brein neem nog so drie minute. Daarna word die suxametoniumchloried deur die ligaam gemetaboliseer, selfs nadat die dood ingetree het.

Byna onmoontlik om deur ’n onervare patoloog opgespoor te word. Die liggaam breek die middel af tot stowwe wat in elk geval in verskillende konsentrasies, afhangende van die indiwidu, teenwoordig is. Die proses kan gemaskeer word en sonder ’n goeie biochemikus op die toneel sal die doodsoorsaak waarskynlik as ’n hartaanval aangegee word. Hoe warmer die klimaat, hoe kleiner is die kans dat die ware doodsoorsaak opspoorbaar sal wees.

Die lykshuis wat deel van die laaste anneks van die enorme Johannesburgse Algemene Hospitaal, neffens die openbare parkeergarage is, se ligte brand. Kai het sy fiets ‘n vlak boontoe en meer wes by die noodgevalle-afdeling geparkeer. Dis besig want dis Vrydagaand en dit beteken hoe later hoe kwater. Ambulanse trek die een na die ander met hul bebloede vragte by die staanplekke in wat vir dié doel gemerk is. Die wit vrouedokter en ’n Moslemassitent aan diens lyk klaar oorwerk. Die agent haal nie dadelik sy valhelm af nie en loop verby die helder verligte opnamedeel. Niemand kyk na hom nie. Hy stap nie te vinnig nie.

Hy merk dadelik die twee speurders op wat voor die lykshuis in ’n ongemerkte voertuig geparkeer staan. Hy het sy valhelm in ’n bos gedruk. Hy staan ongemerk agter ’n dik pilaar in die parkeergarage voor die lykshuis. Die geregsdienaars sit na die muur voor hulle en staar waarop, ‘n oorblyfsel uit die ou Suid-Afrika, nog baie mooi tweetalig die woorde in sans-serif-letters Lykshuis/Mortuary pryk. Beslis nie twee familielede wat rou nie. Die bestuurder suig verveeld aan sy stompie en blaas die rook vir oulaas aan die kant van sy mond uit waar die venster is voordat hy die stompie met ’n boog uitskiet. Wel, die slagoffer kon net sowel sy visitekaartjie by die lykshuis se voordeur gelaat het. As daar nog enige twyfel was, is dit nou uit die weg geruim. Hulle pas die lyk op. Die oorledene het tydelik hier te ruste gekom vir die lykskouing wat moet geskied. Hulle is waarskynlik reeds binne besig. Nog twee motors staan in die afgeleefde betongarage geparkeer. Kai kruip in die skadu’s nader. Hy voel aan die enjinkap van die naaste donkerrooi VW Jetta. Dis warm. Jip. As die jong assistent dan haar sout werd is, sal sy gou wil speel, dink Kai. Hy kan nie verhelp om die skoenlappers in sy maag te voel nie.

By die laaste anneks se verste muur draai hy by ’n stegie in waar die substasie gehuisves word. Die opwekkers wat sal inskop as die krag afgaan word in ’n ander deel van die lykshuis gehou. Hy vergewis hom van die opset en haal sy selfoon uit om die plan van die hospitaalgebou te beskou. Hy sal moet omloop na die deel waar die opwekkers gehou word, aan die voorkant van die hospitaal.

Goeie aand vir ’n besoek aan die opwekkerkamer. Die monitor waar die wag sit, is swart. Die wag redekawel met ’n kollega oor sy hoenderboudjies van Chicken Licken se geurbymiddel. Kai haal sy laserpen uit sy swart motorfietsbaadjie en brand die slot af. Hy wag gespanne op die alarmgeluid. Al wat tot dusver ononderbroke hoorbaar uit die wagkamertjie was, is Radio Metro se aanbieder wat sy koel beeld opnuut vir luisteraars poets.

Niks. Nie ’n geluid nie. Kosbare minute tik verby. Toe die wag sy kollega groet en met sy rug na die deur gaan sit, haal Kai die slot af en met die eerste hap in die boudjie glip hy by die deur in.

Lees verder.

лобановский александр харьков