Rubrieke – Bladsy 43

Leon Lemmer: Naspers: Perspektief op 100 jaar (Deel 1)

Nasionale Pers is in 1915 gestig. In 1998 is die naam na Naspers verander; nie net om die naam te verkort nie, maar blykbaar ook om die maatskappy duideliker van assosiasie met die Nasionale Party en apartheid te distansieer. ‘n Eeu na die stigting is fees gevier en ‘n boek gepubliseer: ‘n Konstante Revolusie: Naspers, Media24 en Oorgange (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 341p; Amazon Kindle $23.93). Lizette Rabe is die samesteller van hierdie bundel opstelle, wat in groot mate deur vorige en huidige Naspers-werknemers geskryf is. Maar daar is ook die gebruiklike verdagtes wat in hierdie geledere verwag word, soos Sampie Terreblanche, Willie Esterhuyse en Michael le Cordeur, wat bydraes aangebied het of daarom gevra is. As Naspers oor ‘n honderd jaar nog bestaan en ons almal dood is, kan hierdie dokumentering gebruik word om vas te stel hoedanig die siening van hierdie outeurs in 2015 was. Daar is waarheid in die Chinese spreekwoord wat lui: “Die dofste ink is beter as die beste geheue” (Kindle 3248).

Die outeurs is multi-etnies en hulle bydraes is in sowel Afrikaans as Engels. ‘n Mens kan wonder in hoeverre Afrikaans in 2115 gelees sal word. Heel moontlik sal dit vreemd voorkom dat die bundel oorwegend in Afrikaans is. Die maatskappy is begin met die doel om “Afrikanerbelange te bevorder” (6), ‘n “propageet vir Afrikanernasionalisme” te wees (47, volgens Lizette Rabe), wat sekerlik Afrikaans insluit. Sedertdien het die maatskappy ‘n hoogs winsgewende internasionale onderneming geword met hoofsaaklik Engels as voertaal. “Toe Naspers in 1994 op die Johannesburgse Effektebeurs genoteer is, is die maatskappy se geleidelike skuif van sektariese idealisme na internasionale kommersialisering geformaliseer” (2755). Maatskappybelange het toenemend gedraai om “internasionale pop kultuur, veral eers op televisie en later die internet” (2760). Naspers het in ‘n sin die wêreld gewen maar sy siel verloor. Mammon word aanbid. Piet Cillié het as voorsitter verkies om (half apologeties) van surplusse te praat (4520), maar deesdae gaan dit onbeskaamd om die grootste moontlike winste.

Amanda Botha skryf: “Meer stemme registreer kommer dat Naspers ten koste van Afrikaans en sy skeppende produkte, binne groter globale kragte sy roepingsentiment met sy stigting ‘n eeu gelede versaak deur winste en aandeelhouers se beursies as enkele maatstaf te verhef” (2587). Daarom is bv verliesmakende boekwinkels en gehalte tydskrifte, soos Standpunte* en Insig,** gesluit. Kultuur is geweeg en baie ligter as geld bevind. Ton Vosloo verduidelik: “Ons probleem was dat ons nooit ‘n kommersiële boekwinkel wat op Afrikaans gerig was, suksesvol kon bedryf nie, want daar is net nie genoeg voete nie … ons het geleidelik uitbeweeg uit die kleinhandel” (2750).

[* “Gehalte” verwys hier nie na die laaste uitgawes van Standpunte toe André P Brink as redakteur met sy uittartende politiekery vorendag gekom het nie. “In 1975 het Brink Abraham Fischer geloof as ‘n groot Afrikaner wat die begrip Afrikanerdom verruim en verryk het” (2515). In 1983 het Piet Cillié as Naspers-voorsitter gewaarsku dat Naspers nie “blatante wanorde en anargie” sou subsidieer nie (2525). Oor die sluiting van Standpunte in 1986 het Brink gesê: “Die moord op Standpunte – nie net die feit daarvan nie, maar die manier waarop hy nekomgedraai is – sal dalk eendag nog geëien word as een van die skandaligste kleiner hoofstukke in die kultuurgeskiedenis van die Afrikaner” (2536).

** “Gehalte” verwys hier eerder na die vroeëre uitgawes van Insig, bv dié onder die redakteurskap van Koos Human, as na die latere uitgawes, onder die redakteurskap van bv Elmarie Rautenbach, toe stukkies en brokkies met foto’s gepubliseer is.]

In haar voorwoord skryf Esmaré Weideman, die besturende direkteur van Media24, dat daar in Naspers se geskiedenis baie is “waaroor jy jou kop in skaamte laat hang, maar net so baie om op trots te wees” (15). Hiermee berei sy die lesers voor op haar linkse politieke inslag: Dié boek is ‘n “storie oor die transformasie van ras en geslag, die afgooi van politieke en sosiale jukke, sodat ons vandag met trots kan sê gelykheid en vryheid van spraak vorm waarlik die hoekstene van ons maatskappy” (19). “Dikwels het ons geheul, ja. Maar net so dikwels stem dikgemaak, bevraagteken, die vergrootglas laat skyn op ongeregtigheid in al sy fasette” (23). Lizette Rabe verduidelik die boektitel soos volg: Dat “Naspers etlike revolusies oorleef het – en selfs help aanstig het – en elke keer finansieel en struktureel met meer soepelheid op sy voete geland het” (34). Hierdie omwentelinge of innoverings was van ‘n tegnologiese, politiese of kulturele aard (38). Daar is ‘n preokkupasie met (linkse) politiek dwarsdeur die boek terwyl Naspers deesdae ‘n “kommersieel eerder as ideologies gedrewe maatskappy” wil wees (56).

Die trots wat uit die boek straal, neem dikwels die vorm van jakkels-prys-sy-eie-stert aan. Die outeurs word “groot geeste in die Suid-Afrikaanse mediawêreld” genoem (6092). Daar is selfs outeurs wat hulle verwonder aan hoe goed hulle eintlik is (veral Zelda Jongbloed, Michael le Cordeur en Esmaré Weideman). Hulle bekronings en pryse word deur hulleself of ander outeurs in die teks genoem, of redaksioneel aan die einde van bydraes vermeld, saam met ‘n outeursfoto. Le Cordeur se redaksionele aanbeveling (eintlik CV) is die langste. Wat as goed beskou word, het dikwels ‘n politieke konteks, bv Naspers-koerante “het meegehelp om die pad te begin oopmaak vir wat uiteindelik ‘n demokratiese Suid-Afrika sou word” (65). Max du Preez is een van diegene wat nie hiermee saamstem nie (499).

Die feministiese Lizette Rabe verwys na die “glasplafon”* wat in die “vroue-revolusie” deurbreek is en natuurlik ook die “kleurplafon” (69). “Maar een van die grootste omwentelinge was dalk die finale afwerp van ‘n sekere patriargale gesagstruktuur met die ‘WVK-revolusie’ toe jonger joernaliste teen die maatskappybesluit in voorleggings aan die WVK [Waarheids- en Versoeningskommissie] gemaak het” (69). Ek skryf hier onder in besonderhede oor hierdie WVK-insident. [* Martie Retief Meiring noem dat die frase “glass ceiling” in 1984 deur Gay Bryant in die VSA geskep is “vir daardie frusterende hoogte wat vroue in die korporatiewe wêreld wel kan bereik, maar dan net nie kan deurbreek na die hoogste sport nie” (1113).]

Daar is so baie opstelle in die bundel dat ek kwalik almal kan bespreek. Ek beperk my kommentaar tot geselekteerde aspekte, sowel hoogte- as laagtepunte; dus dinge waarin Praag-lesers moontlik belangstel. Die volgorde van my uiteensetting is dieselfde as in die boek. Daar is heelwat oorvleueling en herhaling in die bundel. Dit wek die indruk dat sekere kern-inligting aan outeurs beskikbaar gestel is, of dat party outeurs insae in die bydraes van sommige van die ander outeurs gehad het. Te veel tikfoute het drukfoute geword. Die taalkundige versorging kon ook beter gewees het, bv “uit huis uit” (1393, 3804) pleks van “van huis uit” en “tot mindere mate” (3634, 3639) pleks van “in mindere mate”. Esmaré Weideman gebruik in haar voorwoord die steurende anglisisme “soveel so” (19), ens.

Sampie Terreblanche

Sampie Terreblache is vertrou om die politiek-ekonomiese agtergrond te skets. Hy begin met ‘n “(wit) elite-sameswering” in 1909, toe swart politieke regte uit die Unie-grondwet gelaat is, en hy eindig met ‘n “elite-sameswering tussen die drie grootste magsblokke” in 1990/1994: “die Amerikaans-geleide neoliberale globale empire, die wit beheerde kapitalistiese (of korporatiewe) sektor, en die swart elite wat deur die ANC beheer is” (101). Tereg merk hy op dat “die Suid-Afrikaanse politieke stelsel streng gesproke nie as ‘n demokratiese politieke stelsel beskryf word nie, maar eerder as ‘n politiek-ekonomiese stelsel wat op ‘n proporsioneel-verkose meerderheidsregering [dus swart mag] gebaseer is” (105). Soos John Stuart Mill noem hy dit “die tirannie van die meerderheid” (109).

Leopold Scholtz

Leopold Scholtz vestig die aandag op ‘n interessante historiese gebeurtenis: “In die loop van 1941 het ‘n groep Afrikaners, onder wie dr Hendrik Verwoerd, ‘n konsep-grondwet aanvaar vir die republiek waarna hulle gestreef het. Dit het bepaal dat Afrikaans ‘as die taal van die oorspronklike blanke inwoners van Suid-Afrika’ die eerste amptelike taal sou wees, met Engels ‘as ‘n tweede, aanvullende taal’. Stemreg sou gereserveer word vir diegene ‘van wie verwag kan word dat hulle volksopbouend optree'” (391). Hoewel beter sou so ‘n taalopset nie vir sowel Suid-Afrika as Namibië gewees het nie? Ook behoort stemreg beperk te word tot diegene wat tot die heil van die land bydra. Diegene wat op ander parasiteer, voorspoed saboteer en hulle aan misdaad skuldig maak, behoort nie politieke inspraak te hê nie.

Scholtz vertel van ‘n onderonsie wat die joernalis Schalk Pienaar met Verwoerd gehad het en hy maar teruggekrabbel het: “Wanneer ‘n skilpad die boer met ‘n graaf in die hand sien aankom, hy hom eenvoudig in sy dop terugtrek” (426). Dit is Pienaar wat al in 1968 van “bruin Afrikaners” gepraat het (477). Scholtz maak gewag van PW Botha se “vulkaniese styl” en vertel: “By geleentheid het hy Beeld en Rapport se joernaliste daarvan beskuldig dat hulle ‘lunsrieme’ is wat ‘op hitte raak'” (545).

Met die redakteurskap van Arrie Joubert (2000-2006) het Die Burger se linkse politieke era in alle erns momentum gekry. Kritiek op die ANC het “aansienlik sagter” geword en daar was selfs “negatiewe kommentaar op diegene wat vir Afrikaans, byvoorbeeld aan die Universiteit Stellenbosch, wou veg” (565). Hierdie dwaasheid loop myns insiens in groot mate deur tot op hede. Hoe ‘n Afrikaanse koerant hom nie-geroepe kan voel om vir Afrikaans in die bres te tree, gaan my verstand te bowe. Die linkse Gabriël J Botma beweer egter: “Die Burger het wel een sentrale aspek van Afrikanernasionalisme uit die vorige era na die nuwe bedeling ‘oorgedra’ – sy rol as advokaat vir die behoud van die amptelike politieke en ekonomiese funksies van Afrikaans” (2711). Botma toon om politieke redes dieselfde wrewel as Herman Wasserman, wat myns insiens ‘n afkeur het van omtrent enigiets waaraan Afrikaners waarde heg: “Ek het een of twee keer probeer om te vra waarom dit [Afrikaanse kunstefeeste, soos die Klein Karoo Nasionale Kunstefees (KKNK) op Oudtshoorn] so oorwegend Afrikaans is … met [die meer kultureel-inklusiewe Nasionale Kunstefees in] Grahamstad in gedagte … waarom daar nie meer swart mense was nie” (2779). Sowel Botma as Wasserman het verskoning by die WVK gevra (2788). Botma verkwalik Die Burger selfs omdat die koerant “die ANC dikwels gekritiseer [het] vir sy toewyding tot [eintlik: aan] die gewapende stryd,” asook sy bondgenootskap met die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (2792).

Hermann Giliomee

Hermann Giliomee vertel dat hy die skepper van die benaming “die groot krokodil” vir PW Botha is (597). “Myns insiens was [Piet] Cillié saam met HF Verwoerd en NP van Wyk Louw die heel belangrikste Afrikaanse meningsvormers van tussen die middel 1950’s en die laat 1970’s” (597). Cillié was ‘n “politieke dier vir wie partypolitiek ‘n ‘bloedsport’ was” (612). Giliomee vind dit tereg werkwaardig dat in die Kemptonpark-onderhandelings “feitlik geen aandag aan die kiesstelsel gegee is nie – en tog bepaal ‘n kiesstelsel die hele politieke stelsel en kultuur wat daaruit ontwikkel het” (648). Dit is maar net een van die opsigte waarin daar tydens die grondwetlike onderhandelings erg drooggemaak is. Giliomee sê later glad te sagkens: “Die NP-onderhandelaars [het] by Kempton Park nie indrukwekkend vertoon” nie (809). Die Westminister-stelsel berus op “die wenner-vat-alles-beginsel” (652) “wat eintlik ‘n demokratiese tirannie beteken” (656). Cillié het myns insiens met die volgende ‘n wysheid verkondig: “Mense aanvaar net besluite van instellings en die uitslag van verkiesings as dit die magsverhouding in die samelewing korrek weerspieël” (665). In die nuwe Suid-Afrika word die blankes en (dalk) veral die Afrikaners onderwaardeer, om dit sagkens te stel.

“Apartheid was ‘n Bolandse idee” (681). Giliomee sê dit omdat DF Malan en die politici en akademici (van Stellenbosch) in sy binnekring in die Wes-Kaap gesetel was. Myns insiens moet die klem eerder gelê word op die feit dat rasse-segregasie die tradisionele beleid van die blanke en by uitstek die Britse koloniale bewind was (hier en elders in die wêreld) en dat apartheid ‘n verfynde of aangepaste voortsetting hiervan was.

Piet Cillié het met Ben Marais, ‘n liberalistiese teoloog, swaarde gekruis oor sy boek, Kleurkrisis van die Weste (1952). Marais het geredeneer dat etniese groepe weinig verskil ingevolge wat deesdae hulle DNS genoem word. Cillié het teengewerp: “Hoe help dit byvoorbeeld Jode en Arabiere in Palestina om te weet dat mense meer eenders is as anders?” (690). Die punt is dat mense individueel en groepsgewys kultureel verskil, dus wat lewenswyse betref, en daardie verskil blyk glad nie uit hulle DNS nie. “Kleur in Suid-Afrika was inderdaad belangrik omdat dit ook die grens tussen ‘volke’ of ‘nasies’ was. Vir Cillié het dit gegaan om ‘nasionale instinkte’ … Apartheid moes Afrikaners en die groter wit gemeenskap help om mag oor hulself te behou” (690). Dit het dus primêr om selfbehoud gegaan en nie om meerderwaardigheid of onderdrukking nie.

LE Neame, ‘n redakteur van die Cape Argus, het Cillié gesteun. Neame “het die opvatting verwerp dat apartheid suiwer gebaseer is op die aanspraak dat die wit ras inherent meerderwaardig is. Vir hom was kleurvooroordeel nie die kern van die saak nie. Die probleem was “national rather than pigmental. Differentiation is not enforced as a brand of inferiority but as a bulwark against the infiltration of people of another civilization” (695). Apartheid het nie ondergegaan omdat dit so onredbaar sleg, soos wat deesdae aan ons voorgehou word, was nie. Giliomee gee ‘n aanvaarbaarder rede: “Die wittes se verswakkende demografiese posisie was die grootste enkele oorsaak van die disintegrasie van apartheid” (738). Blanke Suid-Afrikaners is verswelg deur die getalle-oorwig (gerugsteun deur gewelddadigheid) van die swartes. Dit is die lot wat blankes in die res van die wêreld (bv Amerika, Europa, Australië) na verwagting mettertyd ook gaan tref. “Rotterdam [in Nederland, ‘n land wat apartheid heftig gekritiseer het] het reeds maatreëls vir instromingsbeheer wat soos dié van apartheid lyk” (747).

As kritikus van apartheid vra Giliomee: “Hoe was dit moontlik dat Afrikanernasionalisme so lank met so ‘n harde en wrede beleid kon volhard? ‘n Verklaring hiervoor moet begin by die Afrikaners se veiligheidsvrese en hul klein getalle – een van die belangrikste feite oor die Afrikaners. Hulle is gemaal tussen Engelsprekendes, kultureel en ekonomies soveel sterker, en swartes, met hul getalsterkte. Vir Afrikaners om te probeer voortbestaan as volk deur hulle op die redelikheid van die ander party, of op beginsels van samewerking te verlaat, was ‘n hopelose saak” (809). Tog is daar by Giliomee ‘n sprankie (ydele?) hoop: “Ons weet uit ons eie geskiedenis dat ‘n volk wat sy sout werd is, op die duur nie in ‘n vreemde regering sal berus nie” (832).

Lizette Rabe

Lizette Rabe noem dat Piet Cillié en Hendrik Verwoerd teen 1960 as van “die skerpste intellekte in Suid-Afrika beskryf is” (863). Maar ons weet dat ‘n kommentator heel onlangs om verskoning gevra het omdat hy dit durf waag het om iets goeds van Verwoerd te sê, te wete dat hy slim was. Schalk Pienaar het gesê “Suid-Afrika het net twee gevaarlike leiers geken: lord Milner, ‘n Duitser van geboorte, en Verwoerd, ‘n Nederlander van geboorte” (873). In die nuwe Suid-Afrika is daar myns insiens ‘n hele aantal gevaarlike leiers, maar Rabe verwys nie na enige van hulle nie. Dit is glo Die Burger se rubriekskrywer “Dawie” (dus Cillié) wat in 1959 eerste die frase “klein apartheid” gebruik het (923). Hy het (profeties) geskryf “dat as Nasionaalgesinde koerante en hul joernaliste ”n klomp betaalde papegaaie en ‘n klomp hoera-blaaie’ word, hulle so seker as die son sou ondergaan, gevolg deur die regering, die NP en Afrikanerdom” (933).

Daar het ‘n hewige stryd tussen Cillié en Verwoerd gewoed oor Cillié se voorspraak dat die bruines deur hulle eie mense in die parlement verteenwoordig moet word. “Terwyl die een [Cillié] op ‘n intellektuele vlak wou debatteer, het die ander [Verwoerd] die laagste, brutaal-ongesofistikeerde sluise van Afrikanerdom oopgetrek” (966). Cillié is uit intellektuele geledere gesteun. Daarom het hy geskryf: “Pas maar op vir die houding dat die ‘intellektuele’ kan gaan bars! Moet jul eie volk nie onthoof en dink dat hy deur die moeilikhede vorentoe kan beweeg sonder ‘n kop nie” (1001). Sit ons deesdae nie dalk met ‘n koplose regering nie? Cillié het na Verwoerd as “daardie man” (1015) en “die ander man” (1038) verwys en gesê: “Hy het die Neanderdaller in ons mense opgeroep” (1015). “Cillié het geskryf hy het gemeen Afrikanerdom sou ná republiekwording [1961] ‘groter, buigsamer en behendiger’ word – ‘die Afrikanerdom van De Wet en De la Rey eerder as van Piet Joubert en Cronjé'” (1047).

Martie Retief Meiring

Die feministiese Martie Retief Meiring verwys na die regsgeleerde CJ Langenhoven se mening “dat die vrou as onbevoeg vir ‘n regterspos beskou moet word omdat ‘sy vrou is en hoe beter vrou hoe meer regeer die gevoel en nie die verstand nie. In die meerderheid van gevalle is haar instink reg. Maar die beoefening van daardie instink beteken dat sy op onvoldoende gegewens tot ‘n gevolgtrekking kom. En daardie oordeel is vir ‘n regbank noodlottig'” (1139). MER[othmann] was in die voor-feministiese era ‘n joernalis by Die Burger. Sy het geskryf: “Ons Afrikaanse vrouens in die algemeen is nie partydig vir die vrouestemreg nie, ons is ook nog maar twyfelagtig oor die wenslikheid van vroulike dokters … ‘n vroulike predikant sou vir ons ‘n onding wees en ‘n vroulike regter ondenkbaar” (1143). Retief noem dit “klassieke fluweelhandskoen-joernalistiek” (1143). Aanvanklik is net vrouesake aan vroue joernaliste toevertrou. “Ons [het] spottend na ons afdeling as die ‘vrouedele’ van die koerant verwys” (1173).

Ton Vosloo

Ton Vosloo skryf oor hoe hy as voorsitter van Naspers die WVK-versoek om ‘n verskyning, getuienis en seker ook ‘n verskoning gehanteer het. Hy beweer apartheid het “ontaard in ‘n onmenslike wreedheidsbeleid” (1366). “‘n Mens moet die fout erken en om verskoning vra aan ons mede-Suid-Afrikaners” (1371). Maar hy wou dit nie by die WVK doen en sy geëerde voorgangers en mede-werknemers veroordeel en verloën nie. Die WVK “het politieke offers gesoek in die naam van versoening, of straftoemeting” (1366), terwyl Naspers “dit onomwonde stel dat hy hom nie skuldig ag aan enige skending van menseregte of ander gelykluidende misbruike nie” (1334) “en het nie ‘n belydenis te doen of ‘n apologie te lewer nie” (1455). Vosloo het hierdie verweer geskryf omdat “sowat 150” (1348, 1634) Naspers joernaliste en oud-joernaliste as indiwidue ‘n verklaring aan die WVK gestuur en verskoning aangebied het. Hieroor skryf Tim du Plessis in besonderhede.

Tim du Plessis

Die begeerte om verskoning by die WVK te vra, is blykbaar deur veral Tim du Plessis en Arrie Rossouw, toe adjunkredakteurs by Beeld, as ‘n soort rebellie (1640) teen die besluit van Naspers aangestig (1575). Daarin is hulle sterk gesteun deur iemand soos Christi van der Westhuizen: “As joernalis het ek ‘n spesifieke belang by die geskiedenis van die media in die land: ek wil verstaan hoe my bedryf meegedoen het aan, maar ook weerstand gebied het teen, die ongeregtighede wat gedurende die eras van kolonialisme en apartheid gepleeg is” (1445). Tobie Wiese, toe adjunkredakteur van Insig, het die eerste weergawe van die gesamentlike verklaring geskryf.

Du Plessis haal die finale verklaring volledig aan (1539). Daar word bv verklaar: “Dit is my oortuiging dat (1542): Die koerante van die Nasionale Pers ‘n integrerende deel was van die magstruktuur wat die stelsel van apartheid in stand gehou en toegepas het, onder meer weens die steun wat die meningsvormende koerante in verkiesings en referendums aan die Nasionale Party verleen het” (1547). Dit het vir die beswaardes om bv die erkenning van onreg, nasiebou en “‘n volwaardige demokrasie met geregtigheid” gegaan (1544). Hulle het mede-verantwoordelik vir “vergrype” gevoel (1553) en daarom “opregte verskoning” aangebied (1557). Die sowat 127 ondertekende verklarings (1570, 1601) is aan Dumisa Ntsebeza en John Allen van die WVK oorhandig (1595). [Ntsebeza is verdink van aandadigheid aan die St James-kerkslagting in Kenilworth by Kaapstad in 1993 waarin 11 mense gedood is. Allen was Tutu se biograaf en is met ‘n WVK-pos beloon.]

Wat hierdie ootmoediges gedoen het, het uiteraard uistekend in die kraal van Desmond Tutu gepas. “Binne ure” na die ontvangs van die joernaliste se belydernisse het Tutu ‘n verklaring uitgereik: “Their submission is an extraordinary powerful statement … I want to commend the journalists warmly for following their consciences in the face op very considerable opposition. Theirs is a very significant contribution to reconciliation and the process of healing our land” (1605). Vosloo het eerbaar gereageer: “Die optrede word natuurlik verwelkom deur dr Desmond Tutu en die ongebalanseerde WVK, want die individuele versoekskrifte is feitlik deur die bank eendersluidend en heeltemal eensydig in sy verswyging van byvoorbeeld ANC-wandade. Dit was ook allesbehalwe individueel gedryf, maar georkestreer en daar is inligting van onbehoorlike druk op kollegas … Hulle het nou hulle doel bereik en die bewys daarvan is die gretige omarming van hul standpunt deur die WVK” (1615). Kort daarna het Vosloo verwys na die pyn wat hy ervaar het “van ondeurdagte dislojaliteit teenoor ‘n groot instelling” (1624). Die oorverligte Arrie Rossouw het gedink hulle optrede was “‘n goeie PR- [public relations] oefening” met die oog op Naspers se herposisionering in die nuwe Suid-Afrika (1640). Tim du Plessis betrag sy gedrag steeds “met trots” (1645).

Die filosoof Friedrich Nietzsche het oor die omkering van waardes besin. In die nuwe Suid-Afrika word dit deesdae as ‘n prestige-saak beskou as jy die blanke bewind en apartheid verguis en selfs as jy die terrorisme van die ANC goedkeur. Op ‘n soortgelyke manier gee dit deesdae in Naspers-geledere blykbaar ekstra glans aan iemand as hy/sy daarop aanspraak kan maak dat hy/sy by die WVK om verskoning gevra het. Du Plessis lys die name van al die ondertekenaars wat aan hom bekend is (5320). Maar hy wil niemand die oneer aandoen om sy/haar naam weg te laat nie. Vandaar die volgende versoek: “Die outeur wil graag die lys so volledig moontlik maak: Ondertekenaars wie se name nie hier verskyn nie, kan vir Tim du Plessis kontak” (5350).

Conrad Sidego

By die Naspers-eeufees op 25 Julie het Esmaré Weideman, die uitvoerende hoof van Media24, die volgende halwe waarheid aan die aanwesiges opgedis: “Conrad Sidego vertel hoe hy Parade toe moes loop om te gaan piepie omdat hy nie die badkamer kon gebruik nie. In daardie storie is dekades se leed en vernedering opgeteken. En daarvoor vra ons vanaand amptelik om verskoning” (Netwerk24, 26 Julie). Dit lyk asof haar jare lange redakteurskap van Huisgenoot Weideman hier gehelp het om sensasie te wek. Kom ons kyk na die feite soos deur Sidego self geboekstaaf.

Sidego was aanvanklik ‘n onderwyser wat as die eerste bruin joernalis by Die Burger aangestel is. Hy het “soos ‘n koejawel in ‘n piesangboom” gevoel (1690). Aparte toiletgeriewe was vir die bruin bodes en vir die wit joernaliste beskikbaar. Sidego ag hom toe soveel hoër as die bodes dat hy nie hulle toiletgeriewe wou gebruik nie: “Die toilet, wat ek veronderstel was om met die bodes te deel, het ek vermy” (1704). Ingevolge apartheid kon hy eintlik ook nie die blankes se toiletgeriewe (Weideman se “badkamer”) gebruik nie. Sidego se standpunt is dat hy reg het deur nie geriewe met sy mede-bruines te deel nie. Ook dat hy reg het deur dieselfde geriewe as blankes te wil gebruik; dus dat blankes verkeerd, harteloos, ens, is deur hom uit te sluit. Hy het “instede die lang pad aangedurf na die Parade se openbare geriewe” (1704) om, in Weideman se Huisgenoot-terminologie, “te gaan piepie”.

Hierna het twee dinge gebeur waaroor Weideman doelbewus swyg omdat dit afbreuk aan haar “goeie” Huisgenoot-storie sou doen. Eerstens het Sidego spoedig eie reg gebruik deur na die blankes se toilet te gaan: Ek het “dit wel reggekry om myself in die ‘wit’ toilette in te kry” (1704). Tweedens, na twee jaar het hy by Rapport gaan werk. “Hierdie keer was ek beter voorberei en gemakliker om van die begin af kanse te vat. In die gang af, om die draai, in Rapport se kantore by Waalstraat het die bordjie op die toiletdeur ook duidelik gesê: ‘Blanke mans’. Van die eerste dag af het ek dit geïgnoreer” (1724). Sidego het dus, soos die “Afrikaanses” in die Kaap sê, “vere gekry”. Hy het selfs sover gegaan om vadalisme te pleeg: “Een probleempie het ek opgelos deur ‘n skroewedraaier werk toe te bring. Op ‘n laatwerk-aand was ek persoonlik daarvoor verantwoordelik om ‘Blanke mans’ vir goed te laat verdwyn” (1733).

In ‘n onlangse onderhoud met Murray la Vita het Sidego vertel dat hy te ordentlik deur sy ma grootgemaak is en dat hy eintlik nooit hardegat oor apartheid was nie. In die boek vertel hy ‘n ander storie, bv dat hy op Britstown so kwaad was omdat hy as joernalis ‘n ander winkelingang as die blankes moet gebruik dat hy daardie dag graag ‘n vryheidsvegter, oftewel terroris, sou geword het (1812). Pleks daarvan het die meetsnoere vir hom in lieflike plekke geval. Soos hy dit stel: “Die kanarie … het oorleef – veel meer as oortleef. Gefloreer” (1852). Hy het ambassadeur in Denemarke geword en is tans die burgemeester van Stellenbosch, al woon hy in Rondebosch.

Sidego verwys na die South African Council on Sports (SACOS) se slagspreuk: “Geen normale sport in ‘n abnormale samelewing nie” (1786). “Oor een ding het hulle [“ons sportgemeenskap”] saamgestem: Almal was teen diskriminasie” (1790). Het ons nou ‘n normale samelewing en normale sport, of sit ons met ‘n inploffende staat en samelewing en oorwegend nie-presterende sportspanne omdat dit met diskriminerende rasteikens en -kwotas deurtrek is? Sidego verwys darem later na ‘n “nog steeds onperfekte samelewing” (1848).

Tony Heard

Tony Heard is ‘n oud-redakteur (1971-1987) van die Cape Times. Hy verwys na Schalk Pienaar wat Suid-Afrika se militêre inval in Angola “‘n ligte mistykie” genoem het (1968). PW “Botha’s finger-waving” word “flying boerewors” genoem (2002). Ek wonder steeds waarom Botha so heftig en dikwels gekritiseer word omdat hy met sy vinger gewys het, terwyl Nelson Mandela, wat as ‘n vredemaker en versoener voorgehou word en natuurlik nie as ‘n moeilikheidmaker en terroris nie, telkens kritiekloos sy gebalde vuis in die lug mag rondgeswaai het.

Amanda Botha

Amanda Botha haal Piet Cillié soos volg aan: “Om liberaal te wees, kom minstens vir die Afrikaners op ‘nasionale selfmoord’ neer” (2370). In 1975, toe die Sestigers in die mode was en skrywers soos André P Brink dit noodsaaklik geag het dat hulle by die politiek “betrokke” (2387) moet wees, het Die Burger in ‘n hoofartikel geskryf dat hulle “net ‘n verbygaande berugtheid” soek (2392). Cillié het gepraat van “julle klein skrywertjies … met julle voëltjiebreine” (2404). Nadat Afrikaanse skrywers uitgeweke ANC-lede by die Victoria-Waterval ontmoet het, is Antjie Krog “geesdriftig as tjankende naïeweling in die Naspers koerante beskryf” (2443). “In 1977, toe Human & Rousseau deel word van Naspers, het Krog haar verhouding met haar uitgewer verbreek. Sy het haar besluit so verwoord: ‘Mens was voortdurend bewus van ‘n volledig korrupte Afrikanerleierskap wat klakkeloos op die hande gedra is deur Naspers. Toe H&R saamsmelt kon mens waaragtig nie met selfrespek voortgaan nie” (2447).

By Krog vind ‘n mens selde ‘n ewewigtige, rasionele standpunt. Het sy al beswaar teen ‘n “volledig korrupte” ANC-leierskap geopper? Dan is dit waaragtig sy wat, sonder om tussen medium (enkelvoud) en media (meervoud) te onderskei, sê: “Mens sou dink dat ‘n media [Die Burger] met so ‘n skandelike verlede met alles tot sy beskikking ‘n nuwe samelewing sal wil skep deur met sorg ‘n in-diepte, brawe en veelkantige artikulasie te stimuleer” (2469).

Gabriël J Botma

Gabriël J Botma verwys na Die Burger se kommentaar op die byeenkoms van Afrikaanse skrywers en ‘n ANC-afvaardiging by die Victoria-Waterval. In 1989 is dit onder die opskrif “Linkse fascisme” gepubliseer. Die kulturele boikot teen apartheid is met die onderdrukking van kunstenaars, akademici en wetenskaplikes in Nazi-Duitsland en “alle kommunistiese lande” vergelyk (2672). Die hoofartikel het die groep daarvan beskuldig dat hulle kuns “in diens van politiek stel” en die “totalitêre” idees van die ANC ondersteun (2672).

Botma verwys na ‘n beeld van DF Malan wat “jou voor die hysers ingewag” het in dié koerant se kantore in die apartheidsjare (2707). “Iewers ná die einde van apartheid en die begin van demokrasie het die borsbeeld van DF Malan skielik uit die openbare oog verdwyn” (2712). As selfs Die Burger dit deesdae nie meer nodig en sinvol vind om ‘n beeld van sy eerste redakteur uit te stal nie, wat is die kans dat die Universiteit Stellenbosch, met ‘n rektor soos Wim de Villiers, veel langer die DF Malan-beeld in sy Coetzenburg-sentrum (voorheen die DF Malan-gedenksentrum) sal duld?

Lees verder: Leon Lemmer: Naspers: Perspektief op 100 jaar (Deel 2)

Leon Lemmer: Alex Boraine oor die nuwe Suid-Afrika: Van utopie tot distopie

“Wat ons nodig het, is om al ons kragte te gebruik om van hierdie verdomde regering ontslae te raak” (Die Burger, 30 Junie, p 2). Aan die woord is Alex Boraine (gebore in 1931, met ‘n Afrikaner-pa) wat eens by die ANC vlerk gesleep het. Hy het algemeen bekend geword toe hy Desmond Tutu se adjunk by die Waarheids- en Versoeningskommissie (WVK) was. Aanvanklik wou Thabo Mbeki Willie Esterhuyse in hierdie rol gehad het, maar die ANC-kamerade het besluit dat Boraine net so of selfs meer bruikbaar sou wees. Boraine het hulle nie teleurgestel nie. Tutu en Boraine het as geestelikes aan “die wêreld” getoon dat hulle hulle politieke oorverligtheid uitleef; dat wittes eerder sleg as goed en swartes eerder goed as sleg is. Dié tweetal het hierdie werk opsigtelik so geniet dat ‘n mens kon dink dat hulle dit gratis gedoen het. Dit is egter nie hoe Tutu dinge doen nie. Hy hou van luukshede en het lank ruim bo sy inkomste gelewe, soos John Allen in sy Tutu-biografie aantoon. WVK-vergoeding het Tutu permanent kredietwaardig-welvarend gemaak. Dit was des te meer die geval toe Tutu selfs voordat die WVK-verslag naasteby klaar was na Amerika verkas het om daar lesings oor geregtigheid in die WVK-idioom aan te bied.

Tot sy eer kan genoem word dat Boraine vir Tutu as WVK-voorsitter uit sy aartsbiskoplike purper kleed wou skud, maar Tutu was vasbeslote om die indruk te wek dat hy bonatuurlike ondersteuning geniet. Andersins was Boraine Tutu se onvoorwaardelik ondersteunende adjunk. Soos Tutu het Boraine danksy die WVK welvarend geword. [In sy WVK-era het Boraine tot sy beskikking gehad “two young policemen appointed as bodyguards and drivers” (bron hier onder, p 94). Tutu het geen WVK-onkoste ontsien nie. Volgens Allen het hy meer as 300 mense in diens geneem.] Soos Tutu het Boraine na Amerika gegaan om jare lank letterlik op sy WVK-geskiedenis te kapitaliseer. Hy het ‘n boek oor die WVK geskryf, A Country Unmasked: Inside South Africa’s Truth and Reconciliation Commission (2000) en ‘n outobiografie, A Life in Transition (2008). Na 1990 was Boraine aanvanklik een van die voorste naïewes wat geglo het dat die nuwe Suid-Afrika onder Nelson Mandela as staatshoof en die ANC as die regerende party ‘n utopie sou wees. Nadat die goue meetsnoere vir hom finansieel in lieflike plekke geval het, kon Boraine, soos sommige ander oorverligtes, dit bekostig om ontnugter te raak en selfs daarmee vorendag te kom. In sy jongste boek gee hy in ‘n mate uitdrukking aan sy voorheen sluimerende onverligtheid: What’s Gone Wrong? On the brink of a failed state (Johannesburg: Jonathan Ball, 2014, 167p, R200; ook e-boek, bv Amazon Kindle $25.07).

Dit is vir Boraine onmoontlik om hom van die tentakels van sy oorverligte politieke verlede los te maak. (Hy het wel sy eertydse godsdienstigheid versaak.) ‘n Vorige redakteur van Die Burger, Piet Cillié, het hom “die rooi prins van Pinelands” genoem. Op die buitekant van sy jongste boek is daar lof van Tutu, asook van die skynbaar alomteenwoordige Max du Preez, terwyl die boek aan die nagedagtenis van sy Idasa-genoot en mede-Dakar-ganger, Frederik van Zyl Slabbert, opgedra is. Moenie verwag dat iemand soos Boraine, wat aan ‘n oorgekussingde lewe gewoond geraak het, hierdie boek, waarvoor hy ‘n aantal onderhoude gevoer het, op eie stoom en koste in sy studeerkamer sou skryf nie. Hy het fondse van Rausing Trust en kantoorruimte in Constantia Place gekry, “which helped to facilitate the writing of this book” (p 159). Rausing Trust is ‘n Londense menseregte-organisasie vir wie dit ook gaan om “LGBTI [Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, Intersexed] rights”.

In sy voorwoord verwys Tutu na die kern van Boraine se boek: “For the ANC members [insluitende dié in die parlement] their ultimate loyalty is not to the country or the state. No, their loyalty is to the party” (p xiii). Dit gaan vir die ANC om meerderheidsregering (eintlik swart mag) en nie om demokrasie waarin die heil van alle inwoners vooropgestel word nie (p 57). Dít ten spyte van die feit dat al die ANC-parlementslede “took an oath to uphold the Constitution at all times as the ultimate authority in the land. It is thus not surprising when what are declared to be state occasions are turned into ANC rallies” (p xiii). Toe daar van Mbeki as president ontslae geraak is, is dit nie ingevolge die grondwet gedoen soos dit hoort nie, maar ooreenkomstig die wense van die ANC (p 5, 50). Die parlement het ‘n “virtuel lame duck” geword omdat (al die belangrike) besluite in Luthuli House, die ANC-hoofkantoor, geneem word en nie in die kabinet of die parlement nie (p 7).

Die Grondwethof en ‘n vrye pers het met dieselfde ANC-minagting te kampe (p 41). Gwede Mantashe, die kommunistiese sekretaris-generaal van die ANC, het gesê: “The print media is the official opposition, not the DA” (p 98). Maar daar word later tereg verwys na “a mediocrity about much journalism in the country and very little depth in reporting” (p 133). Die ANC se minagting van kritiek en opposisie volg uit sy kommunistiese kern: “The accusation of ‘Stalinist’ is still frequently applied to key figures, and can be seen in intolerance of opposition, an inclination to suppress dissident views, and concentration of power in one person” (p 42). Daar is hierdie voorspelling: “Should they [die ANC] lose their majority they will refuse to accept the will of the people” (p 58).

Soos bv Helen Zille dink Boraine Mandela was ongekwalifiseerd wonderlik. “We had in Nelson Mandela a leader of world-class proportions” (p 2). Mandela het glo “an outstanding period as president” gehad (p 4). Boraine erken nie dat dinge na 1994 aanvanklik (en noodwendig) bloot beter gelyk het nie. Alles wat oor meer as drie eeue tydens blanke bewind opgebou is, kon selfs deur so ‘n destruktiewe mag soos die ANC nie oornag vernietig word nie. Anders as by Mandela was daar by Mbeki ‘n “lack of wisdom and judgement” (p 5). Daarna het dit van kwaad tot erger gegaan. “Ever since [Jacob] Zuma’s election to the highest office in the land things have gone badly wrong. Wherever we look – education, health, safety and security, unemployment, lack of housing and basic facilities, police brutality, inefficiency, mismanagement, jobs for pals, the right of entitlement of the ruling party, corruption in the public service and at every level of government – we see signs of a failing state. The greed and maladministration displayed by government officials can only be described as obscene” (p 6). “Zuma must go” (p 107).

“The ANC government has all the signs of a liberation movement which has not been able to transform its old habits into good governance” (p 127). Die ANC faal as regering omdat hy in sy 30 jaar in ballingskap lojaliteit jeens die party tot norm en “seizure of power” tot ideaal verhef het (p 8). In Hoofstuk 1 en 2 gee die outeur ‘n historiese oorsig waarin hy die rol van Albert Luthuli, Oliver Tambo, Mandela, Walter Sisulu, Joe Slovo en Steve Biko gunstig voorstel. Soos die gebruik geword het, word beweer dat die Shapeville-slagting (1960) teen vreedsame betogers gepleeg is (p 10) en dat die Soweto-opstand (1976) deur Afrikaans en minderwaardige onderwys veroorsaak is (p 19). Daar is kwalik enigiets nuuts in hierdie hoofstukke. Enkele kritiese stellings kan verwelkom word, bv “There was a great deal of brutality within the ANC during the period of exile” (p 30-31).

Wat wel nuut is, is die brief wat Mbeki in Januarie 1986 aan Van Zyl Slabbert gestuur het, nadat Slabbert hom vooraf ingelig het oor sy planne om uit die parlement te bedank. Die ANC het dus voor die blanke politieke partye hiervan geweet. Mbeki stel ‘n standpunt wat later deur die toegeeflike FW de Klerk aanvaar is: “To insist that some should amend their views before negotiations can take place is to ask not for negotiations but for surrender “(p 36). Die ANC is gevolglik met hulle volle kommunistiese bagasie en hulle verbintenis tot gewelddadigheid tot die grondwetlike onderhandelings toegelaat. Die uiteinde was nie oorgawe deur die ANC nie, maar De Klerk wat mandaatloos die blankes tot roemlose algehele magsoorgawe gelei het. Boraine haal dele van die Organisasie vir Afrika-Eenheid (OAE, sedert 2002 die Afrika-Unie) se Harare-verklaring (21 Augustus 1989) aan, wat enkele dae nadat De Klerk staatshoof geword het (15 Augustus 1989) uitgereik is. Daarin word eise aan die Suid-Afrikaanse regering gestel. In elke opsig het die OAE sy sin gekry, hoewel daar deesdae min sprake van “equal citizenship” vir blankes (p 38) en “an independent and non-racial judiciary” (p 39) is.

In Mbeki se brief noem hy Slabbert “an afrikaner [met ‘n kleinletter] who will be an African [met ‘n hoofletter] and therefore happy to live as an equal and at peace with other Africans regardless of race and colour” (p 36). Boraine het sedertdien agtergekom dat hy nie gelukkig in die nuwe Suid-Afrika is nie en seker ook dat blankes tweederangse burgers is, dat daar nie vrede heers nie en dat ras en kleur steeds ‘n deurslaggewende rol speel.

Wat ek interessant vind, is dat Mbeki se Afrikaner/Afrikaan-terminologie deur iemand soos Albert Nothnagel oorgeneem is (Praag 4 Julie). Sedert 1990/1994 doen Nothnagel homself as oorverlig voor. As parlementariër het Boraine ‘n ander Nothnagel geken, wat hy in sy boek in onvleiende perspektief stel. Hy vertel wat kort na die Soweto-opstand gebeur het: “I was physically threatened by a National Party member who blamed my party [die Progressiewe Party] for the slaughter which took place on that fateful day, 16 June 1976. Albert Nothnagel confronted me in the dining room of parliament, quivering with rage, and looked set to strike me. I left him with his mouth open and red with anger” (p 19). GPS is die globale posisioneringstelsel. GPS-gesproke lê Damaskus en ANC-Gatkruip baie ver van mekaar af. Nothnagel se frontverandering het nie by Damaskus plaasgevind nie.

[Met die voorafgaande paragraaf as agtergrondskennis stel Nothnagel homself in ‘n nog meer onvleiende lig met die volgende twee sinne in ‘n onlangse brief in Die Burger (24 Julie, p 15): “Die beste deel van my loopbaan was die deelname aan die sterwensbegeleiding van apartheid. Ek het sedert 1974 [!] besef dat die doodsklok vir apartheid sal lui.”]

Boraine verwys na “the mediocrity of ANC MPs” (p 48) en die gevolglike “mediocrity in parliament” (p 130). “There ought to be at least a degree of competence within parliamentary representation. It appears that many who are appointed through the list system have minimal qualifications, and this shows in the lack of participation in debates and committee work by many MPs. It is legitimate to wonder whether the majority of MPs actually read and understand the content of legislation, and in particular the consequences which flow from each piece of legislation should it become law” (p 67). Daardie “list system” is ‘n onding. Parlementslede word deur elke politieke party volgens daardie party se voorkeurvolgorde benoem en nie deur kiesers per kiesafdeling verkies nie. Die politieke partye hou hiervan, want dit plaas hulle in beheer van sake. Dit geskied egter ten koste van demokrasie, dus direkte inspraak deur die kiesers. Party-oppermag is maar net een van baie kommunistiese idees wat kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is.

In 2003 het die Electoral Task Team onder die leiding van Van Zyl Slabbert sy verslag voltooi. Daarin is aanbeveel “a shift from the list system to a combined list/constituency-based system, which would approximate to a people’s parliament far more than the current system” (p 69). Hiervan het niks gekom nie. In 2013 het die DA tereg opgemerk: “There is currently no direct link between the voting public and individual MPs. There is merely a link between the public and political parties” (p 73-74). “Candidates should come from the area they represent,” want dit is “a means of improving their individual accountability” (p 71). Die huidige bestel van proporsionele verteenwoordiging “ensure that minority parties had a presence in parliament” (p 74). Daar is al voorgestel “that at least 50 per cent of the members of parliament should be elected directly by constituencies” (p 75), maar die ANC verkies om te bly klou aan maksimale gesentraliseerde partybeheer.

Die gehalte van diegene op die regbank kan ook bevraagteken word omdat ras en geslag en demografiese verteenwoordiging pleks van “experience, merit and integrity” (p 90) ‘n deurslaggewende rol by die aanstelling en bevordering van kandidate speel. “The strength and the ability and the competence of the court depend to a significant extent upon the quality of the legal representatives” (p 83). Aan die Judicial Services Commision (JSC) word daar openlik soos volg voorgeskryf: “The need for the judiciary to reflect broadly the racial and gender composition of South Africa must be considered when judicial officers are appointed” (p 85). Wat ook afkeurenswaardig is, is die feit dat “the JSC is heavily weighted in favour of the legislature and the executive” (p 85), dus die ANC.

‘n Mens kan dus wonder in hoeverre daar werklik voldoende skeiding tussen die wetgewende en regterlike gesag is. Zuma wil sodanige skeiding eerder afbreek as handhaaf. Hy het gesê: “The powers conferred on the courts cannot be superior to the powers resulting from the political, and consequently administrative, mandate resulting from popular democratic elections” (p 89). Zuma is, volgens Boraine, “dead wrong” (p 89). Die Helen Suzman Foundation se standpunt is: “In a constitutional democracy an independent judiciary must be staffed by judges of the highest intellectual ability and moral character who not only understand but also live the spirit of the constitution” (p 87). Die ANC wil egter nie ongekwalifiseerd aan die grondwet onderdanig wees nie. Hy wil die grondwet verander of dan ten minste vertolk en toepas soos dit hom pas.

‘n Mens moet nie vir ‘n oomblik dink dat Boraine se kritiek op die huidige ANC hom nostalgies na die blanke politieke bewind laat verlang nie. Hy skryf van “the horrific legacy of 300 years of colonialism and a system of racial discrimination which reached into every area of life, its obscene and demeaning tentacles squeezing the life chances of more than 80 per cent of the population” (p 78). Boraine verwys na swartes in die apartheidsera as “being routinely and legally excluded from experience in government at every level” (p 78). Dit is ‘n oordrewe stelling. In die tuislande en in plaaslike besture in die res van die land was daar vir swartes geleenthede om in die politiek bedrewe te raak, maar baie van hierdie ampsbekleërs is sistematies uitgemoor, veral in opdrag van en deur die ANC. Dit pas Boraine om nie hierna te verwys nie.

Die laaste drie hoofstukke (6 tot 8) spreek die ondertitel van die boek direk aan: ‘n staat in die proses van mislukking, maar daar word min gesê wat nuut is. Daar word bv na grypsug en korrupsie verwys; dinge wat, soos gewelddadigheid, deur die UDF/ANC met voorbeeldstelling en opsweping aan die massa geleer is. “Many who were disadvantaged and deprived all their lives believe deeply that they are entitled to share in the riches of South Africa … it is not limited to the entitlement of opportunity; it often appears to be an entitlement to taking what can be termed ill-gotten gains” (p 99). Verder: “A great deal of today’s corruption stems from the state of mind which existed in the [ANC’s] exile period. The loss of the moral compass has not happened in the last few years, it seems to have happened a long time ago” (p 100-101). Deur die gebreke in die ANC (uitsluitlik) aan sy periode van uitgewekenheid te koppel, stel Boraine sy held, Mandela, vry hiervan. Hy doen dit sonder om besonderhede te verstrek oor waarom Mandela in daardie tyd tronkstraf uitgedien het. ‘n Veel swaarder straf vir sy misdade kon maklik geregverdig word.

“Everywhere we look, we see the dismal signs of that failing state in education, health, safety and security, the high rate of unemployment, the lack of housing and basic facilities for millions of people, the tragedy of Marikana … inefficiency, mismanagement, jobs for pals, and corruption in the public service and at every level of government” (p 114; soortgelyk aan p 6 hier bo aangehaal). “The ANC has failed to provide a vision for a just, peaceful and economically secure South Africa … Not only is there a lack of vision, there is also a deficit in leadership which threatens the peaceful and sustainable future of South Africa” (p 127).

In sy geheel wek die boek ‘n lam indruk. Boraine wou nie graag die ANC kritiseer nie. “This is a book I wish that I didn’t have to write. But write it I must. It has to do with initial admiration, shared by many, of the ANC and then watching in dismay as the party started slipping towards a failing state” (p 139). “I voted for the ANC in 1994 and looked forward to a new era in South African politics … Slowly I and so many others began to be disillusioned by the insistence on entitlement, the intolerance of opposition, the maladministration at every level of government, and the corruption, which assumed alarming proportions” (p 140). Boraine sou eerder sy eie beeld as oorverligte liberaal wou bestendig. Om te erken dat “die regses” se toekomsvisie in 1990/1994 en sedertdien van ‘n ANC-regering meer akkuraat as dié van die liberales of oorverligtes was en is, is egter te veel om van Boraine te verwag.

“A failing state could become a failed state if not checked. Very importantly, it also means that reform from within the ANC is impossible” (p 142). Hiermee word die sirkel voltooi. Voorheen is beweer dat apartheid nie hervorm kon word nie en uitgewis moet word. Nou word iets soortgelyks van die ANC gesê. “Because the culture of power seems to be so ingrained [in the ANC], genuine and extensive reform is simply out of the question. What is needed is a new coalition which will give South Africa a fresh start and enable it to return to the period which has been termed the Mandela years” (p 143). In laaste instansie bly Boraine dus polities onredbaar. Hy bly klou aan die Mandela-mite asof daarin heil vir ‘n ontwikkelde en eens vooruitstrewende, beskaafde, Westersgeöriënteerde staat kan wees.

Helter Skelter

Sodra ons die naam “Charles Manson” uiter, sal die meeste mense weet van wie ons praat. Die hippie-sekteleier uit die sestiger jare wat die wêreld geskok het toe hy sy volgelinge aangehits het om mense op die mees barbaarse wyse te vermoor. Seker sy bekendste slagoffer was die aktrise Sharon Tate gewees, wat op daardie stadium hoogswanger was en getroud was met die pedofiliese filmregisseur Roman Polanski. Met die moord op Tate, sowel as die moorde wat daarna gevolg het, het die volgelinge telkens woorde in bloed teen die mure geskryf, elkeen ‘n verwysing na die Beatles se White Album, wat kort daarvoor uitgekom het.

Manson meen hy was gemotiveer deur “Helter Skelter”, ‘n verwysing na ‘n lied op die Beatles se plaat. Vir hom het hierdie teks beteken dat daar ‘n onafwendbare apokaliptiese rasseoorlog iewers in die toekoms sou plaasvind, en hy wou dit aanwakker. Volgens sy interpretasie hiervan sou swartes massaal begin om opstandig te word en die wittes doodmaak. Dit was die bedoeling gewees dat hy en sy volgelinge hulself iewers in die Kaliforniese valleie sou skuilhou terwyl die swartes op ‘n moordveldtog al die wittes sou uitmoor. Sodra die slagting verby is, sou hulle weer tevoorskyn kom en die versadigde en bedaarde swart bevolking oormeester en weer in ‘n staat van slawerny aanhou.

Alhoewel Manson self niemand vermoor het nie, sou hy in elk geval die doodstraf gekry het as dit nie was vir die tydelike afskaffing van die doodstraf in die VS op daardie stadium nie. Min mense weet vandag dat die VS die doodstraf afgeskaf het en daarna weer teruggeroep het, waarskynlik as gevolg van Manson se veldtog.

In elk geval is sy ideologiese nalatenskap nie vergete nie. Die media, skrywers, kommentators, digters, rocksterre en vele meer het gesorg dat sy naam in ‘n makabere eer behoue gebly het. Hy dien nog steeds sy straf uit in ‘n Kaliforniese gevangenis en sy paroolaansoeke word nog steeds geweier.

Byna elkeen vandag beskou Manson as ‘n gek met ‘n ernstige psigiatriese afwyking. Meestal is hierdie ‘gek’ -etiket nie soseer ‘n diagnose nie, maar ‘n manier om nie meegesleur te word in die wêreld van sy waanbeelde en fantasieë nie. Op hierdie manier poog die gewone mens om sy eie beeld van die werklikheid in stand te hou. Die vraag is egter, is Manson werklik gek, en is die gewone mens werklik normaal? Wat gebeur as ‘normaal’ die nuwe ‘gek’ begin word? In ‘n poging om ons te beskerm teen sy drogbeelde, het ons nie iets ernstig oor die hoof gesien nie?

Ons sit vandag in anno 2015, en ons het gesien hoe Mandela en Ronnie Kasrils staan en sing dat hulle die wittes sal doodmaak. Daarbenewens het elke ANC president homself skuldig gemaak aan aanhitsery teen wittes. Laat staan nog Malema, wat die nuwe golf van haat aanwakker. Om oor die EU se geliefde troeteldiktator Robert Mugabe nie eens te praat nie.

In die Verenigde State sien ons dieselfde tendens: Die welbekende ‘knockout’ spel waarmee groepe swartes mekaar uitdaag om wittes met een vuishou bewusteloos teen die grond te slaan is nog aan die orde van die dag. Selfs wit vroue word nie gespaar nie, en daar het inderdaad al mense omgekom as gevolg hiervan. Soos gewoonlik swyg die media soos die graf hieroor, maar in die enkele gevalle waar wittes vasgepen kan word vir ongebruiklike optredes na swartes, bemoei selfs president Obama homself daarmee, en help hiermee om die beeld van slegte wittes weereens te versterk by swartes.

Die mees onlangse geval van aanhitsery is die swart Moslempredikant Louis Farrakhan. In ‘n videofragment kan gesien word hoe hy skaamteloos ‘n oproep doen aan tien duisend swartes om wittes dood te maak, en sy swart volgelinge gee hom ‘n staande applous hiervoor. Dat swartes onder die indruk hiervan is en blankes gaan doodmaak, is gewis.

Deftig uitgedos met ‘n dubbelborsbaadjie, wit syhemp, goudgerande bril en strikdas roep die bejaarde Farrakhan ghettobewones op om te doen wat hulle goed kan doen, naamlik agtervolg en doodmaak. Interessant genoeg gee hy hierdie toespraak in ‘n Baptistekerk in Miami, wat aangee dat rassebelange swaarder weeg as geloofsoriëntasie, en dat hy in feite dus sy eie beginsels verraai. Dan praat ons nie oor sy duur smaak in klere nie, wat sy toespraak oor ‘verdrukking’ ‘n siniese trant gee. So meen hy ook dat hulle moet opstaan ‘teen die vier honderd jaar oue vyand wat toesien hoe hulle mekaar in ghetto’s uitmoor’, sonder dat hy self die ironie daaragter sien dat hy presies dieselfde doen. Geweld lok net verder geweld uit, ongeag velkleur.

Dit is wat gebeur wanneer ‘n, umm… ‘spirituele’ leier nie na die spirituele dimensie van die mens omsien nie. Eintlik is sy werk om mense te leer om hul eie kragte te benut en self die mas op te kom, aangesien ware bevryding binne mense is. Sodra predikante geen aandag hieraan bestee nie is hulle nie besig met geloof nie, maar met politiek. Hulle kyk nie meer na binne nie, maar na buite. Daar sien hulle ongelykheid, word jaloers en styg hul behoefte om te wil vernietig, terwyl hulle hulself sodoende geestelik swakker maak in plaas van sterker. Op hierdie manier gly hulle af in hul eie, selfgemaakte staat van slawerny en gaan hul bloed net verder kook teen diegene wat wel hul innerlike kragte benut het en hulself hoër op die maatskaplike trap gewerk het. So werk kommunisme ook: Dit is ‘n siklus van spirituele selfvernietiging met afguns en moordlus, alles in die naam van een of ander geloof.

Sedert Mandela se presidentskap staan die wêreld op sy kop. Indoktrinasie het intuïsie verdring, rassespanninge het toegeneem terwyl die media meen dit het afgeneem, die ‘patriargale’ witmens doen niks om homself of sy mense te beskerm nie, “gelyke regte” het ‘n nuwe vorm van tribalisme teweeggebring en demokrasie is ‘n kodewoord vir swart elitisme. Hoe lank hierdie illusie nog staande sal bly is ‘n vraag wat nog beantwoord moet word.

Wat die rasse-apokalips aanbetref blyk dit dat daardie bejaarde hippie tog iewers ‘n punt beetgehad het. Hy sit in die tronk en Farrakhan spu haat van die kansel. Daar is eintlik meer ooreenkomste as verskille tussen die twee.

Die gerugte gaan rond dat Charles Manson deel was van die MK-Ultra breinspoeleksperimente wat in die sestiger jare toegepas was, en dat hy bloot opdragte van sy meesters uitgevoer het, soortgelyk aan die moordenaars Dimitrios Tsafendas en Sirhan Sirhan, die moordenaar van Robert Kennedy. In elk geval het sy gevreesde rasseoorlog ‘n werklikheid geword, net soos sy meesters wou. En is Louis Farrakhan ook nie maar ‘n marionet van sy meesters nie? Ons sal maar vir die wis en die onwis die naam George Soros nie in hierdie verband noem nie.

Stel u voor as Manson, mooi strak in pak soos Farrakhan met ‘n drie miljoen dollar glimlag agter die kansel sou preek wat die gevolge sou wees?

Dít, dames en here, is die verskil tussen ‘n suksesvolle haatpredikant en ‘n geestelik verwarde mens.

Dan Roodt: Die Afrikaner: Van triomf tot ondergang deel 1

Dikwels word daar deesdae gesanik oor “apartheid” en veral die geskiedenis van 1948 tot 1994 wat dan ‘n “verspeelde kans” vir Suid-Afrikaanse samesyn en “bevryding” sou gewees het. Ná 20 jaar onder die ANC en Engelse oorheersing weet ons min of meer hoe “bevryding” lyk. Indien dit in 1948 aangebreek het, sou Suid-Afrika se infrastruktuur en ekonomie seker nou op die vlak van die DRK s’n gewees het waar die meeste inwoners van bestaansboerdery afhanklik is.

Maar iets wat veel belangriker is, is om die proses te verstaan wat hom in daardie vier dekades afgespeel het, want die belangrikste gebeure en besonderhede word gewoonlik verswyg.

Suid-Afrikaanse rassepolitiek of “naturellebeleid” (native policy het dit op Engels geheet) het eintlik geen belangrike rol in die 1948-verkiesing gespeel nie. Soos soveel ander verkiesings in ons geskiedenis, het dit grotendeels rondom identiteit gewentel. Aan die een kant was daar ‘n alliansie van Engelssprekendes en ryker verstedelikte Afrikaners wat Jan Smuts se Verenigde Party ondersteun het, die sogenaamde “Sappe”. Aan die ander kant ‘n groep hoofsaaklik jong, meer plattelandse of selfs werkersklas-Afrikaners wat vir die Nasionale Party onder D.F. Malan gestem het. Die NP is ook ondersteun deur die meeste skrywers, kunstenaars, argitekte, filmmakers en skeppende mense wat in ‘n bloeiende Afrikaanse taalbeweging hul toekoms gesien het. Mense soos NP van Wyk Louw, D. J. Opperman, C.M. van den Heerver, Jamie Uys, maar ook die sakeman Anton Rupert, het almal die NP ondersteun.

Die verkiesingsoorwinning op 26 Mei 1948 (toevallig is 26 Mei ook my verjaardag!) is in die annale as feitlik ‘n wonderwerk verewig. In die manskoshuise van die Universiteit van Stellenbosch het studente hul matrasse by die vensters uitgegooi in ‘n studentikose vreugdevertoning. Smuts het sy eie setel in Standerton verloor en hoewel die VP steeds die algehele meerderheid van stemme behaal het, het die Nasionale Party, tesame met die Afrikanerparty, ‘n meerderheid setels in die parlement verkry.

Die uitwerking in die Engelse gebiede in Johannesburg, Kaapstad en Natal, was verpletterend. Die gedagte dat Suid-Afrika nou minder Engels en Britsgesind gaan wees, het Engelse van imperialisties verregs tot kommunisties ekstreemlinks in hul felle opposisie teen die nuwe bewind verenig. My pa, wat destyds onder C.M. van den Heever ‘n student by Wits was, het my vertel dat daar ‘n begrafnisatmosfeer op die kampus was. Destyds was tot ‘n derde van studente op die kampus Afrikaners; daar was selfs takke van die ATKV en die Afrikaanse Studentebond aan Wits.

Terwyl die Verenigde Party ná Smuts se dood in 1950 stadigaan begin wegkwyn het en nooit weer die NP werklik kon uitdaag nie, het twee dinge die revolusionêre opposisie teen die NP-bewind laat toeneem. Een was die Rooi Leër se oorwinning oor Duitsland wat aan kommunisme vir ‘n dekade ná 1945 oral ter wêreld ‘n bepaalde prestige verleen het. In sowel Frankryk as Italië het kommunistiese partye wye steun geniet en oral in Oos-Europa het kommunisme met die hulp van Grootbroer in Rusland self veld gewen. Toe die NP die Kommunistiese Party in 1950 verbied, was dit soos ‘n rooi vlag voor ‘n bul. Hoewel die party hom vrywillig ontbind het – ook omdat hy geen blanke steun by die stembus kon verkry nie – is partystrukture ondergronds voortgesit onder leiding van Joe Slovo, bygestaan deur sy vrou Ruth First, asook Bram Fischer, sy vrou Molly, tesame met Harold Wolpe, Rusty en Hilda Bernstein, onder andere. Soos algemeen bekend is, het ‘n groep hoofsaaklik Johannesburgse Jode ‘n leidende rol in dié ondergrondse beweging gespeel (sien Shimoni, G. Community and conscience: the Jews in apartheid South Africa). In die praktyk was die ondergrondse SAKP die liggaam wat beleid gemaak en soos alle kommunistiese partye oor gewelddadige revolusie gefantaseer het. Onder die omstandighede van destyds was dit egter ‘n vae droom wat vir die afsienbare toekoms nooit verwesenlik sou word nie.

Eintlik sou sowel die SAKP as die ANC doodgeloop het, as dit nie was vir die publisiteit wat liberale Engelse koerante, veral die Johannesburgse Rand Daily Mail, aan die ondergrondse party verleen het nie. Vir die grootste deel van sy geskiedenis het die ANC-SAKP uit ‘n handjie vol radikale bestaan wat nóg oor die militêre nóg oor die finansiële middele beskik het om ‘n Suid-Afrikaanse revolusie van stapel te stuur.

Hendrik Verwoerd, die briljante redakteur van Die Transvaler, waarsonder die NP nooit die ’48-verkiesing sou gewen het nie, het besef dat die land hom sou moes voorberei om die Rooi Gevaar die hoof te bied. Daarom het hy en sy nakomeling PW Botha, begin om die weermag uit te brei. Tot aan die einde van die sewentigerjare het Suid-Afrika tot die Westerse invloedsfeer behoort en soos mev. Thatcher tot in 1987 nog gesê het: “Enigeen wat dink dat die ANC die regering in Suid-Afrika gaan oorneem, leef in ‘n malhuis.” (Sy het die woord “cloud-cuckoo land” gebruik: Anyone who thinks the ANC is going to run the government in South Africa is living in cloud-cuckoo land.)

Die uitgerekte “hoogverraadverhoor” van 1956-1961 het op ‘n skaakmatsituasie uitgeloop, want die regering kon nie die uiteindelike 30 aangeklaagdes, waaronder lede van die SAKP en hul swart marionette in die vorm van Mandela, Sisulu en ander, skuldig bevind kry nie. Die publisiteit rondom die saak het egter vir die SAKP belangrike geldelike steun vanuit die buiteland beteken. Ook die Sowjet-ambassade in Londen het begin om 30 000 pond per maand aan die SAKP te skenk, maar dit was natuurlik ‘n druppel aan die emmer om Slovo en sy vrou se projek – om die land met geweld te oorrompel – te verwesenlik. Slegs ‘n week nadat Slovo en Mandela in 1960 vrygespreek is omdat die staat nie kon bewys dat hulle sabotasie wou pleeg nie, het hulle hul tot “die gewapende stryd” – eintlik terreur op burgerlikes – verbind.

Dog ná die fameuse Rivoniaverhoor in 1964 toe feitlik die hele ondergrondse leierskap van die ANC wel aan hoogverraad skuldig bevind is, waaronder Mandela self, is die revolusionêre beweging weereens in ‘n krisis gedompel. Slegs ‘n paar uitgewekenes, waaronder Slovo en Ruth First, het in Londen oorleef danksy die Sowjet-aalmoes. In 1969 was daar sprake daarvan dat die ANC formeel sou ontbind omdat dit slegs in naam as ‘n skimorganisasie nog voortgeleef het, maar by die konferensie in Mogorogoro, ‘n wildreservaat, het die SAKP onder Slovo besluit om beheer oor die organisasie oor te neem en dit voortaan as die “swart spreekbuis” of frontorganisasie van die SAKP te gebruik. Nog ‘n belangrike gebeurtenis het die vorige jaar plaasgevind toe ‘n ekstreemlinkse eerste minister en simpatiseerder van die SAKP, Olof Palme, in Swede eerste minister geword het. Die giftig anti-Afrikaanse skryfster, Nadine Gordimer, ‘n huisvriendin van “daardie wonderlike Slovo’s” soos sy na hulle verwys het, het in die vyftigerjare met die Sweedse joernalis en skrywer, Per Wästberg, bevriend geraak. Wästberg is onder meer uit die ou Rhodesië verban en het ‘n boek teen dié land en teen Suid-Afrika in Sweeds onder die titel På svarta listan (Op die swartlys) (1960) uitgegee. Hy het ook artikels teen Suid-Afrika en Afrikaners in Swede se mees invloedryke koerant, die Dagens Nyheter, geskryf. Dié Stockholmse dagblad word deur die Bonnier-groep uitgegee, wat aan Swede se rykste Joodse familie behoort.

‘Die Joodse konneksie’

Hoewel die meeste mense die magstryd tussen 1948 en 1994 as ‘n botsing tussen swart en wit sien, kan dit ook as ‘n stryd tussen Afrikaners en Jode beskou word. Die digter en voormalige redakteur van Rapport, Izak de Villiers, het my op ‘n keer daarop attent gemaak dat die meerderheid aangeklaagdes in die Rivoniaverhoor taamlik welvarende Jode was en, buiten Mandela en Sisulu, geen “swart verdruktes” nie. Diegene wat tot die binnekring van die revolusie behoort het, soos die Slovo’s, die Bernsteins, Ronnie Kasrils, asook die Rivonia-beskuldigdes self, was merendeels van Joodse, spesifiek Litause afkoms. Die sleutelverdagtes in die saak was: Denis Goldberg, Lionel “Rusty” Bernstein, Bob Hepple, Arthur Goldreich, Harold Wolpe en James “Jimmy” Kantor.

Slovo is nie eens in Suid-Afrika gebore nie, maar in Litaue en het eers op die ouderdom van tien in Johannesburg aangekom. Dié Oos-Europese kommunis en sy gade, Ruth, sou ‘n sleutelrol speel om die eens magtige Afrikanervolk en sy voorhoedeparty, die NP, tot ‘n val te bring en selfs Afrikaans tot ‘n derderangse spreektaal te reduseer.

Terwyl die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes in 1963 toe die SAKP-lede in hegtenis geneem is, hom van die beskuldigdes en hul radikale politiek gedistansieer het, het die SAJRA hom meer onlangs met hulle vereenselwig en hul mislukte sabotasiepogings ooreenkomstig die huidige tydsgees as ‘n heldedaad beskryf.

Ook in die Sowjetunie en in Oos-Duitsland moes verhoudinge tussen Jode goed gevlot het, want die hoof van die berugte Oos-Duitse Stasi, Markus Wolf, was ‘n Jood, terwyl Slovo se regterhand, Ronnie Kasrils, lang tydperke in Odessa met sy groot Joodse gemeenskap deurgebring het. Volgens die Jewish Virtual Library:

From the 1880s until the 1920s the Jewish community of Odessa was the second largest in the whole of Russia (after *Warsaw, the capital of Poland, then within czarist Russia) and it had considerable influence on the Jews of the country. The principal characteristics of this community, and responsible for its particular importance, were the rapid and constant growth of the Jewish population and its extensive participation in the economic development of the town, the outstanding “Western” character of its cultural life and numerous communal institutions, especially educational and economic institutions, the social and political activity of the Jewish public, the mood of tension and struggle which was impressed on its history, and the Hebrew literary center which emerged there.

Kasrils se “Odessa-notaboeke” is redelik onlangs aan die Universiteit van die Witwatersrand, sy en Slovo se alma mater, vir bewaring oorhandig. Toe ek ‘n lid van die Wits-SR in die laat-sewentigerjare was, was ek een van slegs twee nie-Jode op die SR. Studente en dosente van Wits, asook Ikeys, het in die sewentigerjare ‘n sleutelrol in die propagandaveldtog teen die NP-bewind gespeel en ‘n Wits-studenteleier uit dié tyd, Glen Moss, beweer selfs dat húlle en nie Slovo nie, die Afrikanerbewind tot ‘n val gebring het. Dié bewerings word deur Moss in sy boek, The new radicals: a generational memoir of the 1970s, gemaak.

‘n Mens sou die stryd wat tussen die SAKP en die NP tussen 1948 en 1994 gewoed het dus as ‘n identiteitskonflik tussen Afrikaners en Jode kon beskou. Hoewel Bram Fischer as “Afrikaner” ook lid en selfs op ‘n stadium leier van die SAKP was, het die leidende Litause Jode in dié party geen geheim van hul afkeer van Afrikaners en Afrikaans gemaak nie. Dat die swart onderwysers in Soweto, wat so sterk onder invloed van die SAKP en veral die Anglikaanse Kerk gestaan het, dus Afrikaans tydens die onluste van 1976 sou verwerp, is geen verrassing nie. Die Johannesburgse Engelstalige dagblaaie soos The Star en die Rand Daily Mail het die onluste so georkestreer dat dit as ‘n “opstand teen Afrikaans”, sowel plaaslik as in die buiteland, geïnterpreteer is. Tot vandag toe neem leerlinge in Soweto vrywillig Afrikaans, in weerwil van die jare lange propaganda teen die taal vanuit die Engelstalige media. Feit is egter dat die Rand Daily Mail vir baie jare ‘n baie anti-Afrikaanse koerant was wat oor ‘n groot aantal Joodse joernaliste beskik het. Laurence Gandar, die links-liberale redakteur wat Helen Suzman (gebore Gavronsky) se vernaamste pleitbesorger in die media was, is deur Benjamin Pogrund bygestaan. Pogrund het later Israel toe verhuis.

Volgens haar biograaf en die voormalige Britse ambassadeur in Suid-Afrika, Robin Renwick, het Suzman haar eens gevoel met die SAKP-gevangenes op Robbeneiland en haar parlementêre voorregte gebruik en selfs misbruik om die NP konstant, met die steun van Gandar en Pogrund se Rand Daily Mail, aan te val en te verguis.

Ek sou graag hierdie oorsig oor 1948-1994 korter wou stel, maar sal die res, waaronder die opbloei van Afrikaans en Afrikanerskap vir ‘n dekade of twee voor die val, in ‘n opvolgrubriek behandel. Wat vir my belangrik is, is dat mense moet besef dat die Afrikaner tans ondergang in die gesig staar, nie omdat hy ‘n “bose bewind” bedryf het nie – daar was en is vele “bose bewinde” op aarde – maar omdat daar ‘n identiteitstryd in die land tussen twee hoofsaaklik blanke groepe gewoed het. Die een faksie was radikaal en kommunisties, die ander konserwatief en nasionalisties, en boonop het hulle twee verskillende tale gepraat. Selfs die konflik onder die Zoeloes in Natal wat deur Anthea Jeffery met die term “volksoorlog” (People’s War) beskryf word, kan as ‘n verstekoorlog tussen die twee groepe gesien word. Aan die aan kant was daar die Afrikaners met hul bondgenote in die vorm van die tuislandleiers, asook behoudende bruinmense, Indiërs en Engelssprekende blankes, en aan die ander kant die SAKP met sy sterk Joodse kleur, wat weer sy eie frontorganisasie in die buiteland, die ANC, met fondse en publisiteit aan die gang gehou het.

Hierdie konflik is natuurlik nog lank nie verby nie, want die ineenstorting van die NP, KP en ander Afrikanerpartye, het ‘n magsvakuum in die land geskep wat genadeloos deur die SAKP en die radikale faksie uitgebuit word. Dat die revolusie vorentoe verder gaan radikaliseer, besef selfs die links-liberale Nasperskoerante, wat gewoonlik geheel en al blind vir die werklikheid is. Net gister skryf Beeld in ‘n hoofartikel getitel ANC moet besin oor sy koers met landbou:

Boere word pal in die duister gehou oor sake soos dié, en die magshebbers doen aankondigings sonder dat hul onderhandelingsvennote daarvan weet en terwyl voorstelle steeds op die tafel is…

Met ’n ekonomiese ramp en gepaardgaande werkverliese én ’n ANC wat daarop afstuur om metro’s soos Port Elizabeth en Pretoria aan die opposisie af te staan, is grond natuurlik ’n al hoe aanlokliker trekpleister om stemme mee te probeer hou.

Laat daar egter geen twyfel wees nie: As die ANC hom eers op só ’n populistiese weg begewe, is dit laat vir Suid-Afrika. Dán is daar immers min verskil tussen pres. Jacob Zuma se ANC en Julius Malema se EFF.

Asof die ANC-SAKP hom hoegenaamd aan sulke pleidooie in Afrikaans, die “taal van die vyand”, sou steur!

Volgende keer in Deel 2 skryf ek oor hoe Afrikaners aanvanklik in die sestiger- en sewentigerjare sterk begin staan het, maar daarna onder mekaar begin baklei en in ‘n al hoe meer verwarde strategie of gebrek daaraan begin verval het, totdat hulle uiteindelik uit die pad gevee en vandag as ongewenste “koloniale immigrante” in die land beskou word.

Leon Lemmer: Wannie Carstens se onvoorbeeldige paternalisme

Pleks van ‘n Afrikaanse taalraad in die ware sin van die woord te wees, is die Afrikaanse Taalraad (ATR) ‘n versoenings- en meertaligheidsraad. Versoening word dermate oordryf dat kulturele verskille, bv tussen wit en bruin mense, misken word. Daarenteen is daar by taal, en spesifiek by Afrikaans, in die ATR-geledere ‘n oorbewustheid van verskille, wat dikwels “variëteite” genoem word.

Aan die Universiteit Stellenbosch (US) doen ‘n soortgelyke gestremdheid hom voor. Enersyds word diversiteit gepredik; dermate dat van die Diversiteit Stellenbosch gepraat word. Die eens Afrikaanse US is in ‘n meertalige inrigting getransformeer. Andersyds word kulturele verskille geïgnoreer. Alle Maties word in dieselfde kookpot gedwing, met blankes en Afrikaans wat amptelik gedoem is om van meerderheid- tot minderheidstatus afgegradeer te word. Transformasie kry voorkeur bo akademie.

Soos in die geval van die ATR word van die US iets anders gemaak as wat hy behoort te wees. In albei gevalle word die vonk hiervoor deur die mode-politiek van die oomblik verskaf. Nóg die ATR nóg die US is ongekwalifiseerd trots Afrikaans. Wie kon in die vorige eeu dink dat so ‘n bedenklike gesindheid jeens Afrikaans so vroeg in hierdie eeu onder Afrikaanssprekende blankes sou ontwikkel?

Vanweë sy sterk assosiasie met blankes/Afrikaners word Standaardafrikaans nie (openlik/onomwonde) deur die ATR gepropageer of bevorder nie. Pleks daarvan word die diversiteit van Afrikaans, oftewel die variëteite van Afrikaans, tot vervelens toe beklemtoon. Ook dat meertaligheid ‘n bate is, pleks van om te konsentreer op die uitbouing van ordentlike, agbare en so suiwer moontlike (bv nie-anglisistiese) Afrikaans. Die ATR versuim om pogings aan te wend om Afrikaans teen die verstikkende oorheersing van Engels te verskans.

Op die ATR-webwerf word die “breë Afrikaanse gemeenskap” aangespreek. Net soos met die woord “Standaardafrikaans” sal jy die woord “Afrikaner” glad nie daar teëkom nie. Daarom ontbreek verwysings na die Genootskap van Regte Afrikaners ook. Vir die ATR gaan dit om inklusiwiteit, oftewel “eenheid in diversiteit”. Die woord “bemagtiging”, met sy sterk ANC-inslag, kom telkens voor. Op 24 September gaan die ATR 90 jaar van Afrikaans vier. Heel voorspelbaar is die tema: “Die vele gesigte van Afrikaans.”

Dié siektetoestand by die US en ATR weerspieël die patologie van die nuwe Suid-Afrika. Die geykte betekenis van woorde word verwring of ander woorde word gebruik om die ware toedrag van sake te verdoesel. Rassediskriminasie word regstelling genoem. Verandering/nie-verbetering/opdondering word transformasie genoem. Ondergaande boere heet opkomende boere. Droogmaak/onvermoë word uitdagings genoem. Nie-meriete/korrupsie heet soms bemagtiging, ens.

Vanweë ‘n skewe agenda word dinge dikwels nie by die naam genoem nie. Byvoorbeeld, op 14 Augustus gaan daar ‘n byeenkoms by die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl gehou word (ATR-webwerf, Nuus). Dit word nie, soos dit hoort, Afrikaansdag genoem nie. Nee, dit heet Taaldag, seker sodat niemand uitgesluit moet voel nie. Nico Koopman is een van die mense wat uitgenooi is om deel te neem. Hy het sy intreerede uitsluitlik in Engels gelewer en het hom as hoogleraar en dekaan onderskei met die spoed waarteen die US se Fakulteit Teologie (die ontaarde NGK-Kweekskool) verengels het. Dit is die soort manewales wat deesdae op die terrein van een van die Afrikaner se allerheiligste plekke, die Taalmonument, ontplooi word.

Wannie Carstens dien nie meer in die ATR-direksie nie. As eerste ATR-voorsitter en jare lange direksielid is sy gees egter aldaar steeds baie vaardig. Sy jongste artikel weerspieël daardie gees (ATR-webwerf 17 Julie en Die Burger, 23 Julie, p 15). Daarom voel ek verplig om in hierdie skrywe van Afrikaanssprekende blankes te praat en nie van Afrikaners nie, asook eerder van Afrikaanssprekendes as om die boosaardige term “Afrikaanses” te gebruik. Carstens skryf na aanleiding van ‘n artikel van Carryn-Ann Nel. Sy noem haarself ‘n “trotse, jong bruin vrou” (Beeld, 28 April, p 17). Op haar beurt het sy na aanleiding van ‘n artikel van Michael le Cordeur geskryf (Netwerk 24, 16 April). Hy beskou homself as ‘n ghoeroe van die “Afrikaanses”, bv van die mengeltaal Kaaps en die klopse. Carstens se artikel blyk ‘n laatgeboorte te wees. Ten spyte van die lang wordingsgeskiedenis sê Carstens niks of bitter min wat nuut is.

Le Cordeur het gal afgegaan oor die baie wit gesigte by die Ghoema-musiektoekennings. Hierdie geleentheid is op KykNet uitgesaai. Ghoema word met bruines geassosieer, daarom moet hulle, volgens Le Cordeur, die televisieskerm vul. Pleks daarvan was die uitsending, in sy loslit Afrikaans, ‘n “All White Show”. Wanneer dit by Afrikaans kom, opper hy egter geen beswaar as die ATR enige verwysing na blankes en veral Afrikaners soos die gif vermy nie. Volgens hom mag bruines nie soos “bywoners” van Afrikaans behandel word nie. Afrikaners mag egter maar in die ATR-konteks ongenoemdes, selfs onnoembares, wees en in die nuwe Suid-Afrika soos tweederangse burgers behandel word. Wanneer begin Le Cordeur om teen rassediskriminasie teen blankes te velde te trek?

Nel het in die Le Cordeur-idioom beswaar teen die baie wittes by ‘n Afrikaansbyeenkoms. Soos die lede van Open Stellenbosch wil sy “welkom voel”. Dit word algemeen aanvaar dat bruines glad nie so entoesiasties soos wittes oor Afrikaans is nie. Sy ontken dit egter en rek haar opvatting oor wat Afrikaans is tot by Nathan Trantraal se koeterwaals. Op daardie soort “Afrikaans” is sy danig trots. In die kommentaar onderaan sê die huidige voorsitster van die ATR, Anne-Marie Beukes, polities korrek, maar taalkundig inkorrek, haar steun aan Nel toe.

Le Cordeur en Nel se beswaardheid is ras-/kleurgebaseerd. Carstens, wat nie buite die raamwerk van politieke korrektheid kan dink nie, steun hulle; soos Beukes. Ooreenkomstig die mode-politiek en ATR-missie word soos volg kwantitatief gedink: Die meeste Afrikaanssprekendes is bruin, gevolglik is bruines die bepalende heilsfaktor vir Afrikaans. Die gehalte/kwaliteit van Afrikaans, soos dit ewewigtigheidshalwe hoort, mag nie in ag geneem word nie. Onderliggend aan hierdie gesindheid is die ANC se gelykheidsmanie; die een-mens-een-stem sindroom. Al die variëteite van Afrikaans word dus van gelyke waarde geag; ook dié (soos Kaaps) wat onnodig en oorvloedig met Engels besoedel is.

Veralgemenend kan gesê word dat bruines nie oor die heil, bv die gehalte en voortbestaan, van Afrikaans bekommerd is nie. Mense soos Le Cordeur, Henry Jeffreys en Danny Titus gee telkens die versekering dat vrese oor die toekoms van Afrikaans (heeltemal) ongegrond is. Hulle redenasie lui min of meer soos volg: Daar is so baie Afrikaanssprekende bruines en hulle word al hoe meer, dus is daar nie ‘n kat se kans dat Afrikaans sal uitsterf nie.

Nel verseg om te erken dat dit ‘n gebrek aan belangstelling is wat veroorsaak dat bruines versuim om (in groot getalle) by Afrikaansbyeenkomste op te daag, maar sy laat hierdie moontlikheid oop. Wie sou dan in plaas van die bruines namens hulle as spreekbuis optree? Die polities korrekte, paternalisties neigende Wannie Carstens. Terug tot by die Khoi-San en natuurlik die arme slawe kan bruines op sy steun reken.

Carstens begin sy artikel soos volg: “Nel is heeltemal reg. Te dikwels bestaan ‘n byeenkoms van Afrikaanssprekendes net uit wit mense. Ons sal die demografie van Afrikaans in ag moet neem.” Carstens se benadering is dus heeltemal in ooreenstemming met die demografie-manie van die ANC. Ooreenkomstig Carstens se wens probeer die ATR in die samestelling van sy direksie en in sy bedrywighede om hiper-demografie-inagnemend regstellend te wees. “So dikwels skitter die grootste groep moedertaalsprekers van Afrikaans deur hul afwesigheid by sulke geleenthede.” Moet die blankes hiervoor, by ope byeenkomste, die skuld aanvaar of is dit aan apatie by bruines te wyte? Dat Carstens voel hy moet namens die bruines hulle Afrikaanssaak stel, kan in sigself ‘n aanduiding wees van hierdie groep se flou belangstelling in die wel en wee van Afrikaans.

Soos Nel sê Carstens nie of hier sprake van apatie is nie. Hy kom eerder met oorbekende statistiek vorendag. Daarvolgens is “meer as 60% van die Afrikaanse gemeenskap nie wit … nie. Hiervan is meer as 50% van die totale Afrikaanse huistaalsprekers bruin.” Daarna kom Afrikaanse feeste onder sy soeklig: “As ons na Afrikaanse feeste in die land gaan, is die oorgrote meerderheid van die aanwesiges wit Afrikaanssprekendes. Dit is asof die bruin Afrikaanse gemeenskap met die Suidoosterfees in die Kaap en gedeeltelik met die KKNK gepaai [?] moet word … Maar wat van die ander feeste? Aardklop, Innibos, die Vrystaat Kunstefees,” ens.

Die Suidoosterfees word deur Media24 spesifiek met die oog op (oorwegend) bruin gehore aangebied. Daarteenoor word doelbewuste wit eensydigheid nie by die ander feeste aangetref of toegelaat nie. Polities korrek sal Carstens Media24 nie oor die pro-bruin ingesteldheid van die Suidoosterfees kritiseer nie. Hy kon wel vra waarom Media24 nie ewewigtigheidshalwe ook ‘n jaarlikse fees met die oog op (oorwegend) blanke gehore aanbied nie, bv ‘n Van Riebeeck-, Vryburger- of Boerefees. Op grond waarvan word bruines deur Media24 vir bevoordeling uitgesonder terwyl Naspers die afgelope honderd jaar sy voortbestaan en welvaart hoofsaaklik aan blankes te danke het?

Die punt is dat al die bestaande Afrikaanse feeste oopgestel vir bywoning deur enigeen is. Dit is ook bekend dat baie gedoen word om nie-wittes na hierdie feeste te lok. Dikwels word juis dit as ‘n vereiste vir enige owerheidsubsidiëring gestel. In hierdie era van vryheid mag nie-wittes nie teen hulle sin tot bywoning gedwing word nie. As die gehore deesdae steeds nie demografies verteenwoordigend blyk te wees nie, kan hierdie saak maar gerus met rus gelaat word. Voorheen was daar gedwonge rasseskeiding. Deesdae is daar gedwonge rasse-integrasie, asof dit iets is wat noodwendig goed is. Pleks daarvan behoort indiwidue en etniese groepe vryheid van assosiasie gegun te word. Daar is geen heil in die opdringing van een groep se kultuur aan ‘n ander nie. Alle blankes stel nie in die klopse belang nie. Alle bruines hou nie van boeremusiek nie. Gun elkeen die vryheid om sy kultuur uit te leef, mits dit nie die uitlewing van ander kulture aan bande lê nie.

Vervolgens gaan Carstens onbeskaamd in sy paternalistiese rat. Volgens die HAT is paternalisme “uitoefening van, kontrole oor of sorg vir onderdane [of bloot ander mense] op ‘n vaderlike manier.” Carstens skryf onrealisties/idealisties: “Die grootste groep van die bruin gemeenskap wil ook Afrikaans wees, wil hul lewe in Afrikaans leef, wil hul kinders in Afrikaans laat leer (op skool en op universiteit), wil in Afrikaans aanbid, wil in Afrikaans werk, wil in Afrikaans op verhoë en in teaters deelneem – wil dus volledig Afrikaans wees.” Daardie “grootste groep” waarna Carstens verwys, is hoofsaaklik die minder ontwikkelde bruines. Ontwikkelde bruines is geneig om (in die openbaar) buitengewoon dislojaal teenoor Afrikaans te wees. By diesulkes is daar geen begeerte om “volledig” Afrikaans te wees nie; veel eerder om hulle daarvan te distansieer. Die Verenigende Gereformeerde Kerk (VGK, wesenlik die ontaarde NG Sendingkerk) openbaar dikwels ‘n voorliefde vir Engels, selfs in situasies, soos gemeentes (bv in kerkdienste), waar dit onvanpas/disfunksioneel is. As die NG Kerk en die VGK saamsmelt sou sinodesittings en ander kerklike byeenkomste uitsluitlik in Afrikaans dikwels nie meer aanvaarbaar wees nie. Dit is vir my onbegryplik dat dít nooit as ‘n argument teen kerkvereniging gebruik word nie; seker maar omdat dit hoog in die mode is om eerder eenheid en eendersheid as “verskeurdheid”/verskeidenheid voor te staan.

“Vir die bruin gemeenskap is Afrikaans ook van belang, die behoud van Afrikaans as skooltaal en as universiteitsonderrigtaal is net so belangrik vir bruin Afrikaanssprekendes as wat dit vir wit Afrikaanssprekendes is.” Afrikaans as onderrigtaal is vir al hoe meer blanke Afrikaanssprekendes nie van deurslaggewende belang nie. By ontwikkelde bruines is dit so in nog groter mate. Dink aan die voorval enkele jare lede toe Afrikaanssprekende bruin ouers die Laerskool Mikro in Kuilsrivier wou verplig om, anders as in die res van die skool, spesiaal onderrig in Engels aan hulle kinders te verskaf. Dink aan die geval Russel Botman wat aanvanklik beweer het dat hy onderrig in Afrikaans aan die US uitbou deur bruin studente met bv studiebeurse te bevoordeel, net om later te erken dat bruin studente, soos sy eie kinders, onderrig in Engels verkies.

“Die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) het volledig Engels geword. Is ‘n omgekeerde proses nie hier nodig nie – dat die UWK weer primêr vir Afrikaanssprekendes voorsiening maak?” Let op hoe tentatief (eintlik slapgat) Carstens hom oor hierdie skandalige situasie uitlaat. Hy vra eerder ‘n vraag as om openlik en sterk op terugverandering by die UWK aan te dring. Dit is ‘n hoogleraar in Afrikaans, Jakes Gerwel, iemand wat uittartingshalwe sy intreerede in Engels gelewer het, wat as rektor die oorwegend Afrikaanse UWK in ‘n eentalig Engels inrigting getransformeer het. Hy het dit gedoen omdat ANC-politiek by hom baie swaarder as die heil van Afrikaans geweeg het. Wat die UWK sedertdien versuim om vir Afrikaanssprekende bruines te doen, word deesdae van die US verwag. Dit is waarom US-raadslid Koos Bekker verkeerdelik beweer dat die US ‘n spesiale historiese verpligting teenoor bruin studente het, terwyl dit in werklikheid ‘n opsetlik versaakte plig van die UWK is. Wat Carstens nie noem nie en (ontwikkelde) bruines se algemene belangeloosheid by Afrikaans bevestig, is dat daar nog geen daadwerklike protes uit bruin geledere teen die algehele verengelsing van die UWK opgeklink het nie. Die UWK was sedert 1960 drie dekades lank die hoofsentrum en voedingsbron van bruin kultuur. Verswarting en verengelsing het hierdie rol sedertdien grootliks vernietig.

Carstens skaar hom in so ‘n mate by die bruines dat hy Afrikaanssprekende blankes tekortdoen: “As daar gepraat word oor [studie]beurse vir Afrikaans of vir Afrikaanssprekende studente, word meestal net wit studente in ag geneem.” Dit is ‘n hoogs twyfelagtige, eintlik laakbare, stelling. As US-raadslid behoort hy te weet dat daardie universiteit talle en progressief al hoe meer studiebeurse eksklusief vir nie-wit studente beskikbaar stel. Waar studiebeurse eksklusief vir blankes beskikbaar was, het die US enersyds geweier om enigiets daarmee te make te hê, of andersyds hom met sy beswaardheid selfs tot die hof gewend. Kortom, studiebeurse eksklusief vir nie-wittes is toenemend beskikbaar, maar sodra daar sprake van studiebeurse eksklusief vir wittes is, word die US se inklusiwiteitstrewe vooropgestel.

Sonder om met voorstelle voor ‘n dag te kom, vra Carstens: “Wat kan ons doen om seker te maak die Afrikaanse gemeenskap word altyd [!] in sy volle verskeidenheid verteenwoordig daar waar Afrikaanssprekendes bymekaarkom? … Daar is werk wat op ons [!] wag” Carstens dink seker by uitstek aan Afrikaansbyeenkomste. Maar wat van ander aksies, soos wanneer teen plaasmoorde betoog word, of wanneer vrywilligers hulp verleen, bv om pikkewyne van oliebesmetting te bevry? Dan skitter nie-wittes in hulle afwesigheid. Carstens verwag van blankes om die (relatiewe) apatie/onbetrokkendheid/onbesorgdheid van bruines oor Afrikaans te verminder, op die gevaar af dat Afrikaanssprekende blankes van paternalisme beskuldig word. Deelname aan Afrikaansbedrywighede is oop vir enigeen. In baie gevalle, soos by Carstens en sy geesgenote, word agteroor geleun om bruines nie net toe te laat nie, maar hulle (meer as) welkom te laat voel. Tog is die resultate teleurstellend. Aan die blanke kant moet daar myns insiens êrens ‘n genoeg-is-genoeg wees.

Carstens gaan uit van onhoudbare aannames. ‘n Gemeenskaplike taal waarborg nie kulturele eendersheid nie. Dink maar aan die groot kulturele verskillende wat daar tussen inwoners bestaan waar die koloniale taal, bv Engels of Frans, die amptelike of algemene gebruikstaal is. Sommige wittes en sommige bruines het (in ‘n mate) Afrikaans as hulle gemeenskaplike taal en Carstens en die ATR erken dat daar groepsgewys verskille in Afrikaans aangetref word. Daardie verskille is egter nie net ooglopende voorkomsverskille, soos woordeskat en uitspraak, nie maar ook diepgaande gesindheidsverskille. Soveel te meer is daar tussen wittes en bruines kulturele verskille. Daarmee word nie ontken dat daar taal- en kultuurgewys ook oorvleueling, dus gemeenskaplike terrein, is nie. Maar om, soos Carstens in die vorige paragraaf, as ideaal te koester dat wittes en bruines by Afrikaansbyeenkomste “altyd” demografie-verteenwoordigend saamgegooi moet word, is om ernstig te dwaal. Vanweë taal- en kultuurverskille mag en behoort daar ruimte vir Afrikaansgeleenthede te wees waar die juk van demografie afgeskud en enigeen vryelik toegelaat word om deel te neem of weg te bly.

Teen die einde van sy artikel blyk dit dat Carstens ‘n Praag-leser is. Hy beweer dat iemand hom op die Praag-webwerf gekomplimenteer het met die stelling dat hy die “bruin stem in Afrikaans ingebring het.” Dit bevestig sekerlik die groot mate van onbesorgdheid/onverskilligheid wat daar by bruines oor Afrikaans bestaan; dat Carstens gevolglik voel dat hy namens bruines aan die blankes moet preek; dus die spreekwoordelike leviete moet voorlees. Van preek gepraat: Hoe meer Carstens met verkieslik ‘n ope gemoed op die Praag-webwerf lees, des te beter word die kanse dat hy tot inkeer sal kom; dus ‘n regte Afrikaner kan word.

Karel Combrinck: Linkser val jy af

Ons lewe sedert die Tweede Wêreldoorlog in ‘n wêreld wat geheel en al in ‘n linksliberale rigting beweeg het, of liewer, gedwing is. Die meeste Westerse samelewings is so links dat as hulle net nog ‘n treetjie verder links gee, dan val hulle heeltemal van die aardbol af. Selfs die sg . « regse » regerings, wanneer daar een is, is so links dat ‘n mens met hulle kan toor. Die rede vir dié linkse diktatuur is natuurlik dat dit bepaalde mense se politieke en ekonomiese belange dien.

Lesers mag wonder wat Westerse verwording met ons te make het. Maar dis juis daar waar ons ondergang bewerkstellig is: in Londen, Washington, Parys en Stockholm, in samewerking met meelopers en verlooptes hier by ons, die De Klerks en Meyers en Bothas en Wesselse. Kyk nou net weer die linkse gegorrel van Naspers se me. Weideman oor apartheid. Sonder die morele, politieke en finansiële steun uit daardie oorde sou die ANC net nooit iets teen ons uitgerig gekry het nie.

Kom ons neem Frankryk byvoorbeeld. Daar is tussen die « regse » regerings (UMP) en die bykans bolsjewistiese linkse sosialistiese regerings (PS) van die afgelope dertig jaar so min verskil dat Marine Le Pen van die Front National hulle herdoop het na die UMPS. Op so te sê elke belangrike beleidspunt het die UMP en PS oor die afgelope dertig jaar presies dieselfde linkse beleid gevolg. As voorbeeld kan dien die immigrasiepolitiek. Onder die linkse en »regse » regerings was die immigrasiesyfers uit die Derde Wêreld gedurende daardie tydperk ongeveer identies.

Maar in enkele opsigte oortref die huidige sosialistiese bewind tog die « regses » sover dit fanatisme en onverdraagsaamheid aangaan. Geen werklike kritiek of teenstand teen die sosialistiese bewind en sy « waardes » word gedoog nie. Telkens wanneer iemand dit sou waag om een van die heilige koeie van die regime (waardes) te bevraagteken, dan begin hulle naarstiglik skarrel na wette, waarvan hulle reeds ‘n arsenaal het, om die skuldige mee by te kom en uit te skakel. En as daar nog nie ‘n geskikte wet is nie, dan maak hulle net nog een. ‘n Ander metode is boetes en skadevergoedings aan « gekrenktes » en dan, die dodelike wapen van ‘n belastingondersoek waarteen geen mens bestand is nie. Terloops , die gekrenktes is meesal ‘n dosyn Joodse organisasies met mooiklinkende name soos die MRAP, LICRA, SOS RACISME, CRIF, UEJF ens – organisasasies wat op belastinggeld vegeteer ten spyte van die rykdom van hulle lede en wat, terloops, oor die jare ook op die voorpunt was van die veldtog teen Suid-Afrika.

En die heiligste van heilige koeie is natuurlik die geskiedenis van die Tweede Wêreldoorlog, die private besit van die linkses, waarvan die amptelike weergawe nie bevraagteken mag word nie. Die amptelike weergawe is nou byvoorbeeld dat daar presies ses miljoen Jode in strafkampe omgekom het, waarvan die meeste in gaskamers, ens. Geen bespreking, navorsing, ondersoek of kritiek word geduld nie. Heilig, heilig, heilig. ‘n « Waarheid » wat nie ondersoek mag word nie. So ‘n »waarheid » is nie ‘n waarheid nie, kan dit ook nie wees nie, maar by die linkses gaan dit net verby. Hulle is die weg en die waarheid.

Tans is daar drie regsgedinge aan die gang teen onderskeidelik, die stigter en voormalige leier van die Front National, Jean-Marie Le Pen, die hoogs produktiewe intellektueel, skrywer, filosoof en uitgewer, Alain Soral en die komediant Dieudonné. Hofgedinge teen hierdie drie is so te sê ‘n permanente kenmerk van die Franse samelewing.

Die huidige aanklag teen Jean-Marie Le Pen is dat hy onlangs in ‘n televisie-onderhoud die stelling gemaak het dat die gaskamers ‘n besonderheid (détail) van die Tweede Wêreldoorlog was. Hy het die stelling al tevore gemaak en is reeds ses keer daarvoor veroordeel en beboet. Hierdie keer het die joernalis hom spesifiek gevra of dit steeds sy mening is dat die gaskamers ‘n détail is en hy het gesê ja. Daarvoor word hy nou weer vervolg! Dit is dus duidelik dat Le Pen vervolg word vir sy mening, vir wat hy dink, wat baie herinner aan die Thought Police van George Orwell se boek, 1984. Ironies en verontrustend is dat Marine Le Pen haar pa nou om dieselfde rede uit die Front National geskors het. Maar nou ja, die weë van politici is soms duister.

Dieudonné is ‘n (swart) komediant wat reeds ‘n twintigtal veroordelings agter die rug het vir verskillende vorms van – « rassisme » ! Die rassisme waaraan hy skuldig is, is dat hy durf waag om tydens sy vertonings grappe oor Jode te maak, of dat hy bv. wandade van die Israeliese weermag teen Palestyne aan die kaak stel. Dus tree hier skynbaar ‘n soort hiërargie van rassevoorkeure te voorskyn: Vir die wittes is die swartes heilige koeie, maar wanneer ‘n swarte ‘n Jood kritiseer, dan is die Jood ‘n heiliger koei as die swarte. Die arme mense is so toegespin in hulle ideologiese absurditeite dat hulle met moeite nog kan wriemel. Dit kan net genoem word dat die tydskrif Charlie Hebdo, ‘n hekeltydskrif wat vir die merendeel deur Jode bedryf word en wat die mees gruwelike lastermateriaal oor Christene en Moslems publiseer, die volle simpatie van die Franse politieke stelsel geniet.

Maar onder die vervolgingsages is die geval van Alain Soral sekerlik die indrukwekkendste. Alain Soral lewe omtrent permanent in die skaduwee van regsvervolging, mediaverguising en staatsoptredes van allerlei aard op aanklag daarvan dat hy die allesoorheersende mag en invloed van die Joodse lobby op die tafel plaas. Hy skuld reeds tienduisende euro’s aan boetes en skadevergoedings, dermate dat hy nou besluit het om liewer tronk toe te gaan as om die boetes te probeer betaal. Die Franse regering kan omtrent nie voorbly om die boeke wat hy skryf of uitgee, te verbied nie.

Pas het die Franse parlement wetgewing aangeneem om meeluistering en spioenasie op Franse burgers te wettig, sg. om die terroristebedreiging die hoof te bied. Die Front National en mense soos Dieudonné en Alain Soral meen die veiligheidswetgewing is bedoel om hulle hok te slaan en dat die terroristestorie net ‘n gerieflike dekmantel is om dit te bewerkstellig; baie soos in Suid-Afrika ook waar die geheime dienste gebruik is om « regses » by te kom in stede van Suid-Afrika se werklike vyande. As hulle Suid-Afrika se werklike vyande wou bykom, moes hulle eerder gekonsentreer het op FW de Klerk en sy gabbas.

En die Franse banke is ook nie links nie (komieklike uitdrukking!). Waarom sou hulle wees ? Hulle behoort dan aan dieselfe oligargiese kliek. Banke weier dus om lenings te gee aan die Front National, terwyl banke die rekenings van mense soos Dieudonné en Alain Soral summier sluit. So moes die Front National bv. onlangs noodgedwonge ‘n lening by ‘n bank in Rusland gaan soek, iets waarvoor hulle nou weer deur die linkse media gekritiseer word omdat hulle met ‘n vreemde moondheid en nogal Rusland in die bed sou wees.

Dit is dus die verhaal van hoe linkse regerings hulle ideologiese heilige koeie beskerm en kritici die mond snoer: regsgedinge, boetes, belastingondersoeke, afluisteringsmetodes, weerhouding van toegang tot finansiële bronne, weiering van toegang tot die media, intimidasie, morele en geestelike aftakeling van allerlei aard, so eg op die Goelagmodel.

Die dag sal wel kom dat die waarheid omtrent die Tweede Wêreldoorlog en die gevangenekampe aan die lig gaan kom. Miskien gebeur dit wanneer die Russe besluit om die argiewe oor daardie tydperk wat in hulle besit verkeer, openbaar te maak. Die laaste ding wat die linkses en hulle meesters kan bekostig, is dat die waarheid op die lappe moet kom. Die mite rondom die kampe is juis die afgelope sewentig jaar die kern van hulle propagandakapitaal ten einde die Westerse mensdom in skuld en skaamte en onderdanigheid te hou. As daar een ding is wat die linkse wêreld en sy meesters nie kan bekostig nie, is dit die waarheid.

Dan Roodt: Die Afrikaner as émigré

Nadat die ekonoom Dawie Roodt met ‘n panga in sy garage aangeval is en hy teruggeveg het om sy gesin te beskerm, het hy gewonder wat hy met “dié inligting moet maak”. Moet hy “oppak en Perth toe gaan”? Iemand anders wat ek ken – haar seun woon in New York en is met ‘n Amerikanerin getroud – meen dat “die boonste laag almal die land verlaat het”. Die oorname van Suid-Afrika is so goed gedoen en die propaganda was só doeltreffend dat daar by die meeste Afrikaners ‘n soort willoosheid te bespeur is. Hulle konformeer, hou hulle koppe laag en “probeer net oorleef”. Totdat jy in jou huis aangeval word of jou werk of jou onderneming verloor omdat jy die verkeerde velkleur het, die verkeerde taal praat en moontlik selfs tot die verkeerde geslag behoort.

Jare gelede, toe Beeld nog my briewe geplaas het, het ek ‘n brief in daardie koerant geskryf waarin ek argumenteer dat daar in Suid-Afrika ‘n soort inwaartse emigrasie plaasvind. Mense verskans hul agter hoë mure, kyk Amerikaanse programme op TV en verbeel hulle dat hulle in ‘n ander wêreld leef. Dis amper so erg soos in die fliek “The Matrix” waar mense ‘n aangename virtuele werklikheid beleef terwyl hulle in aaklige omstandighede uitgebuit word.

Daar is byna niks meer in Suid-Afrika wat Afrikaans is nie. Suid-Afrika is nou ewe Engels as Australië of die Verenigde Koninkryk. Die laaste bietjie Afrikaans wat nog op skole en sekere kampusse bestaan, word ook stelselmatig aangeval en – tensy ‘n wonderwerk gebeur – gaan verdwyn. Ons het letterlik vreemdelinge in ons eie land geword en baie van die elite-swartes en Engelssprekendes beskou ons inderdaad as vreemdelinge. Die onwettige immigrante vanuit Zimbabwe of Malawi is in die land welkom, maar nie Afrikaners nie. Op Twitter en elders is daar heel tyd mense wat vra: “Wanneer emigreer jy?” Of: “Is jy nog nie in Australië nie?”

Self het ek geen begeerte om Australië toe te gaan nie. Dis ‘n kultuurlose Engelse land vol mense wat met ‘n vreemde aksent praat. As jy regtig wil Engels word, waarom dan nie liewer die Moederland oorkant die Mou nie?

Afrikaners verteenwoordig ‘n mengsel van Noord-Europeërs. Trouens, die meeste Noord-Europeërs is self in daardie wêrelddeel deur oorloë en trekbewegings rondgeskommel, dus verskil ons nie soveel van hulle nie. Hulle praat nog hul eie tale soos Nederlands, Duits, Sweeds, Deens, Noors, ens., en ons praat steeds Afrikaans wat tot dieselfde taalfamilie behoort. Met min moeite kan ‘n Afrikaner enige van daardie tale aanleer, en andersom.

Afrikaners het ‘n soort staatlose volk geword. Weens die verlies aan politieke mag en invloed, tel ons drie eeue in Afrika niks nie. Ons word steeds as immigrante in ‘n Afrika- of Anglo-Afrika-land gesien. Die feit dat ons die meeste dorpe en stede gestig het, paaie gemaak en infrastruktuur geskep het, word ook nie as ter sake beskou nie. Die ironie is dat die 1994-revolusie vir links-liberale Engelse ‘n pyrrhusoorwinning was. Hulle het hul bes probeer om met die hulp van buitelandse moondhede die Afrikaner te vernietig, maar in die proses soveel haat, geweld en verdeeldheid in Suid-Afrika gesaai, dat hulle die land self vernietig het. Op die duur gaan die revolusie “sy kinders verorber”. Die Engelse stook tans die vuur om grondhervorming te laat plaasvind sodat Afrikanerboere van die grond verdryf kan word, nes in Zimbabwe, in die hoop dat die banke en ander groot maatskappye gespaar gaan bly. Maar dit sal nie gebeur nie. Die geskiedenis van Afrika ná onafhanklikwording toon dat daar in elke land streng rassekwotas toegepas is en dat die blankes uiteindelik alle reg op eienaarskap, hetsy van grond, hetsy van aandele in maatskappye, verloor. Soos die Engelse tannie wat in Soweto tydens die 1976-onluste geskree het: “I’m English! I’m English!” gaan dit hulle niks help nie. Die swart nasionaliste en selfs die Zuma-ANC sien hulle bloot as “wittes” en tref kwalik ‘n onderskeid tussen Engelse en Afrikaners. Zuma se opmerkings dat “Afrikaners ware Afrikane” is, moet ons maar met ‘n knippie sout neem.

Ek het tevergeefs na die woord “émigré” in die HAT gesoek, om die omskrywing daarvan hier aan te haal. Helaas, verskyn dit nie daarin nie. Nadat ek op my leertjie geklim het om op die boonste rak deel II van die WAT in die hande te kry, kan ek die volgende definisie gee:

“émigré. Iemand wat sy land verlaat [het] om aan politieke of godsdienstige vervolging te ontkom; in die besonder, vlugteling uit Frankryk na die opheffing van die Edik van Nantes (1685) en tydens die Franse Rewolusie (1789); uitgewekene.”

Die WAT laat egter na om te noem dat dié term tydens die twintigste eeu veral van toepassing was op Russe wat hul land ná die Bolsjewistiese Rewolusie van Oktober 1917 verlaat het. Een van my gunstelingskrywers, Wladimir Nabokof, was so ‘n émigré wat nooit weer na Rusland toe kon terugkeer nie en deur die kommunistiese bewind aldaar as ‘n verraaier beskou is. Duisende Oos-Europese émigrés vanuit lande soos Pole en Tsjeggië het ook na Suid-Afrika gekom omdat ons as ‘n bolwerk teen kommunisme beskou is. Helaas.

Net gister sien ek dat daar 8 000 Afrikaanssprekendes in Kanada woon, volgens die Kanadese Sensus. Waarskynlik is die ware syfer veel groter. ‘n Kenmerk van die Afrikaner-émigré is dat hy graag wil wegkruip en in sy nuwe land ekonomies welvarend wil wees.

Op ‘n sekere vlak het alle Afrikaners émigrés geword, ook dié wat vir die oomblik nog in Suid-Afrika woon en die geweld en diskriminasie van dié Afro-Saksiese samelewing moet verduur. Daar word elke dag soveel moorde in Suid-Afrika gepleeg (40) soos in ‘n hele jaar in Denemarke of België! Ons word omring deur aakligheid, oppervlakkigheid en veilheid. Suid-Afrika het ‘n estetiese en morele woesteny geword. Dis asof ‘n mens op ‘n ander planeet beland het en jy niks van jou of jou kultuur in die omgewing rondom jou herken nie.

Toevallig lees ek nou iets in ‘n boek oor die Franse letterkunde (Albert Thibaudet, Histoire de la littérature française, Stock 1936) raak, waarin die skrywer praat oor die toestand ná die Franse Revolusie van 1789 toe ‘n horde skrywers en aristokrate uit die land moes vlug, die oorspronklike émigrés. Volgens Thibaudet het die Franse revolusionêre presies dieselfde wetgewing op die aristokrasie toegepas as dít waarmee Lodewyk XIV die Protestante vervolg het. Ja, ook ons Hugenote-voorouers tel natuurlik onder die eerste golf van émigrés. Trek van daar af die lyn deur die Russiese Revolusie van 1917 en die Suid-Afrikaanse revolusie van 1994, en dis helder dat ons steeds met dieselfde geskiedkundige beweging te make het. Trouens, Joe Slovo, Ruth First, Bram Fischer en ander is natuurlik regstreeks deur die Russiese Revolusie geïnspireer, wat bloot ‘n voortsetting van die Franse Revolusie in ‘n meer radikale vorm, as “maatskaplike revolusie”, was.

Die punt wat Thibaudet egter maak, is dat die Franse skrywers hul land verloor het, maar “Europa in ruil ontvang het”. Net in Hamburg gaan woon daar 40 000 Franse wat hul eie teaters, kafees en sake-ondernemings oprig en binne die omringende Duitse kultuur hul eie identiteit en kultuur onderhou. Een Franse skrywer, Xavier de Maistre, verknies hom so in sy ballingskap dat hy ‘n boek skryf met die titel, “Reis rondom my slaapkamer” (Voyage autour de ma chambre). Maar vir ander word dit ‘n grootse ontdekking van ander tale en kulture, wat uiteindelik sou bydra om van Frans ‘n universele kultuur te maak.

Daarom, indien ons as Afrikaner-émigrés sowel binnelands as buitelands daarin sou kon slaag om daardie vreemde wêrelde in ons taal in te bring en van ons ballingskap ‘n soort “sukses” te maak, kan ons op die duur daarby baat. Uiteindelik mag die Afro-Saksiese Suid-Afrika wat die Engelsman en sy handlanger, die verengelste swartman, met revolusionêre geweld tot stand wou bring, in duie stort terwyl ons in ons émigré-kolonies regoor die aardbol en in beveiligde enklawes in SA ‘n nuwe Afrikaanse lewe skep. Sommige Afrikaner-émigrés beskik reeds oor meer taal- en kultuurregte in hul lande van aankoms as in hul land van herkoms. Waarom nie daardie regte uitoefen nie?

Nou die dag het iemand met my kom gesels wat ook glad nie vir hom en sy gesin meer ‘n toekoms in Suid-Afrika sien nie. Daarom leer hy en sy gesin Duits en Frans aan. Hy voel dat Afrikaners die “reg op terugkeer” na die EU behoort te hê. Dit is iets wat met die EU en ons stamlande opgeneem behoort te word. Immers het almal geweet van die risiko dat, sodra die ANC-SAKP oorneem, Afrikaners in die see gejaag sou word of, soos tans, deur minder ooglopende metodes wel uit die land verdryf sou word. Deur middel van wetgewing en die “lumpenweermag” van misdadigers, slaag die huidige bewind ewe goed daarin om ons uit die land te verdryf as deur militêre geweld – wat heelwat meer diplomatieke gevolge sou hê. Soos die hele strategie waarmee die ANC-SAKP die land verower het, is die huidige wyse waarop ons verdryf en vermoor word eintlik briljant. Die regering hou hom skynbaar by die grondwet en internasionale menseregtereëls, maar die lumpenweermag word net gelos om soos elders in Afrika, ongeag die Geneefse Konvensies, gruweldade jeens ons burgerlikes, vroue en kinders te pleeg. Daarmee saam word ons taal doodgesmoor en ons ekonomiese beweegruimte toenemend deur SEB-wetgewing aan bande gelê.

Afrikaans verdien om deur die EU as ten minste ‘n Europese minderheidstaal erken te word. Daardie “reg op terugkeer” behoort ook te geld in gevalle waar mense hier aan geweld of onveiligheid blootgestel word, of dit nou al met jou persoonlik gebeur het of nie. Tot onlangs het Duitsland interessante wetgewing gehad wat die terugkeerreg vir mense van Duitse afkoms gewaarborg het. Soortgelyke wetgewing behoort vir Afrikaners te geld. Ons wil nie soos Derdewêreldvlugtelinge behandel word nie, maar soos die Europeërs van oorsprong wat ons is. As Pole in Engeland kan gaan werk, waarom mag ons nie ook in Noord-Europa gaan woon om van die Suid-Afrikaanse nagmerrie te ontsnap nie? Daardie nagmerrie en die Suid-Afrikaanse revolusie is immers juis te wyte aan Skandinawiese, Kanadese, Britse en ander inmenging in ons land. Nes die VSA Irak en Libië gedestabiliseer en vernietig het, het daardie lande Suid-Afrika gedestabiliseer en afgetakel. Oos-Duitsland, wat deesdae deel van die herenigde Bondsrepubliek is, het ‘n vername rol in die kommunistiese terreur gespeel wat ons land sou destabiliseer. Daarom is Duitsland ook skuldig. Om nie van Nederland te vergeet nie, waaroor Martin Bosma so pas ‘n hele boek geskryf het, Minderheid in eigen land: Hoe progressieve strijd ontaard in genocide en ANC-apartheid.

Deur die geskiedenis het lande hul beste mense tydens revolusies uitgemoor of verdryf. Ons voorouers het dit in 1685 met die herroeping van die Edik van Nantes ervaar, terwyl ons dit nou aan eie bas voel met die pseudo-demokratiese Afro-Saksiese tirannie waaronder ons gebuk gaan.

Dit raak nodig dat ons besin oor die émigré-tema wat, te danke aan die Suid-Afrikaanse revolusie, alle Afrikanerlewens in die 21ste eeu gaan oorheers.

J.S. van der Merwe: Demokrasie nie al opsie nie

So ‘n wyle terug publiseer Front Nasionaal ‘n artikel oor leierskap en die belang van demokrasie. As ek reg verstaan is die artikel losweg in reaksie op die gerug dat Steve Hofmeyer as tradisionele leier erkenning wil kry en sodoende aanspraak maak op seker voorregte wat hierdie leiers in ons land geniet.

Die skrywer van die artikel gaan vat die laaste paar eeue se leiers en hoe hulle verkies is en van daardie basis word die idee van demokraties verkose leiers ondersteun, veral ten opsigte van ons kulturele groepering. Om te dink dat demokraties verkose leiers die alfa en omega is is egter oordrewe en daarom moet mens verder gaan kyk om te verstaan waar leiers vandaan kom.

Demokrasie is op sy beste ‘n “gemiddelde politieke ideologie”. In die eerste plek kan dit slegs werk in ‘n homgene groep. Die oomblik, soos in Suid Afrika, waar meer as een groep betrokke is, is dit ‘n nommer-spel oor wie het die meeste siele en die minderhede kan eenvoudig nie dieselfde regte kry as die meerderheid nie. Tweedens, sou mens kyk na die homogene groep se IK op ‘n skaal, kan mens duidelik die Bell grafiek waarneem. Met ander woorde dit is die gemiddelde massa wat bepaal wie die leier is en daarom, kyk mens na Amerika se verkiesings, word dit ‘n populistiese geveg om die harte van die massas te wen…

Geld en publisiteit speel net so belangrike rol in demokrasie. Ongeag hoe sterk ‘n leier is, as niemand van hom of haar weet nie, gaan hulle nie vir so leier stem nie. Sou ons vandag ‘n verkiesing onder die Afrikaners hou behoort die leiers van Front Nasionaal ‘n paar stemme te kry, ander leiers van kleiner groepe sal dalk steun kry, maar ek is oortuig dat Steve lag-lag sal wen (as die liberale groep nie stem nie, want dan is Max dalk president!)

Mens moet nog verder kyk as bloot die tekorte van Demokrasie as politieke stelsel. Die karakter van ware leiers is baie keer in kontras met populisme en daarom word baie ware leiers ontmoedig om deel te neem aan die proses. Die ware leier se opinie is dalk die beter opinie, maar nie noodwendig die gewilde een nie. As een leier kool en die ander roomys aanbied, wie dink jy gaan wen? Dit is eers na die tyd as ons tandpyn en maagpyn het dat ons vrae vra. Baie ware leiers het ook nie die sprankelende persoonlikheid om op ‘n verhoog te staan en met die massas te kommunikeer nie. Gaan kyk ons na die groot leiers in die Anglo-Boere oorlog was van hulle maar bot, hardegat manne, maar hulle het gedoen wat niemand anders kon nie.

Die probleem is dat demokrasie so gewild is dat dit vir meeste mense ondenkbaar is dat daar ander opsies is. In kontras hiermee, in die besigheidswereld, word daar nie na gewilde leiers gesoek nie, maar na mense wat hulle bevoegdheid bewys het om die taak te verrig. So wanneer dit by ons geld kom, soek ons die persoon met die meeste vaardigheid, maar wanneer dit kom by ons oorlewing soek ons iemand wat mooi toesprake kan lewer…

‘n Ander belangrike faktor is die kiesers. ‘n Groep mense het die Volksraad so paar jaar terug verkies om namens hulle ons saak te verteenwoordig. Die vraag is egter as ‘n groter deel van die volk betrokke was, sou daar nie ander leiers ook genomineer word en ‘n ander uitlsag verkry word nie? Dieselfde geld vir ‘n party soos Front Nasionaal- As daar nou ewe skielik ‘n ekstra 20 000 mense lede word, sal daar heel moontlik verandering in die bestuurskorps wees. Hiermee doen mens glad nie afbreek aan die leiers wat hulle tyd en geld opoffer om ons saak na te jaag nie. Ons sit tans in ‘n patetiese situasie met ongelooflike onbetrokkenheid van die mense wat ons as die volk beskou. Die kiesers is dus verdeeld en verward en dit maak dit selfs nog moeiliker om demokrasie as beleid te aanvaar.

Wat is dan die alternatief?

Voor mense nou begin weghardloop om kommunisme en diktatorskap voor te hou as kritiek op die skrywe, stel ek voor dat ons waaragtig nuut moet begin dink. Ons moet nuut begin dink oor wat ons huidige situasie is, wat het ons tot ons beskikking, wat is die groot uitdagings en waar wil ons heengaan? Ons het fyngevoelige wesens geword wat nie kritiek kan hanteer nie, wat nie verder wil dink nie, wat gryp na die boere-planne van die ou mense om ons situasie te verbeter.

Ek wil nie met die skrywe ‘n stempel afdruk ten opsigte van wat so model moet wees nie, maar daar is baie opsies en dit is dalk ‘n goeie ding as dit openbare debat word. ‘n Groep mense wat hulle beywer om ‘n profiel op te stel van wat ons nodig het in ‘n leier, waar hierdie leier(s) ons moet heenvat en hoe ons daar gaan kom. Dalk moet mens kyk daarna om dit te beskou as ‘n tipe werks-onderhoud waar ons ‘n paneel aanstel om die bevoegdheid, waardes en deursettingsvermoe van so leier of leierskorps te ondersoek om vir ons die beste man of vrou vir die pos te gaan soek. Die ander opsie is ‘n verteenwoordigende raad van leiers soos wat in die verlede probeer is. Die punt is dat ons, ons nie moet blind staar teen demokrasie nie. Dit is as gevolg van demokrasie wat ons in die moeilikheid is. Die konserwatiewe Afrikaner is oor die laaste eeue al meer as een keer op die bek geslaan met demokrasie en populistiese linkse leiers wat ons volk tenagekom het.

Sou dit waar wees dat Steve as tradisionele leier erkenning wil geniet, kom ons ondersteun hom. Neem in ag dat dit nie net volke is nie, maar stamme binne volke wie se leiers erkenning geniet. As Steve die deur kan oopmaak vir Afrikaner-tradisionele leiers om befondsing te geniet, kan ons al meer leiers op die manier finansier. Dan kan ‘n groep soos Front Nasionaal dalk ook die voordele geniet en sodoende hulle werk beter doen. Al die groepe sukkel om voldoende fondse in die hande te kry om ons saak te bevorder- enige aksie om meer fondse te kry kan mos net vrugte afwerp.

As ons terugkyk na ons eie geskiedenis was daar bitter min goeie leiers op demokratiese wyse verkies. Ons sterkste leiers was manne wat in tye van nood vorentoe getree het en die las op hulle skouers geneem het om waarlik te lei, met of sonder die steun van die massa. Dit is manne wat op beginsel gestaan het en daardie karakter het van hulle leiers gemaak. Ons volk het al meer seergekry by ‘n stembus as wat ons vreugde gekry het daarvan. Ek sal selfs sover gaan om eerder ‘n “goeie” diktator te ondersteun wat sy mense dien (In die Bybel word hulle konings genoem) as ‘n populistiese, gemiddelde demokraties verkose leier. Die oomblik as die volk vir die man op sy naam begin vra gaan julle weet hier is ‘n groot man wat verbygaan…

Ek vermoed egter ons gaan in die nabye toekoms ‘n krisis ervaar soos ons volk nog nooit beleef het nie. Ek vermoed in daardie tyd gaan baie mense wat die artikel lees voor die vraag te staan kom of hulle gaan lei of gaan volg. Dit gaan ‘n smeltkroes wees en ware leiers sal vorentoe tree en soos De Wet en De la Rey sal hulle name ook deel word van ons geskiedenis. As my vermoede reg is, kan ek u belowe ons volgende groot leiers gaan nie demokraties verkies word nie, maar as gevolg van hulle karakter. Dalk is jy wat hier lees een van daardie leiers. Net tyd sal leer en daaroor hoef ons nie te stem nie…

Leon Lemmer: Universiteit Stellenbosch: Verder oor die afgrond

Die rektor van die Universiteit Stellenbosch (US), Wim de Villiers, het myns insiens op 30 Mei doelbewus versuim om die dood ‘n eeu tevore van die US se groot weldoener, Jan Marais, op die US-kampus te gedenk. Pleks van ooreenkomstig die US se stigtingsvoorwaarde dit te beklemtoon dat die US oorwegend ‘n Afrikaanse universiteit moet wees en bly, het De Villiers in sy intreerede as rektor op 29 April die minister van hoër onderwys, die kommunis Blade Nzimande, ge-eggo: “Stellenbosch is not an Afrikaans university.”

Kort voor 30 Mei is Afrika-dag (25 Mei) en kort daarna Jeugdag (16 Junie), eintlik ‘n verheerliking van die Soweto-opstand in 1976, egter wel amptelik op die kampus gevier, asook Mandela-dag (18 Julie). Afrika- en Mandela-dag is nie openbare vakansiedae nie, maar hulle sterk assosiasie met swartes maak hulle viering vir De Villiers gebiedend. Van Riebeeck-dag (6 April), oftewel Beskawingsdag, is weens FW de Klerk se oorgawe aan swart mag nie meer ‘n openbare vakansiedag nie en die neo-US het geen erg daarin om dit te gedenk nie. In werklikheid behoort die intrede van Europese beskawing in Suidelike Afrika deur al die universiteite in die streek gevier te word; des te meer omdat die universiteitswese een van die vele vrugte van Europese beskawing is.

As iemand nog oor die aard van De Villiers se mentaliteit getwyfel het, het hy seker gemaak dat almal weet waar sy simpatie lê toe hy heeltemal ongevraag ‘n artikel ter viering van Mandela-dag gepubliseer het (kyk hier onder). Dié dag word deesdae jaarliks op die US-kampus gevier. (Op die Universiteit Vrystaat se webwerf staan dat elke dag daar Mandela-dag is.) Aan die US het die Mandela-viering vanjaar, soos wat kenmerkend van die neo-US geword het, ‘n Engelse naam, Toasties for Tummies, gehad (US-webwerf 22 deser); gratis toebroodjies is eksklusief aan nie-wittes uitgedeel. Maar moenie van die neo-US verwag om een keer in ‘n eeu Jan Marais te gedenk nie, al is die US veel meer aan Marais as aan Nelson Mandela verskuldig. Van ideologiese neutraliteit, soos dit by ‘n universiteit hoort, is daar geen sprake nie, gevolglik word Afrikadag, die Soweto-opstand en Mandela-dag gevier omdat hulle met swartes geassosieer word. Beskawingsdag en Afrikaansdag (14 Augustus), daarenteen, word vanweë hulle assosiasie met blankes, veral Afrikaners, nie gevier nie.

Die jongste is dat die US die sogenaamde Slag van Andringastraat (1940) na 75 jaar op 27 deser gaan gedenk. De Villiers sal een van die sprekers wees. Volgens ‘n berig op die US-webwerf (22 deser) het blanke studente in 1940 “groot skade” in die bruin woongebied aangerig. Uiteraard word polities korrek niks gesê oor die klipgooiery en skade wat die bruines aan onder meer ‘n koshuis aangerig het nie. Die Slag van Andringstraat word afgestof en eensydig heropgedis omdat De Villiers daarna in sy intreerede verwys het. Hy het toe aangekondig dat die US voortaan die vermeende nageslag van hierdie bruines eksklusief met studiebeurse gaan beloon; as’t ware ‘n Wim de Villiers beloning-vir-klipgooi projek. Sy toespraak op 27 deser kan aan hom die geleentheid gee om verskoning te vra omdat die US ‘n driekwarteeu lank gesloer het om met die geld vorendag te kom. Vir die soveelste keer sedert 1990 word geweld en ander misdaad ruim vergoed.

De Villiers is klaarblyklik vasbeslote om te bewys dat hy sy voorganger, Russel Botman, in politieke linksheid kan oortref; dat die aanstelling van ‘n blanke as opvolger vir ‘n bruin rektor transformatories glad nie ‘n terugwaartse stap was nie. Sedert sy diensaanvaarding op 1 April het De Villiers hom binne sy eerste kwartaal as rektor met oorgawe en onontsnapbaar in die linkse politieke hoek vasgeverf. Hy leef sy onredbare linksheid met passie uit. Sy verknogtheid aan mode-politiek verseker dat hy presies die teenoorgestelde standpunt as Allan Bloom (1930-1992) huldig: “True openness means closedness to all the charms that make us comfortable with the present” (The Closing of the American Mind: How higher education has failed democracy and impoverished the souls of today’s students, London: Penguin, 1987, p 42).

Die De Villiers-redenasie kom neer op iets soos die volgende: Die land word nie deur die beste mense (op al drie vlakke) regeer nie. Op die regbank word nie die beste regslui aangestel nie. In die nasionale sportspanne word nie die beste spelers gekies nie, ens. Die demografie-gedrewe, polities korrekte US is gevolglik gemaklik daarmee om nie die akademies beste studente tot studie toe te laat of die akademies beste dosente aan te stel nie. Daar is by die US glo steeds ‘n strewe na uitnemendheid, maar deesdae is dit sekerlik eerder politieke as akademiese uitnemendheid.

Wim de Villiers oor Mandela-dag

In sy artikel ter viering van Mandela-dag (Die Burger, 16 deser, p 15) noem De Villiers Mandela by voorkeur Madiba, soos ‘n mens van ‘n onkritiese bewonderaar kan verwag. De Villiers dink ons doen die nalatenskap van Mandela gestand deur “te besin oor hoe ons mekaar help om vooruitgang te maak in die lewe.” Vergete is die ANC se pogings om die land onregeerbaar te maak en tot in die grond af te breek. De Villiers meen Mandela is “die man wat ons steeds onderrig oor die deugde van onbaatsugtige diens aan andere.” Werp dit lig op die soort “onderrig” wat die US verskaf? Het Mandela ook ‘n lofwaardige voorbeeld met sy bomplantveldtog gestel? Is selektiewe geheue ‘n bate in die akademie? Wanneer het Mandela “onbaatsugtig” en versoenend geword en mooi broodjies begin bak? Eers nadat hy sy sin gekry het, naamlik toe swartes die politieke mag oorgeneem het. Eers toe is van almal verwag om die gewelddadigheid, wat so kenmerkend van die UDF/ANC was, stop te sit. Mandela was die grondlegger en eerste hoof van MK, die geweldsarm van die ANC. Mandela is die onbetwisbare vader van die geweld wat tot op hede in die land voortduur.

De Villiers spog met die US-dwaasheid om in 1996 ‘n akademies waardelose eredoktorsgraad aan Mandela toe te ken. Dit maak sin vir De Villiers, want so ‘n daad is in die mode en polities korrek. Dit verhoog die aansien van die US in die linkse politiek, maar glad nie die akademiese aansien van die universiteit nie. Aan die neo-US het dit die gevestigde gebruik geword om akademiese korrektheid ondergeskik aan politieke korrektheid te stel; iets wat gewoon ‘n skande is. Mandela word soos volg aangehaal: “Onderwys is die kragtigste wapen waarmee ons die wêreld kan verander.” Dit pas De Villiers om nie te noem dat dit marxiste is wat die wêreld eerder wil verander as verbeter nie. Ook nie dat dit die UDF/ANC was wat die strydkreet “liberation before education” aangehef het en daarmee ‘n geslag onopgevoedes of ongeskooldes gelewer het nie.

Wanneer De Villiers oor navorsing aan die US skryf, noem hy polities korrek “maatskaplike uitdagings soos werkloosheid, armoede [en] ongelykheid.” In sy intreerede het De Villiers in sy Amerikaanse idioom ‘n swart student as navolgenswaardige voorbeeld voorgehou. Hierdie keer is dit ‘n bruin student wat glo by die US se Hope@Maties-program gebaat het. Let op die Engelse benaming en dat die program eksklusief by “histories agtergeblewe skole” aangebied word. Neem dit dus met ‘n knippie sout as die US roem op sy inklusiwiteit. Blankes mag van bevoordeling uitgesluit word, maar nie-wittes moet altyd in dieselfde mate of meer as blankes by enige bevoordeling ingesluit word. Gaan De Villiers volgende keer ‘n blanke student (bv ‘n Afrikaanssprekende boerseun) as toonbeeld voorhou of sal hy liewer polities korrek ‘n Indiërstudent uitsoek?

Die US-studenteraad het ook ‘n beursfonds. Uit die Engelse naam, M4M (Maties for Maties), kan (moontlik) afgelei word dat dit hier ook by voorkeur om hulp aan nie-wittes gaan. De Villiers noem dat die US vanjaar meer as 22 000 aansoeke vir die 5 000 studieplekke ontvang het. Wat hy gerieflikheidshalwe nie noem nie, is dat daar ras- en geslagsgebaseerde kwotastelsels bestaan waarvolgens nie-wit eerder as wit kandidate en vroue eerder as mans tot studie aan die US toegelaat word. By studentetoelating bestuur die US intern (dus buite die openbare oog) na willekeur die pas van verswarting. Wat oogluikend aan die neo-US teen blankes gepleeg word, kan kognitiewe ongeregtigheid en kognitiewe ontmagtiging genoem word. Die soort diversiteit wat nagestreef word, is die vermindering van die blanke komponent en die vermeerdering van die nie-blanke komponent by sowel die studente as die personeel. Inklusiwiteit word vertolk as die insluiting van nie-wittes by enigiets waarby blankes betrokke is. Die omgekeerde geld egter nie. Daarom word blankes in talle opsigte uitgesluit van die bevoordeling wat aan nie-blankes toebedeel word, of blankes word in mindere mate bevoordeel, bv by toelating tot studie, studiebeurse, plasing in koshuise, ens. Dit kom op doodgewone rasse- en geslagsdiskriminasie neer maar word transformasie of regstelling genoem.

Daar is geen sprake van ewewigtige nie-rassigheid of ewekansige onbewustheid van kleur nie. Sowel ras as geslag speel ‘n deurslaggewende rol in alle besluitneming aan die neo-US. Byna 55% van die US se inkomste uit studentegelde word aan beurse en lenings uitbetaal. Hiervan gaan 55% aan bruin, swart en Indiërstudente, hoewel hulle steeds die minderheid is. De Villiers wil vorentoe graag meer beurse toeken en dit sal sekerlik by voorkeur aan nie-wittes gaan, want alles moontlik word gedoen om te sorg dat wanneer die US in 2018 sy eeufees vier die nie-wittes die meerderheid sal wees. Die studiegeld wat blankes betaal, asook blankes se donasies, maak dit moontlik om kwistig studiebeurse aan nie-blanke studente toe te ken.

Andreas van Wyk oor Jan Marais

Saam met De Villiers se artikel is daar ‘n foto gepubliseer van die geleentheid toe Mandela ‘n eredoktorsgraad van die US ontvang het. Klaarblyklik word dit as ‘n trotse oomblik in die geskiedenis van die US beskou. Andreas van Wyk was toe die rektor en hy lyk hoogs in sy skik met wat die US gedoen het. Van Wyk was ‘n Broeder en het in 1992 tydens sy ampstermyn as rektor gesorg dat die wet op die US verander word deur te spesifiseer dat die universiteit se voertaal toe Afrikaans was. Amanda Gouws en Johan Hattingh was onder diegene wat daaroor gal afgegaan het (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 62-63).

Van Wyk is die voorsitter van die trustees van Het Jan Marais Nationale Fonds. Hy het die leiding by die plegtigheid op 30 Mei geneem toe Marais se dood na ‘n eeu gedenk is. Die teks van sy toespraak by die dinee in die Coetzenburg-huis, wat eens Marais se woning was, is op LitNet (Menings, 1 deser) gepubliseer. Daarin maak hy geen melding van Marais se uitdruklike voorwaarde vir sy skenking wat die ontstaan van die US moontlik gemaak het nie. Marais se bewoording is: “De Hollandsche Taal in zijn beide vormen – dwz Afrikaans zoowel als Nederlandsch – geen minder plaats dan het Engelsch innemen zal” (JC Steyn, Ons Gaan ‘n Taal Maak, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 183). Van Wyk se verontskuldiging is dat die nakoming van Marais se voorwaarde die verantwoordelikheid van die trustees van ‘n ander fonds, die Jan Marais Fonds, is.

Onderaan sy teks kan gesien word dat Van Wyk nogal geïrriteerd was omdat iemand dit durf waag het om hom te kritiseer omdat hy nie Marais se US-stigtingsvoorwaarde opgehaal het nie. Die punt is dat Van Wyk een van diegene is aan wie die verantwoordelikheid toevertrou is om te sorg dat Marais se wense uitgevoer word noudat hy dit nie meer self kan doen nie. Van Wyk weet eerstehands van die stelselmatige agteruitgang van Afrikaans aan die US. Hy weet dat dit De Villiers se uitgesproke beleid is om nie net voort te gaan met die verswarting en verengelsing van die US nie, maar dat hy hierdie prosesse wil versnel. Op hierdie manier sal Afrikaans ongetwyfeld al hoe meer afgeskaal word. Op die US-webwerf en in die berigte in Die Burger word Marais se US-stigtingsvoorwaarde deurgaans en myns insiens doelbewus verswyg. Van Wyk se mening kan nog aansienlike gewig op die kampus dra, as hy maar net bereid sou wees om vir Afrikaans in die bres te tree. Enigeen wat met gesag oor Marais se nalatenskap kan praat behoort te beklemtoon dat die US taalgewys op die verkeerde pad is. Die rektor en die US-raadsvoorsitter behoort uitgedaag en verkieslik verplig te word om sonder omhaal van woorde te sê of hulle Marais se wens eerbiedig of ignoreer. ‘n Mens behoort nie ter wille van die vrede oor so ‘n belangrike saak soos die heil van Afrikaans as onderrigtaal te swyg nie.

Wim de Villiers se brief

Na sy eerste kwartaal as rektor het De Villiers ‘n omsendbrief per e-pos aan die US-personeel en -studente gestuur (US-webwerf 17 deser). Eintlik reageer hy op Open Stellenbosch se weerstand teen Afrikaans op die kampus: in die klaskamers, administrasie en koshuise. De Villiers is gepla met die Grondwet en die Departement Hoër Onderwys se beleid en glad nie met Marais se stigtingsvoorwaarde nie. De Villiers vertolk sy standpunt as nie-ideologies, oftewel nie-polities: “Die behoud van Afrikaans as onderrigtaal moenie beskou word as die aankleef van ‘n bepaalde politieke ideologie of ‘n meganisme vir uitsluiting nie. Enige taal, in ons konteks ook Engels, kan ‘n struikelblok in die pad van toelating of akademiese sukses wees. Daarom is dit die US se oogmerk om tersiêre opvoeding deur middel van Afrikaans én Engels te bevorder … [gevolglik] gaan ons nie by ‘n ideologiese debat – hetsy pro- of anti-Afrikaans – betrokke raak nie.”

Die Burger (20 deser, p 1) het in sy berig De Villiers se bevordering van Afrikaans én Engels beklemtoon. Die punt is dat die huidige taalbeleid van die US, waarvolgens Afrikaans en Engels net voorgraads (teoreties) gelyke status geniet, reeds ‘n verkragting van Marais se voorwaarde is. Afrikaans mag nie ‘n mindere status as Engels hê nie, terwyl openlik erken word dat nagraadse onderrig (hoofsaaklik) in Engels geskied en dat tolking van Afrikaans na Engels voorgraads nodig is, maar nie noodwendig tolking van Engels na Afrikaans nie. Die US is moreel, histories en kontekstueel (as die enigste Weskaapse universiteit wat in ‘n mate onderrig in Afrikaans aanbied) veronderstel om pro-Afrikaans te wees, maar De Villiers weier om openlik pro- of anti-Afrikaans te wees. Daar is egter geen rede om sy pro-Engelse gesindheid te bevraagteken nie.

Die gevaar wat die US se huidige taalbeleid van gelyke status vir Afrikaans en Engels inhou en die rektor se oorgewilligheid om aan die eise van ‘n klein groepie in die swart minderheid toe te gee, het pas by ‘n buurinrigting, die Landboukollege Elsenburg, geblyk toe die 50-50%-taalbedeling oornag in uitsluitlik Engelse onderrig verander is, al is die Afrikaanssprekende studente die meerderheid (Maroelamedia 23 deser).

Dat De Villiers nou erken dat Engels ‘n uitsluitingsmeganisme kan wees, is ‘n wins. Die rede waarom hierdie erkenning polities nie te inkorrek is nie, is omdat plattelandse bruin studente probleme met onderrig in Engels kan ondervind. Die belange van blanke studente, veral Afrikanerstudente, geniet sekerlik nie voorkeur bo dié van nie-blanke studente nie. Die uitgesproke ideaal is dat die blanke studente minder en die nie-blanke studente meer moet word; in getal en persentasiegewys.

Voorheen het ‘n bruin en hoogs aktivistiese bevrydingsteoloog as die studentedekaan gefunksioneer. Daarna is hierdie pos uitgebrei deur ‘n Sentrum vir Inklusiwiteit te stig met dieselfde aktivis aan die hoof. Hierdie skuif is deur die vorige rektor, Russel Botman, sonder die US-raad se goedkeuring gedoen. Die sentrum is gevolglik gesluit. De Villiers het hierdie afskaffing ondersteun met die argument dat inklusiwiteit in alle US-aksies nagestreef moet word. Swart studente dring egter op die herinstelling van die pos van studentedekaan aan. Omdat toegewing aan eise uit daardie oord aan die orde van die dag is, word hierdie saak nou verder deur die US-bestuur ondersoek.

Transformasie, wat in die praktyk wesenlik verswarting en verengelsing beteken, gaan versnel word. Nico Koopman, ‘n bruin bevrydingsteoloog, is onlangs met De Villiers se seën as ‘n viserektor aangestel. In sigself is hierdie aanstelling deel van transformasie. Nou gaan die woord “transformasie” deel van Koopman se viserektorbetiteling word. Transformasie, wat glad nie deel van die wesenlike akademiese aard van ‘n universiteit is nie, gaan waar moontlik oral figureer. Daar word selfs gewag gemaak van die “transformasie-kompetensie” van die personeel en studente. By dosente is blote akademiese bekwaamheid klaarblyklik nie meer voldoende nie. Hulle sal ook die vermoë moet openbaar om entoesiasties die mode-politiek van transformasie te ondersteun. Daar gaan ook “vernuwing van die institusionele kultuur” wees. Soos op Potchefstroom word die eertydse prominensie van Afrikanerkultuur en Afrikaans nie op die kampus geduld nie.

‘n Kantoor vir Transformasie gaan tot stand gebring word en ‘n Transformasiekomitee word gestig. Hierdie opset lyk boosaardiger as die Sentrum vir Inklusiwiteit wat afgeskaf is. Nog is dit het einde niet. ‘n Navorsingsleerstoel in Versoening en Transformasie gaan ingestel word. Dit herinner aan die Institute for Reconciliation and Social Justice aan die Universiteit Vrystaat wat na die Reitz-sage deur Jonathan Jansen in die lewe geroep is. Die studentedekaan, die hoof van die transformasiekantoor en die transformasieprofessor in die nuwe leerstoel, asook moontlike ander personeellede in hierdie drie instansies, sal seker by voorkeur almal nie-wit moet wees* om “legitimiteit” aan hierdie poste te verleen, of dit sal mense moet wees wie se oorverligtheid oorbekend, oftewel berug, is. (Kampustalent wat vir aanstelling in die leerstoel kwalifiseer, is die uitgelese Anton van Niekerk en die aartsfeminis Amanda Gouws.) Aan die US word daar deesdae in elk geval indien enigsins moontlik nie-wittes aangestel, sodat dit as ‘n wen-wen transformasiesituasie getakseer sal word. [* Samuel Johnson (1709-1784) het die absurditeit van hierdie soort redenasie met die volgende opmerking uitgewys: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The Life of Samuel Johnson, London: Everyman, 1992, vol 2, p 527.)]

Suiwer akademies gesproke is hierdie skuiwe egter ‘n ramp, want baie geld, wat progressief meer sal word, word na hierdie nie-akademiese foefies gekanaliseer. Dit is geld wat aan ‘n egte universiteit vir die uitbouing van die akademie aangewend sou word. Hou in gedagte dat die eertydse Departement Afrikaanse Kultuurgeskiedenis, wat voortreflike akademiese werk gedoen het, nie toegelaat is om aan die neo-US voort te bestaan nie. ‘n Leerstoel in Versoening en Transformasie, wat ‘n sterk ANC-geur het, word egter nou as nodig, selfs as noodsaaklik, beskou. Wat dit duidelik uitwys, is dat daar ‘n verskuiwing van behoudende, sinvolle akademie na ANC-gedienstige politieke opportunisme plaasgevind het.

Michael le Cordeur oor Mandela-dag

Toe Michael le Cordeur sien sy rektor, De Villiers, het oor Mandela-dag in Die Burger gepubliseer, het hy blykbaar besluit om ook ‘n artikel oor sy held saam te stel en dit oor die boeg van Afrikaans te gooi. Myns insiens het Die Burger (21 deser, p 11) sy teks graag gepubliseer. (Oudergewoonte is Le Cordeur se artikel ook op die webwerf van die Afrikaanse Taalraad gepubliseer.) Vir Le Cordeur is Mandela baie meer as bloot ‘n held. Le Cordeur is ‘n Mandela-fanatikus wat Mandela by voorkeur Madiba noem en wat nooit enige negatiewe uitlating oor hierdie geweldenaar maak nie. Baie van die oorbekende Mandela-sprokies, soos sy teedrinkery met Betsie Verwoerd en sy dra van die Springbokrugbytrui, word afgestof en vir die soveelste keer vertel.

Le Cordeur beweer Mandela was lief vir Afrikaans en dat hy na Afrikaners uitgereik het al was dit Afrikaners wat hom tronk toe gestuur het. [Op LitNet (Onderhoude, 23 deser) stel hy dit soos volg: “Die Afrikaners dra swaar aan hulle skuldgevoelens en oor wat hulle aan Madiba gedoen het.”] Le Cordeur dink dat min mense Mandela sou verkwalik as hy wraak geneem het, maar pleks daarvan het hierdie goeie mens versoening gepredik. Hy haal ‘n verlinkse outoriteit soos Antjie Krog aan om te bevestig dat die blankes onnodig bang vir die Mandela-bewind was. Soos spoedig geblyk het, was die meeste blankes egter heeltemal tereg bekommerd oor ‘n gesofistikeerde, ontwikkelde land wat eensklaps op ‘n rampspoedige manier deur onbekwame swartes regeer is.

Mandela het glo Afrikaans in die tronk geleer om beter met sy bewaarders te kommunikeer. Dit is egter bekend dat Mandela Afrikaans gelees het om inligting ter bevordering van sy politieke, bv terroristiese, bedrywighede te bekom. Niël Barnard noem bv dat Mandela Christiaan de Wet se boek, Die Stryd tussen Boer en Brit, gelees het (Geheime Revolusie, Kaapstad: Tafelberg, 2015, p 146). Mandela het ook kennis geneem van wat in Afrikaanse koerante staan, maar dit was sekerlik ter bevordering van sy politiek van swart mag. [In sy genoemde LitNet-onderhoud erken Le Cordeur dat Mandela Afrikaans geleer het om Afrikaners “te kry dat hulle inkoop” op sy idees.] Saam met Krog kla Le Cordeur omdat min publisiteit aan Mandela verleen is terwyl hy in die tronk was. Dit is tog sekerlik ‘n maklik verstaanbare veiligheidsmaatreël, al is dit seker so dat Le Cordeur verkies dat daar toe reeds onbeperkte bewondering vir ‘n veroordeelde terroris moes gewees het.

Omdat Le Cordeur sy lofskrif vir Mandela oor die boeg van Afrikaans gooi en hy die bekendste Mandela-sprokies heropdis, staan hy noodwendig ruimte aan Ingrid Jonker se gedig “Die kind” af. Die gedig handel oor ‘n swart kind wat deur die apartheidsregime se veiligheidsmagte deur die kop geskiet is. Dit kom neer op die oorbekende storie van wittes wat aan moord skuldig is en dat ‘n heeltemal onskuldige swarte met sy lewe geboet het. Mandela het dit in 1994 tydens sy eerste staatsrede in die parlement voorgelees. Naïewes was destyds in Die Burger en elders gaande oor die sogenaamde erkenning wat Mandela daarmee aan Afrikaans gegee het. Maar dit is tog duidelik dat Mandela op sy sluwe manier die gedig misbruik het om ‘n hou teen Afrikaners in te kry. Hy sou nie ‘n teks voorlees het wat swartes in ‘n slegte lig stel nie. Le Cordeur se kommentaar is kenmerkend van sy linkse politieke ingesteldheid. Mandela het glo hiermee die Afrikaners, wat (tereg!) gedink het dat hulle in die nuwe Suid-Afrika “gemarginaliseer sou word, … onkant gevang.”

Le Cordeur hou daarvan om in sy geskrifte homself as toonbeeld voor te hou; om homself tussen die leser en die onderwerp te plaas. Die leser moet bewus daarvan gehou word dat hier ‘n belangrike outeur aan die woord is (kyk die volgende paragraaf hier onder). Daarom noem hy dat Jakes Gerwel sy Afrikaansdosent was. Gerwel se spesialiteit was om Afrikaanse literatuur met die oog op die politiek daarin te lees. Daarom was Jonker se genoemde gedig een van sy gunstelinge. Dit is ongetwyfeld Gerwel wat Mandela aangemoedig het om hierdie gedig vir linkse politieke doeleindes in die parlement te misbruik. Le Cordeur se mening is dat Mandela ‘n “enorme nalatenskap” het. Hy impliseer dat hierdie nalatenskap net positief is. Deel hiervan is glo dat Afrikaans “bevry van sy gekontamineerde verlede” is. In werklikheid is daar baie wat voortreflik tydens die blanke bewind was; ook in die geskiedenis van die Afrikaner en Afrikaans. Le Cordeur kan gerus ‘n slag krities na die besoedelde hede kyk; ‘n land wat vrot van bv korrupsie, geweld en ondoeltreffendheid is. Is dit nie per slot van sake deel van Mandela se “enorme nalatenskap” nie?

Selfvertroetelend sluit Le Cordeur sy artikel soos volg af: “Al weet ek dat ek meer krediet [eintlik: erkenning] sou kry as ek in Engels publiseer, maak ek werk daarvan om vir elke Engelse artikel ook ‘n Afrikaanse een te skryf. Vergeleke met wat Mandela vir ons [?] moes opoffer, is dit dalk ‘n klein prys om te betaal.”

Slot

‘n Mens aanvaar geredelik dat daar verskil van mening oor die politiek bestaan. Vir my is die ANC se politiek met sy sterk kommunistiese inslag onaanvaarbaar. Afgesien van die ideaal van ideologiese neutraliteit staan dit akademici nie vry om in hulle hoedanigheid as akademici politiek op so ‘n manier te bedryf dat die wese van die universiteit aangetas word nie. Die afgrond waarna in die opskrif verwys word, is nie soseer ‘n politieke afgrond nie as ‘n akademiese een. Deur oor hierdie afgrond te gaan, beland die universiteit in ‘n politieke moeras wat sy akademiese kern kan vernietig.

Ten slotte stippel ek ‘n vierpuntplan uit wat die US kan gebruik om uit sy dieper wordende politieke moeras te kom:

Eerbiedig die wense van Jan Marais. Stel dit as ononderhandelbaar dat die US vorentoe oorwegend ‘n Afrikaanse universiteit gaan wees.
Stel die akademies beste dosente aan, dus ingevolge bewese bekwaamheid en nie volgens gewaande potensiaal nie en sonder inagname van bv ras en geslag.
Laat die akademies beste kandidate tot studie toe, dus ingevolge bewese bekwaamheid en nie volgens gewaande potensiaal nie en sonder inagname van bv ras en geslag.
Bestee geld aan die uitbouing van die akademie en nie aan politieke foefies nie.

Opsommend sal die volgende Amerikaanse leuse dalk die duidelikste tot De Villiers spreek: “Better education for the best people” (Bloom, p 49). Op hierdie manier kan sommer ook van die meeste lede van Open Stellenbosch ontslae geraak word.

Karel Combrinck: Wat beteken ons name dan?

Ons lewe in ‘n tyd waar name van plekke en gebeurtenisse links en regs verander word. Wat beteken dit ? Dit beteken dat die mense wat die name verander, name as van belang beskou. En hulle is reg. Name is belangrik. Name stel ons in staat om dinge en plekke ons eie te maak en ons stempel daarop te plaas. Wie verstaan dit beter as die Engelse en nou ook die swartes ? Name dra met hulle saam assosiasies, herinneringe van pyn en smart en vreugde en oorwinning en nederlaag, kortom ‘n land en ‘n volk se geskiedenis. Verander ‘n plek se naam en jy verander nie net die naam nie, jy verander die geskiedenis. En dit is presies wat hulle wil verander: die geskiedenis. Ons moet vergeet wie ons is, waarvandaan ons kom en dus noodwendig ook waarheen ons op pad is.

Die probleem is dat ons as Afrikaners skynbaar minder waarde heg aan name as ander mense. Dus, wat name betref, is die ander reg en ons verkeerd. Kom ons neem die geval van die ou Boerehoofstad, Pretoria . Ons gaan op die alfabet af: Ashley Gardens, Bailey’s Muckleneuk, Brooklyn, Clydesdale, Colbyn, Eastwood, Faerie Glen, Hatfield, Hazeldean, Hazelwood, Hillcrest, Lynnwood, Lynnwood park Lynnwood Ridge.

In Pretoria wemel dit van die Glens. Glen dit en Glen dat en wanneer hulle niks het om Glen mee te koppel nie, dan sommer net The Glen. Ja, daar is so’n plek ook in Pretoria soos… The Glen!

En nou is ons nog ver van die einde van die alfabet. Dus, die ANC maak hulle verniet moeg om die name van Boeredorpe en stede te verander. Die Boere het dit self reeds vir hulle gedoen.

Hier in my omgewing wemel dit ook van voorbeelde. Elke tweede aftree-oord het ‘n naam soos Tuscany Close of Tuscany Lodge of Tuscany Mews ? Watter brousel ! Mews klink vir my tog alteveel soos ‘n plek waar klein katjies grootgemaak word. Maar waarom in die wêreld tog Tuscany ? Wat weet hulle van Toskane en wat is die verband ? Tog nie die miserabele foefie-argitektuur nie !

Nie ver van Hermanus nie is daar die Theewaterkloofdam- en vakansieoord. Nou waarom nou juis Theewaterkloof ? Teewaterkloof kan dit nie wees nie, want teewater klink tog so Afrikaanserig.

Maar op die terrein van eiename vaar ons ook nie juis veel beter nie. Engelse name net waar jy kyk. Sal dit nou uit minderwaardigheidsgevoel wees of vir ‘n ander rede? Watter ander rede? ‘n Mens is natuurlik eers minderwaardig wanneer jy jou as minderwaardig beskou of wanneer dit uit jou handelswyse blyk dat jy minderwaardig voel oor jou herkoms. En minderwaardig voel Afrikaners oor hulle herkoms wanneer hulle hul kinders name gee soos Wayne of Craig of Dale of Brian of Brendan – name waarvoor « Afrikaners » tog so’n voorliefde het.

Die argument is natuurlik steeds, « Wat maak dit tog saak ? ‘n Naam is mos maar net ‘n naam. » Egte Afrikanerhouding, « wat maak dit saak ». Wat maak einigiets saak ? Die probleem is net, vir ander maak dit skynbaar wel saak. Net nie vir Afrikaners nie. Afrikaners verstaan skynbaar net nie dat met die name wat hulle gee, stuur hulle ‘n boodskap uit aan die wêreld oor wie of wat hulle is nie. Wat is die boodskap wat hulle uitstuur met name soos Craig Van Deventer of Dwayne Pienaar of Dale van Heerden? Maar miskien is dit juis die boodskap wat hulle wil stuur : « Ons wil niks wees nie, identiteitloos en onherkenbaar as Afrikaners. En watter beter manier om onidentifiseerbaar te wees as om ‘n Engelse naam te hê en Engels te wees. Tragies! Tragies!

Leon Lemmer: Dirk Mudge oor die onafhanklikwording van Namibië

Dit is algemeen bekend dat Dirk Mudge (gebore in 1928) ‘n leidende rol in die onafhanklikwording van Suidwes-Afrika (SWA, nou bekend as Namibië) gespeel het. Die blanke bewind in Rhodesië (nou bekend as Zimbabwe) het in 1980 tot ‘n val gekom. Hiervoor moet John Vorster en Pik Botha ‘n mate van verantwoordelikheid aanvaar. In 1990 het dieselfde lot SWA getref. Hierdie magsoorgawe het plaasgevind met Vorster en daarna PW Botha as die Suid-Afrikaanse staatshoof, met Pik Botha deurgaans as die minister van buitelandse sake (1977-1994). Ek onthou hoe Vorster vertel het dat dieselfde lot as Rhodesië ons nie sal tref nie omdat Suid-Afrika ‘n “soewereine, onafhanklike staat” is. Oor SWA was die profesie dieselfde: “Dat wat in Suidwes-Afrika gebeur nooit in Suid-Afrika sou gebeur nie” (bron hier onder, p 374). Suid-Afrika se “bevryding” van blanke bewind in 1994 weerspieël egter in baie opsigte wat in hierdie twee buurlande (en veral in Namibië) gebeur het.

Mudge stel Vorster gunstig en PW Botha ongunstig voor. “My verhouding met PW Botha was so anders as dié wat ek met John Vorster – vir my altyd oom John – gehad het” (p 260). PW Botha was lus om Mudge te “donner” (p 259). Dit is moeiliker om Pik Botha, wat “‘n formidabele onderhandelaar was” (p 326), te karakteriseer. Mudge het gesê “dat Pik graag die bruidegom op elke bruilof en die lyk op elke begrafnis wou wees” (p 261, 400). Max du Preez noem Pik ‘n “cowboy-diplomaat” (p 16).

Sedert die onafhanklikwording van Zimbabwe en Namibië het die Suid-Afrikaanse nuusmedia in opvallende mate belangstelling in hulle verloor. Dit is nie polities korrek om oor die wanprestasies van ‘n swart bewind te berig nie. Omdat wat in SWA gebeur het nie altyd in detail bekend was nie, moet die publikasie van Mudge se outobiografie verwelkom word: Enduit vir ‘n onafhanklike Namibië (Pretoria: Protea Boekhuis, 2015, 551p, R350). Mudge skryf in merkwaardige besonderhede oor sy politieke loopbaan, vanaf die begin daarvan in 1961 tot in 1983 (tot by Hoofstuk 11). “Ek wou sover moontlik alles wat ek gedurende my lang en dikwels opdraande politieke lewe ervaar het op rekord plaas” (p 29). Hoofstuk 12, oor die gebeure van 1984 tot 1989, is egter sketsmatig, asook wat daarna gebeur het. Dit is asof die outeur moeg geword het om alles in dieselfde voortreflike mate as voorheen te vertel. Hoofstuk 13, oor die totstandskoming van die grondwet, is egter skitterend omdat ‘n potensieel saai onderwerp baie interessant aangebied word.

In die geheel beskou het Willie Breytenbach reg as hy hierdie boek “‘n monument vir gryskrag” noem (Netwerk 24, 6 deser). In sy resensie vra Breytenbach egter hierdie onvanpaste vraag: “Waarheen gaan hierdie dagboeke en dokumentasie eendag?” Mudge het uitdruklik geskryf: “Baie van die inligting wat ek in hierdie boek verstrek, kom uit dokumente, briewe, verklarings en toesprake wat ek jare lank tot my beskikking gehad het, maar intussen aan die Universiteit van Suid-Afrika geskenk het” (p 29).

Al was albei sy oupas Sappe (p 39) en sy pa ook (p 59) tot 1950 (p 74) was Mudge in sy jeug ‘n Afrikaner, bv lid van die Voortrekkers (p 56), die Nasionale Party (NP), die Rapportryers en die Broederbond (p 72). Hy is steeds ‘n lidmaat van die NG Kerk (p 72). In die politiek is hy tot groter verligtheid gebrei. Hy het tot die besef gekom dat buitelandse en internasionale faktore deesdae ‘n groot rol in die binnelandse politiek speel. Hy het apartheid afgesweer, in 1977 van die NP weggebreek en die Republikeinse Party (RP) gestig. Daarna het die veelrassige Demokratiese Turnhalle Alliansie (DTA), met die PR as deel daarvan, tot stand gekom. Die DTA was nodig om ‘n mate van verenigde weerstand teen die terroristiese South West Africa People’s Organisation (SWAPO) te bied. Dié DTA-weerstand was deurgaans vreedsaam. Die Suid-Afrikaanse veiligheidsmagte (weermag en polisie) het SWAPO militêr bestry. Interne politieke partye, soos die NP-SWA en RP, het nie inspraak in militêre besluite gehad nie.

Die teks is ‘n inskerping van, of skoling in, politieke verligtheid. Dit is reeds aan die begin duidelik. In die aanhef is daar ‘n aanhaling van die manteldraaier Abraham Lincoln en dan volg ‘n voorwoord deur die skynbaar onvermybare Max du Preez. Mudge word deur Du Preez in die konteks van “die mees uitmuntende Afrikaner-leiersfiguur” geplaas; iemand wat “nie in die eerste plek of eksklusief ‘n leier van Afrikaners” is nie, maar “ook ‘n volbloed Afrikaan” is (p 13). “Die eerste leier uit die hoofstroom Afrikaner-establishment wat besef het dat hy ook Afrikaan is, dat sy lot volledig [!] met dié van swart Afrikane verbind is en dit boonop sy politieke platform gemaak het, was Dirk Mudge … Mudge se ommeswaai van ‘n stoere Afrikaner-nasionalis en ondersteuner van apartheid tot ‘n bevryde Namibiese patriot wat teen rassediskriminasie veg, het oor ‘n paar jaar plaasgevind” (p 14). Let op die oordrywing wat so kenmerkend van Du Preez se joernalistiek is: volbloed, volledig, ommeswaai, stoere, bevryde Namibiese patriot. In werklikheid was Mudge se politieke ommeswaai nie so volledig soos Du Preez beweer nie en sy politieke “bevryding” het hom nie naasteby van sy Afrikanerkultuur laat afsien nie, soos hier onder blyk. In ruil vir Du Preez se voorwoord gee Mudge die volgende komplimentjie: “As dit nie vir Max du Preez en sommige media was nie, sou min mense in Suid-Afrika geweet het wat hier by ons in die politieke arena gebeur het” (p 422).

Een van Mudge se hoofargumente teen apartheid is dat blankes ‘n rasse- of kleurgroep is wat in Namibië verskillende etnisiteite, nasies, volks- of kultuurgroepe, soos Afrikaners, blanke Engelssprekendes en blanke Duitssprekendes, insluit. Deur nie-blankes saam te groepeer en van hulle te verwag om geriewe te deel, word ras of kleur eweneens as norm gebruik en verskillende etnisiteite saam gegroepeer, bv Basters, Boesmans, Capriviane, Damaras, Herero’s, Kavango’s, Kleurlinge en Namas (p 30, 56, 142, 213, 257, 290, 334, 371). Mudge aanvaar “dat differensiasie tussen mense op grond van hul bevolkingsgroep vir die grootste deel van die bevolking aanvaarbaar is, maar dat differensiasie op grond van kleur of ras vernederend is en nie verdedig kan word nie. Ek wil dit by wyse van ‘n eenvoudige voorbeeld illustreer. Elf verskillende skole vir die verskillende bevolkingsgroepe maak sin, maar slegs drie verskillende skole vir swart, wit en bruin mense is vir hulle [die swartes] nie verantwoordbaar nie, omdat dit slegs op kleur gebaseer is en nie met die taal- en kultuurverskille tussen verskillende swart groepe rekening hou nie. Dit het die indruk geskep dat dit slegs om die beskerming van die blanke groep gaan. Eweneens kan dit nie verdedig word nie dat sommige openbare geriewe slegs vir blankes gereserveer was, terwyl al die ander groepe geriewe wat vir ‘nieblankes’ afgesonder was, moes deel” (p 200).

As daar gebiedskeiding was, sou aparte geriewe vir die elf etniese groepe die ideale oplossing gewees het en dus ook die skepping van elf nasiestate, moontlik as lede van ‘n oorkoepelende federasie. Omdat al die etniese groepe se woon- en gebruiksgebiede nie sinvol sonder groot bevolkingverskuiwings geskei kan word nie, is almal sonder etniese onderskeid met onafhanklikheid saamgegooi. Myns insiens word die swartes hierdeur bevoordeel en die wittes (en in mindere mate die bruines) hierdeur benadeel en groot opofferings word van veral die blankes geverg. Dit is by uitstek een kleurgroep, naamlik die swartes, wat bevoordeel en ‘n ander kleurgroep, naamlik die blankes, wat in die nuwe opset benadeel word. Ontwikkelde Europese beskawing word nie op hierdie manier bevorder nie. Maar dan word beweer dat Westerse beskawing nie tot die norm verhef mag word nie, want dit sou minderwaardigheid by veral swart etniese groepe impliseer, wat taboe is.

Uiteindelik word die blankes tot in hierdie hoek gedryf: Dat bv “skoolintegrasie onafwendbaar is ten spyte van taal- en kultuurverskille” (p 370), al “was dit die DTA se beleid dat daar kultuurgebonde én ook oop skole moes wees” (p 382). In die praktyk word dit later: “Dat skole in die land toeganklik sal wees vir enige voornemende skolier” (p 417). Mudge wou hê dat die belangrikheid van “moedertaalonderrig in die een of ander vorm” erken word (p 446), maar daardie “een of ander vorm” toon reeds dat daar nie sterk hierop as ‘n onvervreembare reg aangedring is nie.

Wat hier gebeur het, is soortgelyk aan die erkenning in Suid-Afrika, nie van elf etniese groepe nie, maar van elf amptelike tale. Nege tale baat deurdat hulle amptelike status kry; iets wat hulle voorheen nie gehad het nie. Engels baat buitensporig omdat dit in die praktyk as feitlik die enigste amptelike taal funksioneer. Afrikaans, wat ‘n sterk funksionerende amptelike taal was, boet die meeste aan status in. ‘n Belangrike verskil met wat in die vorige paragrawe staan, is dat dit juis die koloniale en imperiale hooftaal, Engels, is wat sonder wroeging as die amptelike hooftaal in die Suid-Afrikaanse praktyk ingeburger is. In Namibië is Engels die enigste amptelike taal (kyk hieronder). Die skepping van elf etniese tuislande in Namibië is onprakties, maar elf amptelike tale word in Suid-Afrika die sotlike werklikheid al is dit eweneens heeltemal onprakties en natuurlik onekonomies.

Mudge vestig deurgaans die aandag op die verskil tussen “people” (die hele bevolking) en “peoples” (etniese groepe) (bv p 131). Hy verkies dat daar na “people”, die bevolking in sy geheel, verwys word en nie na “peoples”, dus bevolkingsgroepe, nie omdat dit aan afsonderlike ontwikkeling, oftewel ‘n vorm van apartheid, herinner. Tog sou afsonderlike gebiede vir al die etniese groepe (teoreties, maar nie prakties nie) die ideale oplossing gewees het.

‘n Ander kenmerk van Mudge se boek is die klem wat hy op medemenslikheid/menswaardigheid plaas. Hy wou hê dat blankes hulle “selfsugtige voorregte” moet prysgegee (p 175, 333). Daar moet ‘n gesindheidsverandering intree (p 199). Daar was ‘n verhoudingsprobleem (p 216). Soos in Suid-Afrika duik die gewilde frase van “hande vat” kort-kort op. Mudge fundeer sy standpunt op sy christelike oortuigings en ook op Hendrik Verwoerd se uitspraak dat “hy vir die swart inwoners van die land alles sou doen wat hy vir homself gun” (p 26, 152). In die jare sestig was Mudge nie blind vir kultuur- of ontwikkelingsverskille tussen wit en nie-wit nie: “Ons moet met ons hoër ontwikkelings- en beskawingspeil ‘n voorbeeld van wedersydse respekbetoning vir die nieblankes stel” (p 105). “Ek staan vandag nog daarby dat jy nie etniese, godsdienstige en selfs beskawingsverskille kan ignoreer wanneer na vreedsame oplossings gesoek word nie” (p 146). “My standpunt was dat ek my taal en my geloof beskerm wil hê” (p 447).

Voogdyskap word nie geïmpliseer nie. “Om die verskeidenheid van die skepping as argument te gebruik om teen mense wat eenders [?] geskape is te diskrimineer en hulle menswaardigheid te misken, het my gepla … Hoewel niemand die ryke verskeidenheid van die skepping ontken nie (dit selfs bewonder), kan niemand [?] op Christelike gronde aanvaar dat God minderwaardige wesens geskep het nie. As daar beskawings- en ervaringsverskille ontstaan het, moet die Skepper nie vir alles verantwoordelik gehou word nie” (p. 152-153). Mudge kon met hierdie soort redenasie ook ontken dat gestremdes in ‘n benadeelde posisie verkeer. Natuurlike/aangebore verskille word hiermee ontken. Alle verskille word oor die boeg van empiriese faktore, soos ervaring en opvoeding, gegooi, op die gevaar af dat as mense in die praktyk nie gelyk of eenders is nie, blankes vir die agterstande van nie-blankes verantwoordelik gehou kan word.

Dan word “gelyke geleenthede” die pleidooi (p 153); iets wat in die praktyk kwalik bygebring kan word. Vryheid om geleenthede te benut, moet eerder die wagwoord wees. “Geen politieke reëling in hierdie land wat vrede en voorspoed tot gevolg kan hê, kan plaasvind en kan ‘n sukses wees as ons nie die nieblankes se goedkeuring daarvoor kan kry nie” (p 147). Myns insiens is die probleem dat die nie-wit meerderheid hiermee ‘n vetoreg verkry wat nie aan die blanke minderheid gegun word nie. Naas kwantiteit/getalle moet kwaliteit/gehalte/meriete ook verreken word.

Die eerste SWAPO-vegters is in 1962 in Egipte opgelei en die eerste terreurdade is in 1965 in SWA gepleeg (p 122-123). Die amptelike beginjaar van die militêre stryd is egter 1966, met 26 Augustus wat deesdae ‘n openbare vakansiedag, Heroes’ Day, is (p 124-125). ‘n Positiewe klank is dat Mudge met verwysing na SWAPO by voorkeur van terroriste praat en selde van vryheidsvegters. Hy aanvaar ook dat die Suid-Afrikaanse weermag die militêre stryd teen SWAPO gewen het (p 24, 422). SWAPO kon nooit eens ‘n enkele militêree basis in SWA vestig nie. Die Verenigde Nasies (VN) het SWAPO egter as “die enigste ware en outentieke verteenwoordigers van die mense van Suidwes-Afrika erken” (p 159, 284).

In 1969 het die VN besluit om die gebied se naam na Namibië te verander. Hieroor was Mudge “baie ongelukkig en soos baie ander van my landgenote, het ek geweier om die nuwe naam te aanvaar” (p 134). Reeds in 1974 gebruik Mudge egter die naam Namibië in ‘n toespraak in die Wetgewende Vergadering (p 181). Soms kom Mudge se historiese DNS tog na vore, bv: “Dit het my gegrief dat sommiges die Afrikaners, die Boere, vir alles wat sleg was in die land verantwoordelik gehou het” (p 364). Ook: “Individue wat die minste of geen belasting betaal nie, baat dikwels die meeste uit belastinginkomste” (p 411) en hy sou dit nooit eens oorweeg om in ‘n SWAPO-kabinet te dien nie (p 522).

Daar was aanvanklik sprake van die verdeling van die land; dat die suide van SWA aansluiting by Suid-Afrika sou soek om oorheersing deur die swart meerderheid, die Owambo’s in die noorde, te voorkom (p 162). Owambo’s maak meer as die helfte van die land se bevolking uit. Daar was ook ‘n afskeidingsbeweging in die Caprivi, dus in die noord-ooste (p 509). Soos in die geval van Suid-Afrika het die koloniale grense egter behoue gebly en het die terroriste, soos in Suid-Afrika, politieke beheer oor die land in sy geheel verkry, hoewel SWAPO, soos die ANC, militêr glad nie die oorwinning behaal het nie. In albei lande het swart mag dus die oorhand gekry. Die koloniale grense is selfs uitgebrei deurdat ‘n ANC-gedienstige NP-regering op 28 Februarie 1994 die Walvisbaai-enklawe (1 124 km²) sonder slag of stoot gratis aan Namibië verkwansel het. Die VN het sedert 1978 hierop aangedring (p 286). Walvisbaai was al van 1878 af deel van die Kaapkolonie, maar volgens die VN se Veiligheidsraad “Walvis Bay must be reintegrated [!] into South-West Africa” (p 343).

Soos in Suid-Afrika was daar aanvanklik sprake van ‘n federale politieke bestel; iets wat baie nodig is in enige land met ‘n heterogene bevolkingsamestelling, dus vanweë verskille in bv etnisiteit, kultuur, taal en tradisie. Soos in Suid-Afrika is ‘n gesentraliseerde eenheidstaat, waarin die meerderheid op grond van een mens, een stem, die politieke mag inpalm, aan die hele gebied opgedring. In albei lande is die ydele hoop gekoester dat “geen minderheidsgroep deur meerderheidsgroepe oorheers sal word nie” (p 177). In ‘n poging om swart oorheersing te verdoesel, word groepregte deesdae in albei lande ontken. Pleks daarvan word net indiwiduele regte erken (p 188, 335, 432, 457). Op hierdie manier verkry net die meerderheid, die swartes, effektief groepregte, naamlik die reg om ander groepe te oorheers en alles wat daaruit volg, bv (teoreties) vrywillige assosiasie (p 335) maar in die praktyk gedwonge rasse-integrasie en proporsionele parlementêre verteenwoordiging vir die politieke partye pleks van die kiesafdelingstelsel (p 338). Sodanige resultate word “geregtigheid” genoem. In Namibië is daar blykbaar afgesien van die voorstel van ‘n proporsionele ten gunste van die kiesafdelingstelsel (p 508), maar in Suid-Afrika sit ons steeds met uitsluitlik proporsionele verteenwoordiging.

Soos Suid-Afrika het Namibië na bewering ‘n modelgrondwet (p 436, 440). Enigiets waarmee blankes se gesag ondergeploeg word, moet blykbaar goed wees. Volgens die aanhalings in die boek het die verrigtinge tydens die skryf van die grondwet (veral) in Engels geskied; die taal waarop SWAPO aangedring het. SWAPO se konsepgrondwet het as besprekingsdokument gefunksioneer (p 439). Dit is deur ‘n Suid-Afrikaanse regter, Ismail Mohamed (1931-2000), opgestel (p 439, 490). Dele is uit die Indiese grondwet oorgeskryf (p 490). Mohamed, met ‘n LLB-graad, is in 1996 deur Nelson Mandela as hoofregter bo ‘n blanke kandidaat, wat meer ondervinding en ‘n doktorsgraad gehad het, aangestel. Mohamed was bekend vir sy linkse politiek; vandaar retoriek soos die volgende: “Whereas these rights have for so long been denied the people of Namibia by colonialism, racism and apartheid; Whereas we, the people of Namibia, have finally emerged victorious in our struggle against colonialism, racism and apartheid” (p 441-442). In die Suid-Afrikaanse grondwet is daar ‘n soortgelyke klank: “We, the people of South Africa, Recognise the injustices of the past; Honour those who suffered for justice and freedom in our land.” Daar word dus weggespring uit die perspektief van die ANC en swartes. Eers daarna is daar ‘n kniebuiging na veral die blankes: “Respect those who have worked to build and develop our country.” Drie linkse Suid-Afrikaanse regsgeleerdes was by die formulering van sowel die Namibiese as die Suid-Afrikaanse grondwet betrokke: Arthur Chaskalson [(1931-2012, van Rivonia-faam en die eerste hoof van die Grondwethof], Marinus Wiechers [wat as rektor Unisa aktief verswart het] en Gerhard Erasmus [‘n Dakar-ganger] (p 458).

In die grondwetlike besprekings in Windhoek was daar dinge waarvan met vrug kennisgeneem kan word:

Gedagtig aan die Zuma-kabinet: “A proliferation of ministries would not serve us well” (p 453, 528). Die praktyk lyk egter soos in Suid-Afrika, want Mudge maak melding van “‘n onrealisties groot uitvoerende gesag” (p 528).
Mudge het tereg geoordeel “dat regstellende aksie op die fundamentele beginsel van gelykheid en vryheid van diskriminasie inbreuk sou maak” (p 497). Tog was sy DTA in beginsel ten gunste van regstellende aksie, maar dit het, soos in Suid-Afrika, ontaard in omgekeerde rassediskriminasie (p 456). Aanvanklik is voorgestel dat regstellende aksie na 25 jaar uitgefaseer moet word, maar Chaskalson was beswaard daaroor. Die keerdatum is geskrap omdat ‘n periode van 25 jaar deur die Grondwetkomitee as te lank beskou is (p 528). “Ek dink dit [die skraping] was ‘n oordeelsfout, want 25 jaar ná onafhanklikheid word regstellende aksie nog steeds op diskriminerende wyse toegepas” (p 470). Mudge meen sodanige regstelling “kan nie onbepaald voortgaan nie” (p 528). Dieselfde oordeelsfout is in Suid-Afrika gemaak; eintlik ‘n onvergeefbare onnoselheid. Dit is onwaarskynlik dat ‘n swart meerderheidsregering ooit van hierdie soort rassistiese bevoordeling van swartes en benadeling van blankes sal afsien. Die speelveld word doelbewus ongelyk gehou omdat die swartes nie sonder bevoordeling suksesvol met die blankes kan meeding nie.
Mudge het nie daarvan gehou dat Afrikaans ondergeskik aan Engels gestel word nie, maar pleks van op Afrikaans aan te dring, is SWAPO se wens glad te geredelik aanvaar, te wete die sotlikheid van Engels as die enigste amptelike taal in ‘n land waar Afrikaans dwarsoor die hele gebied, met die moontlike uitsondering van Caprivi, die eintlike openbare spreektaal is (p 464). “Die meeste van die nuwe amptenary kan Afrikaans praat” (p 527), is ‘n skrale troos, maar tog heelwat beter as die situasie in Suid-Afrika waar die oorgrote meerderheid werkers in die openbare sektor nie Afrikaans kan of wil praat nie. In sowel Namibië as Suid-Afrika is daar glad nie hard genoeg en met oortuiging om eerbare amptelike status vir Afrikaans geveg nie.

Ten spyte van ernstige tekortkominge roem Mudge daarop dat hy en sy DTA saam met SWAPO “vorm en inhoud aan die Grondwet van die onafhanklike Namibië gegee” het. “Die eindresultaat is ‘n Grondwet wat ‘n veelpartydemokrasie gevestig het wat die fundamentele regte en vryhede van elke persoon in Namibië beskerm en wat ‘n missie bevat om die welsyn van die land se mense, met spesiale klem op die minderbevoorregtes en benadeeldes, te bevorder” (p 520). Daardie “spesiale klem” herinner aan die propaganda van bevrydingsteoloë en dui daarop dat die belange of heil van al die inwoners nie in dieselfde mate nagestreef word nie. Soos in die Suid-Afrikaanse grondwet is daar oordrewe klem op regte wat nie met verpligtinge gebalanseer word nie.

Leon Lemmer: Antjie Krog en Max du Preez: Uit die beek of modderpoel?

Antjie Krog, die digteres, en Max du Preez, die joernalis, is al lank geesgenote. Hulle kon nie wag dat die ANC uit ballingskap na Suid-Afrika terugkeer nie. Daarom het hulle hierdie terreurorganisasie in die buiteland gaan opsoek. Daar word vertel dat Krog in snot en trane was toe sy van hierdie vryheidstryders afskeid geneem het omdat sy bevrees was dat die ANC-kamerade deur die apartheidsregime se bomme en koeëls afgemaai sou word. Inskrywings op die internet toon dat trane net so sinoniem met Krog as met Kenneth Kaunda is. Daar is nie sprake van emosionele stabiliteit nie. Tydens die Waarheids- en Versoeningskommissie (WVK) se sittings het Krog en Du Preez dag na dag oor die radio en televisie gal teen die blankes gebraak en oordrewe simpatie vir die swartes probeer wek. Geen poging is aangewend om die publiek gebalanseerd in te lig nie.

Ek het redelik onlangs oor Du Preez geskryf (Praag 21 Maart). Die beste insig in Krog is myns insiens te vinde in Daniel Hugo se gesprek met haar (LitNet 28.11.2000). Haar hoofkramp is in Afrikaners en Afrikaans. Ten einde Standaardafrikaans te ondermyn, gebruik sy doelbewus onnodige Engelse woorde in haar gesproke en geskrewe Afrikaans. Hugo noem dit “Strugglekaans”. Geen rasionele sterfling behoort Krog se onverantwoordelike uitlatings ernstig op te neem nie. Sy het egter ‘n mate van bekendheid en selfs aansien in literêre kringe verwerf. Die gevolg is dat haar periodieke emosionele uitbarstings sensasionele publisiteitswaarde het, des te meer omdat sy met buitensporig oordrewe stellings vorendag kom. Iemand wat by sy sinne is, sal nie in so ‘n mate oorboord gaan nie.

Orakel Krog het onlangs met hierdie voorstel vorendag gekom: “Almal wat klaar gestudeer het of pas afgetree het, moet sonder vergoeding ‘n jaar gemeenskapsdiens in hul geboortedorp of -stad doen” (Die Burger, 29 Junie, p 8). Hoekom? Omdat Krog die benadeelde swartes wil help. As haar oproep ook op haar van toepassing is, sal sy haar welsynswerk 365 dae lank gratis in Kroonstad moet gaan verrig. Is sy en haar kinders bereid om so iets te doen? Nee, die verpligting word aan ander mense opgelê. Is dit prakties uitvoerbaar? Nee, want mense funksioneer nie sonder kos, water, klere en skuiling nie. Waarom dan die voorstel doen? Omdat daar Krogsgewys nie gedink is nie, so ‘n uitlating publisiteits- en sensasionele waarde het, haar beeld as morele hoëpriesteres daarmee opgebou word, ens. Die naaste wat Krog kom aan prakties dink, is om te pontifiseer: “Die dorp moet kos en slaapplek verskaf.” Sy weet waarskynlik nie dat die gedwonge gemeenskapsdiens wat die ANC aan al hoe meer graduandi opdring ‘n kommunistiese idee is nie; uit hoofde van die veronderstelling dat burgers in lyf en eiendom aan die staat behoort.

Hierdie voorgestelde jaar van gemeenskapsdiens is deel van ‘n groter Krog-projek: “‘n Twee jaar lange ‘radikale heropbou-periode’ om grootskaalse strukturele veranderings in die land te bewerkstellig.” Krog kan tog so pragtig en idealities dig. Reeds in haar prille jeug was haar versugting: “Gee vir my ‘n land waar swart en wit hand aan hand / vrede en liefde kan bring in my mooi land.” Daardie utopie het in 1994 werklikheid geword. Krog noem dit “die wonderlike politieke transformasie.” Hoe kan daar dan na skaars twee dekades sprake van heropbou wees? Dit impliseer tog dat daar intussen afgebreek is, anders sou heropbou mos onnodig gewees het. Krog swyg oor wie die brekers is. Met haar lank al begraafde Boere-agtergrond weet sy egter wie kan regmaak wat verbrou is.

“Krog het ook gesê elke voorstedelike huis moet gekonfronteer word met wat dit beteken om in ‘n township te woon. Elke park moet gevul word met plakkers en elke straat moet straatverkopers hê … Krog het die moontlikheid geopper dat [in] alle voorstede en [op] plase vrye teuels gegee word om hulself te vermeng. Elke huis- en grondeienaar, elke voorstad en plaas moet vry wees om te onderhandel oor ‘n lewensruimte vir enigiemand wat daar woon.” Sou haar man, wat ‘n argitek is, bv esteties genoeë daarmee neem dat elke woonbuurt in ‘n landskap van plakkers en straatsmouse getransformeer word? Is dit die aangewese manier om die land weer op te bou? Moet krotbuurte nie veel eerder opgeruim word nie? Moet onontwikkeldheid, onbeskaafdheid, misdaad, armoede, ellende, ens, uitgebrei of eerder bekamp word? Moet die plakkers na die gevestigde woonbuurte kom of moet Krog eerder probeer om eerstehandse leefervaring op te doen deur met voorbeeldstelling haar in ‘n krotbuurt te vestig? Meelewing in ‘n plakkerskamp kan ‘n doeltreffende toetsterrein vir haar oortuigings wees.

“Het wit mense werklik gedink dat die verlede reggemaak gaan word deur liefdadigheid, filantropie, beter betaling vir huiswerkers en om toe te laat dat ‘n middelklas groei?” Dit klink nogal asof Krog besef dat daar blankes is wat hartgrondige goeie dinge doen, maar vir haar is wat van wittes afkomstig is nooit goed genoeg nie. Daarom is “ware radikale transformasie” nodig, wat seker eintlik daarop neerkom dat blankes heeltemal boedel moet oorgee; alles wat hulle het op ‘n skinkbord aan die benadeeldes moet oorhandig. Sal dit die probleme oplos? Kortstondig sal daar jolifikasie gehou word. Op langer termyn sal die ellende eksponensieel toeneem. Krog, daarenteen, voorsien “‘n behoorlike, regverdiger mengsel.”

Max du Preez

Hoe reageer die orakel van Riebeeck-Kasteel (ja, nie Khayelitsha nie) hierop? In ‘n onlangse skrywe gaan dit vir Max du Preez grootliks om ‘n bladsy- of eintlik rubriekvuller. Hy stel strooipoppe aan die politieke linker- en regterkant op en probeer die armes van gees wysmaak dat hy die salige middeweg bewandel. “Hoe meer negatief Suid-Afrikaners oor die toekoms word, hoe laer word die vlak van openbare gesprekke oor wat verkeerd loop en wat gedoen behoort te word … Ons Grondwet belowe menswaardigheid, gelyke regte en moonlikhede en sekuriteit aan alle burgers. Ons moet besorgd wees dat dit nie gebeur het nie en onsself afvra hoe ons nóú inhoud daaraan kan gee – hoe ons radikale ekonomiese transformasie teweeg kan bring wat ons almal veiliger gaan maak” (Die Burger, 11 deser, p 11). Die frase “radikale ekonomiese transformasie” dui daarop dat Du Preez onder meer aan ubuntu (medemenslikheid, hulpvaardigheid, barmhartigheid) dink, wat in die praktyk (gewoonlik) beteken dat blankes die gewers en swartes die ontvangers is en dat daar geen dankbaarheid of erkentlikheid is nie omdat sulke gawes/aalmoese nooit genoeg is nie; die bodemlose-put-sindroom.

Du Preez erken dat daar tans nie menswaardigheid, gelyke regte, moontlikhede en sekuriteit of veiligheid vir almal in Suid-Afrika is nie. As tweedeklasburgers is blankes seker aangenaam verras dat hierdie belowende erkenning uit so ‘n onwaarskynlike oord kom. Hulle hoop word egter dadelik beskaam, want die manier waarop Du Preez die vlak van openbare gesprek wil verhoog, is deur aansluiting by sy geesgenoot Krog te soek: “Dit is presies wat die digter Antjie Krog onlangs in ‘n belangwekkende [!] toespraak gevra het … Krog het die brandalarm geaktiveer. Suid-Afrika is in ‘n krisis, en net ingrypende verandering kan ‘n ontploffing keer, sê sy, en stel ‘n radikale rekonstruksieperiode van twee jaar voor.” Kan wat oor meer as twee dekades verbrou is in twee jaar reggestel word? Watter bevolkingsgroepe het hulle by uitnemendheid reeds as bekwame bouers en ontwikkelaars bewys? Sal hulle in landsbelang toegelaat word om (permanent) tot hulle reg te kom en onbelemmerd hulle bydrae tot op die hoogste vlak te lewer?

“Wit Schadenfreude [leedvermaak] oor die ANC se mislukkings is onvanpas en teenproduktief. Ons wit burgers sal uit ons [!] gemaksone moet uit. Ons sal ons wit hande moet vuilmaak ‘met die taktieke van die soort kommunaliteit [kommunisme?] wat nodig is om openings te maak waardeur nuwe ritmes, nuwe taal en nuwe maniere van menswees geskink kan word’, soos Krog vra.” Nóg Krog nóg Du Preez kan hierdie beeldspraak tot ‘n sinvolle, praktiese program konkretiseer. Waarom die verbod op kritiek op die ANC? Moet daar nie juis kompromisloos uitgewys word waar die kamerade drooggemaak het nie? Is daar steeds werklik ‘n blanke gemaksone waar hulle veilig voel en nie die slagoffers van rassediskriminasie is nie? Blankes word nie eens die geleentheid gegun om hulle wit hande vuil te maak nie omdat hande-arbeid, soos iedere ander werk, by voorkeur vir swartes gereserveer word. Is die “nuwe ritmes” en “nuwe maniere van menswees” wat deur die “openings” kom die woongebiedwye verspreiding van krotbuurte en straatsmouse? Moet hierdie openinge nie liewer toegehou of toegemaak word nie? Watter soort nuwe taal gaan Krog “skink”? Myns insiens ongetwyfeld ‘n mengeltaal.

Uit die Beek is ‘n Afrikaanse Bybeldagboek wat sedert 1929 gepubliseer word. Daar het reeds 89 uitgawes verskyn. ‘n Beek is ‘n stroompie of riviertjie. Jaarliks word 365 oordenkings, een vir elke dag, aangebied; dus ‘n stroompie. Die bedoeling is dat hulle ter religieuse stigting moet dien. Krog kom soos ‘n vulkaan periodiek met emosionele politieke uitbarstings vorendag. Du Preez skryf om den brode, gevolglik lewer hy weekliks meerdere bydraes, veral van ‘n linkse politieke aard; hoogstens ‘n vlak riviertjie wat lesers se dors na kennis en die waarheid nie les nie. Die geskrifte van sowel Krog as Du Preez dien nie ter stigting nie; veel eerder ter moedswillige bemoering van Afrikaners. Linkse uitgewers, waaraan daar geen tekort is nie, kan dit oorweeg om jaarliks ‘n bundel van die jongste Krog- en Du Preez-tekste te publiseer; nie dat die verwagte aanvraag groot sal wees nie. Na analogie van Uit die Beek stel ek hierdie titel voor: Uit die Modderpoel.

Dan Roodt: Al vergaan ons, sal Pierneef bly staan

Redelik onlangs het ‘n versamelaar byna R12m vir ‘n Pierneef-skildery betaal. In die kunswêreld is dit nie so merkwaardig nie, maar wat dit buitengewoon maak, is dat Pierneef al jare lank deur Engelse en Joodse kunstenaars en akademici verguis en bespot word. Hoewel ek gewoonlik ‘n kritiese afstand teenoor die heersende ideologie handhaaf, was selfs ek onverbereid vir dít wat my gister by die Standardbank-galery in Johannesburg getref het: ‘n unieke, Afrikaneruitkyk op die wêreld en ons land deur ‘n grootse kunstenaar wat met die bestes ter wêreld kan vergelyk. Dis altyd ‘n skok, maar omtrent alle gesprek oor kuns of letterkunde in ons land word altyd deur jaloesie en Boerehaat oorheers.

In die aanloop tot die Pierneef-tentoonstelling, het ene Sue Blaine in die Financial Mail na die “stigma” wat Pierneef kwansuis aankleef, verwys. Onderliggend aan dié idee is dat ‘n stigma alle Afrikaners aankleef, tesame met ons skrywers, musici, skilders en elkeen met ‘n Afrikaanse van wat hom nog ooit skeppend oor Suid-Afrika uitgelaat het. Wat gaan met sulke mense aan? Word hulle maar net vol haat en nyd gebore?

Maar terug by Pierneef. Dit is so dat kunswerke deur herhaalde blootstelling in die media van hul varsheid of egtheid beroof word. Eerste Nasionale Bank se embleem herinner vaagweg aan ‘n Pierneef-skildery van ‘n Bosveldboom met ‘n plat kroon. Daaraan is elkeen van ons al duisende kere blootgestel. Op ‘n soortgelyke manier is daar niks so Afrikaans en Suid-Afrikaans soos ‘n Pierneef nie; soos pap en wors verteenwoordig dit ‘n volslae cliché.

Totdat ‘n mens voor die skilderye in dié uitgebreide terugskouende tentoontstelling te staan kom. Dan moet jy jou kop skoonmaak van alles wat jy voorheen van Pierneef gehoor of deur swak afdrukke of foto’s van hom gesien het. Die Ware Jakob tref jou soos ‘n hou op die maag, of soos ‘n oorweldigende skoonheidswolk waarin jy verdwaal en jou sinne laat duisel.

Toegif tot politieke korrektheid: 'Dans op Pierneef se graf' (foto) — Toegif tot politieke korrektheid: ‘Dans op Pierneef se graf’ (foto)

As ‘n toegif aan politieke korrektheid, het die Standardbank-galery dit goedgedink om op die grondvloer “ondermynende kommentaar” oor Pierneef ten toon te stel. Onder andere is daar ‘n foto van mense wat letterlik op Pierneef se graf dans. Hoe onsmaaklik, hoe banaal. Ook die Pierneef-hater William Kentridge wat self, soos my vrou altyd sê, “nie weet hoe om ‘n potlood vas te hou nie”, het ‘n politieke, kwasi-marxistiese kunswerk daar met slagspreuke, onder andere: “Remember the treason trial.”

Die meesal verpolitiseerde kunswerke wat tevergeefs poog om Pierneef af te takel verteenwoordig ‘n soort Hades op die grondvloer van die galery. Stap ‘n mens met die trappe op, beland jy eensklaps in die hemel. Goddank – en hiervoor moet ‘n mens seker die kurator Wilhelm van Rensburg bedank – word die meer onlangse, polities korrekte en swak kunswerke wat Pierneef moet “ondermyn” nie op dieselfde vloer as die groot kunstenaar self vertoon nie.

Pierneef: 'Thabazimbi' — Pierneef: ‘Thabazimbi’

Die titel van die tentoonstelling verwys na “landskappe”, maar dit is ook eintlik ‘n stereotipe manier om Pierneef se kuns te benader: benewens landskappe, skilder hy stedelike tonele, hier en in Europa, selfs Zanzibar, asook verskeie myne. Op een skildery, wat die Uniegebou in wording kan wees, verskyn ‘n hyskraan. In die sewentiger- en tagtigerjare het mense van “nywerheidsestetiek” begin praat, maar Pierneef het dit al in 1912 of daar rond beoefen! In dié opsig was hy selfs die Italiaanse en Russiese konstruktiviste vooruit. In twee of drie skilderye eksperimenteer Pierneef met geometriese vorms en kubisme, wat natuurlik aanvanklik deur Picasso en Georges Braque beroemd gemaak is. Maar dis amper asof Pierneef net in die rigting van Europese kunsrigtings knipoog; hy bly Pierneef, hy bly uniek.

Sekerlik sien ‘n mens iets van Vincent van Gogh hier en daar by Pierneef raak, maar dis veel sagter, fyner, gestileerder. En dan: kleur. As ‘n mens na ons wolke en sonsondergange kyk, ervaar jy skakerings van pienk en pers wat jy nêrens in Europa of in die noordelike halfrond sou beleef nie. En dit is juis dié kleure wat Pierneef in vele van sy skilderye inspireer, sonder enige sweem van kitsch of geyktheid. Trouens, Pierneef se kleurgebruik bly tydloos modern!

Vele van Pierneef se skilderye beeld ‘n leegheid en ongereptheid uit wat my herinner aan Van Wyk Louw se bekende gedig “O wye en droewe land”:

O wye en droewe land, alleen
onder die groot suidersterre.
Sal nooit ’n hoë blydskap kom
deur jou stil droefenis?
Jy ken die pyn en eensaam lye
van onbewuste enkelinge,
die verre sterwe op die veld,
die klein begrafnis;

Selfs in sy stedelike tonele is daar byna nêrens mense nie; dit gaan vir hom om die omgewing, die Umwelt, wat sowel die natuur as die mensgemaakte geboue, myne, kerke of skure kan wees.

Dit is geen wonder dat Pierneef in die verlede so aangeprys en vele openbare opdragte – soos die 32 muurskilderye by die Johannesburgse stasie – ontvang het nie. Daar is eenvoudig geen ander Afrikaanse of Suid-Afrikaanse skilder wat met hom kan meeding sover dit die omvang, diepte en trefkrag van sy œuvre aanbetref nie. Daarbenewens beeld hy ‘n soort eksistensiële Afrikanerskap uit soos geen ander kunstenaar in énige genre nie. Vir iemand soos ek wat baie teleurgesteld voel oor die gehalte en intellektuele diepte van die Afrikaanse letterkunde, wat die afgelope paar dekades deur oppervlakkige politieke korrektheid gekenmerk is, is Pierneef ‘n lafenis. Esteties span hy die kroon op alles wat Afrikaners nog altyd wou regkry: om ‘n unieke Afrikabeskawing te skep wat deur die eeue sou weergalm soos ou Egipte, die Italiaanse Renaissance of soos Parys in die negentiende en vroeë twintigste eeue.

Terwyl Pierneef deur akademici en marxistiese intellektuele verguis word – juis omdat hy so voortreflik is – is hy by die publiek gewild. In Europa staan mense om die blok ure lank tou om by museums, galerye en sekere tentoonstellings in te gaan. Boonop betaal jy nog ‘n stywe toegangsfooi. Dis net in Suid-Afrika en in die VSA waar ek nog leë galerye en museums wat boonop gratis is, teëgekom het. Die Johannesburgse kunsgalery, waar heelwat interessante werke hang, is soos ‘n mausoleum en byna niemand gaan meer soontoe nie, ook omdat dit in Joubertpark geleë is, wat deesdae soos ‘n buurt van Lagos daar uitsien. Gister is ek dus aangenaam verras om die toeloop van mense by die Pierneef-tentoonstelling te sien. Uitsluitlik blankes – so om die helfte Afrikaans en Engels, sou ek skat – het om die skilderye saamgedrom en te eniger tyd was daar seker so tussen 30 en 50 mense in die Standardbank-galery teenwoordig. Rondom my het ek slegs geesdriftige kommmentaar gehoor, dus geen marxistiese of linkse beledigings vir Pierneef soos wat mens dalk te wagte kon wees nie.

Pleks dus daarvan dat Pierneef deur die huidige dogma “ondermyn” word, is dit Pierneef wat die dogma ondermyn. Hy bewys met een oogopslag vir ons dat daar wel iets soos ‘n Afrikanerkultuur en -beskawing bestaan, wat hand aan hand met die Europese beskawing ontwikkel het, maar tog anders is, gesetel in ‘n ander omgewing, ‘n ander lig, ‘n ander landskap, selfs ‘n ander heelal.

Die uitdaging vir ons almal is om Pierneef te probeer lees, om te verstaan wat hy op die doek vasgevang het. Ons behoort ons hele geskiedenis en menswees na aanleiding van sy skilderye te herbedink. Die Afrikaner mag misluk het, maar Pierneef het uitmuntend geslaag.

Dit verklaar waarom hy vir die huidige orde en sy ideoloë so ‘n doring in die vlees is. Afrikaners mág nie slaag nie, maar moet voortdurend verguis word, op hul plek gehou word, tot magteloosheid afgetakel word. Op ‘n sekere manier verbaas dit my dat daar nie polities korrektes is wat bomdreigemente teenoor die galery maak, of sy mooi skilderye probeer vandaliseer nie, want hierdie orde is fundamenteel tot aakligheid en boosheid verbind.

Al word alles tot op die grond afgebreek en al bly daar niks van ons tradisie oor nie, sal daar steeds Pierneef wees. Hy is byna so ewig soos die piramides van Egipte, die simbool van ‘n unieke Afrika-beskawing wat eens in ons land bestaan het.

Lank leef Pierneef!

Die tentoonstelling duur vanaf 8 Julie tot 12 September 2015. Daar is veilige onderdakparkering vanaf die ingang in Harrisonstraat beskikbaar.

Standardbank-galery

Adres: hoek van Frederick en Simmondsstrate, Johannesburg, 2107.

Telefoon:011 631 4467

Ure:

Sondag	Gesluit
Maandag	08:00–16:30
Dinsdag	08:00–16:30
Woensdag	08:00–16:30
Donderdag	08:00–16:30
Vrydag	08:00–16:30
Saterdag	09:00–13:00

Karel Combrinck: Heel gek

In die politieke gesprek van die dag, as ‘n mens dit ‘n gesprek kan noem, word beweer dat dit gaan om ‘n tweestryd tussen links en regs. Die linkses, wat die botoon voer in die media, eien hulle die alleenreg toe om die waarheid te spreek en matig hulle aan om voor te skryf wat aanvaarbaar is en wat nie. Enigeen wat nie met hulle saamstem nie, is gewoon «verregs».

Veel nader aan die waarheid is dat dit eerder gaan om ‘n tweestryd tussen behoudendes, rasioneles en welskapenes aan die een kant en rasendes en geestesversteurdes aan die ander kant.

Pas het ons die jong opskuddinkie gehad or die rasende «akademikus» van Stellenbosch, Anton van Niekerk, wat almal wat nie saamjil in die koor van die rasendes nie, gewoon in dieselfde mandjie gooi as Dylann Storm Roof, of wat sy naam ook al is. Watter mens by sy volle positiewe sal Storm Roof beskou as ‘n behoudende of ‘n rasionele? En watter mens by sy volle positiewe kan Anton van Niekerk, of Antjie Krog of Max du Preez as rasioneel beskou?

Terloops, van rasendes gepraat, wat het geword van die vroumens Anna-Hilge van Huyssteen, wat Engels gedoseer het, of nog doseer, aan die Universiteit van Stellenbosch en die verskriklikste dinge omtrent Afrikaners kwytgeraak het? Waarskynlik word sy in die huidige klimaat op Stellenbosch nie eers meer opgemerk nie; heeltemal gesigloos teen die agtergrond van die linksradikale waansin wat die toneel aan hierdie eens trotse universiteit oorheers.

Feit is dat Storm Roof duidelik geestelik versteurd is en deurdat Anton van Niekerk behoudende mense, wat hy as «verregs» beskou, in dieselfde kraal plaas as Storm Roof bewys dat hy in ‘n sin so gek is soos Roof self. Inderdaad is dit so dat mense soos Anton van Niekerk en Storm Roof mekaar nodig het. As Storm Roof nie bestaan het nie, sou Anton van Niekerk hom ontwerp het. Hulle kan nie sonder mekaar bestaan nie, soos sy onlangse rubriek Hou oog op die regse radikale ook treffend en illustreer.

Hierdie storie van «verregs» is net nog ‘n manifestasie van wat in die leuenagtige politiek korrekte semantiek aan ons verkondig word. Om linksliberaal, irrasioneel, rasend te wees, is politiek korrek en om behoudend, beredeneerd en rasioneel te wees, is «verregs». Ek wil glo dat ons hier op Praag hoegenaamnd nie ultra dit of ultra dat is nie, maar behoudend, beredeneerd en rasioneel. In elk geval is dit die posisie ten opsigte van die redaksie en meeste van die kommentators.

Soos elders gewaarsku, moet ons nie toelaat dat linksradikale rasendes soos Anton van Niekerk ons in ‘n ideogiese hoek verf nie. Ons is nie in dieselfde waansinnige kamp as Storm Roof nie en het met hom en diesulkes niks te make nie. Byna net so min te make as met Anton van Niekerk self.

Maar om ten slotte heel padlangs te praat oor Anton van Niekerk se gekheid : Onthou tog net waar hy werk en vir wie hy werk. Soos Wim de Villiers sou hy nie daar gewees het waar hy is as hy nie sy ANC-meesters en hulle ideologie klakkeloos na die mond gepraat het nie en hy sou ook nie daar kon bly as hy hulle nie gedienstig was nie. Dus is daar dus tog ‘n soort rasionaliteit in sy waansin: Die rasionaliteit van eiebelang. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt .