Duitse regses ‘bereid om geweld te gebruik’ – ministerie

Meer as 12 700 Duitse regse ekstremiste is bereid om geweld te gebruik. Die Duitse Ministerie van Binnelandse Sake het so pas dié aankondiging gemaak, volgens die Nederlandse webblad nu.nl. Dit is omtrent die helfte van die totale aantal regse ekstremiste in die land.

Die ministerie het die inligting vrygestel ná parlementêre vrae van die FDP-party. Die data toon dat daar in 2017 meer as 24 000 regse ekstremiste in Duitsland was.

Meer as die helfte van die mense op die verregse toneel is bereid om geweld te gebruik teen mense wat hulle as vyande sien. Hierdie groep sluit in migrante, Moslems, politieke teenstanders, joernaliste en agente.

Die Duitse owerhede het vroeër gewaarsku oor die toenemende gevaar van verregses. ‘n Groot deel van hierdie groep sou ‘n “affiniteit vir wapens” hê.

Die Duitse regering het ondersoek ingestel na die wyse waarop regse ekstremiste met mekaar kommunikeer. Dit blyk hoofsaaklik te wees deur sosiale netwerke en aanlynboodskapdienste, sê die ministerie.

Honderde webwerwe en sosialemediakanale word deur die owerhede gemonitor. Volgens die bediening word propagandamateriaal onder andere op dié kanale versprei.

Vroeër vandeesweek het honderde regses met vlae deur die stad Plauen in Oos-Duitsland geloop (sien foto hier bo). Hulle het baniere gehad met die woorde: “Sosiale geregtigheid in plaas van kriminele buitelanders”.

Joodse organisasies het met ontsteltenis op die betoging gereageer. “Die beelde is versteurd en skrikwekkend,” het Josef Schuster, president van die Sentrale Raad van Jode in Duitsland, gesê. Die optog het plaasgevind tydens Jom Hasjoa, die dag waarop die Joodse gemeenskap die slagoffers van die Holocaust herdenk.

Leon Lemmer: Heart of darkness: Deel 1: As koloniale literatuur

Heart of darkness (1899) is ‘n novelle van Joseph Conrad (1857-1924). Meer as ‘n halfeeu gelede was dit een van my voorgeskrewe boeke. As ‘n Rose Classic is die teks gratis in ‘n Kindle-weergawe beskikbaar. Conrad is ‘n Pool wat in die Oekraïne gebore is, maar as Engelse romanskrywer roem verwerf het, al was Engels naas Pools en Frans sy derde taal. Vyf van Conrad se werke is in Harold Bloom se “Western canon” opgeneem, maar nie Heart of darkness nie; moontlik vanweë die prominente “moral element” daarin (Harold Bloom, The Western canon: The books and school of the ages, London: Macmillan, 1995, p 473); ook “paterian”/paternalisties genoem (434). Bloom bestempel die frase “heart of darkness” as “an obscurantist metaphor” (121). In die huidige era van bv afrikanisering word Bloom se uitsprake dikwels teengespreek. Vir my is dit duidelik dat swart Afrika hier met donkerte/duisternis geassosieer word, wat deesdae as polities inkorrek beskou word; selfs wanneer, soos geformuleer deur Conrad, daardie donkerte deels aan blankes se koloniale motiewe en dade toegeskryf word. Heart of darkness is wel as ‘n meesterwerk ingesluit by FR Leavis se The great tradition (1948).

John Stape

Oor Conrad en sy skryfwerk is daar baie gepubliseer. Ek kan John Stape se boek, The several lives of Joseph Conrad (New York: Pantheon Books, 2007, 369p; Amazon Kindle $16,20), aanbeveel. “Conrad spoke of himself as having three lives – as Pole, as seaman, and as writer” (p xxiv). Hy was van 1874 tot 1894 ‘n seevaarder, as matroos of passasier. “He was striking out for ‘the dark places of the earth full of habitations of cruelty'” (62). Conrad was onder meer in Kaapstad en Port Elizabeth. Later het hy geld in die Suid-Afrikaanse mynbedryf belê (95). In 1890 het hy op in die Kongo-rivier tot by Boma gevaar en vandaar na Matadi, “the first step into what he would memorably call the ‘Heart of Darkness’… he kept a dairy for the first and only time in his life … Delayed for a fortnight by the station chief, he had the unexpected compensation of meeting Roger Casement [1864-1916], the [Irish] human rights activist” (63) wat later deur bv die Anglo-Boere-oorlog (1899-1902) beïnvloed is om standpunt teen imperialisme in te neem. “Conrad followed the [Boer War] conflict closely, deeply distrusting both the motives behind it and its conduct” (115). Hy was immers sterk teen die Russiese besetting van Pole gekant. Casement “saw in Conrad a potential ally in his tireless efforts to mobilise public opinion against atrocities in the Congo” (133).

Van Matadi is Conrad oor land na Leopoldville/Kinshasa. Van hier af het hy verder in die binneland in op die Kongo-rivier gevaar. “The diary covers more than half of the thousand-mile trip and then breaks off” (65). “Conrad himself witnessed and heard of cruelty and barbarism, resulting partly from sheer incompetence and stupidity … He now thoroughly regretted his decision to come to Africa” (65). Hy is per boot terug na Leopoldville, waarvan hy sê: “Everything here is repugnant” (66). Daarna terug na Matadi en uiteindelik Londen, “emotionally exhausted by the Congo” (67). Dit is die werklike gebeure waarop die novelle, Heart of darkness, gegrond is. Die reis na die hart van die Kongo is egter ook ‘n simboliese reis na die duisternis wat in die kern, die hart of siel, van die mens geleë is.

Gedrukte uitgawes van Conrad se dagboek is gepubliseer en uittreksels daarvan is in Kindle-formaat beskikbaar. Toe dit nog uitsonderlik was, was Conrad al gekant teen kolonialisme en imperialisme. As genaturaliseerde Brit het hy egter verkies om nie openlik polities aktivisties te wees nie. “He subsequently replied to a direct enquiry from Casement that he had not himself witnessed the cutting off of hands [of black workers] that figures so appallingly in Casement’s exposé and begged off becoming involved in the protest. ‘I would help him but it is not in me. I am only a wretched novelist inventing wretched stories and not even up to that miserable game'” (133). Hoewel hy politieke voorkeure gehad het, wou Conrad nie as ‘n polities betrokke skrywer bekend staan nie.

Heart of darkness

Ek gee eers ‘n oorsig van die storie voordat ek tot die gebruik van veral aanhalings oorgaan. Vyf mans wat by seevaart betrokke is, sit op die dek van ‘n boot by Gravesend aan die Teems-rivier naby Londen. Een van hulle, Charlie Marlow, is die ek-verteller en die outeur se spreekbuis. Hy begin mymer oor hoe die Teems-gebied, toe die Romeine dit binnegeval het, een van die donker en barbaarse streke van die aarde was. “They were men enough to face the darkness ” (Rose classic edition, Kindle 83). Marlow brei op hierdie tema uit en begin die verhaal vertel van die donkerste, mees barbaarse gebied op aarde wat hy ervaar het.

Marlow was die bevelvoerder van ‘n rivierboot vir ‘n Belgiese handelsmaatskappy. Toe hy hierdie werk kry, het hy in Brussel gehoor van Kurtz, wat rekord-besendings ivoor lewer: “Sends in as much ivory as all the others put together” (358). “Hadn’t I been told in all the tones of jealousy and admiration that he had collected, bartered, swindled or stolen more ivory than all the other agents together?” (949). “He raided the country” (1137). Kurtz se naam duik ook op in gesprekke wat Marlow voer terwyl hy rivierlangs dieper die Kongo indring; “a God-forsaken wilderness” (242). Kurtz het vir ‘n geruime tyd nie berigte aan die distriksbestuurder in Leopoldville (“the Central Station”) gestuur nie en daar is gerugte dat Kurtz siek is. Die distriksbestuurder staan onverskillig teenoor die lot van die inboorlinge en hy hoop eintlik dat Kurtz dood is.

Hulle vaar met die rivierboot op die Kongo-rivier na Kurtz se binnestasie by Stanley Falls/Stanleyville/Kisangani. Inboorlinge val die boot aan en die stuurman word deur ‘n spies gedood. By die binnestasie hoor hulle dat Kurtz ernstig siek is. Kurtz het glo pleks van die swartes te verander, dus op te voed, al hoe meer barbaars geword. Marlow ontmoet vir Kurtz en vind dat die man inderdaad verdorwe is deur die boosheid wat hy in Afrika ervaar het. Kurtz besef hoe onbeskaafd hy geword het, hoe sy planne om die inboorlinge op te voed, geboemerang het. Hy weet ook dat hy sterwend is. Hy gee aan Marlow ‘n pak briewe aan sy verloofde in België en die manuskrip van ‘n verslag wat hy geskryf het.

Die distriksbestuurder en Marlow neem Kurtz op ‘n draagbaar na die boot. Op die terugreis na Leopoldville sterf Kurtz op die boot met die besef dat verterende boosheid die kern van alles is. Marlow gaan later na België om Kurtz se verloofde te besoek en die briewe te oorhandig. Sy dink nog aan Kurtz as die wonderlike en magtige man in Afrika. Wanneer sy Marlow vra wat Kurtz se laaste woorde was, lieg hy en vertel vir haar dat Kurtz met sy laaste asem na haar gevra het. In werklikheid het Kurtz met sy laaste woorde oor die afgryslikheid van alles getuig: “The horror! The horror!”

Die aanhalings wat volg, toon hoe simpatiek Conrad teenoor die swartes was; hoe afkerig hy van slawerny, uitbuiting en kolonialisme was. In hierdie opsigte was hy sy tyd ver vooruit. Andersins dui sy novelle op sy fyn waarnemingsvermoë van bv die swartes. (‘n Reeks verdere aanhalings volg heelwat later in hierdie rubriek.)

Die barbaarsheid van die Engelse tydens die Romeinse besetting (van 43 tot die vroeë 5de eeu) word erken. “In some inland post [the Roman] feel the savagery, the utter savagery, had closed round him – all that mysterious life of the wilderness that stirs in the forest, in the jungles, in the hearts of wild men. There’s no initiation either into such mysteries. He has to live in the midst of the incomprehensible, which is also detestable. And it has a fascination too, that goes to work upon him. The fascination of the abomination – you know. Imagine the growing regrets, the longing to escape, the powerless disgust, the surrender, the hate” (89). Die Romeinse besetting word voorgestel as soortgelyk aan latere kolonisasie: “They grabbed what they could get for the sake of what was to be got. It was just robbery with violence, aggravated murder on a great scale, and the men going at it blind – as is very proper for those who tacle a darkness. The conquest of the earth, which mostly means the taking it away from those who have a different complexion or slightly flatter noses than ourselves, is not a pretty thing when you look into it too much” (97).

Marlow is as bevelvoerder van die rivierboot aangestel omdat sy voorganger vermoor is. “The original quarrel arose from a misunderstanding about some hens … A Dane thought himself wronged somehow in the bargain, so he went ashore and started to hammer the chief of the village with a stick” (149). “He had been a couple of years already out there engaged in the noble cause, you know, and he probably felt the need at last of asserting his selfrespect in some way. Therefore he whacked the old nigger mercilessly, while a big crowd of his people watched him, thunderstruck, till some man – I was told the chief’s son – in desperation at hearing the old chap yell, made a tentative jab with a spear at the white man – and of course it went quite easy between the shoulderblades” (156).

Terwyl Marlow op in die mond van die Kongo-rivier vaar: “Now and then a boat from the shore gave one a momentary contact with reality. It was paddled by black fellows. You could see from afar the white of their eyeballs glistering. They shouted, sang; their bodies streamed with perspiration; they had faces like grotesque masks – these chaps; but they had bone, muscle, wild vitality, an intense energy of movement, that was as natural and true as the surf along their coast. They wanted no excuse for being there. They were a great comfort to look at” (248). Later vertel ‘n Sweed aan Marlow van ‘n ander Sweed wat selfdood gepleeg het. “‘Hanged himself! Why, in God’s name?’ I cried. He kept on looking out watchfully. ‘Who knows? The sun too much for him, or the country perhaps'” (277).

Hulle was besig om ‘n spoorlyn om stroomversnellings te bou sodat vervoergeriewe die twee dele van die rivier kon verbind; van Matadi tot by Stanley Pool/Leopoldville. “A slight clinking behind me made me turn my head. Six black men advanced in a file, toiling up the path. They walked erect and slow, balancing small baskets full of earth on their heads, and the clink kept time with their footsteps. Black rags were wound round their loins, and the short ends behind wagged to and fro like tails. I could see every rib, the joints of their limbs were like knots in a rope; each had an iron collar on his neck, and all were connected together with a chain whose bights swung between them, rhythmically clinking … All their meager breasts panted together, the violently dilated nostrils quivered, the eyes stared stonily uphill. They passed me within six inches, without a glance, with complete, deathlike indifference of unhappy savages” (285). Hy vervolg sinies: “I … was a part of the great cause of these high and just proceedings” (299).

Sommige van die swart werkers word soos volg beskryf: “They were dying – it was very clear. They were not enemies, they were not criminals, they were nothing earthly now – nothing but black shadows of disease and starvation, lying confusedly in the greenish gloom. Brought from all the recesses of the coast in all the legality of time contracts, lost in uncongenial surroundings, fed on unfamiliar food, they sickened, became inefficient, and were then allowed to crawl away and rest. These moribund shapes were free as air – and nearly as thin” (321). Die handelsbedrywighede word soos volg verwoord: “Strings of dusty niggers with splay feet arrived and departed; a stream of manufactured goods, rubbishy cottons, beads, and brass-wire sent into the depths of darkness, and in return came a precious trickle of ivory” (351).

“I left that station [Matadi] at last, with a caravan of sixty men, for a two-hundred-mile tramp” (373). Terwyl hulle na Leopoldville loop, kom hulle ‘n blanke man in uniform teë: “Was looking after the upkeep of the road, he declared. Can’t say I saw any road or any upkeep, unless the body of a middle-aged negro, with a bullet-hole in the forehead, upon which I absolutely stumbled three miles farther on, may be considered as a permanent improvement” (389). “Out there there were no external checks … ‘Men who come out here should have no entrails'” (430). Terwyl Marlow in Leopoldville is: “A nigger was being beaten near by. They said he had caused the fire in some way; be that as it may, he was screeching most horribly. I saw him, later on, for several days, sitting in a bit of shade looking very sick and trying to recover himself: afterwards he arose and went out – and the wilderness without a sound took him into its bosom again” (458).

By die binnestasie, Stanleyville, ‘n soortgelyke voorval: “The beaten nigger groaned somewhere … ‘Serve him right. Transgression – punishment – bang! Pitiless, pitiless. That’s the only way. This will prevent all conflagrations for the future” (508). Die moontlikheid word genoem dat ‘n mededinger om ivoor gehang kan word om hom uit die pad te kry. “Why not? Anything – anything can be done in this country” (652). Van Kurtz word gesê: “There was nothing on earth to prevent him killing whom he jolly well pleased” (1143). Rivier-op kon die stoomboot nie altyd vlot gehou word nie. “More than once she had to wade for a bit, with twenty cannibals splasing around and pushing. We had enlisted some of these chaps on the way for a crew. Fine fellows – cannibals – in their place. They were men one could work with, and I am grateful to them. And, after all, they did not eat each other before my face: they had brought along a provision of hippo-meat which went rotten, and made the mystery of the wilderness stink in my nostrils” (695).

“We penetrated deeper and deeper into the heart of darkness” (708). “[A] headman, a young, broad-chested black, severely draped in dark-blue fringed cloths, with fierce nostrils and his hair all done up artfully in oily ringlets, stood near me. ‘Aha!’ I said, just for good fellowship’s sake. ‘Catch ‘im,’ he snapped, with a bloodshot widening of his eyes and a flash of sharp teeth – ‘catch ‘im. Give ‘im to us.’ ‘To you, eh?’ I asked; ‘what would you do with them?’ ‘Eat him!’ he said curtly” (812). “I don’t think a single one of them [blacks] had any clear idea of time, as we at the end of countless ages have. They still belonged to the beginnings of time – had no inherited experience to teach them as it were, and of course, as long as there was a piece of paper written over in accordance with some farcical law or other made down the river, it didn’t enter anybody’s head to trouble how they would live” (818).

“All Europe contributed to the making of Kurtz; and by-and-by I learned that, most appropriately, the International Society for the Suppression of Savage Customs had intrusted him with the making of a report, for its future guidance … Seventeen pages of close writing he had found time for! But this must have been before his – let us say – nerves, went wrong … The opening paragraph, however, in the light of later information, strikes me now as ominous. He began with the argument that we whites, from the point of development we had arrived at, ‘must necessarily appear to them (savages) in the nature of supernatural beings – we approach them with the might as of a deity’ … [The report] gave me the notion of an exotic Immersity ruled by an august Benevolence” (1006). Later het Kurtz die volgende sin by sy verslag gevoeg: “Exterminate all the brutes” (1019). “It echoed loudly within him because he was hollow at the core” (1176). “Kurtz’s methods had ruined the district” (1169).

Toe die boot van die wal af deur swartes aangeval word, gee ‘n blanke die volgende raad wat uitstekend gewerk het. Al wat Marlow moet doen, is om die fluit/toeter van die boot te blaas: “One good screech will do more for you than all your rifles. They are simple people” (1074). “I looked around, and I don’t know why, but I assure you that never, never before, did this land, this river, this jungle, the very arch of this blazing sky, appear to me so hopeless and so dark, so impenetrable to human thought, so pitiless to human weakness” (1121). Dit kon net so wel ‘n gepaste beskrywing van die nuwe Suid-Afrika wees.

Daar is mensskedels rondom Kurtz se woonplek. “After all, that was only a savage sight, while I seemed at on[c]e bound to have been transported into some lightless region of subtle horrors, where pure, uncomplicated savagery was a positive relief, being something that had a right to exist – obviously – in the sunshine … Kurtz was no idol of mine” (1184). “His soul was mad” (1356) en daar is “the barren darkness of his heart” (1394). “His was an impenetrable darkness” (1415). “There is no disguising the fact, Mr Kurtz has done more harm than good to the Company” (1256). “Nevertheless I think Mr Kurtz is a remarkable man” (1264). Kurtz het ‘n swart vriendin gehad. “She was savage and superb, wild-eyed and magnificent” (1234).

Die dodelik siek Kurtz word op die boot gelaai maar sy vriendin word agtergelaat. “Only the barbarous and superb woman did not so much as flinch, and stretched tragically her bare arms after us over the somber and glittering river” (1386). Rivier-af sterf Kurtz binne enkele dae op die boot met die woorde: “The horror! The horror!” (1430). “I went no more near the remarkable man who had pronounced a judgment upon the adventures of his soul on this earth … Droll thing life is – that mysterious arrangement of merciless logic for a futile purpose. The most you can hope from it is some knowledge of yourself – that comes too late – a crop of unextinguisable regrets” (1439). “I remembered his abject pleading, his abject threats, the colossal scale of his vile desires, the meanness, the torment, the tempestuous anguish of his soul” (1515). Marlow besoek later Kurtz se vriendin in België, wat groot waardering vir Kurtz bly koester. Marlow verswyg Kurtz se werklike laaste woorde. Hy vertel eerder ‘n wit leuen: “The last word he pronouced was – your name” (1603).

Adam Hochschild

Adam Hochschild (gebore in 1942) het ‘n boek oor ‘n era in die geskiedenis van die Kongo geskryf: King Leopold’s ghost: A story of greed, terror, and heroism in colonial Africa (London: Pan Macmillan, 1999/2006, 376p; Amazon Kindle $14,74). Die Kongo was toe (1885-1908) die persoonlike besitting van Koning Leopold II (1835-1909, Belgiese koning 1865-1909), dus streng gesproke nie ‘n kolonie nie. Eers daarna het die Kongo ‘n Belgiese kolonie geword (1908-1960). Op ‘n soortgelyke manier: Die Kaap is van 1652 tot 1795 deur ‘n maatskappy, die Vereenighde Oostindische Compagnie (VOC) besit. Eers tydens die Bataafse bewind (1803-1806) het dit ‘n Hollandse kolonie geword. Die Kaap was ‘n Britse kolonie van 1795 tot 1803 en van 1806 tot 1910, maar amptelik eintlik eers van 1814 af. Dit is onder meer aan ‘n boek soos dié van Hochschild te wyte dat kolonialisme deesdae sonder meer as wreedaardige uitbuiting voorgestel word, terwyl die Leopold-Kongo in werklikheid dié uiterste geval van uitbuiting van Afrikane deur ‘n Europeër was. “What happened in the Congo could reasonably be called the most murderous part of the European Scramble for Africa” (p 280). Konrad stem hiermee saam: Die Leopold-Kongo was “the vilest scramble for loot that ever disfigured the history of human conscience” (4). John Stuart Mill (1806-1873) het in sy boek, On liberty (1859), geskryf: “Despotism is a legitimate mode of government in dealing with barbarians, provided the end be their improvement” (84). Daar kan kwalik beweer word dat Leopold die omstandighede van die Kongolese verbeter het. ‘n Belgiese eerste minister het gesê: Leopold “treats men as we use lemons, when he has squeezed them dry, he throws away the peel” (95).

Hochschild is uiters linksgesind. Hy was ‘n joernalistiekdosent en sy vrou, Arlie Russell Hochschild (gebore in 1940), ‘n sosiologiedosent. Hierdie egpaar het in die jare sestig tydens die burgerregtebeweging na die suidelike Amerikaanse state gegaan om solidariteit met die opstandige swartes te betoon en hulle te help om as kiesers te registreer. Maar selfs Adam Hochschild erken: “Despite the thievery of Leopold and his successors, it is wrong to blame the problems of today’s Africa entirely on colonialism” (318). “In health, life expectancy, schooling and income the Congolese people were far worse off at the end of Mobutu’s [Sese Seko, 1930-1997, president 1965-1997] reign than they had been at the end of eighty years of colonialism in 1960” (315).

Op ‘n soortgelyke manier kan beweer word dat Suid-Afrika tydens die Afrikanerbewind, verguis as die era van apartheid (1948-1994), in (seker) die meeste opsigte beter daaraan toe was as sedertdien tydens die ANC-bewind. Adam het ‘n boek, The mirror at midnight: a journey to the heart of South Africa (1990/2007) oor “the 150-year-old national myth of Afrikaners-as-victims” geskryf ná ‘n besoek aan Suid-Afrika in 1988. Reeds in 1961 het hy ‘n kort tyd as joernalis in Suid-Afrika gewerk en ook ‘n besoek aan Leopoldville gebring. Oor Arlie Hochschild se linkse taksering van Amerikaanse blanke suiderlinge het ek reeds geskryf (Praag 4.02.2017). Haar man sluit hierby aan: “What was slavery in the American South, after all, but a system for transforming the labor of black bodies, via cotton plantations, into cloth?” (King Leopold’s ghost, 16). Voortaan verwys Hochschild na Adam.

Edmund Dene Morel (1873-1924) was in diens van ‘n skeepsmaatskappy met sy hoofkantoor in Liverpool. Sy werk was om toesig te hou oor die op- en aflaai van skepe wat met die Kongo handel dryf. In 1897 of 1898 het hy in Antwerpen opgemerk dat die inkomende skepe ivoor en rubber bring maar dat daar nie handelsartikels uitgevoer word nie. Wat die skepe na die Kongo vervoer “is mostly army officers, firearms, and ammunition” (2). Sy afleiding was dat die ivoor en rubber die produkte van gedwonge of slawe-arbeid was, terwyl slawerny sedert 1838 in Britse gebiede verbode was. Morel het veral in Brittanje en Amerika mense bewus van die misdrywe in die Kongo gemaak. “Slave labor in the Congo … had taken eight to ten million lives” (3). Dit is as massa- of volksmoord beskou. Wat vir my interessant is, is dat Leopold II Frans, Duits en Engels magtig was, maar “he never bothered to learn Flemish, spoken by more than half his subjects” (33). Die Duitse keiser, Wilhelm II, het Leopold gekarakteriseer as “Satan and Mammon in one person” (240).

Ná die voltooiing van Conrad se Heart of darkness in 1899 het Morel verskeie boeke gepubliseer, bv King Leopold’s rule in Africa (1904), Great Britain and the Congo: The pillage of the Congo basin (1909) en Red rubber: The story of the rubber slave trade which flourished on the Congo for twenty years, 1890-1910 (1906/1919). In 1908 het Morel se inisiatiewe tot die anneksasie van die Kongo deur die Belgiese regering gelei. “The picture Morel gives in his writings of Africans in the Congo before whites arrived is that of Rousseau’s idealized Noble Savage” (210). Morel is in sy propaganda voorafgegaan deur bv twee Amerikaanse swartes, die joernalis en historikus, George Washington Williams (1849-1891),* wat die Kongo in 1890 besoek het, en die sendeling, William H Sheppard (1865-1927),** wat in die vroeë jare negentig (1890’s) twee jaar in die Kongo deurgebring het en later weer daarheen gegaan het.

[* “Williams studied briefly at Howard University [a university of blacks], which, when he mentioned it in later years, sometimes came out sounding like Harvard University. Later in his life, he also claimed a doctoral degree he had never earned” (103). Williams “used a phrase that seems plucked from the Nuremberg trials [1945-1946] of more than half a century later. Leopold’s Congo state, Williams wrote, was guilty of ‘crimes against humanity'” (111-112).

** Sheppard was nie ‘n engel nie. “He was forced to resign his post as a missionary because he had been caught having extramarital affairs with African women” (283).]

Tydgenote soos Morel, Williams en Sheppard, asook Casement (hier bo), se onvergenoegdheid met toestande in die destydse Kongo word in Heart of darkness weerspieël. Casement “have darkened Conrad’s vision of colonialism in Africa” (197). Leopold “claimed that ‘it was impossible to have always the best men in Africa; and indeed the African climate seemed frequently to cause deterioration in the character'” (198). Conrad “was so horrified by the greed and brutality among white men he saw in the Congo, that his view of human nature was permanently changed … After brooding about his Congo experience for eight years, Conrad transformed it into Heart of darkness” (142). “Conrad himself wrote, ‘Heart of darkness is experience … pushed a little (and only very little) beyond the actual facts of the case'” (143). “Heart of darkness is one of the most scathing indictments of imperialism in all literature, but its author, curiously, thought himself an ardent imperialist where England was concerned” (146). “However laden it is with Victorian racism, Heart of darkness remains the greatest portrait in fiction of Europeans in the Scramble for Africa … Conrad’s white men go about their rape of the continent in the belief that they are uplifting the natives, bringing civilization, serving ‘the noble cause.’ All these illusions are embodied in the character of Kurtz” (147). Maar dit is juis van Kurtz wat Marlow/Conrad hom distansieer.

Die Kurtz-karakter is ‘n samevoeging van die eienskappe van meer as een blanke wat Conrad in die Kongo teëgekom het. Een van hulle is Léon Rom, wat die hoof van die binnelandse stasie by Stanley Falls was en in 1899 ‘n boek, Le nègre du Congo, gepubliseer het. Daarin skryf Rom: “The product of a mindless state, its feelings are coarse, its passions rough, its instincts brutish, and, in addition, it is proud and vain. The black man’s principal occupation, and that to which he dedicates the greatest part of his existence, consists of stretching out on a mat in the warm rays of the sun, like a crocodile on the sand … The black man has no idea of time, and, questioned on that subject by a European, he generally responds with something stupid” (148). Jules Jacques, ‘n distrikskommissaris, het volgens Morel oor die swartes geskryf: “We must fight them until their absolute submission has been obtained, or their complete extermination” (229).

Hochschild noem die gebeure in die Kongo “the first major international atrocity scandal in the age of the telegraph and the camera” (4). “The worst of the bloodshed in the Congo took place between 1890 and 1910” (5). Minder oortuigend is die volgende stelling: “Europe has long forgotten the victims of Leopold’s Congo” (4). Europese koloniale moondhede word deurlopend van wandade beskuldig en die uiterste geval van die Leopold-Kongo word dan dikwels as voorbeeld gebruik. Met telegrafie kon inligting vinniger en oor ‘n wyer gebied, selfs wêreldwyd, versprei word. Fotografie het ook ‘n beduidende uitwerking gehad. In Hochschild se boek is daar drie foto’s van afgekapte hande wat op ‘n ontstellende en weersinwekkende manier die destydse vergrype bevestig.

Leopold het geredeneer: “Forced labor was ‘the only way to civilize and uplift these indolent … peoples'” (37). Onder dwang is van die inboorlinge verwag om kwotas rubber binne bepaalde tye te lewer. Versuim om dit te doen, was met die dood strafbaar. ‘n Afgekapte regterhand het as bewysstuk by die owerheid gedien dat ‘n persoon gedood is.* Soms is die persoon se lewe gespaar (onder meer sodat ammunisie bespaar kon word wat dan vir jag gebruik is), maar sy/haar regterhand is as bewysstuk ingelewer (226). Daar was ook die gebruik om woongebiede van huisvesting en inwoners te stroop sodat rubberbome in daardie ooptes geplant kon word eerder as om ooptes te skep deur woude moeisaam oop te kap. Aanvanklik is die sap van wilde rubberbome versamel, maar spoedig is aanvullend oorgegaan tot die aanplant van plantasies (278). Die groot aanvraag vir rubber het saamgehang met bv die uitvinding van motorvoertuie. Conrad se boek handel eintlik oor ivoorhandel. Ná sy besoek in 1890 het rubber pleks van ivoor die hoofuitvoerproduk geword. “By the turn of the century, the État Indépendant du Congo had become, far and away, the most profitable colony in Africa. The profits came swiftly because, transportation costs aside, harvesting wild rubber required no cultivation, no fertilizers, no capital investment in expensive equipment. It required only labor” (160).

[* Toe Noord-Afrika deel van die Ottomanryk was, is meer as ‘n miljoen blanke, Christen Europeërs deur Berbers/Moslems van skepe en kusstreke ontvoer en as slawe in veral Marokko en Algerië, maar ook in die Midde-Ooste, gevange gehou en slegter as die swartes in die Leopold-Kongo behandel, maar hiervan word selde melding gemaak. Pleks daarvan dat die regterhand as bewys van ‘n slaaf se dood gebruik is, is sy/haar kop as bewysmateriaal aangebied; dus dat die slaaf nie ontsnap het of tot eie voordeel deur die bewaarders verkoop is nie. As dit onprakties was om afgesnyde koppe ver in die warm weer te vervoer, het die ore van die slagoffers as bewysmateriaal gedien (Giles Milton, White gold: The extraordinary story of Thomas Pellow and North Africa’s one million European slaves, London: Hodder & Stoughton, 2004, p 34, 171). Hierdie slawerny was veral van 1530 tot 1780 aan die orde van die dag (“Barbary pirates,”Wikipedia).]

Hochschild gee uitdrukking aan sy linkse aktivisme met die volgende samevatting: “History lies heavy on Africa: the long decades of colonialism, several hundred years of the Atlantic and Arab world slave trade, and – all too often ignored – countless centuries of indigenous slavery before that. From the colonial era, the major legacy Europe left to Africa was not democracy as it is practiced today in countries like England, France, and Belgium; it was authoritarian rule and plunder. On the whole continent, perhaps no nation has had a harder time than the Congo in emerging from the shadow of its past” (301).

Chinua Achebe

In die voorafgaande uiteensetting is dit duidelik dat Conrad as Westerling polities buitengewoon verlig vir sy tyd was; dat hy krities teenoor kolonialisme ingestel en swart Afrikane simpatiek gesind was. Maar Conrad kon onmoontlik voorsien het dat daar ná die Tweede Wêreldoorlog ‘n gees onder swartes sou posvat wat kommentaar oor swartes deur blankes as ongewens beskou, selfs wanneer dit gunstig is; om van ongunstig nie te praat nie. Chinua Achebe (1930-2013) het dit soos volg geformuleer: “No man can understand another whose language he does not speak (and ‘language’ here does not mean simply words, but a man’s entire world view” (Wikipedia); dus as ‘t ware die beginsel dat ‘n blinde die geskikste persoon is om ‘n mede-blinde te lei.

Achebe was ‘n Nigeriese romanskrywer wat met sy boek, Things fall apart (1958), bekendheid verwerf het. In die roman word Igbo-stamlewe van binne af belig; nie dat Achebe danig stamgebonde was nie. Sy agtergrond was protestants en hy het sy boeke in Engels geskryf. Hy het ook graag tyd in die buiteland, veral die Weste, deurgebring. Volgens sy boek val dinge uitmekaar as ‘n Europese land ‘n Afrika-land koloniseer. Ons weet dat dinge in nog groter mate uitmekaarval as ‘n swart regering die politieke beheer by ‘n blanke bewind oorneem, met die nuwe Suid-Afrika as ‘n sprekende voorbeeld. As lid van die Igbo-stam het Achebe tydens die burgeroorlog (1967-1970) vir Biafra se afskeidingsbeweging teen die sentrale Nigeriese regering kant gekies. Nadat ‘n motorongeluk hom gestremd en verknog aan ‘n rolstoel gelaat het, was hy ‘n professor aan Bard College (1990-2008) en Brown University (2009-2013) in Amerika, al het hy nie verder as ‘n baccalaureus-graad gevorder nie. Maar hy het talle akademies-waardelose eredoktorsgrade versamel.

Van 1972 tot 1976 was Achebe ‘n dosent aan die University of Massachusetts in Amherst. Daar het hy in 1975 ‘n lesing gelewer: “An image of Africa: Racism in Conrad’s ‘Heart of darkness’.” Die teks is in 1977 in die vaktydskrif, Massachusetts Review (vol 18, no 4, p 782-794) gepubliseer en is op die internet beskikbaar. Achebe begin sy artikel op ‘n voorspelbare manier: dat (swart?) skoolkinders in Yonkers, New York City, tot sy genoegdoening sy roman, Things fall apart, lees. Ook dat ‘n ouer (blanke) man van Afrika-literatuur en -geskiedenis as universiteitsvakke gesê het: “He never thought of Africa as having that kind of stuff.” Achebe: “I propose to draw from these rather trivial encounters rather heavy conclusions which at first sight might seem somewhat out of proportion to them. But only, I hope, at first sight.”

In ‘n poging tot die eendersverklaring van alle swartes (en blankes) sê Achebe dat die inwoners van Yonkers ook gebruike en bygelowe het; dat hulle nie daarvoor na Afrika hoef te gaan nie. Die ouer blanke man se onwetendheid is egter aan meer as ‘n gebrek aan kennis te wyte. “Quite simply it is the desire – one might indeed say the need – in Western psychology to set Africa up as a foil to Europe, as a place of negations at once remote and vaguely familiar, in comparison with which Europe’s own state of spiritual grace will be manifest.” Dus, Afrika as nie-Europa. Achebe will hierdie verskynsel onemosioneel (“dispassionately”!) benader as ‘n romanskrywer wat reageer op ‘n werk van ‘n ander romanskrywer, Conrad se Heart of darkness, want hierdie novelle “displays that Western desire.” Conrad se boek is deel van die “Western canon” en word dus gereken as deel van die Engelse letterkunde wat permanente waarde het, “read and taught and constantly evaluated by serious academics.”

“Heart of darkness projects the image of Africa as ‘the other world,’ the antithesis of Europe and therefore of civilization, a place where man’s vaunted intelligence and refinement are finally mocked by triumphant beastiality. The book opens on the River Thames … But the actual story will take place on the River Congo, the very antithesis of the Thames … We are told that ‘going up that river was like traveling back to the earliest beginnings of the world.'” Wat vir Conrad glo hinder, is “the lurking hint of kinship, of common ancestry. For the Thames too ‘has been one of the dark places of the earth.’ It conquered its darkness … But if it were to visit its primordial relative, the Congo, it would run the terrible risk of hearing grotesque echoes of its own forgotten darkness.” Waarop Achebe hier sinspeel, is mense se gemeenskaplike mensheid (“humanity”), wat egter nie ras- en etnies-kulturele verskille ophef nie.

“The most interesting and revealing passages in Heart of darkness are, however, about people.” Achebe haal dan uit Heart of darkness aan: “The men were … No they were not inhuman. Well, you know that was the worst of it – this suspicion of their not being inhuman. It would come slowly to one. They howled and leaped and spun and made horrid faces, but what thrilled you, was just the thought of their humanity – like yours – the thought of your remote kinship with this wild and passionate uproar. Ugly. Yes, it was ugly enough, but if you were man enough you would admit to yourself that there was in you just the faintest trace of a response to the terrible frankness of that noise, a dim suspicion of there being a meaning in it which you – you so remote from the night of first ages – could comprehend.” Wat Conrad doen, is om die Kongolese as mede-mense te erken, maar hy dink dat hulle minder ontwikkeld as Europeërs is.

In ‘n verdere aanhaling gee Conrad, volgens Achebe, “us one of his rare descriptions of an African who is not just limbs or rolling eyes”: “And between whiles I had to look after the savage who was fireman. He was an improved specimen; he could fire up a vertical boiler. He was there below me and, upon my word, to look at him was as edifying as seeing a dog in a parody of breeches and a feather hat walking on his hind legs. A few months of training had done for that really fine chap. He squinted at the steam-gauge and at the water-gauge with an evident effort of intrepidity – and he had filed his teeth too, the poor devil, and the wool of his pate shaved into queer patterns, and three ornamental scars on each of his cheeks. He ought to have been clapping his hands and stamping his feet on the bank, instead of which he was hard at work, a thrall to strange witchcraft, full of improving knowledge.” Achebe se kommentaar is: “As everybody knows, Conrad is a romantic on the side. He might not exactly admire savages clapping their hands and stamping their feet but they have at least the merit of being in their place, unlike this dog in a parody of breeches. For Conrad things being in their place is of the utmost importance.” Maar Conrad toon juis die teenoorgestelde aan: dat hierdie swarte nie op die wal dans nie, maar op ‘n kundige manier op die boot werk.

Kurtz se swart vriendin in die Kongo is volgens Achebe “a savage counterpart to the refined, European woman who will step forth to end the story … The difference in the attitude of the novelist to these two women is conveyed in too many direct and subtle ways to need elaboration. But perhaps the most significant difference is the one implied in the author’s bestowal of human expression to the one and the withholding of it from the other. It is clearly not part of Conrad’s purpose to confer language on the ‘rudimentary souls’ of Africa. In place of speech they made ‘a violent babble of uncouth sounds.’ They ‘exchange short grunting phrases’ even among themselves. But most of the time they were too busy with their frenzy. There are two occasions in the book, however, when Conrad departs somewhat from his practice and confers speech, even English speech on the savages. The first occurs when cannibalism gets the better of them.” Achebe haal aan (reeds hier bo): “‘Catch ‘im,’ he snapped with a bloodshot widening of his eyes and a flash of sharp teeth – ‘catch ‘im. Give ‘im to us.’ ‘To you, eh?’ I asked; ‘what would you do with them?’ ‘Eat ‘im!’ he said curtly.” “The other occasion was the famous announcement: ‘Mistah Kurtz – he dead.'”

Dus, naas geluide maak, het die swartes in die boek ook gepraat. Die rede waarom Conrad daardie spraak meesal nie weergee nie, is seker om die voor die hand liggende rede dat hy nie hulle taal verstaan het nie. Achebe kom egter met ‘n minder vleiende vertolking: “At first sight these instances might be mistaken for unexpected [?] acts of generosity from Conrad. In reality they constitute some of his best assaults [!]. In the case of the cannibals the incomprehensible grunts that had thus served them for speech suddenly prove inadequate for Conrad’s purpose of letting the European glimpse the unspeakable craving in their hearts. Weighing the necessity for consistency in the portrayal of the dumb brutes against the sensational advantages of securing their conviction by clear, unambiguous evidence issuing out of their own mouth Conrad chose the latter. As for the announcement of Mr Kurtz’s death by the ‘insolent black head in the doorway’ what better or more appropriate finis could be written to the horror story of that wayward child of civilization who willfully had given his soul to the powers of darkness and ‘taken a high seat amongst the devils of the land’ than the proclamation of his physical death by the forces he had joined?”

“If Conrad’s intention is to draw a cordon sanitaire between himself and the moral and psychological malaise of his narrator his care seems to me totally wasted because he neglects to hint however subtly or tentatively at an alternative frame of reference by which we may judge the actions and opinions of his characters. It would not have been beyond Conrad’s power to make that provision if he had thought it necessary. Marlow seems to me to enjoy Conrad’s complete confidence – a feeling reinforced by the close similarities between their two careers. Marlow comes through to us not only as a witness of truth, but one holding those advanced and humane views appropriate to the English liberal tradition which required all Englishmen of decency to be deeply shocked by atrocities in Bulgaria or the Congo of King Leopold of the Belgians or wherever.”

Dit wil-wil lyk asof Achebe hier die lig van Conrad se verligtheid sien, maar dan kom hy met hierdie sarkastiese oordrywing: “Thus Marlow is able to toss out such bleeding-heart sentiments as these.” Daarna volg ‘n aanhaling wat ook hier bo verskyn: “They were dying – it was very clear. They were not enemies, they were not criminals, they were nothing earthly now, nothing but black shadows of disease and starvation lying confusely in the greenish gloom. Brought from all the recesses of the coast in all the legality of time contracts, lost in uncongenial surroundings, fed on unfamiliar food, they sickened, became inefficient, and were then allowed to crawl away and rest.” Dit lyk vir my na opregte simpatie, maar Conrad is blank en wat hy oor swartes skryf, word deur Achebe verdag gemaak.

Achebe se renons in blanke filantropie strek verder as Conrad. Voorspelbaar kom hy ook vir Albert Schweitzer (1875-1965) met sy kritiek by. “The kind of liberalism espoused here by Marlow/Conrad touched all the best minds of the age in England, Europe and America. It took different forms in the minds of different people but almost always managed to sidestep the ultimate question of equality between white people and black people.* That extraordinary missionary, Albert Schweitzer, who sacrificed brilliant careers in music and theology in Europe for a life of service to Africans in much the same area [Gabon] as Conrad writes about, epitomizes the ambivalence. In a comment which has often been quoted Schweitzer says: ‘The African is indeed my brother but my junior brother [by several centuries].’ And so he proceeded to build a hospital appropriate to the needs of junior brothers with standards of hygiene reminiscent of medical practice in the days before the germ theory of disease came into being. Naturally he became a sensation in Europe and America. Pilgrims flocked, and I believe still flock even after he had passed on, to witness the prodigious miracle in Lamberene, on the edge of the primeval forest.” Achebe is snood ondankbaar. Daar is Schweitzer se opofferings om sy lewe tussen vreemdeling in Afrika te slyt, asook sy onbetwisbare eerbied vir (die) lewe.

[* By blankes en swartes is daar liggaamlike ooreenkomste (en verskille) en daar was en is kulturele verskille en daar was sekerlik (ten minste) in die tyd van Leopold se Kongo groot ontwikkelingsverskille.]

“Conrad’s liberalism would not take him quite as far as Schweitzer’s, though. He would not use the word brother however qualified; the farthest he would go was kinship. When Marlow’s African helmsman falls down with a sprear in his heart he gives his white master one final disquieting look: ‘And the intimate profundity of that look he gave me when he received his hurt remains to this day in my memory – like a claim of distant kinship affirmed in a supreme moment.” Dit is duidelik dat Conrad emosioneel met sy swart stuurman assosieer; dat hy hom nie distansieer van hierdie swarte as mens nie. Vir Achebe is dit nie goed genoeg nie. “It is important to note that Conrad, careful as ever with his words, is concerned not so much about distant kinship as about someone laying a claim on it. The black man lays a claim on the white man which is well-nigh intolerable. It is the laying of this claim which frightens and at the same time fascinates Conrad” en dan ‘n herhaling van die aanhaling: “the thought of their humanity – like yours … Ugly.”

Hierna kom Achebe by wat hy eintlik prontuit van Conrad wil sê: “The point of my observations should be quite clear by now, namely that Joseph Conrad was a thoroughgoing racist.* That this simple truth is glossed over in criticism of his work is due to the fact that white racism against Africa is such a normal way of thinking that its manifestations go completely unmarked. Students of Heart of darkness will often tell you that Conrad is concerned not so much with Africa as with the deterioration of one European mind caused by solitude and sickness. They will point out to you that Conrad is, if anything, less charitable to the Europeans in the story than he is to the natives, that the point of the story is to ridicule Europe’s civilizing mission in Africa.” Laasgenoemde sin som ook my standpunt op.

[* Oorspronklik was dit “bloody racist” (Clare Clarke, bron hier onder, Kindle 553, 789).]

“A Conrad student informed me in Scotland that Africa is merely a setting for the disintegration of the mind of Mr Kurtz. Which is partly the point. Africa as setting and backdrop which eliminates the African as human factor. Africa as a metaphysical battlefield devoid of all recognizable humanity, into which the wandering European enters at his peril. Can nobody see the preposterous and perverse arrogance in thus reducing Africa to the role of props for the break-up of one petty European mind? But that is not even the point. The real question is the dehumanization of Africa and Africans which this age-long attitude has fostered and continues to foster in the world. And the question is whether a novel which celebrates this dehumanization, which depersonalizes a portion of the human race, can be called a great work of art. My answer is: No, it cannot.”

Achebe praat van Conrad se “obvious racism.” “Certainly Conrad had a problem with niggers. His inordinate love of that word itself should be of interest to psychoanalysts. Sometimes his fixation on blackness is equally interesting as when he gives us this brief description: ‘A black figure stood up, strode on long black legs, waving long black arms,’ as though we might expect a black figure striding along on black legs to wave white arms! But so unrelenting is Conrad’s obsession.” “Conrad is a dream for psychoanalytic critics.” “Whatever Conrad’s problems were, you might say he is now safely dead. Quite true. Unfortunately his heart of darkness plagues us still. Which is why an offensive and deplorable book can be described by a serious scholar as ‘among the half dozen greatest short novels in the English language.'” “I am talking about a book which parades in the most vulgar fashion prejudices and insults from which a section of mankind has suffered untold agonies and atrocities in the past and continues to do so in many ways and many places today. I am talking about a story in which the very humanity of black people is called in question.”

“The West seems to suffer deep anxieties about the precariousness of its civilization and to have a need for constant reassurance by comparison with Africa … Africa is to Europe as … a carrier onto whom the master unloads his physical and moral deformaties so that he may go forward, erect and immaculate.” “In my original conception of this essay I had thought to conclude it nicely on an appropriately positive note in which I would suggest from my privileged position in African and Western cultures some advantages the West might derive from Africa once it rid its mind of old prejudices and began to look at Africa not through a haze of distortions and cheap mystifications but quite simply as a continent of people – not angels, but not rudimentary souls either – just people, often highly gifted people and often strikingly successful in their enterprise with life and society. But as I thought more about the stereotype image … I realized that no easy optimism was possible. And there was, in any case, something totally wrong in offering bribes to the West in return for its good opinion of Africa. Ultimately the abandonment of unwholesome thoughts must be its own and only reward.”

“Although the work of redressing which needs to be done may appear too daunting, I believe it is not one day too soon to begin. Conrad saw and condemned the evil of imperial exploitation but was strangely unaware of the racism on which it sharpened its iron tooth. But the victims of racist slander who for centuries have had to live with the inhumanity it makes them heir to have always known better than any casual visitor even when he comes loaded with the gifts of a Conrad.”

Clare Clarke

Dit het die gebruik aan sommige inrigtings (skole en universiteite), veral in Amerika, geword om by die studie van Heart of darkness ook die mening van ‘n Afrikaan soos Achebe te betrek. “Achebe’s criticism has become a mainstream perspective on Conrad’s work” (Wikipedia). In hierdie verband is die volgende handleiding gepubliseer: Clare Clarke se An analysis of Chinua Achebe’s ‘An image of Africa: Racism in Conrad’s Heart of darkness’ (London: Routledge, 2017, 87p; Amazon Kindle $8,28). In hierdie kort handleiding is daar baie herhaling en min addisionele inligting. Die kern van Achebe se betoog word opgesom as: “Conrad fundamentally mispresents his African characters so that they reinforce perceptions of African people, culture, and environment as savage and prehistoric” (Kindle 145). Achebe se artikel “has come to occupy a significant place amongst works of revisionist literary criticism” (168). Voor Achebe se kritiek, Conrad se boek “was regarded as a classic anti-colonial text” (201). Adam Hochschild verwys bv na Conrad se “rare ability to see the arrogance and theft at the heart of imperialism” (Wikipedia).

Sedertdien word die novelle as eurosentries gebrandmerk en word daar verwag dat Afrikane pleks van Westerlinge uitspraak oor Afrika en Afrikane moet lewer. Maar Cedric Watts “suggests that Achebe’s arguments display the type of racism with which he charges Conrad. Watts’s essay is one of the most famous rebuttals of Achebe’s argument. He contends that Achebe seems to suggest that ‘whites are disqualified on racial grounds from judging the text.’ The implication of Watts’s argument is that Achebe’s position is actively anti-universal, separating people into racial groups rather than emphasizing a shared humanity” (678). Die titel van Watts se artikel is “‘A bloody racist’: About Achebe’s view of Conrad” (Yearbook of English studies, vol 13, 1983, p 196-209). Clarke: “Few critics would go as far as Achebe in their denunciation of Conrad” (758). “On the whole Achebe has been in the minority with his vehement and provocative views on racism in the novel” (813). Selfs die anti-imperialis Edward Said (1935-2003) “contests Achebe’s overly aggressive condemnation, suggesting that it is couched in an unhelpful ‘rhetoric of blame'” (944).

In die tweede deel van hierdie rubriek skryf ek oor ‘n vindingryke toepassing van Heart of darkness op die nuwe Suid-Afrika.

Motors: Datsun is terug!

Die naam Datsun is wêreldwyd bekend vir motors soos die 240Z, 120Y en SSS. Die naam het in die tagtigerjare heeltemal verdwyn en is hoofsaaklik deur Nissan vervang. Die oorspronklike betekenis van Datsun beteken letterlik die “Seun van DAT”. Dat was ‘n Japannese motorvervaardiger in die dertigerjare en hulle het hul klein intreemotortjies Datson genoem wat later na Datsun toe verander is.

Met motors wat tans in Suid-Afrika byna heeltemal onbekostigbaar geraak het, het Nissan SA die Datsun-naam teruggebring as ‘n intreevlakmotortjie. Alhoewel Nissan deesdae aan die Franse motorreus Renault behoort en dus baie van die Franse tegnologie gebruik maak, wend die Datsun Go dieselfde 1,2-liter- 3-silinderenjin wat diens doen in die Nissan Micra Active en Renault Clio aan. Die Clio is net toegerus met ‘n turboaanjaer.

Voorkoms

Die Datsun Go van agter

Sou ‘n mens die Datsun Go en die Renault Kwid langs mekaar parkeer, is die Datsun beslis die mooier een van die twee. Datsun bemark die Go as ‘n intreevlakstadsmotortjie terwyl die Kwid as ‘n intreevlakkruisvoertuig beskou word. Maar eintlik deel die twee modelle onderstelle en is dit eintlik dieselfde koper wat na beide sal kyk wanneer daar na ‘n kompakte motortjie gesoek word. Die Go is ‘n kompakte ryding, maar tog 100mm langer as die Kwid. Die Go staan ook hoër op sy wiele en het dieselfde grondvryhoogte van 180mm as die Kwid. Om dit in perspektief te stel, is dit ook dieselfde as ‘n Mahindra Scorpio en 20mm hoër as ‘n Toyota C-HR of Hyundai Kona. Die oorhange voor en agter is kort en die neus is baie doelgerig met vertikale dagryligte en ‘n baie prominente sierrooster. Die hoofligte is ook groot en laat die motor baie groter vertoon as wat hy werklik is. Van agter is die ontwerp baie skoon met netjiese agterligte wat weer die regte grootte van die motor beklemtoon. Die Datsun Go lyk nou weer soos ‘n klein motortjie van agter. Netjies gevormde buffer met tru-parkeerhulpsensors in die buffer laat die motor werklik modern en eintlik heel aantreklik voorkom.

Ruimte

Agterste beenruimte

Ek is regtig aangenaam verras met die ruimte aan die binnekant van die Datsun Go. Hierdie is ‘n klein motortjie, maar been-, skouer- en kopruimte is besonders goed vir so ‘n klein motortjie. Mens voel wel dat dit ‘n klein motortjie is wanneer jy drie persone agter wil laat sit.

Teen 1636mm is die Go breër as die Kwid maar jy sit nogal baie naby aan die persoon langs jou. Wat begasieruimte aanbetref, beskik die Go oor ‘n kattebak wat 265l kan sluk. Die agtersitplek se rugleuning kan wel plat slaan maar as ‘n geheel en nie in dele nie. Dus kan die laairuim wel vergroot word maar dan sal daar glad nie enige iemand agter kan sit nie. Wat ook vir my verbasend is, is dat daar ‘n volgrootte-noodwiel in die kattebak se vloer lê. Deesdae kom motors mos met hierdie Mariebeskuitjiewieletjie of partykeer sommer sonder een.

Binneruim

Raakskerm

Die afwerking in die Go is prakties en selfs mooi vir die tipe motortjie. As ‘n mens dink dat die Go eintlik vir die Indiese mark ontwikkel is en soos ons weet kyk hulle maar bietjie anders na ergonomie as ons Westerse mense, lyk dit heel mooi. Die middelste konsole het dieselfde voorkoms as die sierrooster met ‘n raakskerm. Ronde luginlate aan die kante en ‘n lekker breë luginlaat bo die raakskerm sorg vir goeie lugvloei in die binneruim. Die gehalte van die materiale is ook heel skaflik vir dié tipe motor met goeie kwaliteit plastiekpanele. Daar is metaalkleurige plastiekinsetsels in die deure en om die raakskerm wat die swart mooi afwissel.Die sitplekke is oorgetrek met ‘n goeie kwaliteit veloermateriaal. Wat effens pla, is die middeltruspieël wat met ‘n konkawe kurwe loop; dit versteur so effens jou sig na agter en daar is ook geen smukspieël in die sonskerm bo die passasiersitplek nie. Pakplek in die voorste deure is ook genoeg om ‘n redelike groot bottel water te kan akkommodeer. Tussen die voorste sitplekke is daar bakkies en koppiehouers wat dinge maklik maak. Alle kontroles vir die ligte, lugversorging en kantspieëls is mooi gemerk en maklik bereikbaar. Ek was werklik baie beïndruk met die Datsun Go se pakket.

Enjin

Die Datsun Go se instrumentepaneel

Die Datsun Go is beskikbaar in twee afwerkingsweergawes, die Mid en die Lux en beide is toegerus met dieselfde 1,2-liter- 3-silinderenjin wat 50 Kw en 104 Nm se wringkrag lewer. Nou, hierdie syfers is maar klein in enige taal, maar die verskil is dat die Datsun slegs 788KG weeg en dus voel die motor baie lewendig en pla die min krag glad nie, nie eers as daar vier mense in die motor is nie. Daar is ‘n 5-spoedhandratkas wat die krag na die voorwiele stuur. Brandstofverbruik is ook baie indrukwekkend met ‘n amptelike syfer van 5,2l/100km. Met ons toetstydperk kon ek ‘n ware 5,6l/100km behaal. As gevolg van die gebrek aan gewig is die Go ook baie gewillig en kan hy gemaklik teen 140km/u toer. Ek moet sê die 3-silinderenjin is meer gemaklik in die stad as op die oop pad, maar die motor voel werklik nie enigsins gestrem as daar aangestoot word nie, dit stoot net die verbruik op want die enjintjie moet dan bietjie harder werk.

Veiligheid

Daar was in die vorige generasie ‘n groot bekommernis oor die veiligheidskenmerke van die Go. Anders as die Renault Kwid is die Datsun Go met twee lugsakke en ABS-remme toegerus. Die motor voel meer stabiel veral teen snelwegspoed as die Kwid. Beide die Go Mid (R149 600) en die Lux teen R166 300 beskik oor lugsakke en ABS remme.

Prys

Teen R166 300 is die Datsun Go Lux werklik baie goeie waarde vir geld en daar is min motors in dieselfde prysklas wat soveel waarde bied. Ingesluit in die prys is ‘n 6-jaar- 150 000km-waarborg met ‘n diensplan of onderhoudsplanopsie.

Gevolgtrekking

Sou jy ‘n nuwe klein motortjie vir jou matriekkind soek of selfs as jy self net as gevolg van die brandstofprys iets kleiners wil aanskaf, is die Datsun Go beslis ‘n baie goeie keuse.

Dan Roodt: Afrikaner, Eurokaner

Wie en wat is ‘n Afrikaner?

Soos by alle volkere wat vir lang tye oorheers of beset is, het dié vraag al telkemale in die verlede tydens krisistye na vore gekom. Tans, met die juk van die ANC-terroristebewind wat al swaarder op ons druk, tesame met die onderdrukking van ons kultuur, ervaar vele van ons mense nogmaals ‘n identiteitskrisis. Andersins verkeer ons natuurlik in die tydvak van sogenaamde “identiteitspolitiek” wat regoor die wêreld gevoer word en waardeur die identiteit van veral blanke Europeërs of Westerlinge aangeval of verguis word terwyl dié van swartmense of Moslems opgehemel word. Ons sien dit ook in die taamlik absurde “akademiese” diskoerse rondom ‘n begrip soos “witheid”. In Nederland het van die media begin om die woord “blanke” te onderdruk ten gunste van “witte” wat blykbaar oor meer negatiewe konnotasies beskik, sodat witskuld in die hand gewerk kan word.

Die voormalige Beeld-joernaliste Mandy Rossouw

Afgesien van tye in die negentiende eeu toe die koloniale Britse bewind met alle geweld gepoog het om die Nederlands- of Afrikaanssprekende bevolking aan die Kaap te verengels, was daar nog nooit ‘n tydvak in die geskiedenis toe die staat, maar ook privaat magte en kragte soos die hoofstroommedia, so hard gepoog het om die Afrikaneridentiteit aan te val, verdag te maak of te verguis nie. Ek onthou dat ‘n joernaliste van die dagblad Beeld, Mandy Rossouw (sy is intussen oorlede) my op ‘n keer geskakel het en van “rassisme” beskuldig het bloot omdat ek die term “Afrikaner” gebruik het. Ek was heeltemal uit die veld geslaan, maar het agterna by nadenke vermoed dat sy gemeen het dat Afrikanerskap in 1994 deur die revolusionêre oorname van die ANC-SAKP as’t ware afgeskaf is en dat enigeen wat aanhou om die blote woord te gebruik ‘n soort taboe oortree.

In Rapport van 21 April 2019 laat Tim du Plessis hom insgelyks kragtens die heersende ideologie negatief uit oor die Afrikaneridentiteit:

Dié klas rebellies begin dikwels as taalaktivisme vir Afrikaans. Piekfyn met my. Dan volg intree vir die Afrikaanse kultuur. Ook reg, mits dit inklusief is, soos die ATKV dit deesdae doen.

Maar dan op ‘n kol kom jy agter ons ywer is nou vir ‘Afrikaner’. En dis waar jy my verloor. Want van hier af is dit ‘n kort sprongetjie na ‘wit’.

Hiermee verwoord Du Plessis die amptelike sensuur wat daar in die Naspersmedia — deesdae bekend as Media 24 — rondom die begrip “Afrikaner” bestaan. Oor die afgelope dekade of twee is die woord vervang met die neologisme, “Afrikaanse” wat onmiddellik ietwat vroulik op die oor val, soortgelyk aan “Nederlandse”. Dog ‘n “Afrikaanse” is geen vroulike Afrikaner nie, maar veronderstel om ‘n soort samevoeging van alle Afrikaanssprekende identiteite te wees, blank en bruin. ‘n Joernalis van Die Burger, die Kaapse koerant, het my selfs vertel dat hy en ander ‘n omsendbrief per e-pos van die bestuur ontvang het waarin hulle aangesê is om die gebruik van die woord “Afrikaner” te vermy, tensy die konteks dit genoodsaak. Ons sien dus dat die term “Afrikaanse” met ‘n hoë mate van sosiogeniëring gepaard gaan, wat nie vreemd is aan totalitêre, linkse samelewings nie.

In dié verband was die ANC en sy alliansievennoot, die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty, nog altyd uiters vyandig teenoor die inheemse blanke bevolking en veral die Afrikaner. Die party se beleid het in die 1930’s beslag gekry toe dit deur Oos-Europese immigrante met ‘n internasionalistiese identiteit oorheers is. Hiervolgens is die Afrikaner gesien as ‘n “kunsmatige skepping” van die vyandelike klas, die kleinburgery of petite bourgeoisie soos daar gewoonlik op Frans daarna verwys word. In die huidige Suid-Afrikaanse tydvak, wat so intens deur ‘n linkse hegemonie gekenmerk word, het dié kommunistiese vooroordeel uit die vroeë dekades van die vorige eeu tot ‘n nasionale dogma verhard. Sowel die vorige ANC-president, Jacob Zuma, as die huidige, Cyril Ramaphosa, het reeds die datum 1652 as ‘n uiters negatiewe jaar op die kalender gekenmerk toe die Nederlanders aan die Kaap geland het en begin het “om grond te steel”. Logies gesproke, hoort ons dus nie hier nie, synde beide vreemdelinge in die land ná byna vier eeue én “fasciste” wat verseg om ‘n globale, proletariese, Engelse kultuur aan te neem soos wat die SAKP sou verkies.

Dog nie net Afrikanerskap staan in die spervuur nie. Ook die Afrikaanse taal, spesifiek die standaardtaal, gee deesdae aanstoot. Daar was die Afrikaans-must-fall-beweging op sommige kampusse, tesame met verklarings deur die hoof van Radio sonder grense (RSG) dat Standaardafrikaans toenemend deur “Kaaps” of ‘n nuwe standaardtaal met ‘n “Kaapse” grondslag vervang sou word. Verskeie taalkundiges, veral vanaf die Potchefstroomkampus van die Noordwes-universiteit, het ook begin om die Wes-Germaanse oorsprong van Afrikaans te bevraagteken en dit as ‘n soort “Khoisan-dialek” voor te stel. Kortom, en in weerwil van die taal se benaming wat na die Afrika-vasteland verwys, word Afrikaans as “te eurosentries” gesien en moet daarom soos die meeste ander dinge verafrikaniseer word deur ‘n Khoisan-identiteit daaraan toe te dig.

Dit bring my by die hooftema van dié rubriek, naamlik die spanning wat daar heers tussen die Europese oorsprong van die Afrikaner en sy heimat in Afrika, “oor ons ewige gebergtes, waar die kranse antwoord gee,” soos dit in “Die Stem” deur C.J. Langenhoven besing word. Die blote noem van “Die Stem” is egter in die huidige tydsgewrig op sigself omstrede, soos mnr. Steve Hofmeyr al telkemale ondervind het, want dié volkslied word insgelyks deur beide die links-liberale en kommunisties-radikale groeperings in Suid-Afrika verwerp.

In dieselfde trant wys die titel van dié rubriek heen na ‘n boek deur die links-liberale politikus, Frederik van Zyl Slabbert, wat sy omhelsing van liberale Engelsheid of Britsheid ten spyt, halsstarrig volgehou het om hom as “Afrikaner” te tipeer. Die teks wat ek in gedagte het is Afrikaner, Afrikaan (Tafelberg, 1999), ‘n vreemde mengsel van saamgeflanste teorie en outobiografie waarin hy die begrip “Afrikaner” letterlik opvat en so min of meer aan dié van “Afrikaan” of swartman — met al die teenstrydighede wat daaruit voortvloei — gelykstel.

Om verskeie redes verafsku ek die soort Engelsgesinde Prog-liberalisme van Slabbert en spreek dit vanself dat my eie begrip van Afrikanerskap reëlreg van syne verskil. My eie siening van Afrikaneridenteit sluit aan by die klassieke tradisie wat in 1707 met Hendrik Bibault se tussenwerpsel teenoor ‘n landdros, Ik ben een Africaander! begin het, en dwarsdeur die negentiende en twintigste eeue deur ‘n swetterjoel geskiedkundiges, skrywers, kunstenaars, argitekte, filosowe en politieke denkers ontwikkel is, waaronder N.P. van Wyk Louw.

Maar, en dis die tweede polemiese invalshoek van my argument, afgesien van my afwysing van die Afrikaner-Afrikaan-begrip, hiermee wil ek insgelyks kritiek lewer op ‘n soort gemoedelike siening van Afrika wat in die verlede deel uitgemaak het van ons identifikasie met die vasteland. In die tyd van Afrikaans must fall en Kill a Boer, kill a farmer, moet ons vereenselwiging met Afrika — dieselfde Afrika wat ons verwerp en aanval, hetsy kultureel, hetsy fisiek — noodwendig onder die loep kom. Daarmee saam moet ons herbesin oor ‘n bepaalde “Afrika-romantiek” wat ons idee van Afrikanerskap in die verlede gekleur het, en wat vir seker by Van Wyk Louw en ander teenwoordig was.

Die huidige tydvak, asook ons volslae magsverlies en oorheersing deur aggressiewe, dikwels vyandige Afrikane, dring hierdie herbesinning aan ons op. Maar ook, en juis as gevolg van Europa en Amerika se immigrasieprobleme, tesame met die opkoms van ‘n wêreldwye anti-blanke of anti-Westerse vyandigheid, bevind ons en ons stamlande ons toenemend in dieselfde bootjie. Vir die eerste keer sedert die vroeë vyftigerjare byvoorbeeld, heers daar toenemende solidariteit tussen Afrikaners en die inwoners van die Lae Lande, sowel Nederlanders as Vlaminge. In Duitsland, Frankryk, Italië en Swede vlam daar ook belangstelling op in die penarie waarin ons ons bevind, met gepaardgaande simpatie. Dít alles noop ons om ons te heroriënteer sover dit ons Europese wortels aanbetref.

Aangaande die term “Eurokaner”, het ek dit helaas nie gemunt nie. ‘n Klompie jare gelede het ek ‘n internetgesprek met ‘n jong Fransman gevoer waartydens hy ewe kripties aan my gesê het: “Afrikaner, Eurokaner, dis een en dieselfde ding.” Dit het my nogal verras en sedertdien het die woord my bygebly. Ek dink dat hy daarmee wou uitdruk dat, soos Ilana Mercer ook al geskryf het, álle blankes nou in die spervuur verkeer. (Ilana Mercer: Why hatred of whites is here to stay.)

Dit is dan die eerste, taamlik breë definisie van ‘n Eurokaner: iemand van Europese afkoms wat weens nyd en ressentiment deur ander gehaat word.

Lees ook: Dan Roodt: Eurokaner en kreool

Leon Lemmer: David Harrison oor die wit Afrika-stam

David Harrison was in 1980 die regisseur vir ‘n BBC-televisiereeks en het daarna ‘n boek hieroor, The white tribe of Africa: South Africa in perspective (Johannesburg: Macmillan, 1981, 307p), gepubliseer. Die wit “stam” (eintlik: etniese groep/volk/nasie) waarna verwys word, is die Afrikaners. Die outeur het ongetwyfeld Suid-Afrikaanse konneksies. Hy verwys bv na “my own South African relatives” (p 152). Afrikaanse inligtingsbronne is ook gebruik. Die televisiereeks en die boek is as gesaghebbend en objektief geloof. In sommige hoofstukke slaag die outeur in redelike mate hierin, maar onderliggend is daar die tipies Britse distansiëring van en hooghartige neersien op Afrikaners. Harrison is ‘n buitestander wat betaal is om van buite af te kritiseer. Na sy kort verblyf hier, woon hy knus in Engeland en hoef hy nie verantwoordelikheid te aanvaar vir die skade wat hy met sy joernalistiek en fotografie aangerig het nie.

Vir die kritiese leser is dit duidelik dat Harrison hom aan die kant van die plaaslike Engelse en ongetwyfeld ook aan dié van die swartes skaar. Talryke verwysings na hierdie boek kom in die literatuur voor, maar ek kon eers onlangs daarin slaag om ‘n eksemplaar te leen te kry. (Daar is ‘n boek met ‘n soortgelyke titel, The European tribe (1987), deur ‘n Wes-Indiër, Caryl Phillips (gebore in 1958), iemand wat graag beskuldigend oor die rol van blankes in slawerny skryf, maar die teks van sy boek is van ‘n heeltemal ander aard as dié van Harrison.) Hou asseblief deurgaans in gedagte dat die perspetief wat Harrison bied 40 jaar oud is.

David Dimbleby, wat die onderhoude vir die televisiereeks gevoer het, het die voorwoord geskryf. Sy samevatting is: “It is the old story of man’s search for power and security, for sense of identity and a measure of freedom even at the expense of his neighbour’s” (vii). In sy inleiding skryf Harrison: “The account will trace the Afrikaners’ fortunes from the dark days of the defeat by the British in 1902 to the election victory in 1948, the moment which finally gave the Nationalists control over South Africa and the opportunity to impose on all its citizens the political creed they called Apartheid. It also attempts to show the realities of a system which in the end, whether Nationalists claim to have been understood or not, has brought subjugation where it promised freedom and which could yet threaten the very future of the Afrikaner people it sought to preserve” (3).

Hy wek die indruk dat apartheid by die Afrikaners ontstaan het; dus asof hierdie beleid nie ‘n voortsetting van die tradisionele Britse koloniale beleid van rassesegregasie was nie. Hy erken sekerlik ook nie dat die eerste paswet in Suid-Afrika in 1797 tydens die eerste Britse bewind deur George Macartney uitgereik is nie. Die naaste wat Harrison kom aan erkenning van die Britse aandeel in rassesegregasie is wanneer hy oor die NP se beleid van instromingsbeheer skryf: “It was no new system; the first laws restricting Hottentots to their own districts were introduced by the British” (184). Soos dit die gewoonte geword het, noem hy die pas wat deur die NP-regering uitgereik is “the Dompas” (247).

Die Rieckert-kommissie het in 1979 onder meer bevind:

“Control over the rate of urbanisation is, in the light of circumstances in South Africa, an absolute essential social security measure. Even though … the abolition of such control would lead to faster economic growth, the price to be paid for it in terms of direct and indirect social costs would be too high” (253).

Instromingsbeheer is sedertdien heeltemal afgeskaf. Die stede word deur ongewenste, werklose massas verswelg; eintlik die hele land omdat selfs doeltreffende grensbeheer nie meer uitgeoefen word nie.

Reeds in die inleiding word die Broederbond ‘n “so-called ‘cultural society'” genoem: “The Broederbond’s role has gradually changed, from safeguarding Afrikaner interests to conspiring [!] to maintain Afrikaner Nationalist domination” (5). Oor die beginjare: “During all this time the Broederbond had been paying particular attention to what they saw as the need to give the Afrikaner a feeling of identity, a self-confidence in his Afrikanerness that would make the Volk ‘stand up’ and challenge the English in every sphere of South African life” (94-95). “There was obviously much in the early activities of both the Broederbond and what it likes to call ‘its considerably bigger son’ the FAK [Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge], that was entirely innocent and part of an understandable attempt to give the Afrikaner back his self-respect, secure his cultural heritage and promote his new language. But gradually the emphasis changed … its role has shifted from safeguarding Afrikaner interests to conspiring [!] to maintain Afrikaner domination” (97). Teen blanke oorheersing klink daar alewig besware op, maar nie teen “black supremacy” nie.

Het dit nie vir die Britse koloniale bewindhebbers ook om die beskerming van hulle belange gegaan nie? Byvoorbeeld, “In 1822 the Governor of the Cape Colony, Lord Charles Somerset, issued a proclamation that English was to be the only language of the courts and schools, even though Dutch settlers outnumbered the British by eight to one” (48). Ná 1948 het die Nasionale Party hom vir ‘n tweetalige staatsdiens, Afrikaans en Engels, beywer. “Never again would an Afrikaner complain that his case could not be heard in his own language” (155). Hierdie verwagting het sedert 1994 geblyk vals te wees. Hoofregter Mogoeng Mogoeng, wat net so min soos Somerset deur die kiesers aangestel is, het die slegte Britse voorbeeld nagevolg deur moedswillig Engels tot die enigste hoftaal vir dokumenteringsdoeleindes te verklaar, al is Engels die moedertaal van ‘n klein minderheid in Suid-Afrika.

“In trying to understand Afrikaner Nationalism I have been somewhat confused by the widely used terms of verligte and verkrampte, meaning enlightened or moderate, and reactionary or hardline. They have always seemed to suggest more difference than actually exists. Those dubbed with either adjective still appear to be equally wedded to the basic tenets of the Nationalist creed, separate black homelands, separate citizenship, separate parliaments, separate schools and separate living areas however much the so-called moderates may advocate the abolition of separate park benches or separate lifts” (6-7).

Asof baie Britte nie van nature geneig is om ‘n afstand tussen hulle en die swartes en selfs die Afrikaners te handhaaf nie. Waarom beswaar teen bv “separate black homelands” maak as die Britte self die skeppers van drie swart protektorate (Basoetoeland, Betsjoeanaland en Swaziland) in Suidelike Afrika was? Wat Harrison betref, is apartheid ‘n unieke Afrikaner-maaksel. “By the time PW Botha had become Prime Minister [1978] Apartheid was far more than a policy which could be repealed, an ugly aspect of an otherwise normal society” (276).

Harrison se boek begin by die Voortrekkermonument. Die volgende kan bevraagteken word: “At Voortrekkerhoogte, too, although not quite so well-known, is an institution that in a different way does its bit to preserve the republic. It is a work colony for blacks or ‘Bantu’ declared ‘idle and undesirable’ under Section 29 of the Urban Areas Consolidation Act no 25 of 1945. Arrested without a warrant, sentenced without a trial, a black man can now be detained here for up to two years on the order of a civil servant, under a definition of idleness that has never yet applied to a white” (14). Let op die sarkasme in “does its bit.” Die Afrikaners by die Voortrekkermonument word “uncles” genoem. Daardie 1945-wet is ‘n maaksel van die Smuts-regering; nie van Afrikaners nie. In elk geval, is dit nie die Britte wat veral Londen se strate van “idle and undesirable” mense gestroop en hulle teen hulle wil na kolonies soos Amerika en Australië verskeep het nie?

Hoe het die Britte die swartes tydens die Anglo-Boere-oorlog (ABO) behandel? “The blacks who had been workers on Boer farms were put into British labour gangs. Their families went to separate concentration camps but nobody bothered much about them. The daily maintenance allowance for Boers was 8½d a head, for blacks it was 4½d. Over thirteen thousand blacks died” (31). Die swartes wat die Britte in hulle oorlogspoging gehelp het, is die Boere se plase en ander eiendom belowe. Na afloop van die oorlog en ook met Uniewording in 1910 het niks van die Britte se beloftes, nie eens stemreg vir swartes, tereg gekom nie. Oor die ABO: “Whatever the reason the Boers had for changing sides it is estimated that a fifth of all fighting Afrikaners were on the British side by die end of the war” (33). Uiteraard beklemtoon Harrison eerder die persentasie hanskakies as die getal voorbeeldige Boere-bittereinders. Daardie hanskakies is dekades lank nie in Afrikanergeledere aanvaar nie. Deesdae is daar baie meer nieu-hanskakies as destyds, maar hulle word glad nie in dieselfde mate vir hulle verengelsing en ANC-gedienstigheid verkwalik as wat geregverdig kan word nie. Dink aan ‘n geval soos Wim de Villiers.

“It was not just passing sailors who produced so many pale skins among those now called Cape Coloureds” (15); ook nie net Afrikaners nie; ook die Engelse “did its bit” in hierdie opsig. Bruin mense was oorwegend Smuts/Sapgesind (157) en het graag, veral in Kaapstad en omstreke, ‘n voorliefde vir Engels geopenbaar. Met ander woorde hulle was geneig om veral in die openbaar anti-Afrikaner en anti-Afrikaans te wees. Maar ook in hierdie opsig probeer Harrison om die bruin mense eensydig aan Afrikaners te koppel. Na aanleiding van die verwydering van bruin mense van die gemeenskaplike kieserslys skryf Harrison: “The most lasting damage had been done to the relationship between Afrikaners and their Coloured cousins [!]. No population group was closer to the Afrikaners than the million or more South Africans of mixed race. Since the days of the Hottentots they had worked and lived alongside the Boers, learning their customs, sharing their blood [!]. They spoke the Afrikaner’s language which they enriched with their own idiom. They worshipped in their own branch of the Afrikaners’ Dutch Reformed Church” (158). Harrison soek ooreenkomste tussen bruin mense en Afrikaners maar verswyg die verskille, bv dat die afstammelinge van die Oosterse slawe Moslems is en dat baie bruin mense se taal Engelsbesoedelde Kaaps is, wat Afrikaans eerder ondermyn as verryk.

“Non-Nationalist historians now accept that the Transvaal, the destination of many of the Voortrekkers, was the home of black people as early as the fifth century” (16). Dit is waarskynlik ‘n oordrywing, maar die inheemse bevolking op die Indiese subkontinent was millennia vroeër as dit daar en in veel groter getalle, maar dit het nie die Britte ontmoedig om daardie streek eeue lank te beset en uit te buit nie. Die teks het by my die indruk gewek dat Harrison soms hard probeer om sy vooroordele agterweë te laat, maar kort-kort borrel dit uit. Byvoorbeeld, oor die jaarlikse herdenking van die Slag van Bloedrivier op 16 Desember skryf hy: “No Afrikaner public figure worth his boerewors (sausage) will fail to be on his feet somewhere in South Africa that day” (19). Die Boere moes seker eerder daardie veldslag verloor het. Leopold Scholtz redeneer vanuit Nederland dat Afrikaners daardie 1838-gebeure nie (meer) as ‘n oorwinning mag vier nie, maar dit so moet plooi dat dit versoening bevorder. Wanneer ‘n minister NP-beleid verduidelik, noem Harrison dit, na aanleiding van George Orwell se formulering, “Van der Merwe-speak” (189). Dit is vir my duidelik dat ‘n Afrikanerhater hier aan die woord is.

Een van Harrison se hoofinformante oor Afrikaners was die liberale en erg verengelste Ernst Gideon (Ernie) Malherbe (1896-1982, rektor van die Universiteit Natal, 1943-1965), maar Malherbe “did not feel that his Afrikanerness was threatened, or that he was being anglicised … to Ernie Malherbe the course chosen for the new South Africa by Botha and Smuts was both natural and welcome. To their cause he gave his full allegiance. Years later he was to become one of Smuts’ most trusted advisers” (58). Die soort anti-Afrikaner-raad wat Malherbe aan Smuts gegee het, blyk uit sy volgende skrywe in Maart 1944: “The Broederbond has obtained a stranglehold on education which will enable it, in sober truth, to govern South Africa within a few decades … Some thousands of servants of the state, more especially teachers, are bound by inclination and by oath to carry out the subversive plans of the Broederbond … As this policy of Afrikaner dominance creeps into the various spheres of employment, and particularly into the higher professional and state services, those who are not that particular brand of ‘ware Afrikaner‘ (true Afrikaner), required by the Broederbond, will be more and more pushed into the background to posts of secondary importance … Today, with the bitter experience of the Broederbond’s evil influence on the war effort, and its stranglehold on South African public life, the need for action is more urgent. If we are to live together in peace and amity in South Africa, the Broederbond must be destroyed” (144).

“Nine months later, Smuts finally acted. He banned members of the Broederbond from working in the public service, giving them the alternative of resigning from one or other. One thousand and ninety-four resigned from the Broederbond though a small group of prominent Broeders chose, with some ostentation, to give up their jobs in the civil service rather than leave their secret society. The story provided the Nationalist press with copy for weeks. In January 1945 Smuts denounced the Broederbond in Parliament, calling it ‘a dangerous, cunning, political Fascist organisation of which no civil servant, if he was to retain his loyalty to the State and the Administration, could be allowed to be a member'” (145). Die staatsdiens was toe, soos deesdae, nie bo die politiek verhewe nie. Vir inligting oor die Broederbond: Praag 23.09.2018. Pieter de Lange (1926-2019, voorsitter van die Broederbond, 1983-1993), is onlangs oorlede. Die Afrikanerbond, die opvolger van die Broederbond, het De Lange geloof vir alles wat hy gedoen het om Suid-Afrika aan swart politieke beheer uit te lewer. Die Afrikanerbond is steeds ‘n organisasie waarvan Afrikaners liewer moet wegbly.

Malherbe word soos volg aangehaal:

“Our Afrikanerness was in our blood. It was like breathing. We didn’t need to make a fuss about it and ram it down people’s throats. It is very clever of the Nationalists today to use language and identity as a peg to hang all their other paraphernalia. And they certainly get very eloquent about it all, and show what the British have done. The British may have taken our worldly goods but they couldn’t kill our sense of personality” (58).

Maar Anglofiele soos Smuts en Malherbe het in die Britse tradisie aan rassesegregasie bly vasklou. “The University of Natal was far from integrated, as Malherbe acknowledges. Lectures for blacks were separate although the staff was the same; blacks ate and slept in their own hostels” (194). Daar word gekla oor bruin studente in Natal wat van 1960 af verplig is om te verhuis met die oog op studie aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) in Bellville. “Hardly any of them ever went because of the expense and also because the medium of instruction was Afrikaans which was quite strange to them” (194). In werklikheid is die bruin elite geneig om voor te gee dat hulle eerder Engels- as Afrikaanssprekend is. Dit is ook ‘n leuen om te beweer dat die UWK ooit ‘n eentalige Afrikaanse inrigting was. Van die begin af was die universiteit, wat onderrigtaal betref, ‘n tweetalige, dus Afrikaanse én Engelse, inrigting. Ná 1994 is die UWK omskep in ‘n eentalige Engelse universiteit, weens die misplaaste politiek-gedrewe ywer van veral Jakes Gerwel, wat deesdae graag deur Afrikaansinstansies geloof word asof hy ‘n kampvegter vir Afrikaans was. Die marxistiese Gerwel was maar net nog iemand wat die voortbestaan van Afrikaans as akademiese taal ondermyn het.

As teenhanger vir Malherbe word veral van die Afrikaner, Henning Klopper (1895-1985, eerste voorsitter van die Broederbond, 1918-1926, hooforganiseerder van die 1938-ossawatrek, speaker van die parlement, 1961-1974), gebruik gemaak. Harrison kry hierdie stekie teen die Broederbond in: “The similarity with the Communist Party cell structure is striking” (90). Klopper word soos volg aangehaal: “Smuts sold us to the British. He became an Anglophile … Smuts misled [Louis] Botha” (59). Oor Botha en Smuts se versoeningspolitiek, wat ná 1994 met heelwat valse paaiery ook deur Nelson Mandela gepredik is, het Barry Hertzog in 1912 by De Wildt gesê: “I have no need to conciliate anyone because I have not wronged anyone” (61). Hertzog het op moedertaal-skoolonderrig en ‘n tweetalige staatsdiens aangedring: “If an Afrikaner went into the Post Office to buy stamps he could expect to be served in his own language” (61). Hoe skandalig het ons daaglikse ervaring van die werklikheid nie verander nie. Van die hoogs suksesvolle simboliese ossewatrek van 1938 het Klopper gesê: “We had united the people. We had brought them to their senses” (110).

Harrison verwys na die kommunis, Brian Bunting (1920-2008), wat in 1994 ‘n ANC-parlementslid geword het, se boek The rise of the South African Reich (1964), waarin die Afrikanerbewind in Suid-Afrika as fascisties voorgestel word. “Bunting has analysed the effect of the continual emphasis on Afrikaner exclusivity” (96). Bunting word soos volg aangehaal: “The Boederbond has thus sponsored a sort of spiritual Great Trek of the Afrikaners in the twentieth century, by which they have removed themselves from ‘dangerous’ contact with other elements of the population and withdrawn into cultural isolation. Once behind the wall, they have become easy victims of the Nationalist virus” (96), wat sekerlik nie so gevaarlik soos die kommunistiese virus is nie.

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het die Sappe vir Jan Smuts gesteun toe hy kant vir Brittanje teen Duitsland gekies het. Die Natte onder Barry Hertzog was gekant teen die Britse vyandelikhede teen Duitsland. Vrywilligers het by Smuts se oorlogsaktiwiteite aangesluit. Sommige van hulle was bereid om as soldate in die buiteland te dien. “Those who did so wore distinguishing red flashes on their uniform shoulder tabs and became known to the Nationalists as Rooi Luisies, literally ‘Red Lice'” (125). ‘n “Flash” is ‘n kleurlappie of lussie, nie ‘n luisie soos Harrison uit onkunde of moedswilligheid beweer nie.

Voor die algemene verkiesing in 1948 het ‘n kommissie onder die voorsitterskap van Paul Sauer (1898-1976) die Nasionale Party se beleid soos volg geformuleer: “Equality between blacks and whites would lead to ‘national suicide of the white race’, whereas the policy of Apartheid would protect and make safe the future of every race with full opportunities for development in its own areas. One group would not be a threat to the other” (150). Die Nasionale Party, met DF Malan as eerste minister, het in 1948 aan die bewind gekom. Ernie Malherbe lewer soos volg kommentaar: “I was very much upset at losing that election because I knew the kind of people that would get into power and what they would do, particularly in the education field. That is what upset me most, because I knew what their aims were, from what I knew of the Boederbond. Unfortunately my fears were realised” (152).

Anders as Smuts en Malherbe het die Nasionale Party hom vir aparte Afrikaanse en Engelse skole en universiteite beywer, wat ‘n bloeitydperk vir Afrikaans, die kern van Afrikanerskap, ingelui het. Die ANC-regering en sy kruipsugtige meelopers bevorder deesdae eentalige Engelse opvoedkundige inrigtings. Afrikaanse skole en universiteite word vernietig deur hulle in dubbelmedium Afrikaans/Engelse inrigtings te omskep as voorlopers van eentalige Engelse inrigtings. Dit is ook wat Harrison per slot van sake bepleit: PW “Botha called for an end to the old feud between South Africa’s two groups of whites and for the promotion of what Pretoria’s hand-outs called ‘the Anglo-Afrikaner nation’ but as a Nationalist could not take the one step that might bring about real union, and send the children of both white groups to school together” (275).

Gerrit Viljoen (1926-2009) het in 1977 ‘n pragtige verduideliking verskaf:

“If the Afrikaner has an almost over-anxious fear of losing his identity, that is because he is not the branch of the tree but the tree itself. If the whites of Rhodesia are defeated, they are merely a branch and the tree of English culture still grows … If the Afrikaners go, then the whole tree of Afrikaner culture goes with them” (275).

Hermann Giliomee het onlangs aansluiting hierby gevind: “As Afrikaans in Suid-Afrika sterf, is dit weg, anders as die geval met Engels” (Die Burger, 14.03.2019, p 4).

Oor verskuiwings ingevolge die wet op groepsgebiede skryf Harrison: “Compensation was paid to families forced to move but rarely at the market price” (184). My ouers het so ‘n eiendom gekoop. Die eienaar het die veilingsprys aanvaar voordat die bod toegeslaan kon word. Die punt is: Mense wat verskuif is, is vergoed vir die eiendom wat hulle besit het. Deesdae word blankes blootgestel aan onteiening sonder vergoeding. Die NP-metode kan as geregtigheid kwalifiseer maar beslis nie die ANC se manier van doen nie.

“A government commission, set up by the Nationalists in 1949, found the [church] missions had ‘achieved nothing but the destruction of Bantu culture … nothing beyond succeeding in making the native an imitation Westerner'” (190). Vóór 1948 was swart onderwys grootliks in die hande van kerkgenootskappe. Van 1960 af het Bantoe-onderwys momentum gekry en is die klem nie op verwestering geplaas nie maar op die uitbouing van elke etniese groep se kultuur, insluitende die verskillende moedertale. Die NP-regering kan nie met reg daarvan beskuldig word dat hy Afrika-tale verwaarloos het nie, al is dit presies wat Cyril Ramaphosa onlangs op ‘n leuenagtige manier gedoen het en hy sy gehoor valslik probeer wysmaak het dat die ANC-regering, anders as die NP-regering, swart tale bevorder.

Ek het in vorige rubrieke verwys na die skouspelagtige positiewe resultate wat Bantoe-onderwys, teen groot koste vir die blanke belastingbetalers, behaal het, soos verwoord deur bv Hermann Giliomee. Maar die linksgesinde Harrison laat hom nie deur feite oortuig nie en skryf gevolglik oor Bantoe-onderwys: “The legacy of these years of calculated neglect is not easily erased” (192). Die swart elite, insluitende die ANC-regering, staan afkerig van swart kultuur soos wat dit destyds deur Bantoe-onderwys bevorder is, wat deels die heftige kritiek op daardie onderwys verklaar. Swartes “[showed] an extreme aversion to any education specially adapted for the Bantu” (197). PW “Botha committed his government to establishing compulsory education for all, but no amount of money poured into black schooling … would convince the black population that their education was anything but inferior to that of whites for the simple reason that it was different” (275).

Tydens die NP-bewind het Afrikaans en Afrikaanse universiteite floreer. Die Randse Afrikaanse Universiteit (RAU) is as teenvoeter vir die Engelse Universiteit van die Witwatersrand (Wits) gestig. Met die RAU is beoog die ontworteling van “the destructive forces of liberalism, communism and humanism which … flourished at the existing English-language University of the Witwatersrand” (202). Engelse universiteite, volgens Albert Hetzog (1899-1982), “permit the erosion and destruction of souls of our young people because of the liberalistic or leftist, perhaps even semi-communistic, influences at work in the English-speaking universities” (203). “Semi-communistic” is eintlik te sag gestel. Die huidige Wits-rektor is openlik en militant marxisties (Praag 17.03.2019). Harrison het destyds, soos deesdae die gewoonte geword het, kommunisme as onskadelik probeer voorstel. “The essence of the Nationalist charge [was that] Communism undermined traditional South African attitudes towards race. Communists advocated equal civil and political rights for all and it required no great leap of Nationalist imagination to believe that those who advocated equal civil and political rights for all South Africans must therefore be Communists” (211).

Oor die SAUK, wat vóór 1994 ‘n lonende onderneming en finansieel onafhanklik van die staat was, skryf Harrison: “On SABC radio, all is for the best in the best of all separate worlds. ‘It is through this medium’, wrote black author Mtutuzela Matshoba, ‘that the minds of my people are stolen'” (209). Deesdae word gedwonge rasse-integrasie as voortreflik voorgestel; nie net oor die radio nie maar ook oor die televisie, wat ‘n kragtiger indoktrinasiemedium is. Oor die SAUK: Praag 1.10.2018.

Die gewoonte het posgevat om PW Botha net sleg te sê. Harrison noem hom Piet Wapen. Die blankes moes hulle, volgens Harrison se siening, seker liefs nie teen die aanslae van terroriste en kommuniste verdedig het nie. By geleentheid het Botha glo aan Piet Cillié gesê: “No one will ever accuse me of too much self-control” (261). “Helen Suzman, in a famous epithet, said ‘If he was female, he would arrive in Parliament on a broomstick'” (261).

Suid-Afrikaanse ondergang byna so erg soos oorloggeteisterde lande s’n – verslag

‘n Internasionale ekonomiese dinkskrum het bevind dat Suid-Afrika ‘n “buitengewone afgang in ‘n hele reeks aanwysers ondergaan het”. Volgens Claude Baissac, hoofuitvoerendebeampte van Eunomix, “vertel hierdie buitengewone daling vir ons dat dít wat ons reeds weet, wat aan die gang is, wat ons daagliks beleef, waar, verreikend en struktureel is. En ernstig.”

Claude Baissac

‘n Kwarteeu nadat rasse-“bevryding” aangekondig is, is Suid-Afrika se amptelike werkloosheidsyfer meer as 27 persent. Wat mense onder 35 betref, is die koers ‘n onrusbarende 53 persent — een van die hoogstes ter wêreld.

Die swart ANC-regering maak herhaaldelik beloftes, veral tydens verkiesingsveldtogte, om werk te skep. Maar dis nie in staat om daaraan te voldoen nie. Al wat sedert 1994 gefloreer het, is oop grense, naakte korrupsie en byna geen aanspreeklikheid nie.

Vir die eerste keer sluit die nuwe manifes van die ANC vir die 8 Mei-verkiesings, die party se verbintenis in om die vloed van ongedokumenteerde immigrante oor die landsgrense heen te probeer stuit.

Die party sê dit sal “streng maatreëls neem teen ongedokumenteerde immigrante wat betrokke is by misdadige aktiwiteite in die land of in ‘n oorgrensmisdade, waaronder diegene wat betrokke is by die onwettige handel en verkoop van afgewaterde kos in lokasies en dorpe”.

Tydens  sy toespraak by die Moses Mabhida-stadion in Januarie het president Cyril Ramaphosa gepraat oor die behoefte aan “doeltreffende grensbeheer.”

Die Internasionale Monetêre Fonds het in April Suid-Afrika se geprojekteerde BBP-groeikoers vir 2019 van 1,2 persent verminder, en verwys na beleidsonsekerheid oor grondbesetting, die hoë vlakke van korrupsie en herhaalde kragonderbrekings, asook die benadeling van beleggersvertroue.

Die ANC-bewind se teiken is om werkloosheid met die helfte te verminder, tot sowat 14 persent in 2020, maar dit is “onwaarskynlik dat dit sal plaasvind,” sê die Wêreldbank in ‘n 2018-verslag.

Die massiewe werkloosheidsyfer het apatie onder kiesers aangevuur , met die Verkiesingskommissie ‘n daling van 47 persent in geregistreerde kiesers op die ouderdomme 18 en 19 bemerk. Ongeveer tweederdes van die nege miljoen stemgeregtigdes wat nie die moeite doen om te registreer nie is onder 30 jaar oud.

Met laer toelatingsvereistes, het toegang tot hoër onderwys verhoog, met die aantal gegradueerdes van openbare universiteite wat meer as verdubbel het van 92 874 in 2000 tot 203 076 in 2016.

Ondanks die verhoogde universiteitstoelatings, toon nuwe navorsing deur die Eunomix-dinkskrum vir sake en ekonomie het dat Suid-Afrikaanse aanwysers oor die afgelope 12 jaar die ergste gedaal het van enige land wat nie in oorlog verkeer nie.

Gemeet aan ‘n verskeidenheid van sosiale, ekonomiese en bestuursgegewens, het Suid-Afrika meer versleg as enige ander land wat nie by ‘n internasionale of burgerlike konflik betrokke was nie, volgens Eunomix. Net konflikgeteisterde lande soos Mali, die Oekraïne en Venezuela het oor die afgelope dekade erg as Suid-Afrika agteruit geboer, het Eunomix gesê.

Gemeet aan ‘n indeks van veiligheid-, beheer-, voorspoed-, en welsynsaanwysers het Suid-Afrika verlede jaar gedaal tot nommer 88 uit 178, vergeleke met die 31ste posisie wat die land in 2006 beklee het. Die dinkskrum blameer die afgelope nege jaar van verslegtende korrupsie en beleidsverlamming.

Ramaphosa, wat sy eerste nasionale verkiesing op 8 Mei in die gesig staar, loop “die sterkste moontlikheid om ‘n eentermynpresident te word,” het die hoof van Eunomix, Claude Baissac gesê.

Baissac het teenoor Bloomberg verklaar: “Hy begin met ‘n baie swak ekonomie, die swakste van enige president sedert Mandela. Hy begin met ‘n redelike swak hand vanuit ‘n politieke oogpunt. “Ramaphosa bevorder die idee van grondgryp terwyl Mandela ‘n vooruitstrewende ekonomie van die voormalige apartheidsregering geërf het.

Landbou in die land verkeer in ‘n toestand van skok ná Ramaphosa gedreig het om blanke grond “sonder vergoeding” te onteien.

“Die ontwikkelingstaatsprojek het misluk. Suid-Afrika is nou ‘n brose staat, en sal na verwagting voortgaan om te verswak,” sê Eunomix. “Staatsprestasie het in Suid-Afrika sy hoogtepunt in 2007 bereik, die jaar toe die ekonomie en staatsbestuur op hul beste was. Sedertdien het die staat deurlopende daling in alle kernaanwysers van prestasie ervaar. “

Leon Lemmer: Michael Arnheim se ontleding van die Suid-Afrikaanse situasie

Arthur Keppel-Jones (1909-1996) het die verloop van die Suid-Afrikaanse geskiedenis in sy boek, When Smuts goes: A history of South Africa from 1652 to 2010 (Cape Town: African Bookman, 1947, 203p), voorspel. Hy was ‘n dosent in geskiedenis aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits), maar het hom in 1959 in Kanada gevestig. Hy was ‘n liberalistiese Anglofiel en ‘n Afrikanerhater. Hy het voorspel dat die Afrikanerbewind in 1952 (nie in 1948 nie), drie eeue ná die aankoms van Jan van Riebeeck, sou begin. Die magsoorname deur swartes sou in 1988 plaasvind (nie in 1994 nie). Die Afrikaners word deurgaans ongunstig voorgestel en so ook die swartes, bv: “Now the Kaffirs have got the country and they are destroying it” (p 193). Volgens die outeur sou daar ná Jan Smuts se bewind en dus die einde van Engelse mag ‘n distopie volg. Die teks dra swaar aan vooroordele en sommige van die voorspellings moes mettertyd ‘n verleentheid vir Keppel-Jones gewees het. Vir ‘n bespreking van hierdie boek: Praag 16.03.2014.

Die boek van Michael Arnheim (gebore in 1944) wat ek vandag bespreek, is van ‘n heeltemal ander aard. Arnheim het op 31-jarige ouderdom hoof van die departement klassieke aan Wits geword. In 1988 het hy ‘n suksesvolle regspraktyk in Londen begin. Hy het onder meer insiggewend oor menseregte-wette geskryf; dat die menseregte-sindroom deur elemente ter bevordering van eiebelang gekaap is. Ek het reeds hierna verwys: Praag 17.02.2018. Wat ek by daardie geleentheid nie kon doen nie, was om die volgende boek van Arheim te bespreek: South Africa after Vorster (Cape Town: Howard Timmins, 1979, 203p). Ek het die boek uiteindelik te leen gekry. Ek beperk my bespreking tot slegs enkele aspekte. Hou asseblief deurgaans in gedagte dat hierdie merkwaardige boek 40 jaar gelede en 15 jaar voor die ondergang van die blanke bewind gepubliseer is.

Anders as Keppel-Jones se boek het Arnheim se teks na verloop van veertig jaar glad nie verouder nie. Anders as by Keppel-Jones is daar geen teken van emosie-gebaseerde vooroordeel nie. Voortreflik beredeneerd en in duidelike taal bied Arnheim sy argumente en ontledings aan. Hiermee stel hy ‘n navolgenswaardige voorbeeld aan sy mede-akademici. Arnheim is goed ingelig, ook wat Afrikaanse werke betref, en haal uit bronne aan wat selde in ander boeke oor hierdie onderwerp te vinde is. Arnheim se boek het ‘n dieptegang wat meesal in opvallende mate in bv die koerantartikels en selfs boeke van joernaliste ontbreek.

“South Africa, it has often been said, has proved the graveyard of predictions – there has certainly been no shortage of them! Most of them have been prognostications of doom, generally in the form of violent revolution … Because of [the] close link between prediction and propaganda many predictions are really nothing more than examples of wishful thinking and may be safely ignored” (p 158). Keppel-Jones se boek is ‘n voorbeeld hiervan. Die eerlose oorgawe aan swart mag deur FW de Klerk en sy kornuite is so vergesog dat niemand bv die absolute gebrek aan beskermende maatreëls vir blankes (bv geen rassediskriminasie, gewaarborgde eiendomsreg) kon voorspel nie. Die gewelddadige ANC is toegelaat om die blankes/Afrikaners onder te ploeg. De Klerk & kie het reggekry waarin die Britte tydens die Anglo-Boere-oorlog nie kon slaag nie.

Arnheim poog om nie te trap in die gat van toekomsvoorspelling nie. “The object of this book is not so much to predict the future of South Africa as to lay bare the real possibilities … from which that future will emerge” (10). Die manier waarop Arnheim Suid-Afrika se toekoms voorsien, is nie op verbeeldingsvlugte of emosie gebaseer nie, maar is “rather the result of logical reasoning based on carefully examined historical evidence” (159). “It is not the aim of this book to take sides in the South African dispute or to advocate any particular line or policy. The object is merely to clarify the situation and to reveal the real issues involved. If my analysis of these realities differs from what may be read in most other works on South Africa, this is to be attributed to the special effort that I have made to avoid the elementary errors and blinkered assumptions that abound in so many works on political subjects” (136). Myns insiens kan sy boek steeds met vrug aan studente in politieke wetenskap voorgeskryf word.

Arnheim skryf: Uit die oogpunt van Afrikaner-nasionalisme “there was only one way to ensure the continued existence of the Afrikaner nation and culture, and that was by means of separation: separation not only between Black and White but even between English and Afrikaans, this latter form of separation being most noticeable in the sphere of education” (22). In hierdie verband skryf David Harrison: “Under what was called the ‘dual medium’ system, [Jan] Smuts proposed that all [white] children would receive their elementary education in their mother tongue, English or Afrikaans; gradually the other language would be introduced and would eventually become, in secondary school, not just a second language but a medium of instruction as well. In other words, Afrikaans-speaking children would eventually find themselves taking, for example, mathematics or chemistry lessons part of the time in English. English children would do the same in Afrikaans … Eventually separate single-medium schools would be abolished” (The white tribe of Africa, Johannesburg: Macmillan, 1981, p 141-142).

Smuts wou Afrikaans- en Engelssprekende blankes verenig en albei groepe tweetalig maak. Daarna wou die Nasionale Party-regering swart skoliere help met hulle toetrede tot die arbeidsmag deur albei amptelike tale, Afrikaans en Engels, as onderrigmedium te gebruik. Hierdie navolging van Smuts se beleid het egter in 1976 die Soweto-opstand tot gevolg gehad. Wat blanke skole betref het die NP-regering die teenoorgestelde van die Smuts-beleid voorgestaan: skole moet enkelmedium en nie dubbelmedium nie wees. Dieselfde voorkeur het vir blanke universiteite gegeld. Dit het die behoud van Afrikaans as onderrigtaal naas Engels verseker. Die ANC-regering is Afrikaners en Afrikaans egter vyandiggesind, gevolglik is Engels naas Afrikaans in histories Afrikaanse skole en universiteite ingevoer, met katastrofiese gevolge vir Afrikaans. Kruipsugtige pro-swart Afrikaanssprekendes het met onderrig in Engels aan die eens Afrikaanse universiteite begin selfs voordat FW de Klerk mandaatloos aan gewelddadige swart mag oorgegee het.

Verskeie toekomsscenarios was vir Suid-Afrika beskikbaar. Die volgende opsie is in 1961 uitdruklik deur Hendrik Verwoerd afgekeur maar dit is presies wat FW de Klerk met sy onderhandelinge oor “magsdeling” bereik het. “The White people of South Africa should sacrifice themselves, their possessions and the generations to come. They can do this by surrendering to Black rule, even if it became a dictatorship, and evacuate the country of their forbears, or by remaining and becoming an indistinguishable part of a Black nation” (48). By die plaaslike blankes was daar vóór 1994 in ‘n groot mate algemene eenstemmingheid dat ‘n swart bewind gebaseer op algemene stemreg nie ‘n geskikte oplossing vir Suid-Afrika se probleme bied nie.

Uit die geskiedenis van Afrikaner-nasionalisme blyk: “On each occasion it was always the more conservative and uncompromising faction which ultimately emerged victorious. It was General JBM Hertzog who scored a victory of this sort over the conciliatory [Louis] Botha and [Jan] Smuts; and it was Dr [DF] Malan who in turn triumphed over Hertzog” (60). FW de Klerk se nalatenskap gaan in teen die grein van nie net die geskiedenis van die Nasionale Party en Afrikaners nie maar eintlik van Suid-Afrika sedert 1652. Die veranderings in 1994 was revolusionêr; nie evolusionêr nie. In die Lenin/Trotsky-idioom word hierdie revolusie steeds voortgesit.

Sommige van die insiggewendste opmerkings in Arnheim se boek handel oor die Franse Revolusie, wat beskryf word as “the period 1789-1799 that saw the end of the monarchy in France. The revolution began as an attempt to create a constitutional monarchy, where the powers of the king would be limited by a parliament. By late 1792, however, demands for long-overdue reforms resulted in the proclamation [by the moderate Girondins] of the First Republic and the execution of King Louis XVI in January 1793. The violence of the revolution, attacks by other nations, and bitter factional struggles, riots, and counter-revolutionary uprisings across France severely weakened the republic. This helped bring the extremists to power, and the bloody Reign of Terror [by the Jacobins under Robespierre, 1793-1794] followed. French armies then succeeded in holding off their foreign enemies and one of the generals, Napoleon Bonaparte, seized power in 1799” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 357).

Alexis de Tocqueville (1805-1859) is in die Engelssprekende wêreld veral vanweë sy boek, Democracy in American (1835, Kindle bv $0), bekend. Maar hy het ook ‘n ander uitstekende boek, The old Regime and the Revolution (1856, Kindle bv $1,14) oor die Franse Revolusie geskryf. Arnheim haal De Tocqueville soos volg aan: “For it is not always when things are going from bad to worse that revolutions break out. On the contrary, it oftener happens that when a people which has put up with an oppressive rule over a long period without protest suddenly finds the government relaxing its pressure, it takes up arms against it” (74). Arnheim vervolg: “Social dissatisfaction or disaffection, whether or not it reaches the stage of violent revolution, is the product of a sense of deprivation, but … this sense of deprivation is not something objective but is in fact subjective, or relative” (75-76).

“In the well-known folk-tale of The fisherman and his wife [1812], as recorded by the brothers Grimm, the firsherman himself has no sense of relative deprivation at all while his wife has what we might call a very high relative deprivation coefficient … this story … contains a very important kernel of truth, namely that the objective situation itself, whether political, social or economic, is not enough to enable us to predict people’s reaction to it” (76). Toegepas op Suid-Afrika kan gesê word dat die situasie vir swartes in Suid-Afrika nie so sleg was as wat bv Nelson Mandela en sy terroristiese meelopers verkies het om dit vir hulle en ander mense voor te stel nie. Weens sy opstandige geaardheid het Mandela geweld tot die enigste doeltreffende metode vir politieke verandering verhef, Umkhonto weSizwe (MK) gestig en op 16 Desember 1961 geaktiveer.

Die Nasionale Party se beleid is gekenmerk deur toegewings aan swartes, wat druk vir verdere toegewings veroorsaak het, totdat FW de Klerk se 1990/94-grondwetlike onderhandelinge wesenlik uit toegewings bestaan het. “It is precisely a policy of reform which produces a sense of relative deprivation, which in turn gives rise to revolutionary sentiments and thence to revolution” (92). “Where a situation remains unchanged for any length of time people come to accept it as normal and therefore do not tend to have expectations or aspirations very much above their actual level, no matter how good or bad that may be. It is change which produces the gap between reality and expectations or aspiration” (80). Toegewings in regeringsbeleid het teen 1979 ‘n relatief welvarende swart middelklas geskep. “Liberal White opinion … sees hope for the salvation of White South Africa in terms of the growth of a ‘responsible Black middle-class’ with a ‘stake in the land’ who would remain ‘moderate’ and thus prevent revolution” (83). “[They] believe that the dismanteling of apartheid will automatically lead to racial harmony and brotherhood” (182). Ondervinding in Amerika dui op die teenoorgestelde: “Forced integration has only resulted in bitterness and hostility on both sides” (182).

In werklikheid begeer die swart middelklas al hoe meer van wat hulle nog nie het nie, gevolglik beweer Arnheim: “A Black middle-class cannot but be revolutionary, or at least radical” (83). Hy skryf dit na aanleiding van die Franse Revolusie: “The middle class had been doing so well, especially on the economic front, that it began to aspire to political power to match its economic position” (72). Toegepas op Suid-Afrika: “Reform, whether political, economic or both, will not turn Black South Africans into docile servants of their White masters but will on the contrary politicise and ultimately radicalise them” (91). “Once a man is treated the same as others in certain respects, he will be all the more clamorous for equal treatment in all respects. In other words, political concessions are an inevitable concomitant of economic and educational reform” (183-184).

‘n Soortgelyke verskynsel doen hom by feminisme voor. “Women’s liberation is in fact very largely confined to the urbanised and industrialised countries of the West – in other words, the countries in which women enjoy more rights and privileges than anywhere else in the world. And, what is more, within those countries it is generally from among the richest, most educated and most influential segment of the female population that supporters of the movement tend to come” (79). In die konteks van feminisme is ook reekse toegewings gedoen, wat tot al hoe meer eise en militantheid aanleiding gegee het. Oor swartes en vroue mag daar deesdae kwalik negatiewe opmerkings gemaak word. In die Weste en die nuwe Suid-Afrika het hierdie twee groepe tans meer regte as blanke mans. Aan swartes en vroue word voorkeur by aanstellings en bevorderings gegee. Hulle mag eksklusiewe eie instansies stig en ter eie bevoordeling bedryf; iets wat eintlik nie vir blanke mans toelaatbaar is nie, tensy daar die bereidwilligheid is om deurlopend as onderskeidelik rassisties en seksisties uitgekryt te word.

In die nuwe Suid-Afrika is daar geen sprake van toegewings aan die blankes en veral die Afrikaners nie. In werklikheid word die skroef al hoe stywer aangedraai, soos by onteiening sonder vergoeding. Dit in sigself is verandering wat aanpassings in die gemoed van die slagoffers kan/gaan stimuleer. Wat Afrikaners betref moet daar liefs nie as’t ware met die leeu se stert gespeel word nie. Ná verloop van ‘n kwarteeu sukkel Afrikaners steeds om tot verhaal te kom en die volle implikasies van die 1990/94-verraad te begryp en verwerk. Maar op ‘n dag kan die Afrikaners se moermeters skielik in die rooi staan. Hulle sal dan nie toelaat dat hulle regte verder vertrap word nie. Dan sal daar tevergeefs gepoog word om hulle met allerhande beloftes van toegewings te paai.

Iets wat ek myself soms afvra, is of swartes werklik so sleg daaraan toe in die ou Suid-Afrika was. Dit is dalk ‘n persepsie wat enersyds deur die voorbeeld van bv die gewelddadige swart burgerregte-beweging in die veel meer welvarende Amerika en andersyds deur bv kommunisties-geïnspireerde propaganda geskep is. Pleks van onderdrukking het die plaaslike swartes heel moontlik bevoorregting in vergelyking met swartes in die buurstate geniet. Hulle kan selfs in so ‘n mate bedorwe wees dat hulle dit onnodig vind om optimaal in werksituasies te funksioneer. Desnieteenstaande is hulle geneig om op alles wat hulle begeer geregtig te voel. ‘n Hipotese soos hierdie maak dit verstaanbaar waarom bv Zimbabwiërs en Mosambiekers feitlik deurgaans deur die plaaslike blankes as veel beter werkers as swart Suid-Afrikaners ervaar word. ‘n Alternatiewe verduideliking, soos moontlike inherente bekwaamheid of onbekwaamheid, mag nie meer ter oorweging geopper word nie.

In hoofstuk 4 toon Arnheim aan hoe toegewings, aanpassings van 180 grade in beleid, die revolusionêre veranderings in Namibië en Zimbabwe en daarna in Suid-Afrika veroorsaak het. “In accepting the principle of ‘majority rule’ for Namibia she [the South African government] had practically invited pressure to be brought to bear upon herself to apply the same principle in South Africa” (101). Wat Zimbabwe betref: “There was never any doubt about the basic issue involved: Black ‘majority rule’. In other words, the South African government was consciously, deliberately and eagerly prodding Rhodesia into an acceptance of a form of government which Dr Verwoerd himself in 1966 claimed would ‘lead to destruction and chaos'” (105).

John Vorster kan vir die chaos in die polities onafhanklike Zimbabwe verantwoordelik gehou word. Maar dit is iets wat Vorster in ‘n buurland geskep het; nie in sy vaderland nie. Hoeveel swaarder moet die gewelddadige, rassistiese, mislukte nuwe Suid-Afrika met sy rommelstatus nie op die gewete van FW de Klerk en sy groepie meelopers rus nie? “The South African Government had turned its back on White Rhodesia” (107). FW de Klerk het tot die uiterste gegaan: Hy het sy rug op blanke Suid-Afrikaners en by uitstek Afrikaners – dink aan die status en behoud van Afrikaans, die kern van die Afrikanerdom – gekeer.

Aan die begin van hierdie rubriek is na Arnheim se boeke oor menseregte verwys. In hoofstuk 4 kom hy hierby asook die mite van gelykheid uit. ‘n Mite is ‘n “storie sonder grond; [‘n] fabel” (HAT). “The concept of human rights rests squarely on the belief in the equality of mankind. The rights that are envisaged must be equal for everybody – which can mean only one thing in a political context: one man one vote and majority rule … this demand was successfully made in the cases of the two neighbouring states of Zimbabwe and Namibia, and, what is more, the South African government concurred in the application of this principle to her neighbours even though she was somewhat less enthusiastic about its application to South Africa herself. But, even more important than this is the fact that South Africa’s most influential Black leaders are unlikely to settle for anything less than one man one vote and majority rule in a unitary state” (134).

Arnheim se jongste boek is Two models of government: A new classification of governments in terms of power (Black House Publishing, 2018, 373p; Amazon Kindle $11,49). Daarin keer hy terug na die kwessie van gelykheid. Hy onderskei twee soorte regering: oligargie, dus regering deur ‘n minderheid, en monokrasie, dus regering deur ‘n enkeling. In ‘n oligargie is daar noodwendig ongelykheid terwyl vryheid in wisselende mate voorkom. In ‘n radikale monokrasie, soos Fidel Castro se Kuba, is gelykheid moontlik maar dit geskied ten koste van vryheid. By Arnheim is daar hierdie versoberende insig: “Equality of opportunity must not be equated with equality. Equality of opportunity means an equal opportunity to become unequal.” Gedwonge, kunsmatige gelykverklaring in die sin van gelyke stemreg (een mens, een stem) is ‘n gevaarlike vergryp en ‘n fundamentele dwaasheid wat ernstige nadelige gevolge in baie lande en katastrofiese gevolge in ‘n land soos Suid-Afrika het. Ongelykheid wat sorgdra dat blankes in politieke beheer van die land bly, was en is blykbaar ‘n noodsaaklike voorwaarde vir ‘n welvarende, voorspoedige Suid-Afrika. Hopelik bespreek ek by ‘n latere geleentheid Arnheim se 2018-boek.

Veertig jaar gelede het Arnheim geskryf: “Though some Black leaders may be prepared to accept certain concessions at least as an interim stage towards Black rule, there can be no doubt that Black opinion will not be prepared indefinitely to stop short of complete control of the whole of South Africa … once Blacks are accorded equal rights with Whites, the road to Black rule will have been assured” (87-88). Reeds in 1909 het die South African Native Convention – sedert 1923 die African National Congress genoem – in Bloemfontein besluit “all persons within the Union shall be entitled to full and equal rights and privileges” (88).

Sedertdien is uit swart geledere druk hiervoor uitgeoefen. Die skandalige ironie is dat sodanige gelyke regte sedert 1994 nie deur die swart bewind aan die blankes gegun word nie. “The aspirations of Black leaders have always been the same – namely, to enjoy the same rights and privileges as Whites. Which … can only mean a Black-ruled South Africa – a prospect which, whether justifiably or not, is precisely what most South African Whites dread more than anything else” (89). Sedert 1994 het hierdie vrees van blankes geblyk absoluut geregverdig te wees.

Arnheim was nie met Suid-Afrika se buitelandse beleid beïndruk nie. “South African foreign policy to date has been stupid” (124). Die NP-regering het tradisioneel sy onbetwisbare lojaliteit teenoor die Weste betuig en sy bestryding van kommunisme beklemtoon maar tog geen aanvaarding van sy rassebeleid van daardie lande ontlok nie. Arnheim verduidelik dat ander lande die plaaslike situasie ontleed en vroeg besluit het watter groep die uiteindelike wenner sou wees en daarom eerder die swartes gesteun het. Blank Suid-Afrika moes dalk liewer onsekerheid geskep het oor waar sy lojaliteit lê, sodat Westerse en nie-Westerse lande om sy guns kon meeding; nie dat dit veel sou gehelp het nie.

“It was only in 1979 that the South African Government announced that it would in future adopt a neutral stance in what it rather archaically termed ‘the East-West conflict'” (131). “It may well be in South Aftica’s interests to foster what relations it can with the Soviet Union … This prospect is unlikely to appeal to many White South Africans at the present time, but the alternative to it is for South Africa to become a pawn and satellite of the United States of America” (118). “The plain fact must be faced that the Soviet Union is not a revolutionary state but indeed an extremely conservative one. If one puts aside all the ideological clap-trap, this is not particularly difficult to understand. After all, Russia is in effect the last of the great multi-national empires” (117).

Die outeur het dit geskryf nadat hy aangetoon het “how very little ideology matters in international relations” (113). ‘n Land se regering werk in die praktyk met ‘n ander land saam of ry hom in die wiele ingevolge sy persepsie van eiebelang en nie primêr ingevolge ideologie nie. Die ou Suid-Afrika is as Westers geëtiketteer en die nuwe Suid-Afrika is wat regering betref ongetwyfeld in ruime mate marxisties gesind. Op die persoonlike vlak jaag baie van die kommunistiese kamerade egter eie gewin, die ergste graad van materialisme, na, bv soveel moontlik geld en persoonlike besittings. “Is it really possible to be capitalists and socialists at the same time?” (147). Ja, dit het plaaslik deel van die daaglikse (politieke) werklikheid geword. Dit toon hoe min waarde daar in hierdie konteks aan ideologiese etikette geheg kan word. Voorheen: “To label urban Blacks as either ‘capitalists’ or ‘socialists’ is … misleading. They are neither. They are people who … feel aggrieved and are potentially revolutionary” (147-148). Hierdie geweldspotensiaal was – en is dalk steeds – van deurslaggewende belang en nie die ideologiese etikette wat aan swartes geheg word nie.

“It may indeed be disturbing, but it is also sobering, to realise just how subjective political policies and attitudes inevitably are” (138). Tydens die Koue Oorlog het dit telkens gebeur dat ‘n nuwe bewind in bv ‘n Afrika-land se amptelike lojaliteit van Wes na Oos, of omgekeerd, verander het. Die verandering van die ideologiese etiket word aan die land se regering geheg en weerspieël hoogs waarskynlik nie ‘n verandering in die mening van sy inwoners nie.

Daar is geen aanduiding dat Arnheim die verbrokkeling van die Sowjetunie voorsien het nie. Hy kon gerus ook duideliker tussen ‘n regering en die land se inwoners onderskei het. As hy in 1979 eerder die inwoners van Rusland as die Sowjetregering as konserwatief gekarakteriseer het, sou dit merkwaardig gewees het, want dit is iets wat eers na die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 deur talle Westerse waarnemers aanvaar word.

In die ou Suid-Afrika is groot waarde aan wette geheg om ‘n ordelik funksionerende samelewing te probeer verseker. Beperkte sukses is behaal. Massa-aksie en geweld het op die lange duur wet en orde ondermyn omdat die regering toenemend minder gesag uitgeoefen het. “The [constitutional] fallacy essentially consists in a belief in the efficacy of laws, constitutional enactments and other formal documents as being able to solve political problems” (148). Dink aan hoe oorentoesiasties mense soos FW de Klerk (skynbaar) en Leon Wessels (werklik) in 1996 oor Suid-Afrika se nuwe Grondwet was; glo die beste in die wêreld, al is dit nie met alle ander grondwette vergelyk nie en al kan omstandighede van land tot land hemelsbreed verskil. Sedertdien word daar deur De Klerk en sy meelopers steen en been gekla oor die vertoking en toepassing van die Grondwet; bv dat na die letter, en nie na die gees van die Grondwet nie, gehandel word.

“Law, it is apparent, is incapable of solving political problems. A law can only reflect the realities of a power situation at a given time. If that power situation continues to exist, then the laws produced by it will continue to be valid. Where this occurs observers are often misled into talking of the efficacy of a constitution or of a law in achieving stability. In reality of course it is not the constitution or the law which has produced stability; it is stability which has given the constitution or the laws long-term validity … political power will cut its way through any skein of constitutional provisions” (152). Byvoorbeeld, ‘n oorweldigende meerderheid kiesers het die ANC aan die bewind geplaas. Uit sy magsposisie proklameer hy wette en pas hulle na goeddunke toe; des te meer omdat die regspleging, soos deur bv Hermann Giliomee aangetoon is, nie onafhanklik van die ANC-regering funksioneer nie maar eerder na sy pype dans. As die ANC ontevrede met die Grondwet is, kan hy dit aanpas, bv met die hulp van die EFF, soos met (blanke) onteiening sonder vergoeding gedoen word.

Arnheim verwys na Jack Greenberg (1924-2016), ‘n Jood en “legal adviser to the American National Association for the Advancement of Coloured People,” se besoek aan Suid-Afrika in 1979. Greenberg het geredeneer: “Black domination and discrimination against whites are not impossible outcomes. Black people are as imperfect as Whites, as experience in other African countries demonstrates” (155). Deesdae ervaar ons al drie hierdie verskynsels daagliks: swart oorheersing, diskriminasie teen blankes en die onvolmaaktheid van swartes. Suid-Afrika het ‘n manifes vir menseregte maar in die praktyk bied dit onvoldoende beskerming aan blankes, onder meer omdat die regte van nie-blankes by die Menseregtekommissie klaarblyklik swaarder as dié van blankes weeg. “A bill of rights is just so much scrap paper when it comes into conflict with power … The essential reason for this is that no law, or for that matter any other type of mechanical manipulation, can overpower the deep-seated psychological forces at work in human society, of which group-identity is probably the strongest” (155). Daarom stem swartes eerder vir mede-swartes as vir blankes. In die nuwe Suid-Afrika is swartes in beheer van die regering. Afgesien van wat ook al op die wetboek staan, sal die ANC-regering sorg dat swartes, dus sý ondersteuners, bevoordeel en blankes benadeel word.

In die laaste hoofstuk wys Arnheim daarop dat die NP-regering, deur ontrou aan sy tradisionele beleid van rassesegregasie en ongelykheid te wees en in te stem tot meerderheidsregering in Namibië en Zimbabwe, die weg vir oorgawe aan swart mag in Suid-Afrika voorberei het. “There can be little doubt that foreign pressure was also at least partly responsible for internal reforms” (161), wat druk om verdere hervormings en uiteindelik die ondergang van die blanke bewind verhoog het. Arnheim verwys na bv die Amerikaanse swartes se burgerregte-beweging “to prove that prosperity does not make for contentment and that revolution is more rather than less likely to occur amongst an upwardly mobile section of society” (162).

“It was precisely the advent of ‘the good life’ which was likely to whet Black appetites and ‘awaken their political fervour'” (170). Byvoorbeeld, “pay increases often raise expectations to such an extent that the Black workers feel worse off than before” (171). Die werkgewers verloor ook in hierdie proses omdat hoër salarisse nie noodwendig tot verhoogde produktiwiteit lei nie (171). “Where workers are given an increase in wages which they have not earned through higher productivity, they will continue to expect regular increases of the same type year after year” (185). Dit is presies wat sedert 1994 gebeur; dermate dat, anders as voorheen, personeel in die openbare sektor hoër vergoeding as in die private sektor betaal word sonder dat daar naasteby dieselfde druk op prestasie, bv doeltreffendheid en winsgewendheid, is. As swart staatsamptenare nie verhogings hoër as die inflasiekoers ontvang nie, dreig hulle om te staak. Die tradisionele bedoeling met jaarlikse bonusse was dat meer en beter werk as wat verwag kon word, verrig is. Deesdae word die reg op bonusse as ononderhandelaar beskou; ook in die geval van onder- en wanprestasie. Die 1994-magsoorgawe wás ‘n onderhandelde (eintlik toegee-) revolusie wat Suid-Afrika (feitlik) onherkenbaar verander het en sekerlik (in die meeste opsigte) nie verbeter het nie.

“We can now begin to understand a little more clearly why it is that the White economic élite [eg Harry Oppenheimer] should be so committed to political and economic liberalisation as to be able to ignore totally, or else to deny vehemently, the revolutionary threat that such a policy would inevitably create to themselves. It is now obvious that this commitment on their part to reform and social change is motivated neither by idealism nor even by any real concern for the people whose interests they generally claim to have a heart, namely the Blacks. Instead, what we have here is a much more basic and easily intelligible wellspring of motivation: self-interest” (169). Dieselfde geld vir sportlui wat destyds druk vir internasionale deelname uitgeoefen het sonder om ‘n flenter om te gee vir die politieke opset en dus soort regering wat Suid-Afrika moet aanvaar ten einde so iets moontlik te maak.

“The idyllic picture of social, political and economic harmony and prosperity resulting from a humane policy of reform, liberalisation and equal opportunity, is totally illusory. Not only is such a society impossible of attainment through the means generally suggested to this end, but it is in itself an impossible ideal, one which cannot be reached by any avenue … the tensions generated by group friction in multi-national, multi-racial or complex societies of any kind are such as to make conflict of one sort or another inevitable. The many power-sharing solutions which have been attempted have all failed dismally, and the inevitable result has always been the dominance of one group over the rest of the population. Where the out-group feels so seriously relatively deprived as in Malaysia [Singapore] or Canada [Québec], then it may even contemplate total secession [Boere-tuisland]. But even this may not solve the problem, as may be seen from the histories of the American and Nigerian civil wars, to cite but two disparate examples” (172).

“It is clear that no amount of reform short of total Black power over the whole of South Africa will satify Black aspirations. At the same time, however, a stepping-up of the reform programme will tend to radicalise the Blacks. This means that if en when South Africa comes under Black rule, it is more likely to be radical rather than moderate Black rule. Speeding up the rate of reform, which is sometimes recommended as a way of ensuring moderation, will only speed up the rate of radicalisation. Even if power is handed over directly to a moderate Black government, and even if this is done before the more radical elements have launched a full-scale guerilla war against South Africa, such a moderate régime is unlikely to last very long” (179).

Die ANC is van huis uit ‘n radikale, immorele en gewelddadige instansie. Deesdae sien ons hoe die EFF die ANC beïnvloed om selfs meer radikaal (bv rassisties anti-blank) te wees as wat hy tradisioneel is. “Marxism … does not admit the importance or even the existence of racial or ethnic identities. In Marxist theory the only significant groupings are classes” (183). Dit is om hierdie rede dat die kwessie van ras liefs nie in die nuwe Suid-Afrika geopper mag word nie. “It is partly the influence of Marxist ideology, especially on academic social scientists, that has caused [race and] ethnic feelings to be underestimated to the point of non-existence” (178).

FW de Klerk se belofte van magsdeling was ‘n illusie. “Any power-sharing formula can … only prove to be at best a temporary phase” (184). “A multi-racial power-sharing solution … is most unlikely to succeed” (180). “Only two alternatives remain: Black domination or White” (185). Laasgenoemde het ons voorheen gehad. Sedert 1994 ervaar ons op ‘n daaglikse grondslag die onverkwiklikheid van die ander een. In lands- en blanke belang sou dit beter gewees het as ons met blanke dominansie volstaan het. Soos Arnheim dit stel: “The less pretentious and much simpler policy of those dubbed by their opponents verkramptes … had in any case always struck a much more natural chord in the hearts of the mass of the White electorate” (176).

“All this does not bode well for South Africa’s future, but this book has been concerned to strip away illusions and to lay bare the realities of the situation, however unalluring they may be. The prospect that we have discerned in our brief glimpse into the future is indeed bleak: reform leading to a polarisation between White reactionaries and Black radicals, leading in turn to a Black régime. This is not intended to be a prediction, but merely a projection of likely developments on the basis of the forces at work in the situation” (181). Arnheim se toekomsprojeksie het geblyk ‘n akkurate voorspelling te wees. Dat hy werklik geglo het in wat hy in 1979 geskryf het, blyk uit die feit dat hy Suid-Afrika in 1988 verlaat en ‘n nuwe loopbaan in Engeland begin het.

Gustav Venter: Die Afrikaanse Rolprent – op soek na drama

ʼn Oomblik van stilte vir die skrywer, die draaiboekskrywer, die draaiboekskrywer van die Afrikaanse rolprent. As jy nog nooit ʼn draaiboek geskryf het nie, liewe leser, liewe fliekkyker, wees nie te skel in jou oordeel nie. Is dit dan so vrekkens moeilik om ʼn draaiboek te skryf? Nee. Geensins nie. Skakel jou rekenaar aan, laai jou woordverwerker, hou koffie byderhand, begin skryf en hou aan skryf totdat die draaiboek klaar is. Eenvoudig. Eenvoudig ja om ʼn draaiboek te skryf; baie ingewikkeld om ʼn draaiboek te skryf wat ʼn fliek sal laat slaag.

In so ʼn draaiboek moet soveel weerbarstige elemente versoen word: Karakter teenoor storieontwikkeling; atmosfeer teenoor tempo; oordrag van inligting teenoor bondigheid. Die draaiboekskrywer moet ʼn deeglike begrip hê van struktuur, wendinge, ontwikkeling, spanning en gevoel, en dit alles nog voordat hy die eerste woord dialoog geskryf het.

Die Afrikaanse draaiboekskrywer moet dit boonop in die skaduwee van ʼn baie groot boom, Hollywood, skryf. ʼn Romanskrywer leer skryf deur romans te lees. ʼn Rolprentskrywer leer deur rolprente te kyk. Hollywood – ʼn sambreelbegrip vir die ganse oorsese filmbedryf – is ʼn magtige bedryf om teen mee te ding, ʼn verleidelike leviatan. Die dilemma is dat die Afrikaanse draaiboekskrywer moet meeding met die bron waaruit hy put en dit veroorsaak ʼn baie ongemaklike tweestryd.

Hierdie worstelinge ken ek goed. Ek is die skrywer, medeskrywer of konsultant vir ʼn aantal draaiboeke. In Januarie het ek en my vrou, met die hulp van ʼn span werklik bedrewe mense, ʼn ou-ou ambisie verwesenlik deur ʼn rolprent te vervaardig. Nou, in die nadraai daarvan, het ek myself te water gelaat om die Afrikaanse rolprentbedryf te verken en te ontleed. En hoe staan sake? In ons bedryf? Die waarheid is dat dit maar droewig is en die droewige waarheid is dat ons rolprentvaardigers vergeet het hoe om ʼn storie te vertel.

Ek het nou ʼn stuk of twintig flieks ontleed en ek doen aan die hand dat ons weer gaan besin oor die aard en doel van drama. Ons weet eintlik almal wat dit is, of kan dit ten minste herken as ons daarin vasloop. Ons oervoorouers het stories om kampvure vertel, en dit was drama. Intussen het drama verskuif na die arena, die dorpsplein, die teaterverhoog, die radio, die silwerdoek, die televisieskerm en nou die rekenaarmonitor en die selfoonaangesig. Drama is orals om ons, maar almal is dit nie eens wat die doel daarvan is nie. Sommige ontleders voer aan dat dit ʼn manier was om die mens van sy bewussyn te verlos – ʼn begrip wat ons deesdae ken as ontsnapping. Ander het drama gesien as ʼn manier om kennis uit ervaring oor te dra. Miskien is dit ʼn soort sielkundige laboratorium om groter temas te ondersoek.

Maar indien ons nie weet wat die doel van drama is nie, moet daar darem nie by ons twyfel wees oor wat dit is en hoe dit werk nie. Die wysgeer Aristoteles het reeds 23 eeue gelede of so reëls vir drama geformuleer. Hy het drama as ʼn reis gesien waarin die held van A na B gaan, in die proses verander word in die minste stappe moontlik, alles binne die strek van 48 uur aan die einde waarvan ons vrees en meegevoel beleef en daar ʼn ommeswaai en herkenning is.

Natuurlik is reëls daar om gebreek te word; soms is dit al hoe ons vorder, maar ʼn mens moet jou eers van die reëls vergewis voor jy hulle kan verontagsaam. Natuurlik is Aristoteles se reëls nie ʼn soort natuurwet nie, maar ek verseker jou, as die draaiboekskrywer onderdanig aan hulle bly, sal hy ʼn suksesvolle rolprent skryf.

Dis my diagnose dat te veel Afrikaanse draaiboekskrywers beroemde Amerikaanse – en enkele Britse – rolprente wil naboots sonder enige begrip van die steierwerk van dramareëls waarom dit gebou is.
Ek noem net een voorbeeld: Die meeste Afrikaanse draaiboekskrywers ignoreer die onmisbare element van ʼn doelstelling. Vir ons held om van een punt na ʼn ander in die verhaal te beweeg, moet hy ʼn doelstelling hê en ons, die kykers, moet presies weet wat dit is, anders gaan ons hom nie volg nie. Dit het my verstom in hoeveel Afrikaanse draaiboeke hierdie reël bloot weggelaat word. Die eerste vraag wat van ʼn draaiboek gevra moet word is: Waaroor gaan dit?

As die draaiboekskrywer dit beskryf aan die hand van milieu, kan jy maar weet dit is ʼn draaiboek wat soos ʼn brommer in ʼn bottel herwaarts en derwaarts gaan gons en nêrens uitkom nie. Die rolprent moenie bloot gaan oor ʼn meisie wat in ʼn koshuis is nie of ʼn gesin in Waterkloof nie of ʼn troue of ʼn seun op ʼn plaas nie.

Drama, volgens Aaron Sorkin, bestaan bloot uit doelstelling en struikelblok. Die storie begin eers wanneer die held sê hy wil die lughawe verlaat om in New York te wees, maar die lughawebestuurder versper sy weg (The Terminal,) of die twee rampokkers wil emigreer, maar hulle word gejag deur ʼn spesiale taakmag (Butch Cassidy and the Sundance Kid,) of Moses wil sy volk red, maar Farao wil hulle nie laat gaan nie (The Ten Commandments,) of Michael Corleone wil sy familie bewaar teen die aanslag van ander Mafiabendes, maar hy word deur verraad bedreig (The Godfather.)

As ons as draaiboekskrywers dit nie verstaan nie, is dit omdat ons dit vergeet het, want Afrikaanse rolprentmakers het dié reël stiptelik en met groot sukses nagekom. Jamie Uys het dit reeds in 1951 gedoen met Daar doer in die bosveld. Die fliek kry dit reg om in 61 minute meer te beskryf van verliefdheid as wat stringe ander rolprente in twee ure doen. Die hoofrede is dat die kyker presies weet wat die hoofkarakter se doelstelling is: Hy wil sy onbeholpenheid teenoor vrouens te bowe kom deur die nuwe skooljuffrou by die stasie te gaan haal en tuis te besorg. Dis die doelstelling, ja, maar wat is die struikelblokke? Sy bogenoemde verbouereerdheid, beslis, en dan die afgeleefde, onhebbelike voertuig waarmee hy ry en waarop hy staatmaak.

Gaan kyk dit gerus op Youtube. Dis ʼn reis waarop jy tot by die laaste halte sal bly. En ja, ons held is verander. Daar was ʼn ommeswaai. Dit is geslaagde drama.*

Wat meer is as wat ons van omtrent enige hedendaagse Afrikaanse fliek kan sê. Maar solank ons weet wat haper, kan ons verbeter.

* Boonop bly Daar doer in die Bosveld regtig snaaks. Dit het my hardop laat lag toe ek dit nou weer gekyk het, wat meer is as wat ek van enige eietydse Afrikaanse fliek kan sê.

Gustav Venter se rolprent Dies irae – dag van wraak word op 25 April bekendgestel.

Suidpunt: Hou subkulture enige gevaar vir die Afrikanerkultuur in?

Sondagaand, 7 April 2019, op Kwêla, kykNET, is ‘n onderhoud met ‘n paar manne in dierepakkies gevoer . Hulle is Furries, ‘n handjievol van vele wêreldwyd. Hulle voer aan hul kry soms negatiewe kritiek op sosiale media, terwyl hulle maar net hulself is.  In hierdie artikel vra ek myself af waarom subkulture in die eerste plek bestaan, en tweedens, wat hou dit vir die Afrikanerkultuur as geheel in?

Subkultuur

‘n Subkultuur sou ek omskryf as ‘n groep mense, waarskynlik geneties verwant aan ‘n spesifieke bevolkingsgroep, laasgenoemde die aanhangers van die hoofstroomkultuur (en wat o.a. dieselfde taal praat), wat hul eie kultuur voer wat in skrille kontras is met die hoofstroomkultuur.

Baie beskou subkulture in dieselfde sin as “kontrakulture”, met ander woorde, ‘n kultuur wat doelbewus téén die hoofstroom gemik is. Die aanhangers van die teenkultuur beskou hulself dikwels weer as ‘n wekroep vir die dwalinge van die hoofstroomkultuur. Andersins vervul die subkultuur ‘n rol wat die hoofstroomkultuur nie kan bied nie.

Daar is wel ‘n verskil tussen ‘n subkultuur en ‘n bewonderingsklub: word dit ‘n leefstyl, of nie? Net soos NCIS en Paw Patrol, het The X-files nooit ‘n subkultuur geskep nie. Want ‘n subkultuur vereis dat jy lewensveranderinge (ook dikwels taalgebruik) aan jouself moet aanbring of verander. Bewonderaars koop bloot net versamelaarsitems of speelgoed aan, skryf oor en ontleed in detail die verhaalgebeure, skryf miskien self ‘n bietjie fanfiction. En dis dit. Dieselfde met die Blou Bul-ondersteuners uit die 2000’s. Dit gee nie, soos Star Wars, aanleiding tot die ontstaan van Klingon-gemeenskappe nie; Star Wars sou ek dus as ‘n subkultuur beskou.

Net om duidelikheid: party sal seker die indruk kry die “hogere kultuur” van ‘n samelewing is ook eintlik téén die hoofstroom gemik, juis weens die elitisme daarvan, die versluierde simboliek en etiket, maar hierdie kultuurdraers of “fakkeldraers” probeer die menigte “optrek”, terwyl die subkulture wissel vanaf skadelose sygange tot dwalinge wat  die hoofstroomkultuur van binne af kan rysmier. Die hogere kultuur, sou ek sê, is van nature gesofistikeerd, gegrond op die rede, probeer die medemens tegemoet kom (juis daarom is daar soveel reëls en regulasies om die korrekte boodskap op die korrekte tyd uit te stuur deur net jou mes en vurk op die regte manier vas te hou). Daar is van die snobs wat hierdie reëls misbruik om die plebs op meerderwaardige wyse op hul plek te hou, terwyl die eintlike doel van hierdie reëls is om die standaard hoog te hou en die vlam van beskawing eweneens hoog te laat brand. Inklusief is dit helaas nie, want dit is gebou op meritokrasie en jare se afronding. Anders as by subkulture en subkulture is dit geen “cosplay” (kleedparade) nie, en jy kan nie bluf met jou onkunde nie. Die doel van die hogere kultuur is nie om te beïndruk of te skok nie, maar suiwer om die voorbeeld te stel hoe die mens behoort op te tree. Dis eintlik, as mens nou so daaroor nadink, kollektief ingesteld. Dis ‘n swaar verantwoordelikheid.

Die subkulture dien weer as uitdrukking van die individu, of wat die individu verlang. Iedereen kan kom en gaan, aansluit en verlaat. Dit is ‘n internasionale/globale verskynsel, maar daar kan tog ‘n nasionale of plattelandse geurtjie insluip.

In Hitzler en Niederbacher se Leben in Szenen (2010, R213,08 op Google Play) kry jy ‘n kykie in die klomp subkulture wat byna ‘n dekade gelede in Duitsland reeds floreer het: van Antifa tot Warez. Hulle skryf:

Infolge dieser Struktureigenschaften begreifen wir Szenen als prototypische Gesellungsformen der individualisierten und v. a. der juvenilen Menschen in Gesellschaften im Übergang zu einer ‚anderen‘ Moderne. Ihr prototypischer Charakter erweist sich zum einen darin, dass die Zahl originärer Szenen stetig wächst[…,] zum anderen darin, dass Miteinander in herkömmlichen Gemeinschaften immer mehr symptomatische Elemente posttraditionaler Vergemeinschaftung übernimmt.

Vryelik vertaal:

As mens op die struktuur daarvan let, is subkulture nuutgevormde (prototipiese) gemeenskapsvorme deur individualiste en veral onder jongmense in ‘n samelewing in oorgang na ‘n “ander” moderniteit. Die prototipiese wesenstrek daarvan sien mens onder meer in die getal subkulture wat konstant aan die toeneem is; simptomaties hiervan gaan dit in hierdie samelewings dikwels hand aan hand met ou tradisies wat vervang en van ontslae geraak word.

Dit herinner my trouens aan ‘n verhandeling oor François Bloemhof se debuutwerk, Die nag het net een oog, waarin Gotiese elemente bespreek word (Loots, 2007:63):

Regdeur die agtiende eeu het belangrike sosiale, ekonomiese, politieke en kulturele veranderinge die mens se bande met ‘n ordelike sosiale wêreld begin slyt. Verstedeliking, industrialisasie en revolusie was die prominentste tekens van verandering. Tydens die Verligting het selfstandige, individuele denke die plek ingeneem van die opvatting dat geloofsoortuigings met gesag wêreldsake en veranderende opvattings oor die verwantskap tussen mense en die natuurlike, bonatuurlike en maatskaplike ruimtes met gesag kan verklaar. Die Gotiese roman was dus die gevolg van die vrees wat uit bogenoemde situasie ontstaan het; ‘n poging om hierdie onsekerheid te regverdig en te hanteer. Die roman poog ook om dit wat die Verligting onverduidelik gelaat het, te verhelder.

So subkulture kan mens sê is ‘n reaksie teen die modernisme, soortgelyk aan die Romantiek wat as wekroep moes dien teen die Klassisisme, maar wat later ook as reaksie gedien het teen die Verligting/Rasionalisme.

Die WAT stel dit netjies (s.v. “Romantiek”):

Beweging, rigting of stroming i.d. beeldende kunste, letterkunde en musiek wat a.d. einde v.d. 18de en begin v.d. 19de eeu ‘n hoogtepunt bereik het, wat ‘n reaksie was op die oordrewe klassisisme waarop dit gevolg het, en veral gekenmerk is deur ‘n verhoogde belangstelling i.d. natuur en verlede, ‘n beklemtoning v.d. individu se uitdrukking van emosie en verbeelding, ‘n ontvlugting a.d. werklikheid en ‘n opstand teen bestaande konvensies en sosiale norme.

Met ander woorde, om dit baie eenvoudig te stel: subkulture ontstaan uit die konflik tussen gevoel (esoterisme, tradisie wat in onbruik begin raak, intuïsie, irrasionaliteit) en verstand (logika, die rede), gebore uit angs vir die rigting wat laasgenoemde inslaan. Op sigself het die Romantiek en die Postmodernisme eintlik ‘n hele walm stof opgeskop met weinig daadwerklike antwoorde. Die modernisme baan steeds sy pad oop.

Maar, net mooi in die volgende paragraaf van die verhandeling staan daar:

Nienaber en Nienaber beskou verhale soos dié van Edgar Poe as ‘demoniese’ dierverhale en voer aan dit het as ‘n uitvloeisel van oorindustrialisering van die Europese en Amerikaanse grootstede in sommige kringe ‘n hunkering na sensasie en grillighede ontstaan, uitsluitlik met die doel om die verveling van en eentonigheid van die lewe in die stad teen te werk. Hulle skryf die verskynsel toe aan oorbeskawing, ten tye van hulle studie nog nie so ‘n groot probleem in Suid-Afrika nie.

Hmmm… “verveling” en “eentonigheid van die stadslewe” klink vir my nader aan die waarheid.

Ek probeer nie sê elke persoon wat ‘n subkultuur aanhang is van binne verrot nie, ook nie dat hul onredelik is, ongesofistikeerd is of geen hart van goud het nie. Uit ‘n geswore utilis se oogpunt moet ek my wel afvra: Wat presies wil jy oor 30 jaar daarmee bereik? En dit is waarna ons gaan kyk.

Hoe ontstaan subkulture?

Daar is verskeie faktore wat waarskynlik niks met mekaar verband hou nie:

Te veel geld, te veel tyd. ‘n Weg-met-ons-kultuur-samelewing. Soms anti-nasionalisme/anti-patriotisme/anti-tradisionalisme, soms nie. Verveling (soos reeds hierbo genoem). Eensaamheid. Waardering van estetika. Uitsluiting/outsider-wees. Opstand teen die establishment. Iemand wat soek na identiteit en aanvaarding binne ‘n groep. Iemand wat vastrapplek soek in die oorgangstyd/-rite na volwassenheid. Iemand wat tradisies as uitgeleef, sonder mistiek, sonder esoteriese “my magtig, wow!”, en vervelig, voorspelbaar, passé beskou en iets beters soek. Iemand wat iets soek wat anders, nuut, vreemd, verfrissend, opwindend, avontuurlustig, selfs stout, dinamies, nie-bindend, sonder hiërargie is, dog in ‘n mate eksklusief. Iemand wat bloot voel ‘n sekere onderdeel (tema, probleem, kwessie, of mikpunte) van ‘n subkultuur druk sy gevoelens en belangstellings die beste uit. Of iemand wat verkies om agter ‘n masker sy ware persoonlikheid en vryheid uit te leef. Of iemand wat bloot sy laagste drifte wil bevredig. Of mense met ‘n gedeelde slagoffermentaliteit.

Of heel dikwels, soos ek hierbo uitgewys het, is daar ‘n menslikheid of tradisie wat deur die modernisme tot niet gegaan het, en nou onder die stof uitgehaal en op die voorgrond geplaas word.

Kies maar uit, maar so eenvoudig is dit ook nie.

‘n Subkultuur is, soos Hitzler en Niederbacher stel, soos ‘n wolk. Jy kry diegene wat slegs oppervlakkige, onskuldige deelname het (hulle trek kostuums aan, ken ‘n paar begrippe, koop ‘n paar strokiesprentboeke/musiek), jy kry dié wat pens en pootjies daarin plons, en dan kry jy… die Donkerweb. Daardie .onion-webwerwe wat jy met Oom Tor Browser besoek.

Kultuur, moet mens begryp, is opgebou uit die hulpbronne en die vernuf wat onmiddellik tot jou beskikking is. Soos meer hulpbronne beskikbaar raak, sal jou kultuur eweneens ook verander en aanpas. In die verlede sou mens maar tevrede moes wees met eenvoudige Hartebeeshuisies van riet en klei (waaruit tien kinders die lewe moes ingaan), vandag kan jy ‘n futuristiese paleis laat opdoem wat vloek teen die verbeeldinglose Toskaanse Villa-namaaksels van Johannesburg. Vir een mens.

Op soortgelyke wyse kan elkeen vandag kies watter kultuur hy wil aanhang, in weerwil van wat die res ook al mag dink. Ek vra my net af waarheen hierdie subkulture noodwendig lei. Wat is die punt daarvan? Wat is die nut daarvan?

Ek gaan slegs vier voorbeelde uitsonder: die Furry Fandom, Vampyre Goths, Steam Punk Goths, en Zef.

Die Furry Fandom

In sy eenvoudigste en reinste vorm sou ek sê ‘n Furry (Duits: Pelztiere) is enigiemand wat hou van dierekarakters wat soos mense aantrek en/of optree. Met ander woorde, vermenslikte diere. As jy sonde hierin sien, is jy seker puriteins, want jy sal gewis geen Disney/Pixar-fliek kan kyk nie. Jy sal Van den Vos Reynaerde uit die Middeleeue nie mag lees nie. Ook nie al die Griekse fabels van weleer nie. En beslis nie die Egiptiese mitologie verstaan wat lewe en dood probeer verpersoonlik het nie. Ook nie in die Kronieke van Narnia, waar Christus as leeu (Aslan) uitgebeeld word nie. Eintlik jammer, want dierekarakters sê dikwels meer as wat mense kan.

Neem nou maar bewysstuk A, soos geskilder deur ‘n Russin in haar laat-20’s. Daardie blik (!), die atmosfeer, die beligting, die waaksame gespitste ore, die amulet, die snoet van die wolf spreek boekdele. Of hy dink ernstig oor iets na, of hier-kom-groot-moeilikheid.

Of, bewysstuk B, deur dieselfde skilder. En mens kan dit op verskillende wyse interpreteer. Voor my sien ek ‘n vos, duidelik in ‘n postapokaliptiese agtergrond, sy ore staan regop, sy stereoskopiese blou oë kyk effens uittartend na die ongesiene teenstander (of gebeurtenis?), sy snoet en bek bloei, die rugsak en weermagbroek, teedoekie om die nek (met tande! ironies), en pistool in die poot/hand sê: ‘ek gaan jou op ‘n slinkse manier terugkry, ek is slaggereed, die hare gaan waai’!  Die Furry, wat die skilder vrye teuels gegee het om hom te teken, interpreteer die beeld weer anders: “Wiping off a bloody nose, with scorched Earth behind him. I’d say he’s satisfied he won the day.”

Eintlik onnodig om te sê, roep sowel “Wolf”, “Vos/Jakkals” en “Kat” vir ons verskillende gevoelens op, en hierdie stereotipes gee ons klaar ‘n aanduiding in watter rigting ‘n verhaal moontlik gaan verloop. Diere se emosies in die prente spreek ook duideliker as mense s’n: jy het ore wat plattrek of draai, groot oë, rûe wat kromtrek, trillende snorbaarde, nekhare wat rys, sterte wat opswaai of tussen die bene druip, snuif-, grom-, hyg-, tjank-, sis-, blaf-, blaas- en spoeggeluide, lang hangende tonge (“lolling”); ontblote grommende tande (met bewende bolip), slagtande wat aggressie kan benadruk, kloue, ‘n wikkelende, swartblink glansende snoet, en ‘n selftevrede oor-, pensie- en rugkrap so nou en dan. En natuurlik, wat al hierdie soogdiere doen: liggies lek met die tong uit pure danigheid. Al emosies wat nou bykom: hulle kan soos mense trane stort en bloos. Die dierekarakters is ook lief om drukkies aan mekaar uit te deel, kompleet soos kindertjies sou doen met pluisdiere. Is dit hierdie platoniese menslike kontak (veral tussen mans) wat deur die modernisme (en ander kultuurinvloede) tot niet gegaan het wat hierdie subkultuur dalk probeer ‘herstel’ op kinderlike wyse? Dis net ‘n onskuldige vraag.

Terug by die gesigsuitdrukkings. Die mensetaal het die meeste van hierdie diere-emosies vervang. ‘n Blanke man sou byvoorbeeld in dieselfde prente nie dieselfde uitstraling kon gee nie. Dis ‘n ekstra dierlike dimensie wat selfs grootoog Japannese anime-mensekarakters nie kan regkry nie. Ons aanvaar dit nou maar eenmaal in die fiktiewe verhaalgebeure so.

Die tekenprente self is vereenvoudigend en idealisties van die werklikheid (waar die lelik uitgesny word), en dikwels is die karakterisering ook so geteken. Soos Jungiaanse argetipes is hulle maar eintlik “hol” van binne. Die Furry-strokiesprente sou ek nie sê ewenaar dié van The X-files-strokiesprentboeke wat jy op Google Play kry nie, en ek glo dis omdat ons daaraan gewoond is om mensekarakters baie komplekse persoonlikhede te gee, vasgevang in uiters komplekse omstandighede, maar dierekarakters nie. Ek glo dit sluit aan by die wanindruk dat animasie “vir kinders bedoel is” (ter onderskeid van grootmensfilms wat voor die kamera geskiet word en daarna oorbodige rekenaargesteunde bewerking kry), wat die indruk skep van kinderlike nostalgie en onskuld. In der waarheid is daar ‘n Duitse gruweltekenprent, Felidae (1994), wat ek beslis nie vir jong kinders sal wys nie.

Maar die Furry Fandom bly egter nie slegs by dierekarakters in die fiktiewe wêreld nie. Albei hierdie bogenoemde skildervoorbeelde van die Russin was avatars (“fiktiewe profielfoto’s”) van die Fursonas (Furry + Personas) van egte mense in die werklikheid. Met ander woorde, mense leef hul uit as hierdie fiktiewe karakters, of hierdie karakters dien as rolspel-uitlaatklep. Party verkies om dit op die internetforums so te hou, terwyl ander wolwepakkies aantrek en die publiek so betree (dikwels net by konvensies, maar ja, waarom nie die winkelsentrum ook nie?). Hier begin die deurbreking tussen fiksie en werklikheid wat omstanders ongemaklik kan laat. En dis dan wanneer die jag op Furries ‘n “bloedsport” word – want Ouma wil die vel hê!

Kom ons gaan vir ‘n wyle terug na die kykNET-onderhoud (https://www.youtube.com/watch?v=W9PWyjrJv3E ) en gaan die punte weer oor. Die volgende stellings word gemaak (uit hoflikheid en om subjektiwiteit te vermy, weerhou ek die name):

– “Daar was nou al heelwat wanpersepsies geskep deur televisie en films en sulke goeters. Daar is baie seksuele konnotasie aan hierdie hele storie. En ek wens net mense kan verstaan dat dit eintlik net oor die kreatiwiteit gaan.”

– Die persoonlike eienskappe van die mens word dikwels aan die karakter oorgedra

– Jy het die vryheid en carte blanche om die fursona aan te pas soos jy wil (kreatiwiteit)

– Furries is tropdiere

– “Om normaal te wees is overrated”

– “Dit bring plesier in hierdie wêreld van ons”

– Hulle hou fondsinsamelings vir liefdadigheid, veral as diereliefhebbers (wolwe, honde/husky-skuilings).

– “And especially in this day and age, with, you know, the way that the media portrays people, the way we are sort of forced to be things that we may not necessarily want to be, I think that’s one of the main draws […] is that we can be individuals. And weirdly enough, the Furry Fandom kind of celebrates individualism to that kind of extent.”

– By ConFurences kom hulle bymekaar, hulle gesels eers, besluit dan om hul dierepakkies aan te trek, en geniet ‘n anderhalfuur mekaar se geselskap in hierdie kostuums deur simpel dinge aan te vang.

– Die Amerikaanse media het sensasie probeer uitbuit, misverstande veroorsaak, Furries uitgebeeld as “weird”, asof hulle “gefassineerd is met diere”, asof hulle diere wil wees. “Ons is nie mense wat dink ons is diere nie”.

– “Dit is ‘n manier van expression, dis hoe jy jouself uitleef”

– “Ek is vreeslik lief vir tekenprente, vir cartoons en goed, en dis waar die liefde daarvoor vandaan kom”.

– Die kritiek op sosiale media maak seer.

– “Ons dra ons dierepakke, ons pla regtigwaar niemand nie. Dis harmless, dis (‘n) harmless hobby wat ons eintlik doen. En ek verstaan nie hoekom mense so negatief reageer daaroor nie.”.

– VRAAG: “En julle het hierdie gemeenskap waar julle almal bymekaarkom. Wat het dit al vir jou in jou lewe beteken?” ANTWOORD: “Vriendskap. Dit gee jou daai sosiale aspek in mens se lewe. […] Jy het tien teen een mekaar nog nooit ontmoet nie. Maar dis fassinerend dat, as jy bymekaarkom, dis asof jy onmiddellik mekaar ken, omdat ons, jy weet, gelyke interesse het.”

Onder ‘n berig op Jacaranda FM  , kry ons die volgende:

* “Men and women who take on “animal-like” personas do so […] as an ‘escape from reality’.”

* “…he had to find to overcome bullying in his childhood as well as the ‘pack’ of friends he keeps around to support him.”

* “…enjoys the camaraderie among the like-minded Furries, citing their childlike nature and the chance to escape from reality as advantages of being a Furry. The benefits far outweigh the expense of being a Furry”

Om dus op te som:

– Furries (maar ook ander Suid-Afrikaners) sien die media as ‘n liggaam wat die afdwingende standaarde stel wat jy [as volwassene] mag en nie mag doen nie. En Furries kan hulle nie daarmee vereenselwig nie.

– Die Furries voel agter ‘n masker bevry om iemand te wees wat hulle wil wees, wat hulle andersins nie as gewone mense kan wees nie.

– Die Furries maak gebruik van die verdedigingsmeganisme genaamd “ontvlugting”.

– Die Furries maak vriende op anonieme wyse, dikwels deur die internet.

– Omrede anonimiteit betrokke is, dink ek nie Furries is aandagsoekend nie; hoewel die koppedraai van die publiek tog op ‘n ersatz wyse die persoon agter die masker nie meer soos iemand in die versmorend gryse menigte laat voel nie.

– Die Furries voel hulle is in ‘n daadwerklike ondersteunende gemeenskap van hul eie.

– Die Furries se liefde het begin by tekenprente/”cartoons”/animasie.  En hierdie karakters, net soos die Fursona, verouder selde.

‘n Paar dingetjies word in die onderhoude wel verswyg, en ons moet die haat teenoor Furries beter begryp. Hoe gouer ons die vis oopvlek hoe beter.

Uit die staanspoor kan mens aanvoer sowel tieners as volwassenes hou nie van “afwykings” (deviants) in hul midde nie (hoewel, vreemd genoeg, die tieners juis die gesag (onderwysers, grootmense, ouers) se reëls dikwels self onbuigsaam vind). ‘n Mens sien dit reeds op hoërskool waar groepsdruk vir die een of ander rede ontstaan en ‘n soort homogeniteit en konformiteit na gestreef word, waar spesifieke reëls vir spesifieke mense geld, en enigeen wat oortree – nou, ja. Hoe ouer die mens word, hoe meer verdraagsaam raak hy teenoor reëls wat nie rigied kan bly nie (in die Franse kultuur is wetgewing bloot ‘n riglyn), met die besef dat daar ‘n klomp grysareas is. Dit is die eerste moontlikheid.

Dan is daar ‘n tweede.

In die onderhoude het ons slegs met diegene te make wat hul dierepakke aantrek en sosialiseer. Ek gaan hulle die voordeel van die twyfel gee en aanneem hulle is van die skadelose, skaflike en ordentlike tipe.

Op die kykNET-onderhoud is daar die boek ReWritten (2017), deur Jako Malan, wat net ‘n oomblik verskyn. Op Amazon word die boek gekategoriseer onder “Erotik-Horror”, “Science Fiction-Erotik”, “Science Fiction-Romane”, maar as ek deur die opsomming lees, klink dit na ‘n oordrywing – dis nou nie asof Deon Meyer se speur- en spanningsverhale besonder preuts is nie. Ek glo nie dit sal mens skok nie. Inteendeel, ek het Out of Position deur Kyell Gold begin lees (dit was gratis op Amazon toe ek dit in die verlede afgelaai het – die buiteblad het my aandag getrek), en dieselfde taai ou opgewarmde witsous wat jy in elke gayroman vind (soos ek mooi geleer is in my honneursjaar in Afrikaans), kry jy hier: om te ontdek jy is gay, en skaam te wees oor die verhouding (waarvan die ander jocks nie mag weet nie), en dan uiteindelik tog maar uit die kas te klim. Met ander woorde: dieselfde temas wat jy in ‘n roman kry wat mensekarakters uitbeeld, sal jy nou net met dierekarakters uitgebeeld sien. O ja, dié boek speel af in die Amerikaanse “College”, juis die ouderdomsgroep van die meeste Furries.

Voordat ek verder gaan, eers bietjie demografiese inligting.

Wat die politiek, ouderdom, geslag, etnisiteit en godsdiens betref, is die data omtrent die Suid-Afrikaanse groep, sover ek weet, nog nie beskikbaar nie.

Die Kanadese statistiek oor die internasionale gemeenskap (2016) toon aan die meeste respondente is ateïste/agnostici (33,65%), gevolg deur “ander” (26,2%), gevolg deur Christene (23,5%, hoewel baie nie kerk bywoon nie, en ook nie eintlik hul geloof beoefen nie), gevolg deur nieu-heidene (11,0%); die meerderheid beskou hulself as baie progressief (sosiaal), gematig-progressief (polities), gemagtig-konserwatief (ekonomies); manlik; blank; in hul laat-tienerjare tot vroeë 20’s; het universiteitsopleiding; is tevrede met hul werk; is enkellopend; en die meeste stem saam dat “om te behoort”, die “gemeenskapsgevoel”, “ontvlugting” en “vermaak” van die grootste motiveerders is om te bly; en die mees geliefde fursona is hibriedspesies (vernaamlik Hond/Wolf), gevolg deur wolwe, vosse, honde, groot katte en drake. Dus, roofdiere.

In die meerderheid gevalle weet slegs ‘n vriend van die Furry-betrokkenheid, terwyl ouers, kollegas ensomeer salig daarvan onbewus is. Wat seksualiteit aanbetref, is die meeste heteroseksueel. Wat die Furry-paartjies op die webblaaie self aanbetref, is dit juis die homoseksuele wat mekaar die meeste as Furries ontmoet en gevind het (byna 80%). Die mees geliefde subgroepe is kunstenaars, skrywers, musikante en “suiters”, terwyl die vampiere, babyfurs en veral Nazi-furs (wat bloot belangstel in die geskiedenis, sjiek uniform en krygskunde) die meeste gehaat word. Daar bestaan glo ook iets soos die “Post-ConFurence Depression”, wanneer die Furries 3 tot 7 dae ná die samekomste neerslagtig voel.

Reg, daarmee afgehandel, voort na die tekenprente…  en hier is die wortel van alle kwaad.

Die Russin van die sketse hierbo het haarself geteken as ‘n wit wolvin met lang blonde hare, wat verlief is op ‘n hiënamannetjie met gloeiende fosforgroen vlekke (die fursona van haar kêrel in die werklike lewe). Meer as eenmaal het sy haar fursona geteken waar sy openlik die wens uitspreek om sy… boud te byt. Haar slagtande sommer diep in te sink. Ek wonder nou maar net: is sy nou op haar kêrel verlief as mens, of as hiëna, of albei, of… dis ingewikkeld. Hoe gaan hulle voor die kansel of landdros staan?

En op daardie noot gaan ek nou die beerput oopmaak. Dikwels, nee, meer as dikwels, is die prente nie so skadeloos of kindervriendelik nie. Die teken-versoeke (“commissions”) is ook nie altyd ortodoks nie. Hoewel ek naaktheid met ‘n stoïsynse Europese gelatenheid sonder enige promiskuïteit soos die Venusstandbeeld by die voordeur aanvaar (soos ons in die geesteswetenskappe blasé word vir allerlei goed), en maar op nugtere wyse die paring tussen mannetjie- en wyfiedier van dieselfde diersoort probeer terugvoer na ‘n paar “aksiefoto’s” (as jy wil) van die natuurlewe wat my oë in National Geographic gesteel het, word die natuur in die Furry-kunswêreld “wellus-waar” heeltemal op sy kop gekeer.

Dit gebeur die oomblik wanneer jy die ouderdomsbeperking afskakel.

Wat jou na 5 minute onmiddellik op hul netwerke opval is dat die beelde van die dierekarakters wat ‘n ouderdomsbeperking op het, seker 95%+ nie met hul eie soort paar/seksueel omgaan/yiff nie. Soort soek nie soort nie. Dis stoethings op teef (geen woordespel daar nie), mens op luiperdwyfie (kolskoot: bestialiteit), kameelperd op kat, die oë op skrefies van die pyn (ek sou so dink, ja!), of plesier. Ook nie altyd tussen mannetjie met wyfie nie, maar ewe dikwels twee of meer mannetjies, of ‘n groep van ses wat gesellig verkeer en onmoontlik op dieselfde tyd saam kan… is dit Tippex daai wat ek dink dit is? Dit bly ook nie by volgroeide diere nie. Daar’s ook bloedskande en meer as net drank by betrokke, ook welpies wat…  Sulke erotiese beelde in Pompeii sou Berg Vesuvius in ‘n orgastiese hellevlam laat uitbars en die stad in puin lê.

Maar as jou aptyt groter is, daar is “vore” (vorarefilie) – om ‘n geliefde lewendig in te sluk (op te vreet van liefde, lyk dit my). Afgesien van die BDSM, is daar ook diegene wat ‘n fetisj kry oor kleintjies in doeke (hierdie groep heet babyfurs; sal dit nou die verwarde moederinstink wees wat inskop, of om self hulpeloos te wees soos ‘n baba, wat aansluit by “bondage”?), of fantasieë het oor wyfies wat dragtig is.

Natuurlik is ‘n Kruistog deur sowel die publiek as onder Furries self van stapel gestuur om hierdie onhebbelike seksuele perversiteite in die kiem te probeer smoor (binnegevegte onder die onderskeie Furry-groepe is niks snaaks nie), en gedurig is daar webwerwe wat so kom en gaan. Die bekendste ou slagspreuk is “Yiff in hell, Furfags!”. Maar, soos met die pogings van Aksie Morele Standaarde en die Sensuurwet in die 1960’s tot 1980’s, was die totale aanslag net te groot op die internet waar daar geen rondgaande hof is nie. In die proses het hulle net hulself met die modder besmeer.

‘n Mens gun seker elke diertjie sy plesiertjie (binne perke, natuurlik), maar nou kom mens daardie één pelspakkiedraer met mombakkies en al teë in die motorparkade, met die vlugge herinnering aan die “stortvloed kunswerke” wat my bril se lense laat kraak en opwasem het, en mens begin inderdaad met wantroue soos die res wonder: wat broei daar agter daardie wolwemasker uit? Dit is dan geen wonder Furries haal soveel kritiek op die hals op sosiale media nie. Dit maak dus nie saak hoeveel Furry-klubs gestig word waar lede tuis kan voel in ‘n skoon en sindelike leefruimte nie – die skade is reeds gedaan. En dit sonder enige Amerikaanse media of CIS-episode (‘Fur and Loathing’). Die bewysstukke is dan reg voor jou neus!

Om jou gerus te stel: by Wikipedia is daar ‘n kollega van my wat hom vreeslik bemoei met die Sciëntologie, al is hy self geen lid nie. Hy wil weet waarom mense daar in die eerste plek wil aansluit en wat hul dogma behels. Net so ondersoek ek die Furry-beweging en ander subkulture sedert 2009. Ons kan dit nie ignoreer nie.

Vampyres en Steam Punk (Goth-variante)

Volgens Trellia is daar ten minste 33 Gothsoorte daarbuite. Abby Sciuto van NCIS (vertolk deur Pauley Paurette, wat van nature eintlik blond is, soos haar resepteboek Donna Bell’s Bake Shop ook toon) sou mens byvoorbeeld kon tipeer as “Perky Goth”. Haar bokstertjies alleen gee die deurslag.

In Suid-Afrika is daar ‘n paar Vampyre Goth-groepe wat hoog en laag sweer hulle drink niks anders as rooi koeldrank (en miskien bietjie beesbloed) nie, en verklaar op hul webblad:

Behaviors which have nothing to do with Vampyrism or the Vampyre subculture:

·         Sucking blood from dead bodies,

·         Human or animal sacrifice,

·         Cruelty towards animals or people,

·         Sexual abuse or exploitation,

·         Forcibly obtaining blood from people, to consume or to use in rituals or to sell to others for muti purposes,

·         Violence,

·         Drug abuse,

·         Robbery, vandalism or similar tasks or “rites of passage”,

·         “Satanic rituals” involving any of the above.

It must be stressed that these activities are NOT part of the Vampyre subculture or society. These are trends or traits which have nothing to do with Vampyre culture.

The Vampyre community strives to exist and operate within the scope of shinai (non-vampyre) law.

‘n Vraag: nou wat doen Vampyres dan nou eintlik as hulle bymekaarkom?

Volgens The South African Vampyre Alliance se webblad:

The SAVA is NOT a role-playing (LARP) group. True, there are non-vampyres who play role-playing games in which they personify vampire characters, and there are religions where non-vampyres perform rituals and do what Vampyres do as part of their pursuit for enlightenment, or power, or fuzzy white lights or whatever amuses them – but Vampyres have a real NEED to do do these things naturally, without ritual, in order to remain healthy. That is their experience, and their belief is a consequence resulting from their experience. The self-identifying Vampyre does not have to live a “lifestyle”, just as the average person does not view their own identity as a white male or black female or LGBT person as a “lifestyle”.

As an individual can in part be summarized as the outcome of their life experiences, so do we view a real self-identifying Vampyre. The Vampyre knows his or her needs, and knows the effects of satisfying these needs, as they also know the effects of abstinence. This experience demonstrates to the self-identifying Vampyre the reality of their situation and brings home to them the reality of their identity. This sort of reality transcends ritual and transcends religion in the same way as physical hunger and thirst override platitudes and societal taboo.

[…]

We as the SAVA operate on the foundation of what is to us a deeply held belief that being vampyric is a result of an as yet scientifically undefined natural phenomenon, which occurs regardless of choice on the part of the individual, a belief which in most cases is borne out by personal experience.

Okei, soos ek dit verstaan is dit dus ‘n vergadering vir persone met ‘n mediese toestand, genaamd hemofagie, soos by Alkoholiste Anoniem vir mense met ‘n drankprobleem? Behalwe dat die alkoholiste in hierdie geval alkoholiste wil bly?

Daar is onder andere een meningspeiling (2017) met 28 Suid-Afrikaanse respondente wat toon die meeste aanhangers van hierdie subkultuur is nieu-heidene:

·         Pagan Collective 14/28 (50,00%)

·         Christian Collective 8/28 (28,57%)

·         Other/Something Else 4/28 (14,29%)

·         Satanic/Left-Hand Path Collective 2/28 (7,14%)

Die Afrikaanse letterkunde verraai nie veel oor die Vampyre-beweging nie, maar ek onthou nog Michael Green het in sy een boek, Geheime Dossiere: Nagbewegings (1998), hoofstuk “‘n Pyn in die nek”, kortliks oor hierdie subkultuur op moordend-satiriese wyse op X-files-trant geskryf. Dit handel oor vampiermoorde wat opgelos moet word, en soos in The X-files word die speurders eers op ‘n dwaalspoor geplaas, voordat hulle die dieper en veel grusamer waarheid ontdek (‘n monster wat in ‘n tonnel onder “ene mevrou Sielie Cilliers” se huis  bly). Die dwaalspoor lei in die verhaal dood by die Vampyre[s] wat die eerste verdagtes is (pp. 55-56):

Neville en Mariaan volg hom [Antonelli] soontoe. Mariaan maak lig met haar groot flits. By ‘n groot komposhoop gaan Antonelli staan.

“Ek dink hy is hier onder.”

“Huh? ”

“Dis deel van die vampier Lestat se modus operandi. Wanneer hy moeg is, of in gevaar, gaan hy grond toe. ”

“Hoe bedoel jy nou? ”

“Man, dit werk net in die comic so. Lestat grou vir hom ‘n gat en begrawe homself. Wanneer sy kragte herwin is, klim hy uit.”

“Maar hoe haal hy asem daar onder die grond? Of onder die komposhoop? ”

“Vampiere het geheime magte… Man, ek weet mos nie! ”

[…]

Skielik is daar ‘n roering, dan wilde bewegings en ‘n skril gil. Uit die kompshoop spring Raoul!

“Slang!” skree hy, “‘n Slang het my gepik!”

[…]

Mariaan flits weer op die komposhoop. ‘n Lang swart slang seil daaruit en dan’s dit weg, tussen struike.

Sy swaai die flits weer na Raoul. Met sy wilde spronge in die flitsstraal lyk hy soos ‘n mal raver onder ‘n strobelight.

Dan slaat hy neer. Skop-skop nog so ‘n paar keer met sy een been in die lug, en sterf met geel skuim om die mond.

Aldus, die einde van ‘n Vampyre in Afrikaanse fiksie.

Destyds was daar ook The Eye of Horus Pub (“Very Upmarket Alternative, Rock and Metal Venue”) op die hoek van Raglan en John X Merrimanstraat, Bellville, vanaf Februarie 2005 tot Februarie 2008, waar alle Goths na hartelus kon uithang, maar soos sy stigter self skryf op sy LinkedIn-blad:

Closed after 3 Years of fun because lifespan of n Night Club not suppose to be so long and I got tired of the lifestyle. Also to hard work for little money in Clubs because Cape Town not ready for a up class Metal venue yet or maybe never.

Emo Adams het op sy kykNET-program vir die grap nog daar rondgehang en die ‘Szene uitgekyk’, so dis hoe die naam my bygebly het.

Meer hoef mens seker nie veel oor hierdie Goth-groepe te skryf nie, behalwe deur Dr. Roodt se aanhaling van Talleyrand aan te haal: “Tout ce qui est exagéré est insignifiant” (Alles wat oordrewe is, is onbenullig).

Uit al die Szenes/Goth-tipes dink ek kon Steampunk-Goth uiters kreatief en vernuftig vir die samelewing gewees het, as die goed net prakties was en gewerk het. Maar ook hulle maak hul skuldig aan grillige oordrewenheid.

Ek dink Pieter Verwey se Clint Eastwood van Wyk en die moordenaarsklok (2015) is die enigste boek in Afrikaans wat Steampunk as hooftema behandel het. Volgens sy eie verhandeling oor sy eie roman,  getiteld “Steampunk – ‘n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks Clint Eastwood van Wyk en die moordenaarsklok” (2015), lig hy die volgende kenmerke uit:

1. “… die Steampunk-gemeenskap [wil] juis die binnegoed van die masjiene sien. Hulle wil die openlike eerlikheid van die masjien self ervaar […] die handgemaakte aspekte uitlig. Steampunt verwerp die moderne massavervaardigde, pseudo-perfeksionisme van hedendaagse ontwerp, en gedenk ‘n tyd toe nuwe tegnologie nie deur reusemaatskappye ontwerp is nie, maar deur individue” (p. 40)

2. “… die onderliggende boodskap van Steampunk is die positiewe geloof dat die mens deur wetenskap en tegnologie die wêreld ‘n beter plek kan maak.” (p. 40)

3. “… Steampunk [is] ‘n teenkultuur teen moderne massaproduksie en verbruik, maar dit is nie aggressief nie: dit is optimisties en dit is inklusief, ‘n vreedsame, doen-dit-self-rebellie met ‘n positiewe, optimistiese uitkyk op die toekoms.” (p. 40)

4. “Steampunk probeer tegnologie “meer verstaanbaar maak”, in ‘n tydperk toe die masjien nog verstaanbaar was. […] Hulle wil self die tegnologie kan regmaak – maar hulle kan nie: geen enkele Steampunk-maker of skepper of ontwerper maak tegnologie wat regtig wérk nie. Die meeste van die Steampunk-tegnologie is so kompleks dat dit deur fantasie verklaar moet word. […] Niks daarvan is eg nie. Dit is wensdenkery. Steampunk-tegnologie lyk romanties, maar kan die verklaar of gebou word nie. […] Eintlik is die woord “wonderwerk” die perfekte woord om Steampunk-tegnologie mee op te som: jy wonder hoe dit werk. Dit impliseer dat jy glad nie verstaan hoe dit werk nie. As daar iemand is wat dit kan verstaan, is dit nie meer ‘n wonderwerk nie. Dan is dit ‘n uitvinding.” (p. 41)

5. Steampunk poog nie soos Star Wars en Star Trek om ten minste hul werk op die wetenskap te grond nie. Beide die skepper en die gehoor is bewus van die onmoontlikheid daarvan. (p. 42)

6. Daar is akademici wat veral Steampunk deurkyk vir die volgende: die herbesoek van rassisme in die verlede, kolonialisme, geweld, die gevaar en uitbuiting van tegnologie, die rol van die vrou in die geskiedenis, die misbruik van mag, kapitalisme, sosiale stand en menseregte. Politiek, dus. (p. 43)

7. Dikwels is hierdie stories gegrond op ‘n alternatiewe geskiedenis wat beter is as die regte, historiese verlede. Dit fokus op die denkbeeld van die verlede: ‘n nostalgiese verromantisering van wat die Victoriaanse era verteenwoordig, in teenstelling met hoe dit werklik was. (p. 44)

8. Steampunk, volgens Verwey, is nie ‘n “tipiese” teenkultuur nie, aangesien die meeste aanhangers eerder belangstel in die Steampunk-items, klere en die beoefening van die Steampunk-leefstyl. Dus, maar oppervlakkig. (p. 48)

Maar wag so ‘n bietjie – is “leefstyl” nie juis “kultuur” nie?

Hoewel ek duidelik kan insien dat Steampunk beslis ‘n soort antikapitalistiese en veral antimodernistiese ondertoon het, bekommer ek my wel ook oor maatskappye wat produkte aan ons verkoop wat ons self nie meer kan heelmaak nie. Dink maar aan yskaste wat doelbewus elke 2 tot 5 jaar breek (na afloop van die waarborg), omdat die gas daarbinne doelbewus die metaalpype deurvreet en die gas begin uitlek; my pa het elke keer nuwe yskasgas gekoop, totdat my ma vir hom die syfers begin wys: die herhaalde aankoop, posgeld en intap van gas en toesweis kos wat geld en tyd betref duurder as ‘n yskas. En in ons omgewing is dit nie ‘n eerste keer nie. Swak vakmanskap? Beurtkrag? J’en doute.

Of dink aan jou selfoon wat duurder sal kos om te laat herstel as om ‘n nuwe een te gaan koop.

As hierdie Steampunkgroep minder op stofbrille, keile, lugskepe en ander oorbodige mode-items uit die laat-1800’s en vroeë-1900’s gefokus het (wat onbekostigbaar duur is, en ironies genoeg juis floreer op kapitalisme!), en meer op die tegnologiese (her)ontwikkeling – goed met ratwerk en tandwerk wat ewe funksioneel kon werk soos ‘n sakhorlosie – dan kon hierdie rigting eintlik nogal nuttig gewees het. Maar nou ja, nie almal het die nodige vakmanskap of tyd nie.

Nugter beskou, maak dit egter nie saak hoe hoog of laag jy spring nie: jy kan nie in die pad van die modernisme staan nie. En deur ‘n klomp groteske sameflansing van ratte en skroot wat op wonderbaarlike wyse moet funksioneer, klink dit vir my eerder na ‘n gril as ‘n gier.

Zef

Zef sou ek formuleer as die vrypas om “kommin” te wees en van jou pragwoning ‘n skrootwerf te maak (Nederlanders: vergelyk dit wel aan New Kids on the block; Duitsers: dink aan die begrippe “Prolo” en “Pöbel”), wat aanvanklik as musiekgenre begin het, maar toe ‘n leefwyse geword het, belangstelling geprikkel het in die laat-2000’s, maar teen die laat-2010’s slegs nog oorbly in relikte daarvan.

Ek wil dit duidelik stel dat ek nie gekant is teen diegene wat “rommel” koop omdat daar nie die geld is, of eenvoudig geld wil spaar nie. Ook nie as hierdie rommel gerestoureer word tot pragstukke of daadwerklik gebruik word nie – ek beny sulke mense. Ek dink elkeenhet  in ons die wil om nuwe lewe te gee aan dooie dinge, ‘n soort Lasarus-opwekkingsdrang. Party is motorwerktuigkundiges, ander is vertalers, ander is dokters, ander is vervaardigers, ander is kunstenaars, kleremakers, akademici herleef en herbesoek ou en vergete kennis, boere kweek voedsel uit dooie vrugte (se saad), predikante bid vir die siektes/opstanding, ens. ens. ens.

Net so sal ek geen miljardêr wat doodtevrede is met sy roeserige rammelkas en eenslaapkamerwoonstelletjie verwyt vir sy sobere Spartaanse leefstyl nie, selfs al kan hy ook drie marmerpaleise en vyf Lamborghini’s, ‘n helikopter en ‘n uitspattige leefwyse op ‘n privaateiland bekostig en onderhou, Bacardi in die hand. Daardie geld word egter vir ander organisasies of bedrywe aangewend, so, vrekkig is die man ook nie. Hy is buitendien meer by die werk as tuis. Op straat sal jy nie weet hy het geld nie, want hy leef nie flambojant nie en vrywe nie sy geld onder ander se neuse nie.

Wat is die verskil? Terwyl ander noodgedwonge op die uitskotartikels moet staatmaak om oorlewing, hang sommiges hierdie Zef-subkultuur aan suiwer om vertoonsug en aandagtrekkery deur die skokwaarde daarvan. Of is daar ‘n ander rede?

Volgens Zef: the New ‘Proudly South African’

Not only is it FINALLY a South African video with some great production standards, but it’s so particularly South African. Even without listening to the words, the beat just speaks to me … it’s the beat of Johannesburg, the beat of a youth which has disconnected from old conceptions of reality.

After all, what else is there to be proudly South African about now? We’re under agreement we’re not proud of our Government. We’re not proud of our armed forces – which drives the entire US mentality. We’re not proud of our national soccer team (big up Proteas and Boks!). We’re not proud of our cities (everybody apart from those smug Capetonians) … so it’s my assertion that we need to be proud of each other.

We need to be proud of our personal work and what we produce in the face of overwhelming odds. We need to be proud of our colleagues’ exceptional work, and the leaders in our industries. We need to challenge the ‘norm’ and all get a little bit Zef. Yes, Die Antwoord and Jack Parrow, I’m proud of you.

Uhmmmm… Ooit gehoor van selfrespek? En presies hoe op dees aarde (!) sou/het die Zef-beweging die regering, die weermag, sokkerspan, stede, ens. verbeter deur “die norme uit te daag”? Watter norme? Platvloersheid bring jou nêrens nie, en laat ook nie die opponent meer van jou dink nie. Ek sukkel regtig om die logika van die argument te begryp.

Wat my veral opgeval het is die propagering van die agterbuurtkultuur deur die hoofstroommedia, soos MK op DStv (wat in 2012 gesluit het) en ook Taalgenoot, De Kat, ens., soos ek in ‘n vorige artikel bespreek het, wat hierdie deprimerende leefstyl goedpraat. Dit is reg om te vloek. Dit is reg om soos tange te lyk. Dit is reg om “af” te wees (of ander mense se naam krater te maak). Dit is reg om kotsdronk te wees. Dit is reg om mekaar met die vuiste by te kom. Dit is reg om op straat jou blaas te ledig. Dit is reg om besete te wees met nihilisme. Dit is reg om jou respektabele CV in die vuur te gooi, met jou mooi toekoms daarmee saam.

Kom ek stel Dr. Roodt eerder hieroor aan die woord: https://www.youtube.com/watch?v=i_nA5-LGJhM

En, inderdaad. Dis asof daar vanuit die hoogte op die [arm of middelklas] Afrikaner gespoeg en mee gespot word deur die media, asof hulle die skuim der aarde is. Amper soos in die Victoriaanse tye toe malhuise besoek is as tydverdryf. Of ek die bedoeling verkeerd lees, dat die berigte, programme en video’s eintlik simpatie probeer wek, is ook te betwyfel. Want reeds in 1935, in die tyd van die Armblankevraagstuk, beskou C.M. van den Heever hierdie “gebaar” as verdoemend en niksseggend (Die Afrikaanse gedagte, bl. 103):

Nog ‘n ander eienaardigheid, wat hom aansluit by dié wat net genoem is, is by sommige skryfsters – blykbaar diegene wat die oog het op die „minderbevoorregte” leser – om soveel patos as moontlik in hul werk saam te bring; die arme vertrapte word nog verder in die aarde vertrap, dit word so erg dat daar uiteindelik nie ‘n droë sakdoek meer oorbly nie!

Langenhoven was ook gekant teen sulke simpatie, want simpatie hélp niemand nie: voeg eerder die daad by die woord en help eerder!

Geld kan ook nie klas koop nie. Daarom wil ek met graagte ‘n huldeblyk lewer aan ene Miemie Coetzee, opgeneem in die outobiografie van Ek kyk terug (Ds. P.J. Viljoen, 1949, 179-188). Sy is in 1850 gebore, maar het by haar grootouers grootgeword waar haar Oupa drie maal per dag gebid het. Sy is aangeneem in Oudtshoorn se kerk, het op 17 getrou met Koos Coetzee, en uit die huwelik is 10 kinders gebore. Sy was geweldig streng in die opvoeding van hul kinders, tot so ‘n mate dat sy die een seun op 21 nog ‘n pak gegee het. Die eerste paar jaar op Oudtshoorn was jare van nypende armoede (kan my indink hoekom), maar sy het ‘n teer hart en oop hand vir armes gehad, maar luiheid en liederlikheid kon sy nie verduur nie. Sy het selde iemand teëgekom wat armer was as wat sy self soms was, “‘En tog’, het sy altyd daarby gevoeg, ‘ek het nooit gebedel nie. Maar ek was ook nooit bang vir werk nie en vir enige eerbare werk het ek my nooit geskaam nie’.”

“Die armoede het soms so hoog geklim dat sy die kinders vroeg na bed moes stuur om ‘n kans te kry om hul kleertjies weer in orde te bring vir die skool en werkplek van die volgende dag. Maar die gedagte om in te gee en hulle uit die skool en uit die werk te hou, het nooit eers by haar opgekom nie.

Die hoeksteen van die opvoeding van haar kinders was die godsdiens. Sy het streng toegesien dat hulle gereeld deelneem aan alle godsdienstige verrigtinge, en geeneen het dit ooit gewaag om sonder ‘n wettige verskoning weg te bly nie. Selfs van die geselskap van haar kinders het sy geëis dat dit godsdienstig moes wees, en meer as eenmaal het sy welgestelde jongmense die deur gewys omdat hulle nie beantwoord het aan haar christelike maatstaf nie. Haar briewe was vol van christelike vermaninge. (p. 182)

[…]

Geen weer of wind kon haar weghou van die pinksterbidure nie, al moes sy meer as anderhalf myl stap om die vergaderplek te bereik. Eenmaal is daar bidure in die namiddag sowel as in die aand gehou. Sy het albei bygewoon en tweemaal daardie afstand heen en weer gestap. (p. 183)

Haar invloed op die Dorkasvereniging, Sondagskool en Vroue-sendingbond was so sterk dat daar, na haar dood, aan alle kante as daar soms ‘n bietjie verslapping ingetree het die volgende woorde opgeklink het: “Ons mag nie tante Miemie se werk in duie laat val nie”. Sy het basaars gereël en self in die werk gespring en onderneem om te sorg vir die salaris van ‘n evangelis. Byna alles op daardie basaartjie het haar eie hande en die hande van haar dogters van jaar tot jaar in gereedheid gebring.

“So lank daar nie ‘n geslag opstaan wat Josef nie geken het nie, sal daardie ondernemings voortbestaan en bloei”, het Ds. Viljoen in sy biografie geskryf (p. 183).

Haar begrafnis het die gemeenskap swaar getref, juis deur die voorbeeld wat sy destyds in haar armoede vir ander gestel het. Maar, haar kinders het deur haar opoffering opgang gemaak.

Om arm te wees, is dus geen rede om “kommin” te wees of te voel ander dink dit van jou nie. En nog minder rede vir ander om daarmee te spot.

Subkulture is steeds geografies beperk

Met die uitsondering van Zef, is daar te veel verskillende faktore wat veral oorsese subkulture op eie bodem inhibeer. Ons kom heel eerste tot die gevolgtrekking dat die groot teelaarde, bakermat, broeines, broeikas, kweekbed of kraamsaal (soos jy wil) van subkulture vernaamlik die digbevolkte stede en ontwikkelde lande is, en wat Furries aanbetref, vernaamlik dié met ‘n welvarende Wes-Germaanse ekonomie (Duitsland, Nederland, België, Engeland, Amerika) met Denemarke en Rusland wat nog as verdere hoofsentra dien. Jou platteland ken dit bykans glad nie.

Soos FurryMap toon, het Suid-Afrika hoegenaamd nie soveel geregistreerde Furries soos in Wes-Duitsland nie. Die getalle by laasgenoemde is besonder digbevolk. So ook in Moskou, Suid-Engeland, Holland is Furries digbevolk, maar verhoudingsgewys is daar verbasend min registrasies in die tradisioneel-Katolieke Suid-Europa, veral Frankryk, Italië en Spanje. Ook in Japan en Swede is daar eintlik betreklik min Furries geregistreer, terwyl Brasilië (weliswaar ook ‘n Katolieke land) weer rondom die stedelike sentra nogal digbevolk is. Die volgende is nogal opvallend: Die Hollanders, Belge en Dene, maar ook onder die Afrikaner (soos afgelei uit die video-onderhoud), se Furry-name is hoofsaaklik in Engels, maar onder die Duitsers bly die name en kommentaar hoofsaaklik Duits. Ek sê nie eersgenoemde groepe voel noodwendig “volksvreemd” nie, dis net toevallig.

Dis eintlik ook vreemd hoe min Furries in Noorweë geregistreer is, veral as mens nou Ylvis se “What does the fox say?” (2013) gedenk…

Die betrokke Wes-Germaanse bevolkings is oor die algemeen ook baie individualisties en postnasionaal ingesteld, en gee daarom minder ag op wat die samelewing/volk as geheel noodwendig verlang. Dit is ook almal plekke wat ‘n blitsvervoerstelsel het wat bymekaarkom vergemaklik. Ook is hul internetkoppeling vinnig en toeganklik. Suid-Afrika het dit nie. Interessant genoeg sou mens dink die internet sou geografie en grense oorbrug tussen die kern en die randgebied (want die internet is tog anoniem en oral beskikbaar?), maar soos ons uit die FurryMap kan aflei, bly die metropole steeds die hoofsentra waar Furries byvoorbeeld floreer.

Geografie (en klimaat?) speel dus tog steeds ‘n rol. In Suid-Afrika is almal te ver uit mekaar verspreid; ek het met die Wikipedia-konferensie in 2018 (Kaapstad) gesien dit gaan dikwels broekskeur om almal bymekaar te kry (ekself was nie daar nie): party bly in Gauteng, ander bly in die Wes-Kaap, een individu bly in die Vrystaat. En een het spesiaal uit Namibië gereis. Hoeveel te meer sal so ‘n organisasie dan kos vir ‘n nismark en –kultuur op Suid-Afrikaanse bodem? Petrol en vlugkaartjies is nie goedkoop nie. Ook in Amerika is Furries talryker in die onderskeie megalopolisse, volgens Furry Maps. Die gebiede sluit die Chipitts-megalopolis in, die Boshwash-megalopolis, met as uitsondering die Sansan-megalopolis in Kalifornië wat heelwat warmer is, terwyl hulle yler in die suide verspreid is en hoofsaaklik in groot stede (soos Dallas) saamtrek.

Subkulture hou vir die Afrikanerkultuur minimale bedreiging in

Getalgewys en weens die verbygaande aard daarvan, glo ek nie subkulture hou vir die Afrikanerkultuur enigsins te veel bedreiging in nie, maak nie saak hoe erg die hoofstroommedia dit ook probeer voordruk, opblaas of ophemel of hoe donker, boos en dekadent die subkultuur kan raak nie. In die meeste gevalle vorder Suid-Afrikaners nooit verder as kostuums nie, en die politiek daaragter word dikwels oor die hoof gesien.

Die gevare wat mensonterende, demoraliserende popfeeste (ekskuus, suipfeeste/seksfeeste), televisieprogramme, leesstof, asook die Marxistiese preke vanaf die universiteit se kateder vir die jongmens inhou is verhoudinggewys aansienlik groter, reeds sedert 1974 (Gepoogde verkragting van Suid-Afrika, Francis Grim, Aksie Morele Standaarde, “Popfeeste”, bl. 30 tot 35); daaroor word dikwels nie ‘n woord gerep nie, veral nie as die koerant of kanaal die feesverrigtinge borg nie. Inteendeel, daar word onderhoude met poepdronk feesgangers gevoer wat my fremdscham maak.

Dit verbaas my eintlik dat daar onder Afrikanergeledere nie juis méér subkulture onder die jeug uitgebroei het nie, gegewe hoe die Afrikaner so dikwels in die media aan die skandpaal vasgebind word vir die publieke vernedering (veral in sy eie taal). As ek deur Rigtingbedonnerd (2012) lees, het die Afrikaners of “gevlug” van hul kultuur waarvoor hulle hulself geskaam het (soos na Londen, Parys, Berlyn, Amsterdam…), of bloot ‘n Boheemse Amerikaanse neiging sonder veel verbeelding nageaap (vra maar vir Koos Kombuis-hulle, hoewel die tendens ook nie juis veel verskil van ander Europese bevolkingsgroepe nie, so waarom die Afrikaner hiervoor alleen uitsonder?), of heeltemal verengels.

Maar dan weer – ons het nog lank nie, soos in Wes-Europa/Amerika, ‘n postindustriële samelewing betree wat blykbaar ‘n voorvereiste vir subkulture is nie, want ons is geen nywerheidsland nie!

Die Afrikaner se gedrag is egter ook heel voorspelbaar: hy raak binne drie weke, maande tot maksimum drie tot ses jaar verveeld, sat en uitgekuier met ‘n gier. Sodra die persoon eers begryp wat rasionaliteit en kousaliteit (oorsaak-en-gevolg) behels, en in alles ‘n soort patroon en siklus probeer raaksien [darem nou nie so waansinnig soos in A Beautiful Mind nie], en vooruitdink, sal die persoon kort voor lank gou genoeg insien wanneer ‘n sekere groepsaktiwiteit ‘n doodloopstraat geword het, hy dit ontgroei het, en hom/haar nie meer vreugde kan verskaf nie, tensy daardie betrokke gemeenskap steeds in ‘n behoefte voorsien waarin die hoofstroomkultuur nie kan nie. Nie alleen sosiaal nie, maar ook ekonomies: van die versoeke (commissions) onder Furries kan tot $450 tot $600 per prent bedra. Juis daarom vind jy nog kunstenaars daar betrokke wat lankal oor die 30 jaar oud is, hoewel die eintlike teikenmark veral diegene onder 25 jaar oud is.

Die ‘Fur Science! A summary of five years of research from the International Anthropomorphic Research Project‘-verslag (2016), opgestel in Kanada, toon die meeste Furries se belangstelling begin op 16- tot 17-jarige leeftyd, en hierdie ‘lidmaatskap’ hou vir omtrent 10 jaar lank:

In focus groups and interviews, many furries report having felt “weird” and “alone” because of their furry interests before finally “stumbling upon” this community of like-minded individuals. We are particularly interested in the immediate and long-term benefits of this discovery on the well-being and self-esteem of those who, up to that point, may have felt stigmatized and alone in their interests, and it is likely to be a topic for future research.

[…]

These findings can be understood in the context of the below figure: on average, furries become furries in their mid- to late teens, later than anime fans, who tend to become fans in their early teenage years. This may be due, in part, to the fact that a growing amount of anime television programming is targeted toward a younger audience (e.g., Pokémon), whereas, for furries, the discovery of the fandom is often attributed to stumbling upon it on the internet.

[…]

Perhaps most interesting, however, is furries’ projection of future involvement: despite evidence suggesting that many furries leave the fandom by their 30s, most furries nevertheless assume that they will maintain their current level of fandom involvement into the future.

[…]

Moreover, psychological theories (e.g., social identity theory) suggest that we are biased to see our groups in a positive manner, which may also lead to more positive attitudes over time. On the other hand, as a person spends more time in the fandom, it may be the case that, like in relationships, they lose the “rose-colored glasses” that bias their perception, and become aware of less desirable aspects of the fandom, which may reduce their evaluation of the fandom over time.

Klaar met die dinge van ‘n kind? Dikwels sal al die geld, moeite en tyd wat die persoon uitgegee/deurgebring/ingeploeg het hom verhinder om sommer pad te gee, maar later gaan hy tog besluit genoeg is genoeg en die hasepad kies. En nuwe belangstellings word gekweek: soos kruiekennis, veeartsenykunde, Oudheidkunde, megatronika, sweiskuns. Wat meer nut het. Of gesinne word begin, of daar is meer verantwoordelikheid by die werk, ens.

Maar wat my stomslaan is hoe mense hul steeds, na soveel jare, aan die neus laat rondlei deur die media en daarom ontuis voel in die werklikheid of eie kultuur. Geen koerant gee ‘n duit om oor my behoeftes en begeertes nie. Geen koerant of tydskrif sal vir my voorskryf wat ‘n Afrikaner is, wat ‘n Afrikaner moet doen, hoe ‘n Afrikaner moet dink en optree nie. ‘n Koerant en tydskrif het net een doel voor oë, en dit is wins deur sensasie en propaganda.

Die Afrikanerkultuur vereenselwig ek daarom nie met kotskleurige kakiebroeke, safaripakke en blikversamelings nie. Ook nie kniebroeke en Voortrekkerkappies in die 21ste eeu nie. Daarvoor is modes te oppervlakkig. Ek skaam my dus nie om ‘n Afrikaner te wees nie, en daarom vind ek internasionaalstrekkende (ek vermy liewer die woord “globalistiese”) subkulture eintlik oorbodig. Maar dit wil my voorkom of daar tog dieselfde hunkering onder die aanhangers van subkulture is na jeugbewegings of -groepe, wel nie in die vorm van Die Voortrekkers of kerkselgroepe nie, maar net in iets totaal anders wat die samelewing of Afrikanerkultuur net nie kan bied nie. Ouderdomsgewys sou mens kon dink dat subkulture dus as ‘n soort massa-oorgangsrite dien. Ook die ou opvatting van “die weermag sal van jou ‘n man maak” word weerlê, omdat ek die afgelope 10 jaar keer op keer op Furry-webwerwe profielblaaie van Amerikaanse weermagslui teëgekom het (en die ander rede was die kinderagtige en kleinlike onderwysers op skool, wat vroeër luitenante en majoors was – hulle het nooit grootgeword nie en “die rede” was nie in hul woordeskat nie). En dit was geen rolspel nie.

Die Afrikanerkultuur hoef egter nie vervelig te wees nie, dit hoef nie eentonig te wees nie, dit hoef nie van sy mistiek gestroop te word nie, dit hoef nie so droog soos saagsels te wees nie. En dit hoef ook nie kreatiwiteit dood te druk nie. Dit hoef ook nie sy eie mense op ‘n afstand te hou nie. Dit hoef dit ook nie moeilik te maak om vriende te maak nie. Dit hoef ook nie sy eie mense ontuis of ontwortel te laat voel nie. Dit hoef ook nie te skrik vir kulturele invloede buite die oorbekende Anglosfeer nie.

Ek glo mens kan sê die Afrikanerkultuur is wel bloot versigtig vir oppervlakkige modegiere wat net weer sal oorwaai – tyd en  geld wat vermors is, met weinig nut. Noem dit die ou Calvinisme wat deurslaan. Golwe van sulke modegiere is al sedert die 1700’s aan ons bekend – in eb en vloed. ‘n Groot kultuur, met baie siele, kan maklik subkulture akkommodeer en die vlam aan die brand hou, want daar is genoeg ander mense wat die werk sonder jou mee kan voortgaan. As ek ‘n Duitser was, sou ek seker soos ‘n identiteitlose speld in ‘n hooimied van 100 miljoen sprekers voel, en om jou van jou volksgenoot te onderskei, sal beslis beteken dat jy moet uithaal en wys om aandag te trek. As Afrikaner kan ek as toeris deur die Duitse kultuur soos ‘n aandenkingswinkel trippel en uitkies waarvan ek hou en nie hou nie – in die Afrikanerkultuur self is ek egter die fabrikant en verkoopsman van ons eie ware. ‘n Kleiner kultuur, vernaamlik ‘n groep onder 3 miljoen, moet oordeelkundiger en verstandiger met hul tyd en hulpbronne omgaan. En buitendien, jy kan skaars nies of jou tannie se agterkleindogter weet daarvan!

Maar as ‘n modegier of produk of subkultuur langer as tien jaar kan uithou, die tyd kan deurstaan, dan is die kans goed dat jy ondertussen genoeg geld sou gespaar het om die opgegradeerde 3de, 4de of 5de weergawe daarvan te koop, of die geboortepyne vryspring en die geskiedenis binne 5 minute kafdraf. Die produk het homself bewys. Terwyl die ander platsak is, raai wie is dan hoog in die mode? Mens, dit is die wet van die remmende voorsprong in volle krag.

Op hoërskool op die platteland het jy wel skooldogters gekry wat in 2008 “emo” aangetrek het (swart hare, kleertjies wat wurg, hopeloos te lang wilde kuiwe, dik grimering, langmoutruie in die somer, pienk-en-swart serpe in die somer, lipringe… en nee, hulle het hulself nie gesny nie), maar binne ‘n jaar of wat het die mode ook weer oorgewaai.

Ek sien op Google Trends het die soekwoord “Steampunk” wêreldwyd sedert 2004 sy konstante opgang eers begin kry in Desember 2006, sy klimaks bereik in Oktober 2012, waarna die belangstelling, wel, stoom verloor het. Die neiging is afwaarts. Heel te verstane was die Angel-Saksiese lande weer voor in die koor.

Op die huidige stadium het die soekbegrip “Furry” (wat natuurlik ook na enige pels/bont/tekstuur kan verwys) ‘n plato bereik op Google Trends (soos te sien op 12 April 2019).

En nog iets, net vir die interessantheid daarvan: Daardie “Keep Calm and Carry On”-plakkate het sedert 2008 sy koppie opgetel, momentum gekry in 2011, sy kruin bereik in Maart 2013, en maar weer ‘n stille dood gesterf. En nou sit ons met die donderse goed in snuisterywinkels!

Eerder, die grootste leemte wat ek dikwels in die Afrikanerkultuur voel is bruikbare vaklektuur en die algemene gebrek aan sekere gevorderde akademiese rigtings, vernaamlik dié van ander tale, maar ook tegniese rigtings. Jy het dus niemand met wie jy in jou taal oor hierdie onderwerpe kan gesels nie. Neem nou maar die ontsyfering van Egiptiese hiërogliewe, byvoorbeeld.  Watter kennis staan daar nie miskien opgesluit wat ons miskien kon gebruik het nie?

Kortom: in jou soektog na die waarheid kom jy met ‘n menigte mense in kontak wat jou belangstellings en ywer deel, net soos onder lede van subkulture. Die ontdekking van iets nuuts, of vakgenote, kan net so ‘n euforiese ervaring wek soos om geesgenote van ‘n subkultuur op te soek – boonop voel jy heel in jou skik, omdat jy weet jy is besig om die mensdom ‘n guns te bewys. En dit het nut. Jy het nut.

Subkulture is die newe-effek van vroegryp sosialistiese opvoeding en wroegkultuur

Ek het nog een laaste teorie, wat verskil van die voriges, waarom subkulture ontstaan: die sogenaamde “oorbruggingsjare”.

Seker so ‘n eeu tot ‘n halfeeu gelede het jy die plaaskind gekry wat geleidelik, met verloop van ouderdom, al hoe meer verantwoordelikhede van sy ouers geërf het (veral om die werklas op die plaas te verlig). Dis maar soos ek uit verskeie outobiografieë aflei. Ek glo nie alle ouers was so mislik en korrelkoppe soos Oom Sybrand van Laat Vrugte (1939) [wat maar eintlik deurslaanpapier van Stijn Streuvels se Vlaamse karakters is] nie. Teen die tyd wanneer die plaaskind volwassene (chronologies) en hubaar geraak het, was hy so goed soos selfstandig. Die dorpslewe en stadslewe het sy kinkels en draaie gehad, maar dit was hoegenaamd nie so ingewikkeld soos die moderne samelewing nie. Ek sê eenvoudiger (jy het net soveel keuses en soveel geld gehad, maar sonder die rompslomp), ek het nie gesê makliker nie. Maar die oorgang van jongmens na volwassene was so natuurlik, niemand het dit eers agtergekom nie, niemand was daaroor gepla nie, en niemand het daaroor groot bohaai gemaak nie.

Die jongmense het nie heeltemal geïsoleerd grootgeword nie: hulle het hul skuurdanse gehad, daar was volkspele, markdae, skoue, kermisse; in die stede was daar genootskappe, verenigings, uitstallings, jeugbewegings geskik vir die portuur. En dan was daar ook die Nagmaal een keer per maand. En die familie wat oor Kersfees kom kuier (en die samesyn in onskuldige “krismisbeddens”), of sommer uit die bloute opdaag.

In die moderne samelewing word party tieners seker ontnugter oor die grootmenswêreld (juis as mens so deur die media blaai) wat mens binnekort sal moet betree: grootmense kan nie genoeg kla (hulle noem dit “gesels”) oor die politiek nie, hulle kla oor godsdiens, hulle kla oor die ekonomie, hulle kla oor die huur, hulle kla oor die onderwys, hulle kla oor die paaie, hulle kla oor die predikant, hulle kla oor Skoonma wat kom kuier, hulle kla oor die bank wat al weer die reëls verander het (want waar kom hierdie nuwe aftrekkings skielik vandaan?), hulle kla oor die telefoondiens, hulle kla oor die petrolprys, hulle vloek binnensmonds oor die kruidenierswinkel wat al weer die verkeerde prys opgelui het, hulle kla oor te min tyd, hulle kla wanneer hulle moet wag, hulle vloek mekaar op twitter, hulle vloek mekaar se ma’s op Facebook, hulle kla, kla, kla, kla, kla… Die lewe is een groot stryd van dag tot dag, daar is niks wat hulle kan vermaak nie, niks om na uit te sien nie, dit is een lang grys treurmare tot wanneer die kis toeslaan. En dan verskeur hulle mekaar oor jou testament (groot verrassing: hulle erf jou skuld. Nog iets vir hulle om oor te kla!).  Die verantwoordelikheid is so swaar.

Moontlik antwoord ‘n jongmens daarop: “Ek sien nie nou al kans hiervoor nie, ek voel nog nie gereed nie.”

En as grootmense van nature sulke bitterbekke is, wat gee my die idee iemand wil nog ‘n rukkie langer “kind” bly? In die geval van Furries, waarom nie? Om in dierepakkies op ‘n jakkalsdraffie te gaan is bont, dis pret, dis vrolik, dis opgewek, dis kleurryk, dis lewenslustig!  En waar daar ‘n vraag is, is daar mos ‘n aanbod: so ontstaan ‘n mark ($$$) om diegene te akkommodeer wat nog “die oorgang” na volwassenheid moet maak. En so ontstaan… subkulture.

Maar nou is daar ook die militante soort subkulture soos die Eendsterte (Ducktails) in die 1950’s, wat eers as haarstyl begin het en toe vereenselwig is met rebelle, boewe en later Elvis Presley, hoewel die meeste subkulture eers in die laat-1960’s met die ‘68-beweging na vore begin tree het. Die een subkultuur het hom van die ander probeer onderskei (of saamgesmelt, of afgestig), en soos ‘n kerk wat nuwe lidmate soek en probeer trek, het ‘n reeks etikettering, stereotipering en beswaddering begin wat tot vandag nog voortduur. Die een groep het ook opgestaan om die teenpool van die ander te wees wat hy as iets afskuweliks beskou.

Eintlik was hierdie “tussenmark”, of “oorgangsmark onder die jeug” lankal daar, geskep, of verruim, deur die sosialiste in Duitsland (hoewel dit ook in Amerika en Brittanje en Vastelandeuropa op dieselfde tyd vlamgevat het), en dit het alles met politieke inmenging van volwassenes te doen.

‘n Mens sien dit baie duidelik onder meer in die “Young Adult Literature”, oftewel “Jongmensboeke” in Afrikaans, maar daarby kom ek later.

Hier volg die geskiedenis, soos verwoord in Politische Kinder- und Jugendliteratur… deur Valentina   L’Abbate (2008).

Na die Tweede Wêreldoorlog in 1955 word die Dagboek van Anne Frank uitgegee. Dit is die beginpunt vir baie jeugboekskrywers wat teen die einde van die 1950’s die geskiedenis van die Duitsers en die NSDAP-regime wou bespreek. Die problematiek is egter nie krities aangeroer nie, maar eerder net geprojekteer en uitgebeeld. Baie bou egter die tema herhaaldelik uit. Teen die aanvang van die 1960’s kom daar ‘n eie beweging op die been waar enkele skrywers begin glo het dat die jeug deur boeke polities en maatskaplik opgevoed en bemagtig moes word (p. 4). Ek dink: kom ons vervang “bemagtig” met “opstook”. Dit was ook in die tydperk van die revolusionêre studente-opmars toe alle tradisionele, algemeen-vormende onderwysstelsels (onder andere die Klassieke) summier in die asblik gesmyt is. Aan die Afrikaanse universiteite in Suid-Afrika was dit egter doodrustig, met die uitsondering van die tipiese kattekwaad van studentwees in die koshuise.

Die einde van die 1960’s was in Duitsland gekenmerk deur die invloed van die nuwe Groot Koalisie, die einde van die konserwatiewe Adenauerera, en ‘n hele beweging vir “Antiautoritäre Erziehung” (anti-outoritêre opvoeding). Hieronder word verstaan dat ouers en opvoeders nie neerbuigend teenoor die leerders of studente moes wees nie, maar op ‘n gelykwaardige manier ‘n tweegesprek moes voer. Daardeur sou die kinders tot selfstandige, skeppende, gemeenskaps- en konflikvaardige persone ontwikkel (p. 5).

Hierdie beweging sou mettertyd oorspoel in die kinder- en jeugliteratuur en staan aanvanklik ook so as “anti-outoritêre” kinder- en jeugliteratuur bekend, maar word sedert 1972 as “emansipatoriese” kinder- en jeugliteratuur herdoop, wat die burgerlike norme nie blindelings oorneem nie, maar bevraagteken en kinders ook bewus maak van wat die onderdrukking in die samelewing kan meebring. Baie skrywers wat tot dusver slegs boeke vir volwassenes geskryf het begin om vir kinders te skryf, of omgekeerd. Die grense tussen KJL en volwasse literatuur het begin vervaag (p. 5).

Op grond van die genoemde politieke veranderinge kry die kind en die jeug nou nuwe betekenis: uiteindelik sou hulle tog hul status as onmondiges en gemeenskapsonbetrokke burgers verloor en verplig wees om hul eie wegkruipplek en naïewe wêreld vaarwel te roep. Die jong leser sou in die leesstof met die sosiale meganismes en ellende daarbuite in die gebroke wêreld gekonfronteer moes word waarmee hy ook moontlik te doen sou kry. Die kind sou uit sy Zwangsinfantilisierungs-jare (d.w.s. waar hy as kind “gedwing” was om so naïef en sorgeloos soos ‘n kind te wees) geruk word (p. 6).

Progressiewe leerkragte het dit dus ongunstig beskou om die kinders in watte te probeer toedraai of die wrede werklikheid en gevare te probeer verbloem of wegwens. Hierdie leerkragte was onder die indruk dat die volwassenes die kind geen guns bewys deur van hulle emosionele en geestelike invalides te maak deur die probleme daarbuite te ignoreer nie. Inteendeel, dit sou selfs oneties wees. Probleemboeke [boeke wat maatskaplike probleme behandel] sou juis die kinders help hoe om hierdie lastige sosiale vraagstukke selfstandig te bowe te kom.

Probleemboeke is heelwat later in die Duitssprekende lande meer dikwels “probleemgeoriënteerde jeugboeke” genoem. Maar teen 1982 kritiseer Winfried Kaminski steeds hierdie definisie, want (p. 5):

Duits: es hat zwar Probleme zum Thema, aber nicht die der Jugendlichen. Es informiert den Leser über etwas, nur nicht über sich selbst, so daß sich die Jugendlichen in diesen Büchern nicht wiederfinden.

—

Afrikaans: dit [die probleemgeoriënteerde boek] handel weliswaar oor probleme, maar nie die jeugdige nie. Dit lig net die leser oor iets in, maar nie oor homself nie, sodat die jeugdige hom nie met die boek kan vereenselwig nie.

As mens Kaminski se bogenoemde argument in Jugendliteratur & Revolte nou volg, so meen L’Abbate (2014:8), word dit gou duidelik dat Kaminski slegs die Adoleszenzroman as die werklike probleemgeoriënteerde jeugboekgenre uitsonder. Hierby is dit dan ook die jeugdiges wat hul lewens self as problematies ervaar. Verdere temas sluit in die “wegvlug uit die eie (bekende) omgewing”, die ouderdomsgaping en die gepaardgaande kritiek teenoor die samelewing en die owerhede, asook die soeke van die jeugdige na sy eie identiteit. Om die pad te vat weg van die onuithoudbare menseverhoudinge is selde ‘n oplossing, maar dit bied tog ‘n uitweg indien ‘n gegewe situasie die protagonis daartoe sou dwing (p. 8). In die meeste gevalle is dit die samelewing of die ouerhuis wat die jeugdige protagonis [dikwels as verheerlikte buitestaander] wegdryf. Hierdie stories dui gewoonlik op die plofbare situasie by die wegbreek van die outonome jonger geslag van die ouer stel normes en waardes van die samelewing. Dikwels het sulke verhale ‘n oop einde. Die leser kan dan self die “progressiewe potensiaal” insien (pp. 8-9). Die toon van die 1970’s was in die Duitstalige probleemboeke dan hoofsaaklik krities ingesteld teenoor die samelewing en sy ou waardestelsels (p. 9). Dit lyk ook nie of dinge veel verander het nie.

Dwarsoor Europa en Amerika is die deur oopgemaak vir ‘n verskeidenheid onderwerpe ter bespreking, wat wissel van die prosaïese, soos die angs by die kind wanneer sy troeteldier wegloop, tot die trauma van kindermisbruik vir sataniese rituele, asook, natuurlik, watter kleur kondoom by die beste geleentheid sou pas. Ja, seks, wat anders?

Neem kennis dat hierdie boeke geskryf is in ‘n tydperk voor die Internet.

In ‘n neutedop: die klem was op die verkeerde dinge geplaas om die kinders vroegryp te druk. “Vroegryp” en “selfstandig” is twee verskillende konsepte. Daar is gehoop om die kinders “selfstandig” te maak, maar eintlik het die “welmenende” volwassenes van die klomp Wes-Duitsertjies met hierdie afgewaterde leerplan net ‘n spul domastrante kommuniste / Social Justice Warriors probeer maak. Seksvoorligting, politieke bewustheid, maatskaplike probleme, wroeging oor sosiale ongeregtigheid, menseregte, ens. maak steeds nie jou kar reg nie, bedraad nie jou huis nie, leer jou nie om self goed te herstel nie, leer jou niks hoe om nywerhede op te bou nie, leer jou niks omtrent die uitlegkunde (om die oorspronklike doel van ‘n teks te verstaan) nie, leer jou nie wat trots is nie, leer jou nie hoe om in die natuur te oorleef nie (al is dit net die uitwys van natuurlike plantegroei), leer jou nie… Afgesien van die vreeslik saai kurrikulum, het daardie onkunde angs en onsekerheid onder jongmense gekweek wat die grootmenswêreld huiwerig betree. In reaksie op hulle onsekerheid, is aanval en groepvorming die beste verweer.

Verklaar dit miskien nou waarom daar tog so baie aggressiewe subkulture in Duitsland floreer? Nou sit mens in die knars: is dit omdat kinders soos kinders voel dat hulle nog langer kind wil bly, of is dit omdat hul jeug gesteel is en hulle daarom die jare probeer inhaal, of so lank as moontlik probeer uitrek?

Maar vir Suid-Afrika, waar ons Afrikaners veel makker is (en betogings en klipgooiery benede ons waardigheid vind), het ek ‘n ander teorie: walging vir die eie kultuur. Subkulture kan ook mos ‘n simptoom (protes) van ‘n hoofstroomkultuur wees wat nie meer lekker is nie.

Het hierdie gemors (probleemboeke) in Europa en Amerika gebly, was dit ‘n seën, maar toe spoel dit mos oor na Suid-Afrika. Die Afrikaanse probleemboeke het meestal op ander maatskaplike vraagstukke gefokus, soos egskeiding, alkoholisme, gebroke gesinne, dwelmverslawing, die dood en liggaamsgebreke, soos in die Afrikaanse jeugboeke van Elsabe Steenberg (die suster van André P. Brink, het ek reg?), Hester Heese, Louis Krüger en Maretha Maartens. Eers teen die vroeë 1990’s het die seks-, pedofilie-, gay- en rassekwessies te voorskyn gekom.

‘n Dekade of wat later het daar oorsee “Young Adult Fiction” ontstaan.  Die bronne wat ek oor die Afrikaanse leeswêreld vir inligting gedelf het is die artikels van Donnay Torr (2015. Jong-volwassene-literatuur: Die lees van lugkastele. Taalgenoot. Somer 2015:51-55) en Keina Swart (2015. Jeugboeke – die pendulum swaai. De Kat, Maart/April, p. 44).

Laat ons wegspring.

Ná die sukses met jongmensfiksie oorsee, soos Harry Potter, die Twilight-reeks, Divergent, Mortal Instruments, The Perks of Being a Wallflower asook The Hunger Games en die sick-lit-faam The Fault in our Stars, wil die Suid-Afrikaanse uitgewersbedryf in 2015 ook dieselfde doen. In die De Kat-artikel sê Michelle Cooper (uitgewer van kinder- en jeugboeke by NB-uitgewers) “realisme gaan na alle waarskynlikheid die volgende groot plaaslike jeugboektendens wees, met distopiese fiksie en fantasie steeds in die kol”. Dit is juis hierdie “realisme” wat die meeste aandag in sowel die De Kat– as Taalgenoot-artikel geniet. Nie die ‘fantasie’ (NB!!!) wat mens in Harry Potter en Twilight vind nie.

Carina Diedericks antwoord in ‘n onderhoud met Keina Swart in De Kat (2015:44) dat jeugboeke “’n reuse-uitdaing van skrywers is”, want dit moet “lesers van 15 tot 100 moet vermaak”. Slegs enkele paragrawe later word die klem verskuif:

Weens die oorvloed uiters neerdrukkende wroegboeke wat die jeugboektoneel in die 1970’s en 80’s in Afrikaans oorheers het, was ons die afgelope twee dekades sku vir boeke wat dieper kwessies bekyk. Die pendulum swaai en ek is opgewonde dat daar nou weer boeke verskyn wat dieper en donkerder is, maar wat die fokus op die leser behou.

En ek wil my polse daarvan sny. Moet die jongmensliteratuur noodwendig deurspek wees met realisme wat wil-wil grens aan betrokke literatuur van die Sestigers? En realisme uit watter oogpunt geskryf? Die realisme wat ek in probleemboeke ken is gewoonlik ‘n gerieflike kitsoplossing [of oop einde], want die skrywer sal homself nooit vasskryf nie en die verhaalgebeure met ‘n ysterhand plooi en regeer soos dit hom pas. Die skrywers druk ook hul eietydse waardes, norme en houdinge op die boek af, hoe hulle die probleem sou benader het: die komplekse werklikheid word dus oorvereenvoudig op papier. Die invloed van die leeservaring van die boek word oorskat (want wie wil blaaie deurworstel as Google en Quora daar is?). Die sentrale en onomstootlike probleem self word voortdurend oor en oor en oor op die voorgrond geplaas, die prekerige didaktiek daarvan onverbloemd onthul. Regdeur die verhaal word vooraf saadjies geplant van die probleem, en daar kom nooit wendings voor wat mens by lekkerleesboeke kry nie (dit word wel soos ‘n kussingsloop vol onsinnighede opgestop): die probleem vererger net totdat ons hoofkarakter van aangesig tot aangesig die probleem vierkantig in die oë moet kyk, die dag van afrekening wat aangebreek het en BOEM! die yl intrige en yl karakterontwikkeling is uiteindelik verby. Dankie tog.

Sien, ons ken ons skrywers nou al teen dié tyd gans te goed.

Belangriker selfs: moet hierdie “realisme” dan noodwendig na ernstige sake oorhel, 350 bladsye lank wees, oor lyding en doodbloei-maatskaplike probleme waarvoor mens bloot die antwoorde kon google? Ek haal ‘n paar interessante sinsnedes en paragrawe aan rakende Young Adult Literature (YA):

–          “YA-boeke [is] gevul met metafore vir “regte wêreld”-probleme. “Dalk dien dit as ‘n literatuur-kaart om mense te help lei deur hulle grootword- en volwasse lewens. YA-fiksie plaas karakters in situasies wat die leser dalk in hulle leeftyd sal beleef, of dalk nooit weer sal beleef nie (soos om ‘n tiener te wees). Die storielyn dwing dikwels die leser om hulleself te strek, en dinge soos vlakke van empatie te bekyk, en ideologieë te bevraagteken – te dink oor wat ‘n boek die moeite werd maak om te lees. Meer en meer titels het nie “gelukkige” eindes nie, maar eindig met ‘n boodskap van hoop en dinge wat dit werd is om voor te veg – die evaluering van wat belangrik is vir die boekkarakter. Nes in die werklike lewe” (Torr, 2015:53).

–          “Die mees suksesvolle YA-fiksie wentel om tydlose, universele temas: liefde, die drang om te behoort, anders wees/nie inpas nie, die hantering van hartseer, woede, pyn en ontbering” (Torr, 2015:53).

–          “Jonkwees is gevul met traumatiese uitdagings, en is nie iets om sonder handskoene te pak nie. Internasionale titels soos Jay Asher se Thirteen Reasons Why handel oor ‘n hoërskoolmeisie wat selfmoord pleeg en kassette aan klasmaats stuur om haar motiewe te verduidelik, terwyl Lia Block se Wasteland gaan oor ‘n bloedskandelike verhouding” (Torr, 2015:53).

–          “Plaaslike skrywers soos Fanie Viljoen takel seks, dwelms, rock ‘n roll en moorde (Breinbliksem), skoolskietery (Pleisters vir die dooies) en die soeke na seksuele identiteit (Uit), terwyl S.A. Partrigde in Sharp Edges die onverwagse dood van ‘n meisie deur die oë van haar vriende oopskryf. Adeline Radloff takel boelies in Chain Reaction, terwyl As ek val, ‘n boek deur Jenny Downham wat uit die Engels [Before I die] vertaal is… die hoofkarakter se stryd om te lewe ten spyte van kanker ondersoek” (Torr, 2015:53).

–          “Ek wil die wêreld waarin ouer tieners hulself bevind, oopskryf. Ek gee ook geleentheid om gewaagder temas soos ‘n skoolskietery of gay rugbyspelers aan te pak.” [Fanie Viljoen] (Torr, 2015:55)

–          “Ek het Alive Again geskryf omdat ek glo boeke kan lewens verander. Die tema van die boek is verkragting, en die 15-jarige eerstepersoonsverteller vertel haar storie, van ontmagtiging en bemagtiging” [André Eva Bosch] (Torr, 2015:55).

–          “Ek onthou jonkwees en tienerwees so goed… Partykeer is dit nogal pynlik! Ek weet dinge verander, maar die kern van die dinge waardeur ons gaan (eerste liefde, eerste soen, eerste gebreekte hart) bly dieselfde. Die gevoelens van anders wees, en om deur vriende verraai te word en alleen te voel is universeel – maar ook gevoelens van geluk wat jy net nie kan beskryf nie” [Liz de Jager] (Torr, 2015:55).

–          “Die plaaslike YA-mark, veral dan ook in Afrikaans, [maak] die grootste deel van NB-uitgewers se verkope uit, ‘natuurlik ook omdat hierdie boeke soms in skole voorgeskryf word’”.

Die hemel help ons. Ek is seker die Departement van Maatskaplike Ontwikkeling hanteer nie soveel sake nie, want dit is geen prioriteit nie. Daar word probleme gesoek waar daar nie probleme is nie. Buitendien, wat het geword van “laat ons die swaarkry met lekkerkry klaarkry?” Huh? Dis jong volwassenes waarvoor jy skryf! As ek vir ontspanning fiksie lees, wil ek ontspan, geniet, lag, vrolik wees, die optimistiese blink kant sien, werkbare idees op die proef stel. En veral: om saam met die hoofkarakter soos in die klassieke Jules Verne-boeke iets te ontdek, meegevoer te word na iets, ‘n werklikheid, wat veel groter as die mens self is, al is dit ook net opgesluit in die filosofie wat jy soos ‘n pak kaarte skommel en uitdeel.  Verdomp, het ons skrywers geen verbeelding nie? En is die jong Afrikaanse lesers regtig so dom? As Agent Dr. Dana Katherine Scully in The X-files mediese terminologie tydsaam op haar diktafoon gemoduleerd oordra, of Abby Sciuto en Timothy McGee wat mekaar in NCIS met rekenaarterme moker, is dit niks – maar waag jy dit net, sal die Afrikaanse uitgewers ‘n vyfdubbele hartaanval kry! Dit mag nie.

Tog is daar skrywers soos Jaco Jacobs wat gekant is teen taboe-temas of omstredenheid wat in Afrikaanse fiksie oorbeklemtoon word en waar sulke omstredenheid en sensasie as maatstaf gebruik word vir boekvernuwing of -gehalte (Torr, 2015:53-54).

Dit wil egter voorkom of die persepsie jongmensliteratuur = jongmensprobleme onder ‘n taamlike aantal Suid-Afrikaanse skrywers nog lank nie afgeskud is nie. En dit skep die indruk wat volwassenes van jongmense in hul vroeë 20’s dink. Al is ek nou byna 30, is die Afrikaanse jongmensboeke vir my niks anders as folterbeddens wat sy lesers onderskat nie. Uit al die reeds genoemde inligting duur dit nie lank om te spekuleer of die eertydse (en gehate) voorgeskrewe probleemboeke op skool vandag slegs in die louoond opgewarm en in ‘n aantreklike plesiersousie opgedien word nie, soos kaas op broccoli vir ‘n tweejarige vol groentefiemies. Jong volwassenes kan seker nou al besluit watter groente en roomys hulle wil hê, dink jy nie? Niemand laat hulle deur niemand voorskryf nie – en tog doen skrywers dit wel. Soos gesê, die eens hardgebakte maatskaplike kwessies van vroeër word nou bloot met meer vermaak en smaak beklee en metafories aangebied, maar word hierdie oppervlakkige vermaaklikheid egter wegdistilleer, bly die maatskaplike kwessie as residu agter. Wat jy steeds kon gegoogle het. Maar dis seker maar normaal, want ons uitgewers sê dié tipe boeke is normaal. En die onderwys skryf die boeke voor – dan is dit mos normaal.

Nou maak alles  vir my sin. Dit is glashelder. Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg?

Aikona, die teendeel is waar: “om normaal te wees is overrated”.

As die Afrikaanse hoofstroomkultuur so lyk, dink ek dit is genoeg rede vir ‘n tiener, skoolverlater en student om hom tot ‘n vrolike Furry te bekeer en om dartelend op die grasperk vlinders rond te jaag en saam met die ander wolwe in die skemer teen die volmaan te huil.

A-hooooooe!

Dan Roodt: En sê nou ons ignoreer die ANC-verdrukker?

Feitlik alle nuus in Suid-Afrika is ANC-nuus. Die regerende terroristebeweging (ek dink die woord “party” is ietwat onvanpas) het soveel beheer oor die hoofstroommedia in ons land dat sy mediaverklarings feitlik klakkeloos as “die waarheid” (prawda!) gepubliseer word. Gister het Nathi Mtetwa die ou dodesel by Pretoria-sentaal besoek om daar hul opgehangde “kameraad”, Solomon Mahlangu, as martelaar op te hemel. Onder andere het hy gesê dat “Jan van Riebeeck vir sy dood verantwoordelik was”. In ‘n koor gee News24, City Press en veral Rapport die stellings van Mthethwa weer.

Die hoofstroommedia skep veral die indruk — presies wat hul ANC-base verlang — dat Solomon Mahlungu “onskuldig deur die wrede apartheidsbewind tereggestel is”. Nêrens word in vandag se mediaberigte vermeld dat Mahlangu medepligtig was aan ‘n terreuraanval op ‘n pakhuis van die John Orr-afdelingswinkel op 13 Junie 1977 nie. In daardie aanval het Mahlangu en sy medeterroris, Monty Motloung, twee onskuldige, ongewapende blanke mans, Rupert Kessner en Kenneth Wolfendale, doodgeskiet en twee ander, Peter Hartogh en Robert Bagg, gewond.

Dit is dalk belangrik om te wys op die leuenagtige propaganda van die ANC-bewind. Of om die groteske korrupsie, diefstal en oneerlikheid aan die kaak te stel waaraan hy en sy kaders hul oor die afgelope 25 jaar van tirannie skuldig gemaak het.

Maar, en dis die punt van dié stuk, eintlik voed ons die ANC se propaganda en opgeblase selfverheerliking deur hoegenaamd aandag daaraan te gee. Die ANC-ministers en -amptenare lieg soos tandetrekkers; wat anders kan ons verwag? Hulle steel soos die legendariese Siciliaanse mafia nooit kon nie; dis tog alles “deel van die pakket”, nie waar nie?

‘n Bejaarde man wat ek eens geken het en ‘n hoë pos in die vorige staatsadministrasie beklee het, het op ‘n keer aan my gesê dat hy sy intekening op Beeld opgesê het want hy kon al die politieke berigte op die voorblad van dié liberale koerant nie meer verdra nie. Nie soseer vanweë die politieke strekking nie, maar omdat dit meesal oor die ANC en sy swart potentate gehandel het. “Dis nie nuus nie. Dis alles net kafferkaskenades,” het hy dit pront gestel. Hy is intussen oorlede, dus kan niemand hom soos Vicki Momberg hof toe sleep vir crimen injuria nie en vir seker keur ek nie sy rassistiese taalgebruik goed nie. Maar die woord “kaskenades” som ons verdrukker en oorheerser, die ANC, se doen en late nogal goed op!

Volgens die HAT, beteken

“kaskenade” ‘n “ondeunde streek, kattekwaad; prettige gedoente: Allerhande kaskenades aanvang, uithaal. As ons die seuns nie keer nie, gaan hul kaskenades handuit ruk. Die kaskenades van Uilspieël. (Uit Frans: gasconnade).

Nou sal die leser seker uitroep: “Maar die ANC se kaskenades het lankal handuit geruk! Meer as handuit, hulle het klaar die land vernietig!”

Goed en wel. Al wat liberale joernalis is, skryf deesdae ‘n boek oor die korrupsie by Eskom. Of Zuma se kaskenades. Of die Guptas s’n. Of Ace Magashule. Of wie ook al.

So pas het RW Johnson, elkeen se gunsteling- liberale Engelsman vandat hy ANC-kritikus geword het, nóg ‘n boek gepubliseer waarin hy ons nog iets vertel wat ons reeds geweet het: Die verrotting het reeds onder Mandela en Mbeki begin. Die boek se naam is blykbaar Fighting for the dream (Jonathan Ball, 2019). En natuurlik publiseer Rapport vandag ‘n lang uittreksel daaruit. Want wat ontnugterde Engelsmanne oor die ANC skryf, is baie belangriker as wat Afrikaners dink.

Vandaar dus my pleidooi: om ons rug te keer op die ANC en sy kaskenades en selfs op RW Johnson. Dis nie belangrik nie. Laat ons nie ons verdrukker en besetter verder met ons kosbare Afrikaneraandag vereer nie.

Wat Afrikaners dink, hoe hulle voel, wat hulle ervaar, hul ekonomiese, veiligheids- en ander probleme, is oneindig belangriker as die jongste een of twee miljoen rand wat ‘n ANC-politikus in ‘n swart plastieksak vir ‘n kontrak of tender ontvang het. Totdat ons van die verdrukker ontslae is, is ek bevrees, gaan korrupsie, geweld en onreg daaglikse voortduur.

Overgezet synde: Ons moet fokus op die oplossing, nie op die probleem nie. Die hoofstroommedia, die alwetende Engelse en die babbelende akademici fokus op die probleem van ANC-kaskenades, nie op hoe ons vir altyd daarvan ontslae kan raak nie.

Ek wil nou nie weer in ‘n rassedebat betrokke raak nie, maar iets wat ek raaksien, is dat die swartman, en veral die swart politikus of “leier” hou van aandag. Selfs: hulle gedy op aandag. Kyk maar vir Malema. Hy dra ‘n baret en ‘n rooi uniform sodat mense hom moet raaksien. Daarteenoor is ons Afrikaners stemmige mense. Meer nog as ons Nederlandse en Vlaamse broers, is ons deur die Engelse beïnvloed om stemmig, selfs stoïsyns, te wees. In dele van Londen sal jy nie ‘n werk kry as jou das te uitspattig van kleur is nie. Ten minste, só sê hulle. In ons ou Weermag en in die ou Afrikaanse skole, was onberispelike netheid en stemmigheid ‘n voorvereiste. Jy het nie in die rye gepraat nie. Of getoitoi nie.

Pieter Mulder het mos op ‘n stadium in ‘n boektitel gevra: “Kan Afrikaners toi-toi?” Ek sou sê: Nee. Ons het nog nooit getoi-toi nie, en ons gaan ook nie begin nie. Op die vlak van buitebande brand en luidrugtig wees, is die swartman ons een voor. Kom ons erken dit maar. Net soos ons op soveel ander vlakke, dié van organisasie, welvaartskepping, eerlikheid, korrupsieloosheid, patriotisme, die ander groepe rondom ons voor is.

Terloops, die woord “toi-toi” verskyn reeds in my leergebonde, 2000-uitgawe van die HAT (die enigste wat ek ooit gebruik aangesien die meer onlangse woordeboeke begin het om Engelse woorde in Afrikaans in te voer) en word só omskryf:

toi-toi ww. (getoi-toi) (waarskynlik uit Xhosa) ook toyi-toyi Militante dans, veral tydens ‘n optog uitgevoer, waardeur die skare opgesweep (kan) raak.

Dog ook die toi-toi verteenwoordig ‘n vorm van ekshibisionistiese kaskenade, van luidrugtig wees, van raakgesien te word. Die korrupte ANC-politikus of Eskom-amptenaar in sy duur Duitse motor en ontwerpersklere vestig insgelyks die aandag op hom- of haarself. Vertoon is waarom dit gaan.

Deur die aandag van die toi-toiende skare of politikus met sy blouligbrigade en gesteelde miljoene te weerhou, is dalk ‘n meer doeltreffende manier om die vyand te bestry as met goed beredeneerde argumente of eindelose beroepe op Westerse sedes en norme, wat in elk geval geïgnoreer gaan word.

Op ‘n manier word Afrikaans en Afrikaners reeds deur die ANC-terroristebewind (en sy Engelse meelopers) geïgnoreer. Ons en ons taal en ons geskiedenis en ons plekname maak nie meer saak nie en het opgehou bestaan. Slegs Engels en ANC-name (soos dié van die mislukte klein terroris, Solomon Mahlangu) is in tel.

Kom ons verhang die bordjies. Al wat saak behoort te maak, is ons eie doen en late, ons eie aktiwiteit en georganiseerde pogings om ons vanuit dié korrupte dwingelandy te bevry.

Laat die vyand en sy potsierlike kaskenades geïgnoreer word. Soos die regter aan die advokaat sonder ‘n toga gesê het: “Ek sien u nie.”

Ons hoef nie die beleefde aanspreekvorm “u” vir die ANC of selfs vir sy hoofnar, Cyril Rampokker self, te gebruik nie. Ons hoef bloot te sê: “Ons sien julle nie.” Julle maak nie meer saak nie. Al steel julle ons geld, al dreig julle ons met volksmoord, ons sien dit nie eens meer raak nie, want ons verwag niks anders van julle nie.”

Aan die ander kant, verdien elke poging om die Afrikanersaak te bevorder, hoe gering ook al, ons aandagtige belangstelling. Dit is nuus! Dáároor moet berig word en rubrieke geskryf word. Gedurig moet ons mekaar aanmoedig om oplossings te bedink vir die vele penaries waarin ons ons bevind: die gebrek aan energie (Eskom), werkloosheid of armoede onder Afrikaners, duur vervoer, die onderdrukking van Afrikaans deur die staat en universiteite, ens.

‘n Boer maak ‘n plan. Dit het ons al oor en oor bewys. Ons het Suid-Afrika uit die barre veld opgebou tot ‘n land wat vele Europese lande met ou, gevestigde beskawings verbygesteek het.

Soos ‘n swart advokaat nou die dag honend reageer op ‘n twiet deur Gustav Venter, is ons moontlik in die laat tagtigerjare en vroeë negentigerjare deur die vyand verslaan of tot oorgawe gedwing:

Kom ons aanvaar dit só: Ons is oorwin en tans word ons land deur die ANC-terreurbeweging wat vanuit Engeland, Oos-Duitsland, Angola, Tanzanië, Zambië en elders opgeruk het, beset. Trouens, alles — die geplunder, die onderdrukking van ons kultuur, die verkragting van ons vroue en meisies — dui op ‘n besetting.

Presies hóé ons die besetter weer oor die grense gaan terugjaag tot in Engeland, Duitsland, Angola, Tanzanië en Zambië is tans nie só belangrik nie. Die groot vraag is of ons steeds oor die wíl daartoe beskik.

Indien wel, kan ons mos nie daarin berus dat die ANC-terroristebewind wat tans ons land van ‘n kant af besteel — iets wat selfs in kleurige terme deur sy liberale pleitbesorgers beskryf word — ‘n wettige en legitieme regering verteenwoordig nie. Hulle is net ‘n spul linkse rampokkers wat ons oorheers en verdruk.

Van nou af aan moet ons hulle ignoreer. Hulle is bloot ‘n plaag wat bestry en nie erken moet word nie.

Ons behoort nie langer hul kaskenades met ons aandag te vereer nie. Los dit maar vir liberale Engelse soos RW Johnson.

Hoeveel Porsches Khulubuse Zuma verongeluk het of hoeveel R500 000’e Andile Ramaphosa in sy rekening van Gavin Watson se Bosasa-maatskappy ontvang het, kan my nie verder skeel nie.

Al wat vir my saak maak, is of ons eie mense vordering maak of nie.

Die res is, soos hulle sê, ou nuus.

Brief: Afrikaans: Om ‘n ystervark te streel

In twee briewe redeneer Johannes Comestor dat Afrikaans nie na behore deur Afrikaansinstansies bevorder word nie. Die Europese wortels van Afrikaans word verswyg, die klem val op meertaligheid pleks van Afrikaans en taalsuiwerheid word skromelik verwaarloos.

Op 17 Maart het ek die volgende teks na LitNet gestuur. Dit is op 19 Maart gepubliseer.

Afrikaans: Drie werklikhede

Johannes Comestor

Etienne van Heerden het gesê: “As redakteur moet ek LitNet nooit sien as ‘n spreekbuis vir wie ook al nie. Ek moet dit nooit gebruik as ‘n manier om bepaalde idees te verkondig nie” (Fred de Vries, Rigtingbedonnerd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 295). LitNet is ‘n kulturele webwerf (294), ‘n “kuber-Nkandla”, waar almal welkom is (293). Slegs menings wat rassisties of lasterlik is, word uitgesluit (295).

Sedert 1994 het Afrikaans baie aan status ingeboet. Pleks van een van twee amptelike tale te wees, is Afrikaans een van elf amptelike tale. Pleks daarvan dat Afrikaans in dieselfde mate as Engels amptelik en in die openbaar gebruik word, is Engels feitlik die enigste de facto amptelike taal wat van owerheidsweë bevorder word. Wat opval, is dat Afrikaans deesdae nie net baie minder as voorheen in die openbaar gebruik word nie, maar ook dat dit al hoe meer in onsuiwerheid verval; dat ‘n mengsel van Afrikaans en Engels geskryf en veral gepraat word. Dit lyk asof daar by baie Afrikaanssprekendes nie meer taaltrots is nie. Daar word gestreef na die korrekte gebruik van Engels maar met Afrikaans kan daar maar gemors word.

Daar is skynbaar nêrens ‘n geskikter platform as LitNet om besorgdheid oor die stand van Afrikaans uit te spreek nie. Daarom is Etienne van Heerden se versekering dat menings soos myne publiseerbaar is, ‘n riem onder die hart. In hierdie artikel lug ek my standpunt oor drie aktuele werklikhede van Afrikaans. Die norm waaraan al drie voldoen, is dat hulle eerlike (hopelik selfs geldige) menings is.

Afrika-tale

Ten einde Afrikaans in die huidige plaaslike politieke klimaat meer aanvaarbaar te probeer maak, word dikwels sonder meer (opportunities) beweer dat Afrikaans ‘n Afrika-taal is. Maar Afrikaans is nie in dieselfde mate as die tale vir swartes, bv Xhosa of Tswana, ‘n Afrika-taal nie. Afrikaans is ‘n Euro-Germaanse taal wat deels in Europa en deels in Afrika ontstaan het. Die oorsprong van Afrikaans is Hollands, ‘n Europese taal. Die wortels van Afrikaans is dus veral in wat tans Nederlands en Duits genoem word, tesame met (geringe) beïnvloeding deur bv Oosterse tale soos Maleis. Met hierdie tale as grondslag is Afrikaans plaaslik, dus in Afrika, ontwikkel. Anders as egte Afrika-tale kan daar vir Afrikaans dus nie op meer aanspraak gemaak word nie as dat dit deels ‘n Afrika-taal is. “Afrikaans: taal met Nederlands as basis, maar wat onder invloed van veranderde omstandighede en verskillende uit- en inheemse tale tot ‘n onafhanklike taal in Suid-Afrika ontwikkel het” (HAT). Dit sluit onafhanklikheid van Engels in.

Die voortbestaan van Afrikaans word deur ‘n enkele taal, Engels, bedreig. Erkenning dat Afrikaans deels ‘n Afrika-taal is, verswak dus nie sy posisie in vergelyking met Engels wat ‘n nie-Afrika- en Euro-Germaanse taal en boonop dié koloniale taal is nie.

Wanneer daar in uitsonderlike gevalle van owerheidsweë toegewings vir Afrika-tale gemaak word, bv by die toekenning van onderwysstudiebeurse, moet daar nie sonder meer aanvaar word dat Afrikaans by hierdie bevoordeling ingesluit is nie, want – só word verkeerdelik geredeneer – Afrikaans is mos ‘n Afrika-taal. Diegene wat oor die voortbestaan van Afrikaans besorg is, behoort iedere keer wanneer daar oor Afrika-tale gepraat word, vas te stel of Afrikaans, as deels ‘n Afrika-taal, in- of uitgesluit word.

Meertaligheid

Afrikaans word dus nie noodwendig ingesluit wanneer na Afrika-tale verwys word nie. Dieselfde geld wanneer meertaligheid ter sprake is; Afrikaans kan uitgesluit word.

Neville Alexander skryf: “I have no doubt that the generations born in the 2020s and after will be completely trilingual, in that all children, besides being fluent in their home language, will – if this language is not English – also learn English and another important South African language, usually from the Nguni or the Sotho cluster” (Thoughts on the new South Africa, Auckland Park: Jacana, 2013, p 163). By Afrikaansinstansies het dit die gebruik geword om Alexander te loof omdat hy meertaligheid bepleit het. Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) vereer Alexander deur sy jaarlikse openbare voorlesing oor Afrikaans na hom te vernoem. Maar Alexander het Engels (en Duits) bo Afrikaans verkies en – soos aangetoon – nie noodwendig Afrikaans by sy pleidooi vir meertaligheid ingesluit nie.

Adam Habib verwys na die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) se beleid van “competencies to be developed in indigenous languages among staff and students” (Rebels and rage, Jeppestown: Jonathan Ball, 2019, Amazon Kindle 1932). ‘n Nuwe taalbeleid is onlangs deur Wits aanvaar. “Given the limited institutional resources available, the first step in this plan was to change all letterheads, business cards and signage to reflect three languages: English, isiZulu and Sesotho. Language courses specialising in conversational isiZulu and Sesotho have also been established” (2070). Aan Wits word Afrikaans dus uitgesluit nie net wanneer na inheemse tale verwys word nie, maar ook by meertaligheid. Die Afrikaansdepartement aan Wits, waarvan NP van Wyk Louw eens die hoof was (1958-1970), is reeds jare gelede afgeskaf.

Daar is Afrikaansinstansies wat soms die indruk wek dat hulle meer en sterker pleidooie vir meertaligheid as vir Afrikaans lewer. Die klem moet klaarblyklik eerder na die bevordering van Afrikaans verskuif word omdat meertaligheid Afrikaans kan uitsluit. Dus, ‘n toekomstige meertalige Suid-Afrika sonder Afrikaans is iets wat Afrikaansinstansies geensins behoort te bevorder nie. “As Afrikaans in Suid-Afrika sterf, is dit weg, anders as die geval met Engels” ( Hermann Giliomee, Die Burger, 14.03.2019, p 4).

Taalsuiwerheid

Sedert 1994 word (feitlik) geen poging aangewend om taalsuiwerheid by Afrikaanssprekendes te bevorder nie. As daar in hoogs uitsonderlike gevalle op taalsuiwerheid aangedring word, word dikwels teëgewerp dat geen taal suiwer is nie. In iedere taal is daar bv leenwoorde wat as deel van die standaardtaal erken word. Maar as daar taaltrots is, is die gebruik van nie-erkende woorde uit ‘n ander taal onaanvaarbaar. Byvoorbeeld, dit is onnodig om die Engelse woord “issue” in Afrikaans te gebruik omdat ons die Afrikaanse woord “kwessie” het. In die geval van Afrikaans is daar woorde waarmee (feitlik) enigiets wat in bv Engels uitgedruk kan word, gesê kan word; of daar kan, soos voorheen gebruiklik was, woorde geskep word wat met idiomatiese Afrikaans versoenbaar is. Dit is die rede waarom Afrikaans ‘n taal uit eie reg wás; geskrewe en gesproke Afrikaans kon sonder kennis van ‘n ander taal, veral Engels, verstaan word. Geradbraakte loslit-Afrikaans behoort nie ‘n opsie te wees nie omdat dit nie ‘n volwaardige taal is nie; in dié sin dat dit nie sonder kennis van ‘n ander taal, in die praktyk veral Engels, verstaan kan word nie.

Wanneer die geskiedenis van Afrikaans in die toekoms geskryf word, sal die (doelbewuste) versuim van Afrikaansinstansies om taalsuiwerheid te bevorder, heel moontlik geïdentifiseer word as een van die vernaamste redes waarom Afrikaans ondergegaan het. Sedert 1994 het die owerheid – soos sommige van sy voorgangers, bv Charles Somerset en Alfred Milner – Engels tot die primêre taal in Suid-Afrika verhef. Terselfdertyd het Afrikaansinstansies oogluikend toegelaat dat Afrikaans al hoe meer verengels; dermate dat daar later nie meer sin in was (of sal wees) om dit as wesenlik ‘n ander taal as Engels te beskou nie.

Die rede waarom taalsuiwerheid uit die agenda van Afrikaansinstansie gelaat word, is klaarblyklik die sug na politieke korrektheid, maw politieke oorwegings weeg vir hulle swaarder as taaloorwegings. Byvoorbeeld, taalsuiwerheid word opgeoffer ten gunste van versoening. Daar word gesê dat die meeste sprekers van Afrikaans bruin is. Op grond hiervan word geredeneer dat die toekoms van Afrikaans deur bruin mense bepaal gaan word. Kaaps word as ‘n variëteit van Afrikaans beskou en daar word van die veronderstelling uitgegaan dat (die meeste van) hulle Kaapssprekers is. Dit is nie noodwendig die geval nie, of baie (dalk die meeste) is (goed) bekend met en dalk ook in groot mate in staat tot Standaardafrikaans. Wat nodig vir die bevordering van Afrikaans is, is dat Afrikaansinstansies alle Afrikaanssprekers tot taalsuiwerheid aanmoedig; nie polities inkorrek net Kaapssprekers nie, maar alle Afrikaanssprekendes. Geradbraakte Afrikaans kom immers deesdae in toenemende mate voor nie net by bruin mense nie maar ook by blankes.

Die visie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is onder meer “die bevordering van die gebruik en die gehalte van Afrikaans” (LitNet 23.01.2019). Dekades het verloop sedert daar laas deur hierdie instansie ‘n pleidooi vir taalsuiwerheid gelewer is. In uitsonderlike gevalle het taalkundiges soos Willem Botha, die hoofredakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, en Tom McLachlan, voorheen ‘n prominente lid van die Taalkommissie, hulle in die onlangse verlede ten gunste van taalsuiwerheid uitgespreek, maar sonder om Kaaps as geradbraakte Afrikaans te identifiseer en, in soverre dit Engels is, te veroordeel.

Ek het ‘n nuttige meningswisseling met ‘n huidige lid van die Taalkommissie gehad: Phillip Louw, “Afrikaans se gideonsbende” (LitNet 11.08.2017, plus meningswisseling van 21 Augustus tot 4 September), maar hy wou nie die rubikon na die veroordeling van die groot Engelse komponent in Kaaps oorsteek nie. Dit sou glo op verpolitisering van ons gesprek neerkom, asof daar oor die behoud van Afrikaans in die nuwe Suid-Afrika vry van die politieke opset besin kon word. Louw spreek hom eerder teen verengelsing in die algemeen en dus ten gunste van meertaligheid uit, terwyl my bekommernis Afrikaansgesentreerd is. Ek is beswaard oor die verengelsing van Afrikaans, onder meer, dalk veral, weens die koestering, om politieke redes, van Kaaps deur bv Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges. Ek beveel aan dat LitNet-lesers die genoemde Louw/Comestor-meningswisseling (her)lees, want daarin kom inligting voor wat ek nie hier herhaal nie.

Die punt is: Afrikaans het ‘n eerbare toekoms as ‘n taal uit eie reg slegs as Afrikaansinstansies en alle Afrikaanssprekendes wat taaltrots het, sonder versuim pleidooie lewer vir en daadwerklike pogings aanwend om suiwer(der) Afrikaans te praat en te skryf.

*********

 

Afrikaansinstansies wat voorgee om Afrikaans te bevorder, het waarskynlik kennis van my skrywe geneem maar nie ‘n enkele een het daarop gereageer nie. Ek het gevolglik op 28 Maart ‘n verdere skrywe na LitNet gestuur. Dit is nie gepubliseer nie. Soos gebruiklik het LitNet nie die beleefdheid om te sê dat my teks in sy geheel gesensor is nie; nog minder wat die redes vir hierdie aantasting van my vryheid van uitdrukking is.

Afrikaans wankel na die slagbank

Johannes Comestor

Afrikaans laat my aan die volgende teksvers dink: “Red dié wat na hulle dood toe gesleep word, dié wat val-val op pad is om doodgemaak te word as jy nie keer nie” (Spreuke 24:11). ‘n Vorige vertaling het meer dramaties verwys na “dié wat na die slagbank wankel.”

Die Universiteit Stellenbosch (US) het onlangs die pos van Dekaan, Fakulteit Opvoedkunde, geadverteer. Die vereistes wat aan kandidate gestel word, is onder meer: “Bewese ervaring van doeltreffende funksionering binne ‘n veeltalige en multikulturele omgewing. Uitstekende mondelinge en geskrewe vlotheid in minstens Engels” (Sake-Rapport, 10.03.2019, bl 07). Die verlangde veeltaligheid sluit Engels in maar nie noodwendig Afrikaans nie. Die US is voorheen dikwels as die bakermat van Afrikaans beskou. In die akademiese konteks kon daardie etiket met heelwat geldigheid aan die US geheg word. Toe Engelssprekende studente, asook studente wat onderrig in Engels verkies, nog die minderheid was, het die US egter besluit om voorkeur aan Engels as onderrigtaal te gee. Aan die US word die gebruik van Afrikaans reeds jare lank deurlopend afgeskaal.

Die nuwe rektor van die Universiteit Pretoria, Tawana Kupe, ‘n gebore Zimbabwiër, se ideaal is om daardie inrigting ‘n “Pan-African university” te maak. Hy het hom ten gunste van die onlangse afskaffing van Afrikaans as onderrigmedium uitgespreek. Kupe is heel moontlik nie eens Afrikaans magtig nie. Wat hy beoog, is “to develop an African language to challenge the currency of English” (Daily Maverick, 27.03.2019). Vir Kupe gaan dit om die gebruik van Engels en die verdere ontwikkeling van ‘n swart Afrika-taal; nie om die benutting van Afrikaans as ‘n reeds ontwikkelde akademies-wetenskaplike taal nie. Kupe se meertaligheid sluit Afrikaans uit.

Ook aan die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) en die Universiteit Vrystaat is Afrikaans as onderrigmedium onlangs afgeskaf. Die Universiteit Johannesburg, voorheen die Randse Afrikaanse Universiteit, word glad nie meer as ‘n Afrikaanse universiteit beskou nie. Daar is diegene wat die hoop bly koester dat Afrikaans op ‘n enkele kampus, Potchefstroom, behoue sal bly, al is Afrikaans op die twee ander kampusse van die Noordwes-Universiteit (NWU) deur Engels verswelg. Die aanvaarde beleid van die NWU is egter dat blanke studente so spoedig moontlik ‘n minderheid op die Potchefstroom-kampus moet word, sodat Afrikaans ook daar in die slag kan bly.

Dit lyk asof Afrikaans as akademiese taal aan universiteite gedoem is. ‘n Skandalige waarheid is dat Afrikaanssprekendes in baie gevalle die leidende rol in hierdie afskaling en afskaffing van Afrikaans gespeel het. Deels as kettingreaksie hierop word Afrikaansmediumskole al hoe minder en kan hulle mettertyd verdwyn.

Buite skool- en universiteitsverband word daar ook glad te min Afrikaanstrots geopenbaar. Soos tatoeëring, wat tradisioneel met matrose en kwaaddoeners geassosieer is, het geradbraakte Afrikaans, wat voorheen verwerplik geag is, hoog mode geword. In sy distopiese roman oor die Suid-Afrika in wording, skryf Eben Venter: “Die Afrikaners het soos die Jode hulleself aan ‘n magtige diaspora uitgelewer en die bloedrivier vir goed verlaat, maar anders as die Jode het hulle selfs hulle taal soos mufbrood op die water weggegooi, snel drywend en stroomaf sodat van die woorde binne die taal, woorde wat almal eens op ‘n tyd onthou het, al vinniger wegvloei en onderwater begin verdwyn. Dan onder dan bo die water soos vingervissies, soms kon jy hulle spatgeluid net nog onderskei, maar soos die geringste waterlewe het hulle ook verdwyn om nooit meer gesien of gehoor te word nie, vinniger en in groter getalle, sodat hulle teenwoordigheid altyd geringer geword het, altyd maar vaer totdat daar g’n enkele taal of tyding meer van hierdie woorde se bestaan oorgebly het nie” (Horrelpoot, Kaapstad: Tafelberg, 2006, bl 219).

Ek het onlangs die aandag op drie werklikhede van Afrikaans gevestig (LitNet 19 Maart): (1) Afrikaans is nie ‘n inheemse of Afrika-taal in dieselfde sin of mate as die moedertale van swart mense nie. (2) Pleidooie vir meertaligheid sluit nie noodwendig Afrikaans in nie. (3) Vir die voortbestaan van Afrikaans as ‘n taal uit eie reg naas Engels is veldtogte ter bevordering van taalsuiwerheid noodsaaklik.

Dus, dit is fundamenteel verkeerd om (1) die herkoms van Afrikaans, in soverre dit Europees is, te probeer wegsteek; (2) pleidooie vir veeltaligheid te lewer pleks van die heil van Afrikaans voorop te stel; en (3) alle variëteite van Afrikaans, ook dié wat erg Engelsbesoedel is, sonder meer as heilsaam te propageer. Dit is as ‘t ware soos om ‘n ystervark te probeer streel. ‘n Misplaaste sug na politieke korrektheid, wat teen die belange van Afrikaans indruis, is onderliggend aan al drie hierdie euwels. Afrikaans is ‘n voortreflike bate waarop Afrikaanssprekendes ongekwalifiseerd trots behoort te wees.

Instansies wat as missie die bevordering van Afrikaans het, moet myns insiens in hierdie drie opsigte hulle strategie aanpas sodat hulle aksies openlik en onmiskenbaar die heil van Afrikaans bevorder. Dit is nie in al drie opsigte die geval by enige van die leidende Afrikaansinstansies nie, bv die ATKV, ATM, ATR, FAK en die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns.

Die reaksie op my vorige skrywe was teleurstellend. Nie ‘n enkele van hierdie instansies het hom verwerdig om te reageer nie; ook nie ‘n enkele lid van die Taalkommissie nie. Dit gaan hier uitsluitlik om die bevordering van Afrikaans. Dít behoort van die uiterste belang vir hierdie instansies en persone te wees.

Ek het hierdie artikel met ‘n teksvers begin. Ek sluit met twee teksverse af: “Maar ek hou my doof, ek hoor niks, ek hou my stom, ek maak my mond nie oop nie. Ek het geword soos ‘n man wat niks hoor nie en wat niks het om te antwoord nie” (Psalm 38: 14-15).

********

Kommentaar

As ‘n pleidooi soos die bostaande, wat suiwer op die heil van Afrikaans ingestel is, publikasie deur ‘n webblad soos LitNet geweier word, kan dit op ‘n hoogs ontstellende verskynsel dui: dat Afrikaansinstansies dermate deur politieke korrektheid gekaap is, dat die agteruitgang – pleks van die vooruitgang – van Afrikaans deur hulle bevorder word. LitNet kan inderdaad as die hoofpleitsbesorger van Kaaps beskou word; daardie “variant van Afrikaans” wat so oordadig met Engels besoedel is dat dit nie sonder kennis van Engels verstaan kan word nie.

Maar dít is die soort Afrikaans wat guns by LitNet vind. Pleks van my skrywe te publiseer, het LitNet eerder gunstige publisiteit aan die DAK-byeenkoms verleen. Ek verwys na Izak de Vries se artikel, “Afrikaans: Waarheid en versoening onder een DAK” ( LitNet 3 April). Hierdie byeenkoms het op 30 en 31 Maart plaasgevind. DAK gee voor om inklusief te wees, maar is na “drie Khoisan-ikone” vernoem: Doman, Autshomao en Krotoa. Afrikaans is glo deur die blankes/Afrikaners gekaap, wat impliseer dat nie-blankes die eintlike skeppers van Afrikaans is. Ek het nie hierdie byeenkoms bygewoon nie. Wat volg, is gebaseer op wat De Vries berig.

Die ANC-aktivis, Hein Willemse. was een van die sprekers. Hy gee graag voor dat Afrikaners Afrikaans gesteel het op ‘n manier soortgelyk aan hoe Afrikaners glo grond van die swartes gesteel het. Willemse is ‘n Afrikaansdosent wat die feitlik onmoontlike vermag het deur die Tydskrif vir Letterkunde in ‘n oorwegend eentalige Engelse vaktydskrif te transformeer. Maar hy is nie hieroor gekritiseer by hierdie byeenkoms wat veronderstel is om Afrikaans te bevorder nie. Hy word ook nie hieroor deur die polities korrekte Afrikaansinstansies, asook Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges, tot orde geroep nie. Willemse se Afrikaansontrouheid, sy dislojaliteit teenoor Afrikaans, asook sy vooropstelling van sy politieke dogmas, word oorgesien. Daarmee word die agteruitgang en moontlike ondergang van Afrikaans bevorder.

In dieselfde polities korrekte Afrikaansgeledere word die uitgesproke marxis, Neville Alexander, wat as veroordeelde misdadiger tronkstraf op Robbeneiland uitgedien het, hemelhoog geprys, onder meer omdat hy meertaligheid bepleit het. Alexander het nie voorkeur aan Afrikaans gegee nie en hom eerder as Engelssprekend voorgedoen. Adam Small word polities korrek as ‘n Afrikaans-ikoon voorgehou, maar sy doelbewus gekose huistaal was Engels en nie sy moedertaal, Afrikaans, nie. Dieselfde geld Jonathan Jansen, wat graag oor Afrikaans uitsprake lewer, maar hy word geensins afdoende verkwalik vir die afskaffing van Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Vrystaat nie. Danny Titus het tydens sy studie in Nederland sy werkstukke in Engels gelewer, nie in sy moedertaal, Afrikaans, nie. Hy verkies Engels as sy huistaal maar dan word hy toegelaat om ampshalwe die mees uitgesproke ATKV-woordvoerder oor Afrikaans te wees. Enigeen wat die heil van Afrikaans op die hart dra, behoort ander Afrikaans-ikone as Willemse, Alexander, Small, Jansen en Titus (asook Michael le Cordeur – kyk hier onder) te soek. Hulle dank hulle vermeende en skynbaar onaantasbare ikoniese status nie aan hulle Afrikaansgetrouheid nie, maar aan ‘n nie-taaloorweging, naamlik dat hulle almal bruin is.

Willemse etiketteer Afrikanernasionaliste se Afrikaans as ‘n koloniale taal. Daar is ‘n teenstrydigheid hierin. Daardie nasionaliste wou juis van die Engelse koloniale juk ontslae raak. Die Kaap was in elk geval slegs van 1803 tot 1806, tydens die Bataafse bewind, ‘n kolonie van Holland. Van 1652 tot 1795 was dit ‘n besitting van ‘n maatskappy, die VOC. Suid-Afrika was by uitstek ‘n Engelse kolonie (1795-1803, 1806-1910). Engels is dié koloniale taal in Suid-Afrika. Engels eerder as Afrikaans is die taal waaraan baie van die bruin elite voorkeur gee. Maar dan is dit sommige van hulle wat tydens byeenkomste, soos dié van DAK, probeer voorskryf wat Afrikaans is en behoort te wees.

Die olifant in die huidige Afrikaansruimte, naamlik geradbraakte taal, word doelbewus misgekyk. Die naaste wat in De Vries se berig hieraan gekom word, is ‘n verwysing na “die jag op sogenaamde anglisismes,” dus ‘n geringskatting van die bedreiging wat Engels vir Afrikaans se voortbestaan inhou. Engels is sedert 1994 de facto die enigste amptelike taal en die ANC-regering sou die land graag wou transformeer sodat Engels die enigste nasionale taal is. Dit is onderliggende ANC-gedienstigheid wat veroorsaak dat daar skynbaar geen kritiek hierop tydens die byeenkoms uitgespreek is nie.

Tot vervelens toe word voorgegee dat bv die Khoi-Khoin- en slawe-invloed op Afrikaans deur die blankes/Afrikaners ontken word. Die beperkte invloed uit daardie oorde is egter selfs tydens die hoogbloei van apartheid erken, soos sedert 1975 in klip en beton in die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl vergestalt word. Waarteen Afrikaners tereg beswaar opper, is die huidige manie om Afrikaans tot ‘n nie-blanke uitvinding te verklaar wat daarna deur blankes gekaap/gesteel is. Die historiese waarheid dat blankes die leeue-aandeel in die daarstelling, ontwikkeling en amptelike erkenning van Afrikaans gespeel het, kan nie met reg ontken word nie.

Een van die nuwe vorme wat die verkleinering en afkraking van die rol van blankes in die uitbouing van Afrikaans aanneem, is om die ontstaan van Afrikaans tot lank voor 1652 te dateer. Hans du Plessis het in aansluiting by Christo van Rensburg hieroor by die DAK-konferensie gepraat. Volgens Van Rensburg het Afrikaans in 1595 ontstaan. Hoekom? Omdat die eerste Nederlandse skip onder die bevel van Cornelis de Houtman toe om die Kaap gevaar en die bemanning in Mosselbaai aan land gegaan het. Of daar kontak met die Khoi-Khoin gemaak is en hoedanig die kontak was, word nie in WAM Carstens en EH Raidt se 2019-boek gesê nie. Ook nie hoe die destydse (taal)gebeure in Mosselbaai taal in die omgewing van Tafelbaai kon beïnvloed nie. Dit is werklik ‘n verregaande en lagwekkende poging om na strooihalms te tas ten einde blankes se inisiatief met Afrikaans verdag te maak. Seker by geen ander taal word daarop aanspraak gemaak dat dit op so ‘n absurde manier ontstaan het nie.

Deesdae is die gewoonte dat as ‘n mens nie van iets hou nie, dit ‘n konstruk genoem word. Standaardafrikaans is volgens Du Plessis nie net ‘n konstruk nie maar die somtotaal van al die variëteite van Afrikaans. In werklikheid is Standaardafrikaans egter ‘n konstruk omdat ‘n keuse uit daardie variëteite gemaak is en steeds gemaak word. In hierdie konteks kon Du Plessis sy afkeuring van Kaaps in soverre dit Engels is, uitgespreek het, maar hy het dit klaarblyklik nie gedoen nie. In plaas daarvan het hy polities korrek die volgende stommiteit kwytgeraak: Afrikanernasionalisme het die Afrika-hart uit Afrikaans geruk. Die vernederlandsing van Afrikaans het glo Afrikaans verarm. Ek sou eerder die teenoorgestelde beweer: Hollands/Nederlands het Afrikaans verryk. Afrikaans kan hom nie van sy Nederlandse grondslag losmaak nie. In talle opsigte kwalifiseer Afrikaans steeds as ‘n dialek van Nederlands.

Braam Hanekom het gekom met die eienaardig gedagte dat die NG Kerk in die Wes-Kaap op grond van taal en ingevolge die Belhar-belydenis met die VGK kan verenig. Hierdie naïewe mens besef nie in watter mate die VGK verengels het en Afrikaansdislojaal is nie. Die vereniging van die NGK met die VGK sal die gatslag vir Afrikaans as kerktaal wees. Kan Hanekom hom voorstel dat ‘n sinode van ‘n verenigde NGK/VGK Afrikaans as voertaal sal duld?

Michael le Cordeur, in ‘n Afrika-hempie getooi, het beweer dat Afrikaans swaar dra aan die Nasionale Party se bewind, terwyl dit in werklikheid die bloeitydperk van Afrikaans was. Om Afrikaans ‘n witmanstaal te noem, is glo om dit te stigmatiseer. Dus, wat met blankes geassosieer word, is sleg. Hoekom? Seker omdat blankes in Le Cordeur se oë verwerplik is. ‘n Moskee in die Bo-Kaap is volgens Le Cordeur dalk ‘n groter hoeksteen vir Afrikaans as die Taalmonument. Het iemand Le Cordeur gekonfronteer oor sy openlike ondersteuning van die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch? Klaarblyklik nie, maar dan word wat hy oor Afrikaans te sê het, steeds ernstig bejeen en onkrities aangehoor.

Anton van Niekerk het die skuld vir die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch (US) aan die studente probeer toeskryf; dat hulle nie sterk genoeg oor Afrikaans as onderrigtaal voel nie. Daarmee verdoelsel hy sy eie skandalige aandeel, soos gedokumenteer deur Pieter Kapp, in die bevordering van die verengelsing en die afskaling van Afrikaans aan die US. Hiervoor is hy nie voor stok gekry by hierdie byeenkoms nie, wat skynbaar in eensydigheid en valsheid uitgemunt het.

Afrikanernasionalisme is tydens hierdie byeenkoms verdoem, maar geen woord van kritiek is teen swart nasionalisme geuiter nie. Apartheid, wat wesenlik op blanke selfbehoud ingestel was, word sonder meer verwerp, maar die terrorisme en ander dade van geweld wat deur die terreurbendes van die ANC/UDF en PAC gepleeg is ten einde die politieke mag te bekom, word veronderstel om voortreflik te wees.

Aan Afrikaans word die negatiewe etiket van verdrukking geheg. Terreurdade wat deur ANC-kamerade in Afrikaans gepleeg is, word egter getakseer asof aan sulke onbeskaafdheid ‘n positiewe etiket geheg moet word. Die ANC-terroris, Basil Kivedo, het bv voorheen vertel hoe hy “sabotasie in Afrikaans gepleeg het, hoe ek in Afrikaans die kleefmyn gemonteer en gedetoneer het.” Jacques van der Elst, as uitvoerende hoof van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, het goedkeurend na Kivedo se Afrikaanse terrorisme verwys. Die talle opsigte waarin die stryd om die behoud van Afrikaans ontaard het, is ontstellend en saai vertwyfeling oor die oorlewingsmoontlikhede van Afrikaans. Ander instansies en mense as dié wat deesdae luidrugtig menings oor Afrikaans uiter, moet liefs op die voorgrond tree en ‘n stryd ten bate van eerbare, suiwer Afrikaans voer.

Die teks van Hein Willemse se voordrag is op 4 April op LitNet gepubliseer. Ek het dit nie nodig gevind om enigiets te verander aan wat ek hierbo na aanleiding van De Vries se weergawe geskryf het nie. Wat Willemse en diesulkes skryf, word deur LitNet as publiseerbaar geag. Wat ek skryf, word egter van LitNet-lesers weerhou. Behoort dit ‘n bron van trots vir LitNet te wees? Word Afrikaans op hierdie manier ten beste gedien?

—Johannes Comestor

 

Twintig miljoen Nigeriese immigrante op pad na Suid-Afrika

President Cyril Ramaphosa het so pas aangekondig dat 20 miljoen Nigeriese immigrante binne die volgende vyf jaar in Suid-Afrika ontvang sal word. Kanada en ander Statebondslande gaan tot hul reis- en hervestigingskostes bydra.

Die Suid-Afrikaanse president, asook mnr. Justin Trudeau van Kanada en die Nigeriese staatshoof, Muhammadu Buhari, het onlangs ‘n geheime spitsberaad gehou waartydens “groter bewegingsvryheid tussen Afrika- en Statebondslande” bespreek is.

Die premier van Kanada, mnr. Justin Trudeau, tydens die ‘Gay Pride’-parade in Toronto in 2015.

“Sowel Suid-Afrika as Kanada beskik oor aansienlike grondgebied, maar het behoefte aan meer mense,” het mnr. Justin Trudeau gesê. “Nigerië, aan die ander kant, het ‘n bevolking van 200 miljoen maar nie genoeg grond en huisvesting vir al sy mense nie. Daarom het ons besluit dat 40 miljoen Nigeriese emigrante oor die volgende vyf jaar in Kanada en Suid-Afrika verwelkom sal word: 20 miljoen vir Kanada en 20 miljoen vir Suid-Afrika. Kanada, die Verenigde Koninkryk, Australië en Nieu-Seeland sal tot die reis- en hervestigingskostes van die Nigeriërs bydra.”

‘n Meningspname deur Pew Research in 2017 het aangetoon dat 74% van die 200 miljoen burgers van Nigerië “die land sal verlaat indien hulle oor die middele beskik” (sien grafiek in Engels hiernaas).

‘n Nigeriese dame wat Suid-Afrika gereeld besoek en reeds eiendom in die land besit, het aan Praag gesê: “Almal wil Lagos verlaat. Dis hel.”

Volgens president Ramaphosa, gaan die Nigeriese immigrante ‘n “sleutelrol” speel om ons ekonomie te laat groei. “Almal praat van Afrika se demografiese dividend, en dis nodig dat ons ook daarin deel,” het Ramaphosa gesê. “Die Nigeriërs in Suid-Afrika lewer reeds ‘n groot bydrae in sowel die geloofsgemeenskap as die farmaseutiese bedryf. Hulle is ondernemend en skep werksgeleenthede wat weer tot ekonomiese groei lei.”

Kanada sal onmiddellik 30 miljard Kanadese dollar (ongeveer R322 miljard) vir die Nigeriese “groot trek” na Suid-Afrika beskikbaar stel. “Kanada is ‘n land wat afhanklik is van immigrante,” het mnr. Justin Trudeau gesê. “Hulle laat ons ekonomie groei en verryk ons kultuur. Daarom wil ons Suid-Afrika proaktief help om dieselfde sukses met immigrante as Kanada te behaal.”

Nigeriërs wat na Suid-Afrika immigreer sal vir die eerste tien jaar nie belasting hoef te betaal nie. “Ons wil dit vir hulle aantreklik maak om hierheen te kom. Mnr. Tito Mboweni en mnr. Edward Kieswetter (die pas aangestelde hoof van SARS) sal binnekort ‘n aankondiging hieroor maak, sodra die staking by die Inkomstediens beëindig is,” het Ramaphosa gesê.

Die Afrika-Unie steun insgelyks groter bewegingsvryheid op die vasteland. “Soos in die Europese Unie, moet ons mense vrylik van een land na ‘n ander kan beweeg,” het ‘n woordvoerder van die AU in Addis Ababa gesê.

Ook die opposisiepartye om Suid-Afrika het die aankondiging verwelkom. “Dis ‘n geleentheid vir Suid-Afrika,” het Mmusi Maimane, die leier van die DA, gesê. Floyd Sivambu van die EFF meen “dis lankal tyd dat koloniale grense opgehef word en dat Afrika een land en een gemeenskap word. Ons en die Nigeriërs is broers.”

Die Nigeriërs sal hoofsaaklik in Gauteng en die Wes-Kaap hervestig word. Sommige gaan egter ook in Limpopo en in Noordwes plase ontvang waar hulle sal kan boer.

Eskom het by navraag gesê dat “die Nigeriërs die vraag na elektrisiteit sal laat toeneem. Maar ons is vol vertroue dat ons die uitdaging te bowe sal kom,” het ‘n woordvoerder verklaar.

Die enigste kritiek teen die koms van die Nigeriërs is deur mnr. Peter Marais, die VF Plus se premierskandidaat in die Wes-Kaap, uitgespreek. “Ons in die Wes-Kaap het al klaar nie genoeg water nie; wat gaan ons nog met miljoene Nigeriërs maak? Selfs al hervestig Justin Trudeau hulle almal in Kampsbaai en Clifton, gaan hulle nog ons water opdrink. Hier is genoeg dop, maar nie genoeg dam nie. Dit klink vir my soos ‘n slegte Aprilgrap.”

Die Kanadese ambassade in Pretoria is vir hul reaksie op Marais se stellings gevra, maar het tot dusver nie gereageer nie. Hul e-posstelsel het bloot ‘n outomatiese boodskap uitgestuur met die woorde:

“Vandag is ‘n LGBTQ-vakansiedag in Kanada en daarom is ons nie op kantoor nie. Ons waardeer u navraag en sal so gou moontlik by ons terugkeer daarop antwoord.”

Dan Roodt: Wet van Transvaal, daarom is ons arm

Dis geen wonder ons is so arm nie! Diegene wat ons geld maandeliks vat met buitensporige pryse en fooie:

  1. Selfoondienste.
  2. Internetdienste.
  3. Elektrisiteit vanaf “Shittypowa” (City Power as jy in Johannesburg bly) of Eksdom, nou weer met 10% verhoog!
  4. Eiendomsbelasting (jou R2m-huis waardeer die ANC-munisipaliteit teen R4m).
  5. BTW (onlangs verhoog na 15%).
  6. Brandstof (word volgende week met R1,25 per liter verhoog, waaronder die heffings/belastings).
  7. Bankfooie en rente. Ek het die heel goedkoopste rekening by FNB wat veronderstel is om R5.80 per maand te kos. Wel, verlede maand vra hulle my toe R98 aan bankfooie! Dit word seker aan swart sokker geskenk, as dit nie die sakke van die FNB-bestuur vul nie. Soos daardie Michael Jordaan, vorige hoof van FNB, wat so bly was toe Afrikaans by Tukkies afgeskaf is.
  8. Kospryse. Dit styg aanmekaar, maar ons boere wat dit produseer kry seker een of twee persent daarvan; die res gaan aan die supermarkte en middelmanne.
  9. Belastings. As jy ‘n salaris verdien, is jy in ‘n hoek, want jou werkgewer trek elke maand LBS af en betaal dit oor aan die sg. “SARS” wat tans staak en dit namens die ANC-bewind invorder; en hulle beskou jou belastings as hul persoonlike sakgeld. Ons maatskappybelasting is van die hoogste ter wêreld. Dan nog kapitaalwins- en dividendbelasting. As jy rook of drink, kry ek jou klaar jammer, maar jy is verál ‘n ANC-melkkoei.
  10. Vervoer (sien 6 hierbo). Ons het min of geen openbare vervoer nie, ten spyte van al die hoë belastings. Die Gautrein is van die duurste ter wêreld. Tussen Pretoria en Johannesburg kos dit naby aan R3000 per maand. In die meeste wêreldstede kan jy vir omtrent ‘n R1000 per maand oral heen ry waar jy wil met busse, treine, moltreine, trems, ens. Onthou: hulle salarisse is 3 tot 4 keer hoër as ons s’n! Jou alternatief is ‘n Toyota wat jy gaan finansier teen buitensporige rente en waarvan die waarde begin daal sodra jy dit by die handelaar in ontvangs neem. En Toyota het so pas vir Steve begin boikot. Jy kan begin fiets ry, maar jy sal jou lewe waag tussen roekelose bestuurders en, anders as in Nederland, is daar geen fietspaaie nie.
  11. Mediese fondse. Die hospitale (openbaar en privaat) gaan agteruit, medici emigreer, maar jy moet duisende rande per maand aan ‘n mediese fonds bestee, ingeval ‘n taxi in jou vasry en jy in die intensiewe sorg opeindig. Want taxi’s kan ry soos hulle wil en die verkeerspolisie stel net belang in tjôtjô.
  12. Versekering. Amper vergeet ek van dié outjie! Jy het motorversekering, huisversekering, huisinhoudversekering, lewensversekering, want niks is veilig nie. Daar is inbraak, diefstal, motorkapings, gewapende roof en moord. En die versekeringsmaatskappye betaal net hoë bonusse en salarisse aan hul besture uit, of gaan SEB-transaksies van miljarde met ANC-verbinde “sakemanne” aan. Meneer, mevrou, mejuffrou… dis jóú geld wat daar verkwis word!

Wat bly oor? Geen wonder ons trek soos armblankes aan en raak oorgewig van ‘n witbrood-en-Coke-dieet nie. Enige koopkrag wat ons gehad het, is “onteien sonder vergoeding”.

As ons nie al hierdie parasiete van ons afskud nie, gaan ons en ons gesinne nie kan oorleef nie…! En dis moontlik. Ons moet net buite die kassie begin dink. Ons voorouers het feitlik sonder geld hierdie hele land gebou, want hulle kon planne maak. Ons kan ook!

Leon Lemmer: Gaan Amerika uitmekaarval?

Die Verenigde State van Amerika is ‘n federasie wat uit 50 state bestaan, insluitende Alaska en Hawaii wat geografies van die ander state geskei is. Die bykans 330 miljoen inwoners is minder as 5% van die wêreldbevolking, maar hulle beskik oor sowat ‘n derde van die wêreld se rykdom. Ná die Tweede Wêreldoorlog het Amerika as ‘n supermoondheid op die voorgrond getree. Sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 is Amerika die enigste supermoondheid. In die huidige eeu het China ‘n mededinger om dieselfde status geword vanweë die skouspelagtige ekonomiese resultate wat hy behaal.

Amerika het as gevolg van grootskaalse immigrasie oor ‘n lang tydperk die tuiste van talle rasse en etnisiteite geword. Daar heers ‘n groot mate van eenstemmingheid oor wat Amerika histories was en selfs waarheen hy skynbaar op koers is. Daar is egter wyd uiteenlopende menings oor die soort samelewing wat Amerika behoort te wees en of daar behoefte aan ‘n koersverandering is, bv wat betref Amerika se rol in die wêreld. Talle waarnemers dink dat Donald Trump besig is om vergestalting aan ‘n nuwe Amerikaanse visie te gee. Een van die (onbedoelde) gevolge kan die opbreking van Amerika in verskillende state wees, bv nasionale etniese state soos in Europa.

Die eerste substansiële boek wat oor hierdie onderwerp gepubliseer is, is Thomas Chittum se Civil War Two: The coming breakup of America (1997/2018; Amazon Kindle $3,45). Chittum het in Viëtnam geveg en was daarna ‘n huursoldaat aan die kant van die Kroate in die Joego-Slawiese burgeroorlog (1991-1992). Hy het gebeure in die Balkanlande op Amerika van toepassing gemaak. Hoewel daar Kindle-weergawe van die boek is, is daar nie een wat op my Kindle aflaaibaar is nie. In die boeke wat ek hier onder bespreek, het die twee outeurs egter deeglik kennis van Chittum se boek geneem. (Die boek kan gratis hier gelees word – redaksie.)

Billy Roper

Billy Roper (gebore in 1972) word in die Wikipedia beskryf as ‘n neo-Nazi-aktivis en anti-Semitis. Hy het die White Revolution-beweging (2002-2011) gestig, wat blanke heerskappy voorstaan en as ‘n “hate group” beskryf word. Deesdae noem Roper sy organisasie The ShieldWall Network. Hy skryf sowel fiksie as nie-fiksie. Naas ander werke wat by Amazon beskikbaar is, is die volgende boek ter sake: The Balk: What does it mean, and what will it mean to America’s future? (2015, 126p; Amazon Kindle $3,44). “Balk” is ‘n afkorting vir balkanisering, dus verdeling in klein, vyandiggesinde staatjies, volgens die HAT, na aanleiding van die geskiedenis van die Balkanlande. “So, Balkanization means ‘to become like the Balkans'” (Roper, 2018-boek hier onder, Kindle 1750). Daar hoef egter nie noodwendig vyandiggesindheid tussen die state te wees nie. In die Amerikaanse konteks sal die state ná opbreking ook nie noodwendig (almal) klein wees nie.

“To balk” beteken ook “to hesitate or be unwilling to accept an idea or an undertaking” (379, 1742). Volgens Roper was die Russiese beleid in die Balkans in die 19de eeu doelbewus daarop gemik om verdeeldheid te veroorsaak (2055). Balkanisering kan dus ook die huidige Amerikaanse politieke mag en invloed aftakel. Maar kleiner, sterk etniese state kan daaruit voortvloei. “Balkanization is the recognition of the need for tribe [volk] and identity separate from the herd” (2245). Hierin is daar ‘n boodskap vir die wit skape in die Suid-Afrikaanse kudde wat deur swart skape oorheers word.

Roper vestig die aandag op die al hoe groter afmetings wat politieke polarisering in Amerika aanneem. Dit word aangevuur deur nie-blanke immigrasie, wat die tradisionele demografie van Amerika in so ‘n mate versteur dat blankes teen die middel van hierdie eeu ‘n minderheidsgroep kan wees. Roper wil vir Amerikaanse blankes ‘n veilige toekoms verseker. Om dit te bereik, moet blankes hulle tradisionele kultuur bewaar deur teen vreemde invloede te waak. Soos in Suid-Afrika is dit ‘n geval van óf blanke óf nie-blanke polities-kulturele oorheersing.

Hierna het Roper die volgende boek gepubliseer: EthnoState (2018, 190p; Amazon Kindle $3,44). Die teks kom neer op ‘n bywerking van sy vorige boek en is gebaseer op wat hy op bv die internet gepubliseer het. Die teks van The Balk is by sy nuwe boek ingesluit, sodat dit nie meer sin het om daardie vorige boek apart te koop nie. Wat vir Roper van deurslaggewende belang is, is dat daar diepgaande kulturele verskille tussen mense van verskillende etnisiteite is, wat dit moeilik, selfs onmoontlik, maak om met mekaar saam te leef. Daar is drie stappe in hierdie proses: “division, polarization, and ultimately, balkanization” (873). “Culture wars are not won by moderates” (1268). Ek wens die mense en instansies wat veronderstel is om Afrikaans te bevorder, wil hierdie waarheid ter harte neem. Dit is dwaas om polities byderwets toe te laat dat Afrikaans maar in ‘n geradbraakte toestand kan verval.

Roper verwys sy lesers na twee web-adresse: whitenationalists.com en aryanwarrior.com (1540). Hy voorsien “the now inevitable breakup of America into smaller and more homogeneous ethnostates” (56). Hierdie politieke polarisering word deur toenemende vrywillige self-segregasie aangehelp. “The country’s schools are becoming more segregated, meaning that those increasingly diverse peoples are choosing to move to sort themselves out” (938). “As that blessed diversity increases in a city, the city segregates more and more into racial and ethnic neighborhoods. When the city as a whole is sufficiently diversified, ie made less White, the Whites move out of the city to the suburbs. When nonWhites pursue them into the suburbs, White flight bleeds out into rural areas to escape the brown tide” (947). “White flight … changes the productivity and standard of living of both the place it flees from, for the worse, as well as the place it flees to, for the better” (2139).

Sy standpunt is dus die teenoorgestelde van wat ons daagliks plaaslik wysgemaak word, naamlik dat bv inklusiwiteit, diversiteit en multikulturaliteit die beste scenario vir die toekoms is. As die meerderheid Amerikaners, naamlik die blankes, kultureel bedreig wil, hoeveel te meer nie die blankes, ‘n minderheid, in Suid-Afrika nie? “The only way to avoid conflict is separation” (270). “You do you, and let us do us” (811). Hy dink blankes het “superior intellect, creativity, ingenuity, and industry” (2103). Hy moedig sy lesers aan met die frase “think racially” (1565). “Our race is our nation” (2196). “Protect what is yours” (2420) – bv dink aan onteiening sonder vergoeding. Roper haal 2 Korintiërs 6:17 aan: “Gaan van hulle af weg en sonder julle af” (1238).

Roper beveel aan dat blankes sy voorbeeld moet volg en uitwyk na bv “the Ozarks,” wat 96% blanke inwoners het (63). ‘n Soortgelyke opset word in baie Amerikaanse nie-stedelike, veral plattelandse, gebiede, “the Heartland” (159), aangetref, bv “the state of Franklin in eastern Tennessee and Kentucky … Likewise, the Upper South of northern Georgia and northern Alabama” (151). Daar is ook “New Albion in upper New England” (176). Die state Maine en Vermont is meer as 90% blank (2388). Die Ozark-gebied strek oor noord-Arkansas, suid-Missouri, noordoos-Oklahoma en suidoos Kansas. “The ShieldWall Plan: continue to evacuate Whites from darkening Louisiana, Mississippi, and south Arkansas to the Ozarks” (881). Daar is groot armoede onder blankes in Ozarkië, maar daar is min misdaad, “a clear indication that poverty itself is not a cause of violent crime” (108). Franklin sou eens die 14de van die oorspronklike 13 Amerikaanse state geword het. “The Heartland, the red states [Republican Party], what coastal liberals [Democratic Party] call ‘flyover country’, will be New America, when the balkanization happens” (900).

Wanneer oor die balkanisering van Amerika gepraat word, is daar vrese dat die blanke staat nie ‘n skakel na die see sal hê nie. Maar Roper lys baie onafhanklike lande wat in ‘n soortgelyke situasie is. “Indeed, being landlocked might be preferable than facing the Pacific Osean, which in a Balkanization scenario would quickly become a Chinese lake” (159). Roper voorsien dat ‘n blanke tuisland in Midde-Amerika in die noorde via die Groot Mere toegang tot die see sal hê (159). “The St Lawrence Seaway route to the Atlantic would be through White controlled areas” (705). In die suide sal Texas toegang tot die Golf van Mexiko bied (159). “The Texas deep water ports of Galveston, Texas City, Houston, Port Arthur, Orange, and Beaumont, basically everything north of Port Freeport, would be within the White controlled territory” (697). “My belief [is] that New America will lie between the Appalachians and the Rockies, and from the Ozarks to the plains of Canada” (1405).

“We have two possible futures left in America. One path leads to Yugoslavia [balkanization], and the other, to Rhodesia. I would ask, challengingly, ‘which one will it to be?’ Perhaps that would motivate you to embrace the coming breakup of America” (231). “The ongoing turmoil in Zimbabwe, formerly White ruled Rhodesia, provides a … stark lesson to those who would return to a multiracial society with Whites controlling a nonWhite population, rather than being separate from them” (1215). Dit herinner aan wat in Suid-Afrika gebeur het. Die Nasionale Party-regering het tuislande vir swartes geskep, maar versuim, soos ook tydens die grondwetlike onderhandelinge in 1990/94, om broodnodige tuislande vir blankes, veral Afrikaners, te skep. Wanneer sal Afrikaners kan sê soos Martin Luther King jr: “Free at last, Free at last!” (480); Uiteindelik vry, uiteindelik vry!

Die uitmekaarval van Amerika word nie uitsluitlik deur blankes gedryf nie. “Some Hispanics want to carry the eagle and snake [Mexican] flag in a reconquista of Aztlan from California to Texas, and are doing a pretty darn good job of displacing the Anglo population there. Some blacks, wanting to have control over their own destiny as a people and to be finally free of what they see as systematic and institutionalized racism, want five states in the deep south for their own ethnostate” (252). “Five deep south states … have been designated as ‘New Africa’ by Black Nationalists … Higher birth rates, re-emigration of blacks to the deep south, and regional migration of Whites out of the deep south to the upper south in response, have made electoral politics as untenable in Alabama, Mississippi, Georgia and South Carolina [and North Carolina – 1091), as they became in South Africa” (606). “By 2010, about 57 percent of the nation’s African-Americans were living in the South – a higher percentage than at any time in 50 years” (2072). “Texas, of course, is already majority nonWhite, though north Texas may well be preserved as a part of New America, where their Gulf deepwater ports would be very useful. Georgia and Florida will both go majority nonWhite within less than a decade. Louisiana and Mississippi are projected to follow suit the decade after, with Virginia and North Carolina not far behind” (1227).

Die volgende kan ook op die nuwe Suid-Afrika van toepassing gemaak word. “For the non-nation, multicultural empire which America has become, and for all its distinct peoples, worse is better. What does that mean? Multiracial democracy does not work, even though, just like some people still insist that Communism is an ideal utopian system if it were just ran correctly, but human nature keeps messing it up, some idealists continue to be in denial of its failure” (263). Sedert 1994 is swart mag met ‘n sterk kommunistiese inslag in politieke beheer van Suid-Afrika. Apartheid, afsonderlike ontwikkeling en swart tuislande was die plaaslike poging tot balkanisering. “I tell you … the only alternative to Balkanization is White minority status and eventual extinction through amalgamation” (2437), bv rasvermenging. Dit is presies wat in Suid-Afrika gebeur. Om blanke kultureel-etniese uitwissing te voorkom, is die herbalkanisering van Suid-Afrika nodig, bv etniese tuislande vir blankes.

Roper is aartskonserwatief. “Our Founding Fathers wouldn’t want America to live on like this. It will never again be the country it once was. We lack the will to deport fifteen million illegal immigrants, or defend our borders, or to defend the sanctity of unborn life, or the holy union of marriage” (281). “Our race is our nation … We are defined by our common blood. That’s all that really matters” (287). Hy begeer ‘n “new White republic. Our New America” (432). “Our new nation … will be demographically back to the way the US was around 1960. That is, at least 90% White” (298). Tans word gepoog “to ameliorate genetic differences. Literally, to purposefully hybridize all of humanity into an indistinguishable gray mass. They want to level the playing field through dysgenic miscegenation. It’s called social engineering through promoting race mixing” (327).

“History is full of multiracial societies which have always imploded into racial civil war and collapse, if they haven’t eventually degraded through racial amalgamation. Those are the only two long-term end results of multiracialism” (403). “Multiracial empires are by definition unstable. Homogeneous states, where people share a common race, ethnicity, language, culture, and religion, by definition, are more stable. Diversity is not a strength, it is a weakness” (409). Roper wil nie die Jode as blankes klassifiseer nie. “They may be … like a broken watch right twice a day, but consider the source, always” (772).

Wanneer die volgende groot oorlog buite Amerika uitbreek, “it now is likely to go nuclear … This would certainly result in a civil war between relatively racially homogeneous regions, causing balkanization of the country and the rise of ethnostates. Yes, including White ethnostates” (921). Dit geld vir sowel Amerika as ander lande. “The Founding Fathers … meant for the United States to be a nation of, by, and for White people, specifically” (1072). “The future of the West is balkanization, or retreat into separate enclaves per ethnic group, because the policy of diversity has failed and as a result, people have fallen back on what ‘freedom of association’ remains to withdraw from the disaster of mixed-ethnic society and produce their own communities mirroring Eurepean countries” (1102). Weens gedwonge rasse-integrasie is daar in die 1996-Grondwet van Suid-Afrika agt woorde wat morsdood is: “Everyone has the right to freedom of association” (Artikel 18).

Volgens Roper is “the breakup of America and [the] impending race war … inevitable” (1623). “In many ways, the breakup of America has already begun” (2474). “The only natural and peaceful way for different Races to live is separately. I believe that Racial separatism leads to peace. Balkanization will cause conflict at the beginning, but once we are all separated naturally then we will have harmony” (1736). “In the United States, the Balkanization process is not just one of political, cultural and religious separation. Indeed, the very real re-migration of the races within the borders of this nation are furthering the re-segregation of the peoples who make up the country, and accelerating the ongoing Balkanization” (1801).

Roper vind by Pat Buchanan, bv The death of the West (2002), ondersteuning vir sy standpunt. Buchanan skryf: “If a country is a land of defined and defended borders, within which resides a people of a common ancestry, history, language, faith, culture and traditions, in what sense are we Americans one nation and one people today?” (2015). “Buchanan agrees that the United States of America is headed towards a breakup along racial lines” (2023). Die massa-immigrasie van nie-blankes is hiertoe ‘n groot bydraende faktor. Brent Nelson skryf in sy boek, America balkanized: Immigration’s challenge to government (1994), die vernietiging van tradisionele Amerika direk toe aan die immigrasiebeleid (2048). Samuel Huntington skryf in The clash of civilizations? 1993 – Praag 5.11.2016): “The fundamental source of conflict in this new world will not be primarily economic. The great divisions among humankind and the dominating source of conflict will be cultural” (2703). Sulke outeurs word ondersteun deur kommentators op die internet wat die proses van balkanisering en radikalisering aanhelp (2196). Roper vestig ook die aandag op tersaaklike gebeure elders, bv die onafhanklikheidstrewe van baie inwoners in Skotland en Katalonië in Spanje (2218). Daar is ook die Koerde in die Midde-Ooste wat ‘n eie staat begeer, asook die Russe in Oos-Oekraïne (2225).

Die Amerikaanse balkanisering wat Roper voorsien, is dus ‘n swart etniese staat in die suidooste, ‘n hispanistiese etniese staat in die suidweste (2735), rasgemengde state aan die oos- en weskus, met die weskusgebied wat ‘n sterk etnies-Chinese inslag het, asook Midde-Amerika, die hartland, wat ‘n blanke etniese gebied is en die tradisionele leefwyse van Amerikaners voortsit (2740).

“Canada will likely balkanize as well … British Columbia will be occupied by the Chinese along with the rest of the West Coast. The prairie provinces [Alberta, Saskatchewan, Manitoba] are likely candidates to join New America. The Northern territories will revert to the Inuit and Nunavit [Eskimo’s]. Quebecois will get their much sought-after independence, perhaps allied with France. And the Maritime provinces [New Brunswick, Nova Scotia, Prince Edward Island, Newfoundland and Labrador] will probably be allied with the US Northeastern [white] states” (2836). Ontario is onontwarbaar multikultureel.

Wat Europa betref voorsien Roper die eroniese moontlikheid “[that] Eastern Europe … may end up in better shape than Western Europe” (2851). Dít kan die destruktiewe gevolg van Angela Merkel en ander Wes-Europese staatshoofde van die Europese Unie se dwase beleid van ongebreidelde massa-immigrasie wees.

“Africa, without Western aid, will become a charnel house of warring tribes, rampamt disease, and barbarism. The population there should tank [decline] by one-half the first few years, then level off, gradually, at a pre-industrial standard of living. Don’t expect any Whites to survive on the continent, unless they band together quickly and take out a chunk of territory to defend vigorously … European readers, or South African, or wherever you might be, should also consider immigrating if at all possible to a majority White area if you are not already in one secure and populous enough to survive as a viable enclave” (2864). “Think of it in terms of lifeboat morality. You cannot save everyone” (2901). Roper haal aan uit ‘n REM-liedjie: “Stand in the place where you live” (2976). Dus, wees ‘n vertikale êrensmens, nie ‘n horisontaal-kruipende nêrensmens nie (Praag 8.12.2018).

Tom Kawczynski

Ek het reeds oor drie boeke van Tom Kawczynski geskryf (Praag 09.03.2019). Sy tweede boek het as titel: The coming civil war (2018, 397p; Amazon Kindle $11,49). In daardie vorige rubriek het ek doelbewus die voorspelde burgeroorlog en die uitmekaarval van Amerika tot by hierdie geleentheid laat oorstaan. Kawczynski se boeke is akademies-wetenskaplike baie beter as dié van Billy Roper en nie so buitensporig aktivisties-propagandisties nie. Die outeur het ook die voordeel gehad dat hy kennis kon neem van Roper se boeke en dié wat Roper beïnvloed het, asook dat hy inligting tot omtrent ‘n jaar gelede kon bywerk.

Kawczynski is nasionalisties. Hy definieer nasionalisme as “love of one’s own people” (1169). Nasionaliste “want their old America back” (1169), “where people choose to live in places with people who think like they do” (2577). Insgelyks wil Afrikaners hulle vaderland terug hê. “I’m an unapologetic rightist” (2592). “Who is the Right? They’re the people who believe in America as it was” (2739). “Trump is White America in revolt, where people who represented a moral majority defending a shrinking culture have been pushed into fighting back for the country they once had” (3340). Die ideaal is “restoring the American nation and to form the identity anew, building a culture based upon the ideals we once held, updated for the new age” (2748). Soos Huntington dink Kawczynski “that culture matters a great deal, more even than economics” (2978). “If a person acts in a way which culturally passes for a race and can visibly pass for that group, they’re assumed to be part of the tribe” (3217). Dieselfde twee norme kan gebruik word om te bepaal wie as Afrikaners kwalifiseer.

Afrikaners is per definisie blank. Dit is deel van hulle trots, gevolglik moet die sug na inklusiwiteit, dus die verbreding van die begrip Afrikaner, teengestaan word. “Race is a funny construct [concept]. One’s racial background is partly genetic. But it is also partly cultural [ethnic] in the form of a set of beliefs that one affixes to their heritage and future. But it is also part choice, in that for race to have meaning, people have to embrace it as a form of identity. In America, as much as in response to the other where every other race is encouraged pride and positive identity, White identity is emerging” (3310). Swartes beweer “black is beautiful.” Blankes het net soveel of heel moontlik meer reg daarop om trots op hulle velkleur te wees. Meer as ooit tevore is dit nodig “to …legitimize white identity” (3325). Anders as die populêre voorstelling in die massa-inligtingsmedia is blankheid geensins ‘n onding nie. “The Han Chinese are notorious for defining belonging on strictly racial terms” (3699). Dieselfde kan van die Japanese gesê word (4074). Myns insiens het blankes dieselfde reg om trots op hulle blankheid te wees en die eksklusiwiteit daarvan te koester.

Volgens Kawczynski moet blanke Amerikaners hulle rug op globalisme keer en eerder sorg dat hulle kultuur en land herlewe. Hy skets hoe geestelik siek die populêre liberalistiese narratief is en noem dit “plantation thinking … where we [whites] now only exist to give what we stole back to the victims” (418). Dit is “self-destructive … misplaced altruism” (482). “The Left always knew it was easier to tell people to take what they wanted rather than earn it” (2197). In hierdie sin is die ANC se beleid ‘n enkele groot ongerepte woud oftewel “jungle thinking”. Soos by Suid-Afrikaanse blankes is daar onder Amerikaanse blankes die “corrosive morality of defeatism … for fear of being called names [eg racists], we gave up control over not just what we would think, but what our children would be taught to think” (426). Vir die regering gaan dit om “control, not liberty” (434), bv “they choose politically correct speech over free speech” (1605), wat lei tot “the rising criminalization of speech and thought” (1612). “An America with ‘safe spaces’ that exclude frank discussion is one where guns will eventually do the talking” (2608). Die ANC se oordrewe gesentraliseerde regering – “[the] dictatorship of the proletariat” (2000) – maak van vryheid ‘n hersenskim. Dink aan die ANC en sy geskiedenis/nalatenskap: “We’ve rewarded so many bad behaviors, entitled so many undeserving people” (529).

“I firmly believe Hillary [Clinton] would have won [the American presidential election in 2016] if she wasn’t white” (2378). “Asians, Latinos vote 2:1 and Blacks vote 10:1 for Democrats” (3325). “Where there were slightly under 10 million Latinos in America in 1970, this number has increased nearly six-fold since then to 57.5 million today” (3588). “The Latinos will prove the decisive bloc in determining America’s future” (3641). Diegene wat teen Trump se hervorming van die Amerikaanse immigrasiebeleid en die bou van ‘n muur op die grens met Mexiko gekant is, bv die meeste hoofstroom-inligtingsmedia, dra nie die belange van die Amerikaanse blankes op die hart nie.

“The Republican Party … will have no choice but to lead the Right to defend the identity interests of the [white] majority” (961), bv “paying families to have children and not paying out of wedlock mothers for children” (977). In 2016 “single mothers constituted 66% of the households in which Black children were being raised … By comparison, 42% of Latino, 24% of White, and only 16% of Asian children are being raised by a single mother” (3439). Die afmetings wat buite-egtelike kinders en selfdegeslagverhoudings aanneem, toon hoe suksesvol kulturele marxisme met die ondermyning van tradisionele gesinne is. Dit is heel moontlik een van die faktore waaraan die opkoms van Oosterse lande en die agteruitgang van Westerse lande toegeskryf kan word.

“Leftists wil portray billions for a border wall to be a budget buster, but … spending hundreds of billions on social services for people here illegally is an act of humanity” (984). “This cessation of accountability is at the heart of why the Left can tell their favorite lie that the Right doesn’t care about people” (1891). “[White] Americans were sick of an unfair system where good people were being told they were the problem, where all they once believed was good and just was said to [be] oppressive” (2234). “America First means a lot to the Right. It starts with the understanding that for America to remain a successful country, we need a single culture” (2242). Dít noodsaak die opbreking van die bestaande federasie van vyftig state. ‘n Interessante hedendaagse verwikkeling is dat as Amerika sou opbreek, “Left areas will draw Chinese influence and Right areas will draw Russian influence” (1752).

“According to the 2017 census estimate, whites make up 60.7% of the current American population” (3217). “The future along the current trajectory will see … White people becoming a minority by 2043 at the latest” (3226). Slegs 58% van die blanke kiesers het vir Trump as president gestem” (3302). Dít bring mee dat baie blanke Amerikaners al hoe meer op ‘n politieke koersverandering aandring, veral wat immigrasie betref. Dit sluit die ideaal van meer (oorwegend) blanke state in, danksy plattelandse gebiede wat oorweldigend blank is (3226), des te meer danksy toenemende self-segregasie.

“The biggest issues for the Trump administration have been political correctness and immigration … Although programs like affirmative action have long been loathed by many Whites, recognized as they are as unmerited subsidies to create a ladder” (3340). “For those of lesser qualifications, they were tolerated in the hope they would be used to ensure peace. But these overtures were rejected by the minorities [eg Blacks] who chose to throw in with a Left who promised to give them what others had earned … the Left has just continued to import people from a Third World rife with corruption … As we bring in people from these foreign cultures, we lose the old America” (3347). “Whites as the bedrock of the Right coalition, are moving toward the idea that conflict is preferable to submission” (3370). “Race realism … is growing in America” (3486). “Race-based cultures have already diverged” (3493), bv “Black Lives Matter [is] a radical group who expesses the separatist instinct” (3478). “Should a civil war arise over race and ideology, the odds it will take on racial characteristics … are extremely high” (3378).

Van blankes word verdraagsaamheid verwag omdat hulle glo die skuldige party is. Swartes, daarenteen, dink hulle kan maak soos hulle wil. “Tolerance has evolved into deviancy whereby nearly everything is permissible” (3895). “Everything is allowed, nothing is special” (3979). “Any offer to tolerate … is inevitably exploited to seek dominance” (3903). Maar die blankes moet nie toelaat dat hulle kultuur vertrap word nie, “because culture is what keeps us afloat. It’s what binds us … there is no middle ground” (4034). Byvoorbeeld, Afrikaners wil Afrikaans as moedertaal hê; nie ‘n mengsel van Afrikaans en Engels soos Kaaps nie.

Daar is ‘n hoofstuk elk waarin die Amerikaanse Demokrate, Republikeine, stedelinge, voorstedelikes, plattelanders, blankes, swartes, bruines (Hispaniste), geles (Chinese/Asiate), linkses en regses gekarakteriseer word en aangetoon word hoe hulle uiteraard wrywing kan veroorsaak. Van die onderliggend faktore is “ideology, residency, race, and culture” (4043). “Globalism vs nationalism [and] Christianity vs Islam” lei ook tot konflik (4043). In hierdie mengelmoes is daar veral een verskynsel wat geen oplossing bied nie, naamlik multikulturalisme, vandaar bv Brexit (4074). Tegnologiese uitvindings en vordering wat in die gebruik daarvan gemaak word “are likely to only further separation between people as we increasingly find ourselves engaging in worlds which are virtual” (4154). Dink bv aan hoe die internet, spesifiek die sosiale media, die linkse beeld wat deur die hoofstroom-inligtingsmedia geskep word, afgebreek deur ‘n veelheid van ander standpunte te versprei.

In ses hoofstukke skets Kawczynski ses scenarios, “six possible ways the next twenty years could see this cultural civil war resolve” (4160). Hulle het die volgende titels: “submission, militarism, decentralization, separation, secession, collapse” 4170). Uit die name kan redelik maklik afgelei word wat elkeen behels. Volgens Kawczynski is “summission” die waarskynlikste. Die ander sterk moontlikheid is “collapse”.

  • “Submission” kom neer op ‘n oorwinning vir die linkses (4193), die “limousine liberals” (4262): “demography is destiny” (4254), soos in die nuwe Suid-Afrika. “America will become much more like Europe is today – mixed ancestry and socialist politics” (4239). “Estimated likelihood: 40%” (4308).
  • “Militarism” sal ‘n oorwinning vir die regses beteken (4311). Die Amerikaanse weermag is geneig om regsgesind te wees. Die “patronage system” sal deur die “opportunity model” vervang word (4327). Verandering van die immigrasiebeleid sal voorrang geniet “to reverse the demographic trends” (4350). “America would … have to step forward and seek to actively deport illegal immigrants” (4350). ‘n “Family planning policy” kan ingestel word, “whereby married couples were offered subsidy to have children and instead single mothers were not given any support” (4366). Tans “the state basically is serving as surrogate father to single mothers” (4366) – ook in Suid-Afrika. “Estimated likelihood: 15%” (4435).
  • “Decentralization” word beskryf as “the unhappy compromise” (4443), afgesien daarvan of dit aan “the idealism of the Left or the realism of the right” toegeskryf word (4451). Groter desentralisasie van bv die regering gaan nie Amerika se nypende probleme oplos nie. “Estimated likelihood: 3%” (4535).
  • “Separation” is problematies omdat “vast spaces of the country are occupied by people [whites] who lean to the Right, but the population centers [cities] lean to the Left” (4551). En “the west [coast] [eg Chinese and Hispanics] [is] a very different animal from the east [coast] [eg whites] (4566). Maar daar is al hoe meer self-segregasie en die stempatrone “reflect more explicitly residency and race” (4575). “It seems the separation scenario is among the least likely of scenarios. Estimated likelihood: 2%” (4629).
  • “Secession” word “a more orderly breakup” genoem (4638). “California already has a ballot initiative to split into three states” (4646): blankes, Asiate/Chinese en Hispaniste. Tydens die Obama-bewind “a vibrant sovereignty movement started gaining traction in Texas” (4653). Die New England-state in die noordooste kan afskei, asook Dixie, “the Deep South”, maar “it’s hard to imagine the contested states elsewhere taking secession seriously” (4676). “I could imagine California acting alone or perhaps in concert with Oregon and Washington … Nevada and a future left-leaning Arizona [due to an increased Hispanic population] might be inclined to go along” (4676). “Secession is the attempt to break away in an orderly fashion, and while not impossible if everyone agrees to avoid violence, it would take the best of all worlds for events to play out so neatly” (4754). “Simply asserting that separation is a logical way to address grievances” (vorige paragraaf) is dalk ‘n makliker uitweg (4762). “Estimated likelihood: 5%” (4762).
  • “Collapse” is moontlik as een of meer van die ander scenarios nie gerealiseer het nie. “We stand on the precipice of a collapse” (4869). Dit is moeilik om te voorspel watter vorme die ineenstorting kan aanneem. “People will do whatever is necessary to satisfy their basic needs of security, shelter, food, water and warmth” (4811). “A hard reset would go beyond politics and force people to just face a survival scenario” (4844). “Estimated likelihood: 35%” (4886).

“As a country, America is fundamentally broken … Without unity at our core, these conflicts will only increase … Honestly, it looks like the fight is coming … We cannot seek to replace the existing majority with new people from far away” (4861). “I think war is coming” (5007). As regsgesinde bly sy ideaal “[to] rebuild our nation around a common culture” (5026).