Al vier die bogaande Franse romans stel ‘n ander wêreld voor, soms ‘n baie negatiewe wêreld soos ‘n Islamitiese kalifaat, maar iets anders as wat tans geld. Deel van Suid-Afrika se probleem is dat ons ons nie iets anders as regering deur die ANC-SAKP met korrupsie, swart rasse-narsisme, ‘n gesanik oor “rassisme”, onbekwaamheid, ens., kan voorstel nie. Ons parlement – en hieroor behoort almal saam te stem – is ‘n sirkus. ‘n Duur sirkus met veels te veel narre wat almal salarisse en voordele verdien. Dit kan maklik tot ‘n honderd LP’s of minder verklein word.
Gestel nou ons het ‘n senaat gehad wat sê maar in die Ou Raadsaal in Pretoria gesit het, en wat net uit Afrikaners bestaan het. Die senaat sou ‘n vetoreg op alle wetgewing hê wat van die Engelse parlement in Kaapstad af kom. Alle wetgewing sou ook eers in Afrikaans vertaal moes word om aan die senaat voorgelê te word. Enige wetgewing wat antiwit, anti-Afrikaanse elemente soos regstellende aksie, swart bemagtiging en dies meer bevat, sou byna outomaties geveto word.
Die senaat sou ook beheer uitoefen oor aanstellings in die polisie en die weermag sodat geen politieke party in die parlement eenvoudig die staat en veral die veiligheidsdienste kan oorneem nie. Verkieslik sou die senaat insgelyks oor die mag beskik om die parlement te ontbind indien dinge in die “sirkus” handuit ruk, maar aangesien hy oor ‘n vetoreg beskik, sou dit nie te dikwels gebeur nie. Die senaat kan om die helfte uit verkose lede bestaan, asook benoemde lede wat op grond van hul diens aan die Afrikanergemeenskap en die land benoem sou word. Die rede waarom slegs Afrikaners daarop mag dien, is omdat die res van die bevolking, hetsy swart, bruin of Indiër, hetsy Engels en wit, hoofsaaklik in die geldelike en materiële voordele van Suid-Afrika belangstel en geen patriotiese lojaliteit jeens die land koester nie.
Die onderskeid tussen die senaat en die parlement sou dus dié tussen ‘n patrisium of adel en ‘n plebs of “nasie” wees. In dié opsig sou die “reënboognasie”-term dalk gepas wees, om ‘n bonte mengelmoes te benoem en waaroor veral toesig gehou moet word ten einde die skade wat hulle mag aanrig te beperk.
Daar kan ook ‘n derde huis wees, ‘n raad van tradisionele leiers wat na inheemse reg omsien en die 20 miljoen swartes in die land wat steeds onder stamgesag staan. Dié tradisionele raad sou aanbevelings kon maak aan die ander twee huise. Die senaat moet ook ‘n oorsigrol vervul wat die aanstelling van ministers betref en daar moet ‘n geskrewe of ongeskrewe reël wees dat Justisie, Verdediging, Finansies, Kultuur en Buitelandse Sake deur Afrikaners gevul moet word. Dit sou die enigste manier wees waarop ‘n eenheidstaat kon werk. Waarom so ‘n senaat nooit in die aanloop tot 1994 oorweeg is nie, weet ek nie. Weereens dui dit op die gebrek aan verbeelding van die destydse politici, asook natuurlik FW de Klerk en Roelf Meyer se verraad teenoor ons.
Waarskynlik het u opgemerk dat die ANC-SAKP, daardie goddelike organisasie wat eens aan ons voorgehou is as ‘n hemelse seën vir die land, nie meer so gewild in die Engelse media is nie. En as ek praat van “Engelse media” sluit ek koerante soos Beeld en Die Burger daarby in. In elk geval word die meeste van hul meningstukke letterlik vanuit Engels vertaal en die res word deur mense geskryf wat volledig teen die hele Afrikaanse tradisie van 1652 tot nou gekant is.
“Zuma moet val” is die nuwe “meem” wat ons voorgehou word. Waarom? wonder ‘n mens. Wat is die verskil tussen Zuma en Mbeki? Of selfs Zuma en Mandela? Albei is Nguni-sprekers wie se enigste opvatting van politiek dié is wat deur hul Engels-marxistiese meesters aan hulle geleer is.
Sedert 1994 en selfs daarvoor, word Suid-Afrika aangehits om revolusie te voer, te “transformeer”, alles radikaal te verander: ons ekonomie, ons skole, ons universiteite, ons plekname, ons geskiedenis, selfs die menslike geslag; mans en vroue moet verdwyn en slegs “nie-seksistiese” hermafrodiete moet oorbly. Elke dom Rooinek in Johannesburg of Kaapstad het saam-saam gemarsjeer in elke optog ten gunste van die revolusie. Noudat die onvermydelike gebeur, met die rand wat daal en die ekonomie wat lyk asof hy in die hek gaan duik, moet die remme aangeslaan word.
Die Rooinekke – hulle wat jare lank gal gebraak het oor die “dom Afrikaners” en hul “misdaad teen die mensdom, die verskriklike apartheid” – kyk nou om hul rond en wonder hoe hulle hierdie warmgemaakte rooi Ford Cortina, die revolusie, gaan keer! Maar natuurlik, doer in die hoek, met sy stommerikhoedjie en “I-must-not-speak-Dutch”-teken om sy nek, staan Japie, die Afrikaner. In Nadine Gordimer, die Engels-Joodse Johannesburger aan wie die Sweedse Akademie die Nobelprys vir letterkunde uitgeloof het, se boeke verwys sy gereeld na Afrikaners as “the japies”.
Japie staan in die hoek; hy is nie deel van die pret nie. Die korrupsie, vinnige geld en “bemagtigingstransaksies” waarvan die Johannesburgse banke en makelaars miljarde rande afgeskep het, het by Japie verbygegaan. Dit was die hele plan: om die land na hartelus te kan plunder. Maar nou is dit feitlik leeg geplunder. Binnekort gaan die staatskas dolleeg wees. Wat nou? Verder as dít het die “slim Engelse” met hul liberale teorie van die “een nasie, een land, een taal” nie gedink nie.
Vandaar dus die angsvallige oproep op “almal” (ook Afrikaners) om summier teen Zuma te agiteer en te betoog. Vanuit die moederland, Groot Brittanje, word die propagandakrane ook nou oopgedraai. Enkele dae gelede staan daar in die Britse Independent, uit die pen van ene Justin Cartwright:
Was Mandela nie ook maar ‘n “illiterate clansman” nie? Van die linkse Engelse marxiste wat ek destyds as student by Wits ontmoet het, soos ene Fink Haysom, het elke enkele toespraak wat Mandela ooit gelewer het, geskryf. ‘n New Yorkse Jood het Mandela se outobiografie geskryf. Ek dink nie Mandela kon twee sinne na mekaar konstrueer nie. Maar hy was ‘n god waarvoor almal op hul knieë moes val.
Nou word Zuma as ‘n “ongeletterde Stambantoe” beskryf. As ‘n Afrikaner so iets sou kwytgeraak het, sou ‘n horde gillende Engelse en amper-Engelse soos Mal Max du Preez en Piet Kopdoek – om nie van Kallie Kriel, die vurige “antirassis” van Afriforum te vergeet nie – terstond op hom toegesak het. Hy sou as ‘n “rassis” uitgekryt gewees het. Indien hy iewers oor ‘n vaste pos by ‘n maatskappy, skool of universiteit beskik het, sou hy moes bedank of hy sou afgedank gewees het. Die Menseregtekommissie sou ‘n ondersoek geloods het. Waarskynlik sou hy voor die Gelykheidshof gedaag gewees het. Tronkstraf of ‘n aansienlike boete sou sy voorland gewees het.
Maar as jy Engels is, mag jy dit maar sê. Want sien: Zuma en sy ANC raak nou ongehoorsaam. Hulle heul met die Russe en Chinese, oor kernkragsentrales en dies meer. Anders as Mandela of Mbeki, tree Zuma nie op as veghond teen die Afrikaner nie. Nie dat Zuma die Afrikaner goedgesind is nie, maar hy sien dit waarskynlik nie as sy primêre taak om Afrikaners te vervolg nie. Hy ontspan eerder bietjie by Nkandla, met die res van sy sibbe.
Dié mnr. Justin Cartwright wat op Zuma vanuit Londen skel, is blykbaar ‘n liberale Engelsman wat in Suid-Afrika gebore is. Hy beskik selfs oor ‘n aangenome kleinkind, ‘n swartman uit Haïti. In ‘n ander artikel in die Independent stel Cartwright sy reuse-ego ten toon en word sy lewe só opgesom:
Any anxiety Frank feels about the 21st-century Rainbow Nation being wrecked by similar racial violence is eased by distance, his complacent joy in his impeccably modern family (divorce, drugs, adopted Haitian grandson), and a romanticised love affair with the South African landscape.
Die hoofkarakter in Cartwright se jongste roman, Up against the night, is ‘n afstammeling van Piet Retief:
Retief, as the novel suggests, bequeaths a complex inheritance. For urbane liberal exiles including Frank and Cartwright, he is an anchor to South Africa itself. “It sort of gives you a sense of belonging. The Boers got there a lot earlier and went through a lot more than we ever had.”
Dis die ironie: “The Boers”, asook Afrikaans en ons hele geskiedenis, het in die huidige “progressiewe”, linkse, Afrosentriese, Engelstalige Suid-Afrika opgehou bestaan. Ons word net hier en daar op ‘n trollie vorentoe gestoot as daar oor apartheid gesanik moet word. As die lui, dom, megalomaanse Engelse tantes soos Mary Metcalfe of Barbara Creecy se linkse “opvoedkunde” in die swart skole van Gauteng nie werk nie, dan is dit “apartheid se skuld”. Die Afrikaner, wat nie meer as ‘n Suid-Afrikaner gereken word nie, verteenwoordig desnietaanstaande die land se ewige sondebok. Oor die min dinge wat in die land reg loop, popel die Rooinek in sy manjifieke briljansie en links-liberale “genie”. Die res, alles wat in duie stort of skipbreuk ly, is “te wyte aan die apartheidserfenis”, waarvoor die Afrikaner tot in aller ewigheid sal boet.
Daarom, as daar ooit ‘n oomblik in die geskiedenis was wat ons nie ‘n vinger moet verroer om die “slim Engelse” uit hul verknorsing te help nie, is dit nóú. Laat hulle en Zuma se Zoeloes mekaar gerus die stryd aansê, terwyl ons langs die kantlyn op ‘n veilige afstand kyk hoe hulle vaar. Of dit ‘n Isandlwana of ‘n Rorke’s Drift gaan wees, sal ons nog maar moet sien.
Peter Bruce, die gewese redakteur van die Business Day, en wat sy hele lewe lank daarvan droom om Brits te word, braak in sy mees onlangse rubriek gal oor Zuma onder die opskrif: A damaged man. A damaged country. Asof Bruce al ooit ‘n snars vir ons land omgegee het! Al waaroor hy begaan is, is oor sy eie sak en die moontlikheid dat Zuma die ekonomie mag skade aandoen. Nadat elke ander faset van die land reeds verwoes is. Sy rubriek eindig met ‘n oproep tot die stryd teen Zuma:
Have a safe holiday — 2016 will test us all.
Gaan daar burgeroorlog in 2016 wees? wonder ‘n mens. Hoe meer histeries die Engelse media en hul Afrikaanse napraters egter oor Zuma te kere gaan, hoe meer neutraal moet ons oor die hele aangeleentheid voel. Dis nou die tyd om ‘n goeie boek te lees, saam met jou familie en vriende vleis te braai of te gaan inkopies doen in al die Engelse winkelsentrums. Met die ekonomie wat tuimel, gaan daar binnekort baie winskopies wees. Verkoop die rand teen die dollar of die euro, of koop Krugerrande, en sit agteroor om te kyk wat gebeur.
Die enigste stryd wat die Afrikaner tans moet voer, is die taalstryd. Nog nooit was die Engelse met hul imperiale strewe om ons te oorheers en te verengels so swak soos nou nie. Daarom staan ons nou ‘n kans om Afrikaans weer te laat herleef. Die Engelse en die Zoeloes deel ‘n gemeenskaplike taal in hul provinsie Natal, daardie lustelose en arm gebied wat so sleg teen ons dinamiese Transvaal en Wes-Kaap afsteek. Laat hulle dinge tussen mekaar uitspook, met of sonder hulp van Moedertjie Brittanje.
Kom ons pas die wysheid van die ou spreekwoord toe: Twee honde baklei oor ‘n been, en ‘n derde hardloop daarmee heen. Hoe hewiger die stryd tussen die Engelse en hul ANC-SAKP-Frankenstein raak, hoe beter die kans dat ons self ‘n paar kastaiïngs uit die vuur sal kan krap.
Natuurlik bestaan daar nasionalistiese Engelse en Britte in die Verenigde Koninkryk met wie ons ‘n pad sal kan stap, net soos met die ander regse Europeërs en Amerikaners. Sulke Engelse is egter in Suid-Afrika yl gesaai. Die meeste het die heersende politieke korrektheid en kulturele marxisme volledig omhels. Wat jy saai, sal jy maai. Tot dusver het ons die meeste onder die revolusie gely, met plaasmoorde, taaldiskriminasie en antiwit rassisme. Justin Cartwright en sy vriende in Kaapstad, Durban en Johannesburg se beurt kom nou.
Deur die geskiedenis is Afrikaners nog altyd as kanonvoer deur die Engelse gebruik. Ons was dom genoeg om in 1994 ons land op ‘n skinkbord weg te gee aan ‘n klomp rampokkers wat dit wou plunder. Laat ons nie so dom wees om, noudat hulle op die punt staan om hul deel van die buit te verloor, dit nog vir hulle te probeer terugwen nie.
Tree in die belang van ons mense op: wees polities apaties. Maar bly veg vir ons taal en kultuur.
Carel Boshoff (1927-2011) was ‘n sendeling, teologiedosent en die grondlegger van Orania. Hy het lewenslank sy skoonpa, Hendrik Verwoerd (1901-1966), se visie van ‘n gemenebes van onafhanklike, etnies-kulturele state (aanvanklik embrio- of tuislande genoem) in Suider-Afrika nagestreef. Ek gaan die aandag vestig op enkele aspekte wat in sy outobiografie, Dis nou ek, Carel Boshoff (Pretoria: LAPA Uitgewers, 2012, 595p; ook as e-boek beskikbaar) aangeroer word en myns insiens tersaaklik is, bv “Terwyl Verwoerd vanuit ‘n bestaande kulturele en religieuse verskeidenheidsituasie geredeneer het, is [Nelson] Mandela die holis wat uitgaan van die ubuntu-standpunt dat die geheel die ondergeskikte dele karakteriseer, bepaal, omsluit en definieer. Dit is ‘n kommunalistiese idee, gebaseer op ‘n onrealistiese utopie. Die utopiese beeld van die werklikheid oefen voortdurend druk uit om ‘n beter wêreld tot stand te bring. In Afrika het dit tot die teendeel van die bedoelde ideaal gelei, naamlik die opheffing van veelpartydemokrasieë, ‘n eweredige verspreiding van radikale armoede, sentralisasie van mag en van middele, miskenning van die regte van etniese minderhede en les bes, in Suider-Afrika, die verengelsing van die landsadministrasie en die onderwys” (p 199).
Met aanhalings gaan ek sonder veel inmenging Boshoff toelaat om sy standpunt te stel. Boshoff en sy vrou, Anna (1932-2007), was lewenslank ongetwyfeld buitengewoon diensbare, noeste Afrikaners. Ek laat biografiese besonderhede hier egter grootliks agterweë, behalwe waar dit toepaslik is, bv: “Ek het grootgeword met ‘n liefde vir ons volk, ons land en ons taal, maar ook vir ons veld, ons bome en vir die stilte en eensaamheid van die natuur” (60). Boshoff het in ‘n plaasmilieu opgegroei. “Mens het respek vir jou osse* gehad” (69). “Daar is baie op hulle staatgemaak, op die agterosse se krag en op die voorosse se intelligensie” (68). In die Afrikanerpolitiek het hierdie ossebeeld in die na-Verwoerd-era ontnugterend skeef geloop. Die agterosse het hulle krag verloor en die voorosse was hulle intelligensie kwyt. Boshoff was lief vir perde en perdry. “Om die Waterberge tussen die twee ore van ‘n perd deur te sien, is die gelukkigste ervaring wat ‘n natuurliefhebber kan begeer” (290).
[* Tweedrag is kenmerkend van die Afrikanergeskiedenis. Oor die herdenking van die Groot Trek in 1988 het die trekleier, Mossie van den Berg, gesê “hoe langer hy met sy trekgenote getrek het, hoe liewer het hy vir sy osse geword” (348). Tydens die 1938-trek het NJ van der Merwe Afrikaner-eenheid bepleit: “Die Afrikaners moet mekaar weer vind, want hulle het een afkoms, een taal, een geloof, een hoop, een toekoms” (353). In 1988 het Boshoff gesê: “Die beginselideaal waarmee ons volk weer verenig moet word, lê diep in die sin en betekenis van die Groot Trek bewaar: dit was die doel om as volk vry te wees, onder sy eie owerheid te staan en sy eie vaderland te bewoon. Wat ons minder as dit het, maak ons minder as ‘n volk. Alleen ‘n volk mag aanspraak maak op ‘n eie vaderland en staatkundige selfbeskikking om sy eie kultuurlewe te bewaar” (354).]
Ek kan die versoeking nie weerstaan nie om ‘n insident uit die goeie ou dae aan te haal waarin Boshoff se evangelis, Seth Mofutsanyane, beland het. “Eendag het hy onwetend op ‘n boer se plaas beland en die boer het op hom afgekom. ‘Wie se kaffer is jy?’ wou die boer kwaai weet. ‘God se kaffer, my baas,’ het Seth verskrik geantwoord” (146). Interessant is die feit dat die swart woongebiede (167) en die kampongs vir trekarbeiders (168) aan die Rand destyds in taalsones ingedeel is. Ook dat dit vir ‘n sendeling onwenslik is om gesamentlike naweekuitstappies vir albei geslagte swartes te onderneem. “Gesamentlike kampe vir seuns en dogters was ‘n hopelose mislukking en ons het gou daarvan afgesien” (172). Ek hou van Boshoff se benadering tot preke: “Ek stel dit steeds as ‘n maatstaf vir myself om nie in die preek te sê wat ‘n lidmaat self kon uitgedink het nie” (394).
In sy teks rol Boshoff kosbare pêrels uit. “‘n Onderwyser moet gevorm word en nie net opgelei word nie … Hulle word nie verniet deur GA Watermeyer [1917-1972] die ‘gietvorms van ons jeug’ genoem nie” (187). Boshoff se slagspreuk was: “Elke geslag neem verantwoordelikheid vir sy eie tyd” (338) of “Elke geslag is verantwoordelik vir sy eie tyd” (487). Hy het groot waarde geheg aan die volgende woorde van Hendrik Verwoerd, “‘n Volk skep sy eie toekoms” (487) en dié van JD Kestell, “‘n Volk red homself” (476, 487). Boshoff het graag gedigte geskryf. In een van hulle kom die volgende reëls voor: “om eiesoortig, trots, weer Boer te wees … jou erfdeel mag nie onderhandel word … Trek koersvas na jou eie Afrika” (355).
Boshoff skryf dat hy met FW de Klerk gebots het “oor die oorgawe van mag sonder dat iets vir die Afrikaner uitgehou is” (14). “Dis merkwaardig dat geen objektiewe beoordelaar geglo het dat die Afrikaner sy selfbeskikking so roemloos aan die ANC sou afstaan nie” (261). Dit het gebeur weens onbekwame onderhandelaars. “Die vervanging van dr Gerrit Viljoen met mnr Roelf Meyer as minister van staatkundige ontwikkeling en hoofonderhandelaar was ‘n ramp” (429). Later noem Boshoff Meyer “die nikswerd onderhandelaar” (434). Reeds in 1985 het Boshoff helder voorsien wat in 1990/1994 gaan gebeur toe hy verwys het na “die gruwelikste uitverkoping van Afrikanerselfbeskikking” (563). “Die oorheersing van minderheidsgroepe deur ‘n meerderheid, met gepaardgaande ontwrigting van hulle lewensomstandighede en selfs die bedreiging van hulle voortbestaan, kan net so min tot vrede lei as wat die oorheersing van meerderhede deur ‘n minderheid daartoe kan lei” (239).
FW de Klerk se standpunt was “dat die onderhandelinge op die veelpartykonferensie in Kemptonpark die Afrikaner se toekoms sal waarborg by wyse van ‘n regering van nasionale eenheid, wigte en teenwigte en die beskerming van minderhede. Hy het hoegenaamd nie die behoefte aan so ingrypende saak soos ‘n volkstaat vir Afrikaners gesien nie en dit was in elk geval volgens hom nie haalbaar nie. Dr [Andries] Treurnicht se reaksie op die volkstaatvoorstelle was dat die Afrikanervolk darem ‘n plaas en nie net ‘n plot wil hê nie, en dr [Ferdie] Hartzenberg het die ‘posseëlvolkstaat’ verwerp. My pleidooie dat daar ten minste iets vir die Afrikaner uitgehou moes word, is in die wind geslaan” (252). Uiteindelik was daar in werklikheid geen magsdeling nie, wel algehele magsoorgawe. “The new constitution contains no provision for the continuation of any form of joint decision making in the executive branch of government” (433).
“Die kernvraag het geword: Hoe oorleef die Afrikanervolk in Afrika?” (252). Vir ‘n minderheidsgroep is daar drie moontlikhede: verswelging, uitdrywing of uitwissing (252,482). Diegene wat selfbeskikking nie verlore wil laat gaan nie, koester die ideaal van ‘n blanke tuisland. “Dan sal die wit mense of die Afrikaners opnuut moet besluit teen watter koste en langs watter weë hulle ‘n selfstandige toekoms kan verwesenlik … die tuislandbeleid het volkstaatideaal geword” (253). “Dat ‘n vaderland waarin hulle die onbetwiste meerderheid uitmaak nie aan wit mense gegun word nie, lyk onredelik en onaanvaarbaar … ‘n Swart volkstaat kan nie reg wees en ‘n blanke volkstaat verkeerd nie” (258). Vir Boshoff was die keerpunt die 1983-grondwet met sy driekamerparlement. “Politieke integrasie wat trapsgewyse ingevoer word, kan nie op diskriminerende wyse toegepas word nie; uiteindelik sal dit volledig voltrek word” (273). “Oor ‘n kort tyd van slegs sowat tien jaar het een en dieselfde owerheid [die Nasionale Party-regering] afsonderlike ontwikkeling laat vaar en met sy teenoorgestelde, integrasie, vervang” (254).
“Deur die denkrigting van een gemengde samelewing te aanvaar, het die owerheid alle moontlike uitweë vir die Afrikaner om swart oorheersing te vermy, toegekap. In een gemengde samelewing waarvan die wit deel klein was en stadig gegroei het, terwyl die swart deel groot was en vinnig gegroei het, kon wit mense uiteraard nie in die aanvraag na geskoolde werkers voorsien nie en ook nie die stygende aantal swart mense onbepaald doeltreffend bestuur nie. Om die lewenspeil, ook van wit mense, op ‘n manier te probeer handhaaf, moes swartes in groot getalle opgelei en alle beroepe vir hulle oopgestel word. Volslae ekonomiese integrasie was dus onvermydelik in ‘n eenheidstaat. Die moontlike keuse van die Afrikaner om selfstandig te word en sy eie staat in stand te hou, is so toegestop. Die wit mense is met geen ander politieke keuse gelaat as integrasie en swart oorheersing nie. Die regering het al hierdie toegewings gemaak en tog geglo dat hulle wit gesag met mag kon handhaaf” (257).
Oor die sug na eenheid by die vier NG kerke het ek voorheen geskryf dat skynbaar niemand kommer oor die implikasies vir Afrikaans uitspreek nie. As helder denker het Boshoff wel voorsien dat Engels die lingua franca van so ‘n saamgesmelte kerkgenootskap sal wees (14, 538). Oor ‘n volkstaat en kerkeenheid verwys Boshoff na God wat “die mense in volke opgedeel” het (Deuteronomium 32:8 en Handelinge 17:26; p 525) en “Eenheid en verskeidenheid uiteraard in die Bybel geleer word, maar dan tog nooit as gelyke groothede nie” (231, 515). “Prinsipieel moet aangevoer word dat die kerk nie geslote kan wees nie, maar dat die kerk ook nie ‘n agent vir ‘n bepaalde [politieke] ideologie gemaak mag word nie. En laat niemand ontken dat nasiebou en transformasie ook ‘n ideologie is nie” (230).
Orania, wat in 1990 gestig en in 1991 amptelik geopen is, word met Boshoff geassosieer. Hy het hom in 1993 daar gevestig. Hy verskaf die volgende motivering vir Orania. “My oordeel was steeds dat alle instellings in ‘n bepaalde grondgebied met ‘n oorweldigende meerderheidsbevolking uiteindelik die aard van daardie bevolking aanneem,* of mettertyd in praktiese of prinsipiële dilemmas beland. Sou ‘n kultuurgemeenskap vrees dat hy onder bepaalde omstandighede verswelg kan word, lê die oplossing nie in die isolasie van daardie gemeenskap nie, maar in die skep van ‘n eie lewensruimte waar hy sy eie instellings skep en enige besoeker of tydelike inwoner kan akkommodeer sonder vrees om verswelg te word … Daar is geen rede om morele of godsdienstige wroegings te hê as maatreëls getref word wat op die behoud van volksidentiteit gerig is nie, behalwe as dit kwetsend of diskriminerend is, of aan ‘n medegelowige aanstoot gee. Die goue reël van jou naaste lief te hê soos jouself, en aan ander te doen soos jy wil hê aan jou gedoen moet word, is ook hier van toepassing” (229).
[* Dink aan Max du Preez se wens dat Afrikanerstudente hulle soos opstandige, nie-studerende swart studente moet gedra.]
By al die blanke staatshoofde sedert Verwoerd, asook by ander politieke leiers, het Boshoff gepleit: “Laat ons liewer ons volk tot die aanvaarding van ‘n gereduseerde bestaan lei as om te eis wat ons nie kan volhou nie en ons uiteindelik alles verloor” (251). Reeds in 1984 het Boshoff gesê: “Geen volk is sonder vaderland denkbaar nie en wat is die werklikheid van ons vaderland vandag? Die ‘blanke’ land het ‘n mite geword. Die blanke is besig om ‘n nietige minderheid in sy ‘eie’ land te word sodat dit vir hom onmoontlik geword het om dit te behou” (317-318). Boshoff se ideaal was dat by Verwoerd se visie van afsonderlike ontwikkeling gehou moet word. “Afsonderlike ontwikkeling beteken dat volke langs mekaar soewerein bestaan, nie deurmekaar nie” (573). “Dit sou beteken dat volkere soewerein langs mekaar bestaan, nie deurmekaar nie, en dat die Afrikaner en ander wittes wat saam met hom ‘n staat wou stig op ‘n eie grondgebied geregtig is … Die swart volke het ook nie op die hele land aanspraak nie en moes langs die Afrikaner bestaan, pleks van bo-oor hom. Goeie gesindheid kan nie behou word deurdat die een volk die ander verkneg nie” (341). In 1985 het Boshoff gesê: “Die swart volke het geen reg of aanspraak op die hele Afrika nie. Hulle het [Suid-]Afrika ook maar stukgewys van die noorde af beset soos die Afrikaner dit van die suide af gedoen het. Daar bestaan geen ander heenkome vir Afrikaners as in Afrika nie, daarom moet die ondergeskikte swart volke langs die Afrikaner vry word en langs hom bestaan pleks van bo-oor hom” (574).
“In Orania word geen volksvreemde arbeid in diens geneem nie” (389). “As die eis van volkseie arbeid laat vaar word, stort enige vooruitsig op selfbeskikking in duie” (441). Enigeen is as ‘n dagbesoeker welkom. Die NG kerkdienste is oop vir enigeen. Die Volkskool van Orania neem buite Orania aan gemengde sport deel (408). Die huidige politieke opset word as die werklikheid aanvaar in soverre dit buite Orania bestaan. “Die werklikheid is dat Suid-Afrika nie weer tot wit leierskap beweeg sal word nie en dat ‘n nierassige owerheid net die weelde van swart politiek is wat aan die wittes sê: ‘Aanvaar wat ons julle aanbied of kry julle ry’… Regstelling in die samelewing en in al sy instellings maak van die Afrikaner ‘n randverskynsel wie se belange in die swart meerderheid se behoeftes verdwyn” (475). Binne Orania word ‘n volkseie orde gekoester. Anders as aanvanklik na sy stigting het die Vryheidsfront Plus “‘n ordebevestigende party geword” (451) wat sy ywer vir die volkstaat verloor het (450). “Eerder as om ordebevestigend teenoor [die nuwe] Suid-Afrika te handel, moet ‘n nuwe orde vir Afrikaners parallel met die Republiek van Suid-Afrika geskep word” (483).
Oor die Orania-plan was Boshoff realisties. “Niemand sou hom gekies het as daar ‘n alternatief was nie, maar dit is die enigste plan” (444) en “In alle beskeidenheid word die Orania-plan aangebied, alleen omdat daar geen alternatief gevind kan word nie” (479). Die idee is dat Orania die eerste groeipunt vir ‘n Afrikaner-volkstaat moet wees (491) en dat dit deur ander soortgelyke groeipunte in die omgewing gevolg word, “‘n pêrelstring* van dorpe” (481). “Ek is aangegryp deur die koersloosheid, die verval, die onvryheid en ook die verarming van die Afrikanervolk. Onderlinge verbondenheid tussen Afrikaners het ná 1994 se mags- en statusverlies verlore gegaan en het hoogstens Afrikaans as gemeenskaplike band behou” (473). Dit is waarom ek eerder Afrikaans as godsdiens as die onderskeidende kenmerk van Afrikaners beskou. Protestantse godsdiens plaas Afrikaners in ‘n veel wyer (selfs wêreld-) konteks. Onder Afrikaners heers daar godsdienstige verdeeldheid. In Orania is aanvanklik gepoog om al die godsdienstige groeperinge in gemeenskaplike kerkdienste byeen te bring, maar daar het spoedig ‘n einde aan hierdie eksperiment gekom. As NG Kerk-lidmaat het Boshoff teleurstellings met sy kerkgenootskap ervaar maar nogtans tot sy dood lojaal daaraan gebly. “Die NG Kerk word saam met die Afrikaner-Broederbond en die Nasionale Party as die drie pilare van die vervalle Afrikanerskap beskou” (474). “Die NG Kerk moet ophou om skaam te wees om Christus se kerk vir die Afrikanervolk te wees” (477).
[* Hierdie idee lewe. Onlangs is berig dat Dick Davel 3 000 hektaar naby die Weskus, tussen Lutzville en Nuwerus, teen R10 000 per hektaar as nog ‘n Afrikanertuiste wil bemark (Rapport, 13 deser, p 9).]
Boshoff: “‘n Gees van verset wat in ‘n geestelike herlewing kan uitloop, kan slaag as dit diepte het, al is dit nie wyd nie … Die kern van ‘n volk is sy kultuur, tradisie en geskiedenis … Ons moet daadwerklik begin om Afrikanerkultuur op sy suiwerste en diepste te herontdek en te anker en uit te bou tot ‘n meevoerende krag wat ons in beheer van ons lot en toekoms sal plaas” (576). “Die Afrikanervolk sal … weer nuut gebore moet word om te kan oorleef” (279). Orania, wat eerder ‘n tuiste of tuisland as ‘n volkstaat is, is ‘n beskeie maar egte uitlewing van die ideaal wat Boshoff reeds in 1984 gestel het: “Die Afrikaner se reg om vry en blank te wees in Afrika en in sy eie grondgebied homself te regeer” (547).
Naskrif: Verwysings na Orania het in die taalstryd aan die Universiteit Stellenbosch opgeduik. ‘n Vorige rektor, Chris Brink, het diegene wat die behoud van die US as ‘n Afrikaanse universiteit voorgestaan het “Neo-Afrikaners” genoem, wat ‘n “volkstaat van die gees” in die vorm van ‘n “kulturele Orania” wil skep. ‘n Vorige US-raadslid, Ruda Landman, het so ‘n universiteit in 2006 ‘n “taal-Orania” genoem (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 136). Die giftigste anti-Afrikaans- en anti-Afrikanergesindheid het destyds van ‘n ander vorige US-raadslid, die bruin Francois Groepe, gekom. Hy is tans ‘n adjunk-goewerneur van die Reserwebank, maar was toe in diens van Naspers. Hy het na die US as ‘n “neo-Orania-enklawe” verwys (138) en die pro-Afrikaanse groep van “versluierde rassisme en diskriminasie teen niewittes beskuldig … Groepe se brief het getoon dat die rassisme nie aan die pro-Afrikaanse groep se kant was nie, maar aan die ander kant” (171). In 2009 was die bewoording van Groepe se aanval op die “taalstryders” in die US-raad so ongemanierd dat vyf raadslede uit protes uit die vergadering gestap het (173).
Anton van Niekerk het onder die opskrif, “Van volksuniversiteit na internasionale speler” (Die Burger, 10 deser, p 9), dit wys geag om die voortreflikhede van die huidige Universiteit Stellenbosch (US) as “internasionale speler” te besing. As oorverligte doen hy dit uiteraard ten koste van die US van weleer, wat hy ‘n “volksuniversiteit” noem. Hy laat hom veral uit oor Afrikaans, ‘n onderwerp waarvan hy liefs moet wegbly as hy hom nie weer ‘n drag slae op die hals wil haal nie.
Hy beweer dat die US van sowel regs as links gekritiseer word. Hierdie “uitgelese professor” beskou homself blykbaar as in die salige middel geposisioneer; iemand wat as belese en besinnende akademikus met onderskeiding die goue middeweg bewandel. “Van regs is daar die voortdurende verwyt dat die US sy vermeende ‘historiese identiteit’ as die ‘uitvoerder van die testament van Jannie Marais’ prysgegee het.” Dit is feitlik net op Praag dat daar vanjaar herhaaldelik pleidooie gelewer is dat die US Marais se skenkings- en stigtingsvoorwaarde moet nakom, te wete dat Afrikaans nie ‘n mindere posisie in vergelyking met Engels mag beklee nie.
Na verloop van ‘n eeu was daar vanjaar geen amptelike erkenning op die US-kampus van Marais se ontsaglike, deurslaggewende en onbaatsugtige finansiële bydrae tot die ontstaan en uitbouing van die US nie. Van Niekerk is veronderstel om ampshalwe in die etiek onderlê te wees. Maar hy opper geen beswaar hoegenaamd teen die doelbewuste miskenning van Marais se voorwaarde nie. Die US-rektor, Wim de Villiers, het vanjaar al herhaaldelik gesê: “Stellenbosch is nie ‘n Afrikaanse universiteit nie.” Ek ervaar hierdie woorde as ‘n doelbewuste en gevoellose belediging van die nagedagtenis van Marais. Is Van Niekerk weens sy oorverligtheid eties so afgestomp dat hy nie kan aanvoel dat hier ‘n skrynende onreg teenoor die voortreflike nalatenskap van Marais gepleeg word nie? Hiervoor is kundige onderlegtheid in etiek nie eens nodig nie. Blote ordentlikheid noop almal met gewetes om aan te voel dat aan die wense van ‘n oorledene voldoen moet word, of as dit absoluut onmoontlik is, redes daarvoor aan te voer pleks van die saak dood te swyg.
Van Niekerk se anti-Marais-gesindheid dui myns insiens op sy anti-Afrikaans-gesindheid, wat deur Pieter Kapp in Maties en Afrikaans (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013) geboekstaaf is. As voorsitter van die US se Taalkomitee het Van Niekerk jare lank tot groot nadeel van Afrikaans gefunksioneer, bv deur onderrig in sowel Afrikaans as Engels in dieselfde klas te bepleit; selfs dat sulke gesamentlike klasse “in pas is met die US se tradisie [!] en bedoel is om eerder Afrikaans se toekoms aan die Universiteit te verseker as om dit te ondergrawe” (p 121). Gesamentlike klasse kon enersyds veroorsaak dat die onderrigmateriaal wat aangebied word, gehalveer word en andersyds dat die klasse hoofsaaklik in Engels aangebied word.
Daar is eenstemmigheid dat gesamentlike klasse opvoedkundig die swakste opsie is. Waarom sou Van Niekerk dan ‘n voorstander hiervan wees? Omdat politieke oorwegings by hom, soos by bv Russel Botman, swaarder as akademiese oorwegings weeg. As ANC-aktivis en rektor het Botman “dubbelmedium beklemtoon omdat dit verseker dat wit en swart saam in die klasse sit” (p 205). Na aanleiding van die chaos wat Open Stellenbosch toegelaat is om vanjaar te saai, het die US onderneem om van volgende jaar af afsonderlike klasse in Afrikaans en Engels in kursusse met baie studente in te stel. Aan die Noordwes-Universiteit, op die Potchefstroom-kampus, word dieselfde weg bewandel.
In die praktyk gaan dit beteken dat die blankes die Afrikaansmediumklasse bywoon en die nie-wittes die Engelsmediumklasse. Sodanige apartheid sal nie in die nuwe Suid-Afrika geduld word nie. Hierdie aparte klasse is dus bloot ‘n tussenstadium voordat die Afrikaanse klasse spoedig as ‘n onding afgeskaf word, omdat dit geëtiketteer sal word as iets wat deur diegene wat terugverlang na die verlede gekoester word; natuurlik uitgaande van die valse veronderstelling dat die verlede sonder meer slegter was as wat die hede is.
Reeds in 2005 het Van Niekerk verkondig “dat taal in onderrig minder belangrik is as die kwaliteit van die kennis wat oorgedra word” (p 151). As dit waar sou wees, wonder ‘n mens waarom daar so steen en been gekla word oor Afrikaans wat na bewering mense uitsluit. Die valse veronderstelling is dat Engels niemand uitsluit nie. In werklikheid is dit ‘n drogargument gebaseer op Van Niekerk se anti-Afrikaans-gesindheid. Taal is van die uiterste belang by kennisverwerwing, want dit is die hoofmanier waarop inligtingsoordrag geskied. Van Niekerk kan die waarheid van my stelling toets deur te gaan luister na ‘n gesaghebbende lesing wat in Mandaryns aangebied word en dan vas te stel wat hy wys geword het.
Dit is ‘n voor die hand liggende waarheid dat Afrikaanssprekende studente akademies beter vaar as hulle klasse in Afrikaans aangebied word. Insgelyks vaar Engelssprekende studente akademies beter as hulle klasse in Engels aangebied word. Waarom kies Van Niekerk kant vir Engels al is hy Afrikaanssprekend? Omdat swartes verkies om in Engels te studeer en dit dus vir Van Niekerk polities korrek is om daardie kant te kies. Wat in die akademiese belang van Afrikaanssprekendes is, weeg by Van Niekerk glad nie so swaar soos die belange van die ANC-gedienstige swart massa nie. Aan die argument dat diegene wat Engelsmediumonderrig begeer die talle sodanige universiteite kan bywoon, steur Van Niekerk hom nie, want dit is polities korrek om as oorverligte te verlang dat die US en die dorp Stellenbosch tot verswelgings toe moet verswart en demografies so getrou moontlik die veelgeprese nuwe Suid-Afrika moet weerspieël. Die beeld van ‘n swart en Engelse US is volgens hierdie redenasie oneindig beter as dié van ‘n wit en Afrikaanse US, wat glo swaar dra aan die bagasie van Afrikanernasionalisme en apartheid; uitgaande van die valse veronderstelling dat swart mag en swart nasionalisme heilsaam en blanke mag en Afrikanernasionalisme boos is.
Van Niekerk het in 2010 aangevoer “dat die taal in die opleiding van wetenskaplikes en die oordrag van kennis van minder belang is – dit is die kwaliteit en uitnemendheid van die kennis wat die swaarste moet weeg” (p 209). Van 2005 af (voorlaaste paragraaf hier bo) het Van Niekerk dus niks wyser geword nie. Breyten Breytenbach het in 2010 tereg van Van Niekerk gesê: “Die man weet waaragtig niks van taal nie” (p 204). Vir my is dit duidelik dat Van Niekerk hom veral om politieke redes vir die afskaling van Afrikaans en die bevordering van Engels beywer. Dit is waarskynlik die rede waarom hy in 2007 nie weer as senaatsverteenwoordiger tot die US-raad verkies is nie (p 159). Ek vind dit ironies dat Nico Koopman in sy plek verkies is; ‘n mens wat sy intreerede in Engels gelewer het voor ‘n gehoor wat feitlik uitsluitlik uit Afrikaanssprekendes bestaan het. In albei se hoedanigheid as US-dekaan het sowel Van Niekerk as Koopman onderskeidelik die Artes- en Teologiefakulteit so vinnig moontlik verengels. Naas etniese oorwegings was Koopman se anti-Afrikaansgesindheid waarskynlik deurslaggewend toe Wim de Villiers hom as ‘n US-viserektor aangestel het. Desnieteenstaande ag die Afrikaanse Taalmuseum en -monument dit wys om Koopman as spreker te nooi.
Van links word die US gekritiseer omdat die onderrig wat in Afrikaans aangebied word glo nie inklusief genoeg na die smaak van veral swart studente is nie. Dan gaan Van Niekerk dadelik oor tot ‘n aanval op Hermann Giliomee, wat beweer het dat die US op twee gedagtes hink: verengelsing ter najaging van internasionale aansien en misleiding van Afrikaanssprekendes oor die vooruitsigte van Afrikaans as US-onderrigtaal ten einde hulle steun te behou (Die Burger, 31 Oktober). Die polemiek van Van Niekerk en Giliomee het ‘n geskiedenis. Voorheen het hulle oor die gehalte van Bantoe-onderwys verskil, met Van Niekerk wat beweer het dat daardie onderwys ‘n “groot katastrofe” was (Die Burger, 9 Julie) terwyl Giliomee ‘n meer ewewigtige/gematigde standpunt huldig (Die Burger, 14 Julie). Hierna was Giliomee van mening dat ‘n Afrikaanse instansie hom vir ‘n Afrikaanse universiteit mag beywer (Die Burger, 24 Oktober), terwyl Van Niekerk meen dat dit om “ál ons land se mense” moet gaan (Die Burger, 20 en 27 Oktober), wat die moontlikheid van ‘n nuwe Afrikaanse universiteit sal verongeluk. Ek dink nie ‘n mens sal Van Niekerk daartoe kan beweeg om vir blankes, Afrikaners of Afrikaans in die bres te tree nie. Dit sal sy beeld as oorverligte, waaraan hy so naarstiglik bou, aantas. Van Niekerk bestempel Giliomee se standpunt as “kritiek van regs”, terwyl Giliomee polities seker maar net minder links as Van Niekerk is.
In sy jongste skrywe noem Van Niekerk “die US van die jare sestig tot tagtig … nie ‘n universiteit met beduidende internasionale aansien nie, maar ‘n taamlik geïsoleerde instelling en primêr gebrandmerk as die bakermat en alma mater van apartheidsleiers.” Wie het destyds probeer om die US akademies te isoleer en Afrikaners as boos te brandmerk? Die terroristiese ANC. Desnieteenstaande is aan die US van weleer myns insiens veel hoë akademiese standaarde as aan die huidige US gehandhaaf. Destyds is ‘n A-simbool in alle vakke (of minstens ‘n A-gemiddelde) in matriek van alle studente vir toelating tot mediese studie (MBChB) vereis. Deesdae kan met ‘n C- of selfs D-simbool toelating verkry word, mits die kandidate nie-wit is. Geen wonder dat hierdie US-kwalifikasie, anders as voorheen, tans nie sonder meer in die buiteland erken word nie; aanvullende eksamens word in toenemende mate vereis. Wêreldwyd het die besef posgevat dat die US akademies nie meer is wat hy was nie.
Van Niekerk, daarenteen, bespeur by die huidige US ‘n “strewe na onmiskenbare, internasionaal erkende navorsingsuitmuntendheid.” Daar kan glo nie toegelaat word dat die US “‘n minderwaardige universiteit moes bly bloot ter wille daarvan om ‘n ‘volle Afrikaanse’ aanbod te behou nie.” Van Niekerk beweer waaragtig dat die huidige US “die beste moontlike dosente” wil aanstel en dat dit die soort ding is wat “eenvoudig nie kan plaasvind deur medium van Afrikaans nie.” Wat behels die huidige US se teikengedrewe aanstellingsbeleid? Om ooreenkomstig die wense van die ANC by voorkeur (eintlik: indien enigsins moontlik) swartes en vroue aan te stel. As iemand wat ‘n akademiese pos beklee behoort Van Niekerk te weet dat sowel ras as geslag nie-akademiese faktore is; dat akademiese verdienste (bv formele kwalifikasies, ondervinding, publikasies) van deurslaggewende belang by die aanstelling en bevordering van dosente en navorsers behoort te wees. Pleks van bv ‘n swart dame uit Nigerië met ‘n twyfelagtige akademiese rekord aan te stel, sou dit akademies baie meer sinvol wees om ‘n Afrikanerman met bewese akademiese verdienste aan te stel. Teen laasgenoemde soort mens van akademiese gehalte word blatant gediskrimineer, maar Van Niekerk het nog nooit beswaar teen hierdie skandalige beleid geopper nie.
Omdat die uitgesproke, amptelike US-beleid is om by nie-akademiese voorkeur swartes aan te stel, word dit terselfdertyd ‘n anti-Afrikaansvoorkeur vir Engelsmediumonderrig. Die US slaag tans in elk geval nie daarin om bv Nobelpryswenners of hoogaangeskrewe buitelandse akademici as dosente aan te stel nie. Die US as eentalig Afrikaanse universiteit sou sonder groot probleme sulke uitsonderlike mense (wat hoogstens ‘n klein getal enkellinge sou wees) kon akkommodeer, bv as navorsers, magisterstudieleiers, doktorale promotors en die aanbieders van openbare lesings. Hulle akademies gewenste teenwoordigheid sou ‘n koersvaste US nie verplig het om Afrikaans oorboord te gooi nie. Waarin die huidige ras-, geslags- (dus nie-akademies-) en Engels-gedrewe US slaag, is om hoofsaaklik plaaslike nie-wittes en Afrika-swartes met twyfelagtige akademiese aansien (maar met teoreties moers baie, maar dikwels nie-realiseerbare, akademiese potensiaal) as dosente aan te stel. ‘n Kritiese ontleding van die US se navorsingsuitsette bevestig hierdie bewering.
Hoe onrealisties Van Niekerk se siening van die US is, blyk uit sy volgende sin, wat beoordeel moet word in die lig van die Wim-US se jongste vergryp, op 12 deser, teen Afrikaans. “Die verbeeldingryke pogings van die huidige bestuur, senaat en raad om aan Afrikaans ‘n mededingende plek aan die US te verskaf, sal dalk nie alle mense dadelik oortuig nie.” Inderdaad! Sekerlik nie vir my nie.
Van Niekerk wil Afrikaans nog dieper in die grond boor. Daarom kom hy met hierdie sin: “Om egter van ‘n universiteit as instelling te verwag om sigself eksplisiet daartoe te verbind om ‘n taal te beskerm, is onbillik, omdat dit van die instelling sou verwag om van sy missie, wat akademiese uitmuntendheid is, af te wyk.” In werklikheid is dit Open Stellenbosch wat geëis het dat Afrikaans nie beskerm mag word nie en die US-raad het gedienstig hieraan toegegee. Ek hoop ek het daarin geslaag om aan te toon dat ‘n Afrikaanse universiteit, soos talle nie-Engelse universiteite én die US van weleer, akademies uitmuntend kan wees. Ook dat die US met sy huidige toelatingsbeleid vir studente en sy huidige aanstellings- en bevorderingsbeleid vir dosente nooit werklik akademies uitmuntend sal word nie. ‘n Universiteit kan alleenlik akademies slaag as hy hom kompromisloos deur akademiese oorwegings laat lei. Dit beteken onder meer dat hy nie na die ANC-regering se pype moet dans nie.
Aan die US verloop transformasie in drie fases. Die universiteit is tans entoesiasties in die midde van fase 1 maar het reeds begin om fase 2 te betree.
● Die eerste fase is die opneukfase. Ras en geslag is die faktore wat ‘n deurslaggewende rol by die toelating en beurstoekennings van studente en die aanstelling en bevordering van dosente speel. Ras- en geslagsteikens word meedoënloos nagejaag om van swartes die meerderheid en van vroue die al hoe meer oorweldigende meerderheid te maak.
● In die tweede fase word die akademiese skemer betree. Afrikaans as onderigtaal is dan kwalik meer as ‘n mooi herinnering aan ‘n voortreflike akademiese verlede. Diegene wat om nie-akademiese redes as studente toegelaat is, word nou by voorkeur as dosente aangestel. Die akademiese gehalte van die onderrig daal verder.
● In die derde fase het die akademies nag aangebreek. Studente wat deur substandaarddosente onderrig is, word nou as dosente aangestel. Die akademiese gehalte val tot onder substandaard. Die gevolge van so ‘n onderrigsituasie word deur George Reisman die barbarisering van die samelewing genoem. Ek hoop om volgende naweek oor Reisman se idees te skryf, mits die tragiese gebeure aan die US my nie noop om weer oor die US te skryf nie.
Wanneer fase drie aanbreek, slaap Van Niekerk in die rus van die eeue gesus. Maar anders as met Jannie Marais se wense sal mense soos Wim de Villiers en Anton van Niekerk se transformasie-nalatenskap aan die US voortleef.
‘n Standaardtaal is, soos die term aandui, ‘n taal wat gestandaardiseer is, dus in ‘n groot mate ‘n vaste vorm het. Daardie vastigheid sluit nie evolusionêre ontwikkeling uit nie. “Vaste vorm” dui op ‘n gestandaardiseerde spelling, woordeskat en grammatika. ‘n Redelike mate van vastigheid sal kwalik in ‘n taal wat net in gesproke vorm bestaan, bereik kan word; des te meer as die taal oor ‘n groot geografiese gebied gepraat word. Die bestaan van ‘n skryftaal toon dat daardie taal ‘n ontwikkelingsgang deurloop het; ‘n gesofistikeerde stadium bereik het. Hoewel die gesproke taal as die lewende en eintlike taal beskou word en die geskrewe taal die voorstelling/konkretisering, bv simbolisering (bv veralfabettering), daarvan is, kan die geskrewe taal op sy beurt die gesproke taal beïnvloed. Daar is in meerdere of mindere mate verskille tussen die gesproke en geskrewe taal. Daardie gaping is geneig om met verloop van tyd groter te word omdat die geskrewe taal periodiek maar dikwels stadig/konserwatief by die gesproke taal aangepas word. Die geskrewe taal kan daarom ‘n stabiliserende of behoudende uitwerking op die gesproke taal hê. Veral in die oorvloedig gedokumenteerde inligtingsera oefen die geskrewe taal oor ‘n groot geografiese area ‘n beduidende standaardiserende invloed op die gesproke taal uit, veral in gesofistikeerde geledere via die massamedia (pers, radio, rolprent, televisie, internet). Selfs die uitspraak kan in groot mate standaardisering ondergaan, veral streeks- maar ook landsgewys, en dan veral in wat as die ontwikkelde, opgevoede of elitistiese geledere beskou word.
Die leiding in die standaardisering van ‘n taal gaan tradisioneel uit van stede as handels- en regeringsentra, bv van die parlement (hoewel die parlementêre taalgebruik in die nuwe Suid-Afrika nie ‘n navolgenswaardige voorbeeld is nie), asook die howe, skole en universiteite. Maar die aanvanklike vaslegging van ‘n taal vind tradisioneel in die ouerhuis plaas en word die moedertaal van die kind genoem. In die parlement verwerf ‘n taal wetlike status en kan dit tot amptelike landstaal verklaar word. ‘n Taalkommissie kan oor die heil van ‘n taal waak. Die werk van taalkundiges kan neerslag in bv woordeboeke vind. Skrywers bestendig en versterk ‘n taal met literatuurprodukte. In hierdie proses kan ‘n taal aanvaarding en selfs populariteit verwerf.
‘n Standaardtaal kan gedefinieer word as “a particular variety of a language that is regarded as the most correct way of writing or speaking the language” (Wiktionary). Die standaardtaal is dus daardie variëteit wat as die korrekste beskou word. Daar is hier sprake van taalvariëteite wat in ‘n rangorde geplaas word (een word beter as die ander beskou) en van ‘n waardebepaling waarvolgens die korrekste variëteit tot die norm, tot die navolgenswaardigste voorbeeld, verhef word. Maar wie se mening is deurslaggewend by die bepaling van die korrekste variëteit? Histories was dit die ontwikkelde, opgevoede of elitistiese komponent van die samelewing wat hulle taalvariëteit tot die standaardtaal verhef en sorg gedra het dat die taal in daardie vorm gestabiliseer en uitgebou word. As ‘n mens hieroor besin, word dit duidelik dat dit kwalik anders kon wees; mense in leidende posisies het bepaal wat rigtinggewend in die samelewing was.
By die aanvang van die nuwe Suid-Afrika het ons ‘n tydperk betree waarin baie van die tradisionele waardes waarop die Westerse en veral Europese beskawing gebou is, nie net ondergrawe word nie, maar doelbewus gestigmatiseer en verwerp word. Die massa, die gepeupel, het die leidinggewende rol van die elite oorgeneem. Dit is nie dat die massa doelbewus ‘n identifiseer- en bereikbare doel nastreef nie. Al wat as rigtingewende kompas funksioneer, is die behae om anders as die vorige bedeling te probeer wees. Dit word transformasie genoem; dus verandering wat nie noodwendig verbetering is nie. Deel van wat teen wil en dank moet verander, is Standaardafrikaans. Omdat die kiesers deesdae hoofsaaklik uit die on(der)ontwikkelde en selfs funksioneel ongeletterde deel van die bevolking kom, word die (veral gesproke) taalvariëteite wat daar aangetref word tot die gewenste nuwe norme verhef. In die nuwe Suid-Afrika het die polities geïnspireerde begeerte dus ontstaan om daardie Afrikaansvariëteite te vertroetel wat by diegene aangetref word wat aan die bedenklikste Afrikaans in die massamedia, bv televisie en die koerant Son, blootgestel is; dus nie die Afrikaans van diegene wat bv literêre en wetenskaplike tekste lees nie.
Die historiese perspektief is dat die opgang of wonder van Afrikaans hoofsaaklik aan blankes te danke is. In daardie geledere het nasionalisme as aanmoediging vir die vinnige ontwikkeling van Afrikaans gedien. Dit is veral duidelik in die aanloop tot en stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) op 14 Augustus 1875 in die Paarl. In die daaropvolgende eeu is die stabiliseringsproses voltrek en het ons Standaardafrikaans as kosbare kleinood ontvang. Standaardafrikaans het ontstaan in ooreenstemming met hoe standaardtale in die res van die wêreld tot stand gekom het, naamlik elitisties. In die geval van Engels word aanvaar dat cockney, soos aanvanklik gepraat in die ooste van Londen, nie as spoorslag vir Standaardengels kan dien nie. In die chaotiese nuwe Suid-Afrika het ons egter ‘n uiters skadelike mengsel van misplaaste vryheid en buitensporige demokrasie waarin kwalitatiewe verskille deur onrealistiese gelykverklaring ondermyn word. Teoreties almal, maar in die praktyk eintlik die gepeupel, maak aanspraak op eiendomsreg op alles, nie net op al die grond en die minerale onder die grond nie, maar ook op ‘n kulturele produk soos Afrikaans. Hierin word sulke aktiviste gesteun deur taalkundiges wat aanvaarding en selfs gewildheid in die huidige tydsgewrig soek, sonder om noodwendig die ideologiese konteks afdoende te begryp.
By die onlangse Swart Afrikaanse Skrywersimposium aan die Universiteit van Wes-Kaapland is bruin swart genoem en is daar geen poging aangewend om uitdrukking aan die dikwels hooggeprese inklusiwiteit te gee nie. Blankes mag maar uitgesluit voel. As daar ‘n Blanke Afrikaanse Skrywersimposium bedink word, sou die hel los en beskuldigings van die voortsetting van apartheid rondgeslinger gewees het. Pieter Odendaal het ‘n toespraak oor (eintlik teen) Standaardafrikaans gelewer (Rapport, Weekliks, 18 Oktober, p 9). Sy eerste sin is: “Afrikaans was nog nooit ‘n wit taal gewees nie.” Dit is ‘n ontkenning van die mate waarin Afrikaans wel nie net die moedertaal van blankes was en is nie, maar ook van die groot mate waarin Afrikaans die maaksel van Afrikaners is. Daardie eerste sin weerspieël die anti-Afrikanertrant van sy hele betoog. [Odendaal se eerste sin is soortgelyk aan Wim de Villiers se stelling: “Die Universiteit Stellenbosch is nie ‘n Afrikaanse universiteit nie”; ‘n ontkenning van die mate waarin die US Afrikaans was en is en die maaksel van Afrikaners was en is.]
Odendaal het dit teen die standpunt dat die Afrikaans wat blankes praat as norm funksioneer. Dit vervreem glo nie-Afrikaners, maar Standaardafrikaans is in werklikheid in ooreenstemming met die elitisme wat dwarsoor die wêreld as norm vir die standaardtaal geld. “Die standaardisering van Afrikaans is dus onlosmaaklik deel van die uitsluiting van die meerderheid van sy sprekers.” Dit is louter twak. Niemand word uitgesluit nie. Vir elkeen is daar die onbelemmerde geleentheid/moontlikheid om sy taalgebruik tot Standaardafrikaans te verhef. Odendaal se uitgangspunt is egter dat taalstandaarde, soos ander standaarde, in die nuwe Suid-Afrika verlaag moet word. Hy verwys na Neville Alexander se bewering dat bruin skoolkinders beter vaar as hulle vrae in Kaaps pleks van Standaardafrikaans beantwoord. Ons het hier dus weer ‘n poging om Standaardafrikaans ongunstig met die mengeltaal Kaaps te vergelyk.
Kwantiteit word in die nuwe Suid-Afrika verafgod en kwaliteit word onderbeklemtoon of geïgnoreer. Daarom verwys Odendaal vervolgens na die demografie; dat daar meer bruin as wit Afrikaanssprekendes is (as ‘n mens Kaaps-/mengeltaalsprekers byreken) en dat die oorwig van bruin Afrikaanssprekendes gaan toeneem. Dan volg hierdie gevolgtrekking: “As ons aanhou om die meerderheid Afrikaansstudente te dwing om hul opvoeding in Standaardafrikaans te kry, gaan ons aanhou tweedeklas-burgers opvoed.” Hier is die twak tweeledig. Eerstens word bruines nie gedwing om in Afrikaans te studeer nie. Hulle kan vryelik tussen Standaardafrikaans en Standaardengels kies en hel toenemend oor na Engels. Tweedens, deur ‘n bereikbare taalnorm te stel, word sommige nie benadeel of afgegradeer tot tweedeklasburgers nie. Wat Odendaal doen, is pleit vir die afgradering van Standaardafrikaans en nie vir enige aanpassing van Standaardengels nie. Dit is in ooreenstemming met wat kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is: Geen fout word met Engels gevind nie, maar Afrikaans word alewig verdag gemaak en gekritiseer. Etnies is daar ‘n soortgelyke neiging: nie-wittes (veral swartes) word sonder meer as goed en blankes (veral Afrikaners) as sleg voorgehou. As ‘n mens egter objektief na die plaaslike geskiedenis kyk, is dit juis die blankes en veral die Afrikaners wat hulle voortreflik gedra en uitmuntend gepresteer het.
Pieter Odendaal verwys vervolgens na Gerda Odendaal se proefskrif waarin drie redes vir die herstandaardisering van Afrikaans aangevoer word: “[1] Die oormatige vernederlandsing van die taal tydens standaardisering; [2] die miskenning van die Engelse invloed op Afrikaans deur middel van anglisismejag; en [3] die miskenning en uitsluiting van ander variëteite tydens die standaardiseringsproses.” Hier word heelwat doelbewuste misleiding gepleeg om ‘n polities gedrewe saak vir die herstandaardisering van Afrikaans te probeer uitmaak.
Nederlandse invloed word gekritiseer omdat die huidige politieke maghebbers wil hê dat ons almal eerder entoesiasties oor Afrika as oor Europa moet wees. Die GRA het aanvanklik gepoog om heeltemal weg van Nederlands te breek deur ‘n vereenvoudigde fonetiese spelling te propageer. Mettertyd is groter erkenning aan die Nederlandse invloed gegee, wat geblyk het korrek/gepas te wees omdat die spelling toe meer geredelik aanvaar is.
Engelse invloed is nie misken nie. Suiwer taalkundig en histories korrek is eerder aansluiting by Nederlands en Duits gesoek. Anglisismes is vermy ten einde die eie aard van Afrikaans te beskerm en uit te bou. ‘n Mengeltaal is taalkundig en kultureel onvoortreflik. ‘n Onderskeibare etniese groep, soos die Afrikaners, vind kultureel groot baat by ‘n duidelik onderskeibare taal. As ‘n ander etniese groep, soos die bruines, geen behae in kulturele eiesoortigheid en ‘n onderskeibare taal het nie, staan dit hulle sekerlik vry om voorkeur aan ‘n mengeltaal te gee. Maar dit is nie ‘n billike en aanvaarbare argument vir die neerhaal van Afrikaans van onderskeibare, eiesoortige taal tot mengeltaalstatus nie. In elk geval is daar die neiging om Engelse invloed toenemend in Standaardafrikaans toe te laat. Dit is ‘n voorbeeld van taalimperialisme en gebeur eerstens vanweë die ANC-regering is voorliefde vir die koloniale taal, tweedens omdat Engels ‘n wêreldtaal is en derdens weens sommige taalkundiges se ANC-gedienstigheid; Standaardfrikaans word ‘n slagoffer van demokrasie, nasiebou, versoening, ens, gemaak. Maar dit is ook ‘n feit dat Engels op ‘n ongekende, onrusbarende en toenemende mate in die gesproke en geskrewe taal van baie Afrikaanssprekendes ingedring het, veral vanweë die invloed van televisie. Daar word nie afdoende besef dat die minagting van Standaardafrikaans deel is van ‘n volgehoue veldtog om Afrikaners te beledig, verkleineer en verguis nie.
Dit is oordrewe om te beweer dat ander variëteite in Standaardafrikaans misken en uitgesluit word. Ingevolge internasionale gebruik was en is elitistiese Afrikaans die hoofbron van Standaardafrikaans, maar daar was deurgaans en daarby toenemend erkenning van ander variëteite. Daar was en is evolusionêre ontwikkeling; dermate dat revolusionêre herstandaardisering onnodig is. Sodanige herstandaardisering is ook ongewens omdat so ‘n gebeurtenis baie huidige Afrikaanssprekendes sou vervreem; iets wat niemand sou voorstaan wat die heil van Afrikaans op die hart dra nie. In die huidige stryd teen verengelsing moet alles moontlik gedoen word om Afrikaans te bevorder en die taal met sy eiesoortige aard in geen opsig te benadeel nie.
Dit is linkse politieke elemente wat dit teen Standaardafrikaans het. Pieter Odendaal beweer by implikasie dat Standaardafrikaans opvoedkundige voordeel vir blankes het en dat Standaardafrikaans ter benadering van bruines aangewend word. “Die herstandaardisering van Afrikaans het ook ‘n sosiale geregtigheids-dimensie. Hoe kan ons praat van geregtigheid as ons aanhou om ‘n standaard slaafs na te volg wat nie net onverteenwoordigend van die meerderheid sprekers is nie, maar ook aktief dié sprekers uitsluit en misken?” Standaardafrikaans is in werklikheid nie ‘n onveranderlike taal wat slaafs nagevolg word nie. Dit ondergaan evolusionêre verandering. Odendaal se suiwer kwantitatiewe norm is nie sonder meer regverdigbaar nie. Op iedere terrein waar konstruktiewe resultate gelewer word, gaan die leiding van ‘n minderheid uit. Dit is in elk geval hoogs oordrewe om voor te gee dat alle bruin Afrikaanssprekendes Kaaps as voertaal het. Veral plattelandse bruines het nie die probleme met Standaardafrikaans wat Kaapsaktiviste en hulle linkse politieke meelopers daaraan toedig nie. Weereens: daar is by Standaardafrikaans geen aktiewe uitsluiting en miskenning nie. Die aktiviste wat teen Standaardafrikaans ‘n kruistog voer, is chaossaaiers wat dit teen bestaande standaarde het.
“Dit sal ook nie veel help as hierdie voorgestelde herstandaardisering slegs sekere variëteite ten gunste van ander bevoordeel nie. Nee, die standaard moet plek maak vir die breedste spektrum van variëteite – insluiting is die hoofsaak.” Inklusiwiteit, ‘n polities gelaaide term, is die hoofsaak vir Odendaal. Hy verwys na “inklusiewe herstandaardisering” en “‘n meer inklusiewe toekoms vir Afrikaans.” Met hierdie resep kan Standaardafrikaans net so normloos en chaoties soos die nuwe Suid-Afrika word. By taalstandaardisering moet daar noodwendig op grond van uitgangspunte/beginsels gekies word. Die huidige Standaardafrikaans sal as die gevestigde vorm die leeue-aandeel in enige verantwoordelike hergestandaardiseerde Afrikaanspotpourri hê. Die enigste taalkundig-regverdigbare uitgangspunt is dat Standaardafrikaans ‘n duidelik onderskeibare, dus eiesoortige, taal moet bly. Dan word Afrikaans nie tot ‘n mengeltaal afgegradeer nie en word verkaapsing in groot mate voorkom.
Odendaal, wat glad nie uitmunt in oorspronklikheid nie, noem dat Afrikaans as onderrigtaal aan die US as ‘n uitsluitingsmeganisme funksioneer. Herstandaardisering word deur hom voorgehou as ‘n manier om hierdie beweerde onverkwiklike situasie te beredder. My eerlike mening is dat herstandaardisering nie die wanpersepsies oor Afrikaans (beduidend) sal afskaal nie. Afrikaans as sodanig, afgesien van watter vorm dit aanneem, is waarteen beswaar gemaak word.
Met die volgende opmerkings van Pieter Odendaal stem ek saam. “Daar is egter ‘n tendens om bruin Afrikaanssprekers in argumente te misbruik om die voortgesette gebruik van Afrikaans op Stellenbosch te verseker. ‘Afrikaans is ook ‘n bruin taal,’ word gesê. ‘Moenie bruin mense verhoed om tersiêre onderrig in hul moedertaal te ontvang nie.’ Hierdie soort argument word meestal deur die ouer wit garde ingespan in ‘n verhulde poging om hul weergawe van Afrikaans te red en die voortbestaan van hul standaard te verseker.” Dit is verstaanbaar waarom die belange van bruines hier vooropgestel word. Dit is omdat die ANC-regering se gesindheid afsydig, selfs vyandig, teenoor alles is wat in die blankes en veral die Afrikaners se belang is. In werklikheid het sowel blanke as bruin Afrikaanssprekendes behoefte aan ‘n Afrikaanse US, veral in die geval van plattelandse studente. In die praktyk blyk dat blanke studente ‘n groter belang by onderrig in Afrikaans het omdat hulle geneig is om meer Afrikaansgetrou of -lojaal te wees, terwyl baie (moontlik die meeste) bruines veral na die eerste studiejaar voorkeur aan Engels gee. Om hierdie rede is my standpunt dat ‘n mens sonder omhaal van woorde moet sê dat die US Afrikaans moet wees primêr omdat Afrikaners dit so wel hê en dat sommige bruines ook baat hierby vind. Daar is historiese feite wat ook in gedagte gehou moet word: Die Universiteit van Wes-Kaapland was ‘n hoofsaaklik Afrikaanse universiteit vir bruines. Die UWK is getransformeer in ‘n eentalige Engelse universiteit sonder dat daar (veel) protes uit bruin geledere opgeklink het. Daar is nog geen poging uit bruin of enige ander geledere aangewend om die UWK weer Afrikaans te maak nie. Omdat die UWK nie sy Afrikaanssprekende bruin studente gekoester het nie, kan daar kwalik met reg van die US verwag word om nou as entoesiastiese plaasvervanger op te tree. Maar dit is presies wat tydens Russel Botman se bewind om etnies-politieke redes in allesoortreffende mate gedoen is; dus om nie-akademiese redes.
Daar is nog vlieë wat Odendaal wil afvang. “‘n Verdere struikelblok is die verandering van mense se persepsies oor die eiendomlikheid van Afrikaans en die Afrikaanse kultuur. Die historiese miskenning van sekere spraakvorme het ook gepaard gegaan met die miskenning van diverse kulturele gebruike en die wederregtelike toe-eiening van kultuurgoedere as spesifiek ‘Afrikanerbesit’. Dink aan die FAK en al die slaweliedjies daarin vervat. Die fiksie van die Afrikanervolk staan vierkant op die illusie dat Afrikaanse kultuurgoedere slegs aan Afrikaners behoort. Die transformasie van die taal is dus onlosmaaklik deel van die transformasie van persepsies oor Afrikaanse kultuurbesit.” Eienaarskapaanspraak is ‘n ANC-slagspreuk. Dit is vrugteloos om oor die eienaarskap van Afrikaans se redekawel. Nie-wittes het deur Nederlands skeef en krom te praat moontlik ‘n aandeel in die ontstaan van Afrikaans gehad, maar dit is feitlik uitsluitlik blankes wat die taal ontwikkel, gestandaardiseer en amptelike beslag laat kry het. Die beskuldigings oor die miskenning van spraakvorme, kulturele gebruike en die wederregtelike toe-eiening van kultuurgoedere is problematies en heel moontlik vals. Daar is ‘n mate van oorvleueling by wit en bruin kultuur, maar daar is ook duidelike verskille. Odendaal se anti-Afrikaner-ingesteldheid blyk uit sy bewering dat slaweliedjies deur Afrikaners as kultuurbesit gekaap is omdat dit in die FAK se sangbundel opgeneem is. In werklikheid beskou Afrikaners die slawe glad nie as Afrikaners nie. Die aanknopingspunt hier is Afrikaans. Wanneer Afrikaners in hierdie opsig met ‘n poging tot veelgeprese inklusiwiteit vorendag kom, word hulle van “wederregtelike toe-eiening van kultuurgoerdere” beskuldig; dus diefstal. Afrikaners is al meerdere male van die diefstal van Afrikaans beskuldig; dat die taal ‘n uitvinding van die Khoi-San en slawe is. RSG se Magdaleen Kruger verkeer in die waan dat Afrikaans deur Afrikaners gekaap is; dus van die bruines gesteel is. In werklikheid het Afrikaners kultureel en andersins soveel meer as bruines tot stand gebring dat hulle hulle nie tot diefstal hoef te wend nie; moreel sal hulle dit ook nie doen nie. Die onregverdigbare gesindheid wat deur Odendaal en diesulkes geopenbaar word, is sodanig dat Afrikaners nooit eerbaar in hulle oë sal word nie.
Odendaal sluit sy voordrag soos volg af: “Ons het niks minder as ‘n kulturele revolusie nodig nie – ons moet ons wortels herevalueer en ons verknooptheid aan mekaar bevestig. Ons moet hierdie laat geleentheid vir versoening met alles aangryp.” Dit is ironies dat hy van versoening praat nadat hy die hele pad lank gif teen Afrikaners gestrooi het. “Revolusie” dui op waar hy hom ideologies bevind. Daardie wortels wat herevalueer moet word, is historiese wortels. Odendaal kan gerus probeer om objektief die waarde van iedere etniese groep se bydrae te evalueer. Ons mate van “verknooptheid” behoort gebalanseer of aangevul te word met ‘n realistiese besef van groepsverskille, sowel etnies as kultureel.
Waar sal Odendaal se hulp vandaan kom? Van bv ‘n militante ANC-aktivis soos Hein Willemse: “Dit is tyd dat Afrikaans gered word van die Afrikaner-nasionaliste … ‘Dit het as taal baie te bied wat betref maatskaplike kohesie'” (Die Burger, 6 deser, p 4). Vir Afrikaners is Afrikaans onontbeerlik deel van hulle kerngesonde nasionalisme. Beswaardes, potpourri-voorstanders, sal ons nie ontmoedig om Afrikaans, soos voorheen, vir nasionalistiese doeleindes te benut nie.
Hiermee ‘n verdere repliek op Max du Preez se “Waar was júlle, Afrikaners?” (Die Burger, 24 deser, p 11). ter ondersteuning en aanvulling van John White se kommentaar (Praag 25 deser). Du Preez wil nie ‘n Afrikaner (genoem) wees nie, maar Afrikaners is sy gunstelingsondebokke. As die orakel van Riebeeck-Kasteel voel hy tuis in die rol van alwetende Afrikanerveewagter. As populis in nie-Afrikanergeledere skaar hy hom ongekwalifiseerd by die studente-onrus. Dit is immers hoofsaaklik swartes wat die chaos saai, al is dit juis hulle wat op ‘n rasdiskriminerende wyse universitêre toelating kry en by voorkeur (dikwels nie-meriete) studiebeurse ontvang. Du Preez sonder die opstandige studente se “opregtheid, welsprekendheid en rasionaliteit” vir bewondering uit. Sy sagte hart is diep geroer, veral deur die vroue. Buitensporige waardering vir en bevoordeling van swartes en vroue is ‘n kortbegrip van ANC-gesindheid.
“Dis ‘n wonderwerk hoe min geweld daar was; dís nou buiten die polisie se oorreaksie by ‘n paar geleenthede.” Du Preez skaar hom by die anargiste. Hy is sekerlik nie aan die kant van wet en orde nie. Sy houding is nog steeds soos tydens die blanke bewind. Hy loof die “People’s Power-opmarse van September 1989”. Volgens Du Preez was dit hierdie keer glo net ‘n “handjievol” wat gewelddadig was, terwyl berigte van ernstige skade in werklikheid daagliks instroom. Soos wanneer vakbondoptogte skade veroorsaak en die skuld daarvoor op ander mense afgeskuif word, word beweer dat dit nie-studente is wat hulle tot vadalisme gewend het. Die studente is blykbaar so onskuldig soos ongebore babas. Soos in die ou Suid-Afrika verkies blankes en spesifiek Afrikaners (en anders as Du Preez) in die nuwe Suid-Afrika steeds wet en orde en die uitlewing van beskaafde gedragsnorme.
“Ons moet vir ‘n oomblik uit ons wit middelklas-Afrikanervel klim en as mense na ander mense luister, as burgers na medeburgers. Ons sal verbaas wees hoeveel empatie ons gaan voel, hoeveel gemene grond daar bestaan.” Wanneer Du Preez Afrikaners in sy rigting wil dwing, gee hy voor om een van hulle te wees. Hy wil hê Afrikaners moet sintuiglik waarneem (kyk en luister) wat gebeur, want dan sal ons glo deernis met die opstandiges hê of ontwikkel. Du Preez vra nie dat ons moet dink/besin nie. Myns insiens is dit selfs sonder veel besinning vir die meeste Afrikaners duidelik dat hulle, ten spyte van hulle huidige status as tweederangse burger, hulle nie met sulke onsosiale en destruktiewe gedrag vereenselwig nie. Wat hier gebeur, is niks anders nie as ‘n voortsetting van die ANC se berugte rollende massa-aksie tydens die “bevrydingstryd”; gedrag wat uiters skadelike gevolge gehad het, die einde waarvan nie in sig is nie.
“As die studente nie kampusse en geboue beset en opmarse gehou het wat verkeer ontwrig het nie, sou die regering en die res van ons hulle bloot geïgnoreer het; sou ons nie dié historiese oomblik belewe het nie.”
Myns insiens verkies die meeste Afrikaners dat universiteite sonder ontwrigting akademies funksioneer. Ook dat paaie sosiaal-verantwoordelik gebruik word; dat diegene wat paaie vir hulle ideologiese agenda’s misbruik van ekonomiese sabotasie aangekla en swaar gestraf moet word. Aan die Universiteit Stellenbosch (US) het studente ‘n administrasiegebou beset. Die eerste keer in sy ampstermyn het die US-rektor, Wim de Villiers, ‘n bietjie durf geopenbaar, ‘n hofbevel gekry en hierdie studente laat uitsmyt. Hierna het hy sy konstruktiewe optrede ongedaan gemaak deur die hofbevel te laat ophef en waaragtig vir die studente om verskoning gevra. Dit sal studente ongetwyfeld aanmoedig om weer dieselfde te doen. Wat gaan De Villiers dan doen? Weer die koste van ‘n hofbevel aangaan, hulle weer laat uitsmyt en weer en nog nederiger om verskoning vra? Die absolute onvermoë om vooruit te dink, verbaas ‘n mens. Dit is ook eienaardig dat ‘n hofbevel verkry word om studente te verbied om skade te veroorsaak. ‘n Mens sou dink dat dit vanselfsprekend is dat saakbeskadiging verbode is en gestraf gaan word. Ook dat die oortreders gevonnis moet word pleks daarvan om hulle tekens met of sonder ‘n tandelose waarskuwing ongeskonde vry te laat.
Nadat toegegee is aan die eis om die Rhodes-standbeeld van die kampus van die Universiteit Kaapstad (UK) te verwyder, het ander eise gevolg; nie net aan die UK nie, maar ook aan ander universiteite en elders, insluitende eise vir die verwydering van ander standbeelde. Toegewings lei tot verdere eise en verdere toegewings. FW de Klerk het die voorbeeld met sy ongeëwenaarde reeks grondwetlike toegewings gestel. Dit het De Klerk se beloofde magsdeling in algehele magsoorgawe laat ontaard. Hy is daarvoor geloof en vereer. Die toegeemodus is egter die pad van vernietiging. Op die studente se anargie bou Du Preez egter sy hoop vir “waarvoor ware demokrate al ‘n dekade lank wag.” Die dwaasheid van algemene stemreg vir volwassenes in ‘n Suid-Afrikaanse eenheidstaat het nog glad nie by Du Preez ingesink nie. Vir hom bly hierdie uiterste vorm van demokrasie voortreflik.
“Ek het lanklaas die kloof tussen Afrikaners en die res van Suid-Afrika so grafies uitgebeeld gesien soos die afgelope week.” Du Preez is ontsteld hieroor, terwyl Afrikaners se wegstaan my tot dankbaarheid stem. In die opstand van hordes/die gepeupel is daar geen heil vir die blankes en allermins vir die Afrikaners nie. Toe die histories blanke Afrikaanse universiteite toegegee het aan ANC-druk om ook onderrig in Engels aan te bied, was hulle dwaas genoeg om hierdie ekstra onkoste aan te gaan sonder om vooraf kompenserende addisionele owerheidsubsidiëring af te dwing. Die gevolg was en is dat universiteite self die uitgawes moet betaal wat deur die aanbieding van meer as ‘n enkele onderrigtaal veroorsaak word. Die oogmerk van die ANC-regering is klaarblyklik om al die universiteite tot eentalige Engelsheid te dwing/transformeer en hiervoor misbruik hy sy subsidiëringsmag.
Die eerste resultaat van die huidige studente-opstand is dat daar volgende jaar geen verhoging van studiegeld gaan wees nie. Weereens het die universiteite versuim om die ANC-regering vooraf te verbind tot volle vergoeding vir die groot verliese wat hulle gaan ly. Waar dink Du Preez en diegene wat so entoesiasties oor die onrus is, gaan die universiteite bespaar om te vergoed vir die mate van kompensasie wat die owerheid nie aan hulle gaan betaal nie? My voorspelling is dat die mindere inkomste sommige of selfs al die histories Afrikaanse universiteite die verskoning kan/gaan bied om Afrikaans as onderrigtaal af te skaal en mettertyd af te skaf. Vir Afrikaners sal dit ‘n ramp wees, maar nie vir die nie-Afrikaner Du Preez wie se kind in ‘n Engelse skool is nie.
“Is Afrikaners só behep met hul taal en minderheidsregte en -voorregte dat aardskuddende politieke omwentelinge hulle koud laat?” Hier het ons ‘n gevierde/erkende politieke kommentator wat blykbaar nie weet dat daar glad nie so iets soos minderheidsregte in die nuwe Suid-Afrika bestaan nie. Daar is wel buitensporige minderheidsregte in Amerika, maar dit is omdat bv swartes tans daar in die minderheid is. Die voorspelling is dat die huidige bevoordelingsregte in Amerika gaan voortbestaan wanneer nie-wittes teen die middel van hierdie eeu die meerderheid kiesers word. In Suid-Afrika is minderheidsregte absoluut taboe al is swartes die allesverswelgende en onontsetelbare meerderheid. Dit is juis in so ‘n situasie dat die blankes, wat plaaslik ‘n bewese prestasierekord van meer as drie en ‘n halwe eeue het, se minderheidsregte beskerm behoort te word. Pleks daarvan is blankes se status onmiskenbaar tot dié van tweederangse burgers afgegradeer. In die huidige opset word blankes progressief ontneem van wat hulle met sweet en bloed tot stand gebring het, bv skole, universiteite, maatskappye, plase, ens. Hierdie bevoordeling van swartes kan/gaan tot in die oneindige voortbestaan omdat dwase, blanke, Afrikaanssprekende, grondwetlike onderhandelaars versuim het om te verseker dat ‘n keerdatum in die grondwet vir rasgegronde bevoordeling (en by implikasie blanke benadeling) gestel word. Dit is verregaande dat Du Preez in hierdie bedenklike omstandighede verwys na Afrikaners se beheptheid “met hul taal en minderheidsregte en -voorregte”. Anders as Du Preez is ek behep met die heil van Afrikaners, die behoud van ons kultuur en die voortbestaan van Afrikaans.
“Ek wil Afrikaanse studente en dosente vra: Stem julle saam dat die staat universiteite verwaarloos terwyl hy toelaat dat korrupsie, vrot regering en ideologie-gedrewe projekte miljarde rande insluk? Stem julle saam dat dit moreel gebiedend en in die belang van stabiliteit is dat soveel moontlik behoeftige swart [!] studente wat akademies kwalifiseer, gehelp moet word om grade en diplomas te kry?” Du Preez was maar ‘n kort rukkie op universiteit. Ek gaan hom ‘n bietjie help om helderheid te kry oor die onderwerp waaroor hy skryf.
Die vrot regering waarmee Suid-Afrika sit, is die direkte gevolg van die onvanpaste grondwetlike grondslag waarop die land funksioneer. Al die politieke partye probeer (ten alle koste) die steun van soveel moontlik kiesers werf. Die meerderheid kiesers is swak ingelig, beskik oor beperkte geletterdheid en het min breë insig en is daarom ingestel op korttermynbevoordeling. Dit is waarom sowel die ANC as die DA die studente-onrus steun, naamlik om meer stemme te kry. Die tragedie is dat naas Du Preez sommige van die universiteitsrektore ook in dieselfde koor sing deur die studente se opstandige gedrag te loof.
Eenogig bepleit Du Preez dat net swart studente finansieel gehelp moet word. ‘n Nie-rassige benadering vereis dat net twee faktore by die toekenning van studiebeurse in ag geneem behoort te word: bewese akademiese prestasie en finansiële behoefte. Dit is bekend dat die ANC-regering voorkeur aan die toekenning van studiebeurse aan swartes gee en dat kandidate wat Afrikaans as vak wil bestudeer nie vir studiebeurse in aanmerking kom nie. Ingevolge transformasie, wat aan die histories Afrikaanse universiteite primêr verswarting en verengelsing beteken, gee universiteite ook voorkeur aan swart kandidate by die toekenning van studiebeurse. Die afgelope tyd is keer op keer berig dat lede van Open Stellenbosch beweer dat die enigste rede waarom hulle by die US ingeskryf het, is omdat studiebeurse aan hulle toegeken is. ‘n Groot persentasie van diesulkes hoort streng akademies nie op die kampus nie. Myns insiens behoort studiebeurse nooit om nie-akademiese redes (bv ras, geslag, sport) toegeken te word nie. Die US kan van ‘n groot kwota onrusstokers ontslae raak deur beurse uitsluitlik aan akademies bekwame kandidate op ‘n nie-rassistiese grondslag toe te ken.
Die ANC-regering het sy subsidiëring van universiteite progressief afgeskaal. Dít terwyl van universiteite verwag word om weens ‘n grootliks disfunksionele skoolstelsel al hoe meer geld aan remediërende onderrig te bestee. Die staat versuim ook in groot mate om oud-studente te verplig om studielenings terug te betaal, asook om grootskaalse korrupsie in die stelsel uit te skakel. Die plundering van die staat en die land se bates het in ‘n mensereg ontaard. Terselfdertyd word van universiteite verwag om al hoe meer (substandaard)studente te akkommodeer. ‘n Mens kon dink anti-akademiese regeringsdruk sou lei tot groter aandrang op outonomie van die kant van universiteite. In werklikheid gebeur die teenoorgestelde. Rektore en ander lede van die topbestuur van universiteite word deur die president, die minister van hoër onderwys en die betrokke parlementêre portefeuljekomitee hiet en gebied. Die US-raad het onlangs die onvergeefbare dwaasheid begaan om in te stem tot die minister se versoek dat sy verteenwoordigers in die raad van drie tot vyf vermeerder word. Die boodskap wat daarmee uitgestuur word, is dat die US geen (of in elk geval ‘n verminderde) premie op sy outonomie plaas; dus dat dit goed is dat ANC-beleid (wesenlik van ‘n on- of selfs anti-akademiese aard) toenemend op hom afgedwing word.
Du Preez verwys na die ANC-regering se ideologie-gedrewe projekte. Transformasie is ‘n tersaaklike voorbeeld. Universiteite het darem nog net ‘n enkele rektor, maar hy word bygestaan deur ‘n hele rits viserektore, bv een met transformasie as werkopdrag. ‘n Rektor ontvang ‘n ministeriële salaris (in minstens een geval, KZNU, het die rektor selfs meer as die president ontvang, sekerlik nie “verdien” nie), plus ‘n bonus, ‘n luukse ampsmotor en dikwels ook ‘n luukse ampswoning, luukse reis- en verblyfvoorregte, ens. [Jonathan Jansen, die rektor van die Universiteit Vrystaat (UV), is juis nou op reis in die buiteland. Hy het onlangs gekla dat sy werk as rektor vervelig geword het, want danksy sy besondere bekwaamheid het hy gedink daar is geen probleme op die UV-kampus oor nie.] ‘n Rektor ontvang ‘n ministeriële vergoedingspakket omdat eerder politieke as akademiese oorwegings deurslaggewend by sy aanstelling is. Sommige van hierdie buitensporige rektorsvoordele drup ook op die span vise-rektore. Maar selfs die spandabele Jacob Zuma het net een adjunk. Waarop universiteite moet fokus, is die uitsny van onnodige vet. Sulke besparings kan in laer studiegeld en meer studiebeurse neerslag vind. Ek het al voorgestel dat rektore se salaris aan dié van professore gekoppel moet word; dat rektore nie meer as 50% meer as professore mag ontvang nie. Professore is immers die akademiese kern van ‘n universiteit. Viserektore behoort nie meer as 25% meer as professore te ontvang nie, dekane bv 10% meer, hoofde van akademiese departemente 5% meer, ens. Die ander saak wat aandag moet kry, is die groot universiteitsadministrasies en die talle hoogbesoldigde nie-akademiese poste. ‘n Universiteit bestaan om navorsing te doen en onderrig te verskaf. Die administrasie is bloot ‘n hulpdiens. Die universiteit hoef ingevolge sy akademiese funksie nie sportfasiliteite, behuising, kos, ens, te voorsien nie. Sulke sake kan geprivatiseer word. Naas die vermindering of verkieslik afskaffing van remediërende skoolonderrig moet universiteite waak teen onderrig in mode- of pseudo-dissiplines, soos Swart Studies, Vrouestudies en die jongste sotlikheid, Transformasie. Wim de Villiers wil Transformasie aan die US ‘n verpligte kursus in elk van die eerste vier studiejare maak. Dink vir ‘n oomblik na oor wat die gevolge sou gewees het as die “apartheidsregime” verpligte universitêre indoktrinasiekursusse in die regeringsideologie van destyds ingestel het. Universiteite moet funksiegetrou bly deur navorsing te doen en onderrig te verskaf en in alles akademies korrek pleks van polities korrek op te tree.
LitNet publiseer die afgelope tyd bydraes tot sy Open Stellenbosch- (OS) seminaar. Wat eienaardig is, is dat LitNet, wat oorwegend ‘n Afrikaanse webwerf is, in hierdie geval voorkeur aan bydraes in Engels gee. Mense wat Afrikaanssprekend is en meesal in Afrikaans publiseer, word deur die redaksie gevra om hulle bydraes in Engels te lewer. Oor die algemeen handel die kommentaar eerder oor politiek as oor die akademie. Daar is uitstekende bydraes maar ook ander wat oorloop van anti-blanke, anti-Afrikaner- en anti-Afrikaans-sentiment, selfs -haat. Johannes Comestor se Afrikaanse bydrae, wat streng akademies is, is as ‘n brief gepubliseer (LitNet 5 deser) en nie as ‘n OS-seminaarbydrae nie, gevolglik sal dit gouer in die vergetelheid verdwyn. Gelukkig het Praag (7 deser) dit hergepubliseer.
In hierdie skrywe gaan ek my aandag beperk tot twee van die LitNet-bydraes, dié deur Leon Wessels en Danny Titus. Dit impliseer nie dat ons hier met meerderwaardige insig deur twee menseregtekommissarisse te make het nie; eerder die teenoorgestelde. Ek moet Wessels se skrywe voor die teks van Titus bespreek, nie omdat dit vroeër gepubliseer is nie maar omdat Titus goedkeurend daaruit aanhaal, so asof sy eie sêgoed opgeraak het. Ek het al by meer as een geleentheid oor Titus se onverkwiklike gesindheid geskryf; ook heel onlangs (Praag 7 deser en 22 Augustus).
Leon Wessels
Leon Wessels is bekend as een van die destydse blanke regering se hoofonderhandelaars, wat FW de Klerk se beloofde politieke magsdeling in algehele magsoorgawe getransformeer het. Wessels het ‘n boek oor die gebeure geskryf, asof dit ‘n besondere prestasie was om weens onvermoë in (feitlik) elke opsig sy eie mense (taal- en kultuurgenote) en hulle nageslag onberekenbare skade te berokken. Ek het sy boek, Vereeniging (2010), in besonderhede bespreek (Praag 20.10.2013). Vroeër vanjaar was Wessels in die nuus vanweë die groot akademiese skade wat hy met sy verslag op die Potchefstroomse universiteitskampus veroorsaak het (Praag 29 Maart).
Teen hierdie agtergrond moet sy jongste skrywe, “Open Stellenbosch: The elephant in the room” (LitNet 15 September), beoordeel word. Wessels begin met verwysing na die destydse onderhandelings oor die landstale. Hy ag dit steeds wonderlik dat daar kort voor die sperdatum op elf amptelike tale ooreengekom is en dat Cyril Ramaphosa oor Venda kon sê: “Just to think that my language is now getting constitutional recognition; it is up there alongside English and Afrikaans.” Wessels weeg nie die guns wat aan Ramaphosa en ander swarttaalsprekers gedoen is op teen die groot, duur en onpraktiese las wat elf amptelike tale die land oplê nie.
Wessels dink blykbaar steeds dat aan Engels geen “special place” toegeken is nie. Hy erken ook nie dat Afrikaans die enigste plaaslike taal is wat in hierdie proses oneindige groot skade gely het nie. Dit lyk asof Wessels steeds nie besef dat dit doelbewuste strategie/taktiek van die bose ANC was om, na analogie van die gebeure in Vietnam, besluite oor omstrede sake so lank moontlik te vertraag nie. Daarom kon die ANC sy wil (Engels as die eintlike amptelike taal) kort voor die sperdatum afdwing. Lees oor hierdie ANC-taktiek in Anthea Jeffery se uitstekend nagevorsde boek, People’s War (2009).
Terwyl Afrikaners en Afrikaans weens politieke dwaasheid onvergeefbare skade berokken is, het enkele blankes, waarvan Wessels een is, materieel (bv as menseregtekommissaris) by die magsoorgawe gebaat. Nege van die elf amptelike tale word deur die ANC-regering aktief verwaarloos, terwyl Afrikaans doelbewus ondermyn en sover moontlik benadeel word. Let op hoe misleidend Wessels hierdie situasie verwoord:
“The lost place of Afrikaans and the concern of Afrikaners about language usage just do not carry the same weight as the other questions that the authorities are battling with now.”
Hy haal Naledi Pandor soos volg goedkeurend aan: “Any appeal for extraordinary status for Afrikaans or any [!] other language [English?] will be difficult to justify in a democratic South Africa.” Wessels erken dat regeringsdepartemente die grootste oortreders is weens “ignoring the other ten official languages.” Maar kan die man dan nie maar erken dat die Nasionale Party-regering se verteenwoordigers, waarvan hy een was, op groot skaal drooggemaak het tydens die grondwetlike onderhandelings nie, insluitende mbt die amptelike tale, en dat dit naïef was om die bose ANC in enige positiewe opsig te vertrou nie?
Ek bespeur geen teken van berou by Wessels nie. Hy verwys bv na wat Pierre de Vos oor transformasie aan die Universiteit Stellenbosch (US) kwytgeraak het. Hierdie opmerkings is ook op bv die Potchefstroomse universiteitskampus toepaslik. “The change of policy, which will lead to the diminishing of the rights of Afrikaans students to be taught in their mother tongue, will stand the test of constitutional scrutiny because of past racial discrimination.” Dus, omdat daar voorheen teen nie-wittes gediskrimineer is, is dit ingevolge die grondwet, by name regstellende aksie, heeltemal in orde dat daar nou teen blankes en Afrikaans gediskrimineer word. Wessels erken uiteraard nie dat dit dwaas was om so ‘n grondwet te aanvaar nie; ook nie dat dit onnosel was om nie eens ‘n keerdatum vir die beëidiging van hierdie bevoordeling/diskriminasie te stel nie.
Tog is dit blykbaar geoorloof om sedert 1994 herhaaldelik na die nuwe Suid-Afrika as ‘n nie-rassistiese land te verwys. ‘n Mens moet darem ‘n dik vel hê as sulke deurtrapte valsheid jou nie hinder nie. Heeltemal teenstrydig met wat pas hier uiteengesit is, skryf Wessels waaragtig: “Politically speaking: anything [!] that suggests exclusion and racial discrimination will not carry the day.” Maar dit is so duidelik soos daglig dat Afrikaanssprekendes aan al die eens Afrikaanse universiteite al hoe meer van Afrikaans as onderrigmedium uitgesluit word (dus “exclusion”) en dat daar suiwer rassisties op groot skaal teen blanke studente (bv by universiteitstoelating, studiebeurstoekennings en koshuisplasings) en teen blanke dosente (bv by aanstelling en bevordering) gediskrimineer word (dus “racial discrimination”). Wessels verwys na die US-rektor, Wim de Villiers, se refrein, “Stellenbosch is not an Afrikaans university” en sê dan: “This bold statement has to be applauded.” Dit is vir my kwalik moontlik om ‘n polities meer onredbare mens as oud-Broederbonder Wessels voor te stel.
Wessels sluit sy essay soos volg af. Dit is die teksgedeelte wat deur Titus aangehaal word asof dit evangelie is. “During language debates the elephant in the room is often racism. I have sat around dinner tables when interlocutors will boldly say, ‘I am not a racist’ and then continue to demonstrate the opposite. There are many Afrikaans pundits who are not racists. There are, however, also many who shield their racist attitudes by glibly citing constitutional provisions. Racists nowadays ain’t what they used to be and they don’t look alike. They are to be found on different sides of the argument. They have to be exposed because they will not find constitutional protection. To isolate them will not be difficult if peace-loving people stand up to be counted; normally this is not what they do when the heat is on. There is too much at stake now to allow hot-headed racists – from all sides of the divide – to dominate the discussions. For multilingualism to succeed at our tertiary institutions we have to rekindle the spirit of the drafters of the Constitution: to listen to one another and to believe that a solution to harness the interests of everyone is possible.”
Laasgenoemde aanhaling is op talle maniere oop vir kritiek. Hier volg enkele voorbeelde:
Let op hoe die aanvaarbaarheid van die hoogs onvolmaakte grondwet deur Wessels as die grondslag vir stellinginname veronderstel word.
Die naïewe gees waarin die blanke bewind se onderhandelaars die grondwet benader het, verskil hemelsbreed van die voorbedagte en volgehoue bedrieglikheid van die ANC-onderhandelaars. Dit is waarom bv FW de Klerk sedertdien kort-kort beweer dat die letter pleks van die gees van die grondwet in die ANC-regering se dade weerspieël word.
Die oorgangsgrondwet verskil van die finale grondwet tot verdere nadeel van blankes en Afrikaans. Vergelyk bv die 1993-taalartikel met die 1996-taalklousule (dié tekste is beskikbaar in bv JC Steyn, Ons gaan ‘n taal maak, 2014, p 525-527). In die 1993-teks staan daar: “[1] Regte met betrekking tot taal en die status van tale wat by die inwerkingtreding van hierdie Grondwet bestaan, word nie ingekort nie … [2] nóg die regte met betrekking tot die taal nóg die status van ‘n amptelike taal … verminder mag word … [3] die nie-vermindering van regte met betrekking tot taal en die status van tale wat by die inwerkingtreding van hierdie Grondwet bestaan.” Hierdie drie bepalings is in die 1996-teks met ‘n enkele bepaling vervang: “Gesien die historiese inkorting van die gebruik en status van die inheemse tale van ons mense, moet die staat praktiese en daadwerklike maatreëls tref om die status van dié tale te verhoog en hul gebruik te bevorder.” Waar dit in die 1993-teks veral om die behoud of nie-vermindering van die status van Afrikaans gegaan het, word Afrikaans in die 1996-teks effektief uitgesluit van enersyds behoud van status en andersyds selfs van bevordering. Steyn skryf: “Die belangrike bepaling in verband met die nie-inkorting van taalregte en -status is in die finale Grondwet van 1996 weggelaat” (p 443). Dit gaan immers nou om die bevordering van die inheemse tale wat na bewering histories benadeel is, dus swart tale. Die verraad wat hier gepleeg is, is moontlik gemaak deur die onderhandelaars van die blanke bewind, wat toegee het aan die ANC se eis dat die 1994-verkiesing ingevolge die oorgangsgrondwet gehou moet word en dat die parlement, wat deur die swart meerderheid gekies is, oor die finale grondwet sou besluit. Vergelyk die huidige lot van Afrikaans met FW de Klerk se pragtige voor-Kodesa-woorde: “Die posisie van Afrikaans is nie onderhandelbaar nie” (Steyn p 423).
Terwyl daar skynbaar vir rassiste aan albei kante van die spektrum gepreek word, is dit myns insiens hier, soos elders, eintlik maar die blankes en veral die Afrikaners wat vir veroordeling uitgesonder word. Dit is dieselfde soort gesindheid wat by plaasmoorde geopenbaar word. As daar gevra word vir ANC-regeringsveroordeling van plaasmoorde word gesê: Alle moorde word veroordeel.
Wessels se verwysing na vrede laat my dink aan die teksvers: “Vrede, vrede! – terwyl daar geen vrede is nie” (Jeremia 6:14).
Daar word na meertaligheid aan ons tersiêre inrigtings verwys, maar Wessels versuim om uit te wys dat dit ‘n verpligting is wat uitsluitlik op eens Afrikaanse universiteite gelê word. Eentalige Engelse inrigtings word sonder meer vrygestel van enige poging tot meertaligheid.
Wessels gee voor dat “a solution to harness the interests of everyone is possible.” Dit is soortgelyk aan die valse slagspreuk wat ANC-kamerade herhaaldelik gebruik en wat hy aanhaal: “A better life for all.” In die nuwe Suid-Afrika is blankes en veral Afrikaners in baie opsigte in die praktyk nie by daardie almal ingesluit nie. Wessels beweer egter in sy boek: “Alle Suid-Afrikaners se regmatige aspirasies word in die Grondwet vervat” (p 270).
Danny Titus
Toe Danny Titus in 2008 as ATKV-kultuurhoof aangestel is, het Hanlie Retief ‘n onderhoud met hom gevoer (Rapport, 12.03.2008). Daar word genoem (en ek dink heel tereg) dat die ANC beïndruk met die ATKV is.* Toe Titus ‘n student aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) was, was Allan Boesak sy held. Terwyl Titus, ‘n boorling van Worcester, in Nederland gestudeer het, het hy sy werkstukke nie in Afrikaans of Nederlands geskryf nie, maar in Engels. In Suid-Afrika het sy kind ‘n Engelse skool bygewoon en hy praat Engels met haar. Daar is klaarblyklik by hom die begeerte om eerder Engels as Afrikaans as huistaal te hê. As Titus se plattelandse oorsprong en Nederlandse verblyf in ag geneem word, het ons myns insiens hier met ‘n uiterste geval van Afrikaansdislojaliteit te make. Weens sy gesindheid kan hy kwalik inpas by die kultuurmilieu van die ATKV, selfs al word gepoog om hierdie vereniging buitensporig te transformeer. Maar Titus het by diensaanvaarding hierdie goeie voorneme gehad: “Dit sal dom wees om mense te vervreem.”
[* Christo van der Rheede skryf: “Verder bly samewerking tussen gemeenskappe die grootste uitdaging vanweë die kunsmatige etniese verdeling van die verlede en gevolglike wantroue tussen gemeenskappe. Heelparty van die beste praktyke is egter deur verskeie Afrikaanse organisasies soos die AHI (wat in die ekonomiese omgewing aktief is), Agri SA in die landbou-omgewing en die ATKV in die kultuuromgewing wat op ‘n konkrete wyse impetus gee aan die verantwoordelikhede vervat in die Nasionale Grondswet” (Die Burger, 20 deser, p 11). “Uitdaging” is ‘n gewilde ANC-eufemisme vir onvermoë. Etniese verdelings word “kunsmatig” genoem, maar die ANC se beleid maak in buitensporige mate hiervan gebruik sodat blankes benadeel en veral swartes bevoordeel kan word. Van der Rheede verwys goedkeurend na die AHI (waar hy uitvoerende hoof was) en Agri SA (waar hy nou uitvoerende adjunkhoof is), asook na die ATKV (waar Titus die kultuurhoof is). Dit is dus enersyds ‘n geval van selfrugkrapping en andersyds die rugkrapping van ‘n etniese genoot. Van der Rheede was voorheen die uitvoerende hoof van die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans. ‘n Belangrike deel van sy ampspligte was om bruin kinders aan te moedig om Afrikaanse skole by te woon. Sy eie kinders is egter in Engelse skole geplaas. Red nou Afrikaans met so ‘n mens.]
Daar is bruines, soos Richard van der Ross en Adam Small, wat aanvaar dat hulle bruin is. Daar is egter ook bruines, soos Henry Jeffreys en Zelda Jongbloed, wat eerder swart wil wees. Toe Titus sy pos by die ATKV aanvaar het, was sy eerste projek die loodsing van die Bruin Belange Inisiatief (BBI) by Goudini. Ek het destyds gewonder wat dit met die ATKV te make het, maar aanvaar dat sy nuwe werkgewer Titus aanvanklik met rus gelaat het; hom as’t ware ‘n bietjie tou gegee het. Van der Ross het die BBI gesteun, terwyl Jeffreys (as redakteur) en Jongbloed (as senior adjunk-redakteur) die BBI-stigtingsbyeenkoms geboikot het en ‘n junior verslaggewer van Die Burger na die verrigtinge gestuur het. Dit lyk asof Titus in daardie stadium nog bruin was. Sedertdien verkies hy om swart te wees: “The discovery of our blackness as pride in who we are,” soos hy in sy onlangse LitNet-artikel (kyk hier onder) skryf.
Daar is bruines, soos Adam Small en Jakes Gerwel, wat as Afrikaanssprekend beskou wil wees. Daar is egter ook bruines, soos Russel Botman en Franklin Sonn, wat eerder Engelssprekend wil wees en hulle kinders Engels opgevoed het. Titus vereenselwig hom met laasgenoemdes. Die punt is: Etnies en taalgewys neem Titus, as van huis uit ‘n bruin Afrikaanssprekende, ‘n radikale standpunt in. In albei opsigte kan ek kwalik insien hoe so iemand (doeltreffend) as die kultuurhoof van ‘n hoofsaaklik blanke en daarby Afrikaanse vereniging kan funksioneer.
Maar kom ons toets Titus se bydrae tot die OS-seminaar, “Open Stellenbosch: ‘Why did God make me black?'” (LitNet 16 deser), aan sy voorneme om nie mense te vervreem nie; uitgaande van die (redelike/billike) veronderstelling dat Afrikaners ook mense is. Ek vra my ook af of hy hierdie agt bladsye lange betoog in werktyd geskryf het, dus of dit ‘n integrerende deel van sy ATKV-ampspligte is. Anders as by baie ander amptenare noem hy (soos by vorige geleenthede) nie dat hy in sy persoonlike hoedanigheid skryf nie. Kan dit waar wees dat die ATKV hom so ongekwalifiseerd aan die kant van OS skaar? Weerspieël dit die standpunt van die ATKV-raad en die meerderheid ATKV-lede?
Soos die US-rektor, Wim de Villiers, beoordeel Titus die OS se Luister-video nie as (misleidende) propaganda nie, maar as evangelie. “So many voices have been raised on the video – the Open Stellenbosch movement, Afrikaans, racism, it is almost refreshing to be confronted with such raw, and brutally honest debate … the video speaks with voices that are honest, clear and rattling all my cages … words that open the wounds of slavery, colonisation, apartheid, resistance, struggle.” Hier is ongetwyfeld ‘n militante ANC-aktivis aan die woord; iemand wat al die afgesaagde wanvoorstellings opdiep. “The issue of language cannot be brushed aside anymore.” Titus beskou besware teen Afrikaans dus nie as ‘n vyeblaar waaragter die OS-studente skuil om hulle akademiese onvermoë te kamoefleer nie, maar as ‘n misbruikbare middel tot transformasie.
Titus verlustig hom in die bekende stereotiperings: dat swartes reeds eeue lank weens hulle velkleur benadeel word; dat die swartbewussynsideologie die verdrukkers in die tronk plaas eerder as die verdruktes; dat bevrydingsteologie heilsaam is (“a Liberator God … who stood on the side of the poor, the widow and the orphan … the God who created us black”); dat die toorn van apartheid in ‘n polisiestaat uitdrukking gevind het, ens. Apartheid word gekarakteriseer as ‘n kriminele stelsel: “inhumane, unjust, unholy and unchristian” en die NG Kerk was “hand in glove with the apartheid state.” Nêrens maak Titus hom skuldig aan ‘n oorspronklike gedagte nie. Die UWK word ‘n “Bush College” genoem. Titus het daar gestudeer, hoogs waarskynlik met ‘n beurs van die Departement Kleurlingsake, maar sy gees is nie groot genoeg om so iets te erken nie. Die Departement Kleurlingsake was toe soos ‘n groot koelteboom vir die Titus-gesin, want sy ouers was as onderwysers in diens van daardie departement. Dankbaarheid vir wat hy mildelik en goedgunstiglik van blankes ontvang het (plaaslik en in Nederland), word polities korrek nie uitgespreek nie.
Aan die UWK “access, language, race and racism were intertwined.” Van 1960 af, in die eerste drie dekades van sy bestaan, was die UWK ‘n inrigting waarin onderrig hoofsaaklik in Afrikaans aangebied is, ooreenkomstig die moedertaal van die oorgrote meerderheid studente. As plattelander het dit Titus sekerlik gepas. Omtrent al wanneer Engels uitgehaal is, is wanneer die studente betoog het. Akademies kon die studente vryelik tussen Afrikaans en Engels kies. Met sy bewering dat taal en rassisme ineengestrengel was, wend Titus ‘n lomp maar valse poging aan om die destydse UWK sleg te maak. Toegang is inderdaad beperk tot bruines, maar dit was sekerlik nie in alle opsigte ‘n onding nie. Etniese homogeniteit, soos ander soorte homogeniteit, bevorder akademiese prestasie. Bruin kultuur het gedurende die genoemde drie dekades gebloei soos nooit voorheen of sedertdien nie. Nóg bruin kultuur nóg Afrikaans floreer in die huidige era van swart oorheersing. Maar Titus verkondig eerder hierdie onverdunde twak oor die destydse UWK: “Limited, restricted and yet you had to excel … We were given a limited, and biased, education.” Dan volg die gebruiklike leuen: “You had to perform even better” as die wittes, as jy as bruine/swarte êrens wou kom.
Vir Titus as UWK-student het dit primêr nie om akademie gegaan, dus om vakkennis te bekom, nie. Vir hom as aktivis “social consciousness was the most influential discipline.” Hy het radikaal linkse politieke literatuur gelees: “one constant avalanche of knowledge and conscientisation.” “In this alternative education we came to learn of the lies of apartheid and colonialism, that Roman-Dutch Law did not come with Van Riebeeck, that Van Riebeeck and colonialism stole the land of the indigenous peoples.” Die UWK was destyds akademies geseën met uiters bekwame blanke dosente. Maar bruin oudstudente uit daardie era opper geen dankbaarheid teenoor hulle nie. Hulle beperk hulle lof gewoonlik tot twee bruin dosente wat linkse politiek binne en buite die klaskamer verkondig het: Adam Small en Jakes Gerwel. Titus verwys na Gerwel en Franklin Sonn se negatiewe etikettering van Afrikaans. Oor die twee uitnemende akademici (Joubert en Böhmke) wat die grondslag van Titus se regskennis gelê het, swyg die snood ondankbare Titus, seker omdat albei blank is.
Titus se siening van die US word ook deur linkse politiek bepaal. Die twee mense wat hy hier uitsonder vir bewondering is die rektore Chris Brink en Russel Botman. Dit is gedurende hulle ampstermyne dat Afrikaans deurlopend afgeskaal is, dat die US eksponensieel verswart en verengels het. Wim de Villiers gaan akkoord hiermee. Daarom hierdie positiewe opmerking: “A unifying institutional culture, thus. I see Wim de Villiers walking in this direction.”
Hoe moet die getransformeerde universitêre leergange volgens ‘n radikale ANC-aktivis soos Titus lyk? “I want to believe that Steve Biko is taught at university, the struggles of the Khoisan against colonialism too; that Nelson Mandela and the resistance against apartheid feature prominently, the dehumanising experience of black people in South Africa has prominence, the struggle for liberation has found its way into academic discourse.” En die pioniers wat Europese beskawing oor derduisende kilometers in lewensgevaarlike omstandighede na Suidelike Afrika gebring en hierdie land oor eeue met bloed en sweet tot die suksesvolste en vooruitstrewendste in Afrika ontwikkel het? Is dit moreel en suiwer feitelik in orde dat sulke mense net smaad van Titus ontvang?
Dit is juis teen daardie voortreflike, blanke wenkultuur wat Titus dit het; die tradisionele, akademies-sinvolle, institusionele kultuur wat aan die eens Afrikaanse universiteite aan die orde van die dag was. “Institutional cultures, said [Naledi] Pandor, are embedded at many different levels and require changes in both structure and attitudes and consciousness on the part of academic staff and administrators. If we ‘fail to frame a unifying institutional culture the promise and potential inherent in the institutional restructuring process is likely to be compromised’.” Leon Wessels het soortgelyke besware teen die institusionele kultuur op die Potchefstroomse universiteitskampus geopper. Dit maak nie saak hoe akademies sinvol en suksesvol oorwegend blanke universiteite met Afrikaans as onderrigmedium is nie. Ter wille van ANC-politiek moet dit verander. In hierdie proses boet universiteite akademiese waarde/gehalte in.
Titus onderskryf polities gemotiveerde transformasie. Hy haal Zola Saphetha van Nehawu oor “a radical second phase of our transition” goedkeurend aan: “In line with the interconnectedness of education and social transformation, there is a need to revolt against the commodification of education and to create a mass-based education for all. We need to radically change the form and content of the current model of co-operative governance into real organs of people power.”
Op hierdie manier hits Titus OS tot voortgesette en erger opstand aan. “I have little sympathy for the difficulty Stellenbosch is in. Honestly. If I was a black student I would have raised hell long ago … we know that you cannot trust the boers … You know they are going to appoint people that are like them.” Titus kan die “boere” in die ATKV seker ook nie vertrou nie. Het hulle ‘n mens wat etnies, kultureel en taalgewys soos hulle is as kultuurhoof aangestel, of het hulle oorboord gegaan en die pos met ‘n heeltemal ander soort organisme gevul? Dit is daardie mens wat hierdie versugting uitspreek: “We yearn for the leadership of a Nelson Mandela, a Desmond Tutu, some saintly intervention.”
“We approach our work at the Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) with respect for the dignity of individuals and cultures; at the Human Rights Commission we are mandated to monitor the protection and promotion of human rights and human dignity as a constitutional mandate.” Toon Titus in hierdie teks enige respek vir Afrikaners, Afrikanerkultuur en Afrikaans? Ek dink nie so nie. Word die regte en waardigheid van Afrikaners, Afrikanerkultuur en Afrikaans in dieselfde mate en net so entoesiasties as swartes, Afrikakultuur en Engels deur die Menseregtekommissie (met Wessels en Titus as voorbeelde van menseregtekommissarisse) beskerm en bevorder? Ek dink nie so nie.
In hierdie artikel het Titus in aanstootlike mate vrye teuels aan sy vooroordele gegee. Geen poging tot ewewig, objektiwiteit of oorspronklike insig is aangewend nie. Wat ek by Titus waarneem, is veeleerder bitterheid en moontlik selfs haat. Hoe kan so iemand die kultuurhoof van ‘n Afrikaanse kultuurvereniging en daarby ook ‘n menseregtekommissaris wees? Transformasie/regstellende aksie is klaarblyklik ‘n meedoënlose ontaardingsproses.
Vier swart verdagtes wat in hegtenis geneem is in verband met die moord op ‘n vrou by die Motlopi Lodge-wildsplaas, verskyn vandag in die Thabazimbi Landdroshof in Limpopo.
Die 60-jarige Petro Res is in die kop geskiet, en haar man Bruno is in die arm geskeit toe hy die die kode van ‘n kluis kon onthou nie.
Die egpaar is na bewering vir 16 uur saam met ‘n vriendin, Marie Barnard, in ‘n instap-yskas toegesluit.
Petro is dood, terwyl Bruno en die vriendin gered is. ‘n Polisiewoordvoerder, Ronel Otto sê die egpaar se huiswerker en haar man is onder die verdagtes wat die naweek in hegtenis geneem is.
Twee van die verdagtes is in Soweto vasgetrek, terwyl die ander twee op die wildsplaas in hegtenis geneem is.
Die soektog na nog vyf swart verdagtes duur voort.
Saterdagmiddag se treurmare in Brighton gaan ongetwyfeld vir weke nog die hoofpunt van bespreking onder rugbygeesdriftiges in Suid-Afrika wees. Die eens magtige Bok word soesji, afgeslag deur die Japannese.
Veral een akteur in die Japannese tragedie staan vierkantig in die beskuldigdebank: Heyneke Meyer. Al wat ‘n cliché is word aangewend om hom mee te beswadder. Meyer se keuse van ‘n kaptein, Jean de Villiers, asook sy spanmaats soos Victor Matfield, is te oud vir die Springbokke. Meyer is na bewering ‘n groot Bloubul-ondersteuner, en is glo die consigliere van een of ander Loftus-Mafia, wat saamsweer om soveel as moontlik ou kranklikes in die span in te sluit, en verkieslik ou, kranklike Bloubulle.
Soos altyd die geval maar is met sulke massahisterie, raak die feite iewers langs die pad verlore. Ek bemerk ook ‘n sterk anti-Afrikaner inslag by baie van hierdie histerie.
Kom ons neem Meyer se beweerde Bulle-vooroordele as ‘n voorbeeld. (Is die Bulle ‘n metoniem vir Afrikaanse spelers?) Daar was slegs twee huidige Bulle in die beginspan Saterdag. Die ander 87% van die beginspan kom van ander provinsies af, of vanaf oorsese spanne. Wat moet ons hieruit aflei? Het die Bloubul-senter, Kriel, en die Bloubul-slot, Matfield, se blote teenwoordigheid die ander 13 spelers heeltemal van al hulle vorige afrigting by ander provinsies or oorsese klubs soos die WP, Montpellier en die Haaie maak vergeet, en hulle ook besmet met die stampkarrugby wat kennelik voorheen die Bulle se spel gekenmerk het? Meyer word in die een asem gekritiseer omdat sy span te veel op skoppery staat maak, maar Saterdag verkies die Springbokke om 15 punte op die veld te laat, omdat hulle juis nie pale toe wil skop nie.
‘n Goeie voorbeeld van hierdie irrasionele haat vir Afrikanerspelers is die jong, Engelssprekende losskakel van die Haaie, Pat Lambie. Lambie word weekliks deur Engelssprekendes soos Peter Bruce, Business Day se redakteur, opgehemel, terwyl hy dikwels teen Afrikaanse spelers te velde trek in dieselfde asem. Bruce het selfs die dag voor die rampspoed op Brighton in sy rubriek in Business Day ‘n fantasie beleef oor hoe Lambie vir Richie McCaw uit die pad sou veeg oppad na die doellyn toe tydens die RWB se eindstryd. Lambie het egter vir Bruce en sy ander aanhangers egter Saterdag doodstil gespeel, so vrotsig was hy. Dit was eers toe die Afrikaanssprekende Handré Pollard op die veld gekom het dat dinge so ‘n ietwat verbeter het agterlangs. Nou is Pollard skielik weer die antwoord op nommer 10, volgens die media. Daardie selfde media wat gemeen het Lambie loop op water.
Ek vreet dus nie sulke simplistiese “verklarings” vir die ramp op Brighton vir soetkoek op nie, en veral nie die kwalik bedekte haat vir Afrikanerspelers nie. Die sade van SA rugby se ondergang kom al van vêr af. Dit het beslis nie skielik met Meyer begin nie, alhoewel Meyer dit waarskynlik bespoedig het. Sy voorgangers wat egter nie juis veel beter as hy nie.
Jake White was weliswaar ‘n Engelssprekende afrigter, maar mens kan selfs nie eens White se aandeel in die Springbokke se wen van die RWB 2007 ernstig opneem nie. ‘n Vorentoe-aangee deur die Franse het die All Blacks uit daardie toernooi verwyder, en die Springbokke ‘n maklike pad na die eindstryd gegee. Tweedens was die kern van daardie span die suksesvolle Bulle-span, wat die Super 15 gewen het, en toevallig deur die einste Meyer afgerig was. Wie was White se hulpafrigter in 2007? Ene Eddie Jones, die Japannese se afrigter wat die Springbokke Saterdag ‘n les geleer het. Vóór die RWB 2007 het Jake White se Springbokke ook maar beroerd in wedstryde teen die All Blacks en Australië vertoon.
Nog ‘n luide en skril stemmetjie van veroordeling teen Meyer, is die koddige klein Piet Snorre, die hansworsagtige voormalige kwota-afrigter van die Springbokke. Was dit egter nie die einste Piet Snorre, hy wat graag die kat in geparkeerde motors geknyp het, wat ook self deurgeloop het omdat hy nog ‘n bejaarde speler, John Smith, ipv Bismarck du Plessis in die 2011-halfeindstryd laat speel het nie?
Kyk: Ek sê geensins dat Meyer nie bygedra het tot sy eie ondergang nie, of dat Saterdag se uitslag aanvaarbaar was nie, maar Suid-Afrika se rugby is al jare lank in ‘n staat van agteruitgang, en Meyer is maar bloot ‘n gerieflike sondebok. Ons raak bly oor verdwaalde oorwinnings teen die All Blacks, maar hulle rekord teen die Springbokke spreek vanself. Ons provinsiale spanne wen byna nooit die Superrugby-toernooi nie. In 2015 kon geen van ons spanne eens naby die einstryd van die Super 15 kom nie. Was dit ook Meyer of die oumanne se skuld? Gee dus gerus vir Meyer die trekpas, en stuur gerus al die oumanne na die ouetehuis – ons gaan nog steeds ons gate sien in volgende jaar se Viernasies en in die Super 15 van 2016.
Ek sou eerder die jarelange verval in Sprinbokrugby aan politieke faktore toeskryf, en spesifiek aan rassistiese transformasie.
Geen ander span wat deelneem aan hierdie toernooi, die Viernasies of die Super 15, word gedwing om een-derde van sy groep met kwotaspelers vol te maak nie.
Wat op dees aarde maak Zane Kirchner in die beginspan, byvoorbeeld? Rudy Paige kan nie eens die gehate Bulle se beginvyftiental haal in die Curriebeker nie, maar daar is hy, deel van die groep. Faf de Klerk van die Pumas is ‘n veel, veel beter skrumskakel as Paige, maar is om politieke redes tuis maak bly. JP Pietersen druk minder as een drie elke derde wedstryd, maar daar is hy op vleuel, want hy is donker genoeg. Bryan Habana is ook ‘n ouman, maar erger nog, ‘n kwota-ouman, ‘n skadu van sy voormalige self. Siya Kolisi word as losvoorspeler ingesluit, maar toe ‘n ander flank, Willem Alberts, beseer word, verkies Meyer eerder ‘n slot as Kolisi, omdat hy duidelik geen vertroue in kwotaspelers soos Kolisi het nie.
Daar is geen twyfel hieroor nie: Politieke inmengery, die wete dat briljante jong spelers soos Jaco Kriel van die Leeus, en Steven Kitshoff van die WP, tuis moes bly omdat hulle wit is, móét ‘n impak maak op die res van die span. Meyer kon nie kies wie hy wou nie; hy moes minstens 30% van sy groep uit die geledere van swart of bruin spelers kies. Sy een hand is agter sy rug vasgebind. Geen ander afrigter by die RWB word so gekortwiek nie. Koppel hieraan Meyer se eie hardkoppigheid en swak besluite oor sy ander spankeuses en taktieke, en die ramp teen Japan was ‘n ongeluk wat bloot ‘n plek gesoek het om te gebeur.
Gisteraand loop die Argentynse spelers se trane toe die Argentyne hul volkslied sing. Vir sestig minute gee hulle die magtige All Blacks kwaai opdraande. Wonder hoekom huil baie jong, talentvolle wit spelers slegs waneer die span aangekondig word?
PRAAG was vyftien tot twintig jaar gelede ‘n stem roepende in die woestyn sover dit die taalkwessie aanbetref. Deesdae word daar meer oor die lot van Afrikaans, veral aan universiteite, geskryf, maar het ons werklik vordering gemaak? Eerder as wat dit verflou het, het die argument vir volslae verengelsing toegeneem. Soos ek onlangs aangedui het, is daar selfs Afrikaners soos Gita du Toit wat dit deesdae bepleit dat Afrikaans heeltemal uit die akademie en uit die opvoedingstelsel geweer word.
Benewens hierdie anglofiele of anglosentriste, is daar ‘n tweede groep wat Afrikaans nie noodwendig wil verbied of uitsluit nie, maar die taal van binne af wil rysmier deur dit as ‘n “kreool” voor te stel. Die skrywers Antjie Krog en André P. Brink het al by verskeie geleenthede bepleit dat Afrikaans en Engels “gemeng” moet word sodat ‘n nuwe mengeltaal of kreool daaruit kan ontstaan. Deel van die marxistiese “revisionisme” wat in Suid-Afrika aan die gang is, behels dat nie net die geskiedenis nie, maar ook ons taalgeskiedenis en ons identiteit hersien moet word. In sommige kringe, veral onder akademici en die omroepers van RSG, het die woord “Afrikaner” ‘n vloekwoord geword. In 1994 is die Afrikaner afgeskaf, is min of meer hul redenasie.
Meer grondliggend egter, gaan dit om ‘n kultuurkonflik in die land tussen Afrika en Europa wat reeds eeue lank duur. Vandaar dus die term “Eurokaner” wat ek gebruik om ‘n bepaalde tipe Afrikaner te definieer wie se taal (Standaardafrikaans), kultuur, identiteit en selfs sy fisieke voortbestaan vandag onder beleg verkeer. Iewers het ek die huidige bestel die “Derde Britse Besetting” genoem; inderdaad word ons beset en word Engels en politieke korrektheid op alle gebiede op ons afgedwing.
Benewens die kultuurkonflik tussen Afrika en Europa in ons land, spreek ‘n ander kultuurbotsing sterk uit ons geskiedenis: dié tussen Nederland en Engeland, wat later die botsing tussen Boer en Brit tydens die negentiende en twintigste eeue geword het. Die sogenaamde “anti-apartheidstryd” het nie primêr om beleid of selfs rassepolitiek gegaan nie, maar om die Afrikaner vir altyd van alle seggenskap of beskikking oor sy eie lot te beroof. Ook binne Afrikanergeledere self het die jingo, of die Engelsgesinde, die oorhand oor ons verkry en word die Europeesgesinde Afrikaner, of Eurokaner, vandag gejag, uitgesluit, gesensureer en verguis.
Immers is die Kasteel in die Kaap nie oorspronklik gebou om ons teen die Hottentotte of ander inboorlinge te beskerm nie, maar teen die Engelse. Hendrik Potgieter wou so ver moontlik die binneland intrek omdat hy van die see af wou wegkom, want so het hy gesê, “waar die see is, is altyd Engelse”. Helaas het ons nie daarin geslaag om van Engelse weg te kom nie. Vandag, in dié provinsie, word al die Afrikaanse skole beheer deur ‘n Engelse dame, mev. Barbary Creecy en haar marionet, ene Panyaza Lesufi. Mev. Creecy is ‘n produk van die Johannesburgse privaatskool Roedean, asook die Universiteit van die Witwatersrand, waar Boerehaat by tye tot ‘n kultus verhef is.
In die naam van “demokrasie” word ons – dis die toppunt van ironie – alle seggenskap oor ons eie sake, ons onderwys, kultuur, selfs ons taal, biblioteke, kunsversamelings, simbole en monumente, ontsê. Indien ons deur ‘n outokratiese Britse monarg geregeer sou gewees het, sou ons waarskynlik beter daaraan toe gewees het.
As ons kyk na die argumente wat vandag teen Afrikaans – ook toenemend binne die taal self – gevoer word, dan is dit helder dat sowel Standaardafrikaans as die Afrikaner moet verdwyn. Daarmee sal alle Europese invloed wat vanaf 1652 en die koms van Nederlanders, Duitsers en Franse na ons land geduur het, insgelyks wegraak. Dis miskien iets wat die meeste van ons mense nie verstaan nie: Boerehaat beteken op sy minste ook ‘n renons en ‘n wrewel in Europa, veral Noordwes-Europa en daardie lande van waar ons voorouers afkomstig is. Die vergoddeliking van Engels en van die swartman – en veral die “swart Engelsman” soos Nelson Mandela na hom in sy outobiografie verwys – onderlê ‘n afkeer van beide Afrikanerskap en Europeërwees:
The principal of Healdtown was Dr. Arthur Wellington, a stout and stuffy Englishman who boasted of his connection to the Duke of Wellington. At the outset of assemblies, Dr. Wellington would walk onstage and say, in his deep bass voice, “I am the descendant of the great Duke of Wellington, aristocrat, statesman, and general, who crushed the Frenchman Napoleon at Waterloo and thereby saved civilization for Europe — and for you, the natives.” At this, we would all enthusiastically applaud, each of us profoundly grateful that a descendant of the great Duke of Wellington would take the trouble to educate natives such as ourselves. The educated Englishman was our model; what we aspired to be were “black Englishmen,” as we were sometimes derisively called. We were taught — and believed — that the best ideas were English ideas, the best government was English government, and the best men were Englishmen. (Mandela, Long walk to freedom, hoofstuk 6.)
Die “dr. Wellington” waarna Mandela hier verwys, was skoolhoof van ‘n sendingskool in die Oos-Kaap; in sulke skole is die swart elite gebreinspoel om sowel Boerehaat as Eurofobie te omhels. Vandaar dus die toestand van byna universele chauvinisme en anti-Westerse, anti-Afrikaanse fanatisme wat in Suid-Afrika heers. So ‘n houding is oor baie jare en op verskillende maniere – deur die sendingskole, die pers en ander massamedia – by die bevolking ingeprent.
‘n Student van Tukkies het ‘n klompie jare gelede vir my sy ervaring verwoord deur te sê: “Jy mag nie té Afrikaans wees nie.” Net so mag ‘n mens in Suid-Afrika nie té Europees wees nie. Jy mag nie te veel van Franse boeke of Vlaamse skilders of Duitse filosowe of Skandinawiese ontwerp hou nie, dan bring dit jou in botsing met die stelsel. En tog is dít wat Afrikaners, veral intellektuele Afrikaners, tot onlangs toe hartstogtelik begeer het: om Europeërs te wees. Veral “goeie Europeërs” in die sin waarin Nietzsche en soveel ander dit gebruik het, om ‘n opgevoede, kosmopolitiese, veeltalige Westerling te wees.
Die negentiende eeu was oor die algemeen ‘n verskriklike tydvak in Suid-Afrika. Nie net is daar massamoorde op die Voortrekkers gepleeg nie, maar daar was ook die verskroeide-aardebeleid en die konsentrasiekampe waarin vele van ons voorouers, veral kinders, gesterf het. Omdat Engeland, asook Engelse sendelinge wat altyd met ywer hul Boerehaat onder swartes sou versprei, sinoniem was met hierdie verskrikkinge en gruweldade, selfs misdade teen die mensdom, wat ons beleef het, spreek dit vanself dat ons op verskeie maniere die Vasteland van Europa geïdealiseer het. Min mense het waarskynlik al die aandag daarop gevestig – ten minste weet ek nie van so iemand nie – maar die opkoms van Afrikaans en Afrikanerskap vanaf die laat negentiende eeu het saamgeval met ‘n verkenning van Europese idees, boeke, musiek, vorme, musiek, style en selfs modes. Dit is een van die ironieë en paradokse van Afrikanerskap en die Afrikaanse beweging, dat ons op dieselfde tydstip toe ons kliphard aan ‘n nuwe taal, nuwe identiteit en nuwe volkskap “gewortel in Afrika” gewerk het, ons ons terselfdertyd en toenemend met die Europese Vasteland en veral met ons stamlande vereenselwig het. Dit geld vir Van Wyk Louw en die Dertigers, maar ook die vroeë Sestigers wat juis Parys – en nie Londen nie – as hul intellektuele en artistieke hoofstad aanvaar het.
Iewers tydens die sewentigerjare het daar egter ‘n kentering gekom en sedertdien word Engelse idees, veral ook die ideologie van liberale Amerika, as toonaangewend in Suid-Afrika ervaar. Hoe meer Engels, hoe beter. Dit geld ook die hoeveelheid Engelse woorde wat jy besig as jy Afrikaans praat.
Sowel André P. Brink as Breyten Breytenbach het die grootse kulturele en intellektuele beweging wat Afrikaners tydens die hele twintigste eeu gekenmerk het, verraai. Eers die skrywers, toe die politici. Die De Klerks, Wimpie en FW, was bloot die laastes van ‘n hele trop wat Engels en halfgebakte Engelse linkse idees – noem dit maar die Britse marxisme – geesdriftig aangegryp het.
Nou die dag verneem ek van ‘n seminaar wat vandeesweek by Wits gehou sou word oor die mite van rasvermenging in Mexiko. Dit is ‘n hele interessante onderwerp en tot my spyt kon ek dit nie bywoon nie. Die Spaanse woord vir rasvermenging is mestizaje en dié term maak deel uit van die identiteit van Latyns-Amerika, dermate dat vele akademici dit vandag as ‘n mite beskryf. (Sien ook die artikel: “Mestizaje and the Discourse of National/Cultural Identity in Latin America”, 1845-1959 deur Lourdes Martinez-Echazabal, Latin American Perspectives, Vol. 25, No. 3, Race and National Identity in the Americas (May, 1998), pp. 21-42.)
Só byvoorbeeld het die Kubaanse digter Nicolás Guillén in 1931 verklaar dat “die gees van Kuba mestizo (kleurling) is”. In 1973 het Breyten Breytenbach iets soortgelyks gesê toe hy beweer het:
“Ons is ‘n bastervolk met ‘n bastertaal. Ons aard is basterskap. Dis goed en mooi so. Ons moet kompos wees, ontbindend om wéér in ander vorme te kan bind. Net, ons het in die slagyster getrap van die baster wat aan bewind kom. In daardie gedeelte van ons bloed wat van Europa kom, was die vloek van meerderwaardigheid…” ‘n Seisoen in die paradys, 1976, bl. 123)
Europa word van “die vloek van meerderwaardigheid” beskuldig. Dog enigeen wat deesdae luister na wat gesê word, sal kan getuig dat daar tans ‘n soort meerderwaardigheid van die mezisto of mulat geld. Wyle Chris Louw het reeds ingesien dat die huidige rektor van die Vrystaatse Universiteit, Jonathan Jansen, vas glo dat die kleurling of die rasgemengde “die volk van die toekoms” en daarom ‘n soort uitverkore volk is.
Breyten Breytenbach het hom nooit uitgelaat oor die soort meerderwaardigheid wat dr. Wellington en moontlik ander Metodistepredikante in ons land teenoor Europa voel nie: die “onbeskaafde Franse” teenoor die beskaafde en verhewe Engelse. By Breyten Breytenbach, Antjie Krog en selfs Leopold Scholtz, die seun van G.D. Scholtz wat eens ‘n leidende rol in die Afrikanerbeweging van die twintigste eeu gespeel het, kom mens die idee teë dat mestizaje of métissage of – om dit by sy minder neutrale Afrikaanse naam te noem – “verbastering” vir ons ‘n bestaansvoorwaarde geword het. Met ander woorde, jy mag in Suid-Afrika as “verowerde” goedgunstiglik aanbly solank jy instem “om te meng”. In dié opsig hou ek van die Sweedse term wat algemeen vir “multikulturalisme” gebruik word: mångkultur oftewel “mengkultuur”. Mengkultuur het, nie net in Suid-Afrika nie, maar oral waar Anglo-Amerikaanse invloed sterk is, de rigueur geraak.
Om te sê dat Afrikaans as taal baie naby aan Nederlands staan – trouens, 95% van Afrikaans se woordeskat ís Nederlands! – het byna taboe geword. Taalkundiges van Potchefstroom tot Stellenbosch wedywer met mekaar om ons te oortuig dat Afrikaans eintlik ‘n KhoiSan-taal is. Op ‘n sekere vlak word die Europese en Wes-Germaanse oorsprong van Afrikaans ontken. Voeg daarby die projek om Afrikaans te herstandaardiseer tot Mengels of ‘n “mengtaal”, half Engels, half Afrikaans, en ons kan sien dat dit hier gaan om nie net die hele Afrikaanse beweging van die afgelope anderhalf eeu ongedaan te maak nie, maar ook om die laaste oorblyfselfs van ons Europese identiteit te vernietig. Die invloedryke Britse minister van kolonies, Joseph Chamberlain, het tydens die Tweede Vryheidsoorlog gesê dat hy “die laaste oorblyfselfs van Afrikanerisme in Suid-Afrika wil uitwis”. Hy kon net sowel vandag geleef het, want presies dieselfde beleid geld nog steeds!
Ons sien dus dat die angsvallige pogings om Afrikaans as ‘n “kreoolse taal” voor te stel, Standaardafrikaans af te takel en ‘n nuwe “Mengels” tot stand te bring (dié term is ontleen aan die Kaapse digter Loît Sols), uit die ongewenstheid van Afrikaans se Europese afkoms spruit. Indien Afrikaans ‘n koloniale taal soos Engels, Frans of Portugees was, sou dit vir almal in Suid-Afrika aanvaarbaar gewees het. Die oersonde wat Afrikaners gepleeg het, was egter om hulself as ‘n Westerse-volk-in-Afrika te sien en om ‘n nasionale kultuur na die vastelandse, “nasionalistiese” model na te streef. Kyk na dié beroemde YouTube-video waarin die Amerikaanse-Joodse akademikus, Barbara Lerner Spectre, voorspel dat Swede en die res van Europa ‘n “groot transformasie” na die mengkultuur gaan deurmaak, ‘n transformasie waarin Jode ‘n “leidende rol” gaan speel.
Die Afrikaner staan vandag in die beskuldigdebank, maar saam met ons staan ook die Hongare, die Franse, die Swede, die Dene, die Nederlanders, die Duitsers, die Italianers, die Vlaminge, kortom, elke selfstandige volk wat nog nie deel van die groot Anglo-Amerikaanse mengkultuur geword het nie. Amerika, die mezisto-imperium, bedreig ons almal, selfs die meer behoudende Amerikaner wat sigself aan Europa verwant voel. Die “waansin van ons tyd” is dat die magtige Amerikaanse staat deesdae sy eie burgers – afstammelinge van die Stigters of “Founding Fathers” – as sy vyand beskou, net soos wat die linkse “Afrikaanse” elite in ons land vandag die Afrikaner as ‘n indringer en “ongewenste” beskou.
Onlangs is daar gepraat van “Kaaps” wat groter erkenning moet kry. Daar word selfs daarop aangedring dat “Kaapse” woorde, wat vermoedelik oorwegend ook in die Engelse woordeboek voorkom, in Afrikaanse woordeboeke opgeneem moet word. Asof een vyand in die vorm van Engels en die Engelse staat van Suid-Afrika nie genoeg was nie, het Standaardafrikaans nou ‘n nuwe bygekry: Kaaps en die kreoolse beweging.
Hoe meer dinge verander, hoe meer bly hulle dieselfde. Anders as in 1875, is daar miskien nie meer “Afrikaners met Engelse harte, Hollandse harte en Afrikaanse harte” nie, maar steeds ‘n verdeling tussen verengelste Afrikaners, die kreole en kreoolsgesindes wat Standaardafrikaans wil afbreek, enersyds, en “ware Afrikaners” of Eurokaners andersyds wat ons taal en tradisie byna vanselfsprekend as deel van die groter Europese of Westerse kultuur sien.
Feitlik alle instellings in Suid-Afrika word óf deur Engelgesindes óf deur kreoolsgesindes beset. Die staat, universiteite en hoofstroommedia is reeds van byna alle Afrikaners gesuiwer. Die geledere van “ware Afrikaners” het reeds gekrimp tot enkele honderdduisende, moontlik nie veel meer as Yslanders nie. En tog verteenwoordig hierdie klein groepie alles wat goed en mooi en eg Afrikaans is. Ons praat of skryf nie Mengels nie. Ons is “goeie Europeërs” in die sin dat ons graag deelneem aan klassieke musiek of moderne kunsmusiek, letterkunde, argitektuur, skilderkuns en daardie kritiese gees wat Europa al eeue lank teen elke dogma laat opstaan, ook die eietydse dogma van die mengkultuur. Ons mag geheel en al gemarginaliseer wees in hierdie heropvoering van die Sowjetunie met sy ideologiese voorskrifte en politieke korrektheid, maar vanuit ons huise en studeerkamers en op die internet kan ons steeds die vlam van kritiese denke en verset lewendig hou.
Teenoor “die romantiek van die baster” wat Breyten Breytenbach of sy Kubaanse eweknie Nicolás Guillén verwoord het, staan die grootse tradisie van die Europese Afrikaner of Eurokaner in dié land wat deelagtig in die prestasies van Noord-Europa is. My vrou wys my nou die dag op die ironie van “kombuistaal”, die “kombuis” synde die kajuit op ‘n skip waar voedsel voorberei is. Omdat ons voorouers vanaf Nederland en België se riviere en kanale, maar ook die Oossee tussen Duitsland en die Skandinawiese lande afkomstig was, is Afrikaans tot vandag toe deurdrenk van skeeps- en seeterme – al was Potgieter so desperaat om van die see en van Engelse af weg te kom. Die ossewaens met hul wit seile was die “skepies” waarmee ons die binneland van Afrika binnegevaar het. Inderdaad spreek die “kombuis” van ons pioniersgees en wil om die wêreld te verken. Insgelyks staan dit in die teken van ons beskawing, want tot vandag toe is die kombuis ons trots, daardie vertrek waar die Afrikanervrou met elke Franse sjef kan wedywer as dit by verfynde disse kom.
Daarom ook leef die gees van die Oossee en die kanale in ons voort. Daar is twee woorde wat elke Sweed aanmekaar gebruik: “Presis” (presies) en “trevlig” (voortreflik). Trouens, ‘n Switser wys my ‘n rukkie terug daarop dat daar net twee volkere op aarde is wat so aanmekaar “presies” sê en dis Swede en Afrikaners. Ook die uitspraak is feitlik presies(!) dieselfde. Dis ‘n gewoonte wat ons beslis nie van die KhoiSan oorgeneem het nie. Waarskynlik het dit in Sweeds posgevat omdat almal in die Oosseegebied van 1300 tot 1600 ‘n gemeenskaplike handelstaal of lingua franca gepraat het wat baie naby aan teenswoordige Afrikaans was.
Nou weet u reeds dat Sweeds, ook om ander redes, insgelyks ‘n “kombuistaal” is… Seker dié dat die Nobelprys in Stockholm, die stad wat op veertien eilande gebou is, en met water wat ‘n derde van die stad se oppervlak beslaan, uitgeloof word.
Die keuse wat deur die huidige bestel aan ons opgedring word, is egter helder: dié tussen Eurokaner en kreool.
Niemand is nog aangekeer vir die moord op ‘n bejaarde Lindley-boer, Hein Smith, die naweek nie.
Vrystaatse polisiewoordvoerder, Peter Kareli, sê hulle volg leidrade op en maak goeie vordering.
Polisiewoordvoerder, Annelie Wrensch, het vanoggend aan OFM-nuus gesê die 77-jarige Smith, van die plaas Rondekom, is gisteroggend omstreeks 10:00 sowat 800m van sy plaashuis gevind.
Volgens haar is hy vermoedelik Saterdagaand met sy terugkeer na die plaas aangeval. Hy het by vriende gaan kuier en die booswigte moes hom ingewag het.
Ons lewe in ‘n tyd waar name van plekke en gebeurtenisse links en regs verander word. Wat beteken dit ? Dit beteken dat die mense wat die name verander, name as van belang beskou. En hulle is reg. Name is belangrik. Name stel ons in staat om dinge en plekke ons eie te maak en ons stempel daarop te plaas. Wie verstaan dit beter as die Engelse en nou ook die swartes ? Name dra met hulle saam assosiasies, herinneringe van pyn en smart en vreugde en oorwinning en nederlaag, kortom ‘n land en ‘n volk se geskiedenis. Verander ‘n plek se naam en jy verander nie net die naam nie, jy verander die geskiedenis. En dit is presies wat hulle wil verander: die geskiedenis. Ons moet vergeet wie ons is, waarvandaan ons kom en dus noodwendig ook waarheen ons op pad is.
Die probleem is dat ons as Afrikaners skynbaar minder waarde heg aan name as ander mense. Dus, wat name betref, is die ander reg en ons verkeerd. Kom ons neem die geval van die ou Boerehoofstad, Pretoria . Ons gaan op die alfabet af: Ashley Gardens, Bailey’s Muckleneuk, Brooklyn, Clydesdale, Colbyn, Eastwood, Faerie Glen, Hatfield, Hazeldean, Hazelwood, Hillcrest, Lynnwood, Lynnwood park Lynnwood Ridge.
In Pretoria wemel dit van die Glens. Glen dit en Glen dat en wanneer hulle niks het om Glen mee te koppel nie, dan sommer net The Glen. Ja, daar is so’n plek ook in Pretoria soos… The Glen!
En nou is ons nog ver van die einde van die alfabet. Dus, die ANC maak hulle verniet moeg om die name van Boeredorpe en stede te verander. Die Boere het dit self reeds vir hulle gedoen.
Hier in my omgewing wemel dit ook van voorbeelde. Elke tweede aftree-oord het ‘n naam soos Tuscany Close of Tuscany Lodge of Tuscany Mews ? Watter brousel ! Mews klink vir my tog alteveel soos ‘n plek waar klein katjies grootgemaak word. Maar waarom in die wêreld tog Tuscany ? Wat weet hulle van Toskane en wat is die verband ? Tog nie die miserabele foefie-argitektuur nie !
Nie ver van Hermanus nie is daar die Theewaterkloofdam- en vakansieoord. Nou waarom nou juis Theewaterkloof ? Teewaterkloof kan dit nie wees nie, want teewater klink tog so Afrikaanserig.
Maar op die terrein van eiename vaar ons ook nie juis veel beter nie. Engelse name net waar jy kyk. Sal dit nou uit minderwaardigheidsgevoel wees of vir ‘n ander rede? Watter ander rede? ‘n Mens is natuurlik eers minderwaardig wanneer jy jou as minderwaardig beskou of wanneer dit uit jou handelswyse blyk dat jy minderwaardig voel oor jou herkoms. En minderwaardig voel Afrikaners oor hulle herkoms wanneer hulle hul kinders name gee soos Wayne of Craig of Dale of Brian of Brendan – name waarvoor « Afrikaners » tog so’n voorliefde het.
Die argument is natuurlik steeds, « Wat maak dit tog saak ? ‘n Naam is mos maar net ‘n naam. » Egte Afrikanerhouding, « wat maak dit saak ». Wat maak einigiets saak ? Die probleem is net, vir ander maak dit skynbaar wel saak. Net nie vir Afrikaners nie. Afrikaners verstaan skynbaar net nie dat met die name wat hulle gee, stuur hulle ‘n boodskap uit aan die wêreld oor wie of wat hulle is nie. Wat is die boodskap wat hulle uitstuur met name soos Craig Van Deventer of Dwayne Pienaar of Dale van Heerden? Maar miskien is dit juis die boodskap wat hulle wil stuur : « Ons wil niks wees nie, identiteitloos en onherkenbaar as Afrikaners. En watter beter manier om onidentifiseerbaar te wees as om ‘n Engelse naam te hê en Engels te wees. Tragies! Tragies!
‘n Britse politikus en kandidaat vir UKIP in die huidige parlementêre verkiesing in dié land, is uit sy party geskors, onder andere omdat hy simpatie vir Afrikaners en blanke Suid-Afrikaners uitgespreek het. In ‘n aanlynonderhoud het mnr. Jack Sen, die kandidaat vir Wes-Lancashire, gesê dat “Westerse regerings die etniese suiwering van mense van Europese afkoms in Suid-Afrika ignoreer”. Sy party het hom summier geskors en hul van sy uitlatings gedistansieer.
Mnr. Sen sou binnekort ‘n onderhoud aan PRAAG toestaan waarin hy sou uitwei oor ‘n globale strategie om die Westerse beskawing te red, waaronder die blanke minderheid in Suid-Afrika. Mnr. Sen het hom ook tydens die onderhoud beskryf as “onbeskaamd polities inkorrek”.
In ‘n onderhoud met die Londense Guardian wat vandag op die koerant se webblad verskyn, sê Jack Sen:
Die Suid-Afrikaanse en in die besonder, Afrikanerminderheid is na my mening ‘n bedreigde spesie. Dit word stelselmatig gejag tot op die punt van uitsterwing deur mense waaroor ons terug in 1994 vertel is dat hulle in demokratiese harmonie wou leef.
Onthou iemand nog die reënboognasiepropagandaveldtog? Dis moeilik om daardie verhewe ideaal te bereik as mense vir die pret in Johannesburg of Kaapstad doodgeskiet word. Die jagseisoen is nog oop, sover ek kan sien.
Sen word ook kwalik geneem dat hy verwys het na “gemeenskaplike bande” tussen die Arbeiderskandidaat, mnr. Ed Miliband, en prominente Suid-Afrikaanse Jode soos wyle Joe Slovo en Nadine Gordimer.
“U lesers sal moet besluit wat daardie bande is,” het hy gesê. Dit is bekend dat die Suid-Afrikaanse kommunistiese leier, Joe Slovo, en Ralph Miliband, Ed se vader, boesemvriende was.
In ‘n twiet wat blykbaar nie deur Sen self uitgestuur is nie, is verwys na Luciana Berger, as “Brittanje se jongste Joodse politikus”. Tesame met die noem van Joe Slovo en Nadine Gordimer se name, was dit genoeg om Sen van “anti-Semitisme” te beskuldig.
Sen het verder teen linkses uitgevaar en hulle van “dubbele standaarde” beskuldig as daar besluit word wie slagoffers is. Hy meen die Weste “word deur linkses beheer wie se wortels na die Oosbloklande teruggevoer kan word”.
Met betrekking tot die verwydering van Rhodes se standbeeld in Kaapstad, het Sen gekla oor die voorkeurbehandeling wat Nelson Mandela in die Verenigde Koninkryk ontvang. “Stel u voor dat daar voorgestel word dat die Mandela-standbeeld in Londen verwyder word omdat hy einlik ‘n veroordeelde massamoordenaar en terroris was?”
‘n Woordvoerder van UKIP het die party van Sen se uitlatings gedistansieer en gesê dat hy geskors is: “Jack Sen, ‘n UKIP-kandidaat, het menings uitgespreek wat op geen manier met die party se menings of dié van ons hardwerkende, toegewyde kandidate versoen kan word nie. In die lig van hierdie en ander uitsprake, word mnr. Sen met onmiddellike ingang uit UKIP geskors.”
Mnr. Sen het bevestig dat hy, ondanks sy skorsing uit die party, steeds sy breedvoerige onderhoud met PRAAG sal toestaan waarin hy oor sy standpunte sal uitwei.
William Shakespeare het van ‘n “winter of discontent” geskryf. In 1978/79 het hierdie frase ingang in die Britse politiek gevind toe daar uitgebreide stakings tydens ‘n buitengewoon koue winter was. James Callaghan is tydens die daaropvolgende algemene verkiesing verslaan en Margaret Thatcher het die eerste minister geword. Hierop het haar lofwaardige hervormings van die Britse vakbondwese en arbeidsverhoudinge gevolg. In Suid-Afrika is sulke maatreëls reeds lank dringend nodig.
Dit is nou vroegherfs by ons en daar is rede om oor baie meer dinge as stakings ontevrede te wees. Dit is reeds duidelik dat dit ‘n aanvoelbaar kouer winter gaan wees. Dit is omdat Eskom weens onbekwaamheid en wanbestuur nie genoeg elektrisiteit kan lewer nie. Dit plaas hierdie land in ‘n posisie soortgelyk aan dié van ander state in swart Afrika. Pleks van in die mode te wees en daarop te roem dat ons sedert 1994 deel van Afrika is, verkies ek die beskaafde, Europa-geöriënteerde ou Suid-Afrika.
Die kouer wind wat opgesteek het, waai veral in die kulturele landskap. Sedert 1990/94 was daar ‘n koue wind, maar dit het nou nog kouer geword. Dit is ‘n uitvloeisel van bv Jacob Zuma se negatiewe ingesteldheid teenoor die nalatenskap van blankes. Wat deur blankes, of onder hulle leiding, tot stand gebring is, is onlangs deur Zuma geïgnoreer toe hy na die “vernietigende” apartheidsverlede verwys het, terwyl dit in werklikheid ‘n periode van opbou was. Dan loof hy die ANC se skewe, afbrekende gesindheid: “By die Uniegebou het ons die standbeeld van een van die rassiste op ‘n perd vervang met ‘n reuse een van Nelson Mandela” (Die Burger, 11 deser, p 1). Klaarblyklik veronderstel hy, maar verkeerdelik, dat iets slegs met iets goeds vervang is.
Nathi Mthethwa, die minister van kuns en kultuur, het in die beeldebestorming die geleentheid gesien om voorbrand vir meer standbeelde van “swart helde” te maak (Die Burger, 9 deser, p 1). Daar gaan glo gesprek oor standbeelde gevoer word. Wat besig is om as die populêre mening uit te kristalliseer, is dat die standbeelde van blankes uit die openbare oog as museumitems tot hulle reg moet kom. Dit moet glo gedoen word nie om die geskiedenis ewewigtig te verstaan nie, maar sodat die “verdrukkers” geïdentifiseer kan word. As die standbeelde wat nie vernietig of te veel beskadig is nie, museumitems word, sal dit as oogluikende bevestiging dien dat die blanke era verby is.
Mense soos Max du Preez en ‘n koerant soos Die Burger het aanvanklik die protes teen Cecil Rhodes se standbeeld gesteun. Enersyds omdat hulle nie van Rhodes hou nie en andersyds nie die insig gehad het nie dat die veldtog na die standbeelde van alle blankes, en meer as net standbeelde, uitgebrei sou word. Hierna het die vernietigingsproses veral daardie inkommers getref wat maklik as nie-Suid-Afrikaanse swartes geïdentifiseer kan word, bv Etiopiërs en Somaliërs. Hierdie gewelddadige vandalisme, vernietiging en diefstal neem kolossale afmetings aan en word bedryf deur elemente vir wie dit makliker is om af te breek as om op te bou.
Universiteit Stellenbosch
In watter bedenklike situasie die nuwe Suid-Afrika verval het, blyk uit drie berigte in ‘n enkele uitgawe van Die Burger. Ek beperk my aandag vervolgens grootliks tot die uitgawe van 16 deser. Op bladsy 3 is daar ‘n berig oor honderde studente wat op die kampus van die Universiteit Stellenbosch (US) byeengekom het om beswaar te maak teen die US se taalbeleid omdat dit glo nie “genoegsaam voorsiening maak vir studente wat nie Afrikaans magtig is nie.” Dit kom nadat die US verlede jaar besluit het dat hy gaan probeer om voortaan in dieselfde mate sowel Engels as Afrikaans te wees. By voorbaat is ongelykheid egter gespesifiseer deurdat alle klasse in Engels aangebied of getolk gaan word, terwyl dieselfde nie vir Afrikaans geld nie omdat tolking in Afrikaans soms as onnodig beskou word. Nou wil hierdie studente daardie taalongelykheid nog verder ongelyk maak en wel ten koste van Afrikaans. Selfs ‘n student uit Botswana het die vermetelheid gehad om te eis dat Afrikaans afgeskaal moet word.
Wat hiermee bevestig word, is dat as jy toelaat dat jy in ‘n glyposisie geplaas word, jy net al hoe verder en al hoe makliker gly. Max Price, die rektor van die Universiteit Kaapstad (UK), het in die waan verkeer dat as hy instem tot die verwydering van die Rhodes-standbeeld, dit die einde van die studente-onrus sou wees. In werklikheid beskou die studente dit as ‘n oorwinning en het hulle dadelik nuwe eise uitgedink en gestel. Maar wat sê Michael le Cordeur? “Ek was beïndruk deur die inklusiewe manier waarop dr Max Price, die UK-rektor, ‘n proses van konsultasie gefasiliteer het. Alle rolspelers is genooi om aan die debat oor die toekoms van die Rhodes-standbeeld deel te neem. Ook hierin is ‘n les vir alle universiteite: om voortaan so wyd moontlik te konsulteer, en dit sluit die studente in” (p 15). Die gepeupel kan mos geweldadig raak. Laat hulle toe om die kitaar te slaan. Moenie in ag neem dat baie van hulle nie eens weet hoe ‘n behoorlike skool lyk nie. Moenie wonder oor wat hulle van die aard van ‘n universiteit weet nie. Moenie dink hulle kom bloot met vriendelike versoeke nie; hulle stel eise en daaraan moet om vredeshalwe voldoen word, selfs al gaan dit teen die grein van die akademie en beskawing. Hulle geniet immers die steun van Blade Nzimande en sy ANC-kamerade.
Die US bevind hom in ‘n posisie soortgelyk aan dié van die UK, maar slegter weens Afrikaans. Wim de Villiers het aan die begin van hierdie maand diens as rektor aanvaar maar hy het nog geen aanduiding gegee dat hy bereid is om vir Afrikaans te veg nie. Pieter Kapp het genoem dat Jannie Marais op 30 Mei, dus ‘n eeu na sy dood, gehuldig gaan word. Marais het as stigtingsvoorwaarde gestel dat Afrikaans nie ‘n mindere posisie as Engels aan die US mag beklee nie. Die lakmoestoets vir De Villiers gaan wees dat hy hom nie later nie as 30 Mei hiertoe moet verbind. By die genoemde byeenkoms het De Villiers egter ‘n FW de Klerk-styl geopenbaar deur te sê dat die US sterk tot transformasie, insluitende taaldiversiteit, verbind is. ‘n Implikasie hiervan kan wees dat Afrikaans maar al hoe meer afgeskaal gaan word.
[Lees gerus die ontstellende berig, “Só dink ons oor transformasie aan die US,” op die US-webwerf (15 deser). Die US se “taalsoepelheid” word geloof en daar was ‘n menswaardigheidsveldtog op die kampus. Nêrens is daar enige aanduiding dat die De Villiers-US gaan akademiseer en afwyk van die anti-akademiese, politieke Russel Botman/Blade Nzimane-pad nie. Die De Villiers-US sal in die anti-akademiese kamp bly totdat sy leuse soos dié van Allan Bloom vir die universiteit is: “Better education for the best people” (The Closing of the American Mind, London: Penguin Books, 1988, p 49). Dit beteken doodeenvoudig dat akademiese meriete by sowel die studente as dosente deurslaggewende gewig moet dra; nie ras en geslag soos die ANC verkies nie. Die nuwe US-baas is klaarblyklik nie ‘n Boer nie. Daar is skynbaar nie sterk akademiese leiding nie; eerder oorgewillige polities korrekte kruiping. Volgens Die Burger het een student darem op 15 deser die akademiese integriteit gehad om te sê dat ‘n mens na die US kom nie om welkom te voel nie maar om te studeer.]
Blade Nzimande
Op dieselfde bladsy (p 3) is daar ‘n berig dat Blade Nzimande, die minister van hoër onderwys, op 16 deser samesprekings met verteenwoordigers van vier histories Afrikaanse universiteite (Noordwes, Pretoria, US en Vrystaat) gaan voer. Die universiteite waar daar ‘n mate van Afrikaans oorgebly het, bly knaag aan Nzimande se kommunistiese siel. Akademies vrot swart universiteite hinder hom glad nie in dieselfde mate nie. Vir Nzimande gaan dit klaarblyklik in die eerste plek om ideologie en nie om akademie nie. Die onsosiale gedrag van swart studente word nie deur Nzimande veroordeel soos die beweerde ongroeningspraktyke op Potchefstroom nie. Hy het, sover bekend, nog geen beswaar geopper teen die swart Vrystaastse student wat vals klagtes teen twee blanke studente gelê het en hulle groot skade berokken het nie. Die skuld wat Jonathan Jansen aan hierdie ongure gebeure het, is ook nog nie van owerheidsweë veroordeel nie. Pleks hiervan is daar ‘n veldtog teen rassisme aan die Vrystaatse universiteit geloods waartydens eerder blanke as swart rassisme in die visier is.
Afrikaans mag glo nie in die pad staan van die akademiese opvoeding (van swartes) nie. “Die universiteitsleiers moet nou hul universiteit se planne en vordering met transformasie aan Nzimande uiteensit, sê watter ondersteuning swart en jong vroue-akademici kry, wat hulle teikens vir regstellende aksie is, watter ontgroeningspraktyke koshuise gebruik, of daar onlangse voorvalle van rassisme was en hoe dit bekamp en voorkom word.” Nie ‘n enkele woord oor akademiese gehalte nie. Die verwysing na swartes en vroue kan onderskeidelik rassisties en seksisties gedrewe wees. Soos in sport is teikens en kwotas aan die orde van die dag en word die doelpale telkens swart- en vrouwaarts verskuif.
De Villiers was die enigste blanke rektor by hierdie samesprekings. Gaan hy sy rug styfmaak of gaan hy, soos in die onlangse US-verlede, vir Nzimande vertel dat die US eintlik vóór die ANC-regering met sy transformasieveldtog is? Behoort De Villiers nie eerder op universitêre outonomie en akademiese vryheid (‘n vreemde begrip vir ‘n kommunis) aan te dring nie? Behoort daar nie hartgrondig beswaar gemaak te word teen die aanmatigende, skoolmeesteragtige, outoritêre benadering van Nzimande nie? Waarin lê die grootste heil vir universiteite en die land: in toegewings op toegewings, of om ‘n streep in die sand te trek en vas te staan?
Volgens ‘n berig in Die Burger (17 deser, p 3) was dit ‘n “vriendelike en kollegiale” vergadering. “Almal het dieselfde gevoel oor transformasie.” Nzimande het sy sin gekry. Sy politieke inmenging in universitêre sake is glad nie teengestaan nie. “Hierdie benadering is gevolg om te verseker dat die minister effektief met die verskillende instellings in verbinding tree.”
Michael le Cordeur
Michael le Cordeur is sedert 2009 in die akademie, as opvoedkunde-dosent aan die US. Hy was voorheen ‘n onderwyser. By hom is daar blykbaar ‘n brandende begeerte om ‘n openbare intellektueel te wees. ‘n Tyd gelede het hy in Die Burger vertel hoe hy en van sy mede-ANC-aktiviste in 1990 alles gelos en laat spaander het na die Victor Verster-gevangenis om te sien hoe hulle held, die geweldenaar Nelson Mandela, vrygelaat word. Daarna het hulle die Mandela-toespraak op die Kaapse Parade ingedrink. In Die Burger (16 deser, p 15) verskyn ‘n forum-artikel deur Le Cordeur met die opskrif: “Wat Rhodes ons kan leer.” Le Cordeur beoog om die impak van die gebeure rondom die Rhodes-standbeeld op hoër onderwys in Suid-Afrika aan mindere siele te verduidelik.
Hy loof die feit dat gewelddadige studente in 1976 “die samelewing onherroeplik verander” het. Hoewel hy veronderstel is om ‘n opvoedkundige te wees, het die aktivis Le Cordeur nie beswaar teen studente wat optree soos dié aan die UK nie. “My waardering en gelukwense aan die studente wat, volgens alle verslae, ‘n gedissiplineerde en beredeneerde aksie uitgevoer het.” En die spoeg en ontlasting? “Ons weet van enkele onbesonne dade, maar dit is geïsoleerde gevalle en moenie veralgemeen word nie.” Op ‘n soortgelyke manier praat hy graag die wandade en misdade van die UDF/ANC (bv vandalisme en brandstigting) goed.
As ANC-aktivis het Le Cordeur dit nie teen die manier waarop ons geskiedenis sedert 1994 vir skooldoeleindes herskryf word nie. Sy beswaar is teen die mate waarin daar reste van geskiedskrywing uit die ou Suid-Afrika oorgebly het. “21 jaar ná apartheid moet ons kinders steeds leer uit geskiedenisboeke wat slegs die een kant van ons land se geskiedenis vertel.” Hy haal ‘n anonieme (vermoedelik bruin) Stellenboschse professor soos volg aan: Geskiedskrywing was “meestal die brose uitdrukking van wit, manlike historici se beperkte perspektiewe.” Hier is ons by die kern van Le Cordeur se ANC-gesindheid met betrekking tot ras en geslag: anti-wit en daarby by uitstek teen wit mans. (Vergelyk Nzimande se posisie hierbo.) ‘n Mens kan sonder veel gevaar dit verder verfyn: Sy beswaar is veral teen Afrikanermans, oftewel Boere.
Le Cordeur is ‘n bruin mens wat met oorgawe swart probeer wees. Volgens ‘n berig in Die Burger (17 deser, p 3) is hy beswaard omdat die onlangse Ghoemas-musiektoekennings “te wit” was. Op ‘n soortgelyke manier het Danny Titus, Le Cordeur se etniese en geesgenoot, onlangs ‘n byeenkoms oor Afrikaans “te wit” genoem. Dit is twee mense wat bokant hulle gewig probeer boks en dit heeltemal in orde vind om anti-wit propaganda te versprei. Hulle sal nooit erken dat die teenwoordigheid van wittes as ‘t ware ‘n kwaliteitswaarborg is nie.
In sy artikel oor Rhodes verwys Le Cordeur na ‘n ander mede-bruine, Franklin Sonn, wat oorloop van akademiese pretensie, maar iemand wat nog geen geskrif (hetsy verhandeling, proefskrif of artikel) van enige wetenskaplik-akademiese waarde gelewer het nie. “Sonn het ‘n tyd gelede geskryf dat die skoolgeskiedenisboeke die bydraes deur swart en bruin mense in die heroïese dade van die verlede óf verswyg óf negatief voorstel. So word die Anglo-Boereoorlog voorgehou as ‘n stryd tussen Boer en Brit, waarin die Afrikaner telkens as die held na vore tree.” Hy wek die indruk asof Afrikanergeskiedskrywers voorgee dat die Boere die oorlog gewen het. Al het die Afrikaners die oorlog verloor, is daar sekerlik steeds ruimte vir heldedade. Het hierdie Boere hulle in hulle vryheidstryd nie dalk veel beter gedra as die terreurbendes van die ANC en PAC nie? Het hans-swartes soos Le Cordeur en Sonn al die vandalisme en geweld van die UDF/ANC as onbeskaaf en misdadig veroordeel?
Le Cordeur gee voor dat hy na ewewigtige, objektiewe geskiedskrywing soek. Aan die hand van Sonn se uitlatings verwys hy dan na “byna 100 000 swart en bruin mense” wat by die Anglo-Boereoorlog betrokke was. “Die oorlog het vele bruin helde opgelewer.” Hy noem nie swart helde nie. Maar wat my ontstig, is dat Le Cordeur kla dat die bruines en swartes se rol in die oorlog nie voldoende erkenning kry nie, maar dan verswyg hy doelbewus aan watter kant die oorgrote meerderheid (heroïese) bruines en swartes hulle geskaar het. Die waarheid is dat bruines en swartes toe al (dus lank voor apartheid) in baie gevalle dislojaal teenoor die Afrikaners/Boere was. Net so gee Le Cordeur en diesulkes nooit erkenning aan die baie positiewe dinge wat Afrikaners, insluitende “die apartheidsregering”, gedoen het nie, bv aan Le Cordeur as student aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK). Dat hy hoogs waarskynlik met ‘n beurs van die Departement Kleurlingsake gestudeer het, mag eintlik nie genoem word nie. Van erkenning daarvan en dank daarvoor is daar geen sprake nie.
Met kenmerkende eenogigheid het Le Cordeur waardering vir sy twee bruin UWK-dosente, Adam Small en Jakes Gerwel, maar nie vir die talle ander en daarby beter dosente nie en dit om ‘n enkele redes: hulle is wit. So ‘n mens kom dan ewe heilig met hierdie voorstel: “Die volle geskiedenis [moet] vertel word deur skrywers wat verteenwoordigend van al ons mense is om outentieke geskiedskrywing te verseker.” Dit klink soos die ANC-regering wat wil hê dat “al ons mense” oor die lot van die standbeelde van blankes moet besluit omdat dit by voorbaat duidelik is wat die meerderheid sal wil hê. Daar is geen aanduiding dat Le Cordeur of die ANC naas kwantiteit ruimte vir kwaliteit laat nie, want ons almal word gelyk en wesenlik eenders verklaar al vloek dit teen die waarheid.
Le Cordeur is bekend as ‘n pleitsbesorger vir Kaaps. Standaardafrikaans word deur hom geringgeskat; waarskynlik omdat dit feitlik uitsluitlik die maaksel van blankes is. Aan die US het hy nooit ontpop as ‘n taalstryder vir Afrikaans as onderrigtaal nie. Hy hou daarvan dat die debat op kampusse nou oor standbeelde handel en nie oor taal nie; dan kan Afrikaans mos maar stil-stil verder ondermyn word. “Waar die debat in die hoër onderwys so lank deur die toekoms van Afrikaans aan historiese Afrikaanse universiteite oorheers is, is dié debat ‘n nasionale saak.” By imklikasie insinueer hy dat standbeelde van nasionale en Afrikaans van parogiale (en dus mindere) belang is.
Die ANC-regering het glo vasgestel “dat geen Suid-Afrikaanse universiteit nie radikale verandering benodig nie.” Maar die histories swart universiteite het grootliks gebly soos hulle was: swart en akademies behoeftig/agtergeblewe. Die histories wit Afrikaanse universiteite was en is by uitstek die teikens van transformasie, al was hulle akademies voortreklik. Dit toon dat dit vir die ANC-regering nie om die akademie gaan nie, maar om ideologie, spesifiek politiek. Die eens Afrikaanse universiteite het op groot skaal verswart en verengels. Hieroor stort Le Cordeur as ANC-aktivis geen traan nie.
Let op Le Cordeur se transformasielogika: “Daarom moet die besware van studente (maar ook dosente) dat die standbeeld slegs metafories vir die groter versugting na transformasie is, nie ligtelik opgeneem word nie. In wese kom dit neer op die transformasie van ‘n kurrikulum wat in die verlede gebruik is om bruin en swart studente uit te sluit, na ‘n meer demokratiese kurrikulum wat inklusief van alle denke is. Dit beteken die kurrikulum is ten nouste verweef met die institusionele karakter van die universiteit. Indien laasgenoemde steeds te wit en Eurosentries is (soos die UK se studentevoorsitter beweer), moet alle universiteite gevra word of die kurrukulum genoegsaam getransformeer is om ‘n leeromgewing te skep wat bevorderlik vir leer is.”
Dit is oordrewe om te beweer dat inligting oor bruines en swartes voorheen nie in die leergang voorgekom het nie. Le Cordeur se demokratiese en inklusiewe kurrikulum kom daarop neer dat histories blanke universiteite die inhoud van hulle leergange moet aanpas totdat nie-wittes daarmee tevrede is. Eers dan sal die leeromgewing vir nie-wittes bevorderlik vir leer word; wanneer die boodskap/inligting is soos hulle daarvan hou. En die wittes? Moet hulle maar vir lief neem met akademies-wetenskaplike prulwerk soos Black/African-American Studies, Women’s/Gender Studies en Queer/Gay/Lesbian Studies wat in die VSA aangebied word?* Al Le Cordeur se nie-wit Anglo-Boereoorlog-helde sou dan danksy lukrake, moedswillige verbeelding tot hulle reg kan kom. Sy verwysing na die “institusionele karakter” van ‘n universiteit stem ooreen met die ontwrigtende ANC-benadering van Leon Wessels en Dan Kgwadi aan die Noordwes-Universiteit. Alles moet ingeklee word soos die swartes dit wil hê. Die wittes word geduld so lank as wat hulle dit moontlik vind om binne so ‘n benouende, anti-akademiese raamwerk te funksioneer.
[*Die ontaarding van die akademie is ‘n ernstige probleem, wat veral van die VSA af uitkring tot by ons. As opvoedkundige kan Le Cordeur gerus kennis neem van Bruce Bawer se boek, The Victims’ Revolution: The rise of identity studies and the closing of the liberal mind (New York: Broadside/HarperCollins, 2012, 400p; Amazon Kindle $18.23). In Amerika word elemente wat akademies absoluut onbevoeg is, toegelaat om leergange te bepaal. Dit maak dit vir studente moontlik om pleks van te studeer, te praat en te skryf oor “their own personal experiences, hobbies, enthusiasms, and grievances” (Kindle 4337). Studie ontaard in narsistiese belydenisse en terapie: “delicate-flower navel-gazing” (1614). “Ice people” (wittes) word ongunstig gekontrasteer met “gentle, warmhearted sun people” (swartes) (1867). “The problem, to be sure, is not simply a pathological fixation on group identity, but a preoccupation with the historical grievances of certain groups, combined with a virulent hostility to America, which is consistently cast as the prime villian in the histories of these groups and the world at large” (96). In die Suid-Afrikaanse universiteitswese en breër samelewing is daardie “rigid political ideas” deesdae demokrasie (een mens, een stem), etniese en kulturele relativering en gelykverklaring, diversiteit, multikulturaliteit, gedwonge rasse-integrasie en inklusiwiteit. Amerikaanse studente “have been trained to reduce the rich complexities and ambiguities of human life to simple formulas about oppressors and oppressed, capitalists and workers, Western imperialists and non-Western victims” (142). “There are no barbarians, only different forms of civilized man” (240). Gestremdes word nie as “disabled” beskou nie, maar as “differently abled” of “handicapable” (650). Dit is deel van “ableism” (4519). “Legitimate criticism of a black or female candidate can be discounted as ‘racist’ or ‘sexist’ instead of being addressed on its merits” (104), ens.]
Dat wittes ‘n enkele kampus, naamlik Potchefstoom, volgens hulle institusionele kultuur mag inrig, is vir ANC-kamerade heeltemal ontoelaatbaar. Was die akademiese opset in die ou Suid-Afrika nie dalk veel beter nie? Kultuurverskille is erken. Wittes (Afrikaans- en Engelssprekendes), bruines, Asiate en swartes het hulle eie universiteite gehad waar elke groep volgens sy kulturele aard, insluitende voertaal, dinge na eie wense kon inrig; onder meer watter name vir geboue gebruik en watter standbeelde opgerig word. Dit klink vir my na ware vryheid in vergelyking met die huidige dwingelandy waarvolgens alles aan die tirannie van die swart meerderheid onderworpe is. Sodra swart mag ongebreideld losgelaat word, is dit die tradisioneel blanke kampusse wat al hoe meer onherkenbaar vermink word. Daardie anti-akademiese en ideologie-gedrewe verminkingsproses word eufemisties transformasie genoem.
“Die gebrek aan transformasie op kulturele, linguistiese en etniese gebied sal op alle kampusse aandag moet geniet, nie net aan die UK nie. Ná 1994 het ons almal op ons louere gerus en vergeet dat waardes soos nasiebou en versoening voortdurend herbesoek moet word. Dis ‘n nimmereindigende proses.” Soos hierbo aangedui, tref transformasie die tradisioneel wit en veral Afrikaanse universiteite; nie die tradisioneel swart universiteite nie. Het die UK- en ander beeldbestormers gepoog om versoening te bevorder? Het hulle daarin geslaag, of eerder die teenoorgestelde bereik?
“Uiteindelik moet Suid-Afrikaners besef universiteite is oop ruimtes vir intellektuele en kulturele interaksie ten einde ‘n wesenlike bydrae tot die kennis-ekonomie van Suid-Afrika te lewer. En die jeug gaan toenemend betrokke wees. Verwag ook dat hulle soms die pas sal aangee.” Dit klink na ‘n voorspelling van toenemende chaos en vernietiging. Dit moet nie net gaan om “kulturele interaksie” nie. Myns insiens mag dit aan universiteite ook gaan om die waardering en uitbouing van ‘n bepaalde kultuur en taal; des te meer as so ‘n etniese groep ‘n bewese rekord van konstruktiewe beskawing en voorspoedskepping het. So ‘n groep behoort ongesteurd toegelaat te word om na eie goeddunke van sy prominente lede met openbare standbeelde te vereer. As dit nie die geval is nie, is Le Cordeur se “universiteite as oop ruimtes” snert. Of verwys hy na die oop ruimtes waar voorheen standbeelde gestaan het?
Het dit u ook opgeval hoe stil die DA oor standbeelde, Afrikaans en natuurlik die Afrikaner is? Die DA soek naarstiglik na groter swart steun, soos enige politieke party moet doen wat die land wil regeer. Dit alles weens die dwase grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer. Eskom simboliseer hierdie funksionering.
Ten slotte kan gevra word watter akademiese reg swartes het om eens akademies voortreflike universiteite vir (hoofsaaklik) blankes volgens hulle ideologiese voorkeure te transformeer terwyl daar talle tradisioneel swart universiteite is waar hulle hulle kultuur na hartelus kan uitleef. Hulle gedrag kan selfsugtig en eiegeregtig genoem word. Die punt is dat dit sekerlik nie ‘n akademiese reg is nie. Dit is ‘n politieke reg wat hulle hulleself toe-eien, gegrond op swart mag.
Met aanhalings gaan ek sonder veel inmenging Boshoff toelaat om sy standpunt te stel. Boshoff en sy vrou, Anna (1932-2007), was lewenslank ongetwyfeld buitengewoon diensbare, noeste Afrikaners. Ek laat biografiese besonderhede hier egter grootliks agterweë, behalwe waar dit toepaslik is, bv: “Ek het grootgeword met ‘n liefde vir ons volk, ons land en ons taal, maar ook vir ons veld, ons bome en vir die stilte en eensaamheid van die natuur” (60). Boshoff het in ‘n plaasmilieu opgegroei. “Mens het respek vir jou osse* gehad” (69). “Daar is baie op hulle staatgemaak, op die agterosse se krag en op die voorosse se intelligensie” (68). In die Afrikanerpolitiek het hierdie ossebeeld in die na-Verwoerd-era ontnugterend skeef geloop. Die agterosse het hulle krag verloor en die voorosse was hulle intelligensie kwyt. Boshoff was lief vir perde en perdry. “Om die Waterberge tussen die twee ore van ‘n perd deur te sien, is die gelukkigste ervaring wat ‘n natuurliefhebber kan begeer” (290).
