Kategorie: Dan Roodt

Dan Roodt het aan Wits en aan die Universiteit van Parys gestudeer, onderskeidelik in die letterkunde en die filosofie. Hy is die stigter van PRAAG en die skrywer van, o.a. Om die waarheidskommissie te vergeet, Moltrein en Scourge of the ANC. Sy mees onlangse boek is Aweregs.

Dan Roodt: Onderhoud met Suidpunt

“Op die gevaar af dat ek soos destyds toe dit mode was, ‘postmodern’ klink, meen ek die sin van ons Afrikaanse kultuur is juis in daardie tussen-in-wêreld te vind: tussen Afrika en Europa, maar ook tussen Europese kulture.” In hierdie wydlopende onderhoud oor die Afrikaanse kultuur, media en letterkunde, antwoord dr. Dan Roodt op ‘n hele reeks indringende vrae deur die rubriekskrywer Suidpunt.

Letterkundiges en resensente het die neiging om te sien wat hulle wil sien in ‘n teks. Dikwels sal hulle ook Barthes of Derrida se leerstellinge op ‘n roman probeer maak pas. Pas dit nie, is die boek outomaties ‘n flop. Dit noem ons Hineininterpretierung of inlegkunde. Daarom soek ek by u die waarheid: wat het Dr. Dan Roodt met Moltrein beoog? Is H.P. van Coller korrek as hy sê Moltrein is ‘n parodie van die Sestigersbeweging, en veral Die Ambassadeur en Donkermaan deur André P. Brink? Ek sien tog ‘n bietjie waarheid daarin. Afgesien van die vurige passie, is ons intellektuele hoofkarakter soos in Orgie meer ingesteld op (selfs behep met) werke uit die verlede, maar skep self nie werke nie. Behalwe die boek self.

Ja, ‘n vriend van my het gesê “dit is die laaste Sestigerroman”. Dit bied egter ‘n realistiese en nie-verromantiseerde blik op Parys. Maar dit het ook vir my daaroor gegaan om ‘n tydvak (die tagtigerjare) te beskryf, ‘n tyd toe daar oral geweldige propaganda teen Suid-Afrika en Afrikaners geproduseer is. Origens is dit ‘n roman in die Franse styl, ietwat ironies en vol detail oor Parys, die moltrein en Frankryk self.

Koop Moltrein hier

Die uiteenlopende resensies verstom my. Joan Hambidge het om politieke redes toe pas PRAAG verlaat (as ek dit reg het), maar haar resensie was steeds vleiend en waardig. Jakes Gerwel het beslis nie met u politieke standpunte saamgestem nie, maar het die roman eweneens geloof. Daar was L.S. Venter en Deborah Steinmar wat nie u werk gunstig ontvang het nie. Maar hier kom André P. Brink en skryf ‘n “hatige strydskriffie”, soos u dit stel, op 6 Junie 2004. Eers 6 jaar later (14 Junie 2010) plaas u die repliek op LitNet en toe ‘n maand of wat later op PRAAG. Waarom dan so lank wag?

Ek was aanvanklik nie seker of ek hoegenaamd daarop moes antwoord nie. Dit is seker nie etiket vir ‘n skrywer om op ‘n resensent te antwoord nie. In die ou dae het ‘n mens dit maar gedwee verduur. Gegewe Brink se vooroordele en mistastinge, het ek egter besluit om my eie reëls te maak en wel daarop te antwoord. Brink is nou oorlede, ek wil amper sê gelukkig, en daarom kan ‘n mens nou meer vrylik oor sy rol in die Afrikaanse letterkunde praat. Myns insiens het hy ‘n baie negatiewe rol gespeel. As resensent in Rapport het hy dikwels skrywers om persoonlike redes of uit jaloesie bygekom en geen objektiewe maatstawwe gebruik nie. Verder was hy ‘n soort anglofiele, linkse Bloedsap wat selfs volksmoord oor Afrikaners wou afroep, ten minste in een van sy onderhoude met ‘n Franse TV-span. Hy kon nie vir homself dink nie, het nie veel van filosofie en ander dinge geweet waarna hy dikwels verwys het nie en het maar net die anti-Afrikaanse, anti-Suid-Afrikaanse stroom gevolg, hopende om die buiteland te beïndruk. Waarskynlik het hy gehoop om deur verraad teen sy eie mense die Nobelprys te verwerf; die Swede is seker mal genoeg vir so iets. Daarom is dit seker nie verbasend dat hy nie van Moltrein met sy meer onafhanklike, ironiese perspektief op ons politiek gehou het nie.

In “Volksblad” van 5 Oktober 1985 is daar die berig getiteld: “Skryf Brink blitsverkopers?”. Daarin staan nog op bl. 7: “Die verwoede jong akademikus en skrywer Dan Roodt gaan selfs so ver om Brink se ‘Kennis van die aand’ saam met Ena Murray se ‘Sluiers van wierook’ in ‘n kursus oor triviaal-literatuur by die Universiteit van Durban-Westville aan te bied. “In albei boeke word ‘n morele stryd uitgebeeld – ‘n eienskap van triviaal-literatuur. Baie stereotipes kom ook voor, veral in die uitbeelding van die vrou. Sy is of ‘n madonna of ‘n hoer”, sê mnr. Roodt. Hy gee toe dat daar by Brink ‘n literêre aanbod is. “Maar dis ‘n ooraanbod. Die boek het byvoorbeeld sewe motto’s”.

Ja, dis waar, ek het so ‘n kursus aangebied destyds. Daar was ‘n sentimentele, soetsappige element by Brink, iets uit Die Huisgenoot of Ena Murray waarvan hy nooit ontslae kon raak nie. Hy wou hom ook as ‘n groot intellektueel aanbied, vandaar die oordadige motto’s en aanhalings om ons van sy erudisie te oortuig.

Dink u Brink het sy kans afgewag om wraak te neem of was hy maar net in sy gewone sorgelose bui? Of was dit miskien oor sy naam genoem word op bl. 99? Langs “Ingrid Jonker”, “wat in ‘n gestig opgeneem is”, juis oor hul verhouding wat op die rotse beland het? “Wat haar miskien vir altyd geknak het”?

Ja, dit het moontlik ‘n rol gespeel. Toe ek die boek geskryf het, was ek nie so bewus van al die fynere besonderhede rondom Ingrid Jonker en Brink se verhouding nie. Later toe die biografieë eers verskyn het, het ek daarvan bewus geraak. Dus het hy moontlik aanstoot geneem.

Weet u min of meer hoeveel gedrukte boeke (of miskien e-boeke) van “Moltrein” al verkoop is? By die Wes-Kaapse openbare biblioteke was daar destyds ‘n besonder groot aanvraag – daar is vandag so 160 eksemplare op die biblioteekrakke oor (dié wat nog nie voete gekry het nie). Is dit wel moontlik om ‘n syfer en ‘n datum te gee?

Sover ek onthou, het ons 2500 boeke gedruk en daar is seker so 300 oor, dus het daar 2200 verkoop oor die jare. Ek het ook gehoor dat daar by die Engelse meisieskool Roedean in Johannesburg voortdurend eksemplare daarvan uit die biblioteek en klaskamers gesteel word. Daar is ook heelwat Afrikaanssprekende meisies in die skool, dink ek. Op ‘n manier is dit nogal ‘n eksotiese roman in Afrikaans, gefokus op Parys, maar tog met allerlei soort klassieke verwysings na Balzac en die hedonistiese eet- en drinkgewoontes van die held en heldin.

Driehonderd bladsye skryf mens nie op ‘n enkele Sondagmiddag klaar nie. Hoe lank het die skrywe van hierdie roman geduur?

Ja, dit was nogal vreemd, want ek het jare gelede in Parys daaraan gewerk en dit toe weer in Suid-Afrika voltooi. Maar soveel tyd het eintlik verloop dat dit nie meer tydsgebonde was nie. Dit was eers meer onmiddellik en daarna ‘n soort herinnering, ‘n terugskouende blik. Ek wou egter doelbewus iets Proustiaans ook daarin verwoord… ‘n soort terugreik en herskepping van die verlede. Die eintlike skryfwerk het my miskien nie so lank geneem nie.

Moltrein vind ek geen “regse” boek nie – eerder op dieselfde politieke niveau as “Om na ‘n wit plafon te staar” deur Jaco Kirsten (2009). As ek na Z.B. du Toit se boek “Die nuwe toekoms” kyk, verbaas dit my hoe hierdie boek nog in 1999 deur die voorganger van LAPA, J.P. van der Walt en Seun, gepubliseer is. Maar reeds in die Wes-Kaapse staatsbiblioteke is min sulke “uitdagende leesstof” (sic) vir “groter biblioteke” (sic) oorweeg, hoewel “What if there were no whites in South Africa?” (2015) vandag in byna elke lokasiebiblioteek te vinde is. Terloops, die vertaling “Negrologie” se lot is bepaal op grond van ”Die Burger” se resensie van 13 Februarie 2006 – “Ongunstige resensie. Los eerder.” Wanneer sou u sê het die aanslag op sogenaamde “regse” boeke begin?

Weereens dink ek die verlinksing van die Afrikaanse letterkunde het met Brink en waarskynlik met Breytenbach reeds in die sestigerjare begin. Brink se negatiewe resensies in die vroeë sestigerjare oor F.A. Venter se boeke het reeds op sy verskuilde anti-Afrikaner-ingesteldheid gedui. Enigiets wat histories of nasionalisties van aard was, het hy verwerp. Die ander Sestigers was gewoon nie in staat om hom teë te gaan nie. Ek vermoed Etienne Leroux was nie so links nie, maar hy sou dit nie gewaag het om dit te sê nie, want Brink en ander sou hom onmiddellik daarvoor gestraf het.Nou onlangs lees ek iets raak wat Etiennie Leroux oor die (myns insiens patetiese) bruin skrywer Adam Small kwytgeraak het, in Kannemeyer se biografie oor Leroux. Kortom, Small het Leroux daarvan beskuldig dat sy mitologies geïnspireerde, sardoniese boeke eintlik ‘n verskuilde “affiniteit met apartheid” had. In Leroux se notaboek teken hy  volgens Kannemeyer (Leroux: ‘n lewe, bl. 482) aan:

“As ek nie wit was nie, en hy nie so kleurbewus was nie, sou ek Adam Small al lankal onder sy gat geskop het.”

Duidelik het Etienne Leroux teen die prikkels geskop. Maar die polities korrekte Brink het bloot die Engelse Suid-Afrikaners soos Nadine Gordimer en Alan Paton nagepraat. Dan was daar “betrokkenheid” oftewel engagement wat aan Jean-Paul Sartre ontleen is. Daar was egter nooit werklik ‘n debat oor politiek en letterkunde in Afrikaans nie, of enige nuanse en verwikkeldheid soos dit in Europa gedoen is nie. Dis eenvoudig maar net ingevoer soos wat ons deesdae Chinese skoene invoer. En almal het dit klakkeloos begin napraat. Teen die tagtigerjare was die Afrikaanse letterkunde feitlik marxisties. Ampie Coetzee, wat by Wits ‘n dosent van my was, het so ‘n barbaarse klein boekie, Marxisme en die Afrikaanse letterkunde, geskryf wat so min of meer die kroon op dit alles gespan het. Deesdae sien ons eintlik maar net die voorsetting daarvan: almal verkeer nog in ‘n soort dwaal en het nog nooit uit die tagtigerjare wakker geskrik nie. Daar is nie nuwe idees nie. En natuurlik: enige kritiek op die huidige bestel of op Afrikaregerings word as “regs” en selfs “verregs” deur akademici en letterkundiges gesien. Vandaar dus die negatiewe resensies vir Negrologie wat deur ‘n liberale, dog Afro-realistiese joernalis geskryf is. Nog iets wat ek intussen vir myself uitgewerk het, en intussen bevestig het, is dat die Swede tydens die tagtigerjare ook geld aan die linkerkant van die literêre spektrum ingepomp het by wyse van ‘n skenking aan die uitgewery Taurus. Nie te lank gelede nie het ek ‘n e-pos aan John Miles geskryf en hom direk daaroor uitgevra, waarna hy dit erken het.

Dis nogal uiters ironies. Tans het ek ‘n taamlike belangstelling in Swede en veral die regse beweging aldaar. Selfs die Sweedse ambassadrise in Suid-Afrika volg my op Twitter. Op ‘n vreemde manier sien ek ‘n lotsverbondenheid met Swede, wat ons deur hul kranksinnige inmenging en steun vir die ANC oor die afgrond gestoot het, maar nou self weens Islamitiese immigrasie ondergang in die gesig staar. Die punt is egter: net so min as wat die gemiddelde Afrikaner ‘n marxis is, iets wat ‘n mens vanuit die Afrikaanse hoofstroommedia en akademie sou kon aflei, net so min is die gemiddelde Sweed so waansinnig links soos hul huidige regering met sy oordrewe feminisme en etnomasochisme.

Ek het ‘n sterk vermoede u het voor u verblyf in Frankryk op hoërskool reeds Frans geleer. Kyk, ek het nou al baie grammatikaboeke, woordeboeke en klaswerkboeke in Afrikaans oor die Duitse taal gevind en gekoop, maar slegs één tweetalige Afrikaans-Franse woordeboek uit die 1950’s wat nooit herdruk is nie. Hoe op dees aarde kon mens Frans op skool in Suid-Afrika destyds leer? Daar was immers nie die geriewe wat ons vandag het nie. Ook nie YouTube, Larousse Online en Duolingo nie.  Was daar byvoorbeeld Bescherelle vervoegingsboekies (“La conjugaison pour tous”) beskikbaar? Hoeveel woorde kon mens dan nou leer? En watter voorgeskrewe werk het leerlinge gekry?

Ek het destyds op skool so effens Frans gedoen, maar dit was eintlik meer op universiteit en in Frankryk self waar ek blootstelling aan die taal gehad het. Ek weet egter by Helpmekaar hier in Johannesburg, asook by verskeie hoërskole in Pretoria en elders word Frans steeds gedoseer. Daardie woordeboek is beslis verouderd en ons kort ‘n nuwe, meer uitvoerige weergawe. Bescherelle het my gehelp met vervoegings van werkwoorde en deesdae kan mens sommer sulke dinge op die internet opkyk. Vir vertaling help die Frans-Nederlandse woordeboeke ook taamlik, want Afrikaans is mos maar naby aan Nederlands.

Aan Stefanie Niewoudt het u op 15 Junie 2004 oor u verblyf in Parys geskryf: “Veral in Frankryk was die anti-apartheidsbeweging ‘n blote afdeling van die Franse Kommunistiese Party, en dit het my laat besef dat hulle ‘n eie agenda gehad het om Afrikaners te beswadder in reaksie op hul eie morele probleme as gevolg van die kritiek op die kommunisme en die uiteindelike heengaan van die stelsel in Oos-Europa.” Daarnaas het u ook geskryf: “Dit is nodig dat ons belangrike internasionale werke ook in Afrikaans lees en ontslae raak van die filistynse luiheid om Engels as ons venster op die buiteland te, beskou.”  Is daar nog iets wat u vandag sou wou byvoeg wat die Franse taal u geleer het? Hoe het Frans u lewensuitkyk andersins ook verander?

Sjoe, ja, dit is nogal ‘n ingewikkelde en taamlik persoonlike vraag. Toe ek jonk was, het ek ‘n soort frankofiele fase beleef toe alles wat Frans was vir my wonderlik was: Franse letterkunde, filosofie, voedsel, klere, sjampanje en wat ook al. Mettertyd het ek egter ook meer realisties of krities na Frankryk begin kyk en vandag voel ek my meer aangetrokke tot Noord-Europa, die Lae Lande en selfs Skandinawië. Daar is egter bepaalde dinge in Frankryk wat uniek is en ‘n sekere soort intellektuele onverskrokkenheid wat ‘n mens net kan bewonder. Alain de Benoist, wat seker die grootste onbeskaamde regse denker van ná die tweede wêreldoorlog in Europa was, is iemand wat vir my heelwat perspektiewe geopen het, oor hoe ‘n mens denke en taaltrots of volkstrots met mekaar kan laat rym. Ek staan ook by die gedagte dat ‘n mens eerder Europese tale as Engels moet lees, want dit sluit nouer by Afrikaans aan. Nederlands en Duits, wat naby aan Afrikaans is, maar ook Frans en selfs Italiaans. In die vroeë twintigste eeu het baie Afrikaanse skrywers noue kontak met Europa gehad en was ook Europese tale magtig. Nederlands is ‘n taal wat onderskat word: mens kan die meeste dinge ook in Nederlands of Nederlandse vertaling lees. Ongelukkig is Nederlandse boeke nie so beskikbaar by ons nie, maar in e-boekvorm kan hulle seker wel bekom word.

Rue Meslay in Parys se 3de arrondissement, waar die Roodts destyds gewoon het.

Was die egpaar Roodt dus voorbereid op Frankryk? Mense soos Jan Rabie is op 27-jarige ouderdom soontoe sonder om ‘n woord Frans te ken. Inteendeel, hy moes sukkel-sukkel met ‘n woordeboekie om verblyf vra; en het wel blyplek in ‘n chambre de bonne gekry. Het u miskien later (soos Rabie) in Frankryk klasgeloop by Alliance française? Of was dit onnodig?

Ons het aanvanklik ook maar gesukkel, want mense praat nie op straat soos in die boeke nie, maar ná so ‘n paar maande het ons darem goed reggekom. Ek het elke dag die koerant gelees en TV en radio het ook baie gehelp. Ek het nooit eintlik formeel die Franse taal in Frankryk bestudeer nie, wel Franse filosofie waarin ek ‘n soort pre-doktorsgraad behaal het. Agterna het ek ook vir ‘n doktorsgraad in Franse filosofie geregistreer, maar dit nooit voltooi nie, anders as my Ph.D. in Afrikaans natuurlik.

Party mense glo die beskrywing van geslagsomgang hoort nie eens in mediese vaktydskrifte nie, laat staan nog op maagdelik reine papier in letters rangskik om in Afrikaans verwoord te word. Maar seks in u boek kry uiteenlopende simboliek en dit verskil van karakter tot karakter. Soos die daad voor die setel van die Europese Gemeenskap wat volgens die boek self as middelvinger dien. Maar veral die “wisselwerking” tussen Anton du Preez en Madame de Laisné herinner my in die besonder aan ‘n ou veteraanmotor wat onder die stof met die eerste sleuteldraai die V12-enjin laat brul. Versinnebeeld dit miskien ou tradisies (of ou Frankryk) wat bietjie meer lewe ingepomp moet word? Of is hierdie herlewingspoging, soos in die geval van die onvrugbare, verraaide en bejaarde Madame de Laisné, vrugtelose tydverdryf wat spot met die eksistensialisme? Of was dit maar net ‘n doodgewone ruiltransaksie soos die boek dit stel? ‘n Guns vir ‘n guns?

Ja, terugskouend het dit miskien nie in ‘n Afrikaanse boek gehoort nie. Ek respekteer die norme en waardes van Afrikaners en dat hulle dikwels meer konserwatief oor sulke dinge as byvoorbeeld Franse is. ‘n Mens word egter afgestomp deur al die seksbeskrywings in soveel Franse romans sodat heelwat daarvan ook hul weg na Moltrein gevind het. Dit was ook ironies bedoel, as ‘n soort antwoord op die kitsch van Brink en die Sestigers waarin daar altyd ‘n jong meisie met “appelborste” teenwoordig is.

Dit val my onmiddellik op u gebruik die ouer Gänsefüßchen-aanhalingstekens. Is dit met opset so gedruk (tradisie vs. Naspers se Engelse “aanhalingstekens”), of volg u slegs die definisie uit die WAT van 1970 letterlik: Leesteken bestaande uit dubbele kommas – soms ‘n enkele komma – wat in Afrikaans, Nederlands en Duits voor onder die reël geplaas word (,, _____ “)[…]

Ek hou nogal van daardie aanhalingstekens en wonder waarom hulle nie kan terugkom nie. Oorspronklik het die Afrikaanse drukwese oorgeskakel na die Engelse tipe aanhalingstekens in die vroeë dae van elektronika toe meeste stelsels in Suid-Afrika net vir Engels voorsiening gemaak het. Maar deesdae bied tegnologie mos ‘n legio moontlikhede. Dit was my poging om ons ou Afrikaanse aanhalingstekens te laat herleef; dit lyk net soveel mooier.

Is die Parysenaars werklik so afsydig en geslote soos in die boek uitgebeeld word? Of is dit maar ‘n eienskap van alle Europese hoofstede wat deur “indringers” bedreig voel?

Ek dink Parysenaars is nogal afsydig, anders as op die Franse platteland byvoorbeeld, waar mense vriendeliker is, op voorwaarde dat jy Frans kan praat. Ander stede wat ek met Parys sou kon vergelyk, sou Amsterdam of Stockholm wees, waar mense oor die algemeen baie hofliker en behulpsamer is. Self was ek egter lanklaas in Frankryk, hoewel ek later vanjaar vir ‘n hele paar weke wil teruggaan. Dalk sal ek dan beter kan sê of die Parysenaars steeds afsydig is!

Waarom het die land Frankryk vir Afrikaners soveel meer bekoring in die letterkunde as byvoorbeeld Duitsland, Holland en België? Dink die Germaanstaliges te veel dieselfde of is daar ander mites waarvan ons onbewus is? Of is dit miskien omdat die Franse kultuur so versluier is met paradokse, soms skynheiligheid, geringstellings en mooi woorde, terwyl die Germaanse stamme amper barbaars reguit is? Of is dit die ancien regime, of die magtige Franse Ryk (onder Napoleon), vooruitgang, dekadensie en geskiedenis wat steeds mense na Parys toe lok? Of lyk die Franse taal op die oog af net eksoties?

Ja, dis nogal ‘n interessante vraag. Ek vermoed dat die ontdekking van Parys deur Amerikaanse skrywers soos Hemingway of Norman Mailer heelwat hiermee te make gehad het. Dit was met ander woorde ‘n mode in die Engelse of Angel-Saksiese wêreld, wat noodwendig ook na Afrikaans oorgewaai het. Maar u is reg oor die eksotiese: omdat Frans as Latynse of Romaanse taal so ver van Afrikaans verwyder is, vind mense dit eksoties en daarom interessant. Aan die ander kant meen ek dat vele Afrikaners ‘n band met Frankryk voel vanweë die Hugenote-geskiedenis. Daar is soveel Afrikaners met Franse vanne en selfs Franse voorname — terwyl hulle natuurlik self geen woord Frans kan praat nie! Dis daarom ook ‘n geval van bloed is dikker as water. Dan is daar die groot hoeveelheid publisiteit wat die geslag Franse skrywers wat as “eksistensialiste” bekendgestaan het, ontvang het, regoor die wêreld. Ek onthou dat selfs van my Engelstalige medestudente aan Wits destyds intens hierin belanggestel het. En dan seker Franse kultuurbemarking: die Franse maak op een of ander manier seker dat ander van hul kultuur te hore kom!

Daar word gereeld in die media geskryf Frankryk is gebou op ‘n elitêre samelewing: van die skoolvakke wat jy neem, tot die handelsmerk van jou plakkies – dit maak alles saak. Is dit nie maar ‘n mite wat deur die Franse regering self geslagtelank aan die lewe gehou word nie? Nou die dag kom ek op ‘n Franse regeringsverslag af wat (steeds!) aanvoer Latyn word slegs deur “kinders uit bevoorregte gesinne” geleer (om hul glo van onderpresteerders af te sonder). Dit is ‘n voorstelling uit die 1800’s wat beslis nie in Duitsland en Nederland geldig sou wees nie; daar is Latyn net nog ‘n taal soos C++ vir ‘n programmeerder.

Ja, dis nogal ironies. Die Franse het die aristokrate se koppe tydens die Revolusie afgekap, maar die aristokratiese of elitêre norm geld steeds. Franse is geneig om snobisties te wees en as jy deftig aangetrek is, behandel mense jou beslis beter en meer beleefd. Latyn en ou-Grieks word steeds as skoolvakke aangebied; nie almal neem dit nie, maar ‘n bepaalde elite seker wel. Frans en wiskunde is egter die twee vakke wat werklik saak maak. En skoolkinders moet omtrent vyf honderd jaar se letterkunde onder die knie kry en eksamens daaroor skryf.

Ek kan nie verstaan waarom Suid-Afrikaanse skrywers soos Rabie en Brink destyds gereeld boeke by boekekraampies (bouquinistes, p. 17) gekoop en dan vir ‘n ander boek ingeruil het nie. Niemand skryf oor Parys se gratis openbare biblioteke vir brandarm reisigers nie. Wat maak hierdie boekhandel so besonders? Waarom die groot bohaai?

Ja, die Franse dorpsbiblioteke of stedelike biblioteke in Parys is heel goed. Persoonlik het ek hier en daar ‘n boek by die boekekraampies langs die Seine gekoop, maar oorwegend tyd in boekwinkels deurgebring. ‘n Franse boekwinkel is nogal spesiaal, moet ek sê en geen twee is presies dieselfde nie. En in min ander lande sal filosofiese essays seker ooit blitsverkopers word.

Sonder u besoek aan Frankryk sou Moltrein nie kon bestaan het nie. Maar, in ‘n alternatiewe geskiedenis, waar sou u anders destyds wou wees op daardie tydstip?

Miskien in Japan? Op ‘n stadium was ek ‘n Japanofiel, en my jongste seun leer knaend Japannees en kan dit selfs lees. Daar is iets aan die minimalistiese estetiek van die Japannese wat my aantrek. En dan is dit ook so ‘n inherent nasionalistiese en homogene land. My vriend Jared Taylor in die VSA, wat in Japan grootgeword het, se sin vir ‘n homogene blanke of Westerse kultuur is sterk daardeur beïnvloed, dink ek.

Hoe sou u sê stem die Franse kultuur die meeste en die minste met die Afrikanerkultuur ooreen? Nou, meer as 13 jaar na u skrywe van “Moltrein”?

Die eerste en ooglopende verskil is dié van godsdiens. Frankryk is van oorsprong ‘n Katolieke land terwyl ons weer Protestants of Calvinisties is. Al is tagtig persent van Franse vandag ateïste of agnostici, merk ‘n mens tog die Katolieke waardes in Frankryk sterk op. Dis nou nog afgesien van die groot hoeveelheid indrukwekkende katedrale waarmee die land besaai is. Franse is sekerlik meer intellektueel en verfynd as Afrikaners, maar ons aan die ander kant is meer gesteld op persoonlike higiëne en meer gedissiplineerd. ‘n Ooreenkoms wat Andŕe P. Brink en ander nooit sou raaksien of toegee nie, is dat sowel Franse as Afrikaners baie nasionalisties is, veral natuurlik taanasionalisties! Kyk maar na die groot hoeveelheid Franse vanne tydens die Eerste Taalbeweging in Afrikaans. Dan het ons dít in gemeen dat ons histories dikwels nogal oorlog teen Engeland gemaak het. In die negentiende eeu was dit net ons, Napoleon en Tsaar Niklaas I wat dit gewaag het om militêr met Brittanje op die kruin van haar mag slaags te raak. Nog ‘n ooreenkoms dink ek, is dat sowel Afrikaners as Franse baie op kookkuns gesteld is. Ek dink selfs dat Afrikanervroue beter kokke as Franse vroue is, hoewel ons natuurlik nie oor so ‘n groot tradisie van restaurant-kookkuns beskik nie, anders as die wêreldberoemde Franse.

Gepraat oor taal. Die gebruik van stringe Franse sinne in u boek het my vrééslik geboei (dit kon netsowel esoteriese Latyn gewees het); ons is al so uitgekuier met die Engelse slêngwoorde. Ek het in die WAT van 1970 opgemerk hoeveel Franse leenwoorde en verwaarloosde Afrikaanse woorde daarin opgeneem is wat ons so te sê nooit in die hoofstroommedia lees of hoor nie. Soos bête noir. Raadpleeg mens Nederlandse bronne, is juis die teendeel waar – die een joernalis probeer meer geleerd en voorbarig as die ander lyk. Waaraan kan mens hierdie Suid-Afrikaanse tendens toeskryf? Verstandelike isolasie? Of probeer die hoofstroommedia die taal so eenvoudig hou om die maksimum gehore te trek? Vir meer geld? Of is dit sprekend van onkunde of laksheid, soos die AWS wat in die 2002-uitgawe (p. 528) van “babasitter” gebruik maak, al is “babawagter” reeds in die 1950’s in die WAT opgeneem?

Dit kan seker maklik as pretensieus opgeneem word om soveel Franse sinne in ‘n boek in te sluit, maar my bedoeling daarmee was juis ‘n “vervreemdingseffek” by die leser, iets soos Bertolt Brecht se fameuse Entfremdungseffekt. Die leser behoort te ervaar dat dit juis ‘n vreemde wêreld is, wat heelwat aanpassing verg.

Self het ek natuurlik ‘n broertjie dood aan Engelse slêngwoorde. Dis ook waar wat u sê aangaande al die Franse leenwoorde in Afrikaans wat natuurlik via sewentiende- en agtiende-eeuse Nederlands na ons toe gekom het. Baie Afrikaners gebruik “mushroom” in plaas van die korrekte “sampioen” wat uiteraard aan die Frans champignon ontleen is. Ek skryf dit aan die Engelse verpakkings en restaurantspyskaarte toe. Dit maak egter my ore seer! Trouens, daar is niks wat my dag so kan bederf as om die woord “mushroom” te hoor nie.

Wat die onnoselheid van ons joernaliste betref, dink ek juis dis ‘n gebrek aan enige Europese blootstelling wat tot hul verdomming lei. Dis nie soseer IK of ‘n gebrek daaraan nie, maar hulle leef heeltemal in ‘n Engelse wêreld, lees net Engels of sien die wêreld vanuit ‘n Brits-Amerikaanse perspektief, sonder veel nuanse of begrip. Dan is die eenvoud van die koeranttaal ook in nabootsing van die Londense tabletkoerante wat poog om so wyd as moontlik te hark. Trouens, sedert 1994 is daar feitlik geen verskil tussen die Britse poniekoerante en Beeld of Die Burger nie; hulle wy insgelyks ewe veel aandag aan die Britse koningsgesin! Pleks dat hulle oor die Nederlandse koningsgesin skryf, as hulle dan móét.

“Babawagter” is beslis ‘n mooier woord. Ek is bevrees daar vind ‘n verrotting by die AWS en selfs by die WAT plaas. Hoe kon Gerda Ondendaal, wat volstrek vyandig teenoor Standaardafrikaans staan, ooit ‘n aanstelling in die Woordeboekkantoor bekom? Dis mos waansin!

In die Taalgenoot van Somer 2016 kom ek op ‘n gedig (Getiteld: “Eie in sy soort”) af met die volgende drie inleidende verse: “Dit is beter as Spaans / En selfs beter as Frans / Dit is Afrikaans.” Die gediggie lys dan ‘n klomp Afrikaanse skrywers en genres. Dat die digter, ‘n tydskrifleser, seker niks van die Franse of Spaanse taal, letterkunde, wysheid of Franse aanhang deur Brusselaars weet nie kan ‘n blinde met ‘n stok aanvoel. Soos die dwangrym. Dit is wat nié in die gedig staan nie wat my pla. Die digter het onbewustelik haar onderdanigheid aan die superieure Engels bely. Of moet ek dankbaar wees sy het nie Nederlands, Duits en Russies saamgesleep nie? Hoe prik mens iemand se Anglo-Saksiese borrel?

Ja, in dié opsig kan ‘n taamlik uitgebreide besoek aan Frankryk waarskynlik wondere verrig, om net ‘n klein bietjie aan die omringende Engelse heelal te ontsnap! Ek vind werklik globale Engels benouend; dit maak mens kloustrofobies, want daar is tog soveel meer as Hollywood en imperiale politieke korrektheid. Selfs Duitsland of Nederland kan ‘n tonikum wees vir sulke mense wat werklik niks anders ken nie.

“Moltrein” is intertekstueel deurspek van Franse skrywers en titels. Ek is ook seker u het tot vandag toe beslis veel meer anderstalige boeke gelees wat nie in die boek opgeneem is nie. Watter van hierdie ou boeke (verkieslik voor 1900) sou u vir die opkomende geslagte ten sterkste aanraai om te lees?

Sjoe, ja, daar is natuurlik fantastiese ou skrywers, veral Franse skrywers uit die negentiende eeu. Balzac en Stendhal is sterk aan te beveel. En natuurlik Flaubert, hoewel hy bietjie na links neig. Daar is ook ander, minder bekende figure, soos Joris-Karl Huysmans wat my fassineer. Laasgenoemde was van Nederlandse of Vlaamse afkoms, maar het in Frankryk grootgeword en in Frans geskryf. In Houellebecq se jongste roman Soumission (Onderwerping) is daar ‘n hele rits verwysings na hom.

Wat ek vind, is dat daar in elke kultuur ‘n soort “donker kant van die maan” bestaan wat nooit belig word nie. Baie van die ouer Afrikaanse skrywers moet ons herlees in die lig van wat nóú gebeur. Verlede jaar toe ek in Leeuwarden was, het ek die boekhandelaar Markus de Jong gaan opsoek. Hy was smalend oor Ingrid Jonker, wat byna kinderlik onbeholpe was, sover dit haar poësie betref. Maar volgens hom was haar pa, Abraham Jonker, ‘n goeie skrywer, helaas egter nie-links. Mandela of selfs André P. Brink sou hom nooit aanhaal nie, dus het ons van hom vergeet.

In Frankryk was daar in die vroeë twintigste eeu allerlei figure wat in vandag se taal regs of selfs verregs was. Iemand soos Céline byvoorbeeld, ‘n ongelooflike skrywer wat selfs deur die hoofstroom vereer is, maar anti-Joods en pro-Duits was. Onlangs het ek ‘n essayis ontdek, René Guénon — sy boeke word nou weer deur Gallimard, die grootste Franse uitgewer, uitgegee — wat tradisie teenoor moderniteit bepleit het. Trouens, sy mees bekende boek heet La crise du monde moderne (Die krisis van die moderne wêreld). Dis dalk ‘n boek om in Afrikaans te vertaal. Wat is die huidige ANC-bewind anders as ‘n laaste stuiptrekking van die moderne wêreld?

Anton du Preez is soms baie vaag omtrent sekere skrywers – ek sou graag bietjie meer duidelikheid daaromtrent wil hê. ‘n Mens weet nooit of “Moltrein” eendag voorgeskrewe materiaal word nie. Die Italiaanse strukturalis wat James Bond ontleed het (bl.221) is ongetwyfeld Umberto Eco. Maar op bl. 273 word na ‘n Franse roman verwys wat later “deur ‘n voormalige werknemer van die Suid-Afrikaanse Ambassade in Parys” vertaal sou word. Indien hierdie boek eg is, wat is die titel en wie was die vertaler?

Nou vra u my bietjie vas, ek sal dit weer moet gaan nalees en mooi dink oor wie ek in gedagte gehad het.

Terloops, wat dink u van Nederlands, en Afrikaans se verhouding met hierdie taal? ‘n Ene prof. Erik Van Der Straeten het in “Taalgenoot” van Winter 2016 die tydskrif in Hollands uitgetrap oor hulle in ‘n artikel “Le petit prince” durf/waag in Engels aanhaal – dit moes in Frans of Afrikaans wees. Die Suid-Afrikaanse akademici weet klaarblyklik ook nie wat hulle wil hê nie en die Afrikaanse taalvaders het vir die nakomelinge geen aanwysings gelos wat om met Hollands te maak nie. Langenhoven het wel in sy outobiografie erken: diegene wat Nederlands ken se Afrikaans bly die beste. Nietemin moet ons nie van die Standaardiseringstydperk van die 1930’s tot 1950’s vergeet toe “blootsvoet” verhewe bo “kaalvoet” gestel is nie. Toe ek onlangs by Taaladvies.net gaan kuier het, merk ek egter hoeveel derduisende sinonieme, nuutskeppings en voorsetsels in België en Nederland gebruik en aanvaar word – ‘n spyker vir elke gat – terwyl Afrikaans soos ‘n Reduktionsprache slegs één woord of uitdrukking sal toelaat. Die herkoms en presiese taalgebruik sal in Afrikaans skynbaar altyd in die duister wees of in onsekerheid gehul bly. Nêrens staan daar ‘n reël op klip uitgekap dat mens nie al die nuttige Nederlandse woorde en spreekwoorde mag opneem in jou Afrikaanse woordeboeke nie. EN GEBRUIK NIE. Vind u die woord “Neerlandisme” belaglik? Of is daar ‘n soort sosiolinguistiese minderwaardigheidsgevoel onder Afrikaanssprekendes teenoor Nederlands wat nooit uitgewis sal word nie? En voortdurend doelbewus benadruk word?

Ja, ek weet nie presies wat ‘n Neerlandisme is nie. Ek het al gedreig om die sterk werkwoorde in literêre Afrikaans terug te bring. Vele Afrikaanse skrywers gebruik byvoorbeeld “had” in plaas van “het gehad” in hul vertellings. Dit klink beter en is minder omslagtig. Daar is baie mooi uitdrukkings in Nederlands wat ons gerus kan gebruik, eerder as die uitskot van anglisismes wat die huidige Afrikaans ontsier. Dit kan ook baie nuttig wees om vreemde bronne in Nederlands aan te haal, want die meeste belangrike Franse en Duitse boeke is in Nederlands vertaal.

Die verhouding tussen Afrikaans en Nederlands is kompleks, en het sekerlik met ons gedeelde identiteit te make. Ook al die politieke omwentelinge sedert die tweede wêreldoorlog. Eers was die Nederlanders links en ons regs. Nou geld die teenoorgestelde. Die hele Afrikanerelite is tans so te sê marxisties, terwyl Nederland oor een van die sterkste regse bewegings in Europa beskik. Die meeste jong Nederlandse intellektuele neig na regs. Ironies genoeg, dink ek daar is waarskynlik vandag meer waardering vir Afrikaans en die Afrikanergeskiedenis in Nederland as in Suid-Afrika en selfs onder Afrikaners!

Self beteken “Afrikaner” vir my ook: “Eurokaner”. Veral met die kuberruim, is Nederland of Europa net ‘n muisklik ver. Ek dink daar was ‘n stadium in Afrikaans toe ons Afrika verromantiseer het as ‘n plek vol inboorlinge en grootwildjag, soos by Sangiro, maar deesdae weet ons veel beter watter aspekte van die vasteland ons aanstaan en watter nie. Daarom sal ons verhouding tot Europa en die Weste altyd belangrik bly, veral in die letterkunde. Hoe ouer ek word, hoe meer besef ek dat die hele Sestigerbeweging eintlik ‘n volslae mislukking was, ‘n interessante mislukking, maar nogtans het dit nie geslaag nie. ‘n Vername aspek daarvan was ‘n soort heraansluiting by die Europese problematiek, veral natuurlik dié van Frankryk. Maar ek is bevrees dat dit maar baie oppervlakkig en sonder ‘n blywende uitwerking geskied het. By die eerste, die beste geleentheid het die Afrikaanse skrywers maar weer voor Haar Majesteit Engels geknieval, saam met Die Huisgenoot, Naarpers, FW de Klerk en die res. Dis eintlik tragies, die verwarring van ons tydgenote.

Bekommer dit u hoe vinnig Afrikaans besig is om te verander? Of is dit simptomaties van kleiner taaltjies wat hul vrywillig aan groter tale onderwerp? Ek praat nie noodwendig oor Anglisismes nie (“Ek het skoon vergeet” is so oud soos 1844 volgens Changuion se boekie), maar ons eie Afrikaans. Onlangs by Duolingo loop ek my rieme styf: “Zij zwemt behoorlijk goed” beteken “sy swem nogal/betreklik/soos dit behoort goed” (dus, nie dééglik nie), terwyl “Het is zeker belangrijk” beteken “dit is beslis/sonder twyfel/vir seker belangrik”. “Bombasties” het in Afrikaans ook vernaamlik “onbeskof” geword. Joan Hambidge (wie se uitsprake ek gewoonlik besonder billik vind) het iewers op RSG se “Die tale wat ons praat” van 22 Mei 2015 (ek sien die potgooi is ondertussen verwyder) gesê ‘n taal moet vloei; verbete anglisismejag grens aan skoolvossery. Maar by Versindaba ontplof sy op 26 Junie 2014 om 16:54 oor die hoofstroom-Afrikaanse aanbieders oor RSG wat nie meer ‘n voorsetsel reg kan gebruik nie.

Ja, dit is kommerwekkend. Dis nie soseer ‘n Afrikaanse probleem nie, as ‘n politieke probleem. Ons is soos die Grieke tydens die Turkse oorheersing. Of die Baltiese state onder die Russiese. Dis eenvoudig onmoontlik om staande te bly terwyl jy polities so verskriklik oorheers word. Daar is feitlik geen instelling meer oor wat nie oorgeneem en verengels is nie.

Dan het ek ook ‘n teorie, noem dit die Johannesburgse teorie. Johannesburg was nog altyd die stert wat die hond geswaai het. En natuurlik is die SAUK en ander media in Johannesburg. Die omroepers van RSG woon in die Engelse Johannesburg en verengels gaandeweg in hul uitkyk en taalgebruik. As hulle in Pretoria gewoon het, sou dit soveel beter gewees het. Die soort Afrikaans wat ‘n mens in Johannesburg hoor, is eenvoudig afgryslik.

Op politieke vlak sien mens ook in Johannesburg hoe joernaliste wat uit huis uit Afrikaans is, Afrikaanse skole bygewoon het, ens., binne enkele jare nie net verengels nie, maar ook opperste Boerehaters word. Kyk maar na Adriaan Basson en Pieter du Toit van Beeld. Engelstalige kommuniste sou ons meer genadig wees as hulle.

Selfs die ATKV is in Johannesburg gesetel! Dis geen wonder dit gaan so sleg met Afrikaanse media en organisasies nie.

Gegewe die oordadige getal futuristiese wetenskapsfiksierolprente uit die 1990’s, het die berg in die nuwe millennium ‘n muis gebaar. Of saam met Mark Shuttleworth landuit verdwyn. Nie een van ons dra ‘n stralerpak nie en die puin en rommel van betogers het vertiendubbel. Ook wil dit my voorkom hoe meer intellektueel en uitvoeriger verskillende Wikipedia’s raak, hoe dommer en dunner word die inhoud van die gedrukte media en skoolkinders. Hulle probeer nie eens meer meeding of belangstel nie. Dink u ook die hoofstroommedia mors eenvoudig ons tyd? Waarom lees, kyk en luister dan so baie mense nog daarna?

Ja, dis vir my ‘n raaisel, waarom mense hulle nog aan die hoofstroommedia steur. Maar iewers gaan dit nog oor “die gerug waaroor almal praat”. Al steur jy jou nie aan die gerug nie, lyk jy te veel na ‘n buitestaander as jy nie daarvan weet nie. Ook op Facebook deel mense naarstiglik berigte van News24 met mekaar. Waarvoor? wonder mens.

Aan die ander kant dink ek YouTube is besig om in ‘n baie interessante medium te ontwikkel. Dis veel beter as TV en ‘n groot verskeidenheid selfs intellektuele ondwerpe word daarop bespreek. Die enigste probleem is miskien dat iemand iewers in die toekoms ‘n stokkie daarvoor mag steek. Sensuur deur die groot maatskappye en selfs regerings (soos die Britse regering) is aan’t toeneem. Te veel mense is besig om terug te praat, teenoor die hoofstroommedia en die globaliste.

Ons is reeds bekend met die waarde wat die wetenskapstale Frans, Duits en Latyn bied. Maar gegewe die Weste wat sy eie ondergang nou al sedert Spengler se dae bewerkstelling, moet ons nie maar défaitisties Oosterse tale en kulture begin aanleer nie? Ek dink nou aan redelik konserwatiewe volke soos die pro-Westerse Koreane en Japannese wat veral deur die Europeërs en die Amerikaners verafgod word. Of: is die hele Oosterse ekonomie eintlik maar net gebou op Westerse behoeftes en begeertes? Sonder om Westerse waardes werklik te verstaan? En gaan die Koreane en Japannese kort voor lank maar dieselfde afwaartse kultuurgang toon soos die Weste?

Ek dink daar is ‘n natuurlike proses aan die gang waardeur veral jongmense baie meer in die Ooste belangstel, veral Korea en Japan. Op die oog af lyk hulle beslis minder dekadent as ons. Daar is egter iets aan die Westerse skeppingsdrang wat uniek in die wêreldgeskiedenis is. Ek onthou hoe geskok ek destyds in Parys was toe ‘n Japannese medestudent in die lesingsaal van Gilles Deleuze doodeerlik vir my gesê het: “Maar ons beskik oor niks, geen intellektuele tradisie nie.”

Daarom sou die ondergang van die Weste vir die hele mensdom ‘n groteske ramp wees… Maar ek meen vele mense begin dit so verstaan. En die Afrikaner staar natuurlik hier te lande sy eie “eindspel” in die gesig.

Laaste vraag: hoe moet ons teenoor ander Europese minderheidsgroepe in Suid-Afrika optree? Hoe bewaar mens die Natal-Duitsers se kultuur? Of Portugese wat so hard probeer assimileer, om “Suid-Afrikaans” (wat ‘n onbegrip!) te probeer wees, deur hul eie kultuur af te lê?

Ek sou graag wou sien dat ons veel meer van hul verhale ook in Afrikaans verwoord. Op die vooraand van my besoek aan Pole, verkeer ek intens onder die indruk van hoeveel duisende Pole en Tsjegge na ons land gekom het in die dae toe dit ‘n toevlugsoord weg van kommunisme was. Die Afrikaner, veral die polities korrekte Afrikaner met sy kwasi-Engelse obsessie met die swartman se lot, het hom nooit hieraan gesteur nie. Dis nodig dat ons dit verwoord, al is dit net in die vorm van fiksie.

Op die gevaar af dat ek soos destyds toe dit mode was, “postmodern” klink, meen ek die sin van ons Afrikaanse kultuur is juis in daardie tussen-in-wêreld te vind: tussen Afrika en Europa, maar ook tussen Europese kulture. Vanweë ons geografiese verwydering van die Europese vasteland, kyk ons op ‘n manier vars daarna.

Deesdae, as ek teruggaan Europa toe, voel ek as Eurokaner amper meer Europees as die Europeërs self. Verlede jaar was ek vir die eerste keer in die Rijksmuseum in Amsterdam. Dit was ‘n groot skok vir my gestel. Soveel skoonheid, soveel finesse, alles vanuit Nederland, waar ons vandaan kom.

Terloops, Elsa Joubert is waarskynlik een van ons mees afskuwelik polities korrekte skryfsters, ‘n soort vroulike André P. Brink. Maar haar vroeë roman Ons wag op die kaptein wat in Angola afspeel, is regtig die moeite werd om te lees. Dit tower die hele Portugese wêreld voor jou op, maar ook die donker kant daarvan in Afrika: die praktyk van swart houvroue, die mulat-kinders en hul dilemma tydens die onvermydelike konflik tussen swart en wit. Sy skryf selfs oor Afrika-toorkuns en menslike liggaamsdele wat daarin gebruik word. Ek twyfel of so ‘n boek vandag gepubliseer sou word, en beslis nie deur die NB-uitgewerye nie!

Dit voel soms vir my asof ek nog eintlik niks geskryf het van wat ek voel nie… Maar die probleem van Suid-Afrika is dat mens as’t ware in die donker rondtas, soos ‘n slaapwandelaar. Dit neem jou jare om net sekere eenvoudige werklikhede te verstaan.

Ek sou sê dat daar vandag ‘n baie klein groepie Afrikaners, ook jongmense, is wat te midde van al die swartgalligheid en ondergang, tog vorentoe beur. Ons kort bloot ‘n nuwe idee, of dan die vernuwing van ‘n ou idee. Vir my gaan dit om die herontdekking van ons Europese en Westerse identiteit. Met verafrikanisering, métissage (die Frans klink beter, maar dis eintlik net ‘n mooi woord vir verbastering) en marxistiese nivellering het ons ‘n doodloopstraat bereik. Dis tyd dat ons die ou pioniersgees van ons voorouers herontdek: dié van die Voortrekkers, maar ook van die Nederlandse en Portugese ontdekkingsreisigers.

Dan Roodt: Kan die jeug ons volk red?

Ek het so pas Lauren Southern se boek, Barbarians: How Baby Boomers, Immigrants, and Islam Screwed My Generation (Rebel Media, 2016, Kindle.) gelees. Daarin vertel sy van haar ontnugtering met die Kanadese universiteit waar sy aanvanklik ingeskryf het, net om agter te kom dat al haar dosente lede van die babagolfgeslag (Eng. baby boomer) was wat hul eie linkse politiek lesingsaal toe gebring het. Die res van haar teks bestaan uit ‘n aanklag teen daardie geslag wat haar toekoms as jongmens met hul kranksinnige marxistiese en postmodernistiese idees bederf het.

Die boek eindig met ‘n verwysing na die liedjie van die rockgroep Genesis waarna ons ook destyds geluister het, “Land of Confusion”, waarvan ek die eerste helfte hier aanhaal:

I must’ve dreamed a thousand dreams
Been haunted by a million screams
But i can hear the marching feet
They’re moving into the street.

Now did you read the news today
They say the danger’s gone away
But i can see the fire’s still alight
There burning into the night.

There’s too many men
Too many people
Making too many problems
And not much love to go round
Can’t you see
This is a land of confusion.

This is the world we live in
And these are the hands we’re given
Use them and let’s start trying
To make it a place worth living in.

Die liedjie eindig op die hoopvolle noot:

This is the world we live in
And these are the names we’re given
Stand up and let’s start showing
Just where our lives are going to.

Meer nog as Lauren se Kanada en veral natuurlik die ultraliberale en dekadente Toronto, verdien Suid-Afrika die benaming “land van verwarring”. Ons ware leiers uit die verlede word verguis terwyl Winnie Mandela, Bram Fischer en Joe Slovo opgehemel word.

Helde van die nuwe Suid-Afrika: Winnie en Nelson Mandela, Joe Slovo

Maar wat die geslagte betref, is Suid-Afrika ‘n bietjie meer ingewikkeld, want ek sien drie onlangse opeenvolgings van Afrikaners. Oorlede Chris Louw het met sy gelyknamige brief die “Boetman”-geslag gedefinieer, hulle wat moes gaan veg vir die bevoorregte geslag van Afrikaner-nasionaliste van die De Klerk-tipe wat toe sommer op ‘n dag besluit het om aan die ANC-SAKP oor te gee.

Die De Klerk-geslag (FW en sy broer Wimpie) het nog ander figure ook, soos byvoorbeeld Harald Pakendorf waaroor Leon Lemmer so pas geskryf het. Die verstommende argeloosheid waarmee hulle die kulturele en mediabates verkwis het wat ‘n vorige geslag Afrikaners opgebou het, spreek boekdele. Hulle is inderdaad ons “babagolwers” wat in die waan van hul “verligtheid” al verder na links geneig het en hul uiteindelik in die arms van die Marxiste-Leniniste van die ANC en SAKP gewerp het. Vandaar dus die geesdriftige “hulde” wat FW de Klerk vandeesweek aan Winnie Mandela gebring het.

Vir die babagolfgeslag was alles maklik, want hulle op die arbeid en strewe van ‘n vorige geslag geteer. Hulle het ‘n eerstewêreldstaat met ‘n bloeiende ekonomie, asook staatsondernemings soos Eskom, SAL, Transnet, Telkom, NOK en ander geërf. Daar was twee Afrikaanse mediagroepe: Naspers in die suide en Perskor in die noorde. Te danke aan Willem de Klerk en Harald Pakendorf se swak ideologiese keuses, is die grondslag van die verwydering tussen Afrikaanse media en Afrikaanse lesers gelê. Perskor is heeltemal tot niet, dog nie sonder dat sy aansienlike ooblywende kapitaal in die vorm van Dagbreektrust ook in linkse hande beland het nie.

Die babagolwers hoef kwalik vir enige werk aansoek te gedoen het. Hulle het gebaai in die oorvloed van die ou Suid-Afrika en die voorafgaande nasionalistiese beweging wat op die 1961-republiek uitgeloop het. Moontlik kon hulle hul nie voorstel dat iets anders moontlik was nie, selfs al waag hulle alles in hul roekelose politiek. Dat Suid-Afrika uiteindelik “net nog ‘n Afrikaland” kon word, met een verwoestende revolusie of staatsgreep na die ander, was miskien nooit deel van hul toekomsplan nie. Of miskien het hulle net nooit omgegee nie, want hulle toekoms was mos verseker, met hul pensioene en vakansiehuise in die Suid-Kaap.

Après nous, le déluge, in die woorde van Madame de Pompadour, kon hul slagspreuk gewees het. Die chaos wat sou volg, kan hulle nie skeel nie.

Die Boetmans, waartoe ek behoort, was die eerste geslag van onterfdes onder die nuwe bestel. As middeljarige blanke mans is ons gehoon en uitgerangeer. Maar die situasie van die derde geslag, ons kinders, is nog veel erger: die millenniërs ervaar die diskriminasie en onreg van die Afromarxistiese bestel in sy volle geweld en kan binne die afsienbare toekoms uitsien na ‘n Malema-bewind wanneer die tweede en finale fase van die revolusie sal aanbreek. Nie dat Ramaphosa nie reeds radikaal genoeg is nie, met sy grongrypplanne en verdere uitsluiting van Afrikaners uit die stelsel. Panyaza Lesufi is kennelik ook besig met sy eie “eindspel” sover dit Afrikaans as skooltaal betref, nadat die taal reeds aan die meeste universiteite die onderspit moes delf.

Hoe moet dit voel om vandag ‘n millenniër te wees, met die wete dat jou ouers en grootouers jou toekoms vir ‘n pot lensiesop verkwansel het? Eintlik is dit veel erger as wat dié spreuk uit die Ou Testament weergee, want van sop was daar nie veel sprake nie. Dit het meer om sadisme en perversie as enigiets anders gegaan. Die babagolwers het hul radelose verraad gepleeg omdat hulle kón. Hulle het hul eie oppermag deur oorgawe gedemonstreer. Soos Lauren Southern ook in haar boek verduidelik, het daardie geslag meer in seks en dwelms as in die toekoms van hul kinders belang gestel. Hulle was ‘n klomp ou hippies wat nog ‘n laaste dampie wou maak, veral die ideologiese dampie. “Swart bevryding”, iets wat saam met LSD en Woodstock in die sestigerjare ‘n modieuse slagspreuk geword het, het hulle bedwelm. Verder as dít kon hulle nie dink nie.

Vir die afgelope meer as honderd jaar is die etniese problematiek van Suid-Afrika deur baie slim mense hier en oorsee ontleed, maar op die ou end het die De Klerk-geslag die weermag, die polisie, die staat en ons erfenis van bykans 400 jaar op die roulettetafel gesmyt. Roelf Meyer wat as kroepier opgetree het, het die wiel ‘n vinnige draai gegee en daarmee is ons bankrot gelaat.

Indien die Boetmangeslag onterf is, is die millenniërs beroof. Daar word aan hulle vertel dat hulle maar “hul heil oorsee moet gaan soek”, dus moet emigreer. Vir die eerste keer in ‘n eeu mag hulle ook nie in Afrikaans studeer nie, bloot omdat ‘n minderheid radikale studente, hoofsaaklik volgelinge van Julius Malema, besluit het dat “Afrikaans moet ondergaan” (Afrikaans must fall).

Uit my onlangse gesprekke met jong Afrikaners het egter geblyk dat alles nie verlore is nie. Danksy die internet, YouTube en die snelle verspreiding van inligting, is hulle oë besig om oop te gaan. Dis nie net ons veterane wat die opwelling van nasionalisme in Europa en die VSA met belangstelling volg nie, maar ook ons kinders. Al mag hulle nie vrylik hul menings uitspreek nie, gegewe die krimpende spraakvryheid in Suid-Afrika en veral op die kampusse, voel hulle gebelg en verontreg vanweë die ou hippies se verraad.

Op ‘n manier het die Afrikaner in die geskiedenis teruggegly tot iewers net ná 1902. Pleks van Britse imperialisme, het ons nou te kampe met Bantoe-imperialisme. Die Bantoestamme, wat nog nooit in die geskiedenis die totale grondgebied van ons land beset het nie, is tans besig om dit vir hulle toe te eien, met Ramaphosa se grondgrypplan, wat ‘n tweede Zimbabwe gaan ontketen, ten minste ekonomies.

Die Britse Ryk op sy tyd was veel magtiger as vandag se Bantoe-imperium. In die negentiende eeu was dit net Paul Kruger en Napoleon wat dit gedurf het om teen Engeland op te staan. O ja, en Tsaar Nikolaas I van Rusland tydens die Krimoorlog, waarby Frankryk en Turkye ook betrokke was, aan Brittanje se kant.

Ek dink nie ons hoef ons vir altyd deur die Bantoe-imperium te laat oorheers nie. Soos in 1900, is feitlik die hele Westerse jeug aan ons kant wanneer dit kom by die lyding wat ons tans moet deurmaak. Ons moet meer uitwisseling en ontmoetings tussen die Afrikanerjeug en jong Europeërs en Amerikaners bewerkstellig. Met as inleiding Lauren Southern se kritiek op die dekadente oues, die babagolwers, kan hul opstand teen die vaders begin. Die verraderlike vaders van 1994 en selfs daarvoor, want Vorster het destyds insgelyks die arme Rhodesiërs uitverkoop; dit was ‘n voorspel tot ons eie ondergang.

Een punt wat reeds in die jeug se guns tel, is dat hulle oor geen lojaliteit teenoor die bestaande politieke partye, veral die DA, beskik nie. Toe ek ‘n paar jaar gelede begin het om die DA die “ANC Lite” te noem, het ek nooit gedink ek sou dit in die Naarpersmedia ook lees nie. Selfs in daardie geledere het die besef en die term nou posgevat!

Op 27 April 2018 — ironies genoeg, want dis vir geen Afrikaner ‘n vakansiedag om te vier nie — hou ons in Pretoria ‘n gesprek met en tussen jongmense, met as tema:

“Die jeug se rol in Afrikanerbevryding”

Enigeen wat belangstel om dit by te woon, kan ‘n e-pos stuur aan inlig[by]praag punt org. Ons beplan ook om ‘n Praagjeugbeweging van stapel te stuur en kan sommer die breë riglyne daarvan bespreek, nadat ons meer teoreties en polities oor die stand van die Afrikaanse jeug besin het.

Dan Roodt: Kultuurmarxisme tref Potch, of hoe intellektuele sifilis in ons land versprei

Ek moet sê, ek raak taamlik bevry van die hoofstroommedia. As ek nie iets in die alternatiewe media lees nie, weet ek nie daarvan nie. Dis nie dat ek nooit CNN kyk nie; ek het lankal opgehou TV kyk. Ek hou van Afrikaans, maar ek kan nie eens TV in Afrikaans uitstaan nie. Soms gebeur dit dat ek iewers op vakansie in ‘n verveelde oomblik die skerm op KykNET instel, maar binne minute begin ek gril. As iemand eers in ‘n sepie begin Engelse clichés gebruik, wil ek liewer in stilte verveeld wees of by die venster uitkyk. Die fauna en flora van ons mooi land is vir my oneindig interessanter as die hoofstroommedia of -TV.

Dus kom ek nou eers via Twitter agter dat daar ‘n ligte herrie sou wees omdat Steve Hofmeyr blykbaar ‘n week of wat gelede ‘n artikel in Rapport oor Jacob Zuma geskryf het, onder die titel “Die val van ‘n vout”. Dis nie vir my goeie Afrikaans nie, maar dit daargelaat.

As jy hou van swart humor, is Afrika ‘n goeie plek om te woon. En Robert Mugabe is ‘n progressiewe staatsman “wat sy land van kolonialisme bevry het”. Ek weet, ek weet, nou klink ek soos die BBC. Dis bloot ligte sarkasme.

Daar is iets sifilities aan woorde soos “progressief”, “bevryding”, “rassisties”, “gelykheid”, “blanke heerssug” en dergelike meer. Soos dit vir my lyk, ly die aanhoudende gebruik van sulke terme tot verrotting van die brein. Iewers in my verwarde jeug herinner ek my ‘n beskrywing wat die Franse skrywer Georges Bataille van sy vader, wat blykbaar aan sifilis gely het, verskaf het. Wanneer die bakterieë van dié geslagsiekte finaal van die brein besit neem, lei dit tot swaksinnigheid en blindheid.

Nietzsche het volgens sy biograwe ook dié siekte by Italiaanse prostitute opgedoen, en daarom aan die einde van sy lewe kranksinnig geraak. Maar selfs sulke verwysings laat dit te veel na ‘n intellektuele probleem klink waarmee ons te kampe het, terwyl ek bloot hier na ‘n gepaste metafoor soek om die “verrotting van die brein” in Afrika en veral Suid-Afrika te verklaar. Dink aan Idi Amin. Of Mobutu. Of Charles Taylor. Of selfs Julius Malema. Die herhaling van Oos-Europese, marxistiese gemeenplase is soos bakterieë wat uiteindelik tot swaksinniggheid lei. Die “voormalige Oos-Europa”, uiteraard. Want deesdae is Oos-Europa vinnig besig om die denksentrum van Europa te word, die laaste buitepos van nugterheid.

Dog die verbasende is hoe vatbaar sekere dom “voormalig Afrikaanse vrouens” vir breinverrotting is. Hoewel, enigiemand kan seker, letterlik of figuurlik, sifilis opdoen. Jy hoef net genoeg kere die woord “progressief” te herhaal. Richard Dawkins se oorspronklike begrip van die “meem” het iets daarvan gehad, as die verspreiding van ‘n gedragsvorm deur herhaling en nabootsing.

Eerder: na-apery. Want geen van die breinverrotte, erbarmlike, “linkse”, sifilitiese, swaksinnige, onbeholpe, vulgêre kritici van Rapport se besluit om ‘n artikel oor Zuma deur Steve Hofmeyr te publiseer, kan eintlik van menslike redenasievermoë verdink word nie. Hulle is reeds te ver heen. Hulle beskik oor die IK’s van bobbejane. Hoewel, soos Eugène Marais in sy Siel van die aap opgemerk het, is die bobbejaan ‘n slim dier en nie ver van die mens verwyder nie. Dus, indien ek Mia Swart of Elmien du Plessis of enige van die kultuurmarxistiese aapwyfies (wat lyk my in ‘n trop binne hul dieretuinhok amok wil maak) met bobbejane vergelyk, is dit nog veels te vriendelik en intellektueel vleiend. Want ‘n bobbejaan of sjimpansee wat ‘n mens na-aap is nog in ‘n mate oulik, terwyl daar niks ouliks of amusants aan dié soort biologiese masjiene is wat geprogrammeer is om oor en oor dieselfde sinnelose snert kwyt te raak nie.

‘n Mens kan daarvoor lag, maar dan net as jy in ‘n ietwat hovaardige of snobistiese bui is. Daar is iets erger as ‘n na-aper en dit is ‘n na-aper van ‘n na-aper. Toe ek destyds aan Wits gestudeer het, was ek reeds tot kotsens toe naar vir die na-apers van Engeland en veral natuurlik die Britse marxiste. Nooit kon ek destyds vemoed dat daar eendag, post-Mandela en die ramp van 1994, na-apers van na-apers van die Britse marxisme aan die Universiteite van Potchefstroom en die (voormalige) RAU sou wees nie. Destyds sou dit wetenskapfiksie gewees het, ‘n wrang grap uit ‘n Kurt Vonnegut-roman.

Professor Elmien du Plessis, asook ene Mia Swart wat haar voorstel as ‘n “visiting fellow at the Brookings Doha Centre and a research director at the HSRC” vaar teen Hofmeyr uit soos Nigeriese straatpredikers wat oor ‘n oop kanaal na die Allerhoogste toe beskik.

Elmien du Plessis van Potchefstroom het darem aan die Universiteit van Stellenbosch gestudeer, daar waar breinverrotting kennelik die graad van ‘n zombie-apokalips bereik het. Wat my vir ‘n sekond of twee geamuseer het aangaande haar tipe graad-agt-opstelletjie in The Citizen, wat blykbaar vanaf ‘n hele linkse eggokamer genaamd The Conversation afkomstig is, is dat haar angsvallige, kinderlike histerie oor Hofmeyr in die naam van “onverdraagsaamheid teenoor die onverdraagsames” nêrens enige verwysing na Marcuse bevat nie. Wat natuurlik in die dwelmbenewelde sestigerjare dié “begrip” – indien mens dit so kan noem – in sy stuk “A critique of pure tolerance” – gemunt het. Karl Marx of Sartre of wie ook al, het mos gesê dat die eerste wêreld hom as klug in die derde herhaal. Wel, hier het ons die derdewêreldse pseudoprofessor wat ‘n gek van haar maak in die “perdekoerant”, soos oorle Chris Louw na The Citizen verwys het.

Ek dink Grace Mugabe met haar twee-maande-Ph.D. van die Universiteit van Zimbabwe is veel slimmer en belesener as Elmien du Plessis, met haar tipe Raka-agtige paringsdans daar vanuit haar beige-en-bruin sitkamer in een van daardie siersteenhuise uit die dae nog voor argitektoniese standaarde gegeld het.

Al slaan Grace Mugabe nou hoeveel gekleurde skoonhede met elektriese kabels, en verteenwoordig dié voormalige “eerste dame” ‘n lagwekkende vlak van vulgariteit en swak smaak, beskik Grace naas ‘n skepsel soos Elmien du Plessis oor die verfyndheid en keurige smaak van ‘n agtiende-eeuse Franse adellike dame, iemand met ‘n salon vol skrywers en kunstenaars waar die gamba-viole weerklink.

Elmien du Plessis is net ‘n soort gatkruiper. Sy het iewers ‘n klok gehoor lui, en weet nie waar die bel hang nie, om nou my oorlede vader se gunstelingspreekwoord aan te haal. Sy is ‘n Marcusiaanse hippie wat nie haar rekenaar behoorlik aangeskakel kon kry nie, omdat sy nooit Rekenaartoepassingstegnologie op skool kon slaag nie. Haar muis kon nie verder as die tien gebooie van politieke korrektheid klik nie, wat sy op so ‘n onbeholpe, vulgêre wyse napraat.

Van Wyk Louw het mos ‘n gedig oor die Spaanse Inkwisisie geskryf met die titel “Die hond van God” waarin hy met fyn nuanse die geestestoestand van so ‘n vervolger beskryf. Ek weet nie wat om Mia Swart te noem nie, en niemand gaan ‘n gedig oor haar skryf nie. Maar moontlik “tender” sy om die titel “Teef van die PK godsdiens”, want sy skryf, verwysende na Steve Hofmeyr:

Whereas apartheid denial has not been criminalised in South Africa, there have been calls from different quarters that actions and statements denying Apartheid should be a matter for the criminal courts. The wisdom of this proposal can be debated but the fact that Holocaust denial is a crime in several countries further indicates that previous public statements made by Hofmeyr (for example that the Sharpeville massacre was not a human rights transgression) could have serious legal repercussions.

Met ander woorde, Steve moet nou vir sy spraakoortredings aangaande die heilige Apartheid (met ‘n hoofletter, let wel) tronk toe gestuur word.

Miskien moet alle Afrikaners sommer net weer in konsentrasiekampe ingebondel word deur al dié vurige “Engelse” (waarvan sommige Afrikaanse vanne het) sodat die Sowjetunie oplaas weer kan herrys, dog dié keer sonder die USSR-simfonieorkes of die Bolsjoi-ballet of ‘n ruimteprogram, en meer soos Mugaap se Zimbabwe.

Dis nogal absurd, maar by implikasie meen Mia Swart dat alle vorme van “konserwatisme” verbied behoort te word. Sy sê, betreffende Steve se artikel:

“Although the content of his article was not explicitly racist, it was certainly conservative to the bone.”

In haar heelal, sal besoekende parlementariërs van die Brise Konserwatiewe Party seker summier by die lughawe in hegtenis geneem word, want “konserwatisme” is taboe.

Ek is al amper so moeg vir links-totalitêre magsfantasieë soos dié van Mia Swart en Elmien du Plessis soos vir TV. Moontlik moet die universiteite in ateljees vir realiteitstelevisie omskep word, ‘n soort dieretuin vir verstandelik vertraagde aapmense. ‘n Paar rekwisiete uit die Sterkfonteingrotte sal seker vanpas wees.

Ook in Rapport het Antjie Krog, alias mevrou Samuel soos ek haar noem, in dieselfde uitgawe as Steve Hofmeyr, een en ander teen witmense kwytgeraak. Dis die hoogtepunt van “progressiwiteit”, as jy soos Julius Malema of Andile Mngxitama die wit ras kwets of dreig. Mevrou Samuel is natuurlik ‘n ekshibisionis wat enigiets sal sê of doen om aandag te trek.

Sy bepleit insgelyks ‘n Sowjetunie wat sy op haar kinderlike manier tipeer as ‘n land waar “witmense baie gee”. Sy kon dit net sowel Zimbabwe 2.0 genoem het, waar politieke korrektheid en linkse gemeenplase in die Engelse taal die omgewing sal definieer.

Solank Steve gesensureer word, glo die “progressiewe dames” dat die werklikheid gemaklik ontken mag word. Al gaan daar binnekort baie nulle op die randnote pryk.

Dan Roodt: Ramaphosa se grondplan kan tot binnestaatlike oorlog lei

Suid-Afrika se hoofstroommedia vier fees oor Jacob Zuma se bedanking as president, maar die onsekerheid oor die land se toekoms het eerder toegeneem as wat dit verminder het.

Vanweë die feit dat Cyril Ramaphosa die “vakature” vul wat met Zuma se bedanking ontstaan, sal die agtien maande tussen nou en die volgende algemene verkiesing nie as een van sy termyne gereken word nie. Dit mag beteken dat Ramaphosa die land twaalf jaar lank mag regeer, indien hy die huidige deel van Zuma se termyn, plus nog twee termyne, sou voltooi.

Terwyl Ramaphosa deur die media as “sake-vriendelik” voorgestel word, het hy oor die afgelope maande standpunte ingeneem wat veel nader aan die EFF s’n is as wat Zuma s’n ooit was. Trouens, hy het hom herhaaldelik tot die onteiening van Afrikanerboere se grond verbind, asook tot die marxistiese beleid van “radikale ekonomiese transformasie” (RET).

Die gedagte dat Ramaphosa die land ekonomies “gaan regruk” is ewe utopies as om te dink dat Emerson Mnangagwa Zimbabwe tot wonderbaarlike ekonomiese herstel gaan lei.

Die Ierse hoofkarakter sê iewers aan die begin van James Joyce se Ulysses: “Die geskiedenis is ‘n nagmerrie waaruit ek hoop om wakker te skrik.” Dít wat ons tans beleef in die vorm van plaamoorde, geweld in die stede, verval van infrakstruktuur, asook die diskriminasie teen Afrikaners en hul taal, verteenwoordig ‘n nagmerrie wat selfs dié van die Iere, Pole en ander slagoffervolkere in die skadu stel.

Die nuut aangestelde president van die ANC en van die land, Cyril Ramaphosa, het verklaar dat hy gaan begin om landbougrond sonder vergoeding te onteien. Daarmee het hy Suid-Afrika onherroeplik op die pad van ‘n Zimbabwe geplaas. Die links-liberale hoofstroommedia popel oor Ramaphosa en sien niks fout met die onteiening van plase nie. Hulle voorspoedbarometer is die JSE op die hoek van Maudestraat en Gwenlaan in Sandton. Die lot van boere en van die platteland kan hulle min skeel. Gewelddadige aanvalle op plaasboere en hul gesinne is maar net “misdaad” en iets waarmee ons moet saamleef, ter wille van die groter “multikulturele harmonie”.

Terloops, enigiemand wat iets van ons geskiedenis oor die afgelope twee honderd jaar – van 1806 en die Tweede Britse Besetting af – verstaan, sal insien hoedat Johannesburg en sy uitlanderbevolking dikwels vir die omverwerping van ons eie regerings verantwoordelik was. In 1899 was dit só, en toe weer in die 1980s toe die Johannesburgse media en akademici besluit het dat die land deur die ANC en SA Kommunisteparty regeer behoort te word. Benewens sy lojaliteit teenoor geld en die Beurs, is Johannesburg meer lojaal teenoor Engeland as teenoor Suid-Afrika. Trouens, ‘n mens sou selfs kon sê dat die stad ‘n afsku in Suid-Afrika koester; alles buite Johannesburg is wat verkeerd is: te veel Afrikaners, te veel boere, te veel kerke, te veel konserwatisme, te veel patriotisme.

Ramaphosa is ‘n swart uitlander en globalis. Hy is ‘n sogenaamde “sakeman” wat ná 1994 vinnig ryk geword het omdat bepaalde sakeleiers in Johannesburg in hom iemand gesien het wat in hulle guns sou kon regeer. Die nuwe president behoort tot die Venda- minderheidstam wat, anders as Zuma se Zoeloes of Mandela en Mbeki se Xhosas nie oor getalle of invloed in die land beskik nie. Dit maak hom soveel te meer omkoopbaar en manipuleerbaar. Hy het ook geen werklike steun op voetsoolvlak nie; sy steun lê by die media, die sakelui en die buitelandse ambassades. Dit is opvallend hoe gewild Ramaphosa by die ambassadeurs van Duitsland, Swede en Denemarke is, wat oor hul voete geval het om hom geluk te wens. Sowel die ou Oos-Duitsland as die Skandinawiese lande het ‘n vername rol gespeel in die staatsgreep wat die ANC uiiteindelik in ons land vermag het, sowel deur hulp met bomme en terreur as met rojale befondsing.

Maak nie saak wat Netwerk24 se propaganda beweer nie, Afrikanervolksmoord was nog altyd deel van die ANC en SAKP se plan. Die SAKP erken nóg die blywende teenwoordigheid van Afrikaners in die land, nóg ons reg om as ‘n volk en ‘n kultuurgroep voort te bestaan. Johannesburg se ekstremistiese kommuniste is afkomstig uit Oos-Europa, en het oor die afgelope eeu of so ‘n hele netwerk geskep, asook “mak swartes” soos Ramaphosa of Blade Nzimande wat hul ideologie geheel en al navolg. As voormalige vakbondleier en sekretarisgeneraal van Cosatu, was Ramaphosa ten nouste betrokke by die “werkerstryd” – die slagspreuk van elke kommunis. Die stigting van Cosatu destyds was so te sê ‘n SAKP-projek, en dis geen wonder dat Cyril Ramaphosa en die SAKP-leier Joe Slovo in die vroeë negentigerjare goeie vriende was nie. (Sien foto hier bo.)

Ons weet uit vorige uitsprake van die ANC dat die berugte “tweede fase van die nasionaal-demokratiese revolusie” nog voorlê. Tydens daardie fase moet die rug van die middelklas en veral die boere finaal gebreek word. Ramaphosa het nog voor hy president geword het as’t ware oorlog teen die boere verklaar deur die “beleid” van “onteiening sonder vergoeding” in die suiwerste marxisties-leninistiese tradisie te omhels. Tydens sy heel eerste toespraak, het hy weereens herhaal dat plase onteien moet word en in kollektiewe eenhede volgens die kommunistiese model herskep moet word.

Dít wat in Zimbabwe gebeur het, skrik nóg die ANC-SAKP nóg die buitewêreld af. Dat Suid-Afrika nou deur die vagevuur van grondonteiening moet gaan, was nog altyd deel van die plan. Die Duitse ambassadeur in Suid-Afrika, Martin Schäfer, is ‘n groot aanhanger van Ramaphosa en het daarvoor gesorg dat Merkel ook haar gelukwensinge aan die globalistiese swart kommunis oordra:

Die vraag is waar grondonteiening gaan ophou? Gaan net groot plase onteien word, of ook kleiner plase, selfs kleinhoewes rondom dorpe en stede? Die meeste van ons het familie wat op kleinhoewes woon; dis ‘n algemene Afrikanergewoonte. En indien kleinhoewes sonder vergoeding onteien mag word, waarom nie ook woonhuise in voorstede met groterige erwe nie? En as jy klaar die woonhuise met groot erwe onteien het… waarom nie sommer álle woonhuise wat aan blankes behoort nie?

Alles wat ons blankes besit, is mos gesteel… Dit is die groot rooi leuen wat Slovo en die SAKP al jare lank verkondig, en wat agterna deur die hoofstroommedia opgeneem is. Só het die leuen waarheid geword! En as jy daardie waarheid bevraagteken of net vra waarop dit gegrond is, word jy dadelik met die R-woord stilgemaak. Dit is nou: “Rassis!”

Terloops, ek sien dat Rapport en Netwerk24 hulle deesdae slaafs tot sogenaamde “ANC-veterane” en lede van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty wend vir politieke menings. Willemien Brümmer van Netwerk24 het ‘n onderhoud met die kommunis en Rivonia-aangeklaagde, Denis Goldberg, gaan voer om sy mening oor Ramaphosa in te win.

Die Zimbabwiese boere wie se grond afgevat is, het ‘n heenkome gehad: Suid-Afrika. Toe daar hongersnood in Zimbabwe ontstaan het, was daar ‘n buurland met voedselvoorrade: Suid-Afrika. Ons beskik egter nie oor daardie luukse nie. Selfs al het Agri-SA, Netwerk24 en RSG ons mense op ‘n “tweede oorgawe” voorberei waartydens ons sonder teenstand ons eiendom aan die ANC-staat sal moet oorhandig, gaan die werklikheid veel meer onvoorspelbaar en morsig wees. Selfs al is mense so gebreinspoel dat hulle alles maar net klakkeloos aanvaar, gaan hulle in die geval van hongersnood en voedseltekorte moet weerstand bied net om te kan oorleef. Die dag as daar nie meer kos in die winkels is nie, gaan ons familie op kleinhoewes en plase ons moet voed. Hoe gaan ons daardie stukke grond van verdere besetting deur die ANC en SAKP vrywaar sonder geweld, dit wil sê, sonder om oorlog te maak?

Die kanse dat grondonteiening op die skaal waarop Ramaphosa dit voorsien, ‘n burgeroorlog in Suid-Afrika mag ontketen, is groter as vyftig persent. Ook die term “burgeroorlog” is nie akkuraat nie, want burgeroorloë ontstaan as twee faksies binne dieselfde volk slaags raak, soos tydens die Amerikaanse Burgeroorlog van 1861-1865 of die Spaanse Burgeroorlog van 1936-1939. Daarom heet ‘n oorlog binne ‘n veelvolkige staat soos Suid-Afrika eerder ‘n “binnestaatlike oorlog”, want verskillende volkere veg teen mekaar binne dieselfde staat.

As ‘n mens terugstaan en onbevange na die prentjie kyk, dan stuur Suid-Afrika op ‘n binnestaatlike oorlog af. Die sadistiese plaasmoorde, asook die opmars teen Afrikaans op universiteit en op skool was maar net die eerste tekens van etniese konflik wat besig is om te ontbrand. Die verskriklike slagspreuk, “Kill a Boer, kill a farmer” mag binnekort tot sy logiese uiteinde gevolg word.

Hoewel Afrikaners deur verraad en vyandelike propaganda verdeel is tot op die punt dat ons byna blind en leierloos op die huidige krisis afstuur, sal daar weldra uit hierdie smeltkroes ‘n nuwe samehorigheid ontwikkel. Ook word ons gebind deur ons taal, Afrikaans, en ons simbole, soos ons vlae wat só intens deur die vyand gehaat word. Ek voorspel dat die oranje-blanje-blou weereens ‘n simbool van stryd sal word, soos van ouds.

Die Geneefse Konvensies is nie net van toepassing op konvensionele oorloë tussen state nie, maar ook op oorloë binne state. Daarom sal die ANC-SAKP nie bloot boere of hul familie of gewone Afrikaners wat hulle teen staatsgeweld verdedig voor die voet as “misdadigers” tronk toe kan stuur soos daar met byvoorbeeld die Boeremag-aangeklaagdes gemaak is nie. Solank ons iewers ‘n uniform of ‘n stuk oranje lap dra, sal ons as guerillas of as soldate gereken moet word. Indien ons gevang word, sal ons as krygsgevangenes beskou moet word, en ons kan ten minste op die Internasionale Rooi Kruis met sy setel in Switserland reken dat hy sal kontroleer wat met die krygsgevangenes en hul familie gebeur. Artikel 4 van die Derde Geneefse Konvensie* bepaal dat, solank jy ‘n kenteken van jou kommando of gewapende groep dra, oor ‘n rang beskik en jou wapens openlik ten toon stel, moet daar in die geval van gevangeneming krygsgevangenestatus aan jou verleen word.

Die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies het op ‘n stadium ‘n besluit geneem dat diegene wat hulle teen “koloniale en rassistiese bewinde verset” ook op krygsgevangenestatus geregtig is. Wat is die ANC-SAKP anders as ‘n koloniale en rassistiese bewind wat Engels op ons afdwing en wette maak wat teen ons ras diskrimineer?

In die plek van Britse imperialisme het Bantoe-imperialisme gekom wat in wese vele ooreenkomste vertoon, veral wat taalverdrukking en diskriminasie betref. Ook vir hedendaagse Europeërs is dit byna onmiddellik begryplik, want hulle ervaar iets van dieselfde kolonisering van hul vasteland. Só het die Franse skrywer, Renaud Camus, onlangs getwiet:

Overgezet synde:

“Europa word vandag honderd keer meer gekoloniseer deur Afrika, asook dieper, ernstiger, as wat die vasteland ooit self gekoloniseer het. En die Europeërs verduur duisend keer meer haat, rassisme en geweld as wat hulle uitoefen en self van getuig.”

Pikkie Greeff, van die SA Weermagvakbond het insgelyks die volgende getwiet:

Diegene wat die hoofstroommedia glo, en dink dat daar nou ‘n tydvak van maanskyn en rose in die land aanbreek, gaan inderdaad wreed ontnugter word.

Op Wikileaks het dit bekend geword dat ‘n amptenaar van die Suid-Afrikaanse ambassade in Sirë in Julie 2006, Michael Danke, ander diplomate ingelig het dat Ramaphosa, wat op daardie stadium voorsitter van MTN was, “steeds tot sosialisme verbind bly, ten spyte van sy onlangse sukses as sakeman”.

Vandaar dus sy Sowjettiese landboubeleid wat dreig om ons platteland en uiteindelik die ekonomie en die land self, te destabiliseer.

Waldimar Pelser van Rapport skryf vandag téén sy beterwete:

[Ramaphosa] kan net slaag as president, en hy kan genoeg van ons slegs weer in ‘n tipe nasieskap laat glo, as hy die onmoontlike doen en kies om nie die ANC te dien wat hom gebring het waar hy vandag is nie.

Vir seker gaan Ramaphosa sy party en sy atawistiese, antiblanke, kwasi-kommunistiese (of “sosialistiese”) beleidsrigtings dien.

Voetnoot

* ARTICLE 4

  1. Prisoners of war, in the sense of the present Convention, are persons belonging to one of the following categories, who have fallen into the power of the enemy:

(1) Members of the armed forces of a Party to the conflict as well as members of militias or volunteer corps forming part of such armed forces.

(2) Members of other militias and members of other volunteer corps, including those of organized resistance movements, belonging to a Party to the conflict and operating in or outside their own territory, even if this territory is occupied, provided that such militias or volunteer corps, including such organized resistance movements, fulfil the following conditions:

(a) that of being commanded by a person responsible for his subordinates;

(b) that of having a fixed distinctive sign recognizable at a distance;

(c) that of carrying arms openly;

(d) that of conducting their operations in accordance with the laws and customs of war.

Dan Roodt: Die aap in die Suid-Afrikaanse politiek

Ten minste sedert die Penny Sparrow-voorval, weet ons dat die woord “aap” in ons land uiters gevaarlik geword het. Veral op Engels as: “monkey”. Vir die Afrikaanssprekende klink “monkey” na ‘n verkleiningsvorm; dit het iets kinderliks en vriendeliks. Helaas, het ons nou die ander gesig van die aap gesien, in die vorm van massa- en mediahisterie.

EFF-betoging by H&M-winkel

Nog meer onlangs het ‘n horde rooi wagte van die EFF etlike winkels van die Sweedse modehuis Hennes en Maurits bestorm en daarbinne amok gemaak. Dis nou die fameuse “H & M”. Ek besit self ‘n paar linnehemde en -broeke van H & M; ek moet sê, dit verskaf my tans ‘n vreemde gevoel om hulle aan te trek, asof ek een of ander gebod oortree. Die aapgebod?

Om ‘n swartman ‘n aap of bobbejaan te noem, is kennelik ‘n “misdryf” soos dit in die taal van die strafhof heet. Om egter by ‘n kettingwinkel in te bars en jou op die oog af soos ‘n aap te gedra, is geen misdryf of oortreding nie; dit heet “protes” of “betoging”. Ons is al gewoond daaraan dat gewelddadige betogings, wat dikwels met saakbeskadiging gepaard gaan, in ons land onder die ANC-bewind aanvaarbaar geraak het. Dit gee nuwe betekenis aan die uitdrukking: “om te maak of breek soos jy wil”.

Solank jy net nie die aapwoord gebruik nie, anders is jy in gróót moeilikheid. Dit lei egter tot ‘n — myns insiens — tweede paradoks, en dit is: In die beklemtoning van ons gemeenskaplike primaatvoorouers by die Sterkfonteingrotte en elders, het ons reeds as’t ware die aap en veral die aapmens tot iets mensliks, of dan hominieds, verhef.

Toe ek jonk was, was daar ‘n kinderboek deur Sita waarin daar sprake van ‘n aapmens was. Die titel is: Mientjie en die aapmens. Ek kan nie die besonderhede meer onthou nie, behalwe dat Mientjie op vakansie Oos-Transvaal toe gegaan het, waar sy die aapmens sou teëkom.

Dan is daar nog die plaas naby Brandfort wat aan wyle advokaat C.R. Swart, die huidige republiek se eerste seremoniële president, behoort het. Op Nederlands, het dit “De Aap” geheet. Moontlik sou ‘n hedendaagse Naarpershoernalis wat na die spreekwoordelike “rassis onder elke bed” soek, iets sinisters daarin kon lees. “Apartheidspresident het op die plaas ‘De Aap’ gewoon”, sou ‘n gepaste opskrif kon wees. Binne die huidige, taalpreutse konteks kan dit iewers dalk as “skokkend” voorgestel word.

De Aap, plaas van wyle C.R. Swart. Foto: Dana Snyman se Facebook.

Eintlik is dit heel ironies. Want, Suid-Afrika is seker een van die mees dekadente samelewings op aarde, waar elke oortreding, selfs moord of verkragting, verdra word. Die bevolking in sy geheel word deur die media en die owerheid aangemoedig om so losbandig as moontlik te wees en hul oor te gee aan lolyt, brassery en ‘n soort revolusionêre roes waarin die drifte botvier. As ‘n blyk van vreugde, brand jy sommer jou buurman se huis af. Dis soos ‘n karikatuur van die Wilde Weste in Hollywoodfilms: ‘n gesuip in die kroeg, skote in die lug of sommer ‘n skietgeveg op straat, terwyl die vrederegter (sheriff) insgelyks dronk in sy kantoor sy roes afslaap. Anders as in die films, beskik Suid-Afrika kwalik oor eerlike, opregte burgers wat teen die onreg en wanpraktyke in opstand kom.

Dus, niks kan ons meer skok nie. Ons is gewoond aan die ergste: Diefstal. Moord en doodslag. Plaasmoorde. Dis alledaags. Vele misdrywe word nie eens meer by die polisie aangemeld nie, behalwe as dit vir versekeringsdoeleindes benodig word. Daarom is die hele gedoe rondom die woord “aap” of “apie” amper verfrissend. Want dit skep ‘n soort waanbeeld dat die inwoners van dié verrotte land nog iewers oor ‘n morele beginsel beskik! Niks traak hulle meer nie, die misdaad en korrupsie, selfs diegene wat op straat urineer (dit sien ek elke dag in Johannesburg), dog iewers trek hulle die streep: by die woord “aap”. Dít vind hul skokkend, grensoorskrydend, taboe. Hoe sonderling!

Helaas. Ek vermoed dat die EFF se kordate rooi wagte in hul ewe rooi oorpakke kwalik deur die A-woord geskok word. Dis alles bloot politieke teater. Kunsmatige verontwaardiging. Netnou gaan hulle in hul luukse, Duitse viertrekwaens klim en na Amerikaanse kletsrymmusiek luister waarin daar blatant en herhaaldelik na “kaffers” (niggers) en “hoermeide” (hoes) verwys word. Hulle glimlag daaroor.

As voorbeeld – en daar is beslis veel erger – haal ek aan uit die liedjie deur die gewilde kletskrymer Drake, genaamd “Jorja interlude”:

Tryna stay light on my toes
Just ran a light in a Rolls
Told me I’m lookin’ exhausted
You hit it right on the nose
I’m tired of all of these niggas
I’m tired of all of these hoes
Worried ‘bout takin’ my lane
They ain’t even got on the road

Dis alles net ‘n groot klugspel. Die gekrenktes maak asof hulle kamma deur die aapwoord onstel word, maar eintlik is almal reeds so blasé dat niks hulle ooit kwel nie. Ons beleef lankal reeds ‘n amorele toestand van anomie. Vir diegene wat nie weet nie, die term “anomie” is deur die Franse sosioloog Émile Durkheim gewild gemaak. Dit word gedefinieer as ‘n “toestand waarin die maatskappy min morele leiding aan indvidue verskaf”. Klink dit nie presies net soos die toestand waarin ons land verkeer nie?

Behalwe dat jy baie versigtig met jou verwysings na die diereryk en veral die orde van die primate moet omgaan, heers daar groot verwarring in Suid-Afrika oor wat reg en verkeerd, beskaaf of onbeskaafd, hoflik of onhoflik sou wees.

Eugène Marais, wat tans oor die algemeen as ‘n polities korrekte liberalis voorgestel word, het ‘n boek geskryf met die titel Die siel van die aap. Nie net is daar verskeie paragrawe in die boek wat hom vandag voor die erg rasbewuste SA Menseregtekommissie sou laat beland nie, maar hy het insgelyks ingesien dat die gedrag van die mens en van die bobbejaan heelwat ooreenstem.

Die mens staan dus redelik naby die sogenaamde hoër primate, soos wat Marais ingesien het:

“Nietemin is een beginsel seker (en elke oplettende Afrikaner weet dat dit so is, en sal dit geredelik erken): dat die kloof wat die bobbejaan in hierdie opsig (en in alle sielkundige opsigte) van die laer soogdiere skei, baie wyer en dieper is as dié wat die mens van die bobbejaan skei – met ander woorde, die ‘slimheid’ van die bobbejaan, wanneer met dié van die hoogste soogdier vergelyk, is oneindig groter as die ‘slimheid’ van die mens met dié van die bobbejaan vergelyk.”

Om die mens binne sy orde van primate te klassifiseer, veroorsaak politieke skande en selfs woede by radikale of Afromarxistiese groepe soos die EFF. Nietemin het die ANC-bewind, asook die links-liberale groepering in die Suid-Afrikaanse politiek, miljoene der miljoene rande daaraan bestee om die gedagte te vestig dat ons land “die wieg van die mens” verteenwoordig. Die huidige homo sapiens sou van die aapmense van Afrika afstam, iets waarop ons veronderstel is om trots te wees.

Vermoedelik is die evolusieteorie vir die huidige bewind en sy links-liberale meelopers aantreklik omdat dit sou behels dat alle menslike rasse van dieselfde aapmens afstam. Stephen Jay Gould, die ontslape Amerikaanse antropoloog, het iewers gesê: “Menslike gelykheid is ‘n toevallige feit van die (evolusie)geskiedenis.” Met ander woorde, dit sou kon gewees het dat die rasse beduidend van mekaar kon verskil het, maar “toevallig” is ons almal gelyk. Dié stelling het Gould, ‘n Joodse Amerikaner blykbaar die eerste keer tydens ‘n besoek aan Pretoria neergepen. Gould is egter ook daarvan beskuldig dat hy bepaalde feite gemanipuleer of verander het om sy siening te staaf.

Gegewe die histerie oor Penny Sparrow en die Britse H & M-kappiehemp, wil dit nou voorkom asof ons “gemeenskaplike herkoms vanaf die aapmens van Sterkfontein” nie meer so sterk beklemtoon word nie. Die hoofstroommedia en die radikale linkse groepe (eintlik is die hoofstroommedia self ‘n radikale linkse groep, wesentlik marxisties in hul uitkyk) is nie meer so erg trots op ons primaatskap en dat ons na verwant aan die ape en bobbejane is nie.

In ‘n samelewing waar die mees vuige taalgebruik, onbeskoftheid, gebrek aan beskaafde maniere — waag dit maar net op die paaie in Gauteng om die dierlike aard van die bestuurders te ervaar — is daar maar een soort “belediging” wat onaanvaarbaar is en dit is om iemand met ‘n aap of ‘n bobbejaan te vergelyk!

Dit is gewoon kranksinnig. Maar ons land het kranksinnig geword, dít weet ons lankal. Dat die kranksinnige regering en media toegelaat het dat 143 geestessiek pasiënte tydens die Life Esidimeni-voorval soos in ‘n Britse konsentrasiekamp weens honger, uitputting en verwaarlosing gesterf het, is maar een simptoom van die wesentlike waainsin onderliggend aan hierdie verdrukkende en onregverdige bestel.

Dan Roodt: Afrikaanshaat is elke taalstryder se ‘rooi pil’

Die vervolging van mense wat Afrikaans praat deur die ANC-owerheid is deesdae op almal se lippe. Helaas heers daar kognitiewe dissonansie, want die verskillende spelers in die taaloorlog huldig onversoenbare sienswyses. Gewoonlik steur ek my nie aan wat konformistiese skrywers in die hoofstroommedia opdis nie. Onlangs was dit egter vir my amusant dat dr. Danny Titus van die ATKV op Netwerk 24 ‘n pleidooi lewer vir “dialoog” oor die kwynende status van Afrikaans, en hy bekla letterlik “ons geslote ore”. Helaas is dit beswaarlik die probleem.

Eerder het ons met sensuur te kampe, want nóg die maghebber wat slegs taalmoord op Afrikaans ten doel het, nóg die reste van die hensopper-Broederbond van weleer verdra enige werklike demokratiese debat.

Selfs die woord “demokrasie” het al in Suid-Afrika dieselfde Orwelliaanse geur aangeneem as in die voormalige Oos-Duitsland wat as die “Duitse Demokratiese Republiek” bekendgestaan het. Soos in die DDR beteken demokrasie en debat veral om jou klakkeloos by die heersende kulltuurmarxistiese ideologie neer te lê. As iemand wat marxisme met ‘n soplepel destyds by Wits ingekry het, salueer ek Titus se pragtige term “maatskaplike teenstrydighede”, so reg uit al die stowwerige marxistiese handboeke!

En, dít weet ons, maatskaplike teenstrydighede lei tot revolusie, volgens die suiwer leer van die Marxisme-Leninisme. Dog ek is tans meer bekommerd oor die logiese en semantiese teenstrydighede wat deesdae in die naam van ‘n Afrikaanse taaldebat gepleeg word. Dis nog erger as rooi na-apery; dit grens vir my aan waansin.

Om maar ‘n paar te noem: Hoewel Afrikaans sienderoë onderdruk word, kekkel sommige nog oor “veeltaligheid”. Asof die land nie nou meer Engels as ooit in die geskiedenis is nie! Van die swart meningsvormers en selfs grondwetlike regters begin openlik sê dat “veeltaligheid” eintlik ‘n klug is en dat Suid-Afrika hom by die de facto Engels-eentaligheid moet berus.

Nog ‘n geliefkoosde paradoks van die polities korrekte taalkommentator is: Afrikaans sal slegs gedy indien die Afrikaner uitsterf (of selfs uitgemoor word?). Met ander woorde, die etniese groep wat die taal tot stand gebring het, moet eers tot niet gemaak word alvorens Afrikaans “in ‘n ander gedaante” sal oorleef. Dit sluit natuurlik die hatige aanvalle op Standaardafrikaans in.

Daar is oorlog teen Afrikaans verklaar, en dit kom van ver af, by wyse van spreke. Selfs al was elke spreker van die taal ‘n engeltjie, sou die renons in en vyandigheid jeens Afrikaans nie minder gewees het nie.

Dit is ‘n waarheid wat ‘n mens seker ook nie durf uitspreek nie. Per definisie, kan ‘n mens dit seker elke taalstryder se “rooi pil” noem. As ‘n mens dit gesluk het, val die skille skielik van jou oë af.

Op 23 Februarie organiseer PRAAG en ‘n aantal ander organisasies ‘n betoging voor die departement van onderwys se gebou in Pretoria. Sorg dat u dit bywoon; “soet is die stryd”, soos I.D. du Plessis in sy profetiese gedig gesê het:

Soet is die stryd

Jy sê nou die stryd is verlore.
Ons nasie te arm en klein.
Ons taal uit ‘n drang gebore
Wat een van die dae sal verdwyn.
My broer dit mag heeltemaal waar wees
Wie weet wat die toekoms gaan baar?
Miskien moet ons oormôre klaar wees
Om weer hierdie droom te laat vaar.
Maar as ons net altyd moet strewe
Na wat tot oorwinning gaan lei,
Wat baat dan die stryd van die lewe,
Waarin ons onseker moet bly.
Solank jou bedoelings maar goed is,
Gaan jy jou oor neerlae kwel?
Solank jy volhard en vol moed is
Dis tog die probeerslag wat tel.
Nee, soet is die stryd vir die stryder
want hy het ‘n roepstem gehoor
maar die man wat sy deelname weier
is die man wat sy nasie verloor.

Sluit ook by PRAAG aan en help ons om nuus en menings te plaas wat saak maak.

Dan Roodt: Ons moet ‘n teenbetoging voor Hoërskool Overvaal hou

Blykbaar gaan die hand vol kommunistiese organisasies, waaronder die ANC, EFF, SAKP, BLF, Cosatu, Sadou, Cosas en Sasco, op 2 Februarie nogmaals voor Hoërskool Overvaal teen Afrikaans betoog. Dis ‘n simboliese datum: die dag toe FW de Klerk besluit het om alles op ‘n skinkbord aan ons vyande te oorhandig, ook – soos dit toenemend blyk – ons skole.

Hier by my het ek ‘n boek wat ek by iemand present gekry het: “Onderwys in Transvaal 1838 – 1937.” Dit is geskryf deur prof. Dr. J. Chr. Coetzee van Potchefstroom en is in 1941 deur J. L. van Schaik in Pretoria uitgegee. Met ander woorde, Nederlandse en Afrikaanse onderwys is in hierdie provinsie vanjaar 180 jaar oud! Maar ons vyande wil dit nou summier beëindig; hul slagspreuk is mos: “Afrikaans must fall!”

Volgens mediaberigte eis Cosatu van die onderwysdepartement ‘n lys van die oorblywende Afrikaanse skole in Gauteng, waarna almal van hulle geteiken gaan word. Dit gaan dus nie bloot om Hoërskool Overvaal nie, maar Afrikaanse onderwys in sy geheel. Afrikaans is reeds grootliks op universiteit beëindig; nou is dit die skole se beurt. Daarna sal die kerke volg en uiteindelik gaan jy verbied word om dit in die openbaar te praat. Dit is hoe kommunisme werk; dit is sogenaamd “totalitêr”. Duisende boeke en artikels is reeds geskryf oor hoe kommunisme samelewings tydens ‘n revolusie of transformasie soos dit hier genoem word, “totaal” verander en oorheers. Daar bly geen vryheid meer oor nie, ook nie die vryheid om jou taal te praat of vir Afrikaanse onderwysers om kinders in Afrikaans te onderrig nie.

Die hoof van Hoërskool Overvaal, mnr. Schalk Rabie, het iewers gesê:

“Ons is onderwysers wat ‘n passie het vir kinders en graag wil voortgaan met ons daaglikse taak. Ons skool is ook die enigste hoofstroomskool in die hele Vaaldriehoek met ‘n 100% slaagsyfer.”

PRAAG (die Pro-Afrikaanse Aksiegroep) is byna twintig jaar gelede gestig om dié aanslag die hoof te bied. Jare lank is ons egter verseker dat “die goeie Grondwet Afrikaans beskerm” en dat ons niks te vrees het nie. Vandag kan ons sê dat ons gelyk had en dat die vyand Afrikaans finaal die nekslag wil toedien.

Dit gaan egter nie net oor die taal nie, maar ook oor die mense wat dit praat. Voor Hoërskool Overvaal is verlede week gesing:

“Kill a Boer, kill a farmer.”

Dis nog iets van kommunisme waaroor daar al baie ink gevloei het: Dit eindig gewoonlik in volksmoord. Deel van die kommunistiese gelykheidsideaal is dat almal wat nie daarby inpas nie, ‘n etniese minderheidsgroep, grondeienaars of selfs net mense wat kan lees en skryf soos in Pol Pot se Kambodja, “geëlimineer” of gedood moet word. Toe ek sewe jaar lank in Parys gewoon het, het ek ‘n Kambodjaanse buurman gehad wat as tiener ‘n vlugteling in Frankryk geword het. Sy gesin was etniese Chinese en is daarom deur die etniese Kambodjane of Khmer in die straat voor hul huis doodgeskiet. Hy het egter ontkom en vlugtelingstatus in Frankryk bekom.

Ons weet dat plaasmoorde besig is om in getalle en intensiteit toe te neem. Plaasmoorde en Afrikaansmoord is keersye van dieselfde munt. Ons verkeer midde-in ‘n lae-intensiteitsoorlog en wil dit nie besef nie. Want die verraderlike NP-Broederbondelite wat kop in een mus met die ANC en SAKP ‘n gladde oorgang beleef het, staan handewringend en toekyk. Of hulle probeer ons maar bloot paai.

Nou die dag lees ek in Netwerk24 ‘n onderhoud met Theuns Eloff, Leon Wessels en Wannie Carstens, juis oor Hoërskool Overvaal en dit kan in een sinsnede opgesom word: “Gee maar nogmaals oor.” Ons moet gaan lê voor die jillende gepeupel wat “Kill a Boer, kill a farmer” of “Afrikaans must fall” sing. Ons moet stert-tussen-die-bene wegsluip, al ons skole aan die siek Boerehater, Panyaza Lesufi, en die Engelse marxiste (soos Barbara Creecy) rondom hom oorhandig, dan private skole oprig.

My vraag is net: Wat keer hierdie rooi bewind om ook private skole te konfiskeer? ‘n Private skool is mos op private grond. En “Cyril” soos die Naarpersmedia hom gemeensaam in hul propaganda noem, het mos klaar belowe dat hy “grond sonder vergoeding gaan onteien”, nie waar nie? Wat keer die ANC om private skole te onteien en hulle ook almal tot die Soweto-standaard te nivelleer? Want bowenal gaan kommunisme oor nivellering: die Groot Gelykmaak van mense, met of sonder geweld. Gewoonlik egter mét geweld waarin mijoene in die twintigste eeu omgekom het.

Engels mag ‘n wêreldtaal wees wat in ander wêrelddele as “neutraal” gereken word. Hier by ons het die taal egter ‘n besliste kleur. Nie verniet het ons mense dit neerhalend die Rooitaal genoem nie, die taal van die konsentrasiekamp en waarin verarmde Afrikaners ná 1902 in die stede telkens verneder is. In Natal is woonstelle te huur aangebied met die teken:

“Flat to let. Dutchmen and Indians need not apply.”

Tans is die Rooitaal rooier as ooit: dit is die medium van kommunisme en kultuurmarxisme waarmee ons kinders op skool en op universiteit gebreinspoel word.

En soos vantevore is die Rooitaal ook die volksmoordtaal, die taal waarin slagspreuke soos “Kill a Boer” geskreeu word.

Dit gaan nou om oorlewing, die oorlewing van Afrikaans, van ons 180 jaar oue skole in dié provinsie, maar ook om ons fisieke oorlewing. Daarom het ons geen ander keuse as om sigbaar weerstand te bied nie.

Sodra dit bevestig word dat die vyand se betoging op 2 Februarie voortgaan, moet ons groepeer om ‘n teenbetoging voor die skool te hou. Soos baie van die Europese patriotte, moet ons almal wit hemde dra, by kakiebroeke of jeans. Dis wit teen rooi, soos ‘n eeu gelede in Rusland.

En wit gaan wen. As Afrikaans teen die magtige Britse Ryk – die Amerika van destyds – kon oorwin, gaan Lesufi en sy Bantoetaalsprekers wat hulle verbeel dat hulle Engelse lords geword het, ons mos nie stuit nie.

Lank lewe ‘n Afrikaanse Hoërskool Overvaal en elke Afrikaanse skool in die land!

Van nou af eis ons #eieskole. Geen Lesufi of Motshekga of Creecy of Metcalfe of Diane Parker mag ooit weer ons kinders probeer indoktrineer of intimideer nie. Ons eis ‘n onmiddellike moratorium op staatsinmenging in Afrikaanse skole. Daarna moet ons skole óf geprivatiseer óf aan ‘n Afrikaanse onderwysliggaam oorgedra word.

Net ‘n lafaard maak teen kinders oorlog. Dis tyd dat ons die sleutelbord vir die straat verruil.

Diegene wat te ver is of nie kan kom nie, moet ‘n paar rand skenk vir petrolgeld en ander kostes. Ek weet van mense wat van Louis Trichardt af sal ry om in Vereeniging te kom betoog. Hulle verdien ‘n bydrae vir brandstof.

Hou die PRAAG-webblad, asook hierdie Facebook-blad en Twitter oor die volgende paar dae dop vir verdere aankondigings.

Lewer gerus kommentaar of maak voorstelle hier onder op Disqus. En deel die skakel na dié artikel wyd en syd asseblief!

Leon Lemmer: Oor godsdiens en Afrikaners

Ek het onlangs oor ‘n omstrede onderwerp, te wete homoseksualiteit, geskryf (Praag 16 Desember) sonder dat dit erge negatiewe kommentaar ontlok het. Vandag is my tema godsdiens of eintlik religie,* want dit gaan nie uitsluitlik letterlik om diens aan God of gode nie. Die drie religieë wat in die Midde-Ooste ontstaan het en die grootste aanhang in die Weste geniet (Judaïsme, die christelike godsdiens en Islam), is monoteïsties en letterlik godsdienste. Maar in die geval van Oosterse religieë, soos Boeddhisme en Hindoeïsme, speel die bestaan van metafisiese of bonatuurlike wesens ‘n minder prominente rol. Religie raak die gevoelens en oortuigings van meer mense as homoseksualiteit. Om oor religie te skryf is dus (potensieel) meer omstrede. Ek skryf dus nou met selfs groter huiwering as in die geval van homoseksualiteit. Hopelik sal die hemel hierdie rondte ook nie val nie.

[* Anders as “godsdiens” verwys die woord “religie” skynbaar nie direk na God nie, maar etimologies wel in ‘n mate: “Religion: From religere (Cicero), the contemplation or the concern for something which surpasses the human being; from religare (Lactantius), the feeling of attachment to a divinity” (J Grooten and G Jo Steenbergen, New encyclopedia of philosophy, New York: Philosophical Library, 1972, p 370).]

By vorige geleenthede het ek Afrikaans en nie die christelike godsdiens nie, as die kern van Afrikanerwees beskryf.* Daar is minstens drie redes hiervoor. Eerstens, sedert veral 1994 het Afrikaners op groot skaal hulle rug op die kerk gedraai, dus op georganiseerde openbare godsdiens. Dit gaan by uitstek om die al hoe groter afvalligheid van die drie tradisioneel Afrikaanse Kerke ( die NG, Gereformeerde en Hervormde Kerk). Hiervoor is daar onder meer politieke redes, bv die amptelike afwysing van apartheid, wat selfs tot dwaling en sonde verklaar is, en die aansluiting wat die Afrikaanse Kerke by Afrikanervreemde en -vyandige elemente, soos die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke en die Wêreldraad van Kerke, soek. Afrikaners het minder kerklik maar glad nie in dieselfde mate minder religieus geword nie.

[* My mening kry ondersteuning uit ‘n onverwagte oord. “Afrikaner identity is premised on the Afrikaans language, reworked by Afrikaner nationalism to be ‘the key cultural expression of a great volk‘” (Louise Vincent, aangehaal deur Christi van der Westhuizen in Sitting pretty: White Afrikaans women in postapartheid South Africa, Pietermaritzburg: University of KwaZulu-Natal Press, 2017, p 58). Van der Westhuizen beaam: “Die taal is central” (187).]

Tweedens is Afrikaans volkseie. Dit is op (eens) eie bodem ontwikkel terwyl die christelike godsdiens ‘n verskynsel is wat wêreldwyd aangetref word, al het dit plaaslik aanpassings ondergaan. Anders as Afrikaans onderskei godsdiens (spesifiek protestantisme/calvinisme) Afrikaners nie duidelik van ander volke nie. Daar is die huidige (maar misleide) entoesiasme dat Afrikaans sy oorsprong by bruin mense het en voorts dat die meeste Afrikaanssprekers bruin is. Sodanige vertolking neem glad nie in ag die deurslaggewende rol wat Afrikaners in die ontwikkeling en vestiging van Afrikaans gespeel het nie; ook nie die (tradisionele) verskil in gehalte van die Afrikaans van blankes en bruin mense nie.

Daar is by hierdie twee etniese groepe ook ‘n groot graadverskil in lojaliteit jeens Afrikaans. Afrikaans behoort tot die kern van Afrikanerwees, terwyl Afrikaans vir (baie) bruin mense opsioneel, dus nie-noodsaaklik, is. Die mengeltaal Kaaps is ‘n lewende bewys van bruin mense se onsensitiwiteit vir en dislojaliteit jeens agbare Afrikaans. Die joernalis Carryn-Ann Nel word deur Media24 vertrou om oor Afrikaans verslag te doen. Onlangs het sy geskryf oor hoe lief sy vir Afrikaans is. Terselfderyd is sy “verheug” dat die Universiteit Vrystaat eentalig Engels geword het (Die Burger, 9 Januarie, p 11). Enigeen wat die toekoms van Afrikaans aan bruin mense toevertrou, verseker daarmee die ondergang van Afrikaans. Slegs Afrikaners kan sorg dat Afrikaans so onbesoedeld moontlik naas Engels bly voortbestaan. Ek kan nie aanvaar dat Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges voortgaan om my nie in hierdie opsig te steun nie. Dit moet ‘n simptoom van erge kruipsug wees. Leopold Scholtz veg met groot gebaar vir Afrikaans maar probeer deurlopend bruin mense daarby betrek. Hy is gevolglik nie bereid om die mengeltaal Kaaps as ‘n destruktiewe faktor in die voortbestaan van Afrikaans te verklaar nie (Netwerk24, 25 Januarie).

Derdens is daar die verskynsel van sekularisasie of verwêreldliking. Veral ontwikkelde, Westerse mense is geneig om al hoe meer aan die empiriese of sintuiglik-waarneembare wêreld verknog te raak en hulle al hoe minder te bekommer oor bv die moontlike bestaan van ‘n metafisiese* (dus nie-fisiese of geestelike) wêreld, asook (individuele) voortbestaan na die dood. Dit gaan eerder om die hiermaals as die hiernamaals. In hierdie proses kan mense al hoe meer materialisties word en geestelik verarm. “Secularization: The process through which religious thinking, practice, and institutions lose their religious and/or social significance. The concept is based on a theory, held by some sociologists, that as societies become industrialized their religious morals, values, and institutions give way to secular ones and some religious traits become common secular practices” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 823).

[* Die metafisiese word soms die bo-natuurlike genoem, maar dan nie met die implikasie dat dit ‘n onnatuurlike wêreld is nie. Daar word bv geglo dat sowel die empiriese as die metafisiese wêreld deur God geskape is. In soverre ‘n metafisiese wêreld verbeel word, is dit wesenlik ‘n afskynsel van die empiriese wêreld.]

Naas Afrikaans is dit ons bewoë geskiedenis, waarin godsdiens ongetwyfeld ‘n groot rol gespeel het, wat van Afrikaners maak wat hulle is. “Ethnic uniqueness fundamentally was expressed through common religious belief and, most important, common language … religion was the emotional expression of civilization, but language was the key to human group identity. The ‘true’ nature of any ethnic group lay in its language and its historical … past” (Dennis P Hupchick, The Balkans: From Constantinople to Communism, New York: Palgrave, 2001, p 194). Sedert 1652 het saamleef en saamwerk tot die vorming van ‘n eie Afrikanerkultuur aanleiding gegee. Met verloop van tyd is ons ontheem van enige ander vaderland, maar geestelik het ons wesenlik Europeërs gebly, vaandeldraers van Europese beskawing in Afrika. Ons enigste staanplek is in Afrika. Ons behoort uiteraard alles moontlik te doen om ons onuitroeibaarheid te bewys. Die ANC, daarenteen, wil die kern van Afrikanerwees, naamlik Afrikaans, vernietig.

Die meerderheid inwoners van ‘n land of kontinent kan sekulariseer terwyl die minderheid inwoners hulle godsdienste oortuigings behou. Dit is blykbaar in Europa die geval. Uit die bostaande definisie is dit duidelik dat alle waardes nie vanweë sekularisasie opgehef word nie. Die gesekulariseerdes grondves hulle waardes empiries terwyl die religieuses dit metafisies doen. Byvoorbeeld, Immanuel Kant (1724-1804) het sy absolute gebod (“categorical imperative”) suiwer rasioneel gegrondves. Dit kom op dieselfde neer as die Bybelse voorskrif dat jy aan ander moet doen soos jy wil hê dat hulle aan jou moet doen. Hierdie basiese ooreenstemming in waardes kan in die aard van menswees gegrondves wees. “Far from religion supporting morality, as we might think, what happens is that our intuitive moral thinking makes some religious concepts easier to acquire, store and communicate to others” (Boyer, bron hier onder, p 231). Min of meer dieselfde waardes kan deur sowel gesekulariseerdes as religieuses aangehang word. In die praktyk word egter gevind dat vervlakte geestelikheid (‘n wyer begrip as religieusiteit) ‘n mindere verknogtheid aan waardes by veral gesekulariseerdes tot gevolg kan hê. Dit is baie makliker om waardes oor te neem as om hulle self te skep. Maar mense se religieusheid kan ook vlak wees.

Wanneer ‘n mens in Europa reis is dit opvallend dat die katedrale en kerke deesdae die meeste van die tyd vir ander doeleindes as religie gebruik word, bv as trekpleisters wat toeriste aan vervloë tye herinner. ‘n Mens kan moeilik die indruk afskud dat geestelike vervlakking plaasgevind het. In hierdie geboue is daar dikwels (ten minste potensieel, dus ten spyte van die onstigtelike toeriste) ‘n gewyde stemming, wat verhoog word deur bv die gebrandskilderde glasvensters. Die aanvanklike doel met hierdie vensters was om temas uit te beeld wat godsdienstige boodskappe by ongeletterdes kon tuisbring. Maar die kleure wat in brandskilderye gebruik word en die lig wat deur hulle val, asook die uitbeeldings, vervul steeds ‘n funksie, naamlik om ‘n gewyde atmosfeer te skep. Daar is ook die ryke skat van kerkmusiek wat bly voortbestaan en steeds waardeer word, ook deur gesekulariseerdes, bv die werke van Bach, Händel en Bruckner. Dieselfde geld vir die godsdienstige inspirasie wat uitdrukking in ander kunsvorme, soos die skilderkuns, beeldhouwerk en argitektuur, gevind het. Daarsonder sou ons geestelik baie armer gewees het.

‘n Onrusbarende hedendaagse verskynsel is dat vanweë die intog van Moslems in Europa talle kerke in moskees omskep is. Die subteks is dat die eens christelike Europa sy geestelike kompas verloor het terwyl die Moslem-inkommers ‘n vaste(r) en selfs fundamentalistiese of fanatieke oriëntasie het. Religie stel Moslems in staat om in hulle vermoëns te glo terwyl die tradisionele Europeërs al hoe meer onseker van hulle identiteit word en daar by baie van hulle skynbaar twyfel is of dit die moeite werd is om hulle kultuur te beveilig. Hulle het perspektief verloor en perspektief, die oogpunt waaruit na dinge gekyk word, kan bepaal wat as belangrik of onbelangrik beskou word.

Naas materiële dinge, wat noodsaaklik is of ons gerief bevorder, is daar geestelike dinge, soos ten minste sommige tradisioneel christelike waardes, wat liefs nie verwaarloos moet word nie. Soos in die geval van mense is sommige dinge belangriker as ander. Soos in die geval van mense is alle dinge nie op dieselfde vlak nie. Daar is iets soos hiërargie. Die dinge wat hoog geag word, is verhewe en die hoogstes kan as heilig beskou word. Religie word gekenmerk aan heilige dinge. Ons lewe in ‘n tyd waarin dinge wat tradisioneel verhewe en heilig geag is, op groot skaal neergehaal en ontheilig, dus gelyk gemaak, word. Vir Afrikaners is bv die Voortrekkermonument, die Vrouemonument en die Afrikaanse Taalmonument heilig. Maar die ANC-regering het beheer oor bv die Taalmonument verkry. Diegene wat die grootste bydrae tot Afrikaans gelewer het, word daar glad nie meer (na behore) gehuldig nie. In Europa word kerke omskep in moskees terwyl die Taalmonument plaaslik weens ‘n ontheiligingsproses al hoe meer ‘n nie-Afrikaner-aanskyn kry. Roger Scruton, ‘n konserwatiewe Britse wysgeer, verduidelik in sy boek, The soul of the world (Princeton University Press, 2014, 211p; Amazin Kindle $11,39), waarom die behoud van dinge wat as heilig geag word vir die mensdom belangrik is.

Tim Crane

Ek het hierdie rubriek begin met die veronderstelling dat ek veral na aanleiding van die volgende boek van Tim Crane (gebore in 1962) sou skryf: The meaning of belief: Religion from an atheist’s point of view (Cambridge, Mass: Harvard University Press, 2017, 216p; Amazon Kindle $10,81). Sy uitgangspunt is dat religie vir gelowiges waarde het, dat dit ‘n belangrike komponent van etnisiteit is en as gom in sulke gemeenskappe dien. Nie-gelowiges behoort religie en religieuses dus met respek te behandel. Ek vind nie fout met sy invalshoek nie. My bewaar is eerder dat hy ‘n voordrag tot ‘n boek opgeblaas het; vandaar die baie herhalings in die teks. Hy spreek allerhande wysgerige kwessies aan wat die leesbaarheid van die teks vir nie-vakkundiges aantas en nie altyd ‘n noodsaaklike verband met die onderwerp het nie.

Crane onderskei tussen enersyds die betekenis of waarde en andersyds die waarheid van religieuse geloof (Kindle 38). Soos in die filosofie het wetenskaplike kennis die area verklein waarin religie geag word die waarheid te verkondig. Byvoorbeeld, die drieverdieping-wêreldbeeld (hemel, aarde, hel) is religieus-simbolies sinvol, maar nie objektief-wetenskaplik nie. Anders as die wysgere van weleer kom hedendaagse filosowe ook nie meer met kosmologiese uitsprake wat hulle in teenstelling met die wetenskapgefundeerde wêreldbeeld probeer regverdig nie.

Wat Crane suksesvol doen, is om die oordrewe aansprake en oneerbiedige uitsprake van die Nuwe Ateïste (Richard Dawkins, Daniel Dennett, AC Grayling, Christopher Hitchens en Sam Harris) te weerspreek. Waarmee gelowiges identifiseer, behoort eerbiedig te word: “belonging to a historical tradition and making senses of the world through ritual and custom” (49). Religie/protestantisme is onmiskenbaar ‘n belangrike element in die geskiedenis van Afrikaners. ‘n Mens kan kwalik respek vir Afrikanertradisie hê sonder om die die groot rol van godsdiens daarin te erken. Tydens die hoogbloei van Afrikanernasionalisme in die vorige eeu was daar heelwat sinisme oor die seremonies en sentiment waaraan die Britte vasklou, maar dit help Britte om te besef wat Britswees beteken. Nie-gelowiges “should attempt to understand religion and … tolerate it … without such understanding we lack an adequate sense of a fundamental part of human civilization and its history, and we therefore lack a proper understanding of ourselves” (57).

Religie word soos volg gedefinieer: “Religion … is a systematic and practical attempt by human beings to find meaning in the world and their place in it, in terms of their relationship to something transcendent” (133), bv God (186). “It involves not just believing in certain propositions or doctrines, or knowing certain stories, but also it involves acting in a certain way. Two broad kinds of action are important: the first is the participation in religious rituals, either collectively or individually; and the second is the group of actions directed at other people, such as codes of behavior and practices of morality or charity” (148). Latere wysgere (bv die eksistensialiste) poog “to find meaning in life; religion … attempts to find the meaning of life as a whole … ‘ultimate meaning'” (162), bv “How can one bring into one’s individual life a full recognition of one’s relation to the universe as a whole?” (172). Volgens religieuses “one should live one’s entire life in an awareness of the transcendent” (172).

Crane onderskei die religieuse impuls en religieuse identifikasie. “The religious impulse is the need to live one’s life in harmony with the transcendent (for example, the will of God). And ‘identification’ is my term for the fact that religions are social institutions … one does not just believe in a religion, one belongs to it” (194). Daar is parktyke, bv rituele, waaraan gelowiges deelneem (314). “Belonging to a religion is similar to belonging to a nation or having an ethnicity” (962). “The religious impulse involves the view that the world is not meaningless … that the world we experience is not all there is … that behind it all is the mystery of God’s presence … the unseen order” (476). “The religious impulse gives the believer’s life meaning. It does this because it guides the believer in how to live life in accordance with the unseen order (or to live a life of piety, or faith, or holiness)” (707).

Crane erken “people may have something like a religious temperament without actually being believers” (593). Temperament is onspesifiek terwyl “the religious impulse … the complex content of a specific belief” is (607). “There can be people who have the religious impulse but do not participate in any practices; and there can be people who participate but lack any sense of the transcendent” (1111). Anders as gelowiges, wys die eksistensialiste die metafisiese af en verwag van elke individu om suiwer empiries sin van die werklikheid te maak en self (beperkte) sin aan sy eie lewe te gee. “Any meaning there is must be something we have to create for ourselves” (498).

“Belief is a psychological state, a state of mind” (224). Soms word geloof ‘n disposisie/ingesteldheid genoem, dus die neiging om op ‘n bepaalde manier in sekere situasies te handel. “Our beliefs govern our actions. What we do depends partly on what we believe and partly on what we want” (231). ‘n Mens kan nie bloot glo nie. “There must be something that is believed” (238). Hiervoor gebruik filosowe soos Franz Brentano (1838-1907) en Edmund Husserl (1859-1938) die term intensionaliteit: “the capacity of things (usually restricted to minds or states of minds) to be directed at things other than themselves” (1178). Byvoorbeeld, ‘n kruis is vir christene ‘n simbool “that … point[s] beyond the mere material reality to the desired transcendent reality beyond” (1169). Wat geglo word, kan van ‘n religieuse of nie-religieuse aard wees. In Engels kan hierdie onderskeid met behulp van twee woorde duidelik gemaak word: “faith” en “belief”. Wat laasgenoemde betref, kan ek bv glo (‘n opinie huldig) dat dit môre gaan reën, maar in die Wes-Kaap blyk dit deesdae meesal ‘n valse geloof te wees. Van sowel religieuse as nie-religieuse geloof kan gesê word: “Believing something is taking it to be true … belief aims at truth” (246). Maar wat geglo word, kan waar of vals wees (238).

Die kosmologiese beeld wat in religieë voorgehou word, moet nie sonder meer met wetenskaplike kosmologie vergelyk of gelykgestel word nie. Byvoorbeeld, gelowiges kan glo “there is an unseen order, and that our supreme good lies in harmoniously adjusting ourselves thereto” (434). “The order that is the focus of the religious impulse is a normative order, the order of how things ought to be” (448). Religieuse kosmologie het dus in groter mate te make met die gedrag wat van gelowiges verwag word as met die fisiese werklikheid. Vir die gelowige gaan dit om “living a certain kind of value-infused life and seeing significance in the world. Religion is a moral and practical outlook that is worlds away from scientific explanation” (757). “The search for meaning is a very different thing from the search for scientific knowledge” (805).

“Religious belief tolerates a high degree of mystery and ignorance in its understanding of the world” (785). Sint Anselmus (1033-1109) se moto was: “I believe so that I may understand” (812). Gelowiges “talk about the next world and the afterlife and mean it sincerely, but this is as much an expression of hope as any kind of explicit metaphysical supposition” (842). “The idea that God – or whatever transcends all this [the empirical world] – is ultimately beyond our finite human understanding [and] is something that is central to all religious traditions” (636). Hierdie sin vir die mistieke is die grondslag vir geglowiges se aanvoeling van wat verhewe is en ook vir wat as heilig beskou word.

Die wesenlik paradoksale of irrasionele aard van religie is soos volg deur een van die voorste filosowe, Alfred North Whitehead (1861-1947), in sy boek, Science and the modern world (New York: Free Press, 1925/1967, p 192), verwoord: “Religion is the vision of something which stands beyond, behind and within the passing flux of immediate things; something which is real, and yet waiting to be realised; something which is a remote possibility and yet the greatest of present facts; something that gives meaning to all that passes and yet eludes apprehension; something whose possession is the final good and yet is beyond all reach; something which is the ultimate ideal, and the hopeless quest” (856).

Dat religie in die geskiedenis soms dood en verwoesting gesaai het, word nie deur Crane ontken nie. “But nonetheless I maintain that any external assessment of the value of religion as a whole has to take into account its enormous positive value in many people’s lives … the sense of belonging to a culture and having a history; the sense of the ineffable [“onsegbare”] in the world; the sense that there is value in something beyond the satisfaction of one’s desires of the present moment. Some of these things can be had without religion; but religion crystallizes them for so many people to provide a sense of who they are” (1615). “Religious belief is very unlikely to be removed by scientific evidence, and its waxing and waning in certain parts of the world are the result of contingent cultural traditions and political factors that often have little to do with rational argument” (1922).

In gesekulariseerde samelewings word twee aktuele probleme deur Crane uitgesonder. “There is the practical, personal, or moral question of how atheists should accommodate religion and believers in their own lives and in their own personal view of the world, and there is the political question of how secular states should make room for religious believers” (1651). In Suid-Afrika is hierdie probleem eerder omgekeerd: In hoeverre behoort die religieuse meerheid ruimte aan gesekulariseerdes te gun? Die gebruiklike hedendaagse standpunt is dat daar vryheid van denke en uitdrukking moet wees. In die praktyk word die uitlewing van sodanige vryhede egter dikwels aan bande gelê.

“No one should object to attempts to combat the bad effects of religious belief: the intolerance, the violence, and the restriction on freedom of thought and action that some religious groups and institutions unquestionably promote” (1664). “It must be possible to be a tolerant person yet not tolerate offensive behavior” (1839). Daar is “religious behavior that is not illegal but nonetheless objectionable” (1852), bv “genital mutilation” (1845). Ek is sterk gekant teen besnydenis by albei geslagte. Dit is myns insiens primitiewe liggaamskending. In die praktyk kan dit moeilik wees om ‘n balans te handhaaf tussen “civility” (1866) of “politeness” (1873), “hypocricy” (1866) en “integrity” (1880), asook “taste” (1873) en “sensitivity” (1880).

Pascal Boyer

Hoewel Crane se wysgerige besinning verdienstelik is, word die wese van religie ten minste aanvullend baie deeglik deur die antropoloog Pascal Boyer in sy boek, Religion explained: The human instincts that fashion gods, spirits and ancestors (London: Vintage, 2002, 430p; Amazon Kindle $19,49), beskryf. Volgens hom is religie ‘n kulturele konstruk met so baie variasies dat die term kwalik gedefinieer kan word. Religie is “a convenient label that we use to put together all the ideas, actions, rules and objects that have to do with the existence and properties of superhuman agents like God” (p 10-11). Soos van ‘n volkekundige verwag kan word, is sy benadering histories, insluitende voor-histories, en word baie klem op die primitiewe oorsprong van religie in bygelowe, geeste en voorvaders gelê. Dit is plaaslik hoogs ter sake omdat die christelike godsdiens in swart geledere met elemente van tradisionele Afrika-religieë geharmonieer word. Dit is soortgelyk aan bv die pogings op Karibiese lande, soos Haïti, waar Rooms-Katolisisme met Vodou aangevul word.

Een van die definisies wat Boyer verskaf is: “Religion is about the existence and causal powers of non-observable entities and agencies” (8). “The explanation for religious beliefs and behaviours is to be found in the way all human minds work” (3). Dit is diep menslik om oor verskynsels te wonder en verklarings daarvoor te soek, selfs al is die gevolgtrekkings van nie-wetenskaplike aard. “People want to understand events and processes, that is, to explain, predict and perhaps control them. These very general, indeed universal, intellectual needs gave rise to religious concepts” (12). “The human psyche is so built that it longs for the reassurance or comfort which supernatural ideas seem to provide” (22). “Most accounts of the origins of religion amount to one of the following suggestions: human minds demand explanations, human hearts seek comfort, human society requires order, human intellect is illusion-prone” (6).

Die manier waarop mense dink en hoe hulle voel, kan die samelewing grondig beïnvloed. “Religion is not just something that is added to social life, it very often organises social life” (26). Dink aan hoe verskillend hedendaagse reisigers enersyds oorwegend protestantse en andersyds oorwegend Rooms-Katolieke lande ervaar, om van Oosterse lande nie te praat nie.

Heel teen die einde verwys Boyer na Michael Shermer se standpunt van “belief as mental negligence” (384), dus dat ander mense se insigte oorgeneem word pleks van eie oplossings vir probleme te soek. “It takes greater effort to challenge and rethink established notions than just accept them … in most domains of culture we just absorb other people’s notions” (32). Maar die situasie is nie so eenvoudig nie. “Concepts in the mind are constructed as a result of being exposed to other people’s behavior and utterances. But this acquisition process is not a simple process of ‘downloading’ notions from one brain to another. People’s minds are constantly busy reconstructing, distorting, changing and developing the information communicated by others. This process naturally creates all sorts of variants of religious concepts” (37).

Die vertolking van “dieselfde” religie kan van land tot land verskil en daar is al gesê dat iedere gelowige op sy eie manier glo, bv soos dit hom ten beste pas. “The problem with all religious codes is that they must be general enough to be applicable without change to all possible situations. This is why in most places where you find such religious codes (generally in literate cultures) you also find a whole literature that adds nuance to their application” (197). “In the domain of the supernatural, people have detailed representations even though they are not told much” (86). Byvoorbeeld, in die Bybel is daar bitter min inligting oor die hiernamaals. Die kernboodskap kan egter dieselfde bly. “To explain religion is to explain a particular kind of mental epidemic, whereby people develop (on the basis of variable information) rather similar forms of religious concepts and norms” (53-54).

Slot

“Neither religion nor secularism is going to disappear. The least we can hope for is peaceful coexistence” (Crane 1935). ‘n Religieuse en in veel mindere mate ‘n nie-religieuse oriëntasie is deel van Afrikanerkultuur. Dit is eie aan die kultuur van ‘n etniese groep dat daar interne variasies is. “What we call culture is the similarity between some people’s mental representations in some domains” (Boyer 44); dus nie eendersheid in alle opsigte nie. Vir my lyk dit asof Afrikaners primêr deur Afrikaans saamgebind word. Religie is ‘n opsig waarin variasie toegelaat kan/moet word.

Wat my hinder is die tradisioneel Afrikaanse Kerke se louheid oor Afrikaans. Die Gereformeerde Kerk het dit oorweeg om Afrikaans met Engels as sake- en sinodetaal te vervang (Netwerk24, 9 Januarie). Gelukkig is hiervan afgesien (Netwerk24, 11 Januarie). Die NG Kerk het nog nooit Afrikaans as ‘n hindernis vir eenheid met die Verenigende Gereformeerde Kerk voorgehou nie. Weens ontwikkelde bruin mense se voorkeur vir Engels sal Afrikaans as kerktaal weens sodanige kerkeenheid ‘n ernstige knou toegedien word. Die punt is: Die tradisioneel Afrikaanse Kerke toon geen groot bereidwilligheid om ononderhandelbaar lojaal teenoor Afrikaans te wees nie. Op grond waarvan word aanvaar dat die Afrikaanselement moet toegee en nie die Engelselement nie? Omdat dit ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes is wat in 1990/94 mandaatloos aan die magte van die bose oorgegee het?

In die goeie ou dae was daar net die drie tradisioneel Afrikaanse Kerke (NG, Gereformeerde en Hervormde Kerk) waaraan Afrikaners kon behoort. Lidmaatskap van die (Afrikaanse) Apostoliese Kerk, ‘n “sekte”, was in (elitistiese) Afrikanergeledere nie (werklik) aanvaarbaar nie. Sedert 1994 het die opset ingrypend verander. Naas en vanweë die afname in die lidmaatskap van die drie Afrikaanse Kerke het ‘n groot aantal kleiner kerkgenootskappe hulle verskyning gemaak. Religieuse eksklusiwiteit is al hoe minder ‘n kenmerk van die Afrikanerdom. Sekularisasie speel plaaslik ook ‘n rol, hoewel in veel geringer mate as in Europa.

Maar die kerkgenootskappe het self ook merkbaar gesekulariseer in die sin dat hulle hulle al hoe meer eerder hiermaals as hiernamaals rig. Dink aan die omvang wat bevrydingsteologie aanneem. Anders as vroeër hou die drie Afrikaanse kerkgenootskappe nie meer (landswye) biddae om reën nie. Tans ook nie in die droogtegeteisterde Wes-Kaap nie. Is dit nie dalk weens sekularisering nie? – dat, wat die weer betref, groter vertroue in natuurwetenskaplike kennis as aan Skriftuurlike uitsprake gegee word? Aan die ander kant het dit plaaslik skynbaar uit die mode geraak om wolke kunsmatig te “melk”.

Wat religie betref is die vraag waar die streep getrek moet word. As die net te wyd gespan word, word Afrikanerskap verwater. As die norme vir insluiting te eng geformuleer word, word die Afrikanerdom as klein minderheidsgroep nog verder ontmagtig. Dit lyk realisties om die toets vir insluiting op waardes te grond, afgesien daarvan of die waardes religieus of rasioneel gegrondves is. Dan sal daardie waardes geënumereer en hiërargies gerangskik moet word. Pleks van so ‘n teoretiese benadering met ingewikkelde toepassing behoort ‘n meer praktiese benadering eerder gevolg te word. Laat individue liefs toe om hulleself as Afrikaners te identifiseer. “An individual’s awareness of group ‘belonging’ was key to national and ethnic identity” (Hupchick, p 196). Afrikaners word in die propaganda dermate gediskrediteer dat daar min gevalle sal wees waar mense hulle tot Afrikaners verklaar sonder dat hulle met reg daarop aanspraak kan maak. Die enkele gevalle wat valslik op Afrikanerskap aanspraak maak, sal met sosiale druk uitgewerk kan word.

Die ideaal is dat Afrikaners kultureel so herkenbaar moontlik Afrikaners moet bly. Ons moet in groter mate die (pioniers)identiteit herontdek waarop ons voorheen met reg trots was. Ons moet geloof – dit is immers waaroor hierdie rubriek handel – ook in onsself herontdek; dus nie toelaat dat die magte van die bose ons selfbeeld permanent skade aandoen nie. Ons is van hier en ons het gekom om te bly. Ons moet weer van meet af aan ons eie koninkryk bou.

Leon Lemmer: Politici met lang oë

Nadat Nelson Mandela uit die tronk vrygelaat is, is sy lewensloop datumgewys in Die Burger aangestip. Omdat toegelaat is dat hy oornag van terroris tot vryheidsvegter en selfs heilige getransformeer is, is Mandela se eerste huwelik verswyg. Dat hy as getroude man en flambojante laventelhaan in sy groot Amerikaanse Oldsmobile-motor met vroue soos Winnie rondgeflenter het, is doelbewus weggelaat. Wat by Mandela opgeval het, is “his weakness for women … especially the pretty ones” (David James Smith, Young Mandela, London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, p 109). Mandela het self erken: “I led a thoroughly immoral life,” maar op ‘n absurde manier word hy “widely regarded as … perhaps our greatest living beacon of moral authority” (97). “It was hard to accept that family was so unimportant in the scheme of his life” (161). Toe hoogs uitsonderlik ‘n onderhoud met Mandela se eerste vrou, Evelyn Mase, gevoer is, het sy opgemerk dat sy nie verstaan hoe enigeen hom as ‘n heilige kon beskou nie. Fred Bridgland “found her fuming gently at the manner in which her ex-husband’s release [from prison in 1990] was being compared to the second coming of Christ” (59).

Sedertdien is Mandela se drie huwelike in so ‘n mate deur Jacob Zuma getroef dat “die vader van ons jong demokrasie” skynbaar opnuut heilig geword het. Oor Zuma skryf Ben Turok: “Over the years there have been persistent rumours that he tended to be overfriendly with young female cadres in the camps and particularly at Somafco, the ANC school in Tanzania” (With my head above the parapet: An insider account of the ANC in power, Auckland Park: Jacana, 2014, p 78). Ook: “Zuma also came in for some ridicule over his personal life, especially his marriages and extra-marital affairs” (158).

Ronnie Kasrils skryf in sy boek, A simple man: Kasrils and the Zuma enigma (Auckland Park: Jacana, 2017), oor hulle terugkeer uit ballingskap: “My one-time friend Jacob Zuma had returned home to a previous wife in rural Zululand, and at least two wives from exile, with nine children between them, and several other offspring fathered over the years” (p 16). Een van laasgenoemde twee vroue was Kate Mantsho, wat Zuma in Maputo, Mosambiek, leer ken het. Sy het in 2000 selfdood gepleeg. Sy het ‘n nota nagelaat: “‘Life had been hell’ living with him; ‘bitter’ and ‘painful’, she wrote” (28). In Adriaan Basson se boek, Zuma exposed (Johannesburg: Jonathan Ball, 2012), is daar ‘n foto van Gloria Zuma, “Zuma’s sixth wife,” en langsaan ‘n foto van Sonono Khoza, “Zuma’s lover and mother of his child” (p xiv).

Oor die Khwezi- (eintlik Fezekile Ntsukela Kuzwayo) verkragtingsaanklag teen Zuma in 2005 skryf Kasrils: “I knew Zuma’s liking for female flesh” (106) en “knowing his notorious incapacity to control his libido” (112). Khwezi was lesbies en MIV-positief (109). Zuma was 61 en sy 31 jaar oud (113). Zuma is vrygespreek maar “he never apologised to Fezeka or to Beauty Kuzwayo [her mother]” (115). “In the court of public opinion there were no doubts. Zuma had escaped a guilty verdict on the charge of rape” (119-120). “Following the rape trial, the ANC leadership compelled Zuma to pledge that he would no longer engage in extramarital sex, which he soon flouted” (118).

In sy outobiografie skryf FW de Klerk van sy “commitment to Christian values,” wat in dieselfde asem genoem word as sy “responsibility for assuring the best possible future for my own people” (The last trek – A new beginning London: Macmillan, 1998, p xviii). “I had become an important role model in more than just politics” (367). De Klerk roem hierop onmiddellik nadat hy oor sy egskeiding van sy eerste vrou, Marike, weens sy owerspel met Elita Georgiadis, later sy tweede vrou, geskryf het. “Throughout my political career I sincerely tried to separate my personal problems from my political responsibilities” (368). Sedert 1994 ervaar ons daagliks eerstehands in hoeverre De Klerk sy verantwoordelikheid teenoor die blanke kiesers en hulle nageslag nagekom het.

FW de Klerk se ouer broer, Willem (Wimpie, van verlig/verkramp- en Boetman-faam), het destyds aan sy kleinboet die raad gegee dat hy sy egskeiding so vinnig moontlik moet afhandel. Willem was toe reeds self deur sy egskeiding van sy eerste vrou. Hy het toe met sy mede-dosent in kommunikasiekunde aan die Randse Afrikaanse Universiteit, Nina Overton,* getrou. Willem het graag vertel dat hy as dosent uit Potchefstroom weg is omdat hy gedans het, maar van sy studente het aan my genoem dat sy probleem was dat hy, soos Mandela, te lief vir mooi vroue was.

[* In die politieke literatuur kom ‘n mens dikwels die frase “Overton window” teë. Dit is nie na Nina vernoem nie, maar na Joseph Overton (1960-2003). Hierdie venster omraam die idees, veral van ‘n politieke (of breër: ideologiese) aard, wat in ‘n bepaalde (bv die huidige) geestesklimaat in openbare gesprekke aanvaarbaar is of geduld word. Tans is ons sekerlik uitgelewer aan politieke korrektheid, wat een van die manifestasies van kulturele marxisme is. Politieke inkorrektheid (en dus Praag) val buite die Overton-venster. Glenn Beck het ‘n gewilde roman hieroor geskryf: The Overton window (2010, 480p; Amazon Kindle $2,27). In die nuwe Suid-Afrika word al hoe groter beperkings geplaas op wat blankes mag sê. Hulle Overton-venster word al hoe kleiner. Die uitdrukkingsvryheid van swartes, daarenteen, word feitlik in geen opsig aan bande gelê. Vir hulle is daar eintlik nie ‘n Overton-venster nie. Dalk is hulle venster gesteel.]

Dit bring my by ‘n politikus wat vanweë sy tweede huwelik verwant aan hierdie De Klerks is. Ek verwys na Johannes Gerhardus (Hans) Strijdom (1893-1958), ‘n eertydse eerste minister (1954-1958). Strijdom het in 1931 met Susan, die suster van Willem en FW se pa, Jan de Klerk, getrou. Hiermee het Strijdom verwantskap met die Doppers verkry, wat ironies is omdat dit juis die Doppers was wat vergaderings van die Nasionale Party ontwrig het as die gehoor dit gewaag het om gesange te sing (Bloomberg, bron hier onder, p 147-148). Hoewel Jan teen 1954 nog geen politieke pos beklee het nie, het Strijdom sy swaer as ‘n minister in sy kabinet aangestel. Dit is wyd en tereg as nepotisme veroordeel. Hoe uiters nadelig so ‘n vergryp kan wees, blyk uit die feit dat Jan, Willem en FW se betrokkenheid by die politiek tot hierdie misstap teruggevoer kan word. In 1990/94 het dit tot die ondergang van die blanke bewind gelei; iets wat Strijdom sekerlik glad nie begeer het nie.

Oor Strijdom se eerste huwelik is meesal geswyg. Andersins is net vaagweg daarna verwys. Soms is beweer dat Strydom se eerste vrou ‘n Engelse aktrise was. Onlangs is ‘n boek gepubliseer wat in besonderhede oor die gebeure handel: David Bloomberg, The lion and the thespian: The true story of prime minister JG Strydom’s marriage to the actress Marda Vanne (Johannesburg: Bookstorm, 2017, 335p, R300). In Kaapstad was Bloomberg (gebore in 1932) as regspraktisyn bekend, asook in teatergeledere. As polities oorverligte was hy ‘n raadslid van Kaapstad en van 1973 tot 1975 ook die burgemeester. In 1988, toe dit waarvoor hy hom beywer het, naamlik ‘n swart regering, al hoe meer ‘n moontlikheid geword het, het Bloomberg eers na Engeland uitgewyk en hom daarna in Switserland gevestig.

Bloomberg is een van baie anti-apartheidsaktiviste wat die omstandighede in die nuwe Suid-Afrika as onleefbaar beskou en gevolglik geëmigreer het. Deel van Bloomberg se politieke byderwetsheid blyk uit die buitensporige mate waarin hy in hierdie boek homoseksualiteit goedpraat. Wanneer hy Strijdom laat sê: “Sexual preferences have no place in Afrikaner society” (p 148), dateer hy ‘n hedendaagse kwessie terug tot die 1920’s. Ook wanneer hy beweer dat Strijdom tydens ‘n politieke vergadering nie die aanspreekvorm “dames en here” gebruik het nie (152), maar soos die swartes deesdae van “brothers and sisters” gepraat het (148). Ook verwysings na mense wat meer ruimte/”space” in ‘n verhouding wil hê (170, 304), klink erg hedendaags.

Die leeu waarna in die boektitel verwys word, is Hans Strijdom, wat in politieke geledere as die Leeu van die Noorde bekend gestaan het. Die aktrise waarna verwys word, is Margaretha van Hulsteyn, wat die verhoognaam Marda Vanne aangeneem het omdat dit meer aanvaarbaar in Britse teatergeledere is. “A name that tripped a little more easily off the tongue might be more acceptable to English audiences” (61). Die “Vanne” is ‘n aanpassing van Van Hulsteyn (62). Daar word beweer dat Strijdom na aanleiding hiervan ook sy van na Strydom verander het (229), maar ek hou by die meer gebruiklike en oorspronklike spelling van Hans se van. “Thespian” is “a fancy name for an actor or actress … It comes from a fellow called Thespis, an early actor in Ancient Greece” (p 237). Die outeur stal deurgaans sy grondige kennis en ervaring van die teater uit.

Die werk word aangebied as “a biographical novel based on the true story of the marriage, in 1924, of JG Strijdom … to the actress Marda Vanne” (vii). Fiktiewe tonele en dialoog is bygevoeg, asook ‘n vyftal karakters (viii), om die boek meer leesbaar te maak. Hou veral die fiktiewe aard van die dialoog in gedagte. Dit lyk asof die navorsing oor die toneelspelers deeglik gedoen is; minder so wat Strijdom betref. Die outeur gaan taamlik loslit om met historiese gebeure, bv die Suid-Afrikaanse politiek. Hiervoor het hy skynbaar op sy algemene kennis en geheue gesteun. Byvoorbeeld, volgens Hermann Giliomee het die Franse Hugenote tussen 1688 en 1700 in die Kaap aangekom, terwyl Bloomberg wyd van die merk is met “with the arrival of the Huguenots in the 1830s” (148).

Margaretha (1896-1970) was die dogter van ‘n Pretoriase advokaat, sir Willem van Hulsteyn (gebore in 1865), wat as ‘n 15-jarige uit Nederland geëmigreer en hom in Pretoria gevestig het. Sy titel het hy van die Britte ontvang ter erkenning van die dienste wat hy aan hulle tydens die Anglo-Boere-oorlog gelewer het (5). Na die oorlog het Willem egter sterk Afrikaner- en Afrikaansgesind geword. Margaretha was egter ‘n “non-conformist” en ‘n “tomboy” met ‘n sterk wil (6). Haar aggressiwiteit het uiting in “many scraps” gevind, gevolglik het ‘n onderwyser haar die bynaam Scrappy gegee (7). Later sê sy: “I was never a committed Christian … I’m probably agnostic” (175). Ek gebruik voortaan die name Hans en Scrappy.

Scrappy was “flirtatious” en daar was van vroeg af twyfel “to which side of the divide” haar seksualiteit sou ontwikkel (16). Sy was versot op toneelspel en van jongs af “flirt with the actors and actresses” (19). Sy wou egter nie ‘n Afrikaanse aktrise wees nie. Sy het gedink Afrikaanse dramaturge se “outlook is too confined … British plays are far more cultured and cosmopolitan” (26). Sy wou na Engeland gaan vir opleiding as aktrise en bowenal om haar uitspraak van Engels te verbeter (26). Scrappy het op ‘n jong ouderdom die rookgewoonte aangeleer. “This habit gave her additional sophistication” (25).

Terwyl die Van Hulsteyn-gesin in 1912 in Muizenberg vakansie gehou het, het sy as 16-jarige ‘n seksuele verhouding met ‘n jong digter en skilder, Isaac Rosenberg (1890-1918), gehad. Rosenberg is homoseksueel (44) en Scrappy neig lesbies, maar “it’s not a sin” (45). Vir my is die irriterendste kenmerk van die boek die manier waarop Bloomberg vir Rosenberg en later vir Scrappy gebruik om nie net Joodse kultuur te verduidelik nie, maar om alles wat Joods is positief voor te stel en te propageer. Vir hierdie doel word Strijdom erg anti-semities uitgebeeld met Scrappy wat hom nie net oor die Jode teenspreek nie, maar ook oor sy anti-Britse en anti-swart gesindheid. Van Hans word gesê: “His vitriolic dislike of anything Jewish or English and his denigration of people whose skins were darker than his own suggested to Scrappy a person lacking culture and refinement” (164). “There are brilliant Jews in the world who have done much for humankind” (138).

Scrappy sê: “I’ve met a number of Jews and they have all been kind and understanding people, so wise. What makes them cleverer than others? Do you think they really are God’s Chosen People?” (211). Bloomberg dink sekerlik so. Hy laat Gerard Moerdijk sê: “The volk generally resent the Jews being more successful than they are” (212). Shakespeare word soos volg aangehaal: “Hath not a Jew eyes? Hath not a Jew hands, organs, dimensions, senses, affections, passions … If you prick us, do we not bleed?” (138, ook 35). Hans werp teë: “We Afrikaners have our own identity. We have no room for Jews; they cannot be assimilated into our volk … There is no such thing as a good Jew” (139). As teenvoeter verwys Bloomberg na die Boerejode, maar hy spel dit “Boerejoode” (138, 179). Bloomberg sorg dat Eugène Marais die volgende lof aan Jode toeswaai: “Jews … are an extraordinary race and their contribution to the cultural, intellectual, scientific and technological evolution of humankind has been immense … no other race or group of people has even come close in matching, proportionally, Jewish abilities and accomplishments” (178).

Hans is op die plaas Klipfontein in die distrik Willowmore gebore. Hy het hom aan die Victoria College op Stellenbosch in die regte bekwaam (20) en daarna op Nylstroom gepraktiseer (49). Hy was kaptein van die plaaslike rugbyspan (50) en lid van die onlangs gestigte Nasionale Party (21). Hans het die ná-oorlogse Afrikanernasionalisme onderskryf: een volk en een taal. “My people, the Afrikaners, have to be reborn and emerge young and creative and a force to be reckoned with – in business and in politics. If we are not able to do this, there is a fear that we will be wiped out as a people … I find it very difficult to develop any kind of loyalty towards the British. We are a different breed and it is my fear that unless we are very strong our people will be eliminated” (23).

Volgens Hans “the war is not over – it is only half-time. Afrikaner nationalism is on the rise. We suffered enough at the hands of the British. The war was caused by the British. They have lived off our land – and we will get it back” (51). Die laaste sinsnede is later deur Nelson Mandela met pro-swart en anti-blanke motiewe geëggo. Hans word beskryf as “honest … dedicated and incorruptible” (50, ook 133) en as “trustworthy, reliable, God-fearing and loving” (211). “A man of granite determination and huge confidence” (83). “An unabashed and unapologetic champion of white supremacy” (293).

Aan die begin van 1915 vertrek Scrappy, nie sonder aanvanklike teenstand van haar ouers nie, na Engeland en skryf as student in by die Central School for Speech Training and Dramatic Art in Londen (52). Sy is beïndruk met die toneelspel van ‘n opkomende aktrise, Gwen Ffrangcon-Davies (1891-1992), en skryf as ‘n bewonderaar ‘n brief aan haar. Gwen is lesbies en ‘n Christian Scientist (59, 121). Ná ‘n jaar het Scrappy weens die uitbreking van die Eerste Wêreldoorlog na Suid-Afrika teruggekeer. “You have made great strides in remedying your accent … you almost sound British” (60). Terug in Suid-Afrika sê sy: “I don’t speak Afrikaans any longer” (66). “She avoided speaking in her mother tongue” (80). Scrappy woon en sosialiseer in boheemse geledere (70, 80) en tree in ‘n aantal Engelse toneelstukke op. Sy het ‘n “angelic appearance” maar “beneath it lay an enfant terrible who was mischievous, opinionated, promiscuous and even rebellious” (70). In 1918 tydens ‘n besoek aan Kaapstad kom sy weer vir Rosenberg teë, wat ‘n gedig aan haar opdra, maar haar ‘attempt at seduction … failed” (77). Scrappy sê aan Rosenberg: “Perhaps my passion is stronger than yours. I, I have to confess, have probably been promiscuous … Favouring my own gender, I suppose. But I have enjoyed dalliances on the other side too” (75-76). “Her flirtations were many and varied” (80). Sy korrespondeer met Gwen (80).

Scrappy se pa ken vir Hans en hulle woon een van sy politieke vergaderings in Pretoria by. “There was a fire and determination in the man’s eyes that Scrappy had not encountered before” (84). By die onthaal ná afloop van die vergadering word sy aan Hans voorgestel. Dit blyk toe dat Hans al vir Scrappy op die verhoog sien optree het, maar “I would be much happier if you were in the Afrikaans theatre” (85). Hans sê ook: “I have never left my fatherland … I have all the culture I need right here. Afrikaner culture” (86).

Scrappy keer in 1918 terug na Londen en verneem daar dat Rosenberg in Duitsland gesneuwel het (88). Haar Londense agent, Bernie Lewis, is ‘n karakter wat Bloomberg geskep het en hierdie Jood is te goed vir woorde. Lewis sê: “I am a mensch, I assure you … Yiddish. A man of integrity” (95). Scrappy ontmoet vir Gwen, maar hulle kan nie saambly soos Scrappy dit wil hê nie. Gwen sê: “There is a [married] man who has being paying me a lot of attention lately” (100). “This would not be my first choice – my body does not yearn for a man, but in its own way it’s quite thrilling to be in the arms of a handsome man” (101). “A thoroughly deflated and disillusioned Scrappy” gaan terug na haar Londense blyplek en drink sjerrie. “Her excessive drinking and smoking” (136, ook 206) sou ‘n al hoe meer vernietigende rol in haar lewe speel. “The Boers prefer brandy” (118); iets wat sy uitgeleef het (123, 125). Sy speel ses maande lank in toneelstukke in Birmingham (106). Werk is skaars omdat die gewildheid van radio inbreuk op teatergang maak en klankrolprente na verwagting spoedig lewende opvoerings ernstig sou kortwiek (105).

Hierna het Scrappy en Gwen saam in ‘n huurhuis in Londen gewoon (112). Die homoseksuele akteur, John Gielgud (1904-2000), was ‘n huisvriend. Hy het gesê: “Homosexual experience did not exclude those whose preferences lay elsewhere and that it was quite common for people to stray from their first gender of choice” (115). “The theatre … was regarded as a breeding ground for deviant behaviour” (116). “All forms of sexuality were accepted and tolerated by those in the theatre” (117). Maar Gielgud “in public … masquerades as a robust figure of the male sex” (118). Ook Gwen “chose to exercise discretion and presented to the public a much-feminised personality and lifestyle … Scrappy, on the other hand, was much less discreet” (116). Scrappy was nooit so bekend en beroemd soos Gielgud nie; ook nie in dieselfde mate as Gwen nie. “Scrappy did not achieve the same level of stardom as her companion” (114; ook 123). Haar agent sê aan haar: “You’re not the sex-kitten type” (274). Alec Waugh (1898-1981) skryf: Scrappy “lacked sex appeal on stage … She did not look embraceable” (Wikipedia). Soveel te meer vra ‘n mens jou af: Waarom het Hans aangetrokke tot haar gevoel? – hoewel sy dalk as jong meisie aantrekliker as later was.

Na ‘n afwesigheid van vyf jaar het Scrappy na Suid-Afrika teruggekeer om haar pa se 60ste verjaardag te vier (124). “After the sophistication of London [she] found it difficult to fit in to essentially Afrikaner provincial life in Pretoria in 1923 [1925?]” (127). “In her youth, father and daughter had had a special relationship but the more she became involved in theatre, the more they drifted apart” (128). Bloomberg doen deurgaans moeite om die Britse lewenswyse te verheerlik en te beklemtoon hoe agterlik Afrikaners is. Scrappy se pa sê aan haar: “I now know where my roots are and I stand tall as a proud Afrikaner. The move in this country is towards Afrikaner solidarity and nationalism, and the volk, at least, are not going to tolerate [Jan] Smuts’s love affair with foreign countries, particularly the British” (131).

Scrappy ontmoet weer vir Hans nadat haar pa gesê het: “Whenever he sees me he asks about you … He made me promise you’d call him when you got home” (132). Scrappy is pro-Brits, maar Hans sê: “I cannot forgive. And I refuse to forget. Feelings here run very deep. The British are still here – but this is our country; it belongs to the volk” (134). “[I] am prepared to give my life to ensure that this country remains a white Afrikaner nation” (140). Wat het Hans van Scrappy verwag? “To be my partner in building a new country for the Afrikaner people. A South Africa that would be able to compete with other great countries of the world” (142).

Op ‘n politieke vergadering sê Hans: “The white man must rule, and rule firmly with an iron fist” (150). “This is a white man’s country and it has to stay that way” (151). Dan lê Bloomberg hierdie woorde in Hans se mond: “I will propose that we get rid of all the Jews!” (154). Hans en Barry Hertzog stem saam “racial separation is imperative to the interests of our volk … [It] is also in the best interests of Native culture and traditions … it is in their own interest too” (202).

In Nylstroom is die digter, Eugène Marais (1871-1936), en die argitek, Gerard Moerdijk (1890-1958), Hans se grootste huisvriende (162). Soos van Scrappy verwag kon word, word haar verhouding met Hans in Nylstroom dadelik van ‘n intieme seksuele aard. Hulle “rapidly moved from park to first gear” (167). Hoe is dit moontlik dat twee sulke teenoorgesteldes mekaar kon vind? Scrappy het dit later soos volg verduidelik. “When I first met him I did not believe we could even be friends … while I was astonished at his abilities as an orator, I have to confess that I found him a little arrogant and bombastic. And I certainly didn’t share many of his political views. Since then, I’ve got to know him much better … He is undoubtedly a strong man – something I admire – fiercely patriotic, a nationalist, and uncompromising in his politics. He is also, of course, anti-British, anti-Native and anti-Semitic … he is also very intelligent, kind. And he seems to like me – a lot! There are two sides to the man. When addressing a meeting, he is like a lion; politically ruthless, he seems to cast a spell over his audience … He believes every word he says. Off stage, with me, he is gentle and tender” (193-194).

Hans vra haar om met hom te trou (196). Scrappy reageer: “I need time to sort myself out” (196). “I do not share many of the views that define your manifesto” (197). “I don’t hate the British the way you do” (198). Sy hou ook nie van sy “hatred of the Jews” nie (198). “I would worry about your irrational fear of the Natives. You see them very differently to the way I do, as partners in the new Union” (199). Hier het Bloomberg nuwe Suid-Afrika-retoriek tot die 1920’s terugdateer. “We do have these fundamental differences” (199). “I find many of his political views abhorrent” (210). “She did not agree with many of his extreme right-wing views” (207). Sy gaan terug na Londen.

Wanneer Scrappy terugkeer na Pretoria en Nylstroom is daar in kerklike en politieke geledere beswaar teen die sonde van “premarital and extramarital sex” (217) waarin sy en Hans lewe en ook teen haar gehegtheid aan die Engelse (222). Druk word uitgeoefen dat hulle moet trou (223). Hulle raak verloof en Scrappy wil dáár die streep trek. “Why can’t we just go on being engaged?” (233). Daarna stel sy voor: “Say I agree to marry you for a year” (235). Grondliggend aan haar twyfel is nie net Hans se politiek nie maar ook die aard van haar seksualiteit. Hans aanvaar hierdie kompromie in die hoop dat sy hulle huwelik onbepaald sou voortsit (236).

Die huwelik buite gemeenskap van goedere word op 7 Januarie 1924 volgens Scrappy se voorkeure voltrek voor ‘n magistraat, genaamd Wollaston, te Caledonplein, Kaapstad (239). Hans se ouers en sy ouer broer, Matthys, daag vir die onthaal in die Hotel Alexandra in Muizenberg op; nie sy drie ander broers en suster nie (239, 241). In ‘n tydskrifartikel word Hans se ouers as “one of the old pioneer families that settled at Oudshoorn” beskryf (244). Bloomberg noem dat Hans se ouers van Willowmore gekom het en het die vermetelheid om die Strijdoms “unsophisticated farmers” te noem (241). Alles wat Joods is, is volgens Bloomberg wonderlik. Hy vertel, blykbaar met smaak, dat Hans tydens die huweliksonthaal roomys wou hê en toe meegedeel is dat dit nie in ‘n “kosher hotel” verskaf kon word nie. Bloomberg verduidelik wat dit beteken: “We follow the Jewish dietary laws, ‘Kashrut’, which is the separation of meat and dairy. You have already eaten meat and this cannot be followed by ice cream, which is dairy” (245).

Die egpaar bring hulle wittebrood in Hermanus deur (245), gevolg deur ‘n geselligheid in Pretoria (246). Scrappy lig Gwen per brief in oor die gebeure: “I just got used to the relationship and I guess I must now admit to myself, at least, that I am attracted to both men and women … I have told Hans that I will stay married to him for at least one year but I don’t think he takes that seriously” (247). Gwen skryf terug: “I have difficulty in visualising you being married to a politician and living in a small country village. I never thought that you had the capacity to make such a volte-face from the life you were used to and were such a part of in London” (261).

Scrappy woon selde kerk saam met Hans by (252). “Scrappy had not been very successful in making friends with any of the women in Nylstroom. Those she did meet tended to be narrow-minded churchgoers entirely caught up in white nationalistic politics, and she found she had little in common with any of them” (254-255). “There isn’t a woman in this village with even the intellectual capacity of a bobbejaan for me to befriend” (258). Bloomberg sê dit via Scrappy van Afrikanervroue, maar hy durf dit nie van swartes skryf nie. “I’m bored stiff … life here for me is just so dreary” (255). “Dull in the extreme” (259). “The public knows me there [in London]; here I’m a nonentity – the wife of a politician … I don’t see myself as the demure, prim, conforming, churchgoing wife of an ultra-conservative nationalist member of parliament” (256-257). “Being his wife is a lonely experience” (260). “In order to alleviate the depression that had descended on her, she had to find a way of ending the marriage. It had all been a dreadful mistake and she felt that if she acted now she could return to London, pick up the pieces, retrieve her position as a successful actress, possibly resume a private life with Gwen” (263).

Scrappy bespreek haar situasie met Hans. Sy openbaar dat sy lesbies is. “That’s the way I am really … It’s just the way some people are born” (264). “Who knows how better to make love to a woman than another woman? Who knows a woman’s body better than another woman?” (266). Hans se standpunt is bybels gegrond: “It says that women who commit unnatural sexual acts behave immorally and shamefully. It describes sexual impurity as an act that degrades our bodies” (265). “He was grim-faced, clearly hurt and in shock” (265). “I am devastated, Scrappy … Shame on you that you could be so deceitful. You perpetrated a fraud on me … I am mortified” (267). Scrappy reageer: “What I’ve done to her [Gwen] – and to you – is despicable beyond words, I know, and I am deeply ashamed of myself. I have hurt the two people that I care most about” (267). “This life is not for me … I can’t allow myself to be condemned to Nylstroom – or even Pretoria – for the rest of my life. I have no real interest in politics; frankly, I’m bored out of my mind … I’m a city girl and … my future lies on the stage there [London]” (268). “I cannot go on living this lie” (270).

Scrappy is terug na Londen (270). “Her love for Gwen was undiminished” (271). “Heterosexual experience does not preclude a lesbian identity” (295). Tot haar spyt het sy Gwen ‘n jaar lank verruil “for an Afrikaner with whom she had little in common” (272). Gwen neem haar nie dadelik terug in haar huis nie. Gwen stel voor “we both keep our separate homes, certainly for the time being” (295). Gwen voer onder meer hierdie rede aan: “You seem to have a greater need for carnal pleasure than I do” (294).

“A distressed but not embittered Hans Strydom entered the process of adjusting to life without Scrappy” (275). “He … was living the lie that his wife’s absence was no more than temporary” (276). Hy besef egter dat Scrappy nie na hom sal terugkeer nie, gevolglik skryf hy aan haar dat hy om ‘n egskeiding op grond van verlating aansoek gaan doen (277). Sy stem in (278). Op 24 Desember 1924 slaag die aansoek om egskeiding (281). Hierna tree Scrappy in Amerika in ‘n toneelstuk op. Op 1 Februarie 1926 word die egskeidingsbevel skriftelik deur haar in New York City aanvaar (282). Op 12 November 1926 word hulle amptelik geskei (286). “Thus ended a marriage that had lasted some seven months of the parties living together, but which legally endured for two years before termination” (286). Scrappy se reaksie was: “That regretful period of my life is over. I am now a gay divorcee” (289).

“On 14 January 1931, JG Strydom MP, aged thirty-seven, married for the second time. His bride was the twenty-one-year-old Susanna (Susan) de Klerk, who had been born in Aliwal North. She came from a long, well-established line of Afrikaner political stock. Her father was the Reverend Willem Johannes de Klerk, who in 1914 was a founder member of the National Party, and her mother was Aletta Johanna van Rooy. Susan’s brother was Johannes (Jan) de Klerk, who had been born in Burghersdorp but grew up in Potchefstroom” (297). “In 1927, [Jan] de Klerk had married Hendrina Cornelia Coetzer whose father was also involved in Afrikaner politics” (298). Hulle het twee kinders gehad, Willem en FW.

Gwen en Scrappy het mettertyd ‘n eiendom “near Stambourne, about five miles from Finchingfield” (302), genaamd Tagley Cottage, in Essex gekoop. In 1936 het hulle na Suid-Afrika gekom (307) en onder meer Scrappy se ouers besoek. Ná ‘n afwesigheid van drie en ‘n halwe maand was hulle terug in Londen (309). “Although Gwen’s physical needs had waned, their relationship remained a loving one, despite Gwen knowing full well of Scrappy’s affairs with their joint friends, the novelist Angela du Maurier [1904-2002] and the stage director Margaret Webster [1905-1972], among others. Scrappy rationalised her behaviour by convincing herself that her strong libido required attention and that her relationship with Gwen had become an open one. Mutual friends long believed that Gwen’s life was dominated by her work, while Scrappy’s life revolved around her sexuality” (311).

In 1940 het Scrappy en Gwen weer na Suid-Afrika gekom om die gevare van die Tweede Wêreldoorlog te ontduik (314). Hulle het in die stede en op die platteland toneel gespeel (319), “but we know our own professional standards are not being met” (318). “The ladies were invited to have tea in Pretoria with King George VI and Queen Elizabeth during their 1947 royal visit to South Africa” (321). Ná die stigting van die Nasionale Toneelorganisasie het Scrappy van 1948 af in die NTO-raad gedien en van 1950 af as die NTO se artistieke adviseur gewerk (322). In 1950 is Gwen terug na Engeland (322). Scrappy het haar later gevolg maar eers nadat sy weens dronkbestuur gearresteer is (323). In 1952 was albei vir ‘n wyle terug in Suid-Afrika (324). Scrappy het die res van die jare vyftig plaaslik deurgebring. In 1954 het sy Hans per telegram geluk gewens met sy verkiesing as eerste minister (325). Volgens Bloomberg “Strydom was a naked racist and intransigent, and ruled his cabinet with an iron fist” (329). In 1965 het Scrappy Britse burgerskap aanvaar (325). Sy en Gwen het saam in Tagley Cottage gewoon. Na Scrappy se dood in 1970 (325) het Gwen in 1971 vir oulaas weer vir ‘n wyle in Suid-Afrika toneel gespeel (333).

Hans het weens sy troue met Scrappy spreekwoordelik ‘n perd opgeklim wat hy nie kon ry nie. Maar hy het nie ander mense benadeel nie en die skade aan sy openbare beeld redelik gou oorkom. FW de Klerk het egter met sy grondwetlike onderhandelings met terroriste en kommuniste, wat toegelaat is om feitlik ongesteurd hulle gewelddadige bedrywighede voort te sit, ‘n perd opgeklim wat die Europese beskawing, die land en blanke inwoners en hulle nageslag onberekenbare skade aangedoen het. Hans se misstap is mikroskopies klein in vergelyking met De Klerk se kolossale dwaasheid.

Dan Roodt: Gaan die EU apartheid najaag of Afrika oplaas onafhanklik maak?

Vir baie Afrikaners het die onlangse Europese-Afrika-spitsberaad in Abidjan ‘n gevoel van déja vu ontlok. In die laat veertigerjare is sulke konferensies ook in Suid-Afrika gehou waar vrese uitgespreek is dat die Europese bevolking in dié land uiteindelik deur swart bevolkingsgroei en migrasie vanaf die tuislande verswelg mag word. Suid-Afrika in 1950 was ‘n mikrokosmos van Europa vandag.

Apartheid, wat binnelands amptelik bekend gestaan het as “afsonderlike ontwikkeling” was ‘n skema waardeur die etniese tuisland van swartmense ontwikkel sou word ten einde die snel groeiende bevolkings in daardie gebiede te oorreed om “tuis te bly”. Soos ons almal weet, en ondanks die miljarde dollar wat op Suid-Afrika se binnelandse weergawe van “Afrika-ontwikkelingshulp” bestee is, is daardie beleid uiteindelik as ongeslaag laat vaar en vervang deur ‘n soort laissez-faire-beleid wat migrasie betref. Binne ‘n dekade of twee het Johannesburg, Pretoria, Durban en Kaapstad oorbevolkte, misdaadgeteisterde hole geraak wat deur krotbuurte omring word. Dít wat Europeërs tans as hul toekomstige nagmerrie sien, as hul stede deur die instromende Afrikane met hul eie reëls en kultuur oorgeneem sou word, het reeds in Suid-Afrika gebeur.

Die jongste uitgawe van die Britse Economist vertoon SA korrupsie op die voorblad.

As ‘n voorheen eerstewêreldse nywerheidsland, is dit verby met Suid-Afrika. Dit is “verafrikaniseer” in die negatiewe sin en die daaglikse histerie in die media oor korrupsie, ‘n gebrek aan water, moord en gewapende roof, verteenwoordig bloot getuienis van ons nuwe status as “net nog ‘n Afrikaland”.

Te oordeel aan die naïef optimistiese uitsprake oor die “skep van ‘n Afrika-ekonomie van die toekoms”, wil die Europese leiers graag Suid-Afrika se apartheidseksperiment herhaal, net op ‘n veel groter skaal. Ten minste kon Afrikaners swart tale praat en het die toestande op dié vasteland begryp, iets waarmee hulle hul ontwikkelingsplanne kon aanpas wat deur vele onafhanklike waarnemers van buite as realisties en prakties gesien is. Selfs die vorige Sweedse sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies, Dag Hammarskjöld het dr. Verwoerd die voordeel van die twyfel gegee sover dit sy afsonderlike-ontwikkelingsbeleid betref. In weerwil van die verguising waaronder Suid-Afrika in die verlede gebuk gegaan het, en ongeag die land se huidige verval in derdewêreldstatus, verteenwoordig dit steeds die enigste voorbeeld van suksesvolle ontwikkeling op die Afrikavasteland. Dít op sigself behoort die EU te oorreed om ten minste na Suid-Afrika se veelbewoë geskiedenis te kyk en daaruit te leer.

Aan die ander kant kan geen Europese of Westerse ingryping in ‘n Afrikaland oor die afgelope vyftig jaar as ‘n sukses bestempel word nie. Met ‘n demografiese krisis wat momentum opbou soos gereeld in die internasionale media berig word, het mev. Angela Merkel, die heersende grande dame van Europa, bloot meer hulp in Abidjan belowe:

“Dis baie belangrik dat ons gewoon Afrikane ondersteun om ‘n einde te maak aan onwettige migrasie, sodat mense nie in die verskriklike kampe in Libië hoef te ly of selfs gekoop en verkoop hoef te word nie.”

Duidelik het mev. Merkel nog geen boeke oor die ondwerp van hulp aan Afrika gelees nie. Anderins sou sy daarvan bewus gewees het dat swartmense op die vasteland hulp mag verlang of nie mag verlang nie. Maar ongeag die hoeveelheid hulp wat hulle ontvang, wil hulle nie voorgesê word oor hoe om dit te bestee nie. ‘n Sprekende voorbeeld hiervan is teëgekom tydens die naloop van die EU-AU-beraad, toe Ghana se president Nana Akufo-Addo vir sy Franse eweknie Emmanuel Macron by die presidensiële paleis te Accra in geen onduidelike terme laat verstaan het dat “ons nie langer kan aanhou om beleid te maak vir onsself, in ons land, in ons streek, op ons vasteland, op grond van watter ondersteuning die Westerse wêreld of Frankryk, of die Europese Unie ook al aan ons kan bied nie. Dit het nie gewerk nie en dit sal nie werk nie.”

Akufo-Addo het verder gesê: “Ons moet wegkom van die afhanklikheidsmentaliteit. Dié mentaliteit behels ‘wat kan Frankryk vir ons doen?’. Frankryk sal doen wat hy ook al in sy eie belang wil doen, en wanneer dit met ons s’n ooreenstem, ‘tant mieu’ (soveel te beter) soos die Franse sê… Ons vraagstuk behoor te wees wat ons in die een-en-twintigste eeu behoort te doen om Afrika daarvan weg te kry om hoed-in-die-hand te moet staan en vir hulp, vir liefdadigheid, vir gunste en gawes, te bedel. Die Afrikavasteland, as jy na sy hulpbronne kyk, behoort geld aan ander plekke te skenk… Ons moet die mentaliteit wat sê dat ons nie daartoe in staat is nie verander… en as ons eers daardie benadering het sal ons sien daar is ‘n bevrydende faktor vir onsself.”

Dog terselfdertyd, en teenstrydig met sy verklaarde standpunt dat hy van die “afhanklikheidsmentaliteit” wil wegkom, het Akufo-Addo gesê dat hy nie aanbiedinge van hulp van die hand sal wys, of ‘n “gegewe perd in die bek sal kyk nie”, soos hy dit gestel het.

Maar die keuse vir Europa is onverbiddelik: Óf die vasteland gaan ‘n apartheids- of afsonderlike-ontwikkelingsoefening deurmaak, waardeur meer hulp aan korrupte Afrikaregerings uitgedeel gaan word, wat bloot hul eie sakke gaan vul, óf Europa sal moet beantwoord aan die swart kontinent se oproep dat hy geheel en al onafhanklik en selfgenoegsaam wil wees.

Geld wat opsy gesit word om migrasie te keer behoort eerder bestee te word om Europa se grense dig te maak, pleks daarvan dat nog ‘n rondte hulpgeld uitgedeel word aan lande wat al vele Marshallplanne oor en oor opgeslurp het, sonder enige sigbare verbetering.