Dan Roodt: Nuwe Kommando’s is al antwoord op Brendin Horner-tipe moorde

Soos duisende ander mense, is ek geskok en woedend oor die jongste plaasmoord, dié op Brendin Horner. Hy was maar een-en-twintig jaar oud, met sy hele voor lewe hom. Hy is op wreedaardige wyse vermoor. Sy lyk is teen ‘n paal vasgemaak waar sy pa Robby, tesame met sy vriendin, Lenize Taljaard, hom Vrydagoggend vroeg aangetref het. Hier bo is ‘n Facebook-foto van Brendin en Lenize waarop hulle dolgelukkig lyk, alvorens hy soos soveel ander deur volksmoordenaars neergevel is.

Mense sal my seker kwalik neem dat ek die term “volksmoord” gebruik, maar wat anders kan ‘n mens hierdie aanhoudende stroom grudade noem wat teen boere en landelike Afrikaners gepleeg word? Op sy minste is dit georganiseerde terrorisme.

Soos meeste mense weet, was die afskaffing van die Kommando’s in die vroeë 2000’s ‘n absolute ramp vir landelike veiligheid in Suid-Afrika. Op daardie stadium het ek kontak met heelwat kommandolede gehad, sowel in die Vrystaat as in die Noord-Transvaal en ek was beïndruk met hul erns, georganiseerdheid en gemeenskapsbetrokkenheid. Mosiuoa “Terror” Lekota, wat tussen 1999 en 2008 minister van verdediging was, het in sy wysheid besluit om die Kommando’s af te skaf.

Kort ná hierdie besluit het plaasmoorde die hoogte ingeskiet. Van die mense wat by die Kommando’s betrokke was, het hul eie plaaswagte begin, maar vanweë die gebrek aan openbare befondsing kon hulle nooit dieselfde vlak van paraatheid en organisasie as die ou Kommando’s bereik nie. Immers het die Kommando’s ‘n lang geskiedenis gehad wat terug te voer was na die ou Boererepublieke toe, as ‘n soort landelike gendarmerie.

Volgens die Afrikaanse Wikipedia is ‘n “gendarmerie (verbastering van die Franse gens d’ armes, krygsvolk, letterlik mense met wapens)… ‘n gewapende diens wat algemene polisietake uitvoer en (van oorsprong) ‘n onderdeel van die weermag is”. Hulle word ook “polisiesoldate” genoem. ‘n Aantal lande in Europa beskik oor sulke gendarmes of kommando’s onder verskillende name:

  • België: Rijkswacht/Gendarmerie (opgehef na eenwording van die polisiedienste in 2001)
  • Frankryk: Gendarmerie Nationale
  • Italië: Carabinieri
  • Spanje: Guardia Civil
  • Portugal: Guarda Nacional Republicana
  • Nederland: Koninklijke Marechaussee
  • Roemenië: Gendarmerie Romania
  • Oostenryk: Bundesgendarmerie (opgehef in 2005)
  • San Marino: Gendarmeria
  • Turkye: Jandarma

Die Kommando’s móét terugkom. ‘n Afvaardiging van boereverenigings, asook Afrikaners — want meesal is dit ons familie en vriende wat die slagoffers van hierdie moorde is — moet onmiddellik eis dat die Kommando’s herstel word, tesame met ‘n begroting wat deel kan uitmaak van die Weermagbegroting soos dit was.

Slegs tien persent van die ou Kommandolede is deur die staat besoldig. Die res was almal vrywilligers wat gemeenskapsdiens gedoen het. Dis ‘n goeie model, juis omdat dit gemeenskapsbetrokkenheid aanmoedig. Daarbenewens is dit baie kostedoeltreffend.

Destyds het die Kommando’s ‘n skamele begroting van R25 miljoen gehad. Dis minder as wat een kader in ‘n enkele korrupte tender opslurp. Duisende lewens, asook ons landbou, kan deur ‘n geringe bedrag geld gered word.

Indien die ANC-bewind soos gewoonlik alles teëgaan wat ons voorstel, moet ‘n ander plan gemaak word. Die Europese Unie of die Verenigde State moet dan instaan. As USAID ‘n paar honderd miljoen dollar per jaar kan skenk om gratis vigsmedisyne in ons land te verskaf, kan dié land sekerlik vyf of tien miljoen dollar verskaf om ons boerebevolking van uitdelging te red?

Afgetrede weermagoffisiere en -lede behoort die voortou te neem om mense met organisasie en opleiding te help.

Om in die Kommando’s te dien, behoort vir elkeen ‘n saak van trots te wees. Stedelike jongmense kan vir drie of ses maande diens in die Kommando’s doen om ons mense op die platteland te gaan beveilig en sodoende gemeenskaps- en kultuurbande versterk.

Die Suid-Afrikaanse Polisiediens het al oor en oor bewys dat hy nie in staat is om landelike veiligheid te verseker nie. Daarom moet die Kommando’s in ‘n gemoderniseerde gedaante met voertuie, digitale kommunikasiemiddele, hommeltuie en alle tegnologie wat nodig is, herrys.

Dis ‘n saak van nasionale en internasionale belang. Daarsonder gaan Suid-Afrika net nog ‘n mislukte staat van die Afrika-tipe word, soos wat in Stephen Smith se boek Negrologie beskryf word. Watter verskil is daar tussen plaasmoordenaars en rebellegroepe wat ander Afrikabevolkings teister?

Alle Afrikaners moet nou hande vat en voorbrand maak vir die idee. Die ANC en die wêreld sal nie kan nee sê vir ‘n goeie plan om plaasmoorde vir eens en vir altyd te stuit nie.

Ons skuld dit aan almal wat reeds aangeval of vermoor is, asook hul geliefdes en gesinne. Soos aan my vriendin Annette Kennealy wat verlede jaar naby Louis Trichardt vermoor is.

Asook aan ‘n jongman soos Brendin, sy gesin en sy vriendin Lenize Taljaard wat vandag verpletter moet wees.

My innige meegevoel aan hulle. Maar dié afskuwelike moorde moet nou end kry.

Kyk ook Dan Roodt en Gustav Venter se YouTube-onderhoud oor die voorval.

Leon Lemmer: Amerikanisering weens navolging

“White folks was in the caves while we was building empires. We built pyramids before Donald Trump even knew what architecture was” – Al Sharpton (Wikipedia).

“Egyptians were creating great works of art and architecture when whites were still in caves” – Nelson Mandela (Long walk to freedom, 1995, p 353).

Ons eie* Mandela het dit gesê na aanleiding van sy besoek aan Egipte, waar hy die piramides gesien het. Ten einde die vergelyking te maak, het hy die antieke Egiptenare gerieflikheidshalwe tot (swart) Afrikane verklaar. Daardie vroeë beskawingsontwikkeling het egter in die Midde-Oostestreek plaasgevind, bv die ontwikkeling van skrif in Mesopotamië; dus nie in swart Afrika nie. Sharpton kom nie eens met korrekte Engels vorendag nie; dalk om uit te tart. Sou dit in die polities byderwetse hede aanvaarbaar wees as blankes swartes as agterlik uitbeeld op dieselfde manier as Mandela en Sharpton? Ek dink nie so nie. Verder: As Mandela en Sharpton reg het, waarom het swartes nie volgehou met hulle vroeë beskawingsvoorsprong bo die blankes nie? Die geykte, polities byderwetse verweer is: Weens die blankes se kolonialisme, imperialisme, rassediskriminasie, ens. By swartes het dit gewoonte geword om die skuld op ‘n ander ras te pak pleks van self verantwoordelikheid vir eie tekortkominge te aanvaar.

[* In die goeie ou dae, toe Mimi Coertse aan die Wiener Staatsoper verbonde was (1956-1973), was dit plaaslik die gebruik om na “ons eie Mimi Coertse” te verwys.]

Wat die twee aanhalings hier bo aantoon, is dat uitlatings wat in een land gemaak word, in ons globalistiese hede weerklank in ‘n ander land kan vind. In hierdie geval is die anti-blanke gesindheid in ‘n misplaaste plaaslike opmerking met dieselfde oogmerk in Amerika herhaal. Gewoonlik vind hierdie soort ideologiese osmose egter in die teenoorgestelde rigting plaas; dus, in Suid-Afrika word dikwels nagevolg wat in Amerika gesê of gedoen word. Dit is deel van die Amerikanisering of “Coca-Colaization” van veral Westerse samelewings. Op hierdie manier het ons ‘n “reënboognasie” geword, mag ons ons nie aan “haatspraak” skuldig maak nie, word sake-ondernemings geplunder as swartes iets vind om mee ontevrede te wees, ens. Wat ek in hierdie rubriek aantoon, is hoe die huidige plaaslike veldtog teen die standbeelde en monumente van blankes, veral Afrikaners, in navolging geskied van wat in Amerika gebeur.

Ek het onlangs geskryf oor die kampanje wat tans selektief teen sommige standbeelde en monumente in Suid-Afrika gevoer word (Praag 12.09.2020). Pas, op 24 September, kon die blankes in Suid-Afrika Erfenisdag vier. Dít terwyl die terroristies-kommunistiese regime, wat sonder die goedkeuring van die blanke kiesers in 1994 die politieke beheer in Suid-Afrika oorgeneem het, besluit het dat al die standbeelde en monumente wat erkenning aan die uitnemende blanke erfenis gee na temaparke, soortgelyk aan die Russiese “Museum van Skande”, verskuif moet word (Die Burger, 18.09.2020, p 2). Die ANC-regime noem hulle waaragtig “kulturele nasiebouparke” (Die Burger, 19.09.2020, p 18). Die absurde waarheid is dat die standbeelde van beskaafde, ordentlike blankes nie veel langer in die openbaar toegelaat sal word nie terwyl geweldenaars en terroriste vereer word asof hulle loflik gepresteer het.

Groter vermetelheid deur fundamenteel immoreles is kwalik denkbaar. Dit is ‘n opsigtelike poging om blanke kultuur te vernietig deur te bou aan ‘n uitsluitlik swart nasie, ten minste wat kultuur betref. Die ergste teleurstelling is dat die Afrikaanse koerante geen poging aanwend om in bv hoofartikels ‘n veldtog teen hierdie bose dwaasheid te voer nie. Die meeste Afrikaansinstansies swyg ook. So ook FW de Klerk wat hierdie elemente op Suid-Afrika losgelaat het. Hierdie gebrek aan verset dien as moediging vir die ANC-regime om die blankes, veral die Afrikaners, verder te vertrap en terselfdertyd valslik voor te gee dat versoening nagestreef word.

Jarrett Stepman gooi die aanslag wat teen sommige standbeelde en monumente in Amerika gevoer word oor die boeg van die herskrywing van die geskiedenis; ‘n verskynsel wat hom reeds sedert 1994 ook plaaslik voordoen: The war on history: The conspiracy to rewrite America’s past (Washington: Regnery Gateway, 2019, 303p; Amazon Kindle $14,94). Die outeur is buitengewoon goed oor die Amerikaanse geskiedenis ingelig. Polities is hy besonder gematig. Hy is glad nie links nie; ook nie verregs nie. Die teks munt uit in ewewig en is geensins aktivisties of propagandisties nie. Wat baie duidelik blyk, is Stepman se lojaliteit jeens Amerika. Maar ek dink hy slaan, tipies hoofstroom-Amerikaans, Abraham Lincoln te hoog aan. Ek is geneig om eerder saam te stem met Thomas James DiLorenzo se siening van Lincoln (LitNet 21.02.2013). DiLorenzo het vanjaar ‘n nuwe boek oor Lincoln gepubliseer. Ek hoop om eersdaags teen die polities byderwetse, oorgunstige openbare beeld van Lincoln te skryf.

Die verkiesing van Donald Trump as president het in linkse geledere ‘n hupstoot gegee aan pogings om die tradisionele geskiedenisverhaal te herskryf. “The shocking 2016 election results … inspired progressives, enraged by their sense of political impotence, to accelerate the movement to obliterate the symbols of our past. They turned their fury on the source of all their frustrations: the pillars of American identity. They started with the low-hanging fruit of Confederate statues but quickly moved on to more central figures of our nation’s past” (Kindle 33).

Toe Cecil Rhodes se standbeeld van die kampus van die Universiteit Kaapstad verwyder is, het wysneus Max du Preez dit verwelkom omdat hý nooit van Rhodes gehou het nie. ‘n Mens kon uiteraard nie die elementêre insig van Du Preez verwag dat ander standbeelde spoedig ook in die slag sou bly nie. “Those who want to erase our history will not stop with century-old statues. They want to expunge not only Confederates or Christopher Columbus but the essence of American civilization” (93). “The activists’ target is not only historical figures but the ideas and values that define America” (72). In Suid-Afrika gaan dit deesdae om die ontkenning van die voortreflike nalatenskap van die blankes, veral die Afrikaners, deur die ANC-regime en sy meelopers. By hierdie prestasieloses is daar ‘n sterk element van afguns of jaloesie te bespeur. Hulle is nie in staat om ‘n hede te bou wat naasteby so beskaaf en voorspoedig is soos die verlede vóór-1994 was nie.

Diegene wat die Amerikaanse verlede wil vernietig deur sodanige simbole te saboteer of verwyder, vind hulle inspirasie in herskrywings van die geskiedenis. In hierdie verband verwys Stepman dikwels na die geskrifte van ‘n marxistiese historikus, Howard Zinn (1922-2010). Byvoorbeeld, “Left-wing historians like Howard Zinn have tied Columbus to the original sins of a wicked American civilization” (77). Zinn se A people’s history of the United States (1980, Kindle $6,10 en $11,44) en die verwerking daarvan vir jong mense (2007, Kindle $16,09) word dikwels in skole en aan universiteite voorgeskryf. Miljoene eksemplare is verkoop. Van objektiwiteit en neuraliteit is daar nie sprake nie. Zinn skaar hom openlik aan die kant van die sogenaamde onderdruktes. Hy erken hierdie feit in die titel van sy outobiografie: You can’t we neutral on a moving train (Kindle $14,94). Dit is die soort geskiedskrywing wat plaaslik deur bv John Laband beoefen word (Praag 29.08.2020). Veel erger is Patric Tariq Mellett se The lie of 1652: A decolonized history of land (2020, Kindle $14,26) waaroor ek eersdaags skryf.

Dit is nie net die Amerikaanse opvoedkundige stelsel (skole en universiteite) wat vrot van die linkse politiek is nie. Dit geld ook die vermaaklikheidsbedryf, bv rolprente (Hollywood) en verhoogstukke, asook die hoofstroom-massa-inligtingsmedia (koerante, tydskrifte, radio en televisie) (93). Afkeer van alles wat tradisioneel Amerikaans is, word gewek pleks daarvan om trots te wees op die baie opsigte waarin Amerika ‘n voortreflike voorbeeld aan die res van die wêreld stel. Ek onthou ‘n era toe daar dikwels gespekuleer is dat Suid-Afrika net so ‘n prominente en leidende rol in Afrika as die VSA in die Amerikas kon speel. Weens ongeëwenaarde dwaasheid is daardie vooruitsig in 1990/94 vir Suid-Afrika vernietig. Konserwatiewe, behoudende, regsinnige Amerikaners besef dat hulle teen ‘n soortgelyke lot moet waak.

“The city of San Jose, California, recently decided that any public display of pride in Christopher Columbus is simply unacceptable. Egged on by the San Jose Brown Berets, a radical Chicano ethno-nationalist group, the San Jose City Council voted in early 2018 to remove Columbus’s statue from the city hall” (134). “At the time of the city council’s decision, not a single local museum would take the statue. To add to the absurdity, a statue to the Aztec god Quetzalcoatl stands nearby in downtown San Jose” (146). Kalifornië en ander state in die suidweste van Amerika verval al hoe meer in die beheer van vreemdelinge. Donald Trump gooi wal hierteen. Dit verduidelik deels die heftige aanvalle teen hom, nie net in Amerika nie, maar ook in ander lande, insluitende Suid-Afrika, waar die Naspers/Media24-media deesdae hulle politieke inligting by voorkeur uit linkse bronne soos CNN, The New York Times, The Washington Post en die Britse The Guardian put.

In New York City “the Queens monument was one of numerous Columbus statues defaced and vandalized in the region after New York mayor Bill de Blasio created a commission to review all ‘symbols of hate’ in the city” (151). “A two-foot-tall Columbus sculpture in Columbus Memorial Park in Yonkers was beheaded and smashed with a blunt instrument and its shattered remains strewn about the area. A more-than-century-old statue in Central Park was covered in paint” (157). “Two statues in Connecticut were splashed with red paint on the same night, just before Columbus Day. The oldest Columbus monument in the country and perhaps the world – constructed over two centuries ago – was bludgeoned and damaged at a park in Baltimore, Maryland” (163). Hoekom? “Columbus symbolizes the initial invasion of European capitalism into the Western Hemisphere” (170).

Die verering van Columbus is glo “‘Eurocentric’ and … ignored the ‘brutal realities of the colonization of indigenous peoples'” (181). Columbus-dag, wat in 1934 tot ‘n amptelike federale vakansiedag verklaar is (269), kom al hoe meer onder skoot. Dit moet glo met “Indigenous Peoples Day” vervang word (181), wat reeds op sommige plekke gebeur het (193). In talle groot stede word Columbus-dag deesdae nie meer gevier nie (188). Dit is een van die gevolge van die verval van die Amerikaanse middestede. Dit herinner aan Van Riebeeck-dag, 6 April, wat nie meer in Suid-Afrika gevier word nie. In ons geval is dit egter nie net die stede wat sedert 1994 verval het nie, maar die land in sy geheel.

Dit gaan vir die polities linkses nie net om uiting aan hulle anti-Amerikaanse gesindheid te gee nie. Hulle put hulle inspirasie uit marxisme. “Some of the most savage attacks on Columbus came from Friedrich Engels and Karl Marx … whose broadsides against the Italian explorer would be echoed by Marxist historian Howard Zinn” (235). “This line of attack is based on a quasi-Marxist reduction of history to the tale of oppressors versus the oppressed” (670).

Stepman toon aan dat diegene wat in die voorste linie teen die standbeelde van blankes veg ‘n gebrekkige kennis van die geskiedenis het. Byvoorbeeld, Columbus was nie ‘n uitwisser van inboorlinge soos hy deesdae voorgestel word nie. “He executed Spaniards for mistreating natives” (441) en “Columbus was quick to punish those under his command who committed unjust acts against the local population” (486). Die eintlik beswaar van die aktiviste teen Columbus is dat hy die weg vir blanke immigrasie na die Amerikas geopen het. “The barbs thrown at Columbus are part of a larger push to delegitimize Western civilization” (575).

Sommige ANC-kamerade lieg graag dat Suidelike Afrika ‘n vreedsame plek was totdat die blankes hulle opwagting gemaak het. In Nelson Mandela se outobiografie (1995) staan bv: “The African people lived in relative peace until the coming of the abelungu, the white people … The white man shattered the abantu, the fellowship, of the various tribes” (p 27). In Amerika word ‘n soortgelyke valse beeld voorgehou. Die waarheid is dat daar in sowel Suidelike Afrika as die Amerikas die uiterste gewelddadigheid vóór die koms van die blankes was. Stepman skryf: “The New World had been an incredibly violent place long before [Columbus] arrived” (508).

“The great Aztec city Tenochtitlan was in many ways sustained by th[e] system of conquest and forced tribute as well as ritualized human sacrifice that almost undoubtedly included cannibalism. While this doesn’t excuse all of the Spanish actions in the New World, it does place them in context. Violence and brutality are inherent in the nature of man. Primitive societies are often a far cry from the ideal image of the noble savage famously conjured up by French philosopher Jean Jacques Rousseau” (548).

‘n Maand voor Kersfees, op die vierde Donderdag in November, word Thanksgiving as ‘n nasionale vakansiedag in Amerika gevier. Soortgelyke vierings vind ook op verskillende datums in talle ander lande plaas. In Amerika is die tradisie om daardie dag ‘n gebraaide kalkoen op die tafel te hê (1036). Vir ‘n kalkoen in Amerika is daardie tyd van die jaar so gevaarlik soos elke dag vir ‘n blanke boer in die nuwe Suid-Afrika. Ek het Thanksgiving in 1974 en 1975 saam met ‘n Amerikaanse gesin deurgebring. Toe hulle my vra of ons in Suid-Afrika ook so ‘n viering het, het ek gesê – gedagtig aan Amerika waarin dinge graag groter en beter as elders voorgestel word – dat ons dit met ‘n gebraaide volstruis op die tafel vier. Maar iets waaroor ek al dikwels gedink het: Daar behoort in Suid-Afrika jaarliks ‘n Dankiesêdag te wees vir alles wat die blankes hier tot stand gebring en verduur het. Daar behoort immers erkentlikheid te wees vir hierdie mense se bykans bomenslike vermoë om so baie in Afrika tot stand te bring en nooit moeg te word om goed te doen nie (2 Tessalonisense 3:13).

“It was George Washington who issued the first proclamation declaring a national day of thanksgiving in 1789 to mark the beginning of a new nation under the Constitution” (964). Thanksgiving is in Amerika ingestel om dankbaarheid vir goeie oeste en voorspoed te betuig. “The chief ideal of the Thanksgiving holiday is gratitude: gratitude for the blessings of life and labor” (1086); “a celebration of family and material prosperity” (1029). “Historians have described it as a harvest festival with religious overtones” (795).

Maar die suiwerste ordentlikheid word deesdae deur bose elemente neergehaal tot iets wat verwerplik is. Byvoorbeeld, “It is the most loathsome, humanity-insulting day of the year – a pure glorification of racist barbarity” (614); “a kind of celebration of white supremacy” (800). Dit is selfs “a celebration of genocide and overconsumption” genoem (631). “Thanksgiving is written off as a disgusting celebration of capitalism, a crass reveling in material wealth even as oppressed groups suffer” (670).

Die eerste blankes wat hulle in Amerika gevestig het, word Pilgrims en Puritans genoem. “The unique traits of the Puritans had ultimately contributed to the creation of the United States. Their most important values – self-government, private property, Christian morals, industry, and even, to a certain extent, religious liberty – lived on in this country centuries later” (1002). “The Puritan settlers often viewed Indian tribes as mischievous ‘savages’, but this distinction was based less on racial than cultural lines” (911). “Fear, misunderstanding, and sometimes prejudice, not deep-seated racism and hatred, defined the Puritan attitude toward native people” (917).

Op die kampus van Yale University is daar ‘n standbeeld van ‘n blanke Puritein en ‘n Indiaan. “The Puritan points his musket while the Indian responds with his bow” (619). Hierdie standbeeld, wat bykans ‘n eeu oud is, is onlangs “not appropriate” verklaar. Die “oplossing” was “a covering over the Puritan’s rifle” (619). “While the school [university] covered up the depiction of the Puritan’s weapon, they failed to cover the Indian’s bow pointed in the Puritan’s direction” (625). Dit herinner aan die grootskaalse ontwapening sedert 1994 van blankes in Suid-Afrika terwyl gevaarlike wapens en ammunisie vryelik aan misdadigers beskikbaar is.

Wat in Amerika gebeur, is wat in 1994 mandaatloos in Suid-Afrika gebeur het: “[The] ultimate goal [is] ‘fundamentally transforming’ the United States” (1113), oftewel “uproot and demolish traditional America” (1107); eufemistiese frases wat beteken dat die land opgedonder moet word. Plaaslik word Jan van Riebeeck nie meer gehuldig nie; net sleggesê, soos blanke Suid-Afrikaners. In Amerika word die miskenning nie tot Columbus beperk nie. Dit is uitgebrei na die staatkundige grondleggers, “the Founding Fathers”. “The famed Christ Church in Alexandria, Virginia, which [George] Washington attended for years, decided to take down a plaque in Washington’s honor in the name of inclusivity” (1146). Dit herinner aan Wim de Villiers, wat nie genoeg genoegdoening geput het uit die feit dat daar nie meer ‘n HF Verwoerd-gebou op die kampus van Stellenbosch University is nie. De Villiers het ‘n openbare skouspel daarvan gemaak om ook die Verwoerd-gedenkplaat uit die voorportaal van die gebou te verwyder. Hiervoor het hy ‘n ontspoorde kleinkind van Verwoerd tot hartlike samewerking oorgehaal (Praag 31.05.2015).

“The San Francisco school board voted unanimously to destroy a mural with George Washington at a public school because it also depicted slaves and a dead American Indian” (1146). Nog ‘n grondlegger, Thomas Jefferson, “the original articulator of our liberties” (1175), “[the] author of the Declaration of American Independence” (1191), se nagedagtenis word onteer aan die University of Virginia, wat deur hom in 1819 in Charlottesville gestig is. Hy word ” a ‘rapist’ and a ‘racist'” genoem (1221), onder meer omdat hy ‘n slawe-eienaar was. Jefferson se verhouding met ‘n slavin, Sally Hemings, word uiteraard ook bygesleep. Al Sharpton dring daarop aan dat die Jefferson-gedenkteken in Washington DC na ‘n museum verskuif word (1239). Die gedenkteken is na bewering ‘n belediging vir die swart Sharpton se familie (1244).

Soos wat die plaaslike blankes vir apartheid verwyt word, word blanke Amerikaners vir slawerny verwyt, al het sowel swartes as Indiane ook slawe besit. “Slave ownership was quite common among Indian tribes” (2293). Die voorkoms van slawerny in Amerika word sterk oordryf. “In the four hundred years of the trans-Atlantic slave trade, only about four percent of imported slaves came to the British North American colonies and the United States” (1318).

Deesdae wil Demokrate in verskeie state nie meer hulle jaarlikse dinee ter huldiging van Jefferson en Andrew Jackson hou nie (1238, 1531). Jackson het New Orleans in 1812 suksesvol teen ‘n Britse aanslag verdedig. Tog is daar oproepe dat sy standbeeld uit daardie stad verwyder moet word (1583). “Vandals attacked and defaced Andrew and Rachel Jackson’s tombs at his historic home in Nashville, Tennessee, spray-painting profanities and the word ‘killer’ across the broken tomb” (1583). Hy was glo “an evil, pro-slavery racist” (1632). Tydens die Obama-administrasie is Jackson se afbeelding op die $20-dollarnoot met dié van die swart Harriet Tubman (1822-1913) vervang, “a well-regarded abolitionist who nevertheless never affected the country nearly as much as Jackson” (1627). Donald Trump, daarenteen, “put Jackson’s portrait in the Oval Office in 2016” (1639).

Uiteraard word daar ook stemming teen die blanke helde van die destydse Konfederasie, die suidelike state, gemaak omdat die meeste slawerny daar voorgekom het. Selfs in die konserwatiewe vaktydskrif, National Review, is ‘n artikel gepubliseer “calling for the banishment of Confederate monuments to cemeteries and museums” (2216). Dít ten spyte van die feit dat volgens meningsopnames “a significant majority of Americans supported keeping the Confederate statues, with a majority also indicating that they saw the statues as symbols of Southern pride rather than racism” (2227). “The Southern Poverty Law Center [SPLC], a left-wing activist organization, created a map of Confederate ‘statues’ around the country, many of which were simple plaques to bring attention to historical battles across the country, and called for them to be removed” (2233). Dit is glo “about acknowledging the injustices of the past” (2233). Die SPLC is een van die verderflikste instansies in Amerika, soos ek onlangs aangetoon het (Praag 19.09.2020).

“A ‘Confederate’ monument that was dedicated to post-war peace was torn down by an angry mob in Atlanta” (2239), waar die SPLC-hoofkantoor geleë is. “In Durham, North Carolina, a crowd assembled in front of a bronze statue dedicated to the young men who had fought for the Confederacy, tied a rope to it, and pulled it down as police looked on” (2239). “A visage of Robert E Lee carved into limestone at Duke University was badly mauled. The statue, above the entryway of Duke Chapel, was carved up and had a chunk of its nose removed” (2239).

In Suid-Afrika is die neus van die Rhodes-borsbeeld teen die hang van Tafelberg geskend. Later is die beeld onthoof (Praag 12.09.2020). Waarop hierdie gebeure in sowel Amerika as Suid-Afriksa dui, is “the danger of mob rule” (2251). Wanneer sal blankes leer dat dit nodeloos is om verskoning te vra wanneer verskoning van hulle geëis word? Die verskonings is nooit voldoende in kwantiteit en kwaliteit nie. “Personal redemption is meaningless in this crusade” (2281). “The march to erase history – iconoclasm with no apparent rhyme or reason – continues” (2299). Wat die gebeure in Amerika en Suid-Afrika tuisbring, is: “It is far more difficult to rebuild a civilization than destroy it” (2441). “The vandals’ anger is directed at America in general. The statues are simply scapegoats standing in for our guilty nation” (2717).

Ná die Burgeroorlog was Robert Lee teen die oprigting van monumente en standbeelde gekant. “Lee thought it wrong to spend lavishly on the dead when the living were starving. This might be a good lesson for modern cities spending lavishly on monument removals or changing city and school names when their budgets are a mess and their streets filled with crime” (2600). Wanneer sal die ANC-regime tot sulke gesonde insigte kom? Later, toe ‘n mate van welvaart in die Suide herstel is, is daar wel Konfederale monumente en standbeelde opgerig. “The construction of monuments and statues was a crucial matter of paying tribute to the reality that a generation had fought, suffered, and often died in the most violent conflict in the history of our civilization” (2635).

In New York City “the [Theodore] Roosevelt statue was vandalized” (2772). “Protestors consider the statue racist because it portrays Roosevelt in the saddle [on a massive steed] and people of color [an Indian and a black man] on either side” (2778). “It should be moved to a museum to ‘contextualize’ it” (2790). In Roosevelt se tyd is assimilasie van die hoofsaaklik blanke immigrante verwag. Toe was tradisionele Amerikaners oorwegend “a people descended from the same ancestors, speaking the same language, professing the same religion” (2993). Deesdae is die inkommers meesal nie-blank en is dit ‘n onbegonne taak om hulle te assimileer. “Today, the very term ‘melting pot’ is considered a ‘microaggression’ … The idea of assimilation borders on hate speech” (2842). Roosevelt “had no tolerance for what he called hyphenated Americans” (2977).* He “loathed the concept of being a ‘citizen of the world'” (3021). “[Roosevelt’s] ethos of Americanism could provide a healthy alternative to the multiculturalism that is breeding noxious forms of tribal identity politics” (3021). Barack Obama, daarenteen, het gesê: “We are not only citizens of America … we are also citizens of the world” (3045).

[* “Afro-Americans” is ‘n tipiese voorbeeld van koppelteken-Amerikaners, met as implikasie dat hulle in die eerste plek Afrikane is of ten minste nie ongekwalifiseerd Amerikaners is nie. Ander soorte Amerikaners word deesdae ook onderskei: “Hispanic”, “Asian”, “Native/Indian”, ens.]

“All men are created equal, with equal natural rights, but not all cultures are equal … It was the unique American culture, which predated even the creation of the United States, that produced the men who signed onto the natural rights in the Declaration of Independence and a transformational political document like the Constitution” (3056). “Only the American people have the right to decide for ourselves which newcomers will fit in under a shared free government; we alone determine who will strengthen America and who will weaken it” (3062). Laasgenoemde sin dui op ‘n gesonde benadering tot immigrasie. Die hoofoorweging by immigrasie moet landsbelang wees; nie menseregte- en Afrika-belang soos nagestreef deur die ANC-regime nie.

Amerikaners is geneig om Jefferson se frase “all men are created equal” onkrities te aanvaar. Mense word eintlik net op die mees basiese biologiese vlak in gelykheid gebore, in die sin dat almal asemhaal, beweeg, eet, ens. Van geboorte af kan daar groot ongelykheid wees wat betref enersyds liggaamlike en andersyds geestelike vermoëns, selfs by kinders in dieselfde gesin. Party mense is rats of het liggaamlike uithouvermoë; ander nie. Party mense is oplettend, intelligent en vindingryk terwyl ander dit nie is nie. Hierby kom omgewingsfaktore, soos of die baba in ‘n welgestelde of arm gesin gebore word. Polities byderwets het die gewoonte posgevat om sulke benadelende omgewingsfaktore by nie-presterendes te beklemtoon, wat verwyte gerig teen blankes moontlik maak, terwyl aangebore tekortkominge geïgnoreer word.

Maar Stepman het reg as hy skryf “not all cultures are equal,” in die sin dat party kulture (in sekere opsigte) meer ontwikkeld as ander kan wees, bv beter aangepas vir die skepping van voorspoed in ‘n geglobaliseerde wêreld. Die verskille wat daar tussen individuele en groeps-/kulturele prestasie of sukses kan wees, dui onder meer op die noodsaaklikheid dat daar naas individuele regte ook erkenning aan groepsregte gegee behoort te word. Groepsregte, bv minderheidsregte, is ‘n wesenskenmerk van die Amerikaanse samelewing. Met die oog op die benadeling van minderheidsgroepe en dus die doelbewuste bevoordeling van die swart meerderheidsgroep, bestaan daar in Suid-Afrika geen groepsregte nie; net individuele regte en daarby soos vertolk deur die ANC-regime se Menseregtekommissie en howe.

In Mount Rushmore in Suid-Dekota is daar uitbeeldings van vier Amerikaanse presidente: George Washington, Thomas Jefferson, Abraham Lincoln en Theodore Roosevelt (2750). In sy boek toon Stepman aan hoe elkeen van hierdie vier deesdae deur linkse elemente geringgeskat en verdag gemaak word – Lincoln in mindere mate as die ander drie. “Deep down, perhaps, what the statue topplers are rebelling against is their own failure to accomplish anything of note. The only way for some of them to make themselves feel better about not overcoming any great challenges is to diminish great Americans who actually accomplished significant things and made enormous sacrifices to improve their country” (3621). In sommige opsigte kan Amerika selfs daarop aanspraak maak dat hy die wêreld ‘n beter plek gemaak het. “If our country foolishly commits to erasing its history, it will have no future worthy of its past” (3647). Hierdie opmerkings kan ook op Suid-Afrika van toepassing gemaak word. Dit verduidelik die veldtog wat daar teen die blankes, veral Afrikaners, gevoer word.

Leon Lemmer: Hoe om haat in ‘n finansiële bate te omskep

As ‘n mens die Amerikaanse politieke literatuur lees, kom jy spoedig verwysings na die Southern Poverty Law Center (SPLC) teë. Die benaming wek die indruk van ‘n armoedige instansie wat hom vir reg en geregtigheid beywer. Die SPLC is in 1971 in Montgomery, Atlanta, gestig. Hierdie instansie gee voor dat hy ‘n akkurate beeld van rassebetrekkinge in die Amerikaanse suide aan bv liberaliste in die noorde en multikulturaliste in die weste uitdra. Van hierdie elemente word fondse vir sy bedrywighede bekom. Die SPLC is ‘n linkse instansie wat teen rasse- en geslagsdiskriminasie asook wit heerskappy gekant is. Daar word gepoog om die belange van onwettige immigrante te beskerm en om verdraagsaamheid in skole te bevorder.

Die SPLC was aanvanklik hoogs suksesvol met hofsake ten gunste van burgerregte vir swartes, veral gemik teen die Ku Klux Klan (KKK). Deur keer op keer eise om skadevergoeding teen die KKK in te stel, is baie van sy afdelings in bankrotskap gedompel en verplig om te sluit. Nadat die KKK afgeskaal is tot ‘n instansie met ‘n klein ledetal en geringe invloed, het die SPLC sy bedrywighede van 1990 af op ‘n oordrewe manier om die vae begrip haat geherorganiseer. Dit is waarom veral blankes in Suid-Afrika deesdae met sogenaamde haatspraak gekonfronteer word. Terme soos xenofobie of vreemdelingehaat word plaaslik vryelik gebruik terwyl dit meesal bloot gaan om die ongewenste teenwoordigheid van ‘n massa ongeskoolde inkommers in ‘n land waar groot werkloosheid heers. Maar hierdie onverkwiklike terminologie gee ‘n aanduiding van die invloedrykheid van die SPLC.

Dit is natuurlik nie net die begrip haat wat uit Amerika hiernatoe oorgespoel het nie. Dit geld ook vir bv reënboognasie, wat verkeerdelik as ‘n uitvindsel van Desmond Tutu beskou word. Verder word daar plaaslik van bv “die Cradock Vier” gepraat. Dit is ‘n spreekwyse wat in Amerika ontstaan en plaaslik nagevolg is. Dit gaan om swart misdadigers wat in linkse geledere vereer word. Die SPLC het dit as sy plig geag om bv “the Tarboro Three” (1973) in die hof te verdedig, naamlik “three young black men accused of raping a white woman” (624). “While the three men were never completely vindicated, they were released after spending more than a year in prison” (630). Daar was ook “the Dawson Five, five black youths charged with murder … in 1976” (829).

Tyler O’Neil

In die Wikipedia is daar ‘n verdienstelike artikel oor die SPLC, hoewel daar nie na die volgende boek verwys word nie: Tyler O’Neil se Making hate pay: The corruption of the Southern Poverty Law Center (New York: Post Hill Press, 2020, 242p; Amazon Kindle $11,49). Die outeur is ‘n joernalis wat bv onlangs (17.08.2020) ‘n artikel (beskikbaar op die internet) geskryf het oor die verwoesting wat die Black Lives Matter-oproer in Minneapolis ná die dood van George Floyd aangerig het. Meer as 700 geboue is beskadig, waarvan 12 heeltemal verwoes is. Kamala Harris, Joe Biden se kandidaat vir die vise-presidentskap, het geld geskenk sodat hierdie misdadigers borgtog kon bekostig. Hieroor lees ‘n mens nie in Media24-publikasies nie. Pleks daarvan verskyn daar ‘n hoofartikel in Die Burger (17.08.2020) vol lof vir “die vars dimensie” wat Harris in daardie verkiesingstryd bring. Vir O’Neil is vryheid van uitdrukking van deurslaggewende belang. Hy beskryf homself as “a conservative Christian” (Kindle 88). In wat volg, onderskei ek nie altyd duidelik tussen die menings van O’Neil en diegene waarna hy verwys of aanhaal nie.

Die SPLC het met skynbaar gesaghebbende uitsprake veral linksgesinde instansies en persone in so ‘n mate mislei dat hy reeds dekades lank in staat is om (feitlik) enige instansie of individu te ruïneer deur hulle op sy swartlys te plaas. Dat alles nie pluis by die SPLC is nie, het in 2019 duidelik geword toe die blanke Morris Dees (gebore in 1936), ‘n medestigter en die hooffondsinsamelaar van SPLC, ontslaan is. Van die aanklagte teen hom sluit rassediskriminasie en seksuele teistering in. Laasgenoemde aanklagte was ‘n groot verleentheid in die era van die #MeToo-beweging, wat teen (blanke) mans gemik is. Dees het vyf keer geskei – dus meer as ons eie André P Brink se vier keer. Een van Dees se ondersteuners het hom soos volg verdedig: “Morris is a man who strongly believes in marriage – he’s done it six times” (805). Die president van SPLC sedert 2003, Richard Cohen, het ‘n week ná Dees bedank, asook die direkteur van regsaangeleenthede, Rhonda Brownstein. Binne SPLC was daar nie die sosiale geregtigheid wat die SPLC na buite predik nie. As ‘n instansie wat amptelik sonder winsbejag is, is die SPLC uitermate op finansiële gewin ingestel. In hierdie verband is gesê: “Until justice rolls down like dollars” (250).

Dit blyk dat die SPLC nie voldoen het aan die siek maar gewilde Amerikaanse waardes wat hy na buite predik nie. Met verwysing na slawerny was daar kritiek “[that] compared the SPLC to a plantation” (1074). “It’s sort of like the pot calling the kettle black” (1080). “You can’t go out and preach racial sensitivity and racial tolerance … without practising all these types of things you are preaching about” (1086). “A fair number of what was then about a hundred* employers were African-American, but almost all of them were administrative and support staff – ‘the help’ … The ‘professional staff’ – the lawyers, researchers, educators, public relations officers, and fund-raisers – were almost exclusively white. Just two staffers … were openly gay” (269). “Where’s the diversity?” (274). “Only one black man had ever been among the top five wage-earners, and he was one of only two black staff attorneys in the SPLC’s history” (1066). Later word verwys na “two black lawyers and three black advocates within a staff of about 100 across five states” (1092). “Two of the six members of the board of directors were black” (1080). “In 1994, only one of the department heads was black, and she oversaw the mail operations” (1086).

[* In die Wikipedia word die getal werknemers in 2011 op 254 gestel.]

Sommige ander besware teen die SPLC was “the unchecked power of the lavishly compensated white men at the top of the organization” (280). In 1985 “its three executives … each made more than $100 000 annually” (1136). In 1987 “its top three executives were paid a total of $350 000” (956). “In 2017, the SPLC paid then President Richard Cohen $364 799, with another $42 742 in ‘other compensation from the organization and related organizations'” (1112). “That year, it also paid Morris Dees $375 181, with $41 767 in other compensation” (1122).

Kritici van die SPLC verwag polities byderwets dat diversiteit op alle vlakke van hierdie organisasie belangriker as meriete geag moet word. Dit herinner aan die nuwe Stellenbosch University wat reeds baie meer vroue as mans in diens het maar voortgaan om by aanstelling en bevordering teen blanke mans te diskrimineer. Of dink aan die plaaslike staatsdiens waar die swartes reeds lankal die demografies verlangde 80% oorskry, maar hierdie rassistiese voorkeur vir swartes gewetenloos en grootliks kritiekloos voortgesit word.

Die SPLC het finansieel welvarend geword toe hy met sy hofsake teen die KKK baie publisiteit met sy Klanwatch gesoek en ontvang het en donasies ingestroom het. Die SPLC het ook die einde van die White Patriot Party (1980-1987) bewerkstellig (937, 1257). “Dees devised a fundraising strategy that focused mainly on liberal donors outside the South” (664). Klanwatch het geblyk “a highly profitable scam” te wees (286) omdat die oorheersende politieke atmosfeer ten gunste van burgerregte en teen die tradisionele leefwyse in die suide gelaai was. “Beating the Klan in court was ‘sort of like shooting fish in a barrel'” (988). Die SPLC is beskou as ‘n instansie “do[ing] the Lord’s work in the heart of Dixie”* (297). “People in the North and West have this thing that black people are so bad off. And if they think there is a group doing anything to help it, then they’re likely to send money” (976). Die SPLC spog: “We developed a whole new donor base, anchored by wealthy Jewish contributors on the East and West coasts, and they give big bucks” (1034).

[* Die naam Dixie word vir die suidelike en Yankee vir die noordelike state gebruik.]

“By 1988, Dees acknowledged that ‘the Klan thing is winding down’. So, the SPLC would turn to the more nebulous campaign against ‘hate'” (1172). Klanwatch is tot Hatewatch omvorm. Nadat die SPLC genoeg geld uit sy veldtog teen die KKK geput het, het hy op ‘n vindingryke manier die begrip haat vir sy nuwe inisiatiewe ingespan. ‘n Lys van instansies (en by implikasie persone) wat hulle na bewering aan haat skuldig maak, is sedert 1990 jaarliks gepubliseer. Daar is gepoog om die lys elke jaar langer te maak (hoewel daar nie altyd hierin geslaag is nie) sodat daar stukrag gegee kon word aan die SPLC se beweerde “rising tide of hate” in Amerika (297). In 2000 is 602 instansies gelys, wat teen 2018 tot 1 020 vermeerder het. Donasies het ingestroom om die SPLC in staat te stel om haat in die samelewing te bestry. “The SPLC has raked in … cash by warning of a rising tide of hate and by presenting itself as a David figure fighting the powerful Goliath of menacing hate groups” (1122). Dit is ‘n geval van “making hate pay” (308), soos gestel in die titel van hierdie boek. “The market is still wide open for the product, which is black pain and white guilt” (1122). Hierdie haatlyste word “a cynical fundraising scam” genoem (308).

Die SPLC is amptelik “a nonprofit organization” (675), maar het baie meer geld as wat hy vir sy uitgawes nodig het. “The SPLC never spent more than 31 percent of its revenue on programs, and it had spent as little as 18 persent on them” (1105). “They’ve done far less with the money they receive than any other comparable civil rights group will do” (1432). “[The SPLC] launched itself on a trajectory to a half-a-billion-dollar endowment, $92 million in overseas equity funds, and millions in Cayman Islands accounts” (682; ook 1112). Volgens Dees: “The people who will give big money through the mail are either on the far right or the far left. They’re true believers” (691). Uiteraard melk die SPLC sy donasies by uitstek uit linkse geledere. Dees is al beskryf as “the televangelist of the civil rights movement” (817), ‘n sinspeling op “the notorious televangelist Jim Bakker” (860).

Die SPLC klop homself op die skouer deur hom met die destydse sogenaamde Underground Railroad te vergelyk, “which helped slaves in the antebellum South escape to freedom” (315). In hierdie verband die SPLC “slammed the Trump administration for ‘racism and misogyny’ after a delay in publishing a version of the twenty-dollar bill featuring abolitionist hero Harriet Tubman [1822-1913], well-known for running the Underground Railroad” (322). Dit toon hoe die SPLC enige insident aangryp om publisiteit vir homself te soek en gevolglik sy finansies met donasies aan te vul.

O’Neil skryf: “While it is true that Trump had opposed putting Tubman on the twenty-dollar bill in 2016, it seems particularly rich for an organization coming off a racism and sexism scandal to compare itself to the Underground Railroad” (327). Maar die eintlike punt behoort te wees dat Tubman per slot van sake ‘n misdadiger was omdat sy slawe gehelp het om te ontsnap. Misdadigers behoort nie vereer te word nie. In hierdie opsig kan die nuwe Suid-Afrika egter nie ‘n vinger na Amerika wys nie omdat die verering van misdadigers, soms ikone genoem, plaaslik omtrent epidemiese afmetings aanneem.

“The eventual ‘hate group’ list essentially manufactured hate, listing defunct organizations that … didn’t exist” (1181). “A lot of them were vanishingly small or didn’t exist, or could even be an invention of the SPLC” (1376). “The … lists had no addresses so it’s very difficult to actually check them out” (1369). “The SPLC never identifies how many members these ‘hate groups’ have” (1387). Soveel moontlik instansies word gelys sodat dit moet lyk asof haat jaarliks toeneem, wat ‘n publisiteitsfoefie is. Die instansies op die lys word bv op die volgende manier vermeerder: “It … list[s] multiple chapters of one group as separate ‘hate groups'” (1857). O’Neil bereken dat daar hoogstens 354 identifiseerbare werklike instansies op die lys is en nie 1 020 nie (1864). “It finds as much ‘hate’ as possible in order to make as much money as possible” (1437). “They have to know that they’re inflating the danger” (1426). Daar is tereg gevra: “Are there more hate crimes or does increased citizen awareness mean there is more reporting of hate crimes?” (1195).

Die SPLC is geneig om instansies as haatgroepe te etiketteer bloot omdat hulle konserwatief of christelik is. Hierteen kan opgewerp word: “When embracing traditional Christian values is equated to hatred, we are approaching the stage where wrong is called right and right is called wrong” (1845). Radikaal linkse organisasies word nie gelys nie, maar wel blanke nasionalistiese groepe, wat soms ook as gewelddadig geëtiketteer word. “They were sensationalizing racial conflict issues, and when their reports on ‘extremist’ groups began appearing it was obviously a bogus fundraising scheme that was into demonizing and blacklisting” (1275). “The SPLC took its idea from anti-Communist blacklisting in the 1950s and 1960s” (1269) – die Joe McCarthy-era.

‘n Gelyste instansie of persoon word op hierdie manier uit ordentlike geselskap verban. “Listing them along with the KKK [is] a clear attempt to cut them off from polite society” (1579). “The SPLC’s ‘hate group’ accusation is a financial and reputational death sentence, effectively equating organizations to the KKK … The SPLC’s ‘hate group’ accusation is incredibly effective at shaming organizations and causing them to be shunned by donors … and others” (1518). Volgens die SPLC “our aim is to destroy these groups … You can sometimes so mortally embarrass these groups that they will be destroyed” (1524). Dit kom neer op ‘n heksejag en karaktermoord. “Guilt by association” word ook deur die SPLC misbruik om sy doel te bereik (1555). “This whole SPLC set-up strikes me as fraudulent in the extreme … They’re perpetrating a deception because they don’t want you to know that groups like the ‘Asatru Folk Assembly’ are no political threat” (1426). Daar word selfs verder gegaan: “The SPLC ‘plants’ apparently racist protesters at civil rights events” (1437). [“The SPLC], to raise money, stages scenes to give the impression that hatred and racism are widespread” (1455).

“As with many liberal groups at the time, gay and lesbian issues became one of the SPLC’s primary focuses” (1324). Wat in die mode en links genoeg is, word vir publisiteitsdoeleindes en dus geldelike bevoordeling deur die SPLC aangegryp. LGBT-aktiviste word al hoe meer militant en aggressief. Hulle aktiwiteite ontvang baie publisiteit en die SPLC ontvang op sy beurt publisiteit vir die ondersteuning wat hy aan hulle bied. Uit O’Neil se oogpunt “homosexual acts are intrinsically disordered. They are contrary to the natural law. They close the sexual act to the gift of life” (1680).

Anti-immigrant- en anti-Moslem-groepe word insgelyks sonder meer deur die SPLC as haatgroepe geklassifiseer. Ander linkse organisasies “used the SPLC’s ‘anti-Muslim hate group’ accusations in a pressure campaign, an attempt to blackmail mainstream charities and philanthropic groups into blacklisting ‘hate groups'” (1761). Maar linkse groepe wat haat saai word nie deur die SPLC gelys nie. “If the SPLC were to be objective and not politically biased, it should include Antifa [ie Antifascist] and Black Lives Matter [BLM] on the ‘hate group’ list” (1785). “Rather than monitoring hate groups, [the SPLC] has become one” (1828).

Een van die instansies wat in die SPLC se visier is, is “the Family Research Council (FRC), a Christian nonprofit that advocates against same-sex marriage and for traditional Christian sexuality” (1873). Die SPLC het gemoedere dermate teen die FRC opgesweep dat ‘n swaksinnige persoon die FRC-hoofkantoor in 2012 aangeval en die gebou-opsigter in die arm geskiet het. Dit het hierdie voorspelling bewaarheid: “The ‘hate group’ list itself might inspire hate or terrorism against its targets” (2465). “The SPLC’s reckless labeling has led to devastating consequences” (1897). Een van die dinge waarvoor die SPLC hom beywer, is “destroying pro-family organizations” (3088), wat een van die hoofkenmerke van kulturele marxisme is. Die Amerikaanse Demokratiese Party is een van die SPLC se geesdriftigste ondersteuners. “The Democrats’ strategy also redefines traditional Christian views as hateful, often citing the SPLC” (2489).

In 2017 is ‘n Unite the Right-byeenkoms in Charlottesville, Virginia, gehou. Linkses het ‘n teenbetoging gereël en een van hierdie betogers is deur ‘n wit heerssugtige (“white supremacist”) met sy motor omgery en gedood. “In all of this, the SPLC was perfectly positioned, and the group raked in donations and influence after the tragic events. The ‘Unite the Right’ rally aimed to protect Confederate monuments … The SPLC had been leading the charge on removing these monuments … After Charlottesville, tech companies worked with the SPLC to get white nationalists kicked off the internet” (2023).

‘n Gebeurtenis soos in Charlottesville is manna vir die SPLC. “Just over a week after Charlottesville, JP Morgan Chase announced that it would give $500 000 to the SPLC” (2293). “JP Morgan Chase did not just give a hearty contribution to the SPLC, but it also suspended the accounts of various activists [on the Right]” (2383). “The … Amalgamated Bank launched an effort to cut funding from ‘hate groups’, citing the SPLC” (2471). Druk is op Mastercard uitgeoefen “to stop processing payments for far-right hate groups” (2478). Apple het toe $1 miljoen aan die SPLC geskenk (2299). “In October 2018, Hyatt Hotels announced a new policy – it would not host events sponsored by SPLC-accused ‘hate groups'” (2397).

‘n Geldige afleiding kan gemaak word: Amerika is die oorsprong van die maniere waarop daar deesdae plaaslik verhoed word dat ‘n regsgesinde kunstenaar soos Steve Hofmeyr by sommige openbare byeenkomste optree. “Orwellian attempt[s] to demonize and silence dissent may have emboldened social media companies to target conservatives” (2404). Sommige wit nasionaliste, wit heersugtiges, Alt-Right-gesindes en soortgelyke indiwidue en organisasies “[have been] de-platformed from Facebook and YouTube” (3282). Byvoorbeeld, Prager University (nie ‘n universiteit nie maar ‘n konserwatiewe organisasie), met drie miljoen volgelinge, is ‘n tyd lank van Facebook verwyder (3430). “Twitter also banned PragerU from promoting tweets through advertising” (3445). Amazon het sy dwaasheid geopenbaar deur te verklaar: “We rely on [the SPLC] to determine which charities are in ineligible categories” (2355). Insgelyks Google “considers the SPLC a ‘trusted flagger'” (2411). “Google, Facebook, Twitter and Amazon heavily favored Democrats in the 2018 midterm elections” (3451). Die SPLC is polities byderwets, gevolglik geniet hy wye, onkritiese steun. Sy aktiwiteite is deel van die “cancel culture” (2447). Daarvolgens het net linksheid bestaansreg. Kritiek uit regse oorde word as haat geherdefinieer (2453).

Die SPLC voer reeds sedert 2015 ‘n veldtog teen die Konfederale monumente in die suidelike state. “In 2016, the group launched a ‘community action guide’ to remove Confederate statues. The guide linked to a full report of every Confederate symbol in America, for a total of 1 503. The report listed everything from statues to street names to schools and military bases named after Confederate generals” (2244). Die SPLC oefen dan druk uit dat hierdie simbole verwyder of verander moet word. “The SPLC … put Stonewall Elementary School in Lexington, Kentucky, on the map of Confederate monuments. This elementary school was not named after Confederate General Thomas Jonathan ‘Stonewall’ Jackson, but – get this – a literal stone wall” (3043). Druk wat uitgeoefen word om die name van openbare plekke te verander én om hulle werklik te verander, is deel van die onverkwiklike werklikheid waarmee ons in die nuwe Suid-Afrika moet saamleef.

Soos verwag kon word, is die SPLC pro-Palestyne-gesind. “The SPLC routinely ignores harassment and threats directed at Jewish and pro-Israel students on college campuses by liberal pro-Palestine activists” (2572).

In skole bied die SPLC ‘n program genaamd “Teaching Tolerance” aan, waar onder die rookskerm van “warnings against ‘bullying'” (2736) “liberal activism” gepredik word (2743). “Teaching Tolerance champions LGBT issues for children, suggesting that disagreement is tantamount to hatred” (2749). “Not only did Teaching Tolerance push a lesson deconstructing gender, it also aimed to turn students into LGBT activists” (2762). Wat die SPLC doen, is “speading transgender activism across America’s schools” (2789). “According to Teaching Tolerance, 500 000 teachers use this politically skewed SPLC program as if it were a neutral anti-bullying resource, rather than a platform for transgender activism” (2802). Die boelieverskynsel in skole was ‘n tyd gelede redelik prominent in Suid-Afrikaanse koerante en tydskrifte. Dit het heel moontlik onder die invloed van die SPLC gebeur.

In die laaste hoofstuk, voor O’Neil se bondige slot, vertel die outeur van instansies en persone wat terugveg teen die SPLC en hofsake aanhangig gemaak het. In een geval is $3 375 skadevergoeding betaal en het die SPLC verskoning gevra (3131). Oor die meeste ander sake is nog nie uitsluitsel gegee nie. In sulke sake argumenteer die SPLC “that the ‘hate group’ accusation is protected by the First Amendment ‘because it [hate group] is essentially meaningless and cannot be proved right or wrong’ … Definitions of the term ‘hate group’ conflicted too much for there to be a clear standard of meaning … The judge adopts wholesale the SPLC’s argument that the term ‘hate group’ means nothing concrete and thus cannot be defamatory” (2181). In die praktyk is so ‘n aanklag egter hoogs skadelik. Hierteenoor beweer die SPLC “the hate group accusation is a non-actionable opinion” (3282).

O’Neil som sy boek soos volg op: “The vast majority of the SPLC’s public presence and its fundraising apparatus is tied up with a deceptive, inflated, and arguably defamatory ‘hate group’ list that uses guilt by association to target conservative and Christian organizations, placing them alongside the Ku Klux Klan. The SPLC also has … an incredibly partisan view of ‘hate'” (3459). Hy voeg by: “America’s polarization seems to be hitting a new fever pitch, with conservatives and liberals mistrusting one another at levels unseen since the Civil War. The SPLC’s work demonizes dissent from the far-left perspective, attempting to cut one half of the political spectrum off from polite society” (3486).

Na aanleiding van die voorafgaande kan ‘n mens staamstem met die bevinding: “The SPLC has become a hate-for-cash machine” (2954). Beter geformuleer: “The SPLC is engaging in a disgusting hate-for-cash smear campaign” (2966). Die SPLC is “a very talented and articulate defamation machine” (3082). Dat die SPLC so ‘n groot deel van die Amerikaanse bevolking op sleeptou neem en sy idees in so ‘n groot mate onkrities aanvaar word, dui op ‘n samelewing wat te midde van sukses en voorspoed in groot mate ideologies verdeeld is.

Karel Combrinck: Dimitri Tsafendas — moordenaar van ‘n volk

‘n Boek het verlede jaar verskyn oor die lewe van die politieke sluipmoordenaar Dimitri Tsafendas. Die boek is getiteld  The man who killed Apartheid. The life of Dimitri Tsafendas, deur ene Harris Dousemetzis. (Uitgewer Jacana Media). Ek het die boek so pas ontdek en was nie eers bewus daarvan dat dit bestaan nie.

Soos almal weet, was Dimitri Tsafendas verantwoordelik vir die moord op Dr Verwoerd op 6 September 1966. Wie nog, behalwe Tsafendas by die moord aandadig was, sal ons hopelik eendag weet.

Gegewe die titel, die aard van die uitgewer en die tydsgewrig waarin die boek geskryf is, verwag ons hier geen ware objektiwteit nie. Tog skyn die boek te bevestig wat baie van ons sedert die moord op dr Verwoerd reeds vermoed  het: Tsafensdas was wel polities sterk gemotiveer en dit inderdaad ten gunste van die internasionale kommunisme. Die weergawe wat ons oor die jare deur Nasionale Party politici opgedis is nl., dat Tsafendas ‘n geestelik versteurde was wat sy opdragte van ‘n soort lintwurm ontvang het, is en was nog altyd ‘n wolhaarstorie. Die rede waarom die NP-regering Tsafendas se ware motivering verswyg het, was duidelik dat as hulle moes erken Tsafendas was ‘n kommunis en geswore vyand van Suid-Afrika, waarom was hy dan in die parlement ?

Inderdaad is alles omtrent hierdie gebeurtenis vreemd, om die minste te sê, en selfs grotesk. Tsafendas het ‘n rekord gehad van pro-kommunistiese radikalisme wat oor dekades gestrek het, sedert sy verblyf in Portugees beheerde Mosambiek toe hy nog maar twintig jaar oud was. Dat ‘n persoon soos hierdie ‘n bode kon word waar hy vryelik op die vloer van die Suid-Afrikaanse parlement kon rondbeweeg, is gewoon verbysterend.

Tsafendas se gevaarlike politieke verbintenisse was dus vir lange jare voor die moord op dr Verwoerd reeds bekend aan almal behalwe die Suid-Afrikaanse regering met sy batterye veiligheidsdienste. In ‘n onderhoud oor sy boek som die outeur sy boek so op :

This book now reveals the truth about tsafendas ; that he was deeply political from an ealy age. He was arrested numerous times in Mozambique, the country of his birth. In Portugal, the security police opened a file on him in 1938, when he was aged only twenty. After the assassination, Tsafendas volunteered a series of incontestable political reasons for killing Verwoerd, but these, along with details of his political past, were never allowed to see the light of day.

(Verdere navorsing kan bevestig of hierdie gegewens juis is of nie, maar op die oog af lyk dit geloofwaardig.)

Tsafendas also related to his interrogators his long history of political activism, from his membership of the South African Communist Party (SACP) between 1936 to 1942 to his time in London in the ealy 1960s, when he had attended meetings of the Comittee of African Organzations and had held ‘the posters up’ at ‘anti-colonial’, ‘anti-apartheid’ and ‘anti-racial meetings’.

Hierdie enkele opmerkings is ter herdenking aan die sterfte van dr Verwoerd op 6 September 1966 eerder as wat dit ‘n volledige boekbespreking is. Mnr Lemmer mag moontlik ‘n volledige bespreking op sy skouers wil neem.

Leon Lemmer: Christopher Hope (Deel 2): Met oogklappe aan deur ‘n verwoeste land

Ná die skrywer Christopher Hope se besoek aan die ou Suid-Afrika in 1987 (Praag 5.09.2020), het hy in 2017 na sy geboorteland, maar ‘n nuwe Suid-Afrika, teruggekeer en in ‘n boek verslag oor sy waarnemings gedoen: The Café de Move-on blues: In search of the new South Africa (London: Atlantic Books, 2018, 336p; Amazon Kindle $12,06). Die onelegante hooftitel van die boek verwys na nieblanke ondernemings wat op kort kennisgewing moes skuif as die “apartheidsregime” toeslaan (Kindle 417). Die teks neem die vorm aan van ‘n reis deur Suid-Afrika, met as saambindende tema die kwessie van die behoud al dan nie van veral standbeelde.

Sedert 1994 het Suid-Afrika nie net staatkundig revolusionêr verander nie. Instansies in die land het onherkenbaar getransformeer. Byvoorbeeld, die Universiteit Stellenbosch (US), wat deesdae eerder Stellenbosch University wil wees, het sy tradisionele beeld as ‘n bastion van die Afrikanerdom en Afrikaans afgeskud en ontaard in ‘n kompromislose ANC-gunssoeker. Dit kom dus eintlik nie as ‘n verrassing nie om die volgende in Hope se bedankings te lees: “I am most grateful for my three-month residency, in early 2017, as a Fellow of STIAS, the Institute for Advanced Study, at Stellenbosch University” (3669). Wat Hope oor bv sy 1987-besoek aan Suid-Afrika geskryf het, moes ongetwyfeld gehelp het om hierdie finansiële meevaller te verseker. Wat hy hierdie rondte kwytraak, kom dus met die komplimente van die nuwe US.

Hope noem dat hy Bill Nasson by die US as geesgenoot gehad het. Hierdie historikus is, soos Hope, berug vir sy vyandigheid jeens Afrikaners. Byvoorbeeld, Naspers/Media24 het Nasson met voorbedagte rade gevra om ‘n boek oor Hendrik Verwoerd te resenseer (Netwerk24, 10.06.2018). Nasson het hom gate uit geniet. Hy is immers in daardie deel van die spektrum waar hy vrygestel is van die las van objektiewe beoordeling. Nasson noem Verwoerd ‘n “aanstootlike anachronisme” en hy verwys na “Afrikanernasionalistiese dinosourusse.” Dit is te betwyfel of hy ‘n teks wat glo “onverteerbaar” en “behep met kleur” is, self van voor tot agter gelees het, of, soos hy dit stel, deur die 700 bladsye “gewaad” het. Hy het immers vooraf geweet wat hy van Verwoerd dink en bevestig in sy resensie dat sy siening van hierdie groot Afrikaner en intellektueel nie vleiend is nie.

Die aanslag op standbeelde in Suid-Afrika het in April 2015 begin met ‘n aanval op Cecil Rhodes se standbeeld op die kampus van die Universiteit Kaapstad. Hierdie standbeeld “[was] trundled away to some retirement home for redundant idols” (344). Spoedig het dit geblyk dat dit wesenlik gaan om aanvalle op die standbeelde van blankes deur swartes, dus om die uitdrukking van rassisme, gekamoefleer as ongelukkigheid oor bv kolonialisme, imperialisme en apartheid. Hope verdoesel hierdie feit deur te meld dat daar (hoë) uitsonderings is. “Many, but not all, of the iconoclasts were Black and most, but by no means all, of the statues assaulted depicted Whites” (60). Hy het deur die land gereis om inligting oor veral hierdie onderwerp in te samel. Hy misbruik hierdie aanleiding egter tot die uiterste om vrye teuels aan sy radikaal linkse politiek te gee. Daar was diegene wat deur hom ondervra is, wat hom wyslik nie vertrou het nie; wat hom as “an inappropriate repository” beskou het vir die inligting waaroor hulle beskik (74).

Hope herhaal die bekende valsheid dat Oliver Thambo en Nelson Mandela ‘n Suid-Afrika sonder rassediskriminasie begeer het (80). Wat albei as ononderhandelbaar beskou het, was swart meerderheidsregering; iets wat onmoontlik is sonder oorheersing deur ‘n bepaalde ras, kleur of kultuur. Nietemin, Hope kom tot die gevolgtrekking dat hierdie (onhaalbare) ideaal van ‘n Suid-Afrika sonder rassediskriminasie in 2017 iets van die verlede was (80). “South Africans have always had a fondness for lying about race” (432). ‘n Nie-rassige Suid-Afrika was nooit ‘n werklikheid nie. Die 1996-Grondwet laat rassediskriminasie toe; beskou dit selfs as noodsaaklik. Dit is blankes wat sedertdien in die visier is. “This time around, it was Whites who would be moving” (432). “Race … was now more ubiquitous than it had been in the old days of apartheid” (197). “The obsession with race and all that went with it was one of the very few things that in the new South Africa had not changed at all” (201).

In 2017 “I found race and colour to be more divisive than ever. The war of words had never felt more violent. Black people were more and more unforgiving. Whites were angry and baffled, redundant or demonized, their choices narrowing to psychic withdrawal, or the Great Trek in reverse, as they faced up to loss not just of power but of meaning and substance, of being slowly but surely moved on, and out” (84). Hope betreur dit geensins nie en hy neem die swartes ook nie kwalik vir bv hulle onerkentlikheid, ondankbaarheid, hartvogtigheid en onverdraagsaamheid teenoor blankes nie. “We had now a proxy war, where each side attacked the other’s sacred idols because these were next best to the real thing. It was a way of getting at those you wanted removed” (84).

“Our statue wars, I believed, were a result of our intense but lonely obsession with graven images of colonial, imperial and, above all, ‘White’ oppression. Ours had been a long hard night of racial madness where every waking hour was spent reinforcing ethnic difference and distance, ethnic exclusivity, tribalism, partition, separation and apartness.* Over decades we built walls and fences and frontiers with the sole aim of keeping others out or ourselves in. But then, surely, we had been crazy – and more than crazy? The old fascination the Nazis held for some of our rulers had been not just horribly cruel, it was so embarrassingly passé. Other people, in other saner countries, would never succumb to such antediluvian racial dementia” (89). Die gebruik van “we” en “our” in die teks is uiters irriterend en misleidend omdat die beterweter Hope hom reeds in 1974 in die buiteland gevestig het en hom distansieer van verantwoordelikheid vir wat vóór 1994 en sedertdien plaaslik gebeur het. As die arme drommel op ‘n keer lank genoeg hier kom bly, kan hy gerus toets hoe lank hy sonder veiligheidsmaatreëls oorleef.

[* Volgens Hope is ‘n voorbeeld hiervan die swart tuinwerker wat hom as kind soms in Johannesburg opgepas het. “He was able to speak only when spoken to but even then, no one was ready to listen to anything he said” (334). Dit is die soort twak wat sommige van sy buitelandse lesers sal glo.]

“In South Africa, weird was where we began from, and what started out as crazy often became the new normal” (129). Ons kan dus nie verwag dat die nuwe Suid-Afrika ‘n verbetering op die oue gaan wees nie. Dit is deel van “the tragedy of South Africa” (129). By Hope is daar geen begrip of waardering vir wat ‘n klein groepie blankes hier, ver van Europa, oor eeue uit die grond opgebou het nie. “What is beyond doubt is that the arrival of White settlers in the Cape was a catastrophe for indigenous people” (611). “The San and the Khoi of the Cape were decimated by European settlers” (626). Soos in sy vorige boek neul hy oor bv die opruiming van Distrik Ses, wat hoogs oordrewe gekarateriseer word as “one of its [the apartheid regime’s] manic spasms of ethnic cleansing” (134). Wat nogal verfrissend is, is sy gebruik van die woord “incomers” vir die swartes wat in hordes veral uit die Oos-Kaap na die Wes-Kaap migreer. Helen Zille het hulle “vlugtelinge” genoem. In sy jongste boek gee Frans Cronje haar gelyk.

Ek weerhou my daarvan om telkens op Hope se onverkwiklike dwaas- en valshede te wys omdat hulle voor die hand liggend is. Let bv op die volgende louter bog: “Cape Town was always a city of illusions, a town with form, as well as a string of aliases; it once called itself the ‘Taverns of the Seas’, and the ‘Fairest Cape’ [Francis Drake] – none of these disguises were convincing, except one of the oldest, which is not used any longer: ‘The Cape of Slaves’. That last name stung too much to stick for long and it was not to be mentioned in polite company. But that was truly Cape Town, during the great slave period from 1652 [1658], with the arrival of the first White colonists, until 1834, when to the consternation of slave-owning colonists, the practice was abolished by the British” (143). In werklikheid word die hedendaagse plaaslike blankes, soos in Amerika, deesdae kort-kort verwyt oor die destydse slawerny, terwyl die grootskaalse slawerny wat deur swartes en Arabiere bedryf is, verswyg word. Let ook op hierdie fundamentele mislikheid oor Tafelberg: “I had fallen among fundamentalists, hill worshippers so proud of ‘their’ mountain that to hear them talk you’d think they had built it. Their belief, unstated but pervasive, was that here was God’s own capital, together with His holy mountain” (158).

Hope skryf van “a festival of ignorance” (197), asook ‘n “empire of dreams,” wanneer hy na die era van blanke politieke bewind verwys. “In a land where words had been corrupted and emptied of meaning by the linguistic vandals of the former regime … lyrical lift was welcome. And ’empire of dreams’ was apt because it caught the vast, mad vision of Rhodes” (209). “Rhodes was ingrained in us, a way of seeing things, a point of view; he was the mirror we looked into and saw ourselves” (224). Werklik? “Rhodes was found to be a monster – but denial and amnesia have been traditional refuges for English South Africans. For a long time Rhodes, the irrepressible racist, was glossed over” (233).

“He was to show himself an exuberant racist, even by the standards of the times, backing laws forbidding Africans to move freely, restricting what land they might own, regarding them as not quite human. Rhodes laid the foundation of apartheid, and his messianic belief in White superiority was built on by successive regimes, well into the late twentieth century” (249). Die Boere was glo, soos Rhodes, “never shy about walloping their workers” (249). “Rhodes was not the first settler to exhibit this dementia but he took it to a new level. In the history of European settlement in Africa, nothing stands out so clearly as this characteristic insanity” (254). Volgens Hope het die Boere/Afrikaners, bv “the stubborn, absurd figure of Paul Kruger and his deeply backward Boers” (274), daardie kranksinnigheid verder uitgebou.

Wat Hope deurgaans probeer invryf, is hoe uiters sleg – moreel en andersins – die plaaslike blankes was en is. “The fashion in which many South Africans moved through much of the twentieth century required that as many people as possible knew as little as possible for as long as possible. Cruelty blended with muscular stupidity formed the policy many whites wholeheartedly supported or in which most were enthusiastically complicit. But its foundation was always ignorance, proudly encouraged. It was a land where what was on offer was never [!] logic or truth or consistency, values to which for sentimental reasons I attached enormous importance” (314). Hoeveel waarheid is daar in hierdie boek van Hope en die een wat ek die vorige keer bespreek het?

“Apartheid had locked us into the prison of our skins” (372). “The vaunted power of the apartheid state was for me a gigantic bluff – cruel, stupid and ugly, certainly, but a weakness, not a strength, a desparate attempt to reinforce the illusion that Whites were on a roll when they were actually on the skids” (377). “Isolation intensified delusion. South Africans lived not just in another country but in a separate universe where extraterrestrial rules operated. The country and its rulers believed in their own rhetoric. Hubris mixed with ignorance, made a heady brew and South Africans swallowed the stuff eagerly” (387). Wat Hope te kenne gee, is dat ons ‘n onnosel klomp is en gelukkig is om so ‘n wyse mens soos hy te hê wat ons foute vir ons uitwys.

Maar hy kom nooit daarby uit om te sê wat ‘n beter opset vóór of ná 1994 sou gewees het nie. Om in 1994 in Suid-Afrika met demokrasie, gebaseer op een mens, een stem, te begin was myns insiens gewoon dwaas; nie net omdat ‘n groot persentasie van die bevolking ongeletterd en oningelig is nie, maar ook omdat demokrasie nie meer sonder meer as ‘n voortreflike staatsvorm beskou word nie. Meer outoritêre regeringsvorme is besig om guns in die oë van baie Westerlinge te vind, bv as teenhanger vir ongebreidelde vryheid en chaos. As groter swart mag in die hande van nog minder kamerade sou setel, sou dit egter ons nag in Suid-Afrika verder verduister.

“The more public statues I saw, as I travelled the country, the odder they began to look … They may begin as reminders but they finish as reproaches” (473). “An idol that has had its day is more than redundant, it is embarrassing and there is relief when it is carted away. But where to hide it? Fallen statues, effigies in retirement say so much. They may have began as heroes and ended as villians” (478). Hope dink seker dat hy hier diep gedagtes uiter, maar hy is eintlik besig om hom te verlustig in die vernietiging van die standbeelde van blankes, veral Afrikaners vir wie hy nooit ‘n goeie woord het nie.

Hy hou ook nie van die plaaslike blanke Engelssprekendes nie. “English-speaking South Africans were, inevitably, a disconnected lot, never joined by their heartstrings to the country … English South Africans were perpetual arrivistes and unreliable patriots” (1497). “We may have belonged to different language groups but we had our lingua franca, racism, and spoke it fluently” (1750). Die Britte wat hierheen gekom het se siening van Afrika was “as the sort of place where gentlemen went for a little hunting, shooting and fishing and where Black chaps did the work” (2062).

Dalk is daar tog iets ten gunste van sulke standbeelde te sê. “Much South African history has been bogus but it helped to be reminded how we were deceived and how description sometimes encouraged deception. History and memory were weapons to be manipulated in a war of possession, where monuments, statues, dams, universities, airports, streets, mountains and rivers were named not for the comvenience of cartographers, but because they was how you took hostage people and places, as well as ideas and histories” (495). Hierdie verwyte word primêr aan die blanke politieke bewind gerig terwyl dit in dieselfde of meerdere mate vir die ANC-regime geld. Die ANC/SAKP-mentaliteit sal nooit by die punt kom dat daar bv genoeg standbeelde vir Nelson Mandela, ‘n hoogs onvolmaakte ikoon, opgerig is of dat hy in ander opsigte genoeg vereer is nie.

Later gee Hope te kenne dat sowel die blanke as die swart bewind in hierdie opsig ewe dwaas is. Hope, die enkeling met die gewaande insig, weet wat verkeerd geloop het. “When on top, you might do as you liked; but when down, you did as you were told. This depressing formula held sway from the first Dutch colonists to the British imperialists; from the old White race-obsessed nationalists to their race-obsessed counterparts. When power was yours you named avenues, airports and police stations after your leaders, yourselves or your fiends. Once power was lost, the winners took away your names and wrote you out of the history books” (551)

Hope vervolg ietwat meer sober: “If reliable old heroes were now the new villians, could one redress past injustice by airbrushing such figures from the record? … You might forget Rhodes, but his ghost might not forget you” (502). Hope verskuif dan die aandag na Rhodesië, wat eens Rhodes-besit was. “Even the name [Rhodesia] itself had become shorthand for removal and dispossession of Whites” (502). Hierteen spreek Hope hom nie uit nie. Hy hou eerder daarvan. Die blankes was volgens hom, in die woorde van die digter Alfred Tennyson (1809-1892), – woorde waarop Hope dikwels sinspeel – “sleepwalking towards disaster” (507). Met ander woorde, dat die Rhodesiese/Zimbabwiese blankes hulle eiendom verloor en uit die land geskop is, is eerder hulle eie skuld as die resultaat van Robert Mugabe se rassistiese haatdraendheid.

“South Africa is not Zimbabwe, at least not yet, although the parallels are troubling. What the fall of Rhodes revealed was that the hunt was on for someone to blame. President Jacob Zuma was the cause of noisy argument when he charged that ‘the trouble’ originated long before Rhodes. It all began when a Dutch official named Jan van Riebeeck arrived in the Cape in 1652, and began shooting the indigenous locals, starting wars and stealing land” (536) – ‘n buitensporig oordrewe formulering. “Van Riebeeck was fingered by the president as the ur-villian” (545). Wat het hieruit en hierop in April 2015 gevolg? “The monument to Jan van Riebeeck that had stood unmolested for decades in the centre of Cape Town was daubed with paint and a banner hung around its neck, declaring: ‘I stole your land. So what?'” (545).

Hope voeg verdere slegsê by: “The Dutch burghers who accompanied van Riebeeck when he arrived in 1652 were presented by the propagandists of apartheid as puritan pilgrims who brought civilization to a benighted Africa. In fact they were freebooters, mountebanks, scrougers and slave-dealers who diddled their compatriots and regarded the native peoples of the Cape with fear and loathing” (582). Dus, van die begin af was die blankes heluit sleg. Van Riebeeck “and his men inclined not to gardening but to smash and grab. The pattern was established and endures into the present day. The only consistent operating principle of those who colonized the Cape and, later, the country was that you helped yourself to just about anything that wasn’t nailed down because it all belonged to you” (592).

Wat die bliksem hier doen, is om die steelsug waarteen die blankes dikwels tevergeefs voorsorg tref en die endemiese korrupsie wat kenmerkend van die ANC-regime is, voor te stel as bloot ‘n voortsetting van die voorbeeld wat die blankes eeue lank gestel het. Daar was sekerlik ten minste ‘n graadverskil. “The idea that you measured your freedom in the number of slaves, servants or indentured labourers you possessed has blighted the country ever since. The Trek-Boers took whatever territory they managed to wrestle from the people they found there, resisting fiercely any idea of developing the land or the people they imposed themselves on, took it for themselves, and saw it not as theft but as their God-given duty” (597).

“South African history is difficult to explore as a chronicle of past events because it is more like analysing a crime scene; often a rather nasty homocide or an exuberant massacre. There were cover-ups, frightened witnesses, tainted evidence, and testimonies are riddled with subterfuge and deception” (663). “Almost everything we were taught about the early White settlers was wrong” (3434). “The founding fraud [is] at the heart of our history” (3439). “Deceit and delusion … was the stock in trade of some South African historians” (3444). “People in power bend the truth to suit their needs and insist that everyone else believe it” (3449).

Hoe min Hope van ons ontstaansgeskiedenis weet, blyk uit sy opmerking dat Van Riebeeck in 1662 van die Kaap na “what is now Malaysia” verplaas is. Hy weet nie dat Van Riebeeck se bestemming Batavia (Jakarta) op Java in Indonesië was nie. Maar hy sal seker die “apartheidsregime” vir sy gebrekkige kennis van die geskiedenis verwyt. “Under the old regime all history was alarming unless well policed. As little history as possible was taught and then only when heavily slanted to serve official apartheid ideology” (2221). “The essence of much life in this country has been not about what you wished to find out but how much you were able to hide” (2225).

In een opsig was die (meer behoudende) blanke politieke bewinde blykbaar darem beter as die destruktiewe ANC-regime. “Previous regimes, no matter who it was that the monuments remembered, or offended, preferred to let statues stand. But the fall of Rhodes signalled that it was now open season because it soon became clear that this was a game anyone could play” (522).

In Hope se boek wat ek die vorige keer bespreek het, het hy beweer dat hy sy militêre diens in die vloot in Simonstad gedoen het. In hierdie boek verplaas hy dit na Saldanhabaai. “Our military training exploited a familiar South African trait: dressing up the past and calling it the future. The real conflict was not new, it was old; it did not lie ahead, it was here and now, and it was not really a fight against a shadowy Red menace or Black guerrillas. Instead, we were being readied to fight each other, this was really the Boer War all over again” (693). Dit is deurlopend die patroon in Hope se voorstellings: dat die hede soos (of soortgelyk aan) die verlede is. Dit is louter twak om te beweer dat die Boere-oorlog eintlik ‘n burgeroorlog was. Die Boere-oorlog verskil ook fundamenteel van die blankes se stryd teen terroriste (1961-1994).

“Too little has changed” (803). Hope verskaf die volgende voorbeeld. “‘Cadre deployment’ is as old as the hills in South Africa. Everyone from van Riebeeck to Rhodes and Paul Kruger would have recognized its contemporary version: it has been adopted by successive regimes of every stripe and colour as the tried and tested way of dunning the poor and plumping your purse … Boer officials … of Paul Kruger were mocked as dizzyingly corrupt. They made fortunes for themselves and their favourites from monopolies in dynamite and gunpowder” (807). Wat Hope oor Kruger skryf is korrek, maar ook in hierdie geval is daar ‘n reusagtige verskil in graad vergeleke met die ANC-regime, waar kaderontplooiing en grootskaalse korrupsie die hele land ernstig benadeel.

Hope verkies egter die voorstelling dat wat ons tans ervaar bloot ‘n voortsetting is van hoe sake voorheen bedryf is. “Questions of who owned the vast wealth from mines, and who bought and sold them, became all-consuming and corruption so ubiquitous as to be pratically obligatory, and it was increasingly accepted then, as now, as the traditional way of doing things” (1246). “One cannot speak of wealth in South Africa without also talking of weapons. Or theft” (1251). Die Suid-Afrikaanse geskiedenis is glo ‘n “chronicle of theft” (1384). Dus, (blanke) Suid-Afrikaners is gewelddadige diewe in “the tragic human comedy of South Africa” (1256).

Nêrens loof Hope die blankes wat meer as enige ander rasgroep tot die ontwikkeling van die land bygedra het nie. Pleks daarvan maak hy gewag van “Black labourers who were, and still are, the backbone of the country” (841). ‘n Blanke, daarenteen, word gekarateriseer as “the idle heir to a long tradition, so natural to generations of settlers” (841). Let op die woord “settlers”, waarvan Hope dertig jaar lank een was. Hy is in so ‘n mate bevooroordeeld dat hy kwalik werklik kan glo wat hy skryf, maar hy doen dit in die waan dat dit hom aansien en veral in die buiteland ‘n afset vir sy boeke sal gee. Dit is waarom hy teen sy beterwete bv hoogs oordrewe skryf: “the state-sponsored ethnic cleansing we call apartheid” (994). Oor sy besoek aan Fraserburg verwys hy na “the /Xam bushmen, whom the first White farmers … hunted to extinction” (1064) en “hard-drinking sheep farmers who had been known to assault each other” (1004). Hoeveel keer het dit gebeur? Waarom skryf die bliksem nie oor die geweld wat in veel groter mate onder swartes hoogty vier nie?

Volgens Hope is almal in Suid-Afrika basters. “Nothing and no one in South Africa was solely one thing, or one race, despite the decades when this foolish pretence was enforced” (1112). Nog bog: “Today … van Riebeeck was a symbol of everything many Whites wish to forget. To associate yourself with van Riebeeck now was to be found guilty by association with the Dutch governor and his ‘gangsters’ who robbed the locals blind” (1161). Van Riebeeck en sy geselskap, “portrayed by the apartheid ideologues as lily-white, pure and pious Dutchmen,” was glo eerder “a shipload of low-lifes from the Low Countries” (1271). Hope se uitlatings laat gewoon geen ruimte vir iets goeds by die eerste blankes en hulle nageslag wat hulle in Suidelike Afrika gevestig het nie. “They are not African people. They are invaders – they are foreigners” (1176). Op grond hiervan loof Hope die “irreversible change of power” in 1994 (1197).

Dit behoort vir die lesers duidelik te wees dat daar ‘n groot skroef by Hope los is, maar dan is dit hy wat ons van geesteskrankheid beskuldig. Ek het tot dusver slegs oor die eerste derde van sy boek geskryf. Ek het nou genoeg van sy dwaasheid gehad en seker baie van die lesers ook. Die res van die boek gaan ek baie oorsigtelik behandel. Maar hou deurgaans in gedagte dat die Universiteit Stellenbosch dit vir Hope finansieel moontlik gemaak het om deur die land te reis en hierdie skewe siening van Suid-Afrika die wêreld in te dra. Hy bly hamer op die harteloosheid van die rasseskeiding tydens apartheid. Die prominentste opsig waarin die bevolkingsregistrasie jaar na jaar deur ‘n genadige NP-regering aangepas is, is die groot getal bruin mense wat blank verklaar is. Dít is ‘n feit wat Hope nie noem nie, dalk nie weet nie en in elk geval nie wil erken nie. Hoe radikaal die Universiteit Stellenbosch ontaard het, blyk uit die volgende: “The idea of burning down buildings had been presented, even by those in charge of Stellenbosch, not as a crime but as part of the political conversation” (3378).

Die Voortrekkers word beskryf as “Boer ancestors who had trekked north from the Cape, into the Karoo, and shot their way through obstacles and, for that matter, any people who stood in their way” (1305). Nader aan die waarheid is die volgende stelling: “British imperialists, in their ineffable condescension, regarded the Boers as scarcely human” (1310). Dit sou heel moontlik selfs in groter mate vir die swartes geld. ‘n (Fiktiewe) boer/Boer, Theo, beweer in ‘n gesprek met Hope “that ‘his people’ had opened the country” (1310). Dit gee aanleiding tot die volgende tirade:

“I disagreed. I said that when Theo’s people at last took complete power in the mid-twentieth century, far from opening anything at all they shut down whatever and whoever they saw as a threat to their control. They set their faces against variety, reason, forbearance, love, toleration, imagination and humour. They closed schools, churches, universities and libraries. They banned books, films, plays; they expelled clerics and academics, and deported, banned, jailed or killed many who disagreed with them. During their half-century rule they put in place a system of racial intolerance so cruel, so pervasive and so murderously stupid that it blighted whatever it touched” (1316).

“It was a programme so destructive that only those who lived through the years of the pathological condition that we call apartheid could understand how systematized violence seeded itself into every aspect of everyone’s lives” (1320). “Half a century of punitive racial separation [was] so fierce [that] it counted as a war in itself” (1456). Hiermee probeer hy om die veel groter gewelddadigheid van die ANC/SAKP se terrorisme en die voorgesette geweld wat so kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is, nie net te versuiker nie, maar die skuld daarvoor op die blankes te pak. Wanneer Hope na “hands … covered in blood and gravy” verwys, is dit dié van die blankes; nie dié van die swartes nie (1331).

Hope gee sy siening van die “Boer War”: Daar was “the surreal belief on both sides that this was a White man’s war waged in a White man’s country. It was an illusion that prevailed. By an extraordinary sleight of mind, Whites persuaded themselves that Africans, though they were overwhelmingly preponderate, did not actually exist, except as a problem to be solved and as a reservoir of labour. That has always been the clue that gave the game away. Africans were suddenly essential only when someone had to do the work” (1452).

“South Africa was anything but normal, it was never much of a mother [country] … When you looked hard at the map, it seemed to be a matter not of geography but of guns. What you meant when you said ‘South Africa’ depended on your skin colour and your politics” (1512). “Perhaps that was why I had the feeling, early on, that there were no ‘real’ South Africans. Whites offered at best a shaky impersonation of the real thing – Blacks were refused permission to be anything of the sort. This dislocation started under the British, who established that all genuine South Africans must be White” (1517).

“[In] the mid-twentieth century … a deluded cabal of White Afrikaner tribalists, obsessed with preserving racial purity, took over the country and drove a stake through its befuddled heart … European settlement in Africa has been a long game of make-believe. Whites had to pretend, and it was a hard trick to master, that being a European was your vocation and yet Africa was your home” (1522). Die blankes het myns insiens die voor die hand liggende maar ambisieuse/onmoontlike ding probeer doen, naamlik om Suidelike Afrika te probeer vereuropa of verwesters. Hulle ideaal behoort eerder bewondering as verguising te ontlok.

In 2017 is Hope nie net in Suid-Afrika toegelaat nie; hy het ook Orania besoek – “a type of Boer kibbutz” (1998) met standbeelde as “a retirement home for fallen idols” (2008). “In Orania people have made memory their mission, set up monuments, collected statues and constantly reminded themselves that their destiny was to survive. They contemplated not just their superfluity in the South Africa that came into being after 1994, but their probable extinction, and took steps to resist. Their model would be the Israelites whom Moses led out of Egypt; they would gather all those faithful to the tribe, language and culture and trek into the desert. They would create for themselves what they once insisted everyone should have and live in – an ethnic enclave, what might be called an ‘Afrikanerstan’. What they have made in Orania is real enough but it is also a place that feels as insubstantial as a dream” (1849).

“Orania reminds me of what I saw in ex-Yugoslavia. During the wars of the nineties, when the country split into tribal reservations, ethnic islands” (1874). Wat is verkeerd daarmee? Die huidige opset daar is baie beter as die vorige konglomerasie, terwyl die huidige plaaslike opset ‘n terugwaartse, eintlik fatale, stap was. Die stigter van Orania, Carel Boshoff (Praag 19.12.2015), “dreamt of a homeland where the culture, faith and language of the Afrikaner volk would be preserved. The idea assumed you might redeem the past by deft retrospective surgery, slicing off bad bits, sewing on others, and serving it up as the future” (1884) – “a rearguard action against history” (1902). “It was a view at once familiar and dispiriting because so very South African; a destiny always defined by race, and skin colour, always announcing a revolutionary future that looked, on examination, very like a reactionary and racist past” (1923).

Teen hierdie tyd behoort dit duidelik te wees dat Hope se beperkte intellektuele register hoofsaaklik twee idees bevat: dat die blankes, veral Afrikaners, die toekoms in die verlede soek en dat die onverkwiklike hede in Suid-Afrika eintlik ‘n voortsetting van die verlede is en die skuld daarvoor gevolglik op die blankes geplaas word. Die swartes kom skotvry daarvan af. Hope is oorbewus van velkleur. Hy verstaan nie kultuur en kultuurverskille nie. Hy gebruik feitlik nooit die woord “culture” nie. Dit kan op sy ongekultiveerdheid dui.

Ingevolge sy uiterste, militante liberalisme soek Hope alewig eendershede waar daar nie is nie. Met verwysing na hulle destydse swart tuinwerker, George, in Johannesburg, skryf Hope (let op die onderliggende oneerbiedigheid jeens Verwoerd se tragiese einde): “Would he [George] have considered how one very odd individual may turn out to be the grotesque reflection of another? Would he have been alarmed or amused by the eerie similarity between Dimitri Tsafendas, a Greek immigrant of mixed race, obsessed by what he believed to be a gaint, talking tapeworm in his gut that gave him orders; and Hendrik Verwoerd, a Dutch immigrant consumed by his mission to keep the tribe from contamination, and who took his orders from the Almighty? (2202). “Both men were subject to dangerous and deadly delusions” (2212).

“South Africans are a traumatized people. Apartheid replaced compassion and civility with fear and loathing. And this was never seen as aberrant behaviour; the system required it – brutality was enforced, hate encouraged, violence applauded and, it must be said, even enjoyed. Apartheid may have gone but not the violence it engendered” (2240). “Happiness was always discouraged” (2450). Dus weer eens: Die gewelddadige nuwe Suid-Afrika is na bewering te wyte aan die blankes; dus nie weens Nelson Mandela en sy MK-terroriste en hulle navolgers se misdade nie. “Under the old apartheid regime murder moved from being a freely available option to something close to an obligation” (2669).

Wie het die meeste swartes tydens die “bevrydingstryd” gedood, die blankes of die swartes? Hoeveel moorde was daar per jaar tydens apartheid en, in vergelyking daarmee, hoeveel jaarliks sedert 1994? “White farmers are four times more likely to be murdered than anyone else” (2861). Maar kyk hoe plooi Hope dit onmiddellik daarna: “Black farm workers, too, are attacked and murdered, sometimes by White farmers, who have earned a reputation for brutality that goes back centuries” (2871). Moord word in veel groter mate deur swartes as deur blankes gepleeg.

Volgens Hope was alles tydens apartheid sleg. “The country was a giant menagerie where zoo keepers who claimed to be divinely appointed presided over less-than-human others, who were locked into the prisons of their skins” (2773). ‘n Sebra word beskryf as “an animal that could not change its stripes, an animal that would have served perfectly as an emblem of the old apartheid state: two exclusionary zones, one Black, one White, and never the twain shall meet” (2950).

“Rewriting history required time and effort but remaking images needed only a can of paint, a hammer or a smelter, at the whim of some functionary who did not like what he saw” (2984). Hope kon die naaste aan regsinnigheid in die volgende aanhaling, hoewel dit nie sonder vals note is nie. “It is wrong to imagine that by overturning idols, we can prevent the past from haunting the present. Because without useful, though painful, reminders of where we came from, how are we to begin even to have any idea of where we wish to go? Deeply repressive societies, in the Soviet Union or Eastern Europe, have been ardent about re-engineering the past but failed. No amount of name-calling or name-changing gets rid of the past. Re-education of the transgressing classes, however expertly and forcefully administered, will not do the trick. Even state-sponsored ignorance, so popular in the old South Africa, is no protection against returning demons. Effigies and idols, after they have been forcibly ‘disappeared’, have ways of reappearing to remind us they were once intimate, if embarrassing, members of the family. Rather than covering them up or trucking them off to the scrap heap, it seems to me that they have something to tell us, and it pays to hear them out” (3088).

“The assault on statues has moved from low priority crime to high priority protest” (3102). “The hunt for past oppressors gathers pace” (3112). “[The] weapons were aimed in the wrong direction – at libraries, lecture theatres, statues, paintings” (3309). Hope het sy boek begin met verwysing na die verwydering van die Rhodes-standbeeld van die kampus van die Universiteit Kaapstad. Hy sluit sy boek af met ‘n beskrywing van sy besoek aan die Rhodes-borsbeeld, wat deel is van die Rhodes-gedenkteken aan die hang van Tafelberg. “The first thing I noticed was the hole where his nose had been. It had been cleanly removed, leaving a perfectly shaped nasal aperture. Hostile graffiti writers had been busy … The assault seemed a half-hearted, unfinished job … If this was the worst angry young South Africans could do to one of the few really world-class villians, you had to wonder if they deserved to have any ” (3589).

Oudergewoonte, as hy iets misdadigs teëkom, plooi Hope die skending van hierdie Rhodes-standbeeld asof dit die skuld van die blankes is. “I hope the noseless Rhodes survives … The scar left on the landscape, and the soul, when District Six was ‘removed’ says all that is needed about, not only the cruelty, but the stupidity of apartheid, based as it was on the belief that by knocking down people’s homes and demanding they live out of sight, at least by night, you could re-engineer reality. It was an idea even more foolish than claiming that by toppling effigies you did not like you could rewrite history. We should preserve embarrassing monuments – bad memories can be a precious resource” (3619).

Die “unfinished job” waarvan Hope gewag maak, is intussen voltooi. Die kop van Rhodes se borsbeeld is onlangs verwyder (Netwerk24, 15.07.2020). Terselfdertyd het Afrikanerinstansies, bv die FAK, ná die verwydering van MT Steyn se standbeeld van die kampus van Free State University, voorbrand begin maak vir die verskuiwing van die standbeeld van Paul Kruger en sy vier krygsmanne vanaf Kerkplein in Pretoria. Daar is so min ruggraat in Afrikanerinstansies oor dat hulle oorgee voordat hulle hulle tot enige daadwerklike verset teen sulke dwaasheid en onbeskaafdheid gewend het. Die gevolg is dat alle Afrikanerstandbeelde – ook -monumente, ens – al hoe meer in die gedrang is.

Tans is daar weer koerantberigte oor monumente uit die verlede wat glo aanstoot gee en volgens die ANC-regime na “temaparke” verwyder behoort te word. Wat nooit genoem word nie, is dat daar talle monumente opgerig sedert 1994 is wat misdadigers, bv terroriste, vereer en vir my en sekerlik ook ander Afrikaners uiters afstootlik is. Wat Afrikaners begeer, word sonder meer deur die regime geïgnoreer omdat daar plaaslik, anders as in bv Amerika, hoegenaamd geen minderheidsregte bestaan nie.

Stellenbosch University is aktief besig met die formulering van ‘n program van “visuele regstelling”, wat deel van hulle oordrewe transformasie is. Daar is myns insiens geen moontlikheid dat die huidige US-bestuur, met Wim de Villiers aan die spits, enige beswaar teen die verwydering van Jan Marais se standbeeld van die kampus sal opper nie. Marais se stigtingsvoorwaarde, dat Afrikaans nie ‘n minder plek as Engels aan die US mag hê nie, is selfs gedurende die US se eeufees in 2018 konsekwent deur De Villiers verswyg. Geen Afrikaansinstansie het hom daaroor opgehel nie. Dit word skynbaar aanvaar dat om vir Afrikaans, die Afrikanerdom en blankes in Suid-Afrika te ywer, reeds ‘n verlore saak is.

Wat is Hope se ongevraagde raad aan ons as blankes? “The best hope left to ‘us’ was not rebellion … but, perhaps, a managed redundancy. That was what made assaults on effigies not only pointless but misguided. It might be best to treat these memorials, from Rhodes to Kruger, with care because, without them, how were we to remind ourselves of the way we had been? Removing every last statue changed the past not one whit, because those they commemorated still remained, for good or ill, aspects of ourselves. And in a country so given to amnesia we needed all the memory we might save” (2470).

Wat gaan van die blankes word? Wat is Hope se wens? “When you look at the figures it is not deportation or pogroms or even the long-anticipated race war that will drive Whites into, or over, the sea. It is simply too late for that sort of thing. Demographics and disillusion may carry them away, whatever happens” (3659).

Leon Lemmer: Christopher Hope (Deel 1): Die wit klong wat weggehol het

Daar is iets waarin ek ‘n groot renons het: Oud-Suid-Afrikaners wat uit die land gevlug het en dan met skryfwerk vorendag kom waarin hulle die blanke politieke bewind in baie groter mate as die huidige swart regime veroordeel. Daar is gevalle soos Anelia Schutte, wat in 1999 geëmigreer het (Praag 5.10.2019), en Philippa Garson, wat in 2008 genoeg van die “bevryde, demokratiese” Suid-Afrika gehad het (Praag 23.05.2020).

Christopher Hope (gebore in 1944) verskil van die genoemde twee omdat hy reeds in 1974 oorsee verkas het. Dit het gevolg nadat twee van sy digbundels (1970, 1974) in Suid-Afrika verban is. Sy eerste roman, A separate development (1977), is ook verban. Ek is teen sensuur gekant, maar Hope se weergawe van apartheid en sy siening van die Afrikanerdom is so buitensporig oordrewe en bevooroordeeld dat ek dit moeilik vind om ‘n verbod op sy skryfwerk te betreur. In wat hier onder volg, is dit meesal onnodig om hom teen te spreek omdat ingeligte lesers weet dat daardie stellings vals is. Ná 1977 het nog van sy romans met Suid-Afrikaanse temas gevolg, soos Kruger’s Alp (1984) en The Hottentot room (1986). “After all writing was a way of showing where one stood” (Hope, bron hier onder, Kindle 3714). Hope se pa is as vlieënier in die Tweede Wêreldoorlog in Noord-Afrika gedood. Sy ma, Kathleen Hope, het weer getrou maar Christopher het nie met sy stiefpa oor die weg gekom nie. Hy het sy ma se nooiensvan as syne aangeneem. Hy het in 1967 getrou, maar geskei.

Hope beskou homself as ‘n Engelssprekende Rooms-Katoliek van Ierse oorsprong. Dit stel hom in staat om hom nie net radikaal van Afrikaners te distansieer nie, maar ook van Engelssprekendes van Britse oorsprong. “The Irish do not understand the English” (1691). Hy het dus ook nie in Engeland wortelgeskiet nie en hom in die middel van die jare negentig in Frankryk gevestig. Dit verhoed hom ongelukkig nie om periodiek besoek aan Suid-Afrika te bring en dan in sy geskrifte oor sy geboorteland gal te braak nie. In hierdie verband misbruik hy sy vaardigheid in Afrikaans; ‘n vermoë wat dateer uit sy skoolloopbaan in Pretoria. Dié skoolonderrig, “Christian National Education,” was glo sleg. “It was not particularly Christian, never national and a travesty of education” (1831).

In 1962 het Hope met sy militêre diensplig in die Suid-Afrikaanse vloot begin. Daarna was hy ‘n student aan die Universiteit van die Witwatersrand (BA-graad, 1963-1965) en aan die Universiteit Natal in Durban (Honneurs-BA in Engels, 1969); ook ‘n MA-graad in Engels aan Wits (1970). In Durban was hy ‘n joernalis. Sy radikaal linkse ideologie toon duidelike spore van sy Wits-agtergrond. Byvoorbeeld, “I write not to change the world but to undermine it” en “It is not for the white farmers to insist they belong.”

‘n Interessante waarneming van Hope, toe hy in 1987 ‘n kroeg op die Wits-kampus besoek het, is: “the race groups split these days into separate tables … It is striking to note how this voluntary apartheid prevails” (3073). ‘n Ander integrasionis, Jonathan Jansen, het tot sy ontsteltenis dieselfde verskynsel op die kampus van die Universiteit Pretoria asook op dié van die Universiteit Vrystaat waargeneem. Dit lyk asof soort-soek-soort ‘n natuurlike verskynsel is; dat dit glad nie afstootlik of misdadig is nie.

In hierdie tweedelige rubriek bespreek ek Hope se twee outobiografiese boeke, wat hy as nie-fiksie aanbied.

White boy running

Hope het in 1987 na Suid-Afrika gereis om die plekke waar hy eens gewoon het, te besoek. Hy het terselfdertyd die algemene verkiesing, op 6 Mei, meegemaak. Daarna is die volgende boek van hom gepubliseer: White boy running (London: Atlantic Books, 1988/2018, 288p; Amazon Kindle $12,06). Hou deurgaans in gedagte dat wat Hope beskryf die ou Suid-Afrika is, dus toe die blankes nog in beheer van die land was,

Sy besoek het doelbewus die aanloop tot die algemene verkiesing en die verkiesingsdag ingesluit. “This election has a peculiar fascination. Almost certainly it will be the last all-White election ever held, and I have an overwhelming desire to be in at the death” (Kindle 275). “Nationalists, Progressives and Conservatives … are united in their rejection of majority rule … no one talks of Black rule” (979). “The President himself now declares that there will never be majority rule in this country, and, therefore, there will never be a Black President” (1009). Hierdie 1987-situasie toon onteenseglik dat dit ‘n leuen is dat die meeste blanke kiesers in die 1992-referendum tot swart meerderheidsregering ingestem het. Die waarheid is dat die blankes en die land in 1994 op die allerskandaligste manier uit ‘n eerstewêreldse Westerse toekoms verneuk is.

In die teks is daar lang literêre beskrywings waarin die outeur klaarblyklik met die oog op buitelandse lesers veral die Afrikanergeskiedenis kriminaliseer. Van die stellings is uiters vergesog maar is blykbaar geskryf in die waan dat hulle eerder gevatte as misplaaste humorsin dokumenteer. Daar word baie van nabaat gebruik gemaak om die indruk te wek dat die outeur reeds vroeg in sy lewe in oorverligtheid uitgemunt het. As romanskrywer gee hy soms vrye teuels aan sy verbeelding. “It was as if the place [South Africa] was so absurd, so incredible, so terrifyingly funny that it was only by putting it into story form that you could believe in it” (1541). Hy misbruik bv die bekende truuk om skynonderhoude met anonieme mense te voer en dan self as die beterweterige orakel op te tree. Hierdie alwysheid ontspring in ‘n mens wat met die eerste probeerslag nie eens sy matriekeksamen kon slaag nie (2049). Geskiedenis was seker een van die vakke wat hy gedruip het, want hy skryf van “the defeat of the republican ideals by the British, not once, but twice in the Boer Wars of 1880 and 1899” (177).

Hope illustreer hoe vreesbevange die blankes is deur te vertel van hoe ‘n blanke in die nag al hoe vinniger geloop en later gehardloop het toe hy agterkom dat hy agtervolg word. Hy het verkeerdelik gedink dat hy deur ‘n swarte agtervolg word. Die agtervolger vra toe vir hom: “Why are you running, White boy?” (1671). Die boektitel is hieraan ontleen. Hope vra: “Who told me the story? Did I make it up myself? I do not know” (1676). As ek reg onthou, is dit Jesse Jackson wat van ‘n soortgelyke ondervinding vertel het: Hoe bang hy was toe hy agterkom dat hy agtervolg word, hoe verlig hy was toe hy vasstel sy agtervolgers blankes was en hoe skaam hy gevoel het oor sy vrees vir mede-swartes in die nag. Waarmee Hope hom in sy outobiografiese boeke besig hou, is ‘n spel wat wissel tussen feit en fiksie. In hierdie geval vind Hope aansluiting by die gewilde polities byderwetse tipering van blankes as swakkelinge wat vreesbevange en broos (“fragile”) is.

Die gevare wat Afrikaners in hierdie “wye en droewe land” (NP van Wyk Louw) deurstaan het, word as mites afgemaak. “I dislike intensely people who support walls, build them, and encourage their use” (3739). Volgens Hope het hierdie bangbroeke in 1652 per skip hier aangekom. In Kaapstad is daar “a castle which the early settlers built to replace their fort. The fort was the first thing they built, and is indicative of the state of their thinking about the indigenous inhabitants of the Cape” (2083). In 1510 is die Portugese ontdekkingsreisiger, Francisco D’Almeida, en 64 van sy bemanningslede aan die Kaap deur Khoi-Khoin uitgemoor. Verwag Hope dat Jan van Riebeeck en sy manskappe hierdie feit liewer moes geïgnoreer het? Ek het die indruk dat Hope die eerste blankes aan die Kaap eerder dood wou gehad het. Dit word bevestig deur sy wens dat Hans Strijdom en Hendrik Verwoerd liewer dood moet wees (kyk hier onder).

Die illustrasie op die voorkant van die boek toon ‘n (bevoorregte) wit seuntjie wat deur ‘n (benadeelde) swart kinderoppaster op ‘n kruiwa gestoot word. Dit verbeeld die tema van die boek. Hope vertel agtereenvolgend van sy besoek aan Balfour, Johannesburg, Pretoria, Kaapstad en Durban. In sy 2018-voorwoord maak hy op objektiwiteir aanspraak: “I tried to portray the surreal [!] heart of the country by collecting evidence from the most expert witnesses, those on the ground, on all sides and from all races” (57). Hy gee (valslik) voor dat sy hervestiging in die buiteland hom help om Suid-Afrika objektief te beoordeel. “I could live at such a remove from my own country; I must say that I found it preferable” (1237). Waarom dan nie eerder permanent wegbly en ophou om laakbaar oor jou geboorteland te skryf nie?

‘n Mens sou verwag dat hy, omdat hy dertig jaar lank in die land gewoon het, van beter sou weet, naamlik dat die onderskeiding van vier hoofetniese groepe op verskille in kultuur (leefwyse, maniere van dink en doen) gebaseer is en nie primêr op velkleur nie. Hy verkies egter om te beweer dat apartheid/afsonderlike ontwikkeling uitsluitlik op velpigmentasie gegrond is, gevolglik noem hy die beleid “a monument to stupidity” (57). “Skin tones [are] the only realities in South Africa” (2759). Hope verwys na “the religion of pigmentation … The result is to create a country more bizarre than anything a writer could dream up. South Africa is a deeply inventive asylum” (3818); “a horrifying comedy” (3823). Die blankes koester glo “secret epidermal consolations” (1640). “Anywhere else colour is no more than an impression of tonal values, but in South Afrika it is the world” (2019). As slegs velkleur die verskil tussen blankes en swartes was, waarom word dit algemeen aanvaar dat geen blanke ooit weer die plaaslike staatshoof sal wees nie?

Die land word soos volg gekarakteriseer: “South Africa does not exist as a place, it is only the expression of policy; it is not a country, it is a condition. It is the result of forty years of social engineering in which it has been hacked about and reshaped according to a wild ambitious dream that maintained that it is only by building fences between groups with differently coloured skins that you could make the Black people free and the Afrikaner people safe” (3513). ‘n Meer akkurate beskrywing van die dilemma is: “How do you acknowledge Black aspirations for majority rule while conceding legitimate White fears of domination?” (2409). Die keuse is óf swart oorheersing, soos ons sedert 1994 ervaar, óf blanke baasskap, soos ons in die goeie ou dae beleef het.

Die “White Right” van destyds (die Konserwatiewe Party, Herstigte Nasionale Party en AfrikanerWeerstandsBeweging) word beskryf as aanhangers van rassuiwerheid, van “the ethnic immaculacy of the Afrikaner tribe” (701). Hulle word as “Neanderthal political thinker[s]” (409) en as “fanatical groupings” (595) uitgekryt. Let op die volgende oordrewe formulering: “The merest tincture of poison introduced into the sacred well of racial purity will kill the tribe” (208). “The National Party represents something akin to the Middle Ages; to its right the Conservative and Herstigte National Parties together yearn for a return to the Dark Ages” (244). Dalk laat Hope se geskiedeniskennis hom weer in die steek, want die Donkereeue word dikwels as ‘n sinoniem vir die Middeleeue gebruik.

Wat het in 1948 gebeur toe die NP aan die bewind gekom het? “The great darkness … fell on the land” (264). “They set out to restore the legend, the potent myth, of trekker heroism” (1551).”The [Afrikaner] tribe … decided that time should be stopped and put into reverse” (294). “It is always yesterday in South Africa” (284). “The new regime of 1948 came in on a programme which declared that the way forwards was the way backwards” (1396). “The best place for the past was firmly ahead of them” (1461). Paul Kruger se woorde aan sy volksgenote word soos volg verdraai: “If they cared for their future they should look to the past” (430). Kruger se stelling was egter selektief oor die verlede en uitdruklik toekomsgerig: (geparafraseer) Neem uit die verlede wat goed is en bou die toekoms daarop. Hope laat nie die kans verbygaan om Kruger sleg te sê nie. “Kruger was so easy to dislike, he presented such a target, an extremely vulgar man, a buffoon, an anachronism” (1570). Later noem hy Kruger “the vulgar, stubborn backwoodsman” (1620).

Afrikanerpolitiek is glo sinoniem met gewelddadige oorheersing. “The true texts, or literatures of this country, are to be read in gunshots, walls and fences” (2505). “What things come down to – a fist, a boot, a bullet … These farmers truly expect the Black man to be the death of them one day” (376). Die swartes word glo saamgehok in tuislande, “casinostans” (2887), “obscure tribal fiefdoms distinguished only by their casinos and their soil erosion” (1974). “Only the police are happy” (1974). “One goes to the police station as one would to the Church, because police stations are, after all, way stations upon the road to Paradise” (2475).”The present Government, through its police and its soldiers, is at war with the rest of the country. It may talk, it may posture, promise, pretend, it may ‘consult’, it may announce ‘reforms’, but it seems to have lost even the last threads of legitimacy” (3158).

“This government is itself the greatest barrier against any sort of meaningful change. It is too much to expect that the men who invented apartheid could begin to understand how it should be dismantled … Consider the dilemma: the Afrikaner cannot effect meaningful change without ceding power to another group” (3296). Elders noem hy dit “real change” (3972). Vir Hope (wat in die buiteland sit) en diesulke is betekenisvolle of egte verandering oorgawe aan swart mag, waarmee hulle nie daagliks sou moet saamleef nie. Dít is iets waaroor daar in regse geledere duidelikheid is. “Nowhere is the dilemma of the present regime more keenly appreciated than among its opponents on the far right” (3300).

Hope, die “Ier”, distansieer hom ook van die blankes van Britse oorsprong wat die NP-regering al hoe meer gesteun het. Oor bv die 1930’s skryf Hope: “This is not to suggest that Englishspeakers … were any less racially prejudiced than their Afrikaner counterparts; indeed, they were often more vulgarly and shrewishly disposed towards the ‘natives’ than the Afrikaner who lived and worked with them” (566). “The Englishspeaking liberal had made a considerable contribution to his own irrelevance … A sense of fairness and tolerance were precisely the qualities which prevented us from attacking the everyday idiocies of our Government with proper ferocity” (3808). “I believed that the only possible response to the system … was … to find a way of attacking it from some new vantage point” (3813).

Oor DF Malan se herstigting van die Nasionale Party, nadat Barry Hertzog met Jan Smuts se party in koalisie gegaan het, skryf Hope: “A new ‘purified’ National Party, a rough, unlovely thing” (580). Die bewindsaanvaarding van die NP in 1948 word “a catastrophe” (731) en “the start of the Afrikaner revolution” genoem (799). “The dogmas of purified Afrikanerdom were spreading like a killing mist … the racial phobias of the dominant tribe” (870). “Henceforth, the country was to be run on the lines of a human zoo with different species confined to their own cages” (1387). Malan se NP was glo verantwoordelik vir “the excoriation and, where possible, extirpation of the English and their influence” (580), “a detested minority” (1332). Eintlik verkondig hy die leuen dat die NP net so harteloos teenoor blanke Engelssprekendes opgetree het as wat die ANC-regime deesdae die blankes, veral die Afrikaners, behandel. “The Ayatollahs of apartheid have reigned now for four decades and the effects of their extraordinary forty-year programme of human engineering will be felt for many generations, whatever political changes may occur” (815).

“They [Calvinists/Afrikaners] were the ones who would someday roast in hell” (1347). “Nationalist politicians believe in the absolute coincidence between tribal imperatives and the wishes of the divine spirit” (1920). Hulle is glo ‘n “demented tribe” (1861). “It is singular that no opposition groups to the left of the present Government have ever emerged among Afrikaners” (1925). Volgens Hope se insig moet jy polities links wees om reg te hê. ‘n Afrikaner, daarenteen, “does not feel it [is] enough merely to be powerful, he wishes to be right as well … His critics are branded communists, subversives, traitors” (1925). “Exploiting people has never been wrong in this country” (3271).

Oor Hans Strijdom se dood in 1958 skryf Hope: “It seemed the brightest news in years” (1655). Oor David Pratt se mislukte sluipmoordpoging op Hendrik Verwoerd in 1960 skryf hy: “It was a tragedy that he [Pratt] had proved himself to be such a bad marksman” (1750). Hy verwys na “the old Show Grounds sacred to the memory of Mr Pratt” (3043). Dit klink asof Hope Dimitrio Tsafendas se suksesvolle aanslag in 1966 op Verwoerd se lewe verwelkom het. Hy verwys na Verwoerd as “a gentle fanatic filled with a sense of divine mission, and an unshakable, bewildering belief in the tribal exclusivity of the White Afrikaners, the apostle of apartheid who believed in the absolute separation of different groups” (2180); “that St Paul of segregation, the theoretician of the system of militant segregation we call apartheid” (2288).

In 1966 “I was rather embarrassed by the anguish of my Afrikaans co-workers and even more by my inability to offer even perfunctory sympathy in the face of their sorrow and disbelief, their grief; being without the least share of their mystical reverence for a man who seemed to me to have been more than anyone the baleful genius of a system of constitutional White supremacy, a man who permitted nothing to stand in the way of the historical imperatives of his tribe” (2195). “Here was a man who had pledged himself body and soul to the most grotesque distortion of human values” (2199). “After Verwoerd, the moral certainty went out of apartheid, fanaticism was replaced by expediency … the granite years were over and the greasy hours were at hand. Balthazar John Vorster, who had a face somewhere between that of a bloodhound and a Renaissance cardinal with dubious predilections, succeeded the Doctor” (2204).

As baba het Hope en sy ma op Balfour in sy oupa se huis gewoon en ná die oorlog by dieselfde oupa in Johannesburg; in Kerryweg, Parktown. Hendrik Verwoerd, die redakteur van Die Transvaler (1937-1948), het toe in dieselfde straat gewoon. Telkens wanneer Hope na Verwoerd verwys, noem hy Verwoerd sy eertydse buurman. In 1952 het hy, sy ma en stiefpa na Brooklyn in Pretoria verhuis; “the Boer capital” (1153), “their holy city … enemy country” (1327), waarin “sad, savage injustices” gepleeg word (1212); “under the crusading racialism practiced as an article of government policy against all our coloured countrymen” (1332), dus “an abnormal society” (1362). “Without some appreciation of the spiritual significance the place [Pretoria] holds for Afrikaners it is not possible to understand the dark symphony of White South African politics: the Whiter the politics, the darker the music” (1461). “Parliament may pass legislation in Cape Town, while the judicial capital is in Bloemfontein, but the real damage is done in Pretoria” (1177).

Die Uniegebou word “our very own Kremlin” genoem. “It has about it the look of a prison or an asylum” (1183). Sou Hope die Uniegebou steeds so beskryf noudat die ANC-regime daar ingetrek het? Ek dink nie so nie. Die Voortrekkermonument is glo “this immense bulky granite bunker” (1470), “the great granite mausoleum” (2559). “The place is a gigantic exercise in vulgar triumphalism and it looks like an inflated model of those radio sets they used to build in the ‘thirties” (1480). Blykbaar is Afrikaners nie eens in staat om sonder om skande te maak monumente te bou nie. Oor die monument by Bloedrivier skryf Hope: “Opened in 1973, built at enormous cost, it caused something of a scandal, but then that has been the way with most of the sacred monuments to the Afrikaner faith” (2559). In Pretoria het Hope die Transvaal Museum besoek om ‘n uitgestorwe olifantvoël van Madagaskar en ‘n Mauritiaanse dodo te sien. “White Calvinists … were really the Elephant Birds of South Africa. And their nervous, English-speaking accomplices were the Dodos. Surely it would be simply a matter of time before both faded into oblivion” (1521).

In 1987 was daar “endemic violence” in Suid-Afrika (1103, 2460). Hope verwys na die veiligheidsmaatreëls wat die blankes tref (1103). “What is interesting is the way in which what one might call the politics of the barricade is being increasingly reflected in the architecture of the cities, in the pill-box or bunker style of many commercial buildings” (2374). Dwarsdeur sy boek versuim hy egter in groot mate om te sê watter vorme daardie misdadigheid aanneem, bv terrorisme, en wie hierdie misdade pleeg. Hy distansieer hom van die aanvaarding van medeverantwoordelikheid vir die politieke situasie in Suid-Afrika. “The sense of exile we [liberals/Catholics] felt within our own country is something which has never left me. We were a generation who went into exile before we left home. Leaving does not increase the sense of loss, returning does not cure it” (1356). Waarom dan nie eerder permanent skoert nie?

In 1962 het Hope na Simonstad verhuis vir sy militêre diens in die vloot (2093). Ná sy studiejare aan Wits het hy in 1966 na Kaapstad teruggekeer om redaksionele werk te doen (2140). In 1987 het hy Kaapstad herbesoek. Dit gee aan hom die geleentheid om gal te braak oor die opruiming van die krotbuurt en misdaadnes bekend as Distrik Ses. Die bruin inwoners is (in bekende geykte terminologie) na “the windswept, desolate flat lands” (2135), Mitchells Plain, verskuif. “There is nothing but an open space where Distict Six used to be … The place looks like a bomb site” (2149). “I hope they will never build on it … This gaping hole … where people once lived” (2159).

In 1987 het Hope ‘n NP-verkiesingsbyeenkoms op Stellenbosch bygewoon wat deur PW Botha toegespreek is. “He is prepared, he says, for negotiation but not for surrender” (2313). “The vinger begins to wag” (2323). “The forefinger stabs the air” (2333). Die nie-terroris, PW Botha, mag nie sy voorvinger gebruik ter beklemtoning van wat hy sê nie. Die terroris, Nelson Mandela, mag egter sy vuis in die lug rondswaai en word dan as ‘n versoener en vredemaker geloof. Hope het ook ‘n byeenkoms van die onafhanklike politieke kandidaat, Denis Worrall (Praag 23.03.2019), bygewoon. “Perhaps most damaging is the inability, or the refusal, of Denis Worrall to specify his programme, or to say where the differences between himself and the National Party really lie” (2354).

Volgende keer skryf ek oor Hope se siening van die nuwe Suid-Afrika.

Hoe fascisme antifascisme geword het

As ons na die ontploffing van geweld kyk wat hoofsaaklik in die Verenigde State losgebars het die afgelope paar maande kan ons konkludeer dat daar sprake is van ’n eindspel van een of ander aard. Duisende misleide jeugdiges is besig om amok te saai en om brute geweld te gebruik teen onskuldige winkeleienaars en willekeurige omstanders. Ondertussen is daar heelwat beelde op YouTube te sien (waarvan ‘n groot aantal ook al weer verwyder is) hoe winkeleienaars, oumense, vroue, kinders en selfs huisdiere die woede van die menigte moet ontgeld. As ‘n mens sou vra wat die rede is vir hierdie woede, word natuurlik verwys na die krimineel en dwelmgebruiker George Floyd wat ‘n dodelike slagoffer geword het van polisiegeweld nadat hy hom teen sy arrestasie verset het.

Wat hierdie protese interessant maak, is dat ons destyds dieselfde gesien het met die opkoms van fascisme in Italië en natuurlik die nasionaalsosialiste in Duitsland. En net soos die betogings van vandag, was die ekstreem nasionalistiese betogings van weleer ‘n produk van finansiering deur groot maatskappye. Mussolini het immers gesê dat ‘n mens fascisme net sowel korporatisme kan noem. As dit nie was vir die chemiebedryf IG Farben nie, sou Adolf Hitler waarskynlik nie meer as ‘n kanttekening in die geskiedenis gewees het nie.

Net soos wat die Nazi’s Joodse winkels en eiendomme vernietig het tydens die beruge Kristallnacht in November 1938, doen die hedendaagse Antifa en hul vennote Black Lives Matter presies dieselfde vandag. En net soos die perse en gegoede burgers in Duitsland hierdie terreur gesteun het, steun die perse en hoofstroom die BLM-betogings vandag.  In die hiperskakel (‘n artikel uit 2017) gaan die skrywer selfs sover soos om te beweer dat “Antifa die mees redelike mense” in die VS geword het.

Inderdaad kan ons weereens verneem dat die groot bedrywe hierdie geweld gebruik om hul eie belange te bevorder. Die oproerkraaiers is bloot voetsoldate van die groot kapitaal.

Die vraag is egter: Wat is die verskil? Hoekom was ideologiese geweld vroeër sterk nasionalisties en hoekom is dit vandag sterk antinasionalisties?

Die antwoord sou te make hê met die bekende ou gemeenplaas, naamlik: volg die geld. Net soos die hoogs geïndustrialiseerde lande van Europa destyds met trots gevul was oor hul tegnologiese produkte, was die verleiding groot gewees om hulself as ‘n hoogs bekwame volk te sien. En hoe meer mense in die gehalte van hierdie produkte begin glo, hoe beter weerkaats dit terug op die prestasie van die volk. ‘n Goeie volk maak goeie produkte, en goeie produkte verkoop beter. So ontstaan daar ‘n suksessiklus. Die aandeelhouers van hierdie groot bedrywe was bykans almal landgenote van daardie bedrywe self gewees, en hierdie kapitaal het die nodige energie verskaf om nasionalisme as ‘n groot deug te sien.

En net soos vandag, het die voorbokke van hierdie bewegings radikaal entoesiasties geword totdat nasionalisme ‘n karikatuur van sy oorspronklike bedoeling geword het, en daarna het dit bergafwaarts begin gaan. So is Antifa en BLM besig om radikaal hul doel verby te skiet en ‘n karikatuur te maak van hul oorspronklike bedoeling. Hulle glo al lankal nie meer in die edelmoedigheid van die stryd nie, maar wil net chaos veroorsaak – as daar ooit sprake was van edelmoed, bygesê.

Aangesien bedrywe in ons tyd nie meer landsgebonde is nie maar vanweë globalisme internasionaal werksaam is, is dit nie meer bevorderlik om nasionalistiese sentimente by mense te bewerkstellig nie. Waar landsgrense destyds gedien het om bedrywe daartussen te koester en te ontwikkel, het hierdie bedrywe nou so groot geword dat landsgrense en valutabeheer as ‘n belemmering gesien word, en terwille van verdere groei en ontwikkeling presteer hierdie bedrywe nou beter sonder grense. Die grootaandeelhouers is ook nie meer mense vanuit dieselfde land nie, maar dit kan nou enige persoon wees orals ter wêreld. Vandaar dat die verleiding nou groot is om mense massaal te indoktrineer en te intimideer teen enige vorm van nasionalisme.

Die gevaar is egter dat sonder ‘n gesonde dosis nasionale identiteit, geloof en deug gaan volkere tot niet. Hulle word slegs na waarde geskat as hulle ‘n produktiewe bydrae kan lewer tot die groot geldmasjien. Sodra hulle geen betekenisvolle bydrae kan lewer nie, is hulle van ‘n eksistensiële ondergang verseker. Daar is geen sprake meer van die ouer generasie wat die jonger generasie met insig, wysheid en skoonheid opvoed nie, geen fakkel wat aan die nuwe generasie oorhandig word nie. Almal is soos kinders, die hoofstroommedia is die dominee, en repressiewe toleransie (die verdrukking van afwykende stemme) is die dogma.

Pleks van hierdie tradisionele strukture word daar nou ‘n nuwe stelsel opgerig wat verbasend ooreenstem met die 10 stappe van kommunisme, soos wat in die Kommunistiese Manifes staan. Die belangrikste verskil is dat Marx en Engels die staat as eienaar van alle produksiemiddele wil hê, maar vanweë die aard en omvang van hierdie bedrywe is hulle al lankal in die geleentheid om state onder hul beheer te bring. Agter die staat sit met ander woorde privaat eienaars. Tog is hul doelstellings vir die gewone mens dieselfde. John D. Rockefeller het mos op ‘n stadium gesê dat hy ‘n wêreld van werkers wil hê en nie ‘n wêreld vol denkers nie, soortgelyk aan Marx en Engels se ideaal van ‘n werkersparadys.  So sien ons hoe kommunisme, die groot kapitaal en fascisme (gemaskeer as antifascisme) hul kragte gebundel het om nou in opstand te kom teen nasionale en kulturele belange.

Aangesien die grootste deel van die werkende bevolking vanweë die korona-epidemie vanuit die huis moet werk, weet ons ongetwyfeld wie hieraan verdien om die nuutste rekenaars en programmatuur te verskaf dat mense nog met mekaar kan vergader. Uiteraard gaan mense ook boeke en handelsware deur amazon.com bestel vanweë die kleinhandelaars wat hulle deure gesluit moet hou. Vervolgens het hierdie pandemie Jeff Bezos, Bill Gates en vennote tientalle miljarde dollars wins opgelewer, en in die geval van Bill Gates gaan hy nou entstowwe ontwikkel om ons met allerlei ongetoetste middele te vergiftig.

Die ironie is dat waar IG Farben destyds gifstowwe soos Zyklon B ontwikkel het, gaan IG Farben se dogteronderneming Bayer-Monsanto help om sy entstowwe te ontwikkel om die res van die wêreld siek te maak. En aangesien president Obama destyds die Monsanto Act bekragtig het, is hierdie bedryf gevrywaar van juridiese vervolging, en staan dus bo die wet.

Terwyl al hierdie narigheid gebeur is die elite besig om van die polisie ontslae te raak met hul “Defund the Police” aksies, en blykbaar is die rede hiervoor om voortaan mense gade te slaan met hommeltuie, kamera’s en ander tegnologiese middele. Dit beteken dat geregtigheid vanuit ‘n sentrale rekenaarkamer gaan geskied, en nie meer deur ‘n polisiekonstabel op die toneel nie. Die menslike oordeel is afwesig, wat dit makliker gaan maak om enige misdadige insident vir politieke doeleindes te misbruik. Immers, ‘n videobeeld wat buite konteks aan die publiek oorgedra word is ‘n skitterende propagandamiddel.

En so is die BLM/Antifa-oproerkraaiers geleidelik besig om die wêreld onveilig, grimmig en weerloos te maak. Goeie burgers is die nuwe kriminele en die kriminele is nou die moderne vryheidstryders. Hierdie chaos het suksesvol in Suid-Afrika gewerk en word nou wêreldwyd ingevoer. Dit mag dalk verklaar waarom die perse oorsee nooit veel aandag skenk aan die ernstige misdaadgolf in Suid-Afrika nie, en selfs hul bes probeer om dit stil te hou. Dit is moontlik ‘n strategie om die res van die wêreld slaapwandelend in hierdie nuwe distopia te lei deur te verwys na Suid-Afrika se “suksesverhaal”.

En so het fascisme antifascisme geword.

Leon Lemmer: Oor grondontneming, -benutting en -onteiening

In die jare sestig het ek ‘n gradeplegtigheid aan ‘n universiteit vir swartes bygewoon. ‘n Segsman het die boodskap van sy opperhoof voorgelees. Volgens hom het die blankes met skepe maar sonder vee hier aangekom. Met onfeilbare swart logika het hierdie opperhoof tot die gevolgtrekking gekom dat die vee wat die blankes het dus van die swartes gesteel is. Op ‘n soortgelyke manier redeneer hedendaagse swartes, insluitende die ANC-regime, dat hulle eerste in Suider-Afrika was. Die grond wat die blankes dink hulle eie is, is daarvolgens in werklikheid van die swartes gesteel. Die vee wat deesdae op so ‘n enorme skaal deur swartes van blanke boere gesteel word en die daaglikse besetting van blankes se grond deur swart plakkers is daarvolgens nie werklik misdade nie. Dit kom glo eerder neer op die regmatige terugneem van wat aan swartes behoort. Die opperhoof het uit die oog verloor dat omtrent enigiets, insluitende vee, per skip hier kan aankom, bv die eerste merinoskape in 1789. Reeds in Jan van Riebeeck se tyd is perde en jaghonde uit die Ooste ingevoer (John Laband, bron hier onder, Kindle 941).

Daar is algemene eenstemmigheid dat die San eerste in Suider-Afrika was. “Of all the peoples residing in South Africa today, only the San are considered to be autochthonous … Everyone else involved in this story were settlers,” dus ook die swartes (141). Ná die San het die Khoi-Khoin hulle opwagting gemaak. Toe die eerste blankes hulle in 1652 aan die Kaap gevestig het, was swartes besig om Suider-Afrika vanuit die noordooste binne te kom. Vanuit die suidweste sou die blanke inwoners die swartes die eerste keer aan die Kaapse oosgrens teëkom. Wat daar gebeur het, is die onderwerp van hierdie rubriek.

Sedert 1910 speel die grondkwessie ‘n belangrike rol in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Naas ‘n gebrek aan stemreg vir swartes het die grondkwessie in 1912 tot die stigting van die voorloper van die ANC bygedra. Die wet op grondbesit van 1913 het verdere stukrag aan hierdie organisasie gegee. In 1923 is hierdie instansie se naam na African National Congress verander. Die amptelike beleid van die ANC is tans dat eiendom, dus nie net grond nie, sonder vergoeding onteien kan word. Die oogmerk is klaarblyklik om die besittings van veral blankes ten bate van swartes in te palm. Dit gee uitdrukking aan die ANC-regime se beleid van die herverdeling van rykdom. Onderliggend is die aanname dat wat die blankes ook al besit wederregtelik bekom is en dus sonder gewetenswroeging teruggeneem kan/moet word.

Gestel die grondkwessie word gereduseer tot wie eerste hier was. Dan behoort die hele Suid-Afrika eintlik aan die San, met die Khoi-Khoin as die tweede sterkste aanspraakmakers. Volgens die eerste-hier beginsel het die blankes ‘n sterker aanspraak op die grond in die Wes-, Oos- en Noord-Kaap as die swartes. Maar daar is ‘n ander faktor wat nie geïgnoreer moet word nie. Die San, Khoi-Khoin en swartes het nie die grond gekoop waarop hulle gewoon het nie. Die blankes, daarenteen, het histories in baie gevalle en tans feitlik deurgaans (erflatings uitsonderd) die grond gekoop wat hulle besit. Die blankes, hetsy individueel of korporatief, besit in veel groter mate as enige ander groep wettig grond- en ander eiendom.

‘n Ander faktor wat van deurslaggewende belang is, is watter gebruik van die grond gemaak word. Die San het gejag terwyl die Khoi-Khoin en die swartes vee aangehou het. Al drie hierdie groepe was in meerdere of mindere mate nomadies. Waar die swartes hulle vir ‘n tyd lank gevestig het, het hulle bestaansboerdery beoefen, dus nie soos die blankes ontwikkelde plase met ‘n uitgebreide infrastruktuur gevestig nie. Dit is vergesog om te beweer dat al die grond waaroor nieblankes in vorige eeue getrek het, aan hulle behoort. Insgelyks kan die Voortrekkers nie daarop aanspraak maak dat hulle al die grond besit waaroor hulle tydens die Groot Trek beweeg het nie en hulle het dit ook nie gedoen nie. Hulle het dikwels met swartes oor grondregte onderhandel. Verder word daar in die internasionale reg erkenning aan die besitreg van verowerde gebiede gegee. Deur meestal eerder verdedigend as aanvallend op te tree, het die Boere hulle besetting van grondgebied geregverdig en per slot van sake gewettig.

Iets wat gerieflikheidshalwe deur die ANC-regime in die debat oor grond verswyg word, is die mate waarin grond tot die potensiële voordeel van alle lede van die Suid-Afrikaanse bevolking ontwikkel is. By grondbesetting deur nieblankes was daar (relatief) bitter min sprake van ontwikkeling. Die Khoi-San het brandhout versamel en die swartes het met oorbeweiding dongas geskep. Hulle het meerendeels ten koste van die omgewing gelewe. Die blankes, daarenteen, het die barre aarde tot produktiewe plase met uitgebreide infrastruktuur (huise, store, omheinde kampe, boorde, damme, ens) omskep. Die plaasprodukte het gesorg vir voedsel en klere vir al die inwoners en daarby teen laer koste as ingevoerde produkte. In Australië is daar gesagbebbende hofuitsprake waarvolgens eiendomsreg op grond erken word nie ingevolge die eerste-hier beginsel nie, maar eerder vanweë die mate waarin die grond konstruktief benut is.

Wat die slinkse, immorele ANC-regime doen, is om al die argumente wat ten gunste van die wettige besittings van blankes geopper kan word, te ignoreer. Veralgemenend kan tereg gesê word dat die blankes hulle nie ryk gesteel het nie, maar eerder ryk gewerk het, danksy hulle toewyding, deursettingsvermoë, kundigheid, werkywer, ens. Terselfdertyd was die blankes, ‘n minderheidsgroep, op uitgebreide skaal oor eeue die hoofverskaffers van werk aan nieblankes; nie om hulle uit te buit, soos dikwels (marxisties) beweer word nie, maar om vir nieblankes ‘n meer leefbare bestaan moontlik te maak as waartoe hulle op hulle eie in staat was. Dit is gewoon verregaande, ondankbare, wraaksugtige vermetelheid van die ANC-regime om blankes se besittings sonder vergoeding te wil onteien. Selfs al sou die grond oorspronklik deur die blankes van die swartes gesteel gewees het, is daar hoegenaamd geen regverdiging vir die ANC-regime se voorneme om saam met die grond ook die verbeterings daarop gratis te wil inpalm nie. Waaroor dit vir die ANC-regime in laaste instansie gaan, is marxisties geïnspireerde nasionalisering.

By ‘n vorige geleentheid het ek Louis Changuion en Bertus Steenkamp se boek, Omtrede land: Die historiese ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse grondvraagstuk, 1652-2011 (Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, 471p) bespreek (Praag 23.03.2014). Daaruit blyk dat daar heelwat regverdiging is vir die standpunt “dat dit reg is dat die grootste gedeelte grond aan blankes moet behoort, omdat die blankes die grond ekonomies benut.” Ook dat swartes se benadering tot grond heeltemal anders as dié van blankes is, omdat dit by swartes “nie oor grond as produktiewe bate gaan nie, maar oor grond as politieke identiteitsimbool.” Swartes wil grond bloot as eiendom hê en nie soseer om daarop te boer nie. Veral verstedelikte swartes verkies dat, sonder enige teenprestasie, eerder geld as onteiende grond in hulle skoot val. Swartes voel emosioneel geregtig op alles in die land, of demografies op minstens 80% daarvan, maar hierdie begeerte is op instink en ideologie gebaseer. Die blankes se historiese aanspraak op voogdyskap of paternalisme oor ander groepe word deur die ANC-regime met minagting verwerp. Terselfdertyd dring die ANC-regime aan op dieselfde of ‘n soorgelyke iets deur te verwag, selfs te eis, dat blanke boere as mentors vir swart “opkomende” boere moet optree, anders is daardie swartes gedoem om ondergaande boere te wees. Dit is ‘n klinkklare erkenning dat blankes beter boere as swartes is. Waarom dan nie eerder toelaat dat die blankes in hierdie opsig, soos in vele ander opsigte, hulle goeie werk tot die potensiële voordeel van al die inwoners voortsit nie? Op grond waarvan word die bewese voorspoed wat die blankes skep deur die ANC-regime gemuilband? Dit is moeilik om aan meer geldige redes as wraak en anti-blanke rassisme te dink.

John Laband vestig die aandag op die fundamentele verskil in benadering tot grondbesit tussen blankes en swartes. Hy verwys na “[the] colonists with their sense of private property” (1421) terwyl “the amaXhosa saw land as communal property with its usage to be allocated by a chief” (1426). Weens die roemlose magsoorgawe aan die kommunistiese ANC-regime in 1994 neem die benadering tot grond deesdae die vorm aan van die nasionalisering tot staatsbesit van besittings, nie net grond nie. Dit sal na verwagting moontlik nie lank duur nie voordat nie net die besittings van die blankes nie maar ook dié van die Indiërs genasionaliseer word.

Dit bring my by die boek wat ek vandag bespreek, John Laband (gebore in 1947) se The land wars: The dispossession of the Khoisan and amaXhosa in the Cape Colony (Century City: Penguin, 2020, 458p, R290; Amazon Kindle $17,25). Die outeur het hom ná sy aftrede in Greyton by Genadendal gevestig. Sedert 2014 is hy ‘n navorsingsgenoot van die departement geskiedenis aan die nuwe Stellenbosch University (SU). Die res van hierdie rubriek sal aan die leser duidelikheid gee oor waarom SU graag met Laband assosieer. By Wim de Villiers vind ‘n mens in ‘n enkele pakket alles wat ‘n Afrikaner nie moet wees nie. Dit lyk asof Laband as historikus uitnemend geskik is om die Suid-Afrikaanse geskiedenis ooreenkomstig die wense van die ANC-regime te herskryf. Die woord “dispossession” in die newetitel maak duidelik aan watter kant die outeur hom skaar. “It is essential to place the violent colonisation of the Cape in its broader context” (Kindle 161). “This work is about how the indigenous peoples of the Cape were violently dispossessed of their land by the forces of colonialism” (206). Die gewelddadigheid van die blankes word beklemtoon en dié van die swartes afgeskaal of verswyg.

Hier het ons ‘n historikus wat openlik erken dat hy nie eens probeer om objektief te wees nie. Hy verwys bv na die “Khoikhoi-Dutch War of 1659-1660” en die oorloë oor die volgende twee eeue aan die Kaap en kom tot hierdie gevolgtrekking: “All were wars of dispossession” (118), dus oorloë sodat die blankes beslag op die grond van nieblankes kon lê. Wat deesdae die Kaapse* Grensoorloë genoem word – die oorspronklike benaming word polities byderwets gesensureer – word deur die oorverligte geesgenote van Laband “the Wars of Dispossession” genoem (178) omdat objektiwiteit doelbewus agterweë gelaat en die saak uitsluitlik, of ten minste by voorkeur, uit die oogpunt van die swartes benader word. Ek skryf oor algemene asook ander sake wat in die boek aangeroer word en nie oor die verloop van hierdie nege grensoorloë nie.

[* In die 20ste eeu was daar natuurlik ander grensoorloë wat die Suid-Afrikaanse weermag met groot doeltreffendheid en onderskeiding teen kommunistiese terroriste gevoer het.]

Polities byderwets het Laband sy mes in vir kolonialisme. Die Hollandse en Britse koloniale owerhede “preferred to conceive of the frontier as a clearly deliniated, strategic boundary that defended the vulnerable,* thinly settled colonial population within its parameters, and rigorously excluded what were increasingly held to be the irredeemably savage amaXhosa beyond” (184).

[* Toe was die blankes die kwesbares. Dit is ironies dat die rolle intussen omgeruil is, al is die blankes in die nuwe Suid-Afrika kwesbaarder as ooit. Daar word tans dikwels na die “kwesbares” verwys as die ANC-regime op sy gebruiklike rassistiese manier probeer regverdig waarom Covid-19-hulp, bv finansieel, by voorkeur aan swartes verleen word.]

“Their independent existence under their own rulers terminated, the survivors scattered into the interior of southern Africa, were sucked into the new colonial space as labourers, or were left to survive on sufferance in the cramped reserves set aside to accommodate and control them. It is both inevitable and natural, therefore, that this bitter legacy of dispossession calls urgently for redress” (118). Laband onderskryf eers die EFF en daarna die ANC se standpunt dat die grond van die blankes teruggeneem/teruggesteel moet word (123). Die ANC se 2017-besluit hieroor word soos volg aangehaal: “Expropriation of land without compensation should be among the key mechanisms available to government to give effect to land reform and redistribution” (130).

Laband erken nogal dat daar iets soos wettig verowerde gebied is, maar hy verwoord dit soos volg: “Right across the bloodstained span of history, and on every continent inhabited by humans, there have been countless defeated peoples who forfeited their land to their conquerors, along with their independence, and to whom the Latin tag vae victus, or ‘woe to the vanquished’, can justly be applied. Nevertheless, this truism can take nothing away from the specific pain and loss experienced by the dispossessed in each and every case, and so it was with the various indigenous peoples of the Cape” (136). “Each and every case” word egter deur Laband tot simpatie met die inheemse nieblanke bevolking gereduseer, terwyl ek hier bo aangedui het dat die plaaslike blankes in dieselfde mate as die swartes op inheemsheid aanspraak kan maak. Maar Laband ignoreer dit en etiketteer die blankes as “unbidden” (739) of “seaborne interlopers” en “colonial intruders” (222).

Uit Laband se teks is dit duidelik dat sy simpatie lê by verslane swartes en die grond wat van hulle verower is en nie by bv die Boere as die slagoffers van Britse imperialisme tydens en ná die Anglo-Boereoorlog nie. Hy het immers nêrens ‘n goeie woord vir die Boere/Afrikaners nie. Die eerste blankes wat hulle aan die Kaap gevestig het, word beskryf as “Van Riebeeck’s men, mainly illiterate or semi-literate peasants and labourers, with a sprinkling of criminals on the run” (811). Die eerste nege vryburgers (1657) word “labourers-cum-soldiers” genoem (828). Die swartes, daarenteen, word nie as bv moorddadig voorgestel nie. “Hospitality was always [!] generously extended to visitors and strangers” (249). “It was the defeated in the Cape Frontier Wars who bore the worst and lost the most, and it is their miserable fate that we must especially deplore” (217).

In sy inleiding verwys Laband na die opgrawing van die lyk van opperhoof Sandile (1820-1878) in 2005 omdat sy lyk na bewering deur ‘n Brite soldaat onthoof en sy skedel as ‘n trofee na Engeland geneem is. “Sandile’s skull was still in place, conclusively laying to rest the legend of its removal” (113). Eintlik was die opgrawing onnodig. Enige objektiewe waarnemer wat met ons plaaslike situasie bekend is, sou met ‘n stok kon aanvoel dat ons hier met ‘n mite te make het. Sedert 1994 beleef miteskepping ‘n bloeityd en word sulke mites as die waarheid getakseer omdat dit deurgaans ten koste van die blankes, veral die Afrikaners, geskep word. ‘n Mens sou verwag dat ‘n historikus hierop bedag sou wees.

Laband beweer “archaeological evidence confirms that by the fifteenth century, if not ealier, the ancestors of the amaXhosa … were already settled between the Great Fish River to the east and the Bushman’s River to the west … This is worth emphasising because it was always the colonial contention – and one long reiterated in colonial and apartheid histories – that the white settlers and the amaXhosa arrived at the frontier region at the same time, which conveniently meant that the whites were not guilty of displacing a people whose forebears had, in fact, already been living there for at least three hundred years” (239). Let op, hier word net die blankes setlaars genoem. Elders skryf Laband egter oor die Xhosas: “They too were descended from settlers” (324).

Later dateer Laband die swartes se teenwoordigheid in Suidelike Afrika (skynbaar) selfs verder terug: “By about 1100 AD Iron Age Bantu-speakers … were beginning to penetrate southern Africa” (384). “Sotho/Tswana-speakers were settling in the region around the Soutpansberg in the far north of the present-day Republic of South Africa from about 1300 AD” (400). “Between the fourteenth and the eighteen centuries some of the Nguni-speakers then slowly advanced southwards, settling in the region between the Mzimvubu and Great Fish Rivers” (406).

Maar later in sy boek beskryf Laband die tyd van swart vestiging aan die Kaapse oosgrens grootliks in ooreenstemming met wat ek in my “apartheidgeskiedenisboeke” gelees het. “East of the Kei River [various black tribes] were certainly established by the mid-seventeenth century, if not before. The Xhosa kingdom to their west probably rose somewhat later and was still expanding westwards when … it ran unto Dutch settlers moving eastwards” (454). “It took the amaXhosa three generations to move slowly south-west from their original homeland on the Mthatha River to the upper Great Fish River” (507).

Nog later probeer Laband om die Xhosa-indringing so vroeg moontlik weswaarts in die Kaap voor te stel deur die Khoi-Khoin te betrek. “Since the middle of the seventeenth century [1652], by allying with one Khoikhoi chiefdom or another against their rivals, the amaXhosa had acquired a loose political ascendancy over most of those living along the southern coast as far west as the Breede River” (646).

Naas die setlaarstatus van sowel die blankes as die swartes is daar egter die koloniale aanspraak dat die blankes die Afrika-vasteland “geopen” of ontwikkel of selfs (probeer) beskaaf het. Volgens Laband kom hierdie eer egter die Niger-Kongo-swartes toe, wat van wes na oos en daarna na die suide van die vasteland migreer het. “They opened up the continent, and in John Iliffe’s telling words, ‘Africans have been … the frontiersmen who have colonised an especially hostile region of the world on behalf of the entire human race” (355). Met ander woorde, dit was ander groepe, sekerlik insluitende die blankes, wat na bewering gewelddadig (“hostile’) was; nie die swartes wat hulle in Suidelike Afrika gevestig het nie.

Omdat apartheid in die oë van Laband ‘n euwel was, probeer hy etniese verskille sover moontlik ontken. Byvoorbeeld, die Nguni- (Xhosa- en Zoeloe-) sprekers “have in common the same basic culture” (418). “For centuries the San and the Nguni-speakers lived in a sort of symbiotic relationship” (418). Dit is ‘n ou maar moeilik kontroleerbare aanspraak, omdat dit uit die verre ongedokumenteerde verlede dateer, dat alle mense in Suidelike Afrika toe in rus en vrede saamgeleef het. Hierdie situasie het glo weens die aankoms van die blankes drasties verander.

Maar selfs Laband kan nie met hierdie geykte meesterverhaal volhou nie. “But the San and the Nguni ways of life were essentially irreconcilable. The pastureland and the fields of the Nguni herders and farmers … impinged ever more intrusively on the traditional hunting-grounds of the San” (422). “The Nguni-speakers … sometimes doing their conscious best to exterminate [the San]” (434). Die opperhoof Rharhabe (1722-1782) “hunted [the San] like wild animals” (662). Daar is dus iets soos (onoorbrugbare) etniese verskille en hulle word ook onderling by nieblanke groepe aangetref; een van die partye hoef nie blank te wees nie.

“The word ‘Xhosa’ is derived from the Khoikhoi verb stem meaning ‘to destroy’, and the Khoikhoi referred specifically to the amaXhosa as //kosa, ‘angry men’, or ‘the men who do damage'” (540). Die Khoi-Khoin het die Xhosas se gedrag eerstehandse ervaar en hulle nie so vreedsaam gevind soos wat Laband hulle hier bo beskryf het nie. Nie net destyds aan die Kaapse oosgrens nie, maar ook in die vorige eeu en tot op hede ervaar (baie) blankes (minstens sommige van) die Xhosas as bv gewelddadig. Die naam wat aan Nelson Mandela by sy geboorte toegeken is, is Rolihlahla, wat moeilikheid-/molesmaker, skoorsoeker of kwaadstoker beteken, volgens die eerste twee sinne in sy outobiografie. Dit is ongetwyfeld ‘n gepaste naam vir Mandela en hy was ‘n Xhosa. Tussen die Khoi-Khoin en die Xhosas was daar ook etniese verskille. “[The] Khoikhoin … retained their own culture, not adopting the Xhosa practice of circumcision at initiation and continuing to employ the traditional Khoi bow and arrow (weapons never used by the Xhosa)” (641).

Die Hollandse en Britse koloniale owerhede word as dom uitgebeeld. “A Xhosa paramount chief was … never responsible for every action taken by other chiefs who recognised his tenuous authority, but … this was a limitation never properly grasped by whites with their centralised form of government” (480). “Van Plettenberg had parlayed with lesser chiefs who had no authority to bind other, greater chiefs, let alone the Xhosa paramount. The Dutch never grasped this, and would time and again wax indignant that the supposedly treacherous amaXhosa were incapable of abiding by an agreement” (1478). Laband beweer verder dat die Hollanders nie eens stamme verstaan het nie. “Chiefdoms” was glo “what the Dutch called ‘nations’ … The chiefdoms were under chiefs (whom the Dutch referred to as ‘captains’ or ‘kings’)” (616).

By nabaat blyk dit dat die Britse owerheid gedoen het wat Laband wil hê deur met die opperhoof, Ngqika, te skakel, “whom the British believed to be the principle Xhosa leader, even though he himself disclaimed any authority over the amaXhosa living west of the Fish River” (1996). “It was [Charles] Somerset’s misplaced belief that Ngqika, as the senior chief of the amaRharhabe, was in a position to assert his power over the other frontier chiefs … Ngqika tried to explain that he did not possess such authority” (2645). Later Andries Stockenström “insisted that Sarhili take personal responsibility as the Xhosa paramount for everything that occurred in emaXhoseni, and that he employ his power to prevent further Xhosa attacks on the Colony. Sarhili understood only too well that his authority over the Ciskei Xhosa chiefs was purely nominal, but he did not argue” (4096).

Wat Laband eerder behoort in te sien, is dat dit nie die Hollandse en Britse owerhede is wat in hierdie opsig dom was nie. Afgesien daarvan of die blankes met Xhosa-hoofde of -opperhoofde ooreenkomste aangegaan het, het hulle nie (noodwendig) gebonde voel om daarby te hou nie. Soos die Xhosas was die Britte ook onbetroubaar. “Like Hintsa before him, Sandile made the mistake of trusting the honour of a British soldier, which never [!] seemed to apply when dealing with people of colour” (5205). In 1990/94 het die teenoorgestelde waar geblyk te wees. Uitgaande van die veronderstelling dat swartes (en hulle blanke meelopers) vertrou kon word, het die NP-regering met die ANC/SAKP onderhandel. Daarna het FW de Klerk steen en been gekla dat nie by die gees van hulle ooreenkomste gehou word nie.

Oor die toekenning van plase aan die eerste vryburgers in 1657 skryf Laband: “The problem, of course, was that the land was not the VOC’s to grant in this way” (834). Gedurende die onderhandelinge ná die Khoi-Khoin-Hollandse Oorlog (1659-1660) “the Khoikhoin had pertinently complained, as Van Riebeeck noted in his journal on 4 April 1660, that the Dutch were ‘taking every day … land which had belonged to them from all ages” (907). Dit is die Khoi-Khoin-mite van “altyd hier gewees”, wat vals is. “Van Riebeeck’s uncompromising response was that ‘they had now lost the land as a result of the war and had no alternative but to admit that it was no longer theirs’, and that ‘we intended to keep it'” (913). Daar is ook ‘n tweede oorlog teen die Khoi-Khoin gevoer (1673-1677) (968). Albei kere was die Hollanders verplig om verdedigend op te tree. Daar behoort geen kwessie oor die blankes se eiendomsreg op die verowerde gebiede te wees nie.

Daarna was daar “the Bushman War – the great Khoisan assault of 1739” (1267). “The raiders were finally beaten back, with massacres and atrocities perpetrated by the Dutch” (1278). Dit was nog ‘n verdedigende oorlog waarin die Hollanders gedwing is, maar Laband beperk sy kritiek tot die gedrag van die blankes. “The Northern War … broke out in 1772” (1294). Weer was dit die Khoi-San wat tot die aanval oorgegaan het. “The Dutch farmers hung on. And they did so by becoming ever more ruthless in their retaliatory commando raids. In the heat of the crisis these raids sometimes took on an explicitly genocidal dimension … During the years 1786 to 1795 the commandos killed 2 480 San alone” (1310).

Die naaste wat Laband aan ‘n kompliment vir die blankes, nogal die Hollanders, kom, is die volgende, maar let op dat die gewelddadigheid aan die blankes toegeskryf word en nie aan die Khoi-Khoin nie: “The telling point has been made that what was most distinctive about De Kaap was not the violence which … the Dutch directed against the Khoikhoin almost from the outset – and which was typical worldwide of the process of colonial conquest – but the fact that the Dutch preferred if possible to employ the Khoikhoin and acculturate them rather than to exterminate them or to drive them away – as was the dire fate, for example, of the indigenous peoples of the Caribbean, the North American continent and Australia” (1054).

Oor die vroeë boere wat die Kaapse binneland ingetrek het, skryf Laband: “Although to the casual eye their lifestyle might often appear little different from that of the Khoikhoin, they maintained their belief in the inherent inferiority of the indigenous people” (1154). Hierdie blankes het hulleself beskou as “the representatives of what they believed to be superior Western civilisation that had Christianity – the only true religion in their eyes – at its core, albeit in its exclusively Calvinist form” (1159). In ‘n oomblik van helderheid skryf Laband: “To the Dutch of the time … it was the savagery, licentiousness and godlessness of the heathen blacks [Khoisan] of the Cape that distinguished them from civilised Europeans, rather than their dark pigmentation as such” (1165). Die outeur vind dit nodig om hierdie gesonde insig dadelik met kritiek op te volg: “Their pervasive attitude of racial [not cultural!] superiority, founded on social dominance and scriptural justification, played a crucial role in determining the sheer brutality with which the trekboers of the expanding Cape frontier dealt with the Khoisan already occupying the territory they intended to claim as their own” (1171).

“If ever there was a gun society, it was that of the Cape under the VOC” (1182). “By the eighteenth century the settlers had developed a sufficiently effective military machine to underpin their expansion, and the belligerent mentality to go with it” (1250). Dit is kenmerkend van polities linksgesindes, soos Laband, dat hulle die veiligheidsmaatreëls wat blankes tref, verdoem en ‘n gebied waar Hollanders/Boere/Afrikaners in beheer is, graag as ‘n militêre of polisiestaat voorstel. Later erken Laband darem: “A wagon laager was a mobile, fortified camp, and together with the commando was to become indispensable for Boer survival on the frontier” (1665). “The moment [commandos] disbanded (no commando could stay in the field indefinitely) the amaXhosa would simply return” (1696). Ná 1806 “for want of a better alternative, the British kept the Boer commando system going, although this militia’s reliability and military effectiveness were questionable” (2324). Later vertel Laband van “commandos … committing every [!] form of excess” (3293).

Al het die blankes militêr goed in elkeen van die grensoorloë gevaar, dink Laband nie veel van hulle nie. “All in all, British troops proved next to useless against Xhosa guerrilla tactics in the Amathole, and the Boers were hardly any better despite being veterans of frontier warfare” (3614). Die swartes se oorlogsuksesse vind Laband “heartening” (3632). Naas die Xhosas is dit die Khoi-Khoin-pandoers vir wie Laband lof as soldate het. “In this [6th] and next three [7th to 9th] Cape Frontier Wars they would repeatedly demonstrate their worth as light troops who could search out the enemy and operate with pluck and tenacity in the bush fighting which white troops were always to find such ‘bloody and hopeless work'” (3621). Die kommando-stelsel is deur die ANC-regime in paaiemente afgeskaf. Sedertdien ervaar Suid-Afrika ‘n vlaag van bv plaasmoorde. Die Boerekommandos was dus seker nie (altyd) so ondoeltreffend soos Laband voorgee nie.

Teenstrydig met wat hy hier bo gesê het, skryf Laband later: “The Boer commandos had played a valuable and often essential role in the Sixth Cape Frontier War, yet the British military had treated them with humiliating disdain and failed to compensate them properly for their service. This affront only compounded the bitter sentiment among many burghers in the frontier districts that under British rule they had been progressively marginalised, and that they had been turned into foreigners in their own land where the command of the English language, along with the adoption of English dress and manners, had become the prevailing indicators of civilisation. And, perhaps most of all, they deeply resented that they had been put legally on an equal footing with their servants and Christian converts of colour. It was this social levelling under the British administration they took deep exception to, quite as much as the affront to established racial hierarchy it entailed” (3724). Sedert 1994 is hierdie proses voltrek met die blankes, veral die Afrikaners, wat laer in die rassehiërargie as die swartes geag word. Die ANC-regime se hiërargie is: swartes, bruines, Asiate, blankes.

Destyds, veral in 1836-1838, is daar met die Groot Trek op die benarde situasie gereageer, dus met ‘n “mass migration of burghers out of the Colony, a popular movement that was nothing less than a peaceful rebellion against British rule” (3734). In die 20ste eeu het die swartes op hulle beurt in opstand teen die blanke politieke owerheid gekom, maar op ‘n hoogs gewelddadige en destruktiewe manier. Een van die redes vir die Groot Trek, volgens Laband, was dat die Boere vrot boere was. “If burghers had been prepared to farm more intensively and efficiently, all might nevertheless have been well, but they were wedded to their traditional subsistence farming, and this way of life depended on continuing expansion rather than on better usage of the land” (3745).

‘n Ander rede vir die Groot Trek was die gebrek aan sekuriteit. Die Britse owerheid het besluit op die sluiting van ooreenkonste met die swartes pleks van militêre optrede. “In future, the onus would be on farmers to prevent theft by guarding their herds properly, and they could only reclaim stolen beasts taken over the border through peaceful, regulated negotiations with appointed Xhosa councillors” (3785). Hier het ons die voorloper van FW de Klerk se grondwetlike onderhandelinge en een van die uitkomste daarvan, naamlik dat die blankes, insluitende die boere op plase, grootliks self vir hulle veiligheid en oorlewing verantwoordelik is.

Naas die bedreiging van hulle lewens en besittings is die blanke inwoners in die grensgebied voortdurend deur die Xhosas met bedelary gekonfronteer. Laband praat bedelary goed, maar sien darem in dat dit die vorm van afpersing kan aanneem. Maar ook in hierdie opsig word die Boere as dom of oningelig voorgestel. “They did not understand that it was Xhosa custom for a poor man to ask for food and for the more prosperous man to supply it as an insurance, so to speak, against the day when he in turn might be short of sustenance and have to beg. What made this misunderstood custom particularly alarming for the settlers, thinly scattered as they were on their isolated farms, was that it was often accompanied by a degree of menace, so that begging effectively morphed into exacting tribute” (1437). Bedelary en afpersing vir beskermingsgeld (“protection money”) is in die nuwe Suid-Afrika steeds onaptytlike werklikhede.

Die blankes was voorstanders van rassesegregasie terwyl die swartes, volgens Laband, rasse-integrasie verkies het. As christene het die blankes hulle as kultureel meerderwaardig in vergelyking met die Khoi-San en die Xhosas beskou. “Consequently, there was no place for the amaXhosa in the Dutch farmers’ social lives, kinship netwerk or political structures … They were to be excluded, rather than integrated. In contrast, Xhosa society … was traditionally open and it was the norm to incorporate others” (1442). Dit is maar net nog ‘n opsig waarin Laband, ingevolge sy waardes, die swartes as beter as die blankes beskou. Laband borduur voort: “Chiefs expected to be treated as equals by their colonial counterparts, but colonists were increasingly adopting the racist line that whites were superior to all blacks” (3304). Maar Laband is nie konsekwent met sy uitbeelding van die Xhosas as integrasioniste of assimilasioniste nie. “The amaXhosa themselves were proving belligerently resistant to [George Grey’s] assimilationist policies” (4932).

“The late-eighteenth-century amaXhosa … were not notably warlike and nowadays do not share the amaZulu’s ferocious warrior reputation. Nevertheless, theirs was also an indubitably honour culture, the difference being that a man’s high reputation or even fame could be gained through cultivating the domestic virtues of the homestead as a complement to his military heroism. Men of rank in particular prided themselves on their gentlemanlike behaviour, on their unruffled grace and courtesy, and on the sagacity of their counsel” (1488). As dit van die Xhosas afgehang het, sou die blankes, volgens Laband, nie toe en seker ook nie sedertdien probleme met die oorlogsugtigheid van swartes gehad het nie en as gentlemen sou hulle hulle seker ook nie aan bv korrupsie skuldig gemaak het nie. “There was usually an attempt to smooth things over through diplomatic missions before committing to hostilities” (1503). Tog was daar nege Kaapse grensoorloë. Vir die eerste vyf pak Laband die inisiatief en dus skuld op die blankes. “The Sixth Cape Frontier War of 1834-1835 … was exceptional in that it was the first time the amaXhosa had ever deliberately initiated major hostilities” (3381).

Die doel van die Xhosas se aanvalle op blanke boere was glo nie primêr om vee te steel nie – deesdae die herverdeling van rykdom genoem. “Cattle rustling was less the object of Xhosa warfare … for by depriving the enemy of their accumulated wealth and means of livelihood, they were striking him a crippling blow” (1550). Die Boere word as die teenoorgestelde van die Xhosa-gentlemen uitgebeeld: “Although the Boers knew themselves to be vulnerable and lived in fear of attack by roaming bands of young, aggressive Xhosa men, they proved incapable of modifying their own arrogant, insulting behaviour. They continued to show absolutely no respect for Xhosa chiefs and instead deliberately humiliated them in a variety of ways. They abused the amaXhosa physically, abducted their children, and forced them at gunpoint to barter cattle for goods they did not want” (1649).

Selfs die steelsug van swartes word goedgepraat. ‘n Hoofman, Bhotomane, word soos volg aangehaal: “After having taken our country from us without even a show of justice, and shut us up to starvation, you threaten us with destruction for the thefts of those you left no choice but to steal or die of famine” (3348). “Chiefs exerted themselves to stop their adherents from further, inflamatory thefts, although the colonial farmers’ cattle were so loosely guarded that the temptation was irresistable” (3298). Dit herinner aan die soort verwyte wat blankes deesdae moet aanhoor: Hoe kon jy so nalatig wees om nie jou huis beter te beveilig nie? Of: Hoe kon jy iets duidelik sigbaar in jou motor los? Die skuld vir diefstal word van die misdadiger na die slagoffer verplaas.

Kan die vlaag korrupsie en diefstal wat die land sedert 1994 teister naastenby toegeskryf word aan gedwonge steelsug weens ‘n situasie wat deur die blankes geskep is, of dit eerder die uiting van immoraliteit? Laband verwys na Xhosas “driven beyond the limits of their tolerance … calling loudly for vengeance, against the perfidious whites” (3354). Kortom, in die destydse oosgrenskonteks: die Boere is slegte en die Xhosas goeie mense. “Xhosa ‘atrocities’ can in large measure – although not always – be explained in terms of their culture and religion and should not be seen as an expression of merciless barbarism” (4835).

Die gedrag van die Boere tydens die eerste Britse bewind (1795-1803) word soos volg beskryf: “The frontier farmers were a rough, lawless lot, harsh to their Khoikhoi labourers, and grown accustomed to treating magistrates set in authority over them by a distant Cape Town with resentment and contempt” (2021). By geleentheid was daar glo “some 200 perennially disruptive farmers” (2048). Die Britte het pandoere teen die Boere ingespan. “These Khoikhoi troops were never other than an affront to the bigoted racial order of the frontier, and as such never ceased to be resented and distrusted by the Boers” (2053). Die Boere het op hulle beurt soms in militêre operasies van die hulp van nieblankes gebruik gemaak. “It is worth noting how, when occasion required, these frontiersmen were willing to put aside their racial prejudices and ally themselves with Africans” (2037).

Ná die eerste Britse oorname in 1795 is James Henry Craig spoedig in beheer van die Kaap geplaas. Hy was ‘n vroeë voorloper van Laband se politiek. Craig word beskryf as “a vigorous, humane and scrupulously honest administrator” (1941). Toe sommige Boere in 1796 om meer ammunisie vra en hulle hulle anderkant die Visriviergrens wou vestig, “Craig responded with asperity and considerable justice, demonstrating an imaginative liberalism usually absent in military administrators of the time” (1979). Craig het die Boere soos volg geantwoord: “With what face can you ask me to allow you to occupy lands which belong to other people? What right can I have to give you the property of others? … Reflect for a moment on what would be your own sensations were you to hear that I was even debating on a proposal to turn you out of your farms, and to give them to others” (1984). Maar dit is presies wat die ANC-regime eeue later besig is om te doen en daarby sonder vergoeding aan die blanke eienaars.

John Cradock het in 1811 die Britse goewerneur van die Kaapkolonie geword. Hy het John Graham in beheer van regeringsbedrywighede aan die oosgrens geplaas. Daar het Graham uitvoering aan Cradock se “brutal policy” (2428) van “unprecedented inhumanity” (2433) gegee, wat in die woorde van Cradock as doel gehad het “‘to impress on the minds of these savages [Xhosas] a proper degree of terror and respect’ and to deter them, once they had been expelled from the Zuurveld, from so much as even contemplating a return” (2428). Die Britte het ‘n strategie van verskoeide aarde (“scorched-earth”) gevolg. “Adhering to Graham’s orders to take no male prisoners, his troops killed all those they encountered out of hand, profoundly shocking the amaXhosa, whose practice this had never [!] been. In addition, the troops seized several hundred women and children, and it seems they were subsequently put to forced labour on the frontier farms” (2476). “The amaXhosa were traumatised by the unprecedented ferocity of the British offensive, by their systematic destructiveness and by their sheer, incomprehensible mercilessness” (2487).

“The Fourth Cape Frontier War is significant for delineating the stark ‘otherness’ of Africans and Europeans. During its course we find Cradock, Graham and [Jacob] Cuyler [“the obdurate landdrost of Uitenhage” – 2362] regularly referring to the amaXhosa in degrading terms as ‘barbarians’ and ‘savages’, something British officials had not previously been in the habit of doing. A critical line had been crossed in frontier relations which would become increasingly bitter, derogatory and irreconcilable over the years to come” (2500). In 1812 is Graham vereer deur sy hoofkwartier aan die oosgrens Graham’s Town te noem, “the man ‘through whose spirited exertions the kaffir hordes have been driven from this valuable district'” (2515).

Graham’s Town se naam is onlangs deur ANC-kornuite na Makhanda verander. Hoe gemeen hierdie skuif was, blyk uit die volgende. Makhanda, of Nxele, which means ‘the Left-Handed’, was … inspired by a sense of awakening black identity and prophesied that the amaXhosa would drive out the white man … He preached of a supreme being, Mdalidiphu, the god of the black people, who was superior to Thixo, the missionaries’ god.” (2725). “As Mdalidiphu’s son and his agent on earth, Nxele declared that he would drive the whites back into the sea from which they had come … encouraging his followers to make love so that the blacks would multiply and fill the earth. Distorting the Christian teaching of the Resurrection, he promised that he would bring back to life all those blacks who had died, along with their cattle” (2731). “The ensuing Fifth Cape Frontier War [1819-1820] was known to the amaXhosa as Makhanda’s War” (2786). Nxele “was sentenced to life imprisonment on Robben Island … In 1820 he and some fellow prisoners seized a boat … and attempted to escape to the mainland. Close to the shore the boat overtuned in the surf and Nxele was drowned. For generations many amaXhosa believed that Nxele would come back to them to resume his crusade against white oppression” (2852).

Wat duidelik is, is dat die dorp wat eens as Grahamstown bekend gestaan het, hernoem is na ‘n opperste anti-blanke element. Dit spreek boekdele vir die gebrek aan erns waarmee die ANC-regime versoening benader. Ná die toekenning in 1812 van die naam Graham’s Town is ‘n ander dorp in die Oos-Kaap in 1814 na John Cradock vernoem (2516). Hoe lank nog sal hierdie dorpsnaam deur die anti-blanke ANC-regime geduld word? Makhanda se dwase profesieë het later aanklank by ‘n 15-jarige Xhosa-meisie, Nongqawuse, gevind wat verskeie Xhosa-stamme sover gekry het om hulle vee en oeste te vernietig. “On that day two suns would rise and a great, cleansing wind would blow the whites into the sea” (4981). Die gevolg was groot hongersnood en baie dooies, dalk 50 000 (5004), onder die Xhosas in 1856/7.

Wat opval, as veralgemeen word, is dat hoe langer die Britse bewind met die Xhosas te make gehad het, dus hulle eerstehands leer ken het, hoe nader het hulle politiek aan dié van die (meeste) Boere gekom. Harry Smith, wat by die Sesde Kaapse Grensoorlog (1834-1835) betrokke was, “roundly blamed the amaXhosa for starting the war and, as he stated in a letter to his sister on 7 May 1835, he wrote off ‘the whole race’ as ‘a perfidious set … possessing nothing but a love of mischief, rapine, and injustice’. Conveniently blind to his own perfidy” (3493). Wat die Kaapse goewerneur, Benjamin D’Urban (1834-1838), beoog het was “to provide for the future security of the Colony … by removing these treacherous and irreclaimable savages to a safer distance” (3511).

“The recent war [6th] had further embittered relations between blacks and whites, and widened the ideological gap between racist settlers on the one side, and the missionaries and the growing number of influential people in Britain who espoused the increasingly humanitarian sentiment of the age” (3676). “In the United Kingdom there was a swell of humanitarian and evangelical unease concerning relations with indigenous people” (3681). “[They] advocated greater rights for aboriginal peoples” (3685). Andries Stockenström, “lieutenant-governor of the Eastern Cape … blamed the continuing frontier violence on the provocative and unjust reprisal system, and on settler determination to seize more Xhosa land” (3701).

Die negende grensoorlog (1877-1878) het geblyk die laaste een in die Oos-Kaap te wees. “Africans had therefore to be left in no doubt that they were conquered, and that the whites were now the unassailable masters of the land. This meant ensuring that colonial forces defending the Cape would be exclusively white, and that there would be no place in future for African levies” (5519). Die Britte het nie by hierdie voorneme gehou nie en op uitgebreide skaal van die hulp van nieblankes in bv die Anglo-Boereoorlog gebruik gemaak. Die blankes het ook nie geblyk “unassailable masters of the land” te wees nie. Skaars ‘n eeu later het FW de Klerk verraderlik en mandaatloos voor swart mag geswig.

Die nuwe Suid-Afrika het, ten minste teoreties, ‘n rekord getal van elf amptelike tale. Deesdae word sewe konings erken (5643). ‘n Land met so baie amptelike tale en konings is enersyds tot administratiewe en andersyds tot finansiële mislukking gedoem. So ‘n land het ‘n bevolking maar kan onmoontlik ‘n nasie met ‘n afdoende mate van gemeenskaplikheid wees. “The kings all receive government stipends and also collect allowances and other benefits … Over 6 000 African traditional leaders in South Africa below the rank of king are also the recipients of state stipends and allowances. Many of them play a constitutional role in the Houses of Traditional Leaders. There are seven Provincial Houses of Traditional Leaders” (5650). “[In] 2019 the government also recognised the role of Khoisan traditional leaders, set up their traditional councils and added them to the National House of Traditional Leaders, now renamed the National House of Traditional and Khoi-San Leaders” (5656). Daar is geen sprake dat daar vir die blankes iets soortgelyks gegun sal word nie. Die nieblankes “are conscious of an idealised connection to their warrior heritage, of their people’s history of courageous resistance to colonial conquest” (5668).

In 1814 is ingevolge ‘n Anglo-Nederlandse ooreenkoms besluit dat die Britse besetting van die Kaap permanent sou wees (2573). In 1815 is hierdie ooreenkoms tydens die Kongres van Wene bekragtig (2579). Charles Somerset het in 1814 diens as goewerneur aan die Kaap aanvaar. “With British rule came the assertion of English cultural supremacy at the Cape, whether it be its language, emblems, dress, architecture, food or social conventions. Somerset was more than happy to do his best to ‘civilise’ the Colony, but found the Dutch-speaking colonists determined to preserve their own language and cultural distinctiveness … The further from the urban centres of the Western Cape, the less the Boers of the countryside were ready to accept or adopt the new British ways” (2579). “English became the language of government offices in 1824, and the sole language of the courts in 1828” (3006). Sedert 1994 is hierdie Engelseentaligheid weer met ons weens die ANC-regime se voorkeur vir hierdie koloniale taal en die versuim van die NP-onderhandelaars om die status van Afrikaans grondwetlik te verskans.

Vrae wat gestel kan word, is: Verset Afrikaners hulle deesdae steeds in dieselfde mate teen verengelsing? Bevorder Afrikaners steeds in woord en daad hulle kulturele andersoortigheid, bv hulle moedertaal Afrikaans? Ná 1814 het die nieblankes hulle dislojaliteit teenoor die Afrikaners en hulle pro-Engelsgesindheid gedemonstreer deur Afrikaans al hoe meer met Engelse woorde te besoedel. Die resultaat is die hedendaagse mengel- en tussentaal Kaaps wat weens ‘n gebrek aan gesonde insig deur getransformeerde Afrikaansinstansies soos die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV), Afrikaanse Taalraad (ATR) en Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) bevorder word, op die wesenlike gevaar af dat algemeen-beskaafde Afrikaans, oftewel Standaardafrikaans, vernietig kan word.

“In the Constitution Eighteenth Amendment Bill of 2019, accelerated land reform in South Africa is justified as addressing ‘the historic wrongs caused by the arbitrary dispossession of land’. No fair-minded person could object to this goal” [!] (5668). In ‘n oomblik van heldersiendheid vervolg Laband: “However, land reform is not the same as the state’s comprehensive confiscation of all privately owned land as has been carried through by Marxist regimes … ‘The amount of compensation payable may be nil'” (5673). “As President Cyril Ramaphosa has declared, the government wants to ‘make sure that our people [that is, Africans]* have equitable access to land and security of tenure'” (5678).

[* Dit is Laband se invoeging. Selfs hy besef dat wanneer die ANC-regime na “our people” verwys, swartes bedoel word.]

Die grond waaroor die tradisionele leiers beheer uitoefen sal klaarblyklik nie onteien word nie. Dit is die blankes se besittings wat sonder vergoeding onteien gaan word. “[The traditional leaders] still hold communal land in trust, and because that is the foundation of their continuing sway over the rural population, they actively resent any meddling with the status quo on ‘tribal land'” (5678). “If expropriation without compensation is over-vigorously applied to secure the short-term political advantage of the ruling party, and a new category of dispossessed, resentful people is created, then a deep historic wrong will have been addressed only by perpetrating a fresh one” (5690). Met sy boek het Laband tot hierdie nuwe vergryp bygedra.

Leon Lemmer: Oorlewing in ‘n Britse konsentrasiekamp

Daar is twee onderwerpe waaroor ek nie graag lees nie: die lyding van die Boerevolk tydens en ná die Anglo-Boereoorlog (ABO) en die hedendaagse vlaag plaasmoorde. Sulke inligting laat my bedroef en woedend. Nogtans het ek verskeie boeke oor albei hierdie gebeure gelees. Hierdie rubriek handel oor die ABO. Dit herinner my aan my ouma Liebenberg (oorlede in 1948) aan moederskant wat nooit ‘n goeie woord vir “die Engelse” gehad het nie. Die Liebenbergs het wreedaardige lewensverliese en groot ontberings tydens die Groot Trek en daarna, insluitende die ABO, ervaar. In die Maggie-boek (kyk hier onder) is ‘n Liebenberg-gesin op ‘n foto in die Howick-konsentrasiekamp te sien (Kindle 472).

By ‘n vorige geleentheid het ek Anna Barry se dagboek oor die ABO bespreek (Praag 4.09.2016). Ek het aangetoon hoe Ena Jansen in haar voor- en nawoord die Barrys se Afrikanerskap verdag maak om haar eie anti-Afrikanergesindheid aan die lesers op te dring. Ná Elsa Joubert se dood het Jansen hoë lof vir haar gehad (LitNet 15 en 24.06.2020). Soos by ander anti-Afrikaner-elemente is daardie lof nie uitsluitlik deur Joubert se mate van literêre verdienste gemotiveer nie. ‘n Groot skeut is myns insiens ontlok deur Joubert se verwerping van die Afrikanerdom. Oor Joubert se anti-Afrikanergesindheid kan daar geen twyfel wees nie (Praag 10.06.2017 en 2.12.2017).

Wat die Barry-boek betref is vir die doeleindes van hierdie rubriek die onderskeid tussen ‘n hen(d)sopper (iemand wat die eed van neutraliteit afgelê het en dus onderneem het om nie voort te veg nie) en ‘n joiner (iemand wat die eed van getrouheid aan die Britse kroon gesweer en saam met die Britte teen die Boere kant gekies, bv geveg, het) van belang. Hensoppers is as lafaards beskou. Sommige joiners het as National Scouts militêre diens gedoen. Die joiners is hanskakies, verraaiers en uitverkopers genoem. Hierbenewens was daar die “wilde” Boere of bittereinders (wat tot die einde van die ABO geveg het); bannelinge (krygsgevangenes wat deur die Britte in veral die buiteland aangehou is, bv op/in Bermuda, Ceylon/Sri Lanka, Indië en Sint Helena); vlugtelinge (bv hensoppers wat tydens die ABO in Basoetoland/Lesotho gaan skuil het); en “mak” Engelse (Britte/Engelssprekendes wat hulle vóór die ABO as bv boere en handelaars in die Oranje-Vrystaat en Transvaal gevestig het en die Boerekant gekies of ten minste hulle neutraliteit gehandhaaf het).

Die bittereinders en bannelinge het ná die ABO in Afrikanergeledere hoë agting geniet. Die oud-Boerekrygsgevangenes het onder dwang die getrouheidseed afgelê. Hulle is nie vrygelaat en toegelaat om terug te keer na Suid-Afrika voordat hulle die eed afgelê het nie. Omdat dit nie vrywillig gedoen is nie, is daardie eed ingevolge die internasionale reg nie geldig en toerekenbaar nie. Bannelinge is dus nie hieroor verkwalik nie. Die hensoppers is gouer en veel meer geredelik as die joiners terug in die Afrikanerdom aanvaar. Hensoppers het immers nie teen die Boere geveg of (noodwendig) vir die Britte kant gekies nie. Baie van hulle het uit moedeloosheid die stryd gewonne gegee maar daarna steeds die Boerekant op ander maniere ondersteun. Dit was bv die geval met Anna Barry se pa, wat ‘n vlugteling in Basoetoland was

Anna Barry noem tereg dat die Britte die konsentrasiekampe eufemisties “refugee camps” of vlugtelingkampe genoem het. Met hierdie benaming het die Britte valslik voorgegee dat die Boervroue en -kinders by hulle veiligheid kom soek het, terwyl die waarheid is dat hierdie vroue en kinders met geweld uit hulle huise en van hulle plase weggevoer is. Wat Barry ook beklemtoon, is dat die Britte met die ABO die Afrikaners wou uitroei of uitdelg. Sedert 1994 is die Afrikanerdom in ‘n soortgelyke situasie, soos ek hier onder aantoon.

Onlangs is die volgende boek van Margaretha (Maggie) Jooste (1886-1962) gepubliseer: Maggie: My lewe in die kamp (Kaapstad: Tafelberg, 2020, 112p, R290; Amazon Kindle $13,34). ‘n Engelse weergawe, vertaal deur die outeur, is gelyktydig gepubliseer. Fransjohan Pretorius het die inleiding geskryf en blykbaar ook as die redakteur opgetree, bv met verduidelikende invoegsels in die teks en die voorsiening van die eindnote. Pretorius skryf: “Die leser word in ‘n haas ondenkbare wêreld van ontbering en wanhoop ingetrek” (Kindle 54). Tog was daar deur dit alles “die moedhou-volksgees” (54). Pretorius takseer die teks as “merkwaardig ewewigtig” (59). “Daar is geen pretensie of aanstellerigheid in dié teks nie … Dit is so reguit en eerlik. Wat ‘n mens ook aangryp is die verwarrende medemenslikheid van dit alles” (64).

Die nawoord is deur ‘n kleinneef van Maggie, Graham Jooste, geskryf. Hy verwys na Maggie en haar ouers se “vergewensgesindheid” jeens die Britte (1213). Maggie se pa, Jakobus, is in 1925 oorlede en haar ma, Anna, ‘n dekade later. Maggie se pa was vóór die oorlog ‘n welgestelde wamaker en hoefsmid op Heidelberg in die Transvaal. “Maggie se vader se eens florerende wamakersbesigheid het [ná die ABO] agteruitgegaan toe die spoorweë goedere sowel as pos op ‘n gereelde grondslag vanaf die Rand begin vervoer het en die posdiens met koetse en perde gestaak is” (1222). Hy moes toe rondval en allerhande werk doen om sy gesin te onderhou.

Die teks van die boek is in 1962, kort vóór Maggie se dood, voltooi maar eers 58 jaar later gepubliseer. Genadiglik het hierdie inligting nie verlore gegaan nie. Maar haar ma se ABO- en ander herinneringe het nie behoue gebly nie. Maggie skryf: “Ná die oorlog was dit vir ons wonderlik om al die briewe weer te lees. Ma het almal aan een van die broers gegee en ook ‘n boek waarin sy baie van haar lewensondervindings neergeskryf het, maar helaas, iemand het alles verbrand!” (590). Ordentlikheidshalwe noem Maggie nie watter een van haar broers hierby betrokke was nie.

Die ABO het op 11 Oktober 1899 uitgebreek. Maggie se pa, Jakobus, en haar twee ouer broers, Cornelis en Gert, het op kommando gegaan. Gert is gevange geneem toe generaal Piet Cronjé op 27 Februarie 1900 oorgegee het. Hy is na Sint Helena verban. Jakobus is op 4 Desember 1901 gevang en was ‘n krygsgevangene op Bermuda. Op 23 Junie 1900 het die Britte Heidelberg beset. Die Britte het op enigiets wat hulle begeer het, beslag gelê, bv die Joostes se meubels. Op 6 Desember 1900 is Maggie se ma, Anna, en haar ses kinders (van die oudste tot die jongste: Maggie, Jakobus/James, Robert, Helena/Dolly, Herietta/Hettie en Gertina/Gerrie) in vuil veetrokke na ‘n konsentrasie- of interneringskamp in Pietermaritzburg vervoer. “Die onsekerheid oor wat voorgelê het was ondraaglik. Die arme hulpelose vroue, bejaarde en siek mense en kinders kon nooit droom watter smart en ellende op hulle wag nie” (269). “‘n Hele paar van die kinders het op dié [drie dae lange] tog in die trokke gesterf” (306). In Pietermaritzburg is hulle in tente gehuisves.

Van 26 Januarie 1901 tot kort voor 26 Oktober 1902 was hulle in die konsentrasiekamp op Howick. Daar was nie plek vir die twee oudste kinders op die beddens in die tent nie, gevolglik “moes ek en James onder die eettafel op die grond slaap met net ‘n Kakie-kombers onder ons” (417). Hulle het beperkte kombuisware en min klere gehad. Eintlik van omtrent alles te min, bv kos, sodat hulle honger gely het. Daar was egter baie siekes en dooies in die kamp. “Daar was elke dag ‘n lang stoet van wenende vroue met swart houtkissies wat na die begraafplaas gedra is” (599).

Gertina was siek aan skarlakenkoors en was ‘n jaar en nege maande oud toe sy sterf. “Die tannies [het] my gehelp om ‘n kissie van plankies te maak. Ma het ‘n paar jaarts moeselien (kaasdoek) laat koop en vir haar ‘n mooi wit doodskleedjie gemaak en ook die kissie binne en buite daarmee oorgetrek” (604). “Daardie dag was daar sewe [dooies] wat na die kerkhof gedra moes word … Later het Ma ‘n ou stuk klei gekry en met ‘n skerp spyker haar naam [Gertina s’n] daarop geskryf. Die meeste grafte is maar so gemerk. Haar graf was binne ‘n paar jaar so met gras toegegroei en verspoel dat ons nie met sekerheid kon sê presies waar sy weggelê is nie” (608).

Hettie het ‘n soort aansteeklike siekte gehad. Die Jooste-gesin is toe tydelik in ‘n afsonderingskamp geplaas. Hulle het daar gebly totdat Hettie se siekte opgeklaar het. Op pad daarheen het hulle die Transvaalse of Zuid-Afrikaansche Republiek [ZAR] se volkslied, “Kent gij dat volk vol heldenmoed,” gesing (643). Die vraag kan gestel word: Het die Afrikanervolk deesdae nog (in dieselfde mate) heldemoed? Op 16 Desember, Dingaans/Gelofte/Versoeningsdag, het inwoners die groot Vierkleurvlag van die ZAR laat wapper. Op grond waarvan kan die kommunistiese, terroristiese, wraaksugtige ANC-regime en sy meelopers, soos die nasionale sportliggame, hulle aanmatig om die vertoning van die vorige landsvlag te verbied? Die ANC-regime is in laaste instansie nie eens ‘n wettige owerheid nie omdat die meerderheid blanke kiesers nooit tot swart meerderheidsregering ingestem het nie. Afrikaners behoort die onvervreembare reg te hê om die kultuurgoedere wat vir hulle waardevol is, soos hulle landsvlag, volkslied en moedertaal, Afrikaans, te koester.

Op ‘n stadium is Maggie se ma na ‘n hospitaal in Pietermaritzburg en was daar sprake dat haar been afgesit sou word. Maggie het haar heftig hierteen verset. Die dokter het toe belowe “om nog ‘n ruk te probeer om die been te red” (737). “Haar been het stadigaan beter en sterker geword, maar het eers meer as ‘n jaar later – toe ons weer skoon, gesonde kos kon eet [dus ná die ABO] – heeltemal herstel” (779). “Ek het op 1 Maart 1902 sestien jaar oud geword en kon toe vir die eerste keer sedert Januarie 1901 ook ‘n klein stukkie vleis kry” (858).

Vir geld het Maggie se ma die Britse verpleegsters en onderwyseresse se klere gewas en gestryk. Met dié geld kon sy bv ‘n primusstofie koop. Sy het ook klere vir haar gesin en vir van die ander geïnterneerdes gemaak met ‘n naaimasjien wat sy met haar spaargeld gekoop het. “Met die geld wat Ma met naaldwerk en was … [en] stryk verdien het, het sy meestal medisyne en ontsmettingsmiddel[s] gekoop” (705). Maggie se broers en susters “was siek, honger en koud” (576) en het soms ook natgereën. “Ons verdriet en angs en lyding was ondraaglik” (623). “Vandag het min mense genoeg simpatie om daarvan te wil hoor of daaraan te dink. Ek wil niemand veroordeel of bitter wees nie, maar ek kan nie ons erge lyding en ontberings vergeet nie” (576). “Ons het altyd by die doringdraadheining gaan staan om te kyk as die treine met krygsgevangenes verbyry op pad na Durban, van waar hulle weggestuur is” (581).

Die Britte het as deel van hulle beleid van verskroeide aarde op die Boervroue druk uitgeoefen om hulle mans en weerbare seuns te ontmoedig om met die oorlog voort te gaan, maar die vroue het nie toegegee nie. Toe hulle die tyding van die Vrede van Vereeniging, 31 Mei 1902, kry en hoor dat die Boere die oorlog verloor het, was die geïnterneerdes en die bannelinge verslae. Al die opofferings en ontberings was tevergeefs. Cornelis was ‘n bittereinder (een van 20 779) terwyl Gert en later Jakobus van onderskeidelik Sint Helena en Bermuda teruggekom het. Tydens die ABO het die Jooste-gesin nooit hulle lot by die Britse oorwerheid bekla of om gunste gevra nie. By sy terugkeer van Sint Helena het Gert borsspelde wat uit droë sopbene gekerf is vir sy ma en susters gegee.

Die vrylating van die Jooste-gesin uit Howich is vertraag omdat Jakobus aanvanklik geweier het om die eed van getrouheid af te lê. Die gesin is eers op 26 Oktober 1902 op Heidelberg herenig. “Ons tuiskoms was ‘n skok! Pleks van ‘n netjiese en goed gemeubileerde huis kry ons net ‘n leë dop, vuil en verniel” (900). Maggie se eens pragtige ouerhuis was “leeg en vreeslik vuil en verwaarloos … Van die deure en vensters was uitgebreek vir brandhout. Al die meubels is verwyder” (844). “Natuurlik was daar van die Engelse geen vergoeding nie” (900) – tot op hede het die Britte nog nie eens verskoning gevra nie. Die Britse owerheid het werk by voorkeur aan die joiners gegee.

Die laaste deel van die boek handel oor wat ná die oorlog gebeur het en is gedokumenteer om hoofsaaklik Maggie se nageslag oor hulle familiegeskiedenis in te lig. Die Joostes het in 1902 nie die finansiële vermoë gehad om Maggie se ouerhuis te herstel nie. Dit is gevolglik verkoop en hulle het na ‘n meer beskeie huis getrek. Maggie is in Junie 1903 na die Bloemhof Seminarium op Stellenbosch waar sy 2½ jaar lank studeer en haar as ‘n onderwyseres bekwaam het. In 1916 is sy met Gawie Malan (oorlede in 1941) getroud. Hulle eerste kind, Bartel, is op 2½-jarige ouderdom oorlede. In 1922 is hulle dogter, Anna, gebore.

In 1959 “is ek vir die eerste keer sedert die oorlog weer terug na waar die Howick-kamp was … Van die kampterrein en die begraafplaas was daar niks meer te sien nie” (1113). Maggie is in 1962 op George oorlede toe sy by haar dogter, skoonseun en drie kleinkinders gewoon het. Toe was al Maggie se susters reeds dood. Net drie van haar broers het nog gelewe, naamlik Cornelis, James en Edmund/Eddie, ‘n laatlammetjie wat in 1903 gebore is. Sedertdien is hulle almal en seker ook Maggie se dogter oorlede. Hierdie mense het eens gelewe en die omstandighede wat hulle ervaar het, het sedertdien in baie opsigte radikaal verander. Dit laat my dink aan die gevleuelde woorde van JA Froude: “To what purpose the ineffectual strivings of short-lived humanity? Man’s life was but the shadow of a dream, and his work was but the heaping of sand which the next tide would level flat again” (Praag 13.06.2020). Danksy Maggie se dokumentering van gebeure het deel van wat die Jooste-gesin meegemaak het darem in hedendaagse geheues behoue gebly.

“Toe die uitgeputte Boerekrygers hul wapens [op 31 Mei 1902] neerlê, het ‘n gees van ongerustheid oor hul toekoms deur die bevolking gesypel” (1209). In 1948 het die Afrikaners hulle vryheid teruggekry toe die Nasionale Party die algemene verkiesing gewen het. Binne ‘n halfeeu is daardie vryheid mandaatloos deur FW de Klerk en sy onbekwame onderhandelaars verkwansel. Sonder om die Britte te wil komplimenteer, kan gesê word dat die toekoms in 1902 vir die Afrikaners dalk nie so donker kon gelyk het as vir die blankes sedert 1994 nie. Die Rooi Gevaar en die Swart Gevaar, wat deesdae deur misleide verligtes as mites afgemaak word, het gelyktydig toegeslaan.

Anders as in 1902 is daar skynbaar geen vooruitsig vir die Afrikanerdom dat die duister vorentoe ooit gaan wyk nie. Dit kan eerder nog donkerder word. Die Boere het die vertroosting gehad dat hulle ‘n daadwerklike en heldhaftige poging aangewend het om hulle vryheid te behou. Weens verraad in eie geledere is selfs daardie skrale troos nie vir hedendaagse Afrikaners beskore nie. Nog erger is die feit dat daar nie in afdoende mate ‘n gesonde afkeer is van die hedendaagse hanskakies (Afrikaanssprekendes met ‘n voorkeur vir Engels) en joiners wat gewetenloos, hartlik en opportunisties met die ANC-regime saamwerk nie.

 

Leon Lemmer: RW Johnson, van kommunisme tot liberale realisme

RW Johnson is in 1943 in Engeland gebore, het vanaf 1957 sy skoolloopbaan en vanaf 1961 sy voorgraadse studie in Durban voltooi, vanaf 1964 staatsleer aan die Universiteit Oxford studeer en doseer, daarna die uitvoerende hoof van die Helen Suzman-stigting geword (1995-2001) en hom met die skryf van artikels vir koerante en tydskrifte, asook 15 boeke, besig gehou. Hy roem daarop dat hy eers ná die apartheidsera na Suid-Afrika teruggekeer het. Hy kom uit ‘n liberale gesin. ‘n Liberale ingesteldheid is die deurlopende kenmerk van sy boeke. Wat sy skryfwerk aanbevelingswaardig maak, is die al hoe groter politieke realisme wat daarin vergestalt word. Anders as baie ander liberaliste wat Suid-Afrika verlaat het toe die swart bewind, wat hulle so naarstiglik begeer het, werklikheid geword het, het Johnson die teenoorgestelde gedoen en hom hier hervestig. “I had, very deliberately, come back to live in South Africa when – and indeed, because – apartheid was over” (RW Johnson, 2020-boek hier onder, Kindle 3616).

Johnson het as politieke waarnemer ontsag begin ingeboesem toe hy op ‘n betreklik jeugdige ouderdom die volgende boek gepubliseer het: How long will South Africa survive? (1977), opgevolg met How long will South Africa survive? The looming crisis (2015, Kindle $16,55) en 2de uitgawe, The crisis continues (2017). In eersgenoemde boek het dit gegaan oor hoe lank die blanke bewind, die “apartheidsregime”, sou oorleef. Laasgenoende boek het die ontaarding van die ANC-regime as tema. Sy boek, South Africa’s brave new world: The beloved country since the end of apartheid (2010, kindle $27,55), het Johnson se gesaghebbendheid en dikwels uitstekende politieke insig bevestig. Daar is ook die volgende onlangse boek van Johnson: Fighting for the dream (2019, Kindle $12,06 – Praag 11.05.2019). Daardie rubriek is ‘n herlees werd omdat Johnson in daardie boek baie vollediger oor die nuwe Suid-Afrika skryf as in die boek wat ek in hierdie rubriek bespreek.

As akademikus het Johnson respek by my afgedwing met sy boek, The African university? The critical case of South Africa and the tragedy at UKZN (2012, Kindle $3,45). Malegapuru William Makgoba, die rektor van die University of KwaZulu-Natal, 2004-2014, het daardie inrigting in baie opsigte groot skade aangedoen weens sy militante politieke voorkeure. Makgoba het bv bedrewenheid in die Zoeloe-taal van al die studente en personeellede verwag; klaarblyklik nie soseer om daardie taal te bevorder nie, maar om blankes, bruines en Asiate te probeer uitsluit. By die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) was daar onlangs sprake dat om dieselfde onderliggende rede kennis van ‘n Afrikataal vir die aanstelling van personeel vereis gaan word.

Twee outobiografiese boeke van Johnson is gepubliseer: Look back in laughter: Oxford’s post-war golden age (2015, Kindle $11,49) en Foreign native: An African journey (Johannesburg: Jonathan Ball, 2020, 300p, R285; Kindle $11,49). Eersgenoemde boek handel oor sy oorsese en laasgenoemde oor sy Suid-Afrikaanse verblyf. Sy jongste boek is die onderwerp van hierdie rubriek. Albei outobiografiese boeke handel oor persone en gebeure wat eerstehands deur die outeur ervaar is. Hierdie werke is in minimale mate outobiografieë. “I do not regard my personal life as being of any general interest” (Kindle 59). Die hooftitel van die boek word soos volg verduidelik: “‘The ‘foreign natives’ include me, for I was born in England, came out to South Africa as a child, have both British and South African passports. And have spent my life coming and going between the two countries, spending roughly half my life in each of them” (72). Die newetitel dui op die tyd wat hy ook elders in Afrika, bv Guinee en Zimbabwe, deurgebring het.

Die eerste hoofstuk begin met die volgende sin: “Maah boy, you gonna have to lurn Afrikaans, maah boy” (86). In die res van sy boek skryf hy egter nie oor Afrikaans nie. Dit is nie duidelik in hoeverre hy Afrikaans funksioneel magtig is nie. Wat wel duidelik is, is dat hy sy inligting (feitlik) uitsluitlik uit bronne in Engels put, hoewel hy ook Frans magtig is, soos blyk uit sy argivale navorsing in Guinee en die lesings wat hy aan die Sorbonne aangebied het (3682). Oor sy besoek aan Suid-Afrika in 1978 skryf Johnson: “I had never really had many Afrikaans friends before and I learnt a lot from them,” bv van Hermann Giliomee (1938).

Johnson se oordrewe beskrywings van sy skoollewe in Durban is die swakste deel van die teks. Hy probeer te hard om dit humoristies voor te stel. Wat die politiek betref, het hy die “complete and unselfconscious racism” van sy mede-skoliere waargeneem (150). “Their own dislike of Indians was more than matched by the Zulus” (163). Johnson maak daarop aanspraak dat hy as 16-jarige al tot die besef gekom het dat “majority rule was a demographic certainty” (320). Om politieke redes wou hy ook nie deel van die skool se kadetopleiding wees nie (358). Later as student “I hadn’t taken out South African citizenship and I said I’d wanted to until I found that I’d then have to serve in the army … The army will only be used to repress the blacks and in that fight I’m really on the other side” (1132).

Aan Natal University was Johnson een van die polities radikale lede van die studenteraad (390). Hy het die graad BA met Latyn, Engels, geskiedenis en staatsleer as vakke voltooi (415). Studente wat van elders in Afrika, bv Kenia, gekom het, was geneig om polities regsgesind (452) en glo rassisties te wees (458). Wat was Johnson? “Being a Liberal meant being in favour of universal suffrage and complete racial equality” (465). Hy beskou homself as “an integrationist” (563) en vind dit nodig om bewyse vir sy verligtheid te verskaf. “One of my brothers married a black woman, my elder sister partnered with a black man, and my son also married a black woman” (471).

Wat duidelik uit die boek blyk, is dat die ANC, Umkhonto weSizwe (MK) en die toplede van die ANC baie meer kommunisties was/is as wat algemeen erken word (613). Dit geld vir die vier presidente sedert 1994, asook die waarnemende ANC-staatshoof. Dit verduidelik nie net die samewerking van die ANC met die SAKP nie, maar ook met Cosatu: “trade union activity, the heart of the matter for any communist” (809). Johnson ken baie van hierdie kommuniste persoonlik. Ronnie Kasrils word bv beskryf as “not well educated” (619) en “Ronnie’s judgement was not good” (659). Kasrils was nie in staat om ‘n graad aan die London School of Economics te verwerf nie (1461). Hy het min van die marxistiese literatuur gelees (1008). “I always saw Ronnie as a sincere but naive revolutionary romantic” (672). Dit is kommunistiese Jode soos “Michael Harmel, Lionel (Rusty) Bernstein, Joe Slovo and Joe’s wife, Ruth First” wat beslag aan die gewelddadige aard van MK en die ANC gegee het (822). In hierdie verband het die “bevrydingstryd” in Algerië vir hulle as ‘n navolgingswaardige voorbeeld gedien (822).

“Many on the left, influenced by the writings of Fanon and Mao, believed that only armed struggle could bring about a socialist revolution” (1601). “The Soviet block was providing the SACP with the arms, money and training needed for the armed struggle” (920). “MK was entirely the creation of a particular SACP faction, but it was hoped that Mandela’s leadership would gradually draw the ANC in too” (828). “It was [Walter Sisulu] who had recruited Mandela to the SACP” (853). MK was militêr ‘n mislukking. “MK achieved almost nothing militarily” (859). Nogtans betaal Suid-Afrika se belastingbetalers tot op hede en sekerlik tot in die verre toekoms ten duurste vir die beweerde bydrae wat hierdie terroriste tot die “bevrydingstryd” gelewer het.

Tydens die Rivonia-verhoor (1963/64) het Mandela beweer dat hy nie ‘n kommunis was nie (2010). Hy het gelieg in ‘n poging om die doodstraf vry te spring. Mandela is egter die outeur van ‘n essay, “‘How to be a good Communist’, which included such statements as ‘Under a CP government South Africa will become a land of milk and honey … There will be no unemployment, starvation and disease'” (2016); dus nog Mandela-leuens. “In South Africa ANC rule has seen slow growth and a trebling of unemployment” (3999). Mandela “was not only then a communist, but was on the Party’s Central Committee – the SACP itself boasted of this after Mandela’s death. So Mandela was lying throughout about his beliefs” (2025). Die toespraak wat aan Mandela toegedig word aan die einde van die Rivonia-verhoor, was (in groot mate) die werk van mede-kommuniste, veral Bram Fischer (2035). Arthur Chaskalson, wat die president van die Konstitusionele Hof was (1994-2001), was ook ‘n oortuigde aanhanger van die SAKP (2035).

Voordat Johnson na Oxford is, was hy ‘n kwartaal lank ‘n dosent in geskiedenis aan Rhodes University in Grahamstad. Daar het hy linkses soos Daantjie Oosthuizen (1926-1969) teëgekom (1266). Oosthuizen het aan Oxford studeer, maar kon nooit ‘n doktorsgraad verwerf nie. Daar is destyds gesê dat hy op jeugdige ouderdom in 1958 die hoof van die filosofie-departement geword het omdat hy in 1952 met Anne, die dogter van Basil Schonland (1896-1972), die kanselier van Rhodes (1951-1962), getrou het. As Afrikaanssprekende het Oosthuizen dit nodig gevind om so aktief en militant moontlik radikaal links te wees; dalk om sy aanvaarbaarheid in Rhodes-geledere te verhoog. André P Brink was toe aldaar ‘n dosent in Afrikaans. “Everything about Brink radiated a sense of intellectual dissent and a certain self-importance” (1330).

“After I got to Oxford [1964], I received a letter from my mother relating that the security police had come to detain me ten days after I had left” (1379). Johnson se siening van Suid-Afrika was in daardie stadium “a politics of black and white, of good versus evil” (1396); iets wat veral sedert 1994 as die populêre narratief of meesterverhaal steeds met ons is. Johnson het nagraads in staatsleer studeer en met ‘n marxis as studieleier (1524) ‘n tesis oor Sékou Touré se Guinee voltooi (1403, 1524). Dit het aan hom ‘n Fellowship-doseerpos besorg (1409).

Johnson was toe steeds ‘n lid van die Suid-Afrikaanse Congress of Democrats (1435) waaraan al die bogenoemde kommunistiese Jode behoort het ten einde hulle eensgesindheid met die ANC te betoon. “Almost to the last man they belonged to a Stalinist party, the SACP” (1441). Johnson skryf: “I was a Marxist and pro-ANC” (1441). Later skryf hy: Sy liefde vir demokrasie sluit in dat hy teen die Britse monargie gekant is. “I was a republican” (2421). “I had stuck with the Labour Party through thick and thin. In my own mind I was a liberal social democrat in both Britain and South Africa” (3023). “Mrs Thatcher … I had greatly disliked” (3095).

Die ANC het homself as “non-racial” voorgedoen maar “its activists did nonetheless feel a deep suspicion of all whites” (1448), bv Essop Pahad, wat in die Thabo Mbeki-era so ‘n prominente rol in die ANC-regime gespeel het. Albei laasgenoemdes was/is “trusted communist[s]” (1454). “The ANC (and, in fact, the SACP) controlled the Anti-Apartheid Movement [in Britain]” (1467; ook 3344). In hierdie bedrywighede het Peter Hain, wat Suid-Afrikaanse ouers het, ‘n leidende rol gespeel (1473). Sedert 1994 kom Hain glad te dikwels in Suid-Afrika en lug graag sy mening, wat hy as gesaghebbend beskou.

As “historikus” en politieke kommentator is daar min mense wat my meer irriteer as Basil Davidson (1914-2010) met sy “populêre” boeke oor Afrika. “Basil saw his own writing very much as serving his own political purposes, which is to say ‘the progressive movement’, so he would carefully omit information he judged to be inopportune” (1621). Davidson “confided in me that he had at last found an African state that really was building socialism in just the way he had hoped: Said Barre’s Somalia” [!] (1633). “He told me that what had gone wrong in Africa was that the colonial powers had imposed the idea of the nation-state on communities where this notion lacked any traditional basis: as usual, the colonial powers were to blame” (1633). Johnson het met Davidson swaarde oor sy oppervlakkigheid gekruis. Dit blyk toe dat Davidson se minderwaardigheid spruit uit die feit dat “he had never been to university” (1608). Dit was/is ook die probleem van plaaslike joernaliste soos Ken Owen (1615), Allister Sparks (Praag 22.10.2016) en Ton Vosloo (Praag 31.08.2018), asook die Anglo-Amerikaner, Christopher Hitchens, wat nooit ‘n geleerde (“scholar”) was nie (1879).

Johnson se bekering tot groter politieke realisme het gekom toe hy nagraadse veldwerk in ‘n polities onafhanklike Afrika-staat, Guinee, gedoen het. “I realised that my excited identification with radical African nationalism had essentially derived from my emotional reaction against apartheid … Touré had installed a one-party state” (1800); “a sort of African Stalinism. Touré had the power of life and death over his subjects” (1806). Hy skryf van “the thorough dousing in African reality that I had had in Guinea” (1867). “You have to look at the way they behave when they have power” (1843). “I realised anew that personal liberties really mattered and they were basic. You simply could not build a democratic society without them; they were non-negotiable” (1830). “Guinea remains one of the poorest countries on earth” (1818).

‘n Franse kommunis het Johnson in 1968 gehelp om toegang tot Guinee te verkry (1660). Daar het Johnson te make gehad met “African pseudo-history, known today as Afrocentrism” (1673), waarvan die ANC-regime se herskrywing van ons geskiedenis ‘n voorbeeld is. Byvoorbeeld, Cheikh Anta Diop “argued that ancient Egyptians were black people, part of a single African race, and that it was thus African civilisation that had produced the first writing (hieroglyphics) and invented mathematics. These achievements had been stolen from Africa, ending up in the hands of the ancient Greeks, and thus becoming the property of Western Europe and the white race” (1673).

Hierdie redenasie is soortgelyk aan die polities byderwetse mite dat die Boere/Afrikaners Afrikaans van die Khoi-Khoin en slawe gesteel het. Die Egiptiese hiërogliewe (3 000 vC) is ook nie die vroegste skrif nie. In Mesopotamië (3 200 vC) was wig- of spykerskrif (“cuneiform”) lank voor hiërogliewe in gebruik. Ná die politiese onafhanklikwording van swart Afrikalande was dit lank die gebruik om Egipte en lande in Noord-Afrika waar Arabiere/Berbers in beheer is, asook blank Suid-Afrika as ‘t ware as nie deel van (die eintlike of) swart Afrika te beskou nie. Johnson skryf: “[The] ancient Egyptians were a Nilotic people, there is no proof of their skin colour” (1673). Die wedersydse Egiptiese invloedsfeer was die Middellandse See-gebied, bv Griekeland en lande in die Midde-Ooste; nie soseer die res van Afrika nie. Maar toe dit die swartes later polities pas, word Egipte skielik as deel van swart Afrika beskou.

Nelson Mandela, wat ten alle koste swart mag en Afrosentrisme bevorder het – dit het nie vir hom saak gemaak as dit geen feitelike basis het nie – het uiteraard saamgespeel. Hy skryf: “As a student, I had fantasized about visiting Egypt, the cradle of African civilization … the pyramids and the sphinx … I spent the whole morning of my first day in Cairo at the museum, looking at art, examining artifacts … It is important for African nationalists to be armed with evidence to refute the fictitious claims of whites that Africans are without a civilized past that compares with that of the West. In a single morning, I discovered that Egyptians were creating great works of art and architecture when whites were still living in caves” [!] (Nelson Mandela, Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 353). Dus, Mandela mag op swart superioriteit aanspraak maak terwyl blankes dit nie mag waag om te beweer dat hulle meerderwaardig is nie. As gevra sou word waarom (swart) Afrika sedertdien wat bv prestasie en ontwikkeling betref by Europa of die Weste agter geraak het, sou die skuld ongetwyfeld op kolonialisme, imperialisme, rassesegregasie en apartheid, dus die blankes, gepak word.

Johnson skryf: “But Diop’s ideas gathered support in black America and elsewhere, such was the hunger of many blacks to ‘discover’ that they were really an ancient civilisation of a superior kind” (1680). Diegene wat Diop teengespreek het “received some rough treatment,” bv “American academics who objected to the wishful and racially based nature of Diop’s work … In most universities, respectable historians, while quietly rejecting Diop as nonsense, were usually careful not to say so out loud … The unhappy result is that in many departments of black studies in the USA and elsewhere, Diop is taken as gospel while mainstream history departments quietly ignore him. In Senegal itself the entire University of Dakar has been named after Diop. The result is a form of segregation in the academy that is both racial and intellectual” (1680). Dink aan Wim de Villiers se Stellenbosch University (SU) waar visueel regstellend niks meer na blankes, soos DF Malan, Hendrik Verwoerd en John Vorster, vernoem mag word nie. As die stigtingskenker van die SU swart was, sou sy naam op elke hoek en draai op die kampus én in die naam van die universiteit gewees het. Maar Jan Marais was ‘n Afrikaner, gevolglik is selfs sy stigtingsvoorwaarde in 2018 tydens die SU se eeufees doodgeswyg.

Toe Johnson in 1977 sy eerste substansiële boek oor Suid-Afrika gepubliseer het, “I had become discontented with the ANC and Marxist interpretations of events and was, in my own mind, a determined realist” (1849). Omstreeks hierdie tyd (1978) het hy Allan Boesak ontmoet. “He had enormous self-confidence” (2903). “The only incongruity was any idea that he had the remotest thing so do with religion or a church. Indeed, watching and listening to him it was difficult to believe that this was a man of any sort of principle, religious or political. Holding to principles of any kind implies discipline, self-denial, even a kind of austerity, and of this there was no sign … There was always this picture in my mind of the perfect party animal” (1950).

“The UDF leaders Archbishop Desmond Tutu and Allan Boesak strongly denied it was an ANC front. Their denial turned out to be untrue” (2127). Toe die uitgeweke ANC-leiers in 1990 na Suid-Afrika teruggekeer het, het die UDF verdwyn. Die twee genoemde hoogheilige teoloë het doelbewus hieroor gelieg. “Van Zyl Slabbert told me that he often had to share platforms with Tutu and Boesak, an embarrassing business since they were both prima donnas who clearly hated one another … Boesak was … outshone … Tutu would appear resplendent in his scarlet robes and episcopal hat. He stuck out a mile and affecting a prayerful pose” (2139). Die een wou belangriker as die ander wees.

As teenvoeter het Boesak vir hom pakke klere aangeskaf wat glimmer/skitter, maar die laaste silwer een het hy nooit op die verhoog gedra nie omdat sy korrupsie hom toe reeds ingehaal het (2145). Op grond waarvan word daar steeds na Tutu as aartsbiskop verwys – ook deur Johnson – terwyl hy dit al lank nie meer is nie? Dit is gewoon ‘n gevolg van ANC-kruipsug. Toe die Springbok-rugbyspan ná die verowering van die Wêreldbeker in 2019 na Suid-Afrika terugkeer het, is hulle verplig om die stokkiesdraaier, Hector Pieterson, se gedenkteken asook die hoogheilige Tutu te besoek; nie die Voortrekker-, Vroue- of Taalmonument nie. Wat ‘n skande.

In 1980 het Johnson ‘n kwartaal lank klas aan Natal University (NU) gegee. Dit was aan die begin van die verswelging deur swart studente van die eens hoofsaaklik blanke Engelstalige universiteite (2086). “The universities would soon be ‘massified'” (2717). Die koshuise is binne ‘n kort tyd deur die swartes oorgeneem (2791) – hoe meer van hulle ingetrek het, hoe vinniger het die blanke studente vertrek. Terselfdertyd was dit die aanvang van die akademiese agteruitgang van al die plaaslike universiteite; eers die Engels- en daarna die Afrikaansmedium inrigtings. Vir die NU was die absolute laagtepunt die bewind van Makgoba, waarna hier bo verwys is.

Oor NU in 1980 skryf Johnson: “The university was changing rapidly as a torrent of poorly qualified black students poured in … There was enormous pressure to pass at least some of the black students, who were always on the verge of failing. There was much ‘affirmative marking’ because ‘you can’t fail them all’ … There was much worried talk about the necessity of maintaining standards. Black students picked up on the word ‘standards’ and denounced it as intrinsically racist … In truth, far from marking black students down for racist reasons, they were generally marking them up for affirmative reasons” (2188). “Most universities … responded to this situation by boasting ever more loudly of their ‘excellence’ – or of their being ‘world class” (2207). Dit geld sekerlik vir Wim de Villiers se Stellenbosch University. Waaraan hier uitdrukking gegee word, “is not high standards but status anxiety” (2207).

Johnson het hom tevergeefs vir akademiese vryheid beywer. “Academic freedom was non-negotiable” (2478). In werklik bestaan akademiese vryheid nie meer in die nuwe Suid-Afrika nie maar (feitlik) geen haan kraai daaroor nie. Instemming met die polities byderwetse meesterverhaal van die ANC/SAKP is blykbaar goed genoeg vir hedendaagse futlose akademici. “Universities were like flowers … They could do much good for the lives of young people – but they were fatally easy to damage. It was as easy as breaking off the bloom of a flower; once you did it, the flower did not recover” (2491). Die universiteitswese, plaaslik en elders, bv Amerika, is tot in sy kern verrot.

Hoofstuk 10 het as opskrif: “The end of apartheid.” Dit is wat Johnson begeer het, so asof daar niks goeds in apartheid was nie. Die Afrikanerweerstandsbeweging het tydens die 1989-verkiesing teen die gevaar van ‘n “black communist revolution” gewaarsku. Die plakkate van Andries Treurnicht se Konserwatiewe Party het gelui: “It’s later than you think” (2382). Albei partye het uitdrukking aan die waarheid gegee. Het die Nasionale Party in 1989 erken dat hy die politieke mag gaan oorgee, met of (soos dit geblyk het) sonder ‘n mandaat van die kiesers? Vanselfsprekend nie, want anders sou hy die verkiesing verloor het.

Die ontbanning van die ANC, SAKP, PAC, ens, op 2 Februarie 1990 “implied complete democratisation” (2402). “I said De Klerk was about to negotiate his way out of power and hand over to the ANC” (2408). Dit het geblyk ‘n korrekte voorspelling te wees, maar De Klerk het ontken dat dit is wat hy besig was om te doen. Sy beloofde magsdeling het magsoorgawe geword. Op hierdie manier het hy na bewering ‘n burgeroorlog verhoed. Vir sy manteldraaiery is hy vir sy staatsmanskap geloof en het hy sy finansies met die Nobelprys vir Vrede aangevul. Dit is myns insiens sekerlik een van die skandaligste hoofstukke in die politieke geskiedenis van die mensdom.

Johnson se reaksie is egter: “South Africa was lucky to have a man like Mandela” (2408), asof ‘n terroris buite die tronk onskadelik kan wees. Maar die sogenaamde realis, Johnson, bevestig later sy volgehoue blindheid oor Mandela met hierdie opmerking: “I admired Mandela” (3042). Die ANC se “People’s War” van 1990/94, met sy buitensporige verlies aan menselewens en vernietiging van eiendom, het kort ná Mandela en ander ANC-terroriste se vrylating ‘n aanvang geneem ten einde te verseker dat die ANC/SAKP die sogenaamde eerste demokratiese verkiesing wen. Johnson vertel wat hy, klaarblyklik voor die 1994-verkiesing, in die Transkei gesien het: “Several hundred MK soldiers in battle fatigues were marching” (2440). Daar was ook “the constant smuggling of AK-47s into Natal … They were used against Inkatha in a war that was killing 200 people each week” (2447) – “an AK-47 … always the ANC weapon of choice” (2597).

Wat het die massa-inligtingsmedia hieromtrent gedoen? “Most journalists, domestic and foreign, tended to take the ‘progressive’ (ie ANC) line” (2528). “As the election approached, many NGOs [non-governmental organizations] were keen to play a role, particularly with voter education. The ANC effortlessly colonised many of these NGOs so that their ‘voter education’ material was really ANC propaganda. The National Democratic Institute (NDI), the Democrat part of the US National Endowment for Democracy, played a considerable role. It adopted a strongly pro-ANC stance” (2559). Kieseropleiding was hoofsaaklik op swartes toegespits en het hierdie kiesers geïndoktrineer om vir die ANC/SAKP te stem. Dit was dus geen vrye verkiesing nie.

Kiesers kon ook nie (demokraties) vir kandidate stem nie; bloot vir politieke partye. “The system was essentially a deal between the National Party … and the SACP. The SACP’s problem was that it had many white and Indian cadres who could not possibly get elected if a constituency-based system was chosen. But under this system the party bosses could simply push SACP cadres into electable positions all over the ANC list” (2578). Weer eens toon Johnson hiermee in hoe ‘n groot mate die nuwe Suid-Afrika kommunisties-gedrewe is. “These SACP manoeuvers had been funded by the US taxpayers [ie Bill Clinton’s administration]” (2584).

Op stemdag in 1994 neem Johnson die volgende by ‘n stembus waar: “The returning officer … allowed ANC activists to wander into the polling station to ‘assist’ voters. Outside there were young men filling in photocopies of a blank ID document with their own or bogus names, allowing them to cast multiple votes” (2603).

Wat is Johnson se geheelindruk van ons oorgang/ondergang na demokrasie? “The end of apartheid was a release for everybody [!]. The ANC liked to take credit for this but actually De Klerk revoked all the major apartheid legislation in 1990” (2622). Enersyds het De Klerk se ruggraatoosheid hierdie ramp van regeringskant af moontlik gemaak en andersyds het alles in die skoot van die ANC/SAKP geval weens die terroristiese gewelddadigheid wat hulle deur veral De Klerk toegelaat is om mee weg te kom. “De Klerk … had effectively carried out everything [Helen Suzman] stood for” (2952).

Vóór en veral ná die 1994-verkiesing was “blatant acts of ‘repositioning'” aan die orde van die dag. “This was especially marked among journalists and businessmen” (2662). Onder mense wat eens Afrikaners was, was lidmaatskap van die Boerderbond en selfs die behoud van Afrikaans skielik nie meer belangrik nie. Sake-onderndemings “threw money and directorships at the new men, who happily snapped them up. The bribery of the new black elite was quite breathtaking, but the ANC were more than up for it” (2668). “Their donations to ANC causes were partly protection money but also acted as cover while they took steps to transfer their wealth out of the country” (3069). Die ANC-kamerade het immers nie geveg om arm te bly nie. Vir hulle het eettyd aangebreek. Cyril Ramaphosa het openlik nasionalisering bepleit (2668). Veral in Natal “the realisation that they were now relegated to the back of the queue created considerable bitterness among many Indians” (2680).

Johnson het van die begin af geen vertroue in die ANC-regime gehad nie. “I had seen enough of the ANC in exile – an inept and shambolic organisation full of parochial attitudes and authoritarian instincts” (2922). Vir heldersiende waarnemers het die nuwe Suid-Afrika ‘n herwaardering van die prestasies van die blanke politieke bewind, insluitende die “apartheidsregime”, ingelui. “South Africa … was … far more developed than any other African state. Nowhere else in Africa had African nationalists had to manage such a sophisticated economy. Anyone who had seen how quickly independent African states had developed into kleptocracies had to be worried: there was so much more to steal in South Africa that an enormous feeding frenzy was on the cards” (2928).

“Shortly after independence two things had happened almost everywhere in Africa: their countries ceased to be self-sufficient in food and had plunged into food deficit, and in many countries the electricity supply had broken down” (2945). Die nuwe Suid-Afrika het geblyk geen uitsondering te wees nie. “Almost immediately the state began to practice not just affirmative action but so-called cadre deployment, with semi-literate but politically favoured folk given senior positions. This was particularly evident in the civil service” (2964). “Another ideological crime was ‘Afro-pessimism’, for … optimism was now compulsory” (2992). “Optimism is not only desired but also required. This makes the situation impossible for anyone trying to work out a fully realistic view of the situation” (3786).

Frederik van Zyl Slabbert en Alex Boraine se Institute for Democratic Alternatives in South Africa (Idasa), gestig in 1986, was ‘n poging om ‘n brug na die ANC te bou. “Van seemed to think that he had an understanding with Mbeki that they would run South Africa together … He several times asked me what I thought of his becoming foreign minister. I said, well you would have to join the ANC first. Fine, he would do that” (3155). Later: “Van then told me that he wanted to run for premier of the Western Cape, perhaps at the head of his own new party” (3167). “Van … had really painted himself into a corner by allying himself to the ANC, which was, in the crunch, never going to give him what he wanted” (3203). “Van’s later years were clouded by a growing dementia” (3216).

“There was no shortage of sycophants, both black and white [eg Willie Esterhuyse], to assert that Mbeki was a man of brilliant mind. This was absurd. Those who had studied alongside him at Sussex University laughed at the notion. He had been a poor student, they said, often copying other people’s work, always late and behind” (3539). Maar as president (1999-2008) “he was the man in power and his ego was large, as was his paranoia” (3545). By Mbeki was daar ‘n “sense of intellectual grandiosity … For him it was axiomatically true that all disasters that befell Africans were the work of whites and Western imperialism” (3558). Sy idees oor vigs en MIV “convinced Bill Clinton, Tony Blair and other world leaders that he was crazy and not to be trusted, and this in turn doomed all his ideas about an African Renaissance” (3578).

“Things in South Africa began to change in 2005 after Mbeki dismissed Jacob Zuma from the deputy presidency. This split the ANC into Mbeki and Zuma factions. Almost overnight the South African press woke up from its long sycophantic slumber” (3623). Zuma “was adamant that Mbeki had made a great deal of money from the arms deal” (3629). “What Zuma wanted was power and money” (3768). “Corruption … was just another way of distributing resources” (4043). “In contemporary South Africa one can find many people who took the side of the ANC, infused with a righteous hatred of apartheid, and then gradually found they were supporting a party so riddled by corruption as to be little beter than a criminal organisation” (3953).

“The fact that a quarter of a century later this failure [of ANC rule] is complete has given me no pleasure” (4074). “A successful transition from white rule depended heavily on whether the ANC would use the skills of the better-educated section of society, irrespective of its colour” (4080). Pleks daarvan is die blankes en Asiate eerder uit poste gestoot of geweer. Die tragedie is: “African majority government was now installed for the indefinite future” (4080). Hierdie durende ramp moet voor die deur van FW de Klerk en sy onderhandelaars gelê word. “South Africa once emerged from being a sort of Wild West frontier society, left that world behind, and has now again become a lawless frontier” (4150). Dus, wat oor eeue tydens die blanke politieke bewind opgebou is, is binne ‘n kwarteeu (onherroeplik) afgebreek.

“The main thing to grasp about African nationalism is that it is the opposite of what it seems and promises to be. Although African nationalist politicians frequently advocate socialism, in practice they are key actors in the primary accumulation of capital. The result, everywhere in Africa, has been a huge increase in inequality, one that goes far beyond anything seen in pre-colonial African society or even in colonial society … None of the white prime ministers and presidents of South Africa and South Rhodesia became wealthy men” (3987). In die nuwe Suid-Afrika, daarenteen, het iedere staatshoof en baie van die politici en ander ANC-kamerade baie vinnig stinkryk geword. “Under the banner of socialism one builds a plutocracy” (3993).

Helen Zille het in 2007 die leier van die Demokratiese Alliansie (DA) geword. “[Zille] began to steer the DA closer to the ANC and also … brought – or tried to bring – into the party leadership Patricia de Lille, Lindiwe Mazibuko, Mamphela Ramphele and Mmusi Maimane. These were catastrophic choices” (3743). “In Maimane’s brief period as DA leader, he managed to alienate Afrikaans-speaking voters … My desire to help the liberal cause in South Africa had been one of the major reasons for my return to the country, and I felt a sense of almost personal loss as I saw the DA drift away from its liberal principles” (3749). In gesprekke met Jonhson Zille “acknowledged her past mistakes” (3755). Oor die 1994-verkiesing skryf Johnson: “My own vote was long promised to the (liberal) DP, which barely survived the election” (3868). Johnson kan gerus genoeg realisme aan die dag lê om in te sien dat die liberale en afrikanistiese elemente in die DA onverenigbaar is. In Suid-Afrika sal ‘n liberale party grootliks nie-swart wees. So ‘n party is gevolglik gedoem om ‘n klein party, dus ‘n nie-meerderheidsparty en kwalik die hoofopposisieparty, te wees.

Dit behoort duidelik te wees dat daar steeds reste in Johnson se politiek is wat vir Afrikaners onaanvaarbaar is. “There are few prizes in Africa for those who speak out in an independent-minded way, let alone for those who advocate liberal principles. Something that Afrikaner nationalists, African nationalists and communists all heartily agree upon is their execration of liberals and liberalism. Moreover, in a political culture based either on ideological rectitude or on deference to chiefs (or both), there is a great deal of sycophancy and camp-following” (3773). Daar is myns insiens geen moontlikheid dat Afrikanernasionalisme en swart of Afrika-nasionalisme versoenbaar is nie terwyl Johnson blykbaar dink dat liberalisme dié kuur is wat sulke (fundamentele) verskille kan oorbrug.

Deel van realisme is om verskille te erken en vry te voel om jou eiesoortige kultuur uit te leef; ook in ‘n multikulturele land. Johnson dink anders: “Such habits derive from living in small communities that are ethnically, linguistically or religiously homogeneous” (3760). Myns insiens behoort die missie van Afrikaners te wees om wat hulle eie is, bv wat hulle van ander rasse en etnisiteite onderskei, teen verswelging te beskerm en hulle andersoortigheid uit te bou.

By swartes onderling is daar groot etniese verskille wat ‘n oorhoofse nasionalisme verswak, nie net in (swart) Afrika in die algemeen nie, maar ook binne Afrika-lande, insluitende Suid-Afrika, waar daar duidelike voorkeure vir die eie stam of etnisiteit is. “The sense of national community is weak or absent from most African states – loyalty is more often felt towards one’s clan or ethnic group. Moreover, once Africans were emancipated from colonialism there was no obvious target for nationalist mobilisation. Many of the states are in any case war-torn, weak or failing. What is more distinctive about these movements and parties is their African-ness, not their nationalism” (4018). Swartwees is dié kenmerk van Afrikaanwees. As jy deesdae swart en in (swart) Afrika is, is jy ‘n uitverkorene. As jy nie-swart is, hoort jy eintlik nie hier nie; is jy gedoem om tot in die oneindige as ‘n setlaar of indringer beskou te word.