Leon Lemmer: Van die sagte realisme van Edward Hopper tot die beperkte verbeelding van Michel Houellebecq

Die Ierse skryfster, Christine Dwyer Hickey (gebore in 1960), is die outeur van tien fiksieboeke. Haar jongste boek is The Narrow Land (London: Atlantic Books, 2019, 384p, R228 (loot); Amazon Kindle $12,64). “The Narrow Land – that’s what we call this part of Cape Cod” (Kindle 429). In The Irish Times (8.10.2019) vertel Hickey hoe die boek ontstaan het. Sy het dit ironies gevind dat die grootskaalse intog van inkommers in Europa, veral Duitsland, in onlangse jare ‘n beweging van mense is in ‘n rigting teenoorgesteld aan wat ná die Tweede Wêreldoorlog gebeur het toe baie Duitse weeskinders uit Duitsland geneem en in bv Amerika hervestig is. (Daar was selfs so ‘n weeskind in my skool.) Hickey het ‘n operasie ondergaan waarin een van haar niere verwyder is. Terwyl sy daarvan herstel het, het sy ‘n dokumentêre video oor die Amerikaanse skilder, Edward Hopper (1882-1967), gesien, waarna sy na Amerika gereis het om die plekke te besoek waar Hopper sy lewe deurgebring het.

Hopper beeld in sy skilderye bv die eensaamheid van mense in daardie massakultuur uit. Hy doen dit myns insiens beter as enige ander skilder. Met die oog hierop hoef daar nie afbeeldings van mense in die skildery te wees nie, bv “Rooms by the sea” (1951) en een van sy latere skilderye, “Sun in an empty room” (1963). Daardie skilderye impliseer die bestaan van mense. Sonskyn kan steeds ervaar word al lewe ‘n mens soos Hopper nie meer nie. Maar hy beeld ook twee mense, hom en sy vrou, uit in sy laaste olieverfskildery, “Two comedians” (1965), waar hulle van ‘n denkbeeldige gehoor afskeid neem. As ‘n mens een keer ‘n reproduksie van Hopper se beroemdste skildery, “Nighthawks” (1942), gesien het, bly dit jou by.

Gordon Theisen het selfs ‘n hele (maar hoogs onbevredigende) boek (2007) oor hierdie skildery gepubliseer. James Newcombe het twee jaar lank Amerika platgereis om soveel moontlik van Hopper se skilderye eerstehands te ervaar en het ‘n boek (2019) oor sy wedervaringe en indrukke geskryf. Daar is selfs ‘n duur Hopper-ensiklopedie (2011) saamgestel. Al die genoemde boeke is by Amazon in Kindle-formaat beskikbaar, asook ‘n hele aantal met reproduksies van Hopper se skilderye. Die Kindle se 6 duim (15 sentimeter) skerm is egter te klein om reg aan skilderye te laat geskied. ‘n Beter opsie is Ivo Kranzfelder se gedrukte boek in groot formaat (24 x 30 cm), Edward Hopper, 1882-1967: Vision of reality (Cologne: Taschen, 2010, 200p).

Hopper het in 1953 gesê: “Great art is the outward expression of an inner life in the artist, and this inner life will result in his personal vision of the world” (Wikipedia). Sy uitgangspunt was dat kuns die uitdrukking van die kunstenaar se innerlike ervaring is, dus ‘n objektivering van die subjektiewe. In sy skilderye gee hy dus sý siening van die wêreld weer. Benewens dít wou hy nie eintlik sy skilderye verduidelik nie; des te meer omdat hy ‘n introvert en hoogs onsosiaal was. Hy was ‘n swaarmoedige individualis wat lief vir stilte en rustigheid was. Hy het graag en wyd gelees, maar verbaal en skriftelik min gekommunikeer. In sy skilderye is daar min tekens van aksie. In ‘n hele aantal is daar mense wat lees.

Hickey het ‘n gepaste motto vir haar boek gekies: “Every man has within himself the entire human condition” (Michel de Montaigne, 1533-1592). Ek gaan nie die storie hervertel nie. Die rede waarom ek die boek gelees het, is omdat ek in Hopper en sy skilderye belangstel. Edward Hopper het in 1924 met Josephine (Jo) Nivison (1883-1968) getrou. Hulle het nie kinders gehad nie. Hulle het in New York City gewoon en van 1930 af die somers in South Truro, Cape Cod, deurgebring, waar hulle in 1934 vir hulle ‘n huis laat bou het. Die verhaal speel af in South Truro en omstreke. Edward en Jo is die hoofkarakters in die boek. Party van die ander karakters maak met die Hoppers kennis wanneer Jo hulle van die strand verjaag. Edward maak beswaar: “They weren’t disturbing me … I don’t want my wife objecting to things on my behalf. That’s what I really don’t need right now – your constant meddling in my affairs” (564). Jo “smashed two of her favourite Mexican bowls against the wall, attacked him with whatever else came to hand” (571). “Life for her would be a series of battles, big and small, in one long and never-ending war” (596). Edward, daarenteen, “is … a creature of enviable self-control” (591). “I picked the wrong woman” (611).

Die verhouding van die Hopper-egpaar word uitstekend uitgebeeld. Die eintlike probleem is dat Edward ‘n suksesvolle en Jo ‘n onsuksesvolle skilder was: “Her yearning for a recognition that is never going to come” (1186). Jo was jaloers op die aansien wat Edward in sy latere loopbaan verwerf het. “He pulls his success around himself, a big warm blanket, made only for one” (621). Sy wou ook nie toelaat dat enige vrou behalwe sý as model optree as Edward ‘n vrou skilder nie (2771). Die gevolg is dat die vrouefigure in baie van Edward se skilderye dieselfde oninspirerende verknotte voorkoms het. Edward sou in hierdie opsig baie beter gevaar het as hy verskillende modelle kon gebruik, soos wat bv Henri Matisse (1869-1954) met buitengewone sukses gedoen het. Jo het ‘n dagboek – “her liber veritas” (1355) – gehou waarin sy Edward dikwels ongunstig voorgestel het. Ingevolge feminisme het Gail Levin in haar biografie (1995) van Edward heeltemal te veel van hierdie kritiek klakkeloos oorgeneem, bv asof dit Edward se skuld is dat Jo nie as skilder tot haar reg gekom het nie (5933). Dit herinner aan Gustav Mahler (1860-1911) wat soms daarvoor verwyt word dat sy vrou, Alma (1879-1964), nie tot ‘n gerekende komponis ontwikkel het nie.

Hoewel nie danig bekend nie, is Hickey ‘n ervare skryfster. Die struktuur van die roman is deeglik uitgewerk en het uitmuntende funksionele vergestalting gevind. Sy klim oortuigend in een na die ander karakter se gees en lê dit bloot. As ek hierdie boek met die romans van bv Ingrid Winterbach vergelyk, is dit duidelik dat ons plaaslike skryfster nog in baie opsigte kan verbeter. Die gehalte van Hickey se Engels is ook stukke beter as Winterbach se Afrikaans. Een van die redes waarom ek, in vergelyking met nie-fiksie, min fiksie lees, is omdat romanskrywers se verbeeldingskrag dikwels, selfs meesal, baie beperk skyn te wees. Dit wil voorkom asof fiksie se geslaagdheid in baie gevalle daarvan afhang of dit lewensgetrou is. Outobiografiese inligting kan gevolglik ‘n deurslaggewend rol in die sukses van ‘n roman speel. Daar is al beweer dat ‘n jong romanskrywer nie geslaagde werk kan lewer nie omdat hy nog nie genoeg van die lewe en wêreld ervaar het en genoegsame insig daarin het nie. Hickey het deeglike navorsing oor die Hopper-egpaar gedoen. In daardie opsig is die verhaal in die werklikheid gegrondves. Dit is sekerlik een van die redes waarom die boek so suksesvol is.

Michel Houellebecq is ‘n Franse skrywer wat in 1956 op die eiland Réunion gebore is en as kleuter aanvanklik in Algerië en later in Frankryk grootgeword het. Sy ouers het min belangstelling in hom getoon. Hy het in 1991 ‘n nie-fiksie boek oor ‘n skrywer van gruwelverhale, HP Lovecraft (1890-1937), gepubliseer, maar daarna fiksie, veral romans, en ook gedigte. ‘n Mens kan Houellebecq se fiksie beskou as ‘n tevergeefse soeke na liefde en die sin van die lewe, wat meebring dat sy gedagtes soms in nihilisme ontaard. Genot of plesier neem die plek van geluk in. Seks speel ‘n oordrewe rol, wat volgens kritici dikwels vulgêr uitgebeeld word. Die vrye mark word deur Houellebecq vertolk asof dit vrye seksuele verhoudings insluit. Sy opvattings is deur die marxistiese sosioloog, Michel Clouscard (1928-2009), beïnvloed, maar Houellebecq is geensins polities byderwets nie. Hy is daarvan beskuldig dat hy rassehaat aanblaas, veral vanweë sy anti-Islamitiese gesindheid. Hy dra eerstehandse kennis van hoe Islam hom deesdae in veral Frankryk en Algerië voordoen.

Breyten Breytenbach skryf, soos Houellebecq, romans en gedigte. In albei se werk is daar ‘n sterk outobiografiese element. Anders as by Hickey, is daar in albei se romans ‘n losse struktuur en die vertellings geskied in gemaklike geselstaal. Daar is ‘n skynbare moeiteloosheid wat die verwagting by die leser kan wek dat iets wat werklik die moeite werd is, meegedeel gaan word, maar aan daardie verwagting word myns insiens nie heeltemal voldoen nie. Daar kan dus kwalik sprake van grootse letterkunde by Breytenbach en Houellebecq wees. Soos Breytenbach, is Winterbach ook ‘n skilder, maar haar werk wek ‘n minder outobiografiese indruk. Ek het die meeste van Houellebecq se boeke gelees, maar beperk my aandag vervolgens by sy jongste twee. Ek gaan hoogs selektief te werk. Die aanhalings word moontlik nie altyd in konteks gebruik nie.

Submission

Dit is Houellebecq se roman, Submission (New York: Farrar, Straus and Giroux, 2015, 257p; Amazon Kindle $11,49), wat veroorsaak het dat die outeur van haatspraak teen Moslems beskuldig is. Die boektitel verwys na die onderdanigheid aan Allah, wat van iedere Moslem verwag word, asook dat Moslems ongelowiges, dus die aanhangers van ander gelowe, tot Islam moet bekeer, aan Allah onderdanig moet maak. Hierdie werk is ‘n satire wat die lesers met oordrewe stellings uitlok om standpunt oor Islam in te neem. Let op die sarkasme in baie van die aanhalings.

Houellebecq veronderstel ‘n Islamitiese staatkundige – en dus ook sodanige religieuse – bewind in 2022 in Frankryk. Hy bekommer hom daaroor dat die vinnig toenemende getal Moslems in Frankryk die tradisionele Franse kultuur al hoe meer ondergrawe. Daar word na Joris-Karl Huysmans (1848-1907) in die motto en elders in die boek verwys, by uitstek sy boek, À rebours (Against nature / Against the grain, 1884 – Kindle-weergawes is gratis beskikbaar), waarin die hoofkarakter hom aan die samelewing onttrek en estetika – soos gevind in die letterkunde, skilderkuns en musiek (Kindle 2257) – aan bod kom. Oor À rebours skryf Houellebecq: “Once you’ve written a book of such powerful originality, unrivaled even today in all of literature, how do you go on writing?” (364).

“The special thing about literature, the major art form of Western civilization now ending before our very eyes, is not hard to define. Like literature, music can overwhelm you with sudden emotion, can move you to absolute sorrow or ecstasy; like literature, painting has the power to astonish, and to make you see the world through fresh eyes” (47). Houellebecq noem dus die drie kunsvorme – letterkunde, (klassieke) musiek en skilderkuns – wat ek ook verkies om vir aandag en waardering uit te sonder. Dit is ook wat die konserwatiewe Britse filosoof, Roger Scruton (gebore in 1944), doen. Hy is ‘n orrelis wat twee operas geskryf het en naas die skilderkuns (met ‘n besondere waardering vir die werk van bv Hopper) ook in bv argitektuur belangstel. In letterkunde kan daar “musiek” wees. Dink aan PG du Plessis (1934-2017) wat wou verseker dat daar ‘n gepaste ritme in sy prosa aanwesig moet wees.

“It was amazing, even, to think that the only thing left to people in their despair was reading” (329). Dít is my manier om sover moontlik aan die nuwe Suid-Afrika te ontsnap. Dit is hoofsaaklik jonger blankes wat nog probeer om moed te hou: “She was too young to give up” (506). Die verteller is ‘n letterkunde-dosent aan die Universiteit Sorbonne in Parys. Doseerwerk “soon convinced me that the transmission of knowledge was generally impossible, the variance of intelligence extreme, and that nothing could undo or even mitigate this basic inequality” (91). Ek het tot ‘n soortgelyke gevolgtrekking gekom: “Kan ‘n slak geleer word om klavier te speel?” (Praag 3.11.2013). Geen wonder “the students honored Nelson Mandela as their class patron” (942) – Mandela wat die dogma van gelykheid verkondig het.

Vóór die Moslem-bewindsoorname: “No one talked about violence in the banlieues or race riots anymore. That was all passed over in silence” (440) – soos in Suid-Afrika vóór die ANC se oorwinning in die 1994-verkiesing toe die geweldpleging van die ANC “ter wille van stabiliteit” in die massa-inligtingsmedia onderbeklemtoon is. Verder: In die ou Suid-Afrika was daar die neiging om Chinese en Japannese as blankes te aanvaar. In hierdie boek staan: “I was grateful to the Chinese for having always kept the neighborhood free of blacks or Arabs” (608). “Saudi women … were exactly the opposite of Western women” (776).

Oor die politieke party van die Moslem-Broederskap word gesê: “The economy is not their main concern. What they care about is birthrate and education. To them it’s simple – whichever segment of the population has the highest birthrate, and does the best job of transmitting its values, wins. If you control the children, you control the future … They want every French child to have the option of a Muslim education … Also, every teacher would have to be Muslim … the curriculum itself would have to reflect the teachings of the Koran” (686). Die ANC se variasie hierop is: Alle skoolonderrig moet verkieslik in die koloniale taal, Engels, verskaf word en boonop uit die oogpunt van die meerderheid, dus die swartes benader word (bv die vertolking van die geskiedenis), gevolglik moet al die leerplanne geafrikaniseer word. “Obviously, the public schools would soon become second-class” (709). Weens die Islamitiese bewind is blanke emigrasie aan die orde van die dag, bv: “They’re emigrating to Israel” (891).

Daar was weerstand teen hierdie onderwysstelsel. Ouers wou hê dat hulle kultuur in die skole eerbiedig moet word. “More and more families – whether Jewish, Christian, or Muslim – wanted their children’s education to go beyond the mere transmission of knowledge, to include spiritual instruction in their own traditions” (947). Die hoë geboortesyfer onder Moslems en ander inkommers het spanning veroorsaak. “For a long time France, like all the other countries of Western Europe, had been drifting toward civil war” (1018). Die Moslems was militant. “The jihadists are rogue Salafists. They may have resorted to violence, instead of prayer, but they’re Salafists all the same. For them, France is a land of disbelief – Dar al-Kufr. For the Muslim Brotherhood, France is ready to be absorbed into the Dar al-Islam” (1231). “They’re obsessed with global jihad … jihad is the one true path … It’s exactly the same with the nativists [traditional French citizens]. For them, civil war is the one true path” (1238).

Party groepe het versoening vooropgestel, bv die sosialiste: “With Islam … the time has come for accommodation, for an alliance” (1296), dus hande vat, soos in Suid-Afrika met die kortstondige Regering van Nasionale Eenheid van 1994 af. Die sosialiste en Moslem-Broederskap het teen die regse Nasionale Front saamgestaan: “Putting politics aside and unifying to bind the wounds of the divided nation” (1307). “[The] real stroke of genius was to grasp that elections would no longer be about the economics but about values” (1341). Bas Abbes was die leier van die Moslem-Broederskap. “The left, paralyzed by his multicultural background, had never been able to fight him … He’s a moderate Muslim” (1346). Maar sy volle naam is Mohammed Ben Abbes (2384).

Daar is gerieflikheidshalwe geredeneer: “Abbes’s … plans had nothing to do with Islamic fundamentalism. There’s an idea you hear in far-right circles, that if the Muslims came to power, Christians would be reduced to second-class citizens, or dhimmis. Now, dhimmitude is part of the general principles of Islam, it’s true, but in practice the status of dhimmis is a very flexible thing … In France, I promise you, they won’t interfere with Christian worship … They think of Catholics as fellow believers. Catholicism is a religion of the Book. Catholics are one step away from converting to Islam” (1358). Dit is doelbewuste misleiding, soortgelyk aan Nelson Mandela wat oornag van ‘n geweldenaar en terroris tot ‘n versoener en vredesikoon getransformeer is. Die aaklige gevolge van swart oorheersing vir veral blankes is verbloem.

In die tweede rondte van die presidentsverkiesing het Abbes “by a landslide” gewen (1447). Dit het onder meer beteken dat die verteller in die boek, as ‘n nie-Moslem, nie meer aan die Sorbonne, nou hernoem as die Islamic University of Paris, mag doseer nie (1566). “All the female students wore veils” (2369). Soos by die ANC, is benaminge van die eerste dinge wat die Moslem-regering verander het. Soos in Suid-Afrika in 1994 – en vóór dit in Rhodesië/Zimbabwe in 1980 – was daar in Frankryk aanvanklik euforie voordat ontnugtering ingetree het. “The first days of Ben Abbes’s national unity coalition had been a unanimous success. All the pundits agreed that no newly elected president had ever enjoyed such a ‘state of grace’ … Morocco had reentered negotiations to join the EU. There was already a timetable in place for Turkey” … and in his domestic policies Ben Abbes had gone from strength to strength” (1749). Die nuwe regering se beleid het gou geblyk anti-kapitalisties te wees, maar die EU het verkies om hom nie daaroor te bekommer nie (1784).

“What struck me most about Brussels was the filth and sadness of the city, and the ethnic hatred, which was even more palpable than in Paris or London. In Brussels, more than in any other European capital, you felt on the edge of civil war” (2467). “These developments were turning France into a new kind of society” (1790). Desnieteenstaande “Ben Abbes reached nearly mystical heights” (1759) – soortgelyk aan Nelson Mandela wat vir alle praktiese doeleindes tot ‘n heilige verklaar is. “The really surprising thing was that he’d [Abbes] lost none of his hypnotic magic. Even now, his projects met with no serious opposition … I saw that the negotiations to bring Algeria and Tunisia into the EU were proceeding apace, and that by the end of the year both countries would, with Morocco, become European states. Preliminary talks had begun with Lebanon and Egypt” (1856). Ter ondergrawing van tradisionele Europese kultuur verloor hierdie domino-effek glad nie stoom nie: “The negotiations with Lebanon and Egypt were going well … and feelers had been put out to Libya and Syria, where Ben Abbes had reklindled old friendships with the local Muslim Brothers” (2574). Dit lyk dus asof Abbes, soos Mandela, histories met terrorisme verbind kan word.

“Now the Muslim Party of Belgium had just won the national elections. This was generally considered big news for the balance of European politics. Of course, the Muslim parties already occupied government seats in Britain, Holland, and Germany, but Belgium was the second country, after France, where the Muslims had won an outright majority … Ben Abbes had immediately issued a warm statement hailing the victory of the Muslim Party of Belgium” (2467). Naas die tradisionele spyskaarte maak halal-spyskaarte hulle verskyning in die restaurante (2477); die eerste van vele transformasies.

Wat doen die verteller (soos bv baie van die Broederbonders in Suid-Afrika ná die “oorgang”/ondergang in 1994)? Hy bekeer hom tot Islam teen ‘n groter salaris. “You could have three wives without too much trouble – not that anyone would force you to, of course” (2613). “Muslim women were devoted and submissive, that much I could count on, its how they were raised; they aimed to please” (2641). “I had nothing to complain about. Until I died I was guaranteed a generous income, twice the national average … Humanity didn’t interest me. I didn’t think of human beings as my brothers” (1820). “As time went on, I subscribed more and more to [Arnold] Toynbee’s [1889-1975] idea that civilizations die not by murder but by suicide” (2247). “Europe had already committed suicide” (2252) – soos Suid-Afrika in 1994.

“Now that we live in a democracy … Thank God Ben Abbes has all the actual power” (2596). Die verteller sien sy bekering tot Islam in ‘n positiewe lig: “I’d be given another chance; and it would be the chance at a second life, with very little connection to the old one. I would have nothing to mourn” (2675). Insgelyks is daar min sprake van kontinuïteit tussen die ou en nuwe Suid-Afrika. Die land is feitlik onherkenbaar getransformeer; eintlik opgedonder. In die jare negentig was daar in Suid-Afrika nie evolusionêre staatkundige ontwikkeling nie; eerder ‘n volskaalse kommunistiese revolusie, grootliks onder die dekmantel van sosialisme.

Serotonin

Die Engelse vertaling van Michel Houellebecq se boek, Serotonin (London: Heinemann, 2019, 311p; Amazon Kindle $21,11) is in September gepubliseer. Serotonin is ‘n chemiese bestanddeel in die bloed wat glo help dat mense tevrede en gelukkig voel. Die hoofkarakter, Florent-Claude Pierre Labrouste, is neerslagtig. “Like all cities, Paris was made to generate loneliness” (Kindle 1877). Maar hy besef dat dit deels sy eie skuld is. “Neither friendship nor compassion nor intelligence of situations is of any use: people manufacture the mechanism of their own misfortune” (2389). Hy gebruik die goedvoelpil Captorix om die vrystelling van sy serotonin te vermeerder sodat die lewe vir hom meer leefbaar kan wees.

Die resultaat is “a peaceful, stable sadness” (1057). “More specifically, serotonin was linked to self-esteem, to the sense of recognition from the group” (1089). Daarin het Labrouste geen behae nie. “I was rather proud of my lack of civic spirit” (628). Labrouste is ‘n amptenaar van ‘n Franse landbou-instansie. Houellebecq het in sy jeug self formele onderrig in landbousake ontvang. Soos in sy ander romans toon die hoofkarakter sterk outobiografiese ooreenkomste, gevolglik is dit dikwels onnodig om tussen Labrouste en Houellebecq te onderskei.

Die Franse blankes het deesdae, soos ons plaaslike blankes, baie rede om pessimisties te wees. “The whole point of bureaucracy is to reduce the possibilities of your life to the greatest possible degree when it doesn’t simply succeed in destroying them” (250). “I’m now forty-six and I’ve never been capable of controlling my own life” (261). Die voorbeeld van burokrasie wat in die boek in besonderhede beskryf word, is die opstand van boere teen landboumaatreëls wat deur die Europese Unie se “Eurocrats” (1975) aan hulle opgedring word. “Nine farmers were killed on the spot; and a tenth died during the night at the general hospital” (2790). “The European Union had … been a fat slut with that business about milk quotas” (2752). “The scandal of the abolition of milk quotas returned like an obsessive, guilty, unspoken question that nobody could quite shake off” (2810). “Monsanto [an American agricultural corporation] must have seemed to them [the farmers] like a company that was about as honourable as the CIA [America’s Central Intelligence Agency]” (1223).

Die volgende aanhaling het my aan die Suid-Afrikaanse grondwetlike onderhandelinge van 1990/94 laat dink: “Negotiation is an autonomous universe which obeys its own laws, a universe that will always be inaccessible to non-negotiators” (447). Wat is die nalatenskap van 1990/94? Die Afrikanervolk is soos ‘n weduwee wat nie weet waarnatoe nie. Die donners wat hom moes oppas, het hom vermoor. Daardie dwaasheid het tot ons daaglikse wrede, gewelddadige werklikheid gelei. “You plunge into the past, you begin to plunge into it and then it seems as if you’re being engulfed by it, and nothing can put a limit on that engulfment” (2090). “You can live and be despairing – most people live like that in fact, although sometimes they wonder whether they can allow themselves a whiff of hope; well, at least they ask themselves the question before answering in the negative. And yet they resist, and it’s a touching sight” (2525). “I had no hopes and I was fully aware that I had nothing to hope for” (3222).

“It’s not like night, it’s worse than that; and without having personally known that experience I have a sense that even when you plunge into true night, polar night – the one that lasts for six months in a row – the concept or the memory of the sun remains. I had entered an endless night, and yet there remained, deep within me, there remained something less than a hope, let’s say an uncertainty. One might also say that even when one has personally lost the game, when one has played one’s last card, for some people – not all, not all – the idea remains that something in heaven will pick up the hand, will arbitrarily decide to deal again, to throw the dice again, even when one has never at any moment in one’s life sensed the intervention or even the presence of any kind of deity, even when one is aware of not especially deserving the intervention of a favourable deity, and even when one realises, bearing in mind the accumulation of mistakes and errors that constitutes one’s life, that one deserves it less than anyone” (3228).

“The world had changed, not necessarily for the better” (3084). “France, and perhaps the whole of the West, was probably regressing to the oral stage (3381, ook 3450) – iets wat baie vroeër in Suid-Afrika as in Frankryk sal plaasvind en ook groter afmetings sal aanneem. Charles Baudelaire (1821-1867) het geskryf: “Once our heart has harvested its grapes / To live is torment” (3292). ‘n Geneesheer stel vas dat daar in die hoofkarater ‘n buitengewoon hoë vlak van kortisol is. Hierdie dokter kom dan tot die volgende gevolgtrekking: “I have the sense that you are, very simply, dying of sorrow” (3320). “You’re stressed; you’re stressed to a terrifying degree and it’s as if you were having a static burn-out, as if it was consuming you from within” (3362). Die moontlike sukses van inwaardse emigrasie word daarmee gefnuik.

Thomas Mann (1875-1955) het in sy boek, The magic mountain (1924), 1914 beskou as “the failure of the very idea of European culture; it signified the final victory of animal atttraction, the definitive end of all civilisation and all culture” (3507). Houellebecq skryf: “The whole of the world’s culture was pointless – the whole of the world’s culture provided no moral benefit and no advantage … Marcel Proust [1871-1922], at the end of Time regained [1927] concluded with remarkable frankness that it was not only social relationships that supplied nothing substantial, friendships didn’t either, they were quite simply a waste of time; and that what the writer needed was not intellectual conversations, contrary to popular belief, but ‘light affairs with young girls in bloom'” (3491). Nihilistiese wanhoop is al wat oorbly. “What can we do, any of us, about anything?” (3415).

“The most undesirable side effects most frequently observed in the use of Captorix were nausea, loss of libido and impotence. I have never suffered from nausea” (272). Die boektitel gee dus ‘n aanduiding dat seks, soos in Houellebecq se ander romans, ook in hierdie verhaal ‘n oordrewe rol gaan speel. “Perhaps I will be rebuked for placing too much importance on sex” (884). Baie skrywers is aanhangers van die dogma: Seks stimuleer verkope. “The phallus [is] the core of men’s being” (863). “With sex everything can be resolved, and without sex nothing can be resolved” (2209). Wat Houellebecq oor seks in hierdie boek skryf, is feitlik noodwendig soortgelyk aan wat in sy ander boeke staan. Dit is “the sector of human activity in which there is least room for innovation, and absolutely nothing new happens” (1255), al is daar prostitusie (826, 1701) en selfs perversies (879) soos pedofilie 2300) en bestialiteit (688).

“A career is a more considerable whore [than girls] and one that doesn’t give you any pleasure” (1557). “We were no longer living in a time when mothers [and the (Dutch Reformed) Church] were relieved to accept their son’s homosexuality – now they form couples, the little faggots” (3151). Naas “suicide” is daar “feminicide” – “it sounded like insecticide” (704). Hy het sy voorbehoude oor vroue, bv “The number of things that she needed to maintain her status as a woman was actually startling” (798). By “liefde” word twee benaderings onderskei: “Love for men is … an end, an accomplishment, and not, as for women, a beginning” (868). Soms word die kloof tussen mans en vroue baie wyd voorgestel. “He talked about her quite vaguely, as if discussing a species closely related to him but with which he was relatively unfamiliar” (2204).

“Love can only develop on the basis of a certain level of difference, that like never falls in love with like” (1101). Dalk kan dit genadiglik die entoesiasme vir selfdegeslaghuwelike besweer. Daarna gaan Houellebecq oor tot sarkasme. “It is bad for those who love each other to speak the same language, it is bad for them to truly understand one another, to be able to communicate through words, because the vocation of the word is not to create love but to engender division and hatred [the k-word, the h-word], the word separates as it produces, while a formless, semi-linguistic babble – talking to your lover as you might talk to your dog – creates the basis for unconditional and enduring love” (1106). “Sex remains necessary for the loving fusion to occur; nothing can happen without it, and all the rest, normally, flows gently from it” (884). Naas seks is daar verwysings na drank- en ook dwelmgebruik (1546). Teen die einde van die boek kom uiteindelik die erkenning: “I was a decadent” (3480) en vroeër: “I was impervious to convention” (2268).

Soos in sy ander romans blyk multikulturaliteit, by name inkommers in Europa, vir Houellebecq ‘n irritasie te wees. “We had to prioritise quality” (1234). “All French people think it’s wonderful to leave France” (742) – amper soos blankes in die nuwe Suid-Afrika. Saam met die inkommers het al hoe meer misdaad hom in Frankryk tuisgemaak. Voorheen “people often left their doors open when they went away during the day, which was rare these days even in a rural area” (2826). “No one in the West will ever be happy again … never again; happiness today is nothing but an old dream, the past conditions for its existence are simply no longer being fulfilled” (1163). “Things couldn’t go on like that – there are things that can’t be allowed, there are times when you have to react” (2855). Nostalgie oor bv die ou Suid-Afrika is tevergeefs. “What could social democracy offer me? Nothing of course, just the perpetuation of absence, a call to oblivion” (1746).

“Although the impressive increase in homelessness had gradually made Western society relax its criteria in this field, I knew that too pronounced a stench would eventually make me stand out in an inappropriate fashion” (1068). Daar word verwys na bv “illegal Malians” (414), “a Somalian refugee” (490), “a black woman” (1185), “a ravising little black girl” (1970), “hot mixed-race girls” (1244), “Lebanese” (1530) en “two Arabs” (2872). In advertensies word blankes uitgeskuif. “Even in deodorant ads there was clearly no room for Norwegian[s]” (1250). “The Chinese would come, they were bound to come, I had no doubt that they were on their way” (542). Chinese koop deesdae eiendom in Frankryk. “They were willing to buy ten times more and pay twice the market rate” (1612). In Parys is daar ‘n oorwegend Chinese woonbuurt (3466). Daar is ook ‘n verwysing na “a little Vietnamese girl” (2145). Baie van hierdie verwysings na inkommers is na vroue in die konteks van seks. “A Moldovan girl, or a Cameroonian or a Malagasy girl, a Laotian even” (2243). “[They are] a lot more sexy than all those aristocratic bitches” (2249).

Houellebecq het dit ook teen die “Latvian and Bulgarian” bestuurders van “HGV’s” (heavy goods vehicles) (2052). Maar hy het ook nie juis waardering vir Nederlanders nie. ‘n Nederlandse vrou word as “plump and appetising” beskryf, “who really looked like an advertisement for Gouda” (1111). Die Nederlanders is glo “a race of opportunist polyglot tradespeople” (458). Hy hou ook nie vir die Engelse nie: “I suffered rebuffs from the English (which wasn’t very serious, you’re never well received by the English – they are almost as racist as the Japanese, like a lite version of them), but also from the Dutch, who obviously didn’t reject me out of xenophobia (how could a Dutch person be xenophobic? That’s an oxymoron: right there: Holland isn’t a country, it’s a business at best)” (479).

Soos Donald Trump het Houellebecq ‘n kramp in militante omgewingsbewustes, wat hulle klem van die fiktiewe gat in die osoonlaag en aardverwarming na die meer realistiese kwessie van klimaatsverandering verskuif het. “I hated Paris; that city infested with eco-friendly bourgeois repelled me. Perhaps I was a bourgeois too but I wasn’t eco-friendly” (623). “It would help me shut up Green activists when the conversation turned to the real consequences of climate change” (1563).

 

Nobelpryse beklemtoon manlike wetenskaplike prestasies

Oor die afgelope week, soos elke jaar, is die Nobelpryswenners aangekondig. Die wenners in die kategorieë fisika, chemie en medisyne is, soos in baie jare tevore, uitsluitlik manlik.

In die algemeen was die pryswenners in die natuurwetenskappe sedert 1901 meer as 95 persent manlik.

Verlede jaar het Donna Strickland die Nobelprys vir fisika in 2018 ontvang, slegs die derde vroulike fisikus wat ‘n Nobel gekry het, in die voetspore van Marie Curie in 1903 en Maria Goeppert-Mayer 60 jaar later.

Foto hier bo: Vanjaar se Nobelpryswenners in fisika: James Peebles, Michel Mayor en Didier Queloz.

Vir die twee wetenskaplike historici Nils Hansson en Thorsten Halling is dit ‘n groot skandaal. Hulle sien in die ongelyke verdeling van geslag ‘n teken van maatskaplike seksisme.

Hulle merk ook op dat Alfred Nobel gevra is om die prys aan die beste in hul vakgebied toe te ken, ongeag sy of haar nasionaliteit. Hoe kan dit wees dat die meeste wenners uit die VSA kom, gevolg deur Europa en Asië? Waarskynlik sal slegs ‘n kwotamodel help om dit te verander. Nie een van die twee skrywers het noemenswaardige prestasies deur Afrika-wetenskaplikes aangehaal nie.

Maar is die Nobel-jurie regtig seksisties? Dit is onwaarskynlik omdat daar vroulike navorsers is wat die Nobelprys ongetwyfeld verdien het. Voorbeelde hiervan is Lise Meitner vir die eerste kernfusie, Rosalind Franklin vir haar werk aan die DNS se dubbele heliksstruktuur, en Jocelyn Bell Burnell vir die ontdekking van pulsars.

Maar is seksisme die enigste moontlike verklaring? Franklin is in 1958 oorlede en kon die toekenning nie postuum ontvang nie.

In 2017 noem Hansson self talle fisici wat die hoogste onderskeiding ontken is – maar ironies genoeg bestaan ​​sy eie lys slegs uit mans, aangesien die nuutste navorsing oorwegend manlik is. ‘n Jurie kan niemand benoem wat nie die akademiese werk gedoen het nie.

Daarbenewens word vroue in die ander kategorieë literatuur en vrede verteenwoordig. Watter maatstawwe kan ook gebruik word om te besluit watter van die twee literêre Nobelpryswenners Olga Tokarczuk en Peter Handke groter literêre talent het?

Natuurlik is talent in fisika baie belangrik, maar nie net dít nie. As ‘n briljante fisikus die geleentheid ontsê word om aan duur eksperimente te werk, sal die gebrek aan ooreenstemmende meetdata geen sukses oplewer nie.

Maar in wiskunde maak sulke oorwegings nie saak nie. Selfs sonder miljoene aan befondsing, kan baanbrekerontdekkings slegs met geestelike krag bereik word. En geslagsverhoudinge in beide dissiplines verskil in wese nie.

Wetenskaplike talent word beslis nie eweredig versprei nie. In 1900 formuleer die beroemde Duitse wiskundige David Hilbert die 24 grootste probleme in die wiskunde. Ter ere van hom, in 2000, is nog ‘n paar onopgeloste legkaarte bekendgestel, die sogenaamde “Milleniumprobleme”.

In albei gevalle was dit nie moontlik om vooraf te sê of die beslissende bewys deur ‘n man of ‘n vrou gelewer sou word nie, behalwe vir die feit dat verskeie van hierdie oplossings nog hangende is. Tot dusver is byna alle probleme deur een man opgelos. Daar is dus rede om te glo dat wetenskaplike talent nie eweredig onder die geslagte versprei is nie.

In werklikheid blyk dit dat mans in die hoë IK-reeks baie meer verteenwoordig is as vroue. Vanaf ‘n waarde van 130 (die drempel vir begaafdheid) is die verhouding 2: 1 – en dit neem toe met hoër intelligensie.

Natuurlik kan aanvaar word dat die IK-toets oor die algemeen teen vroue diskrimineer, maar dit bevestig nie dat mans oor hoër intelligensie beskik nie. Gemiddeld is die geslagte nie verskillend nie, maar mans is meer gereeld in die uiterstes verteenwoordig. Daar is meer genieë … en idiote onder mans as vroue.

Dit is omdat ‘n geslagschromosomies gebonde oorerwing van intelligensie moontlik is, wat sterker is by mans as by vroue – in positiewe sowel as negatiewe sin.

Verskeie ander kenmerke wys ook dat mans meer veranderlik is as vroue, dws meer geneig om onder die wenners en verloorders te wees, terwyl vroue relatief stabiel in die middelveld is.

Die natuur heg ‘n hoër seleksiedruk aan die manlike geslag, omdat mans “bestee” kan word. As 50 persent van alle wyfies sterf, sal die aantal nakomelinge ook met 50 persent daal. As die aantal mans egter met 50 persent daal, het elke enkele man wat oorbly, twee keer die voortplantingsukses en bly die bevolking stabiel.

Deur mans kwesbaarder te maak, maar hulle groter reproduktiewe sukses toe te laat, vind die natuur die balans tussen gehalte en hoeveelheid om evolusie te versnel. Maar biologiese feite en ideologiese denke is selde versoenbaar.

Leon Lemmer: Afrikaans ‘so heerlik als die geluid van die eerste reendruppels na ‘n langdurige droogte’

Al hoe minder nie-fiksie boeke verskyn in Afrikaans. Afrikaanssprekende akademici verkies deesdae om eerder in Engels te publiseer. Nuwe boeke oor Afrikaans het skaars geword. Uitgewerye soos Naspers/Media24, vir wie dit voorheen ‘n prestige-saak was om boeke oor Afrikaans te publiseer, stel skynbaar glad nie meer belang nie. Dit is daarom te verwelkom dat ‘n nuwe boek oor Afrikaans die lig gesien het; des te meer omdat dit nog ‘n werk van JC (Jaap) Steyn (gebore in 1938) is, wie se tekste altyd van onberispelike vakmanskap en deeglike afwerking getuig.Ek verwys na Verset & opbou: Skrywers en politici as aktiviste vir Afrikaans (Centurion: Kraal Uitgewers, 2019, 328p, R300). “Hierdie publikasie is moontlik gemaak deur ‘n ruim finansiële bydrae van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns” (p 6). “Die meeste hoofstukke is verwerk van artikels wat in vaktydskrifte verskyn het” (11).

Die boek is op 14 Augustus, Afrikaansdag, in Bloemfontein bekend gestel. Ek kon die boek weke na sy verskyning steeds nie in enigeen van die plaaslike boekwinkels opspoor nie. Ten einde raad het ek spesiaal die hele ent Stellenbosch toe gery om die boek by Protea Boekwinkel te koop. Die boek het my verwagtinge nie teleurgestel nie. Die eerste vyf van die agt hoofstukke handel skynbaar oor bekende terrein, maar bevat heelwat inligting (insluitende foto’s) wat nie algemeen bekend is nie. In die laaste drie hoofstukke word minder bekende terrein betree. Hulle munt uit in aktualiteit. ‘n Nuwe boek van Jaap Steyn oor Afrikaans is, in die woorde van sy vangenoot, president MT Steyn (1857-1916), “so heerlik als die geluid van die eerste reendruppels na ‘n langdurige droogte” (60).

Die voorwoord begin soos volg: “Hierdie boek gaan oor Afrikaanse skrywers en politici se taalaktivisme en taalpolitiek. ‘Taalaktivisme’ lyk vir my na ‘n nuttige woord waarmee ‘n mens ouer woorde soos ‘taalstryd’ en ‘taalhandhawing’ kan saamvat … Eintlik is taalaktivisme in ‘n normale samelewing onnodig. Wanneer die politieke en ander maghebbers egter taalregte misken, sal die verontregte gemeenskap daarop reageer – óf deur gedienstig en gedwee na die owerheid se pype te dans óf self teen onreg op te tree en sodoende aktiviste te word” (8). ‘n Prominente derde moontlikheid is om apaties oor Afrikaans te wees. Afrikaanse taalaktiviste word dikwels “taalbulle” genoem (8). “Taalyweraars” is ‘n beter benaming (46). Vir die verdagmakers van Afrikaansyweraars is dit nie genoeg om agter die heillose ANC-regime aan te kruip nie. Hulle probeer ook om diegene wat lojaal teenoor Afrikaans is te diskrediteer deur hulle as bv polities (ver)regs voor te stel. Tydens die blanke politieke bewind moes ons telkens aanhoor dat Suid-Afrika ‘n abnormale samelewing is. Dit is goed en reg dat Steyn dieselfde etiket aan die nuwe Suid-Afrika heg.

Interessant is SJ du Toit (1847-1911), van Genootskap van Regte Afrikaners- (GRA-) faam, se opmerking oor Engelse skole: dat hulle “di fontein van ons nasionaliteit” vergiftig (16). J du P Scholtz (1900-1990) het hom “‘n nuwe soort Afrikaner” en “die eerste Afrikaanse nasionalis in die eintlike sin van die woord” genoem (38). Sy seun, Totius (1877-1953), het ‘n gedig, “Di laaste Afrikaner” (1907) geskryf, wat soos volg begin: “Hy is alleen nog o’er van heel die Boereras / Wat in syn kindsheid nog ‘n volk, ‘n nasi, was” (27). Die titel van hierdie gedig herinner aan Karel Schoeman (1939-2017) se Die laaste Afrikaanse boek (2002), waarin hy die boektitel soos volg verduidelik: “Nie slegs omdat dit waarskynlik my laaste boek is nie … maar meer nog omdat dit vir my onwaarskynlik lyk dat daar in Afrikaans gou of maklik weer ‘n omvangryke nie-fiksiewerk in tradisionale formaat en deur middel van die tradisionele kommersiële publikasieproses sal kan verskyn … [Hierdie teks] tewens op onbedoelde wyse uitgegroei het tot rekord van die einde van ‘n era in die geskiedenis van die Afrikaanse taal en kultuur” (p 5). ‘n Soortgelyke boektitel is Hermann Giliomee se Die laaste Afrikanerleiers (2012) waarin staan: “Op die lange duur [staar] die Afrikaanse taal en die Afrikanergemeenskap ‘n onsekere toekoms in die gesig” (p 441).

‘Dit is ‘n ietwat oordrewe stelling, maar tensy daar daadwerklike verset kom, kan hierdie eeu die einde van sowel die Afrikanerdom as Afrikaans inhou.’

Volgens Totius se gedig en die titels van die twee boeke genoem in die vorige paragraaf, het die Afrikanerdom en Afrikaans hulle eindtyd betree. Hoekom? “Ná 1994 was daar geen Afrikanerverset teen die nuwe orde nie” (Giliomee 441). Dit is ‘n ietwat oordrewe stelling, maar tensy daar daadwerklike verset kom, kan hierdie eeu die einde van sowel die Afrikanerdom as Afrikaans inhou. NP van Wyk Louw (1906-1970) skryf in Lojale verset (1939): “Opstand is net so noodsaaklik in ‘n volk as getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik dat ‘n rebellie misluk nie; wat gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag sonder protes sal verbygaan.” Die tydsduur van ‘n geslag word gewoonlik op 25 tot 30 jaar gestel. Sedert die politieke magsoorname deur die heillose ANC-regime in 1994, het reeds meer as ‘n kwarteeu sonder beduidende Afrikaner-protes verloop. Volgens Van Wyk Louw se uitspraak is die Afrikanerdom en Afrikaans dus gedoem.

Die tema van Steyn se boek is historiese verset in Afrikanergeledere ten behoewe van Afrikaans; dus die soort verset waarvan daar in die nuwe Suid-Afrika bitter min tekens is. J du P Scholtz het tereg gesê: “‘n Volk wat tevrede is om sy taal in sy eie land ‘n ondergeskikte plek te laat inneem, [is] gedoem … om met sy taal onder te gaan” (Steyn 51). Oor die interafhanklikheid van Afrikaans en die Afrikanerdom het SJ du Toit, “‘n baanbrekertaalaktivis” (58), reeds in 1874 geskryf: “Sonder taal, geen nasie (51), en in 1879: “Taal en nasi is één” (53).

Steyn haal soos volg aan uit ‘n brief wat GR von Wielligh (1859-1932) in 1917 aan DF du Toit (1846-1923), ‘n stigterslid van die GRA – en iemand wat “soetskeel” was (37) – geskryf het: “Als ons, wat nog lewe, die regte van die Eerste Skrijwers nie bepleit nie, dan doen ons hulle onreg aan. Want netnou eendag word ‘n Afrikaanse Letterkunde Geskiedenis geskrywe en daarin sal so waar as mossie, die werk van die ou beweging met dolke onder die water gesteek word” (30). Von Wielligh se voorgevoel was merkwaardig korrek. Deesdae word die bedrywighede van die GRA verdag gemaak omdat die lede nasionalistiese Afrikaners was. Die skryfwerk van die blanke outeurs van die vroegste Afrikaanse tekste word tans dikwels geminag deur diegene wat in die mode wil wees deur die ontstaan en selfs aanvanklike ontwikkeling van Afrikaans teen wil en dank eerder aan nieblankes wil toedig.

Wat taal betref, het die nasionalisme onder blankes destyds ‘n deurslaggewende rol gespeel. “Een van die oogmerke van die taalbeweging was … om die doeltreffendste instrument teen verengelsing te vind” (157). “Die destydse Afrikanernasionalisme … was ‘n verdedigende beweging teen die aggressiewe Engelse nasionalisme” (173). “Afrikanernasionalisme is gewortel in taalbewustheid” (191). “Die Hollandse en Afrikaanse taalbewegings was uitvloeisels van die Afrikanernasionalisme in die laaste kwart van die negentiende eeu” (85). Von Wielligh het van DF du Toit gesê: “Die Afrikaanse taal was vir hom alles” (42). Dit herinner aan Jan Rabie (1920-2001), wat gesê het: “Sonder Afrikaans is ek niks.” Van hoeveel Afrikaners kan deesdae gesê word dat hulle net so entoesiasties oor Afrikaans is soos DF du Toit en Jan Rabie was? Afrikaans het die vermoë om sonder beïnvloeding deur Engels voort te bestaan as die gebruikers die wil daartoe het. DF Malan (1874-1959) het in 1925 in die Volksraad gesê: “Daar bestaan geen twyfel meer dat Afrikaans genoeg verskeidenheid en buigsaamheid van vorm en woordeskat besit om gedagtes suiwer uit te druk nie” (141).

Soos baie eens Afrikaners vroeg in die 21ste eeu, was president MT Steyn “vroeg in die twintigste eeu ambivalent oor taal” (59). Hy het ‘n Engelse vrou, Tibbie Fraser, gehad en aanvanklik voorkeur aan Hollands bo Afrikaans gegee. Later het hy al hoe meer pro-Afrikaans geword. “Teen 1905 begin Steyn om briewe in Afrikaans te skryf” (60). Van aktuele belang is wat hy aan sy seun, Colin Fraser Steyn (1887-1959), geskryf het: “As ons die Afrikaanse taal nie ent op die Hollandse stam nie waaruit dit sal groei, dan sal dit homself ent op die Engelse stam waar dit sal sterf so seker as wat die son opkom” (59). Dit is wat tans sienderoë besig is om te gebeur. Ek doen reeds jare lank tevergeefs ‘n beroep op veral Afrikaansdosente en instansies wat voorgee om Afrikaans te bevorder (hierna “hierdie elemente” genoem) dat hulle taalsuiwerheid moet propageer, dat Afrikaans al hoe meer Engelsbesoedeld word; dermate dat dit later nie meer die moeite werd gaan wees om Afrikaans naas Engels in stand te probeer hou nie omdat die nie meer ‘n taal uit eie reg sal wees nie.

Polities byderwets redeneer hierdie elemente egter dat politiek voorkeur bo taalkundige oorwegings moet geniet; spesifiek dat versoening belangriker as suiwer(der) Afrikaans is (bv die Afrikaanse Taalraad/ATR). Dit is in skrille kontras met wat die GRA reeds in 1877 besluit het: “Die taal moet geen styf mar eenvoudig Kaaps-Hollands wees sonder inmenging van uitheemse woorde” (87). Die kernprobleem is dat die meeste Afrikaanssprekendes tans bruin is (as Kaaps as ‘n variëteit van Afrikaans eerder as Engels geklassifiseer word). Hedendaagse Kaaps is iets anders as die Kaaps-Hollands genoem in die voorlaaste sin. Omdat dit tans in die mode is om eerder kwantitatief as kwalitatief te dink, word die toekoms van Afrikaans deesdae dikwels aan die bruin mense toevertrou. Daar moet glo liefs nie beswaar teen die mengeltaal Kaaps, ‘n brousel van Afrikaans en Engels, gemaak word nie.

Om Kaaps as ‘n aanvaarbare soort Afrikaans te probeer vergoeilik, word die diversiteit – die beweerde groot aantal variëteite – van Afrikaans oorbeklemtoon. JJ Smith (1883-1949) het in 1914 die teenoorgestelde beweer: “Afrikaans word in alle dele van die land met ‘n verbasende mate van eenvormigheid gebruik” (109). Vanweë die toename in geletterdheid, die verbetering in kommunikasie en die toenemende invloed van die massa-inligtingsmedia (die pers, radio, televisie, internet) behoort daar tans minder sprake van Afrikaansvariëteite as voorheen te wees. Alle Afrikaanssprekendes behoort aangespoor te word om suiwer Afrikaans te praat, maar hierdie elemente is bang dat hulle hiermee aanstoot aan veral bruin mense sal gee, gevolglik word die indruk gewek dat dit in orde is as mense al hoe meer uitdrukking aan hulle tweetaligheid binne “Afrikaans” gee; iets wat nie met Engels gebeur nie. Wat hieruit blyk, is dat daar agting vir Engels is terwyl Afrikaans (en Afrikaners) maar geminag kan word.

Hiermee saam poog hierdie elemente polities byderwets om Afrikaans as ‘n inheemse taal voor te stel; dus sover moontlik sy Nederlandse wortels te misken. As die heillose ANC-regime af en toe ‘n lansie vir die inheemse tale breek, dan klop hierdie elemente hulleself op die skouer omdat hulle blindelings aanvaar dat Afrikaans daarby ingesluit word, terwyl die kamerade by sulke geleenthede in werklikheid slegs ooghare vir swart tale het (198). Verder oorbeklemtoon hierdie elemente polities byderwets graag die rol wat nieblankes in die ontstaan en ontwikkeling van Afrikaans gespeel het. Dit vind uitdrukking in die (slegte/geringskattende) gewoonte om Afrikaans “‘n kombuistaal” te noem. Die GRA het sy stigtingsbyeenkoms in 1875 in Gideon Malherbe (1833-1921) se eetkamer gehou. Afrikaans het sedertdien veeleerder ‘n voorkamer- as ‘n kombuistaal geword, soos die koerant, De Vriend, reeds in 1905 te kenne gegee het (61).

Wat Afrikaansinstansies, soos die ATR, liefs moet insien, is dat vir suiwer(der) Afrikaans geywer moet word en nie polities-opportunisties vir meertaligheid, inheemse tale, alle variëteite van Afrikaans en daarby veral Kaaps nie. Gustav Preller (1875-1943) het geskryf: “Ons mag leer om opelik uit te kom vir ons goeie saak … inplaas van weg te kruip agter utiliteit en politiek” (168). Wat utiliteit betref, was die Nederlandse taalkundige, DC Hesseling (1859-1941), se mening “dat nie alleen rasionele argumente nie, maar ook die gevoel medebepalend is vir die keuse van ‘n kultuurtaal” (170).

Die waarheid is dat nieblankes in vergelyking met blankes baie min in Afrikaans gepubliseer het. Hesseling het in 1897 die mening uitgespreek dat “‘n nasionale letterkunde die enigste betroubare bolwerk teen die veldwinnende mag van Engels” is (99). Van Wyk Louw was van mening: ‘n Taalgemeenskap bestaan “in wese in die literatuur wat sy lede oor geslagte heen opgelewer het” (222). MT Steyn het sy seun, Colin, ook daarop gewys “dat om te dink dat ‘n taal aan die lewe gehou kan word sonder ‘n literatuur, is soos om ‘n huis in die lug te probeer bou sonder ‘n fondament … Hy benadruk voorts dat indien iemand nie ‘n boek in sy eie taal kan kry nie, hy dit dan in ‘n ander taal sal lees. Steyn waarsku dan teen die waarskynlike gevolg, naamlik dat mense sal begin om Engels te lees wat daartoe sal lei dat die taal meer en meer deurspek sal word met Engels en langsamerhand daarin verlore sal gaan” (60).

Jan Smuts (1870-1950) was reeds voor Uniewording in 1910 voorkeur aan Engels bo Afrikaans gegee. “In 1905 het Smuts aan ‘n Australiese joernalis gesê dat Engels die offisiële taal van Suid-Afrika sou wees en Hollands ‘n ‘toegelate taal'” (65) – soos dit deesdae met Afrikaans die geval is. In die taaldebat in 1908, tydens die Nasionale Konvensie met die oog op Uniewording, het Smuts se voorstel “niks oor gelyke behandeling of tweetaligheid bevat … nie” (75). JBM Hertzog (1866-1942) en MT Steyn “se oogmerk was amptelike status vir Hollands, maar veral gelyke behandeling van Hollands en Engels. [Hollands het Afrikaans ingesluit.] Amptelike status waarborg nie gelyke behandeling van die tale nie” (65) – soos ons sedert 1994 daagliks ervaar met Afrikaans as een van elf amptelike taal, maar met Engels in die praktyk as eintlik die enigste amptelike taal. Die groepie Afrikaanssprekendes wat mandaatloos die oorgawe aan swart mag bewerkstellig het, het nie hierdie elementêre les uit die Suid-Afrikaanse geskiedenis geleer nie.

MT Steyn het tereg geredeneer: “Slegs [taal]gelykheid sal ware vereniging bring” (69). “Sonder daardie taalregte was daar geen Unie en geen versoening ná die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) nie” (246). JJ Smith het gesê: “Dit ly geen twyfel nie dat als Engels en Nederlands op gelyke voet teenoor mekaar kom te staan, laasgenoemde die onderspit sal moet delwe” (109). Die waarheid hiervan, wat Engels en Afrikaans betref, word deesdae telkens in skole en aan universiteite bewys. Tydens die Nasionale Konvensie in 1908 het MT Steyn gesê: “Daar kan geen eenheid wees nie sonder gelykheid. So lank een ras [eintlik etnisiteit/kultuur: Hollands/Afrikaanssprekendes of Engelssprekendes] voel dat dit ‘n onderdanige plek naas die ander moet inneem, so lank is daar die gevoel van onreg en hierdie gevoel sal ‘n skeidsmuur vorm tussen die twee rasse” (77). Hy het “absolute gelykstelling” geëis. Hollands/Afrikaans is, volgens MT Steyn, “die Europese taal wat die oudste in Suid-Afrika is. Dit word vandag gespreek deur verreweg die grootste deel van die blanke bevolking. Ons taal het sy offisiële karakter alleen deur geweld verloor” (77). Steyn het dit met verwysing na die Anglo-Boereoorlog (ABO) gesê. Vandag kan ons dit ook na aanleiding van die ANC/UDF/SAKP se terrorisme sê, asook natuurlik weens die ruggraatlose magsoorgawe deur die groepie onbekwame NP-onderhandelaars.

MT Steyn het sy 1908-toespraak soos volg voortgesit: “Voor geweld moes ons swig. Die Konstitusie wat ons nou [vir die Unie] gaan opstel, sal ons eie daad wees, en niemand kan verwag dat ons vanself ons taal en ons ras [etnisiteit/kultuur] in ‘n onderdanige posisie sal gaan plaas nie. As ons dit sou doen, sal die volk nimmer sy goedkeuring daarna heg nie, en in plaas van verenig sal ons Suid-Afrika nog meer verdeel” (77-78). FW de Klerk het sy 1992-belofte dat die nuwe Grondwet aan die blanke kiesers vir goedkeuring voorgelê sou word, op ‘n verraderlike manier nie nagekom nie. Enersyds omdat hy geweet het dat die meerderheid blanke kiesers nooit oorgawe aan swart mag sou goedkeur nie. Andersyds omdat hy bang was vir baie in die swart massa se buitengewone vermoë tot geweldpleging en vernietiging.

“Hertzog het gereeld die kwessie van gelyke taalregte in die debat oor unifikasie geopper. In een van ‘n aantal toesprake in 1907 sê hy dat die heropbou van die Afrikaner net so belangrik is as unifikasie. As unifikasie nie daartoe ‘n bydrae lewer nie, is dit nie die moeite werd nie. Daarom moet die Afrikaner sy selfrespek herwin, want daarsonder kan hy nie respek van ander verwag nie” (66). Insgelyks kan ons sê dat dit dingend noodsaaklik is dat die Afrikaner nie onnodige skuldgevoelens weens ANC/SAKP-propaganda moet koester nie en sy selfrespek, insluitende sy respek vir Afrikaans, so gou moontlik volkome moet herwin, anders staar hy die ondergang van die Afrikanerdom én Afrikaans in die gesig.

Die Nederlandse taalkundige, RA Kollewijn (1857-1942), het gesê: “Dit kom my voor dat niks die Afrikaners só kan verbind, sóseer hul selfvertroue kan sterk nie, as die besef dat hul Afrikaans nie ‘n minderwaardige dialek is nie, waarvoor hulle hul eintlik moet skaam nie, maar die taal van ‘n volk, ‘n taal wat gepraat, geskryf word met dieselfde reg waarmee die Nederlander hom van Nederlands, die Engelsman [hom] van Engels bedien” (110). Oor die kwessie of Afrikaans ‘n dialek van Nederlands of ‘n taal uit eie reg is, het JHH de Waal (1877-1937) tot die besef gekom hoe “ontsaglik uiteenlopend” die twee tale is (120). Daar is ook geen geldige rede om skaam vir Afrikaans te wees nie. Soos CJ Langenhoven (1873-1932) dit gestel het: “‘n Vervloekte valse schaamte is dit, die schaamte vir jou moedertaal!” (131). In 1913 was Tobie Muller (1884-1918) se standpunt “dat die erkenning van Afrikaans as onderwystaal vir die selfrespek van die Afrikaner noodsaaklik is” (132). DJ Opperman (1914-1985) “verwys na die minderwaardigheidsgevoel van die Afrikaners wat aan die afneem was – en eintlik kon dit van 1914 af gebeur nadat Afrikaans ‘n onderrigtaal in skole geword het” (148). Ten einde die selfrespek van Afrikaners te ondergrawe, wil die ANC alle skole verengels en doen sy sikofant, die hanskakie Wim de Villiers, alles in sy vermoë om die Universiteit Stellenbosch so gou moontlik te verengels.

Vir die behoud van Afrikaans kan daar nie op bruin mense as ‘n etniese groep gesteun word nie. “Die bruin en swart elite [was] in die Anglo-Boereoorlog oor die algemeen Britsgesind” (81). “Die belangrikste bruin leier van dié tyd en die dekades daarna was Abdullah Abdurahman [1872-1940], wat bitter anti-Afrikaner én anti-Afrikaans was … Dat Engels die taal van kolonialisme en oorlog (met sy wit en swart konsentrasiekampe) was, het nie die prestige daarvan onder swart en bruin mense verlaag nie” (81). Na verloop van meer as ‘n eeu is dit steeds die geval. Nieblankes, veral swartes, is geneig om anti-Afrikaner (indien nie anti-blank nie) en anti-Afrikaans te wees, terwyl die bruin elite steeds uitmunt in hulle dislojaliteit jeens Afrikaans; vandaar die wydverspreide gesindheid onder bruin mense dat, anders as met Engels, daar maar met oorgawe met Afrikaans gemors kan word. Sedert 1994 volg baie blankes hierdie voorbeeld na. Luister gerus krities na die geradbraakte Afrikaans wat baie blankes, bv sommige “sportsterre”, praat. Ek skaam my daaroor.

Van hoofstuk 6 af, handel die boek oor aktuele sake. Hierdie hoofstuk begin soos volg: “‘n Klein historiese oomblik in Januarie 2018 het sonder veel kommentaar verbygegaan. Oudpres FW de Klerk het op 21 Januarie in Rapport die betekenisvolle erkenning gemaak dat die ANC die Afrikaneronderhandelaars in die 1990’s ‘bewustelik mislei’ het [dus ore aangesit het] en nooit die regte in die 1996-Grondwet wou eerbiedig nie” (174). Maar dit is De Klerk wat blankes telkens aangeraai het dat hulle hul op hul regte in die Grondwet moet beroep – totdat daar, nie heeltemal ongegrond nie, begin is met bewerings dat die einste Grondwet grondonteiening sonder vergoeding toelaat. De Klerk het in Rapport gereageer na aanleiding van die Konstitusionele Hof se uitspraak op 29 Desember 2017, wat die gebruik van Afrikaans aan die Universiteit Vrystaat verbied “omdat dit kwansuis ‘n vorm van rassisme sou wees” (174). Anders as iemand soos Leon Wessels, wat die gewilde deuntjie sing dat Suid-Afrika een van die beste Grondwette in die wêreld het, het Hermann Giliomee gesê: “Ek dink ons het een van die swakste grondwette vir hierdie betrokke land, Suid-Afrika” (175).

Jaap Steyn (hierna Steyn) vervolg: “Verskeie akademici het vroeg gewaarsku dat die Grondwet Afrikaans – en Afrikaners – in ‘n gevaarlik kwesbare posisie plaas” (175). Die skuld hiervoor kan terugvervoer word na De Klerk en sy onbekwame onderhandelaars. Onder meer “oorgerustheid en onkunde” het “‘n rol gespeel in die onderhandelinge oor die taalklousule van die huidige Grondwet … Vir die beplanners van ‘n nuwe toekoms het taal nie veel saak gemaak nie, of was die openbare taal van ‘n nuwe bedeling byna vanselfsprekend Engels. Postapartheid was vir hulle sinoniem met post-Afrikaans. Talle intellektuele het jare lank reeds gewaarsku dat Afrikaans die slagoffer kan word van die teenstand teen apartheid” (176).

Gerrit Viljoen (1926-2009) het as minister van staatkundige ontwikkeling (1989-1992) in 1990 gesê “dat die amptelike status van Afrikaans [dus die toe heersende absolute gelyke status van Afrikaans en Engels] nie onderhandelbaar is nie” (179). Ook: “Die ekskuus-dat-ek leef-tipe Afrikaanssprekende kan gerus maar ophou om apologeties te beding vir ‘n ondergeskikte posisie waarin Afrikaans bloot verduur word” (185). In 1992 het Viljoen weens swak gesondheid uit die politiek getree. “Die stem van die vernaamste verdediger van Afrikaans in die politieke wêreld het dus stil geword” (186). “Ná 1992 het die prominente NP-ministers in die openbaar oor taal geswyg” (185).

Hierdie swygende politici het nooit diegene in die letterkundige en akademiese wêreld wat die status van Afrikaans wou aftakel, bv André P Brink (179, 187, 198) en Jakes Gerwel (186), teengespreek nie. “Uit die polemieke blyk dit dat baie van hulle vroeg reeds bereid was om belangrike funksies van Afrikaans prys te gee” (186). “Die stemming in die land en die Afrikaanse gemeenskap [by uitstek die bruines] het dit vir die onderhandelaars maklik gemaak om stap vir stap na ‘n oorheersend Engelse bedeling te beweeg” (191). Byvoorbeeld: “Reeds in November 1991 [is] eenparig besluit … dat Engels die taal van die [Kodesa-]onderhandelinge gaan wees” (193), wat op 21 Desember 1991 begin het.

Hennie Aucamp (1934-2014) het in 1990 teen “mode-simpatieë” uitgevaar: “Is Afrikaans eers van binne ondergrawe, en van amptelike status beroof, is die verskynsel Afrikaner daarmee heen. Want die taal is ‘gansch het volk’. Wie die siel van ‘n volk of groep wil vernietig, begin by sy taal. Verdiskonteer ‘n man se geestesbesit en hy begin vervreem raak van homself” (181). “De tael is gansch het volk” is ‘n leuse wat die Vlaamse taalyweraar, Prudens van Duyse (1804-1859), in 1836 geformuleer het en wat sedertdien gebruik word om Nederlands en Afrikaans teen verengelsing en verfransing te beskerm; verwys bv na PH Zietsman se boek, Die taal is gans die volk (Pretoria: Unisa, 1992). In 1991 het Nelson Mandela “die Afrikaners gewaarsku dat hulle hul grootste fout sou begaan as hulle spesiale status en beskerming vir Afrikaans sou vra” (Steyn 190). Breyten Breytenbach het in 1993 (dus vóór ons “bevryding”) gesê: “Die ANC sal nie Afrikaans bevorder nie, al sê hy ook wat” (182). “Volgens Breytenbach sou beskerming vir Afrikaans net kon geskied deur volgehoue skoolonderrig en voortgesette publikasie” (182).

Ná die 1994-ramp het daar ‘n opmerklike “verflouing van Afrikanernasionalisme” ingetree (184). “Die verswakking van Afrikanernasionalisme sou belangrike gevolge hê vir taalverhoudings en taalgetrouheid” (185). Daardie nasionalisme het tradisioneel “taaltrots en sorg vir die taal” verseker en bevorder. Ná 1994 is daar druk op Afrikaners uitgeoefen om verskoning te vra. Daar is van hulle verwag om hulle te skaam vir wat tydens die NP-bewind vermag is. Die Afrikaner se tradisionele taaltrots is ondergrawe. Dit verduidelik waarom Afrikaansdosente en -instansies steeds nie bereid is om Afrikaanstaalsuiwerheid te bevorder nie. Die taal verengels daagliks sienderoë en feitlik niemand spreek besorgdheid daaroor uit nie. Die verswakking van Afrikanernasionalisme het ook aanleiding gegee tot “die opvatting dat groeps- of minderheidsregte onbelangrik is. Wit politici het oortuig geraak dat die klem al hoe meer moet val op individuele regte” (188), soos deur die ANC begeer. Dít is waarmee ons deesdae vir lief moet neem. Roelf Meyer het gesê: “Vergeet minderhede!” (189).

In 1993 het Rina Venter, die minister van gesondheid (1989-1994), op ‘n direksie-ete van Rapport openbaar hoe chaoties die NP se onderhandelinge verloop: “Dat ons geen plan meer het nie… Niks is in plek nie; niks wat ons ons kiesers beloof het nie” (185). Die omvang en diepte van hierdie onbekwaamheid en verraad word in besonderhede in Venter se outobiografie, wat ek eersdaags wil resenseer, beskryf. Steyn noem wat Venter tydens die onderhandelinge waargeneem het: Dat Roelf Meyer “gou begin het om die ANC as ‘n vennoot te hanteer” (194). Venter was ongelukkig oor die ooreenkoms wat “bepaal het dat alle kinders toegang tot enige skool van hul keuse moes hê in die taal van hul eie keuse” (194). FW de Klerk was hiermee tevrede, maar Venter het gesê: “Julle vernietig nou Afrikaanse skole! … Roelf Meyer se antwoord was dat die ANC nie van voornemens was om Afrikaanse skole en universiteite af te skaf nie” (194). Sedert 1994 sit ons met die nalatenskap van hierdie opperste dwaasheid.

Niël Barnard, die hoof van die Nasionale Intelligensiediens (1979-1992), skryf: “Toe ek oor die gebruik van Afrikaans tydens die onderhandelinge begin agiteer, was van die politici sigbaar geïrriteerd, want sulke onbenullighede behoort nie onderhandelaars se tyd in beslag te neem nie. Pik Botha het my openlik meegedeel dat my gebrekkige Engels my tog nie moet verlei om so ‘n beuselagtigheid tot ‘n twispunt tydens die onderhandelinge te verhef nie. Die baie bekwame politikus, maar ook openlike Afrikaans-hater Pravin Gordhan het met onbeskofte geniepsigheid enigiemand wat iets in Afrikaans wou sê, onderbreek met ‘I don’t follow that language'” (192). “Barnard meen dat verskeie ministers soos FW de Klerk, Roelf Meyer, Dawie de Villiers, Leon Wessels, Pik Botha en ‘al die ander geswore Broederbonders’ oor taal in die algemeen en Afrikaans in die besonder ‘n gebrek aan belangstelling openbaar het wat vir altyd op hul kulturele sonderegisters behoort te staan” (194).

“Die ANC het sy oogmerk van Engels-eentaligheid langs ‘n ompad bereik, want 11 plus 0 [amptelike tale] was in werklikheid maar 10 plus 1” (198). “Breyten Breytenbach het gesê die besluit is skelm, en dat daar uit die mengelmoes net een taal gaan uitkom, naamlik Engels” (198). ‘n Joernalis, Paul Taylor, het geskryf: “Hulle raak klaarblyklik op onregstreekse wyse van Afrikaans ontslae, wat waarskynlik die slimste [slinkste?] manier is om dit te doen” (199). “Die sakesektor het onmiddellik daarna verpakkingsmateriaal, etikette, gebruiksaanwysings, ensovoorts eentalig-Engels begin maak met die verskoning dat hulle onmoontlik elf tale daarvoor kan gebruik. Die openbare uitsaaier (die SAUK) het van 1994 af die sendtyd vir Afrikaans oor televisie sterk ingekort … Van 1994 af is instellings verengels wat vroeër die werkgewers vir baie Afrikaners was, soos Eskom, Transnet en die weermag” (199).

In die Oorgangsgrondwet (1993) staan: “Regte met betrekking tot taal en die status van tale wat by die inwerkingtreding van hierdie Grondwet bestaan, word nie ingekort nie … nòg die regte met betrekking tot die taal nòg die status van ‘n amptelike taal soos dit in enige gebied of met betrekking tot enige werksaamheid ten tyde van die inwerkingtreding van hierdie Grondwet bestaan, verminder mag word.” In die 1996-Grondwet staan: “Gesien die historiese inkorting van die gebruik en status van die inheemse tale van ons mense, moet die staat praktiese en daadwerklike maatreëls tref om die status van dié tale te verhoog en hul gebruik te bevorder.” Wat in die twee genoemde Grondwette staan, is ontleen aan Bylaag A en B in JC Steyn se boek, ‘Ons gaan ‘n taal maak’: Afrikaans sedert die Patriot-jare (Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 525-527).

Dit is so duidelik soos daglig dat met “die inheemse tale van ons mense” die swart tale bedoel word en dat Afrikaans uitgesluit word omdat daar van 1910 tot 1994 nie sprake van “die historiese inkorting van die gebruik en status” van Afrikaans was nie. Niël Barnard “sê die ANC het botweg geweier om weer die bepaling insake die nie-inkorting van die taalregte en -status van Afrikaans en Engels op te neem” (Steyn Verset 199-200). Die NP-lede was magteloos, want in hulle dwaasheid het hulle toegelaat dat die Grondwet eers ná die 1994-verkiesing, toe die ANC reeds die meerderheidsregering was, aanvaar is. “Die taalklousule [in die 1996-Grondwet] het die benadeling van Afrikaans vergemaklik in die uitvoering van die [ANC-]regeringsbeleid van nasiebou deur Engels [een nasie, een taal], asook die politiek van vergelding” (204). Die hele staatsdiens het bv weens “ingrypende transformasiemaatreëls” (203) feitlik oornag grootliks verengels (202).

Hoofstuk 7 handel oor NP van Wyk Louw. Die eerste sin is wat Jan Greshoff (1888-1971) van Louw gesê het: “Sy hele bestaan draai om taal” (205). Daarna skryf Steyn iets waarmee baie Afrikaners nie met Louw sal saamstem nie: “By Louw is ‘volk’ ‘n sentrale begrip, maar by hom het dit ‘n betekenisverandering ondergaan, sodat hy in 1960 skryf van ‘my volk, Blank en Bruin'” (208). Dit verduidelik die entoesiasme wat daar by bv Adam Small (1936-2016) vir Louw was. Veralgemenend is my standpunt dat bruin mense kultureel baie nader aan blankes as swart mense is, maar daar is ook groot kultuurverskille, bv daar is baie bruin Moslems. Maar die eintlike onderskeid wat ek tussen Afrikaanssprekende blankes (spesifiek Afrikaners, dus nie-hanskakies) en bruin mense tref, is dat Afrikaners Afrikaansgetrou is, terwyl Afrikaans bloot ‘n kommunikasiemiddel, ‘n gebruiksartikel, vir bruin mense is, met die bruin elite wat uitmunt in dislojaliteit jeens Afrikaans. Dit is lede van hierdie bruin elite, soos Hein Willemse, Danny Titus en Michael le Cordeur, wat deur Afrikaansinstansies, soos die ATR en die ATKV, oorgraag by hulle bedrywighede betrek word. Afrikaansinstansies soek die heil van Afrikaans by die verkeerde mense, naamlik Afrikaansdislojales. Hulle is dikwels ook anti-Afrikaner gesind, “want die bruin kiesers het sedert die negentiende eeu, en veral sedert die 1930’s, hoofsaaklik Engelse partye ondersteun” (246), bv die Verenigde Party (VP), wat “Afrikaans misken het” (246). Om taal- eerder as rasredes sluit ek bruin mense nie by my siening van die Afrikaner en dus die Afrikanervolk in nie. Steyn skryf: “Meningsopnames wys … op aansienlike verskille in taalhouding tussen wit en bruin Afrikaanssprekendes. By die laer middelklas is daar entoesiasme vir Afrikaans, maar die bruin elite is minder geesdriftig en party is gekant teen doelgerigte pogings om Afrikaans in sy hoër funksies te bevorder” (230).

“Ook Louw gebruik die frase Afrikaanse nasionalisme. Die historikus GD Scholtz [1905-1983] sê dat daar in die woord nasionalisme vir Afrikaners alles opgesluit gelê het wat edel en goed was” (210). Die frase Afrikaanse nasionalisme behoort dus by Louw meer omvattend as my Afrikanernasionalisme te wees tensy Louw se begrip Afrikaner bruin mense uitsluit. Dit lyk nie asof laasgenoemde die geval in die volgende sin is nie: “Die essensie van die Afrikaanse nasionalisme is die strewe van Afrikaners om voort te bestaan as ‘n aparte gemeenskap met ‘n eie taal en nie net as individue nie” (210). Hoewel Louw in ‘n abstrakte of teoretiese sin heelwat empatie met bruin mense gehad het, het hy as oortuigde Broederbonder (219) dit egter in die praktyk meesal oor Afrikaners as blankes en sodanige Afrikanernasionalisme gehad.

Louw se standpunt was: “Nasionalisme is oorbodig en verkeerd by ‘n volk waarvan die geestesbesit nie bedreig word nie. Dit word egter anders wanneer die geestesbesit bedreig word … Die onderskeid wat Louw by implikasie getref het, was tussen die verowerende of imperialistiese nasionalisme van die groot nasies, aan die een kant, en die verdedigende en opbouende nasionalisme van die volkere wat teen die eerste soort nasionalisme in verset kom, aan die ander kant” (211). ‘n Verdedigende nasionalisme behoort uiteraard ‘n verdedigende taalbeweging in te sluit. Louw noem dat sodanige taalbewegings “by enkeles ontstaan” (216); soos by Prudens van Duyse, waarna hier bo verwys is. Waar is die enkelinge wat, 1994 ten spyt, Afrikaners en Afrikaans tot ‘n nuwe bloeityd kan lei? In hierdie verband haal ek vir Uys Krige (1910-1987) aan: “Fort Wajier lê ver, lê ver, onderkant die eerste ster” (“Die soldaat”, 1940). Dít gee uitdrukking aan my pessimisme.

In 1965 was Louw nogal optimities: “Ek praat as Afrikaner, maar ek praat ook namens die Afrikaanse literatuur wat sy eie eer en waardigheid het – ‘n eer en waardigheid wat onafhanklik is van die politiek en wat sal voortleef wanneer die grootste deel van ons tyd se politiek en die groot massa van ons politici begrawe en vergeet sal wees” (231). Sy gedig, “Nuusberigte” (1956), in die bundel Tristia (1962), begin met die reël: “Het my land ‘n ander geword as wat ek ken?” (232, 265). Steyn skryf: “Dit kan feitlik interpreteer word as: ‘Het my volk ‘n ander geword as wat ek ken?'” (232). Sedert Louw se skrywes in 1956 en 1965 het die land en baie blanke Afrikaanssprekendes, veral ná die 1994-ramp, radikaal verander en daardie veranderings was (meesal) nie verbeteringe nie.

‘Tans het ons die absurde situasie dat die voortbestaan van die Afrikaner en daarmee saam sy geestesbesit, bv Afrikaans, meer as ooit bedreig word, terwyl Afrikanersnasionalisme sedert 1994 sterk afgeneem het en voortdurend verdag gemaak word; ook deur elemente wat voorheen Afrikaners, selfs Broederbonders, was.’

Volgens Louw: “Kultuur en politiek moet saamwerk soos oog en hand” (222) en “Sonder die strydbaarheid sou die Afrikaanse gemeenskap en kultuur verdwyn” (219). In die 1930’s het Louw “die vasbeslote, uitdagende Afrikaans-nasionale weerstand” beklemtoon, “wat hy in ‘n gedig in Die halwe kring (1937) verwoord het: ‘dat ons nie kon gebuig word / soos húl geweld dit wou'” (225). Later het dit geblyk dat daardie geweld van die ANC gekom het en dat die FW de Klerk-faksie gebuig is, maar nie ware Afrikaners nie. Steyn skryf: “Die geskiedenis staaf sy [Louw se] destydse siening. Die vernaamste kenmerk van die politieke en kulturele aktiwiteite van die Afrikaners in die jare ná die Anglo-Boereoorlog was die taalstryd teen verdringing deur Engels. Taalorganisasies, kerke, politieke partye, onderwysers- en vroueverenigings het aan die taalstryd deelgeneem en die houding versterk dat taal deel is van die identiteit van die Afrikaner: wie verengels, is verag as verraaier. Dit was die plig van ‘n Afrikaner om Afrikaans te bly. Ná die verlies van die vryheid was die taal die één ding wat die volk nie durf prysgee nie” (225-226).

Tans het ons die absurde situasie dat die voortbestaan van die Afrikaner en daarmee saam sy geestesbesit, bv Afrikaans, meer as ooit bedreig word, terwyl Afrikanersnasionalisme sedert 1994 sterk afgeneem het en voortdurend verdag gemaak word; ook deur elemente wat voorheen Afrikaners, selfs Broederbonders, was. Louw sou dit (seker) ‘n “nuwe vanggat van die onregverdigheid” genoem het (226). Deesdae ervaar ons as blankes daagliks die nadelige gevolge van swart nasionalisme, wat aansluiting by swart Afrika-nasionalisme vind en dikwels goedgepraat en (feitlik) nooit veroordeel word nie.

Louw het gewaarsku teen “die toeploeg [van blankes] deur [die] massa-immigrasie” (248, 255) van swartes; iets wat deesdae groter afmetings as ooit tevore aanneem. Steyn skryf: “Afrikaners is reeds toegeploeg” (261) met 79,2% van die bevolking wat volgens die 2011-sensus swart was. Sedertdien is toegelaat dat miljoene der miljoene onwettige immigrante, veral uit Afrika, hulle in Suid-Afrika vestig. Steyn stel hierdie getal op 8 tot 9 miljoen (261). “Die gevolge van getalsoorweldiging word vererger deur emigrasie en ‘n lae geboortesyfer” (261), wat albei kenmerkend van veral die blanke bevolking is.

Vir my lyk dit asof swart nasionalisme soortgelyk is aan die histories imperialistiese nasionalisme waarteen Louw dit gehad het. Insgelyks is die nasionalisme wat steeds by Afrikaners aanwesig is, ‘n verdedigende nasionalisme wat guns in Louw se oë sou vind. Maar hy sou sterk beswaar teen die flouheid daarvan hê. Hy kon graadverandering verwag by diegene wat eens Afrikaners was, maar sekerlik nooit fundamentele aardverandering nie. “‘n Volk kan nie ‘n Damaskus-ervaring hê nie” (251). Louw skryf: “Dit sou ontsettend wees as ons vergeet dat ons in die [ABO-]marteling tot ‘n volk gemaak is” (250). Ná die ABO het dit geblyk dat daar genoeg krag in die Afrikanerdom oor was om “orent [te] kon steier” (255). “‘n Volk wat getroos word in sy toestand, is ook ‘n verlore volk” (253). Ná die ABO het Afrikaners glad nie berus in die toestand waarin hulle hulle bevind het nie. Dink bv aan die 1914-rebellie.

Sal ware Afrikaners ná die verraderlike 1994-magsoorname ooit kan berus in die lot wat hulle heeltemal onverdiend toebedeel is? Soos JD Kestell (1854-1941) in 1902, hoop ek dat dit sal blyk dat die Afrikanerdom steeds “‘n onuitdelgbare element” is (257). Louw wou nie hê dat Afrikaners saggemaak moet word “met troospraatjie” nie (258); die soort heuningsmeerdery waarvoor veral Nelson Mandela berug was. “Die prysgawe van vryheid was dus vir Louw ‘n vorm van ongeregtigheid” (259). “‘n Nasie wat sy selfbeskikkingsreg prysgee en hom onderwerp aan andersoortige oorheersing, pleeg volgens [Piet] Cillié [1917-1999] hoogverraad” (260).

Het Louw die heillose ANC-regime voorsien? “In die algemeen gestel, skryf hy, is ‘n heerserstaal die wapen van ‘n heersende groep. Hierdeur [bv met Engels as eintlik die enigste amptelike taal] vergemaklik hy sy eie kommunikasie en administrasie en bemoeilik hy die kommunikasie en organisasie van moontlike teenstanders” (211). Iets waarvan iemand soos Wim de Villiers kennis behoort te neem, weens sy kroniese manie ten gunste van ‘n wêreldtaal en wêreldburgerskap, is die volgende stelling van Louw: “‘n Wêreldtaal … is bepaald nie alleen ‘n gestalte van lieflikheid nie” (211). Dieselfde geld vir identiteitlose wêreldburgerskap. “Transformasie [die hooffunksie van die Universiteit Stellenbosch se huidige beleid] het vir Afrikaans en Afrikaners ontsettende verliese meegebring” (269). Louw skryf oor hoe koloniale en imperiale moondhede hulle taal “in hulle onderdane ingestamp” het (212). Nou sit ons plaaslik met ‘n terroristiese bewind wat die koloniale taal Engels in iedere lid van die bevolking wil instamp.

Steyn skryf: “Gedrukte en digitale koerante, tydskrifte en boeke bly onontbeerlik vir Afrikaans omdat hulle die enigste instellings is wat nog konsekwent die standaardtaal behou en uitbou” (237). Daardie “konsekwent” moet gekwalifiseer word. Die koerant Son gebruik/misbruik die allerbedenklikste “Afrikaans”, naamlik ‘n soort Kaaps. In die ander eens trots Afrikaanse koerante en tydskrifte van Naspers/Media24, maak al hoe meer Engels hulle verskyning in die opskrifte en tekste. Oor die radio en televisie is ‘n soortgelyke neiging waarneembaar. “‘n Taal kan nie net as tweedehandse slengtaal van shows of die oe’s en a’s van celebs bestaan nie” (237). WEG Louw (1913-1980) “teiken in sy gedig ‘Naggesprek’ mense wat ‘ongeërg die spel voortsit met die taal: één woord Engels, één woord Afrikaans, om die beurt'” (237). In 1970 het Van Wyk Louw dit betreur dat anglisismes ‘by vandag se jeug as ‘t ware deur alle porieë binnestroom’. Dit was vir hom ‘triestig’ dat sy kinders, ‘wat volkome van anglisismes ontluis was’, vir hom moes sê: ‘Ek wil so graag reg praat, maar ek durf nie voor die Onnie nie'” (237). Steyn voeg by: “Dit klink vandag soms of ‘n onsigbare onnie sê: ‘Jy durf nie reg praat nie! Jy moet meer van die Rooitaal bygooi. Onthou: hoe rooier, hoe mooier” (237). Dit is nie net onderwysers en (Afrikaans)dosente wat vir lief met geradbraakte Afrikaans neem nie, maar ook Afrikaanse predikante, wat deesdae in Engels aan bv die Universiteit Stellenbosch opgelei word.

“‘n Deel van die geskiedenis is altyd – soos in Die dieper reg (1938) verwoord – die ‘trouloosheid / van dié wat om ‘n ander diens / soos knegte jou verlaat'” (239). “Ná die ‘donker nag van die siel’, dus ná 1994, [het daar nog nie] ‘n mooi dagbreek en ‘n helder nuwe dag” (263) vir Afrikaners en Afrikaans aangebreek nie. Ná verloop van meer as ‘n kwarteeu is dit steeds stik donker nag.

Soweto skuld Eskom meer as R17 miljard, ontvang steeds gratis krag

Luidens ʼn verslag van die Gautengse departement van samewerkende regering en tradisionele sake (CoGTA) wat aan die Gauteng-wetgewer se CoGTA-komitee voorgelê is, skuld Soweto Eskom meer as R17 miljard wat die helfte van die land se skuld aan Eskom beloop.

Die inligting het verlede maand aan die lig gekom toe ‘n woordvoerder van die VF Plus, Amanda de Lange, dit by wyse van ‘n verklaring bekendgemaak het.

Volgens De Lange, is ” die wanbetalingskultuur van elektrisiteitsverbruikers in Soweto seker die grootste oorsaak dat Eskom feitlik op sy knieë gedwing is”.

Soweto se wanbetaling duur reeds jare lank en politici probeer sonder veel sukses om kragverbruikers te oorreed om gedeeltes van hul skuld te betaal. Dreigemente om die kragtoevoer af te sny dien ook geen doel nie. Inwoners hou vol die ANC het in hul verkiesingsbeloftes aan kiesers gratis elektrisiteit en water belowe. Die kultuur van nie-betaling het nou ʼn nalatenskap van die ANC-struggle geword.

Intussen worstel die nasionale kragvoorsiener om finansieel te oorleef en het in 2018 ʼn laagtepunt beleef. Die situasie word vererger deur ander nie-betalers, fiskale ongerymdhede, bedrog en wanbestuur.

Dit wil voorkom asof Eskom ook geen werkbare plan het om die R34 miljard in te vorder wat onderpresterende munisipaliteite aan hom skuld nie.

Daarbenewens is Eskom se operasionele kapasiteit ook nie na wense nie en ongeoorloofde tariefverhogings oor jare, het geen verligting gebring nie.

“Verdere druk word op die betalende middelklasburger geplaas om die skuldlas en verantwoordelikhede van nie-betalers en onderpresterende munisipaliteite te dra in ʼn omgewing waar munisipaliteite se skuldlas die afgelope agtien maande met sowat 80% gestyg het,” meen Amanda de Lange.

Alhoewel die ANC-regering ‘n reddingsboei aan die skuldgeteisterde Eskom probeer uitgooi, is die fiskale en operasionele skade reeds baie groot en is daar min hoop dat ‘n volhoubare finansiële ommekeer bewerkstellig kan word. ʼn Aksieplan om Soweto se agterstallige skuld op ʼn dringende basis in te vorder, is donker.

“Die kwessie is ‘n kopsorg vir die departement van samewerkende regering, maar daar moet streng maatreëls in plek geplaas word om te midde van toenemende verarming van verbruikers alternatiewe kragvoorsiening aan huishoudings te lewer,” sê De Lange.

Dan Roodt: NG-belhamels wil nie teen gays, maar teen heteroseksuele mans diskrimineer

Die oorweldigende getuienis van samespanning tussen die media, die universiteite en ‘n klein groepie ekstreemlinkse Afrikaners waar dit Afrikaanse kwessies raak, kan ‘n mens laat glo dat ons hele kultuur tans vanuit ‘n korrupte kantoortjie van die nasionale intelligensiediens bestuur word. Op hierdie Sondag 6 Oktober is daar weer ‘n stortvloed propaganda in Media24 waarin die kwessie van homoseksuele regte in die NG Kerk opnuut aan die groot klok gehang word. Vanaf die Rapport-preekstoel word ons dan met vuur en swael gemaan, nogal onder die ironiese titel, “Om jou naaste lief te hê”. En natuurlik word “apartheid”, die vernaamste begrip in die triomfantelike linkse gesangeboek, by die hare bygesleep:

“Die NG Kerk het 30 jaar gelede die moed gehad om van sy ondersteuning van ‘n diskriminerende stelsel met die naam apartheid af te sien. Dieselfde moed en profetiese getuienis word nou weer van die NG Kerk gevra – dié keer oor die ‘gay-kwessie’.”

Die skrywers van dié artikel, Chris Jones en Laurie Gaum, klap hiermee hul vingers. Die Afrikaner en Afrikanerlidmate van die NG Kerk word al dekades lank oor die kop gemoker met felle propaganda, onder meer dat ons miljoene swartes in ‘n “misdaad teen die mensdom” sou uitgemoor het — iets wat ‘n infame leuen is — en nou is dit weer tyd vir elke NG-lidmaat om die knie voor die politiek korrekte politburo te buig.

Waarom het daar ooit ‘n “gay-kwessie” in die NG Kerk ontstaan? Jare gelede toe ek nog op skool was, kan ek onthou dat bepaalde homoseksuele wel eredienste bygewoon en selfs as diakens en ouderlinge in die kerk diens gedoen het. Dit is net nooit aan die groot klok gehang nie. Dit was die tydvak van Afrikanerverdraagsaamheid, van “leef en laat leef”.

Tans verkeer ons egter midde-in die Rooi Revolusie wat niks ontsien nie. Weliswaar het die ANC-SAKP geen marxisme-leninisme in 1994 ingestel nie, al wou hulle hoe graag, maar die meer omvattende kultuurmarxisme het die heersende ideologie in ons land geword. Elkeen sal die revolusionêre evangelie aanneem, anders sal jy vervolg word, of ten minste jou werk verloor of in die openbaar gehoon word.

So pas het die beroemde Franse skrywer en denker, Éric Zemmour, ‘n toespraak in Frankryk gelewer waarin hy die hele “progressiewe projek” wat al sedert die dae van die Franse revolusie duur haarfyn ontleed het. In die Westerse wêreld fokus die linkses en progressiewes op etniese en seksuele minderhede ten einde die heersende orde omver te werp. Daarom, stel hy dit onomwonde: “Die heteroseksuele blanke Katolieke man was die enigste vyand wat vernietig moes word.” Binne die Franse konteks het hy gepraat van die “blanke Katolieke man”, maar hier by ons kan ons dit met die “blanke Protestantse man” vervang.

Lees: Eric Zemmour in Frans, of in Engelse vertaling.

Die NG Kerk is een van die laaste oorblywende instellings wat nie aktief teen blanke mans diskrimineer nie. Juis daarom moet dit vernietig word. In dié opsig is die “gay-kwessie” slegs die Trojaanse perd wat agter die Kerkmuur ingesmokkel moet word, van waar die hele vesting dan ingepalm en geplunder sal word. (Kyk maar na Eskom of die SAUK as finansiële voorbeelde van wat met die “getransformeerde” NGK gaan gebeur.) Binne die Trojaanse perd is daar 12 soldate, ‘n dosyn fanatiese “gay”-dwepers wat reeds die NGK hof toe gesleep het en gesorg het dat die sekulêre hof met sy regters wat deur Zuma of Ramaphosa aangestel word, die uitspraak lewer dat waar geloof en die grondwet bots, die grondwet sal geld. Daardie grondwet waaraan u en ek geen aandeel gehad het nie; dis bloot deur Roelf Meyer en Cyril Ramaphosa aan ons opgedis as ‘n fait accompli, waaronder die hele stuk diskriminasie teen Afrikaans en die Afrikaner wat onherroepelik daarin vervat is.

As wapen in die hierdie stryd teen die blanke Afrikaanse man, geld die groot progressiewe slagspreuk: “Julle sluit uit!” Die feit dat die NG Kerk nie — soos in soveel ander kulturele instellings reeds gebeur — by voorkeur gays en feministe as predikante aanstel nie, gee aanstoot aan die progressiewes, die Progs om hulle maar so te noem.

Ek sien die laaste oorblywende Prog, Helen Zille, het ook haar naam gevoeg by ‘n lys van “openbare persoonlikhede” wat insgeslyks die NG Kerk maan om finaal die progressiewe ideologie te omhels- en daarmee tesaam huwelike tussen gays, die doop van kinders wat kunsmatig verwek is en deur gays grootgemaak word, asook “transgeslag” mense en alles wat daarmee saamhang. In hul geskriffie in Rapport verwys Jones en Gaum na “gay lidmate (of meer korrek: LGBTQIA+-lidmate)”, dus gaan dit om die hele swetterjoel “geslagte” en Frankensteinagtige praktyke wat die progressiewe ideologie en die moderne tegnologie aan ons kan opdis.

Terloops doen ‘n kort video vandeesweek die rondte van sosiale media vanuit Frankryk, waar ‘n ewe verligte Franse vroueparlementslid verduidelik dat die nuwe wetsontwerp rondom mediese bevrugting en alles wat daarmee saamhang “geen beletsel plaas op heteroseksuele paartjies wat kinders vleeslik sou wou verwek nie”.

“Geen beletsel nie.” Met ander woorde, die vereniging van man en vrou in die huwelik, wat sekerlik ‘n hoeksteen van die Kerk is, anders waarom sou almal nie maar in die landdroskantoor trou nie? word nou toenemend gesien as iets “wat toegelaat word”, maar nie noodwendig binne die progressiewe ideologie (en teologie!) as wenslik geag word word nie.

Feministe (en elke vroulike universiteitsteoloog is seker vandag ‘n feminis en interpreteer die Bybel vanuit haar anti-man- en veral anti-blankeman-perspektief) praat van “heteronormatiwiteit”. Hiermee word die gedagte uitgedruk dat die tyd van die heteroseksuele mens gekom en gegaan het en ons dus reeds in ‘n soort postmenslike, alfabetgeslagtelike toestand verkeer. Hoe lank alvorens die huwelik tussen hetereksuele man en vrou, wat reeds deur progressiewes as “ongewens” gesien word, inderdaad belet of verbied word? Immers gaan ons Aldous Huxley se “dapper nuwe wêreld” tegemoet waarin die totalitêre staat hom met ons intiemste handelinge en identiteite bemoei, gestu deur die histeriese “Rooiwagte” van die geslagsrevolusie.

Daar is dus baie meer op die spel as bloot of ‘n homoseksueel in die kerk mag trou, of in die amp bevestig mag word, aldan nie. Hierdie stap deur die progressiewes om die NG Kerk met hul blikoopmaker oop te sny, is bloot die eerste van vele daaropvolgende stappe. As heteroseksualiteit “uitsluit”, weet ons mos danksy die Idi Amin-agtige Panyaza Lesufi van die Gautengse onderwysdepartement dat Afrikaans dit ook doen. Dus sal die taal insgelyks moet waai.

Indien enigiemand dink dat ek nou te ver gaan, hoef hy of sy maar net te let op die onheilspellende ondertone van die Trojaanse perd-insittendes, of NG-belhamels, soos André Bartlett byvoorbeeld, wat elders op Netwerk24 sê:

“Die NG Kerk sal nog baie meer as tans homself as deel van die groter kerklike beweging moet sien en baie meer ekumenies moet saamwerk. Nie net op die vlak van kerklike verband nie, maar ook op plaaslike vlak sal gemeentes hande moet vat met ander Christelike gemeenskappe.”

En van daar af is dit maar ‘n kortpad daarna om jou plaaslike Nigeriese pastoor penningmeester van jou gemeente te maak en die wagwoord vir die bankrekening aan hom toe te vertrou. Ons leef mos in ‘n uiters eerlike en wetsgehoorsame land wat deur die progressiewes met hul marxistiese gelykheidsideologie vir ons geskep is.

Reeds tweehonderd jaar lank word Afrikaners aktief vervolg en selfs geterroriseer deur sekere Engelstalige kerke in dié land. Gaan lees maar die ou en meer onlangse geskiedenis. Die Soweto-onluste is ten minste gedeeltelik deur die Anglikaanse priesters opgestook — uit haat vir Afrikaans. Moet ons nou met diegene “hande vat” sodat ons ondergang soveel sneller kan geskied?

Maar waarom ophou as dit by “ander Christelike gemeenskappe” kom? Radio Sonder Mense alias RSG saai reeds getrou soggens Moslempreke uit, hoewel die gebruik van Afrikaans by Kaapse Moslems blykbaar tot op nul gedaal het, ten minste sover dit hul universele, internasionalistiese godsdiensbeoefening betref. Eerder as wat daardie uitsendings op Afrikaanse Moslems gemik is, wat in die praktyk nie bestaan nie, vermoed ek dit gaan juis daaroor om Afrikaners sag te maak vir verdere “ekumeniese samewerking”, nie net oor taalgrense nie, maar ook oor geloofsgrense heen.

Die godsdiensvryheid waarvoor ons voorouers gestry, gely en dikwels gesterf het, loop gevaar om in die sand te loop. Aanstons gaan ‘n klein bende “ekumeniese teoloë” bepaal wat ons mag glo, wie ons mag aanbid, in watter taal, en met wie ons mag trou.

Al weet ons nog nie presies hoe hulle “dapper nuwe wêreld” gaan lyk nie, weet ons reeds hoe die geteikende mens of “identiteit” daar uitsien: die blanke, heteroseksuele man.

Het dit nie dalk tyd geword dat ons almal rondom die ware slagoffer groepeer, hy wat reeds in plaasmoorde en huisaanvalle sneuwel en teen wie daar in die werkplek, op universiteit en binnekort selfs in die Kerk gediskrimineer word nie?

Leon Lemmer: Grade van verligtheid

‘n Resensie het onlangs die bestaan van die volgende boek onder my aandag gebring: Anelia Schutte (gebore in 1978), For the people: A story of small-town apartheid (London: HarperCollins, 2014, 384p, R240; Amazon Kindle $5,98). Op die buitebladsy staan: “A small town’s struggle for freedom against apartheid.” Die dorp waarna verwys word, is Knysna. In die Kindle-katalogus is die newe-titel: “A heart-breaking memoir of a fight for freedom.” In een van die reaksies beweer ‘n leser dat in vergelyking met die destydse suidelike state van Amerika apartheid “much much worse” was.

Die boek is eintlik ‘n lofsang vir die outeur se ouers, haar pa, Theron, en veral haar ma, Owéna Schutte, albei gebore in 1944, wat sedert 1970 feitlik hulle hele lewe in Knysna deurgebring het. Die outeur het tydens die skryf van die boek in Londen gewoon en verskeie besoeke aan Suid-Afrika gebring, onder meer ‘n tydperk van drie maande, om navorsing vir die boek te doen, waarmee sy reeds in 2007 begin het. “I wanted to speak to the rioters who’d stood up for their human rights, and the policemen who’d arrested them” (Kindle 191). Sy was toe met David Varela getroud. Sedertdien het hulle geskei. Die outeur woon deesdae in New York City. Anelia het twee ouer broers, Francois en Rudolph, wat blykbaar ook landuit gevlug het, want sy maak melding van haar en haar broers se troues in (onderskeidelik) Knysna, Londen en Barcelona (255). Soos Anelia (169), wat Suid-Afrika in 1999 verlaat het (164), het haar oudste broer ‘n Britse burger geword (159). Die uitgeweke Schuttes is klaarblyklik glad nie van plan om permanent na die “bevryde, demokratiese” Suid-Afrika terug te keer nie.

Owéna is die hoofkarakter in die boek. Al die Schuttes is Afrikaanssprekend. “In London, my brother and I still speak Afrikaans to each other” (1130). Anelia se pa was ‘n biologie-onderwyser (226). Haar ma was ‘n maatskaplike werkster, wat haar onderrig aan die Universiteit Stellenbosch ontvang het (325). Die Schutte-egpaar se oorsprong lê in die konserwatiewe Afrikanerdom. Die boek is eintlik ‘n verduideliking van hulle ontaarding, met Theron wat in groter mate as sy vrou behoudend gebly het. “Despite her own sister having fled Rhodesia when the changes happened, Owéna couldn’t imagine South Africa going the same way” (2110).

In 1983 het die Schutte-egpaar in die referendum ten gunste van die Driekamerparlement gestem (2099) as ‘n sogenaamde stap in die regte rigting. Toe reeds was die Progresiewe Federale Party besig met “urging the prime minister to consult and negotiate with all leaders in South Africa so [that] the country might have a constitution that encouraged and promoted ‘security, justice and peace for all its citizens, irrespective of race or colour'” (2121). Ná die 1990/94-onderhandelinge het ons egter ‘n land waar veiligheid, geregtigheid en vrede in baie opsigte steeds nie bestaan nie.

Owéna wek die indruk van iemand wat nie haar professionaliteit kon handhaaf deur die nodige emosionele afstand tussen haar en haar kliënte te bewaar nie. Daar is ‘n knaende bemoeisiekheid wat ook by haar dogter waarneembaar is. Daar word bv reeds dekades lank gepoog om die hoofpad nie deur Knysna se middedorp te laat loop nie deur eerder ‘n verbypad te bou. Toe Owéna hoor “that black families would have to be moved to make way for the road, it became her problem” (1758). Sy is een van dié wat hierdie baie nodige projek gesaboteer het.

Haar dogter probeer om ‘n meer aanvaarbare beeld van Owéna te verskaf: “As a social worker, she couldn’t be seen to take sides. She hadn’t even voted in the previous general election, knowing that any political affiliation could break down the trust she’d worked so long to build up among the black people. For the same reason, she couldn’t be seen to side with, or even work with, the police when the unrest started. But nor did she want to join the black people’s struggle” (2770). “Owéna didn’t approve of the violence. For years, she had been trying to show the black people of Knysna that the real way to make change happen was to talk, not fight” (3105).

Maar toe 75 (3168) volwasse swartes in 1986 as molesmakers gearresteer is, “Owéna was shaking, she was so angry. She demanded the people be released” (3125). “As far as she knew, it was only the young people who were getting out of hand. None of the older people she’d spoken to wanted the violence. They just wanted to be heard … she started making up food parcels for the families who’d been left behind” (3135). Dit is ‘n hoogs naïewe reaksie. Owéna is die soort mens wat ook die propaganda sal glo dat die Soweto-onrus in 1976 uitsluitlik aan die spontane opstand van skoolkinders toegeskryf moet word; dat daar geen volwassenes betrokke was wat die opstand georkestreer en aangehits het nie. Toe die veiligheidsmagte pamflette in die swart woongebiede van Knysna versprei het waarin die inwoners aangemoedig word om hulle nie deur aktiviste te laat intimideer nie, “the blood rise” in Owéna se gesig (3161). Maar dan is dit sy en haar man wat verontwaardig is as hulle telefoongesprekke in die openbare belang deur die veiligheidspolisie afgeluister word (hoofstuk 43 en 44).

Omdat die outeur in Suid-Afrika grootgeword het, verstaan sy die plaaslike situasie gelukkkig baie beter as buitelanders wat oor Suid-Afrika skryf. Ten spyte van haar anti-apartheidsinvalshoek raak sy heelwat waarhede kwyt, al besef sy nie altyd die implikasies daarvan nie. Byvoorbeeld, ná 15 jaar van “demokrasie” neem sy waar dat die bruin mense van Knysna steeds in hulle tradisionele woongebied, Hornlee, woon en die swart mense steeds in die plakkerskampe. “I still thought there’d be more integration now that the racial divide is no longer law” (372). Die punt wat sy mis, is dat die meesal groot kulturele verskil tussen bruin en swart (en natuurlik blanke) mense steeds daar is. Apartheid het erkenning hieraan gegee. In hierdie opsig verskil vóór en ná 1994 nie. Soort soek soort al wil linkse literaliste dit hoe graag anders hê. Toe die outeur die enigste blanke was wat ‘n swart mens se begrafnis bygewoon het, was haar aanvoeling: “I just don’t belong here” (1165).

Een van die groot kultuurverskille tussen blankes en swartes is baie blankes se bereidwilligheid om hulle tyd, arbeid en van hulle besittings uit die goedheid van hulle harte gratis aan swartes te gee. Owéna het bv aan swartes verduidelik wat blankes opgeoffer het om ‘n bewaarskool vir swart kinders tot stand te bring en te onderhou: “How hard the white parents worked to make and keep Stepping Stones that way. She would know – she was one of the mothers who baked cakes and biscuits by the car-boot-load for fundraising cake sales. Fathers painted classrooms and made jungle gyms and helped to fix leaky roofs and broken equipment. And almost all the materials the children used for their arts and crafts, from off-cuts of fabric to old magazines, were collected and donated by the parents. The crèche mamas were amazed. Their own people would never do that, they said” (1669).

By die Tembelitsha-skool vir swartes sê die waarnemende skoolhoof, die swart mevrou Martin: “It’s difficult to get parents to help with things like painting classrooms or fixing toilets, because they want to be paid for their efforts” (1878). Martin se kollega, mnr Guga, noem dat sekuriteit ‘n groot probleem by die skool is. “Vandalism and burglary are common, and people from the surrounding township often come in to the school to use the toilets or, in some cases, steal the toilet pipes. Even the vegetables in the school garden were stolen during the recent winter break” (1889). Die outeur skryf: “In a computer room there are rows of desktop machines. I wonder how many have been stolen” (1905). Dit is nie ‘n onbillike opmerking nie. Toe Schutte in Durban gewoon het, is haar motor gesteel (1986).

Daar was glo nie akkommodasie beskikbaar vir die onderwysers van die genoemde skool nie. Owéna het haar toe daarvoor beywer om ‘n huis te bou waarin vyf onderwysers kon tuisgaan. Van owerheidsweë kon sy geen finansiële ondersteuning kry nie. “There was no money for the house and no one in the black community was prepared to build it for free” (1949). “For money, she appealed to the white people of Knysna. For materials, she went to local businesses. Everyone she approached gave generously, but free labour was still hard to find” (1954). Twee blankes, Owéna se man, Theron, en hulle buurman, Doug Starkey, is oorgehaal om die gratis arbeid te verskaf, terwyl die Schuttes se tuinhulp, die bruin Johnny Oliphant, ook gehelp het, maar is daarvoor deur Theron betaal (2014). Hierdie drie “represented everything that was wrong with the country” in die oë van plaaslike swartes (2020).

“And so they came and watched while Theron, Doug and Johnny worked, never offering to help, just standing and watching and talking among themselves” (2025). Soms het hulle hierdie drie werkers gedreig “with ‘trouble’ if they didn’t leave” (2025). “Then the wood that Theron was leaving at the building site started disappearing. Undeterred, Theron stored the planks at the nearly sawmill instead” (2030). “Even black teachers turned up with a few drinks in them sometimes … Slurring their words, they demanded to know when the house would be finished, and why it was taking so long. But not one of them ever picked up a hammer to help” (2030). Theron was toe nog ‘n voltydse onderwyser en kon net Saterdae die bouwerk doen.

“Week after week for seven months, Theron, Doug and Johnny went back, until finally in November 1983, the house was finished. To celebrate, Child Welfare put on a tea party outside the house. All of Tembelitsha’s staff turned up, as did several parents, who milled about admiring Theron and his team’s work over tea and cake that Owéna had baked for the occasion” (2035). Is dit moontlik om beter as met hierdie gebeure te illustreer dat daar iets radikaal verkeerd met baie swart Suid-Afrikaners is? Om talent vir bv geweldpleging en die skepping van ellende te hê, bied nie ‘n gesonde grondslag vir ‘n voorspoedige land nie.

Tydens die onrus in die jare tagtig was Theron een van die onderwysers wat as ‘n vrywilliger die plaaslike hoërskool vir blankes oor naweke in vieruurskofte teen geweldpleging opgepas het (3145). In teenstelling hiermee en nie ver daarvandaan nie “the road was blocked with burning tables from the Tembelitsha school” (2889, 2928). Toe die polisie opdaag om die pad oop te stel, het die kinders hulle met klippe bestook (2928). Wat in linkse geledere gepredik word, is dat, soos beskermde wild, niks van owerheidsweë aan sulke kinders gedoen mag word nie. As hulle bloot opgesluit pleks van gemoer (3015) word, klink die kreet van “free the children” op. Hoe het die Tembelitsha-skool daar uitgesien nadat die Schutte-egpaar so baie daarvoor opgeoffer het? “There was no headmaster. There were no textbooks. Teachers were drunk at the school. Windows were getting smashed. Chairs were being stolen” (3376).

Tydens die onrus in die jare tagtig is verteenwoordigers uit die swart gemeenskap toegelaat en aangemoedig om hulle griewe onder die munisipaliteit se aandag te bring. Hulle het resultate met besluite behaal, maar positiewe teenprestasie het agterweë gebly. “There were plans for a new cemetery in Bongani, communal taps in Dam-se Bos and Witlokasie, and water tanks in Oupad and Jood-se Kamp [five black townships]. The children’s needs were especially high on the agenda, with the town council looking into buying a second-hand bus to transport the children to school, and agreeing to finally install electricity in Tembelitsha’s classrooms. In keeping with Owéna’s principle of helping the people to help themselves, the committee made sure they involve the community in making the plans happen. To cover the cost of running the new school bus, the children would have to pay a fare. And the municipality would pay the Tembelitsha schoolchildren to work with its electrical engineer to dig trenches for the power lines at the school” (3234).

“Heavy rains stalled the installation of the taps at Dam-se Bos. The plans for the new school bus had to be scrapped after parents said they couldn’t afford the fares, no matter how heavily subsidised. And the trenches at Tembelitsha were put on hold while the young would-be labourers wrote their exams. The community got impatient, accusing the liaison committee of making promises it couldn’t keep” (3244). Maar “the municipality had been doing everything within its power to supply water and sanitation in the squatter camps, scraping together funds from other budgets” (3381).

Owéna het aan die African Scholars’ Fund [ASF], waarvan blankes klaarblyklik vir bevoordeling uitgesluit word, geskryf (3381). Twee van die ASF-funksionarisse het Knysna besoek en in hulle verslag geskryf: “The contrast of luxury boating and tourism with the squalor of the black schools is a serious indictment of the management of the area” (3391). Self het die ASF blykbaar niks konstruktiefs gedoen nie. “Four months later, the Ministry of Education and Development Aid agreed to supply two prefabricated classrooms and extra bucket toilets for Tembelitsha. And the Bogani school was upgraded to standard four, so that fewer children had to walk all the way to Witlokasie” (3396).

Die swartes het steeds ‘n gratis bus en gratis vervoer vir hulle skoolkinders geëis. Owéna het aan die Afrikaans koerant, Rapport, geskryf, wat minibusse aan liefdadigheidsorganisasies geskenk het (3396). “After months of badgering the paper, she convinced them to donate a minibus to Child Welfare to ferry the Tembelitsha children to and from school. But Child Welfare couldn’t afford the cost of running the bus … Owéna went to the town council … Was there any way they could help with funds for petrol? The town council went one better, supplying not just the funds but a driver too” (3402). As mense eis dat iets gratis moet wees, kry hulle dit heel dikwels – mits hulle swart is.

“The Round Table chased the government for funding to pay for the electricity at Tembelitsha” (3407). Daar het klaarblyklik niks gekom van die plan dat skoolkinders teen betaling slote vir die elektrisiteitskabels moet grawe nie. “A local company donated a film projector for fundraising film nights. And the Black Sash, along with a group called Concerned Women of Knysna, arranged for textbooks to be collected” (3407). Om te ontvang, is vir swartes blykbaar saliger as om te gee. Hulle hoef selfs geen skoolfooie te betaal nie (1873).

‘n Nuwe swart woongebied met houthuise is in die vooruitsig gestel, maar die swartes wou nie houthuise hê nie (3244). Hulle wou veral nie vir sulke huise betaal nie. Die grondstruktuur is egter sodanig dat niks anders as houthuise daar opgerig kon word nie (3427). Die strate van hierdie woongebied is reeds geteer, maar die swartes het gekla dat die strate nie wyd genoeg is nie (3249). Teen dienslewering is geprotesteer (3259). “We want houses.” “We want electricity.” Die raadslede moes deur die polisie teen die aktiviste en oproeriges beskerm word (3262). ‘n Laerskool is vir die nuwe woongebied, Khayalethu, goedgekeur, maar die swartes het aangedring op ‘n hoërskool (3416).

Daar is 780 woonpersele, “complete with access to water, sewage facilities and electricity [and in 1987/8] had been standing empty for two years” (3421) weens intimidasie. In daardie tyd het terrorisme sulke ernstige afmetings aangeneem dat “the Knysna Municipality had removed all flower boxes from the main street, and there were no longer any rubbish bins outside the post office” (3437). “The black members of the mayor’s liaison committee had started to resign, giving in to pressure from their community, who criticised them for being all talk and no action” (3442). “[They were] accused … of being pawns in the apartheid government’s plans to herd people into townships” (3448). Aktiviste het gedreig om die houthuise af te brand as hulle gebou word (3469). Opdrag is deur die “Civics” gegee dat ‘n kliniek in Khayalethu afgebrand moet word (3484). “It was all part of ‘making the country ungovernable'” (3484).

“The first government-subsidised houses in Khayalethu were finally built in 1990: wooden houses … Eventually some people did move to Khayalethu, in secret, at night. But many houses stayed empty and were vandalised, their windows smashed and their doors broken off their hinges. The authorities had no choice but to give the houses away” (3601). Op ander erwe kon baksteenhuise gebou word. “The people had complained about having to pay for the land when the wooden houses were free. In a final admission of defeat, the provincial government gave the land away for free, too” (3617). Daarna volg hierdie “kompliment”: “In Knysna, the municipality had become a model local authority for being one of the first to integrate white, coloured and black” (3622).

Dit is ‘n feit dat bruin mense se tradisionele lewensruimte vroeër as dié van blankes die prooi van verswelging deur swart mense word; iets waarvoor daar nie genoeg begrip is nie. Uiteindelik sal alle ruimtes in hierdie wye en droewe land aan verswelging deur swartes onderhewig wees, hetsy skole, universiteite, woongebiede, hospitale, ens, tensy daar tuislande vir die minderheidsrasse en -etnisiteite geskep word. By die huise van die bure van haar ouers neem die outeur ‘n verandering sedert 1994 waar: “The only real difference is that their walls are higher and their fences spikier than before” (377). Dit is dalk ‘n korttermyn en moontlik ‘n tevergeefse verskansing.

Die Wet op Groepsgebiede het veroorsaak dat sommige eiendomme van veral bruines, maar ook bv dié van blankes, onteien is om woongebiedskeiding volgens ras moontlik te maak. Die outeur noem heeltemal tereg dat die waarde van die onteiende eiendomme aan die eienaars uitbetaal is en dat nuwe huise in baie gevalle deur die NP-regering voorsien is (460). Dit is ‘n waarheid wat selde in die konteks van bv Distrik 6 genoem word, onder meer omdat bitter min van daardie “slagoffers” huiseienaars was. By die “ontworteldes” was daar min weerstand, ook in Knysna, omdat na beter huise getrek is. “On the upside, there was hot running water and electricity. Even the bucket toilets were a step up” (486). In skrille kontras hiermee is die ANC-regering se voorneme om blankes se plase (eerder as huise) sonder enige vergoeding te onteien. Die swart skoolkinders van Knysna sing “Old Mandela had a farm” – nie Old Macdonald nie (1626). As per slot van sake die vrug van terrorisme het Mandela ‘n plaas gehad. Harde werk oor geslagte en eeue heen, is egter nie goed genoeg om vir blankes eie plase te verseker nie.

Die bruin mense wat verskuif is en waarmee die outeur onderhoude voer, voldoen nie aan haar verwagting dat hulle ontevrede oor die groepsgebiede-verskuiwings moet wees nie. Byvoorbeeld, een van hulle het gesê “I didn’t really experience it as bad. Come to think of it, many things were better. We had water in the house … We had flushing toilets, we had electricity” (570). In die geval van Johnny Oliphant, die Schuttes se bruin tuinhulp, wil die outeur hê dat hy ‘n grief moet hê omdat hy buite die huis sy etes nuttig en die buitetoilet gebruik (2142). Dit blyk dat hy geen probleem daarmee het nie (2202). Hy het wel ‘n probleem met die inkommers in sy woongebied. “There are lots of people coming in. From other places. It wasn’t as rough back then as it is now” (2185). “People steal your money and hit you and rob you, he says. It’s not safe to walk around at night. Is it worse than before? I ask. Much worse, he says” (2190).

Oor die hedendaagse inkommers skryf Schutte die waarheid. “In Knysna, black people complain about Zimbabweans, Somalis and Nigerians coming into the townships, bringing with them drugs and violence while taking jobs, houses and women … From what I’ve heard, it’s the black people who are most xenophobic” (646). Die outeur skryf: “It’s hard to believe that, less than forty years ago, there were hardly any black people here” (698). Ek onthou toe ek in 1963 met die kuspad van Kaapstad na die Oos-Kaap gereis het, het ek swartes die eerste keer by Humansdorp teëgekom. Onlangs was ek weer op hierdie roete en was geskok oor die groot omvang wat plakkerskampe veral sedert 1994 by al die dorpe aangeneem het. Dit is heeltemal onvolhoubaar dat veral die blankes, maar ook die bruin eienaars, grootliks die finansiële las van die munisipale dienste aan hierdie kampe moet dra. Omdat daar bv groot werkloosheid heers, is misdaad aan die orde van die dag. Dit is vir my onvoorstelbaar dat voorspoedige, veilige, leefbare dorpe ooit hieruit tevoorskyn gaan kom. Al sou die ANC-regering en ander groepe of individue alles van die blankes steel, sal dit steeds geen beduidende duik in die armoedekultuur maak nie. Die onmiskenbare talent wat daar vir misdaad, geweld en ellende is, sal heeltemal moet verdwyn om voorspoed moontlik te maak, maar dit is hoogs onwaarskynlik dat dit sal gebeur.

Die boek is klaarblyklik geskryf om ook buitelandse lesers in te lig. Die outeur se ideaal was glo om “just the truth” te skryf (2873). Soms mislei sy haar lesers; dalk onbedoeld omdat sy nie van beter weet nie, bv oor pasboeke. “The pass laws were part of the apartheid government’s plan to restrict the influx of black people into ‘white’ South Africa from the African homelands” (702). “The government’s influx control meant Knysna, like the rest of the Western Cape, didn’t have much of a black population in 1972” (717). Hierdie wet is in 1986 herroep (2269) en van die gevolge is soos in die vorige paragraaf beskryf. Wat nie in die boek gesê word nie, is dat die passtelsel ‘n Britse uitvinding is en dat die eerste paswet reeds in 1797 tydens die eerste Britse besetting van die Kaap uitgereik is (Wikipedia: “Pass laws”).

“I wince at the K-word. According to my South African English dictionary, it’s now an actionable offence to use it. Derived from the Arabic word for ‘unbeliever’, it was a generic term for black people that the European settlers used when they first came into contact with them” (2370). Die blankes word dus die skuld vir hierdie “aanstootlike” woord gegee, terwyl sy self noem dat die Arabiere dit voor die blankes as ‘n benaming vir swartes gebruik het; sekerlik aan bv die ooskus van Afrika lank voordat die blanke seevaarders daar opgedaag het. Die Arabiere word dus in hiedie opsig kwytgeskeld van aandadigheid, soos in die geval van slawerny, wat feitlik uitsluitlik voorgestel word as ‘n vergryp wat deur blankes gepleeg is.

Wat Schutte gedoen het, is om mense, veral bruines en swartes, in Knysna op te spoor wat haar van apartheid kan vertel. Gewapen met ‘n bandopnemer het sy onderhoude met hulle gevoer en notas geskryf. Sy het bv met Jack Matjolweni gesels, wat destyds in diens van Bantoe-administrasie in Knysna was en as inspekteur moes verseker dat swartes se passe in orde is. Schutte verwag om haat en nyd jeens die blankes by hom aan te tref, maar word teleurgestel: “I am amazed at his apparent loyalty to his then employer, the apartheid government, and his almost blind acceptance of its laws” (795). Matjolweni se huis is in 1993 afgebrand (812) toe die ANC/SAKP onder die leiding van Nelson Mandela met die NP-regering onderhandel en terselfdertyd hulle terrorisme met groter intensiteit voortgesit het. Met ‘n oud-kollega van Matjolweni, Piet van Eeden, het Schutte ook ‘n onderhoud gevoer. Hy het tereg die NP-regering se instromingsbeheer verdedig. “It you had just throw open the doors, you can imagine what kind of influx it would have caused” (834).

Die outeur wou onderhoude voer met swart mense wat deelgeneem het aan die onrusstokery en terrorisme in die jare tagtig. Van hulle het in daardie tyd in so ‘n mate leierskap getoon dat hulle deesdae munisipale raadslede is, bv Amy Matungana, na aanleiding van die 1986-onrus (2462). Sy is trots daarop om swart te wees (2481). Swartes is destyds geïntimideer om deel te neem aan die grootskaalse misdaad wat gepleeg is (2508). Maar deesdae is daar steeds swartes wat ontevrede is. Mantungana sê: “I wouldn’t say many of our black people appreciate what’s already been done … But I think their eyes are starting to open” (2525).

Nog ‘n onrusstoker wat sedertdien met ‘n hoogs lonende raadslidpos beloon is, is Elizabeth Koti (2536). “Elizabeth’s ward has been unhappy about how long it’s taking to get houses and electricity, and it all came to a head on Sunday when a mob of people marched to Elizabeth’s house and threatened to burn it down” (2547). “It’s political, she says. The people instigating the riots and the violence are those who want to become leaders themselves. They want her position” (3289). Sy het besluit om haar nie weer as raadslid verkiesbaar te stel nie (3332).

“But she’s worried about what will happen when she stands down. ‘They can’t all be councillors,’ she says. ‘In my place is going to be one councillor. And when I monitor them from a distance, I see four of them who want to be in the race. And only one of them can win. It will split them and that is going to cause a problem for them'” (3337). Die ontevredenheid en onrus kan dus seker onbepaald voortduur.

Die outeur verwys na ‘n tyd in die jare tagtig toe “police were shooting and arresting protesting schoolchildren … children … were burning their classrooms” (2754). Koti het aan die outeur vertel van ‘n kind, Johnson Tatas, wat tydens onrus deur die polisie doodgeskiet is (2595). Hy was glo ‘n jeugleier (2778). Sy regte naam is Goodman Xokiso. Schutte spoor sy ma, Esther Xokiso, op. Owéna het, soos gebruiklik wanneer ‘n swarte vir ‘n onderhoud deur haar dogter besoek word, ‘n pak kos vir die geleentheid saamgeflans: “Packets of dried soup, instant coffee, tea bags, rice, fruit cordial, sugar, and some fresh fruit and vegetables – oranges, onions, bananas, butternut squash and apples. There’s also a whole chicken that I [Anelia] took from the freezer” (2625). By Xokiso aangekom, “she takes the food parcel from me” (2646). Toe sê Xokiso, blykbaar sonder om dankie te sê: “People said I was probably going to get money today, and now look at this” (2646). “Her tone is jolly, but I get the sense she might have thought she was getting paid for the interview” (2646) – soortgelyk aan swartes wat betaling eis as hulle deur blankes gefotografeer word. Het ons by Xokiso nie met ‘n radikaal verkeerde gesindheid teenoor blankes te make nie? Is versoening met diesulkes enigsins moontlik?

Toe haar kind geskiet is, was twee van haar twaalf kinders (2657) in die tronk (2663). Volgens Tatas/Goodman se ma, was hy beter as haar ander kinders: “Not one of my other children when they did something wrong would come and say sorry. But he said, ‘Sorry, Mama'” (2674). “Esther says she warned him against going out to toyi-toyi” (2674). “The black community … wanted to give the boy a ‘comrade’s funeral’, which meant bussing people in from the surrounding areas and turning it into a public event with speeches and singing and toyi-toying” (2701). Dít was kenmerkend van die ANC/UDF/SAKP: Hulle het kinders (en vroue) tydens onrus voorgestoot, want as ‘n kind (of vrou) tydens onrus gedood word, kon ‘n groter bohaai opgeskop word as wanneer ‘n volwasse man in die slag gebly het.

Die maksimum propagandawaarde is uit sulke begrafnisse geput. Die polisie en Goodman se ma wou ‘n klein, stemmige begrafnis hê, gevolglik is Goodman op ‘n Saterdagoggend begrawe met net ses van die naaste familielede teenwoordig (2706). Die agitors het agterna beweer sy ma “sold Goodman’s body to the police” (2711). Hieroor is sy hewig ontsteld. Owéna, wat tydens hierdie onderhoud teenwoordig was, kom toe met die volgende reaksie vorendag: “What I can’t understand is this … He should have been like a hero. He died for the struggle they were fighting for. So he should have been an example for all the children. But instead they were mad at you. I don’t understand how that adds up” (2716). Die prestasielose stokkiesdraaier, Hector Petersen (heel moontlik nie sy regte naam nie), word deesdae ook as ‘n held gehuldig omdat hy tydens die Soweto-onrus in 1976 in die pad van ‘n dwaalkoeël was. En die terroris en geweldenaar, Nelson (eintlik Rolihlahla, letterlik Molesmaker) Mandela, word dikwels as ‘n rolmodel voorgehou. In Knysna word die nagedagtenis van die prestasielose Goodman Xokiso deesdae gehuldig met die “Johnson Tatas community hall” (3591).

Goodman se ma koester geen groot griewe nie. “Oh, I can’t blame anyone … Because it was like that everywhere. If it only happened here in Knysna, then I could still understand it. But all around us it was like that, even now, it’s still a fight. People are still toyi-toying” (2727) – die nuwe Suid-Afrika het niks hieraan verander nie; optogte, proteste en geweldpleging word (onverminderd) voortgesit. Esther Xokiso ontvang glo ‘n “special pension – a pay-out given to relatives of people who died during the struggle” (2802). Bestaan daar iets soortgelyks vir die naasbestaande van blankes wat weens die ANC/UDF/SAKP se terrorisme gesterf het?

Die Schutte-egpaar het ongetwyfeld oor dekades baie van hulle tyd en geld opgeoffer ten einde hulle pro-swart gesindheid uit te leef. Maar ek het die indruk dat hulle op die lange duur gatvol daarvan geword het; dat hulle ingesien het dat hulle grootliks tevergeefse moeite gedoen het, al sou hulle dit nie erken nie en steeds dieselfde oorverligte front voorhou. In 1988 het Owéna bedank as maatskaplike werkster by Kinderwelsyn en in dieselfde hoedanigheid oorgegaan na ‘n versorgingsoord vir epileptici. Die verskil was dat waar sy voorheen swartes as kliënte gehad het, was die epileptici almal blank (3530). Sy regverdig haar skuif soos volg: “The people at SANEL [the South African National Epilepsy League] needed her in a way that the black people had stopped doing towards the end” (3627). Die outeur skryf: “My father was one of many teachers in South Africa who took early retirement to make way for non-white teachers. Not that he did it for political or even altruistic reasons; the new ANC government made it very attractive financially” (1379). Owéna het in 2013 afgetree (3634).

Die Schuttes woon in ‘n huis wat glad nie in dieselfde mate as hulle bure s’n beveilig is nie (239). Hulle dink hulle is as verligtes bekend genoeg, sodat hulle nie die prooi van misdadigers sal word nie. Dit lyk na valse gerustheid. Hulle word ouer en al hoe sagter teikens terwyl hulle goeie dade al hoe meer in die vergetelheid raak. ‘n Mede-inwoner van Knysna en filantroop, die 84-jarige Dorothy Burger, is in 1993 in haar huis verwurg (1459).

Herman Wasserman

Herman Wasserman (gebore in 1969) was eens ‘n skrywer van Afrikaanse prosa, maar publiseer deesdae akademiese tekste, feitlik uitsluitlik in Engels. Hy was agtereenvolgend ‘n dosent in joernalistiek/mediastudie aan die Universiteit Stellenbosch, Rhodes en Kaapstad. Met die verloop van jare het hy al hoe meer polities verlig geword. Nelson Mandela is ongekwalifiseerd sy groot held.

Sy resensie van Schutte se boek, “Wat word van wit mense in SA verwag” (Rapport, Weekliks, 1.09.2019, p 12), het my bewus van die bestaan van hierdie boek gemaak. Hy is egter ‘n hele aantal grade meer verlig as Anelia en selfs Owéna, gevolglik het die boek hom eerder met ongemak as behae gelaat. Wasserman kom in sy resensie gou uit by die geykte frase, “die donker dae van apartheid.” Hy betreur dit dat sommige blankes nostalgies oor die ou Suid-Afrika is: “Kyk maar na hoe die hofbesluit om die apartheidsvlag [eerder: vorige landsvlag] tot haatspraak te verklaar deur baie Afrikaners ontvang is.” Wasserman verwelkom ongetwyfeld hierdie ernstige vergryp en hy distansieer hom sekerlik van Afrikanerskap.

Hy skryf: “Die verteller se taalgebruik [is] soms erg steurend en sprekend van ‘n politieke naïwiteit. Die verwysing na swart ‘stamme’ (tribes) is verouderd en onvanpas, en so ook die gebruik van die neerhalende woord ‘plakkerskampe’ (squatter camps) om na informele nedersettings te verwys. Kwetsende woorde soos ‘tuinjong’ (garden boy) en ‘nieblank’ (non-white) en stereotipes oor dronk township-inwoners en onkritiese herhaling van gerugte oor regstellende aksie doen verder afbreuk aan die verteller se geloofwaardigheid.” Hier is ‘n mens wat aan ons die leviete oor ware verligtheid gaan voorlees.

Wasserman is ook beswaard oor “die verteller se houding teenoor die huidige Suid-Afrika wat in kontras staan met die prentjie van familiale toewyding aan die land. In die hoofstukke wat die hedendaagse raamvertelling vorm, verwoord sy telkens haar vrees vir misdaad wat soms aan paranoia grens en ‘n rasse-element verkry wanneer sy haar vrees uitspreek om ‘n township te besoek of misdaad in die eerste plek sien as iets wat wit mense oorkom (daarom dat ‘alle wit gesinne minstens een hond besit’).”

“Owéna se werk spreek uiteraard op sigself van medemenslikheid en sorg, maar die verteller bly onkrities oor die onderskeid tussen maatskaplike ondersteuning en die stryd teen apartheid. Owéna raak nooit betrokke by die politieke struggle teen apartheid nie … Sy beveg hoogstens klein apartheid deur ‘n groep kinders ondanks die Groepsgebiedewet op ‘n uitstappie na ‘n ‘wit’ strand te neem, maar kom nie in direkte opstand teen die Nasionale Party-regering wat daardie wette instand hou nie.” Dit lyk asof Wasserman meer waardering vir Owéna sou gehad het as sy, soos Nelson Mandela, ‘n bomplantveldtog gevoer het. Maar het Wasserman, in sy eertydse minder verligte era en later, homself ooit aan bv terrorisme skuldig gemaak?

“As maatskaplike en ontwikkelingswerk nie ook standpunt inneem teen politieke onreg nie, is dit dan nie maar net liefdadigheid nie? … Die probleem met liefdadigheid is dat, eerder as om sosiale magsverhoudinge te verander, dit juis die sosiale hiërargie kan bevestig” Die verteller se “houding teenoor hedendaagse politieke protes spreek nie van ‘n radikaal ander ingesteldheid” soos deur Wasserman verlang nie. “Hedendaagse diensleweringsbetogings word beskryf … as ‘oproer’ (riots), of ‘moeilikheid’ (trouble) en sy ag haarself gelukkig om nie naby brandende bande en klipgoeiery te wees nie.” Ek ook.

“Deur die boek aan te bied as ‘A Small Town’s Struggle Against Apartheid’, met ‘n gebalde vuis op die voorblad, is dus iets van ‘n wanvoorstelling en skep ‘n verwagting van ‘n politieke weerstand wat nie in die verhaal verwesenlik word nie.” Die verwagtig wat die gebalde vuis, kenmerkend van die vredesikoon Nelson Mandela, klaarblyklik by Wasserman wek, is dat werklik verligtes hulle tot bv daadwerklike terrorisme moet wend.

“Wat kan ons leer uit Owéna se voorbeeld? In die Suid-Afrika van vandag, wat steeds gekenmerk word deur massiewe ongelykhede, voortslepende armoede en – ja, ondanks die luide protestasies van regses – wit bevoorregting, herinner sy ons in die eerste plek daaraan om sensitief te wees vir die pyn om ons, om uit te reik na diegene wat buite ons gemaksones beweeg, en om te luister na die stilgemaaktes.” Wie is hierdie stilgemaaktes? Die slagoffers van swart op swart geweld, die vergelykenderwys baie minder mense wat deur die veiligheidsmagte stilgemaak is, of die slagoffers van die ANC en ander “bevrydingsorganisasies” se terrorisme en die ná-1994 voortsetting daarvan in die vorm van bv plaasmoorde?

Terwyl Wasserman knus in sy kantoor of studeerkamer sit, vra hy “die vraag oor wat wit Suid-Afrikaners vandag te doen staan.” By wat swartes ter verbetering moet doen, kom hy uiteraard én gerieflikheidshalwe nie uit nie.”Om slegs liefdadigheid te bewys vanuit ‘n posisie van bevoorregting sal nie genoeg wees nie. Wit Suid-Afrikaners het ‘n kollektiewe verantwoordelikheid om saam met hul swart landgenote te bly stry vir sosiale geregtigheid, gelykheid en transformasie wat verder sal moet strek as noodverligting. Want daar is steeds ‘n struggle – en dis ons álmal s’n.”

Op Netwerk24 het ‘n leser in reaksie opgemerk dat Wasserman se resensie haar met ongemak gelaat het. Die resensie het vir my ‘n pyn gegee, maar ek sal liewer nie sê presies waar nie.

Schutte se boek en Wasserman se resensie het my opnuut pessimisties gestem. Ek kan geen verbetering in die situasie voorsien nie; eerder voortgesette verslegting. Oor swart mense sal oorverligtes, soos Wasserman, in die openbaar geen kritiek uitspreek nie. Vir blankes is en bly die onverbiddelike verwagting, in die woorde van die apostel Paulus: “Moenie moeg word om goed te doen nie” (2 Tessalonisense 3:13). In ruil daarvoor word hulle egter voortdurend sleggesê.

Suidpunt: Is DStv ‘n kwynende kerk?

My herinneringe van DStv voer ek terug na die jaar 2000, toe ek tien was. Om duidelikheid, hierdie artikel is geskryf op 22 September 2019 (sou onderstaande gegewens oornag verander). Ek dink ons het die volle pakket gehad. Cartoon Network was my gunstelingkanaal (my ouers het nie veel van die inhoud gehou nie), en die gehalte van die karakters was nog goed. Die Skottel-tydskrif het maandeliks by ons opgedaag, toe die poskantoordiens nog vinniger was en die bode nié slegs op Dinsdae afgelewer het nie, maar elke dag. Iewers in 2001 (ek wil nou nie lieg nie, maar my dagboek van 2003 spreek niks van DStv nie) het ons dit afgeskakel, die maandgeld was eenvoudig te duur. Ek onthou by een vakansieoord in Julie 2006 in die Piesangvallei, naby Plettenbergbaai, met die varke van die plakkerskampe oorkant die pad wat toe reeds al wild oor die N2 geloop het (geen vreemde gesig vandag in Somerset-Wes nie), het ek my verkyk aan Kim en Aggie se How Clean is Your House? op BBC Prime, maar bowenal onthou ek The Exorcist waarby hierdie 16-jarige nie verder as die eksposisie gekyk het nie. So nou en dan het ek tog die televisie weer aangeskakel – net daar waar die Etiopiese kindjie al gillend deur ‘n trop hiënas onder honende gelag weggesleep en om die draai verskeur word. Verskriklik.

Deur ‘n skoolvriendin kom ek toe te hore van Binnelanders wat op M-Net Ooptyd was (kanaal vyf), en ek kyk dit in my kamer. Die suiwerder taalgebruik, die dokters wat moeiteloos mediese terminologie soos waatlemoenpitte uitspoeg, Hans Strydom, die skoon gange van Binneland Kliniek (wat oorbeligting darem nie alles kan regkry nie!), die sterker intrige teenoor 7de Laan se swak Afrikaans, gesuip, nihilistiese doelloosheid, die “groot stad” met ‘n kleindorpse benepenheid, selfs die kitsch haarstyle en Oppiekoffie en Hillside Heights wat altyd vuil lyk… regtig, dit was soos om oor te skakel vanaf swart-en-wit na kleurtelevisie. En nee, ek het onlangs in ‘n hotel “HD” beleef; die “ervaring” word ruim oorskat, hoor. Op ‘n skaal van 1 tot 10 sou ek “SD na HD”, wat “lewensveranderend” betref, ‘n koeëlronde nul gee. Ja, die beeld is ‘n bietjie skerper – maar dit kan YouTube ook doen. As ek op ‘n afstand sit of ‘n ent van die televisie wegstaan, raak die beeld tog maar weer dof. Van “lewensveranderend” sou ek “SABC na M-Net Ooptyd” ‘n 5 gee, uit die perspektief van die blinkoog 16-jarige. Dit het ook nie ‘n paar weke geduur nie, of my ouers kon skielik ook die gehalteverskil insien. Ooptyd is egter in 2007 daarmee heen.

Laat in 2008, met Vodacom se nuwe selfoonkontrak met Paps, kom ons te hore van DStv se spesiale voorafberekende pakkette met ‘n paar uitgesoekte kanale. Deur Vodacom kon ons dus KykNET teen ‘n spesiale tarief kyk. Die Skottel-tydskrif het weer in ons posbus beland, nou wel bietjie laat, maar later het ons uit die bloute ‘n Engelse Dish gekry. Ons het eers gedink daar is fout, maar nee, dit was nou die norm. Nou moet jy weet, dit was in die jare toe kykNET se kykertal in 2009 reeds by 1,8 miljoen kykers getrek het. Vergeleke hiermee was die staatsradio, Radio Sonder Grense, se aantal luisteraars in 2008 omtrent 1,909 miljoen (met mededingende gemeenskapsradio’s wat soos sampioene uit die grond verrys het, die belangstellings wat verander, diegene wat uit geloofsoortuiging die kanaal boikot, en die ouer bevolking wat kwyn, praat ons in 2018 van 1,2 miljoen luisteraars). Na afloop van die poskantoorstakings het ons nooit weer ‘n tydskrif gesien nie. Tot op hede kyk my ouers net drie kanale, miskien vier of vyf. Faith op ‘n Sondag, kykNET op weeksaande, en as dit nou die soveelste fliek is wat herhaal word op ‘n Saterdagaand, CNN of Al Jazeera of SkyNews. Anders luister hulle na ‘Country Klanke’ op RSG.

Ek kyk deesdae feitlik nooit televisie nie, om tien redes:

  1. DStv kan nie vir my veeltaligheid bied soos ‘n DVD of YouTube nie. Reekse is op YouTube gratis beskikbaar. Ek dink maar aan die Franse animasiereeks Totally Spies! (6 Reekse) wat in Hollands, Duits, Frans, Engels, Italiaans en Spaans beskikbaar is. Gratis. En ja, dit is wettig deur die verspreider self daar opgelaai.

By my plaaslike Spar (en by uitgesoekte Agrimark-winkels), weens ‘n gebrek aan Musica en Game, weet ek nou elke maand die 15de kom daar ‘n vars stapeltjie DVD’s met ‘n koeëlronde wit Winskopie R59,99-plakkertjie op (ja, net so in Afrikaans gedruk!). Toe Checkers op ons dorp ook DVD’s verkoop het, was dit nog goedkoper: R49,99 stuk. Nog voordat ek by die groenterak gaan draai – is ek daar by die mandjie om te aas. Op Montagu het ek vir tweedehandse horingou DVD’s R40,00 stuk betaal; vir ‘n dubbeldoor R75,00. Op Struisbaai was dit weer R10,00 stuk. Omdat Suid-Afrika die meeste van ons DVD’s uit Italië invoer, word ons ruim bedien van Europese tale. En al is die tweedehandse DVD hoe gekrap, Batman in Frans klink glad nie sleg nie, hoor.

Baie van die SAUK-DVD’s beland ook in die mandjie; soos by Montagu se Agrimark het ek vier DVD’s van Liewe Heksie gekry (altesaam 32 episodes), elkeen R59,99 stuk. Ek het die reeks nog nie op kykNET gesien nie en dit is tans ook nie op Takealot.com beskikbaar nie.

Om die Duitse klankbaan van Troy, Men in Black I en veral The Matrix:Reloaded te luister, is ‘n absolute fees. Dit kan geen skottelkanaal my bied nie.

  1. Ek hou nie daarvan om voorgeskryf te word wat om te kyk en wat nie. As ek iets nou wil sien, wil ek dit nou sien. Waarom ek nou spesiaal ‘n dekodeerder moet gaan koop vir die doel, vind ek onnodig.
  2. Die eensydigheid van die aanbieders het veral sedert my aansluiting in my 24ste lewensjaar by PRAAG merkbaar geword. Die voorspelbare politieke afmerkkaart het byna in elke produksie tasbaar geword en die reekse voorspelbaar. En as dit nie oor drank en dwelms gaan nie, gaan dit oor seks, en as dit nie oor seks gaan nie, gaan dit oor ontrouheid, en as dit nie ontrouheid is nie, gaan dit oor geld, en as dit nie oor geld gaan nie, moordlus. Die dag toe Villa Rosa afgebrand het, het ek gejuig. Ek dink wel die Suidooster het my lankal uit die Kaap gewaai.
  3. Te veel advertensies (in Duitsland is die betaalkanale juis advertensieloos) steel ons tyd.
  4. Halfgebakte navorsing wat in die skadu staan van ou akademici soos J.C. Steyn en kie. Die navorsing grens aan strooiligte reisprogramme. Ek soek ten minste 50 hardgebakte standpunte binne ‘n halfuur (of kwartier is beter) wat ek kan gebruik. Wat my betref is daar ook te min dokumentêre programme in Afrikaans. Die laaste dokumentêre program rakende tegnologie was Debra Deel, en ek kan glad nie onthou in watter jaar dit aangebied is nie (vinnige Google-resultaat: 2014, Julie tot Oktober, magtig, tempus fugit!). Ek soek byvoorbeeld in detail ‘n ontleding van die stand van die windplase in die Wes-Kaap, veral hier in die Overberg. In chaotiese volgorde is my vrae:
Hoeveel kos dit om die plaas in stand te hou per maand, per dag? Wat is hierdie turbine se afmetings? Hoeveel ton weeg hierdie ding? Hoeveel kos een enkele turbine, soos hy daar penorent in die veld staan? Wat is die leeftydperk van die aangekoopte windturbine? Wat word van hom as sy tyd verby is? Gee Eskom die boere die wind van voor wat die kragaansluiting betref? Die wisselrigters en omsetters – hoeveel kos enetjie? Is diefstal van ‘n windturbine moontlik (dis so goed jy vra of ‘n helikopter ‘n toeter het, maar vra is seker vry)? Hoeveel megawatt word gemiddeld opgewek per eenheid? Hoe lank sal hierdie plaas in die aanvraag kan voorsien (bedoelende, teen die verstedelikingskoers, hoe lank voordat nog ‘n plaas bygevoeg moet word, en hoeveel plase maak die bedryf mededingend?) Wanneer waai die wind te sterk? Gemiddeld hoeveel Rand per kilowatt praat ons? Oor hoeveel hektaar moet die windplaas beslaan om ‘n wins te toon? Geluidstoornis: van hoeveel desibels praat ons? Gebruik die windboer self die elektrisiteit van sy eie windturbines (wys ons u huis, meneer De Boer)? Wie is almal betrokke? Hoeveel word ‘n tegnikus betaal? Is die vlermuise en Jaap die eenoog-seemeeu se lewe in gevaar? Wie is die vervaardiger van die windturbine en hoe is die skakeling met die buiteland (reken asseblief die invoerkoste, doeane, en verskeping in)? Is ‘n windplaas meer lonend as ‘n koringplaas – waarom wel/waarom nie (en hoe affekteer dit die nasionale voedselsekerheid)? Kan ‘n windplaas ‘n trekpleister vir toerisme (lees: nuuskieriges) word? Indien reeds, hoeveel mense staan tou en hoeveel geld is ingevorder? Twee Vestas (een was tienjarig) het in Denemarke in Februarie 2008 al uitgebrand, ontplof en omgedonder – wat is die risiko hier? Die Europeërs kla gewoonlik steen en been, maar hier wil dit voorkom of die Kapenaars heel gunstig en positief oor hierdie futuristiese ontwerpe reageer – bevind u dit ook so, mnr. De Boer? Mnr. De Boer, sou u ooit wou oorskakel na sonkrag? Op my heilige, duur Garmin trots geborg deur Cape Union Mart word die volgende koördinate aangegee (xxxxx;yyyy), sê my bietjie, wat maak hierdie plekkie so geskik? Wat maak hierdie plaas so winderig soos ‘n Rottweilerteef? Dit gaan nou snaaks klink, maar help windplase om water te bespaar – dit verbruik tog seker minder as ‘n beesplaas, of hoe? Is ‘n windplaas ewe arbeidsintensief as bv. ‘n beesplaas? Wanneer is die tegnici op hul bedrywigste? Kan die publiek kom belê in die windplaas, en sal dit wys wees? Kyk, ek het nou nie SkeiNat tot Matriek gehad nie, so help my bietjie: as my grassnyer loop, as my boor boor, as my sweis sweis, dan kla die bure oor hul radio en Tant Dorothy oor haar pers aura: watter effek het ‘n windturbine op die elektro-magnetiese veld? Ek hoor die bure hier langsaan kla oor die beeste wat vreeslik onder spanning verkeer….? Sê my, hoe maak julle die lemme skoon? O, bliksem! Hoe gemaak tydens ‘n donderstorm? Hoeveel beloop die gemiddelde versekering vir ‘n windplaas, dink jy? Nou sê my, hoe lyk jou dag? Wat doen jy oor naweke? Kan jy ooit met vakansie gaan? Hoe gemaak met die wind wat ruim (draai)? Wanneer is besluit om die oorgang te maak na ‘n windplaas? Hoe lank duur sulke beplanning en die omgewingsimpakstudie?

Hierdie gestelde vrae het ek binne ‘n kwartier lukraak uitgedink (en dis ook vir diegene wat te lui is om die antwoorde te google). Magtig, man – moet ek al die dinkwerk doen?

  1. Verder het ek ook logika ontdek: wat is die doel van hierdie program? Waarheen is die program op pad? Wat is die sin daarin?
  2. Die programme is plek-plek té regionaal en dan weer Amerikaans/Brits ingesteld. En dan kry jy die kinders wat op reis gaan en niks gewoond is nie.
  3. Eers land ‘n sanger/bekende op Kwêla, soos ‘n stukkie sosatie-pynappel word hy dan ingeryg by Ontbytsake, dan by Bravo, dan by [voeg nog ‘n programnaam by]. En verbasend genoeg oorvleuel baie vrae.
  4. Kyk, as mens internet per maand betaal, dan het jy steeds iets “tasbaars” op jou hardeskyf: dokumente, prente en so. Maar DStv voel vir my soos ‘n elektrisiteits-, water- en vullisverwyderingrekening asook erfbelasting waarvoor jy absoluut niks te wys het nie. Dis ‘n diens waarvoor jy betaal en dan sak die gordyntjie. ‘n DVD in my hand is tasbaar, altyd myne, uitruilbaar, ek kan selfs ses, nege, vyftig kopieë daarvan koop en onderweg uitdeel as ek wil. Dit kan jy nie met e-boeke doen nie, en ook nie met rolprente en reekse wat jy in die wolk koop nie. En soos die skrywer van ‘n boek kan een van die akteurs die DVD-plaat met ‘n filtpen nogal teken, wie weet? Ek kan ‘n mooi Ex Libris voor in die boek plak. Alles het vandag met die digitale era so onpersoonlik geword. Aan die ander kant: ek kry ook diegene jammer wat spesiaal ‘n TV-lisensie moet betaal, bloot vir die televisieskerm om slégs as rekenaarskerm te dien!
  5. Ek vra my af: sou Leon van Nierop, ‘n rolprentresensent, radiodramaturg en (draaiboek- en roman)skrywer, iets soos ShowMax hê? Sou hy sy hele DVD-kamertjie tot niet maak daarvoor, van voor af alles wéér aankoop? Ek twyfel.

Einde van ‘n era?

Terwyl ek op Wikipedia besig is, met die seën van ander Wikipediane, om te soek na strategieë ter bevordering van Afrikaans deur die dekades heen (asook elkeen se swakplekke) wonder ek skielik: “Maar wat het van die Dish-tydskrif geword? Bestaan dit nog? Ek sien dit nie by Checkers, Pick ‘n Pay of Spar nie.”

So land ek by ‘n forum van die DStv-gemeenskap. Na wat verneem word, het Multichoice dit goedgedink om die tydskrif toe te maak. Dit is verneem Januarie 2019. Een kommentator, genaamd “krugie Red Carpet” skryf lakonies: “Yet they still manage to blame Netflix for a drop in subscribers… mind boggling….”

Ek wou sê ek het iewers iemand ‘n vergelyking hoor maak tussen Multichoice se ShowMax en Netflix. Met ‘n bietjie verdere googlewerk kom ek toe op die forum af van MyBroadband.co.za getiteld ‘Netflix vs. Showmax – Pricing and retrictions’. Hierdie blad dateer uit Junie 2019, omtrent drie maande gelede. Die bevinding:

A recent content comparison conducted by MyBroadband found that online streaming services such as Netflix include at least as much content as satellite television when it comes to movies and series.

With this in mind, it would be ideal to subscribe to both Showmax and Netflix to access the wealth of content across the platforms, although you would still need a DStv subscription to watch sport.

Die kommentaar benede is uiteenlopend. Een skryf:

There is just no comparison. No company, especially a South African one can even try to compete with American companies. And to top it off, the quality on Netflix is light years ahead of that of Showmax. It’s not even debatable, period!!!!

‘n Verdere probleem is dat ShowMax, volgens die leserskommentaar, nie tuisteatermodus (5.1) ondersteun nie, terwyl selfs van my R59,99-DVD’s dit kan doen.

‘n Ander skryf:

I have Netflix, Showmax, Youtube Premium, Prime Video, Twitch Prime, and DStv Now with a DStv Premium subscription, so I’m sorted with content. Now the big question is, what do I watch? That’s the irony of this. I have so much to watch, but don’t know what to watch!

Maar is dit werklik nodig om jou aan al hierdie dienste te verslaaf? Moet ‘n mens vyf bykomende los kontantwerkies doen, sodat jy juis minder tyd het om al hierdie goed te kyk? Bloot omdat nie een van die dienste die goed het wat jy werklik wil hê nie?

Wat ek uit al die kommentare, ook van dié op ‘n ander blad tot die slotsom gekom het: iemand wat plaaslike produksies wil kyk (lees: Afrikaanssprekendes), aggressiewe sportliefhebbers is en geen blitsvinnige of vastelyn-internet het nie, sal DStv bly ondersteun.

Maar in die vergelyking lees ek https://www.justwatch.com/za raak en klik daarop.

Ek was verstom wat Suid-Afrika alles te bied het: Netflix, Amazon Prime Video, Apple, Google Play, ShowMax, BoxOffice, Mubi, Guidedoc, Netflix Kids, Crunchyroll en AcornTV.

Natuurlik klik iemand soos ek wat Google Play gebruik heel eerste daarop, kies onder Genre “Animation” en word oordonder deur ‘n skamele 216 titels. Apple lewer 293 titels op. Amazon Prime Video lewer 282 titels. Netflix 272. Netflix kids 49. En Chruncyroll 525 titels (bykans almal Japannese anime).

Dis die prysvergelyking wat vir my die interessantste is. Goed, die enigste film wat ek tot dusver deur Google Play gehuur het, was The X-files: I Want to Believe. My internet het eenmaal gehaak. Die huur op sowel Apple as Google Play is tans R34,99 (albei in HD); jy moet die rolprent binne 48 uur klaarkyk. Maar sou jy die film koop, dan betaal jy op Apple R99,99 en by Google Play kos die rolprent R145,99.

Vir die interessantheid, kom ons probeer sommer nog een, ‘n horingou fliek genaamd Peter Pan (1953), die Disney-een. Dis nie op Showmax of Amazon Prime nie. Om die film te huur kos jou R19,99 by Google Play en by Apple R24,99. Om die film te koop kos jou R147,99 by Google Play en by Apple R149,99. En dit is Standaarddefinisie (SD)! Dis meer as dubbeld die prys as my R59,99-DVD wat ek in die uitskotmandjie by Spar gekry het. Boonop is my Peter Pan benewens Engels ook Italiaans, Spaans en Portugees magtig, met onderskrifte. Kan Google Play dit doen? Nee, net English Stereo, met onderskrifte in Indonesies, Maleisies en Thai.

Voordat mense te opgewonde raak oor Netflix wat vir polities korrekte DStv ‘n snotklap gaan uitdeel, lees eers hier: VigilantCitizen.com: Netflix is Losing Subscribers in the US: The Untold Reason. Op 18 Julie 2019 word berig 133 000 intekenaars in die VSA alleen het die diens vaarwel toegeroep. Is dit alles te wyte aan die $2-prysverhoging, of is dit daardie sataniese dekadente dogma van hierdie diens se nuwe “oorspronklike” reekse? Die verheerliking van selfmoord, kannibalisme en heksery? En dit nadat $12 miljard hiervoor ingepomp is? So, om DStv te los vir Netflix, is dit nie maar dieselfde soos om jou skoonma vir die duiwel in te ruil nie? Albei ewe erg?

En tog – 1993, toe die Afrikaner nog heel tevrede was met sy SAUK, het slegs 2% van die kykers van M-Net uit Afrikaanssprekendes bestaan. M-Net se doel destyds was om as middelman te dien tussen Hollywood en Suid-Afrika. Hy kon, daar was immers nie internet of Netflix nie. En niemand sou seker kon droom oor die 1,8 miljoen Afrikaanssprekendes wat in 2009 voor kykNET sou sit nie (volgens hierdie bron). Die vraag is – waarheen nou? Reeds nou al begin mense ander plekke soek vir kykgenot. YouTube is nommer 1 op die lys, volgens Alexa.com die tweede mees besoekte werf in Suid-Afrika, ‘n kortkop agter Google.com. Wat by Oom Tor Browser aangaan, weet ek nie, maar ek hou nie besonder daarvan om diep ondergronds krokodille te gaan vang nie.

Ek vind dit wel jammer dat die geld waarvoor my ouers nog elke maand betaal het, vir ‘n kwynende kerk is. Die Afrikaanse betaalkanaal, ook maar net een van die ander plaaslike kanale, het vir honderde mense werk verskaf of as “Springbrett” gedien. En die potensiaal is nou nog groot, as dit net reg aangewend sou word. Ek weet ‘n mens moenie sentimenteel of nostalgies raak nie, die moderniteit laat dit nie toe nie, maar ‘n mens wonder tog: kon daardie geld nie vir iets beters aangewend word nie? KykNET het baie Afrikaanse rolprente ondersteun, maar so ook het die SAUK van destyds gesorg vir produksies soos Haas Das, Die Swart Kat, Oscar met Knersis, en die oorklanking van Brakanjan, Heidi, Tao-Tao, Marthinus en Maryna, Pinocchio, Sophie & Virginie, Janosch se Droomwêreld, Honkedonk, ‘n Lewe van Ellende en ‘n hele paar ander Japannese/Franse/Duitse reekse waarvan ek die name nie meer kan onthou nie. Om die SAUK van destyds bloot op grond van die huidige SABC sleg te maak is absoluut onbillik.

Maar ons kan nié die waarheid ontwyk nie: die getalle wat DStv eers gehad het, is besig om minder te word, as ek die kommentaar op die web glo. Die swak Rand maak die aankoop van reekse en kanale ook nie goedkoper nie. So twee dinge kan gebeur: ‘n klein hoeveelheid getroue, goedgelowige mense gaan ‘n plaas se geld moet betaal om die wa deur die drif te trek, of DStv sal heeltemal ‘n haas uit die hoed moet trek om meer siele te werf, soos met Big Brother in die vroeë 2000’s, toe hulle 40 000 nuwe intekenare gekry het. Of, hulle sal van hul kanale moet minder maak, en dit wil jy nie doen nie. Anders moet jy maar besuinig en nog meer herhalings vertoon. Tot dusver sien ons net hoe die inskrywingsgeld styg en styg en mense al hoe meer in ‘n blik druk om oor te skakel na DStv Premium toe soos die kanale per pakket verwissel. Waarvan die premie ook styg.

In Die Burger van 19 Mei 2012, bl. 12, onder die opskrif “Herhalings op DStv ‘is nie Multichoice se skuld’” word gevra waarom daar soveel herhalings is. DStv word daarvan beskuldig dat hulle die geld opstoot, maar lekker voortteer op hul argiefmateriaal wat hulle elke keer oor en oor uitsaai. Die antwoorde wat kom is:

·         Multichoice skeduleer nie self programkanale nie, maar koop vooraf vervaardigde plaaslike en internasionale kanale aan. (Suidpunt wonder: nou waarom sien mens nie in julle TV-gids op die internet die ‘Paw Patrol’ en ‘The X-files’ wat die Amerikaners kyk nie?)

·         Multichoice het nie direkte redaksionele beheer oor die kanaalskedules en inhoud nie, maar gee gereelde terugvoering en doen aanbevelings aan kanaalsamestellers [volgens] kykerreaksie en navorsing. (Ja, maar as daar vir die kanaalsamestellers gesê word om te besuinig, met die doel om die maandelikse inskrywingsgeld goedkoop te hou, dan is dit tog onder julle beheer, dan nie? Kyk, ek weet kykNET moet adverteerders en borge soos spoeldiamante bymekaarskraap, maar wie is die een wat die maandelikse inskrywingsgeld versprei en toebedeel aan die onderskeie kanale? )

·         Die betaal-TV-sakemodel vereis herhalings: Dis internasionale praktyk dat multikanaalplatforms soos DStv kanale aanbied wat ‘n mengsel van nuwe programme en herhalings insluit om dit bekostigbaar te hou. (Soos ek reeds hierbo gesê het oor die ongunstige wisselkoers?)

·         DStv se herhalings is minder as in die meeste lande. (Ek sou so graag ‘n voorbeeld hiervan wou sien.)

·         Verder moet onthou word daar verskyn slegs 600 nuwe rolprente per jaar terwyl ‘n enkele kanaal 8 760 uur per jaar beeldsend. (Dus, hoe meer kanale daar is, hoe meer betaal jy, en hoe meer herhalings is daar?)

·         Kanale het verskillende herhalingspatrone. (Irrelevant waarom daar herhalings is)

·          “Multiplexing is ‘n vorm van herhaling wat ‘n hele blok programme skeduleer en dit dan in dieselfde volgorde op dieselfde of ‘n ander kanaal herhaal. Kanale soos M-Net Series, M-Net Movies 1 en M-Net Movies 2 gebruik Multiplexing”. (Irrelevant waarom daar herhalings is)

Terselfdertyd moet ons onthou in Amerika, waar baie van hierdie kanale vandaan kom, is die televisie self besig om te “sterf” (tussen aanhalingstekens, want dieselfde is destyds van radio gesê), en so ook sy adverteerders, wat dui op ‘n afwaartse spiraal: nog minder geld vir goeie produksies, nog minder kykers, nog minder adverteerders, nog minder geld vir goeie produksies, nog minder kykers, nog minder adverteerders, ens. ens. ens.

So, dis nou maar dit.

Ons gaan in die toekoms dus toekyk hoe nog ‘n produk nie kon tred hou met tegnologie nie. Die ossewa en perdekar kon nie by die motor byhou nie. MXit kon dit nie teen Whatsapp maak nie. Toeter is destyds geskep om twitter na te aap – dit het misluk. Die uiters gewilde sosiale netwerk hyves.nl het in Nederland geswig voor Facebook, en verkoop vandag speletjies. Om dus nog geld in die sentebussie te gooi is net om ‘n kwynende kerk te befonds.

Kortom: elkeen soek ‘n internasionale platform waar hy gemaklik met ander mense en vakgenote wêreldwyd kan skakel en kommunikeer, kus en keur. C’est la vie.

Dan, terwyl ek heel toevallig navorsing doen oor al die probleme met oorklanking, tweet Dr. Dan Roodt oor ‘n Turkse reeks op e-tv, genaamd “Die Vreemdeling”. Open View, onthou ek skielik, het ook ‘n kanaal gehad waar ‘n oorgeklankte Turkse reeks uitgesaai is (ek sien pas byna al die kanale op Open View is een of ander vorm van e-tv). Die naam het my egter ontgaan. Ek het ‘n paar maande gelede die kombuis ingestap, my ouers was besig om televisie te kyk, ek het Afrikaans gehoor, maar akteurs gesien wat ek van g’n Adam af ken nie. Binne ‘n oomblik het ek geglimlag: “my magtig, dis oorklanking!”

My enigste beswaar teen Afrikaanse oorklanking tot dusver, en dit sluit die Heidi-rolprent-DVD (2015/2016, wat jammerlik genoeg nie die oorspronklike Duitse klankbaan het nie) en “Drie Wilde Engele” (oorklanking in 2011) ook in, is die stemme wat duidelik klink of ek in ‘n klankdigte ateljee saam met die akteur/aktrise opgesluit is. Gewoonlik word mens se stem in die buitelug verdoof of vertroebel deur ander geluide en veral die ruimte. Miskien is dit net haarklowery, maar die agtergrondklanke voel myle ver. Die Zoeloe-oorklanking van The Lion King (1994, met uiters voortreflike lipsinchronisasie) op DVD, maar ook die Afrikaans-oorgeklankte Khumba (2013), asook die ou Afrikaans-oorgeklankte reekse van die 1980’s en 1990’s, voel net natuurliker. Kyk, ‘n radiodrama het nie dieselfde luukse nie, want dit gaan klaar moeilik as daar ‘n simpel koppie of boom in die pad staan wat die tussensigbaarheid met ‘n radiomas op die bergspits verydel. Die dialoog is dus belangriker as die byklanke. Trouens, by die skryf van ‘n radiodramateks is jy “verplig” om die byklanke te skei van die dialoog (jy kan dus nie praat terwyl jy ‘n deur oopmaak nie, wat allermins natuurlik is, want mense stap gesels-gesels ‘n vertrek binne terwyl die deur oopgesluit en die deurknop gedraai word; luister maar volgende keer om 02:00 in die oggend as jy in ‘n hotel op ‘n Vrydagaand probéér oornag!), of so te versag dat die dialoog op die voorgrond is. Ek weet nie of die dialoog in die televisiereekse en rolprente net (oor)duidelik klink omdat ek deur my oorfone luister nie, maar ek twyfel daaraan.

‘n Mens kan natuurlik jou rug op die hele vermaaklikheidbedryf toekeer – en dit is jou volste reg as beursiehouer – maar wat nou van die bruikbare plaaslike inligting, waar gaan jy dié nou in hande kry?

PraagTV, YouTube-kanale en die nuwe joernalisme

Enige ou kan ‘n video stuur wat by PraagTV, na goeddunke, opgelaai kan word. Of, jy kan sommer jou eie kanaal skep.

Terwyl die hoofstroommedia seker wonder wat die toekoms vir hulle inhou, en vir die laaste maal by die barokkale klokhorlosie by die trap wag vir hul Titanic om te sink, vir hul laaste uur om te slaan, kan ek ongelukkig nie op die dek lank bly om die mooi vioolmusiek te waardeer nie. Ek wil nou nie dat my aandpak en krokodilvelskoene nat word nie.

Ons moet maar iets vir onsself doen. Ek dink ons het werklik ‘n tekort aan deeglike navorsing of joernalistiek. By ons is die standpunte belangriker as die hoeveelheid kykers – die ideaal is natuurlik om soveel kykers moontlik te kry om die boodskap uit te stuur of te beredeneer. Maar dit bly ‘n ideaal. Mense haat “click-bait” (wat sal mens dit noem, klikstrik?) en ek ook. Dus, maak seker jou amateurwerk is van sulke hoogstaande gehalte dat mense weer sal terugkom. Ek glo daarin. Gee vir jou leser/kyker méér as wat hulle sou verwag het. Soms is ‘n opspraakwekkende titel nie goed genoeg nie.

In ‘n onderhoud op 13 Mei 2015 op Spektrum, RSG, tussen Izak du Plessis met Bun Booyens, toe nog die redakteur van Die Burger, net die volgende:

Die kernwoord is: bruikbare inligting. Die gebruik van inligting het met die opkomende middelklas wêreldwyd nie minder geword nie (inteendeel, die inligting word gemaklik gedeel of getweet). Die vraag is eerder waar hierdie middelklas sy inligting gaan soek. Hierby moet alle media aanpas. Radio het hom byvoorbeeld mededingend by die televisiekompetisie aangepas en is in die moderne en beweegliker samelewing nog lank nie dood nie: gratis geselsprogramme, spitsverkeernuus, geldsake, musiek, preke, radiodrama’s, ens. in die wandel, op pad. En as jy weet jy gaan deur ‘n dal beweeg waar geen radio-ontvangs is nie, kon jy vooraf die radiodrama afgelaai het as mp3.

Nou kyk, ek weet nie so lekker wat Die Burger beskou as “bruikbare inligting” nie (vir Booyens is dit “nuus”), maar laat ek vir jou sê hoe lyk myne:

As ek in 1998 se Africa Environment & Wildlife (Jaargang 6, nommer 6) deurblaai op bl. 36 tot 43, wat handel oor die luiperdspesie van die Midde-Ooste, het die twee Israeli’s (teks Reuven Yosef, foto’s deur Eyal Bartov) hul uitstekend van hul taak gekwyt op hierdie 8 bladsye (met inbegrip reusefoto’s wat soms oor ‘n blad-en-‘n-half strek). Die leser vind uit oor die luiperd se jagmetode, jy word voorsien van ‘n verspreidingskaart, die dier se vyande word gelys, ook sy prooi (wat honde, katte, vosse, voëls, hase ens. insluit – alles uit hul stoelgang ontleed), die natuurlike habitat word omskryf (ook die wyfies se 120 vierkante kilometer wat gepatrolleer moet word, en die mannetjies s’n van 150 tot 200 vierkante kilometer, en hoe die gebied gemerk en afgebaken word), ook word melding gemaak van die Ou Testament waarin die dier genoem word, dat daar weinig navorsing oor die dier gedoen is, en dié wat wel gedoen is, berus op residu (kopbene, mishope) of deur telemetrie of deur hoorsê. Dan word daar aandag gegee aan die dier se afmetings (of is dit nou mates?), hul lewensverwagting, die drie subspesies se afsonderlike voorkoms en verspreidingsgebied (maar ook die teorie wat bestaan dat hulle almal tot een subspesie behoort); die grootteverskil tussen mannetjie en wyfie; die grootte van die spore word vermeld (ook hoe dit tussen die mannetjie en wyfie verskil); ook dat hierdie luiperd tot 15 kilogram vleis kan opvreet op een slag; die voortplanting van die spesie word in vier paragrawe in detail omskryf – vandat die kat bronstig raak, tot by die daad (250 keer oor drie dae sonder eetpouse, gepaardgaande met ‘n gebrul), die dragtigheid, tot by die werping en moontlike kannibalisme. Die jag op luiperds word in ‘n enkele paragraaf opgesom en watter metodes deur mense gebruik was voor die koms van die vuurwapen. Die toekoms van die dier word oor drie paragrawe bespreek – dat daar moontlik nog 10 in die woestyn oor is, die meeste van hulle mannetjies is, enkele wyfies “per ongeluk” doodgemaak is (wat die voortplanting bemoeilik), en dat die politieke situasie in Israel en omgewing so gespanne is op die oomblik dat daar weinig aandag aan natuurbewaring geskenk kan word.

Al wat kortkom is ‘n verdere akademiese leeslysie.

Nou dit, liewe leser, is hoe ‘n artikel moet lyk. Geen snot-en-trane-stories nie. Klipharde feite en saaklik geskryf. Dit sou ‘n Wikipedia-artikel met min moeite kon vervang. Dit skop stof in National Geographic se oë. Laat staan nog die Afrikaanse koerante en televisiekanale.

Of is die televisie en koerante eenvoudig nie vir slim mense bedoel nie? Het ons so nuuskierig geword, so akademies geraak, so geleerd, so vergoddelik, dat ons vervreemd geword, uit voeling is met van die gewaande “Suid-Afrikanerskap”, van ons medeburgers? Of lê die fout nie by ons nie?

Ek kry die indruk die moderne media probeer ‘n teks afwater (of soos ‘n dun biltongrepie uitrek) om voort te borduur op ‘n enkele idee of feit, want aai, waaroor skryf hy tog môre weer? Dis Boerebedrog, of ‘n toonbeeld van persone wat in ‘n baie eng klein wêreldjie bly. Kom ons demonstreer dit: google die soekwoord “Korsikaans” met aanhalingstekens en moenie verbaas wees hoe bloedweinig die bruikbare resultate is nie. Toe, probeer gerus. Maar jy mag dalk net terugverwys word na PRAAG, hoor…

As ons mooi kyk na die standpunte die afgelope vyftig, sestig jaar, en gegewe wat alles in die argief opgesluit lê, berus die meeste standpunte op herhaling-herhaling-herhaling. As mens net eers daardie een standpunt op ‘n plek soos Wikipedia vasgepen kan kry, dwing jy mense om ander idees by die lys te voeg, of ten minste die bestaande idees krities te bekyk.

Van die idees om Afrikaans te bevorder is byvoorbeeld opgeneem in ‘n ontsettende dik boek soos Tuiste in eie taal (1980) deur J.C. Steyn, ons praat hier van 460 blaaie. Hierdie boek het uit ons dorpsbiblioteek spoorloos verdwyn, maar gelukkig het ek een gekoop teen R5,00 op Hermanus. In die Wes-Kaap het slegs die volgende biblioteke nog hierdie boek: Beaufort-Wes, Valsbaai, George, Mosselbaai, Kwanonqaba, Oudtshoorn, Paarl, Swellendam, Vanrhynsdorp, Worcester. Nie een van die kopieë is tans uitgeneem nie. En dit skeel niemand nie. Maar gebruik ek hierdie inligting nou op Wikipedia, dan moet jy sien hoe skielik “weet” almal daarvan. Jou Afrikaanse gemeenskap is net donders lui.

Daar steek ‘n joernalis in elkeen van ons. Kamerafone het die norm geword; digitale videokameras is deesdae ook nie meer so duur nie. Die nadeel is egter dat mediahuise moontlik op die aas is na gratis nuus, soos jou eie werk. Maar magtig, jy sukkel om die werklik nuttige video’s op YouTube te vind, en ek soek dit as bronne vir my Wikipedia-artikels. Tik gerus “oorklanking” in by YouTube – al nuttige video’s is dié van FreshFilms TMF wat Henriëtte Gryffenberg en ‘n paar aktrises aan die woord stel. Die res is absoluut onbruikbaar.

Terwyl die staats- en betaalkanale derduisende Rand mors, kan diegene wat bedrewe met YouTube is ‘n onbaatsugtige diens lewer (want hoeveel geld kan iemand nou uit YouTubevideo’s in Afrikaans maak? Selfs Amerikaanse kanale bedel deesdae vir Patreon-ondersteuning). PraagTV het met mense op voetsoolvlak gepraat – wat die mense sê; nie altyd met een of ander hooggeplaaste in ‘n lugverkoelde kantoor in Sandton of munisipaliteit nie.

Al bogenoemde leemtes is fantasties, want dit beteken:

1) Al is die teksspasie onder die YouTube-video beperk tot 1 000 karakters, kan jy ‘n volledige transkripsie van die dialoog en jou video op jou persoonlike webblad aanbring. Sorg dus dat jou kernwoorde, jou trefferwoorde wat jy in jou dialoog gebruik, nommerpas is. Onthou, ek het “miljoen luisteraars” gegoogle om uit te vind hoeveel luisteraars RSG wel het – en bloot elke jaar afgebaken om die soektog te verfyn. Mense wil hierdie teks gemaklik kan kopieer en plak en deel. Sodra iemand dan die oorsprong gaan navors, sal hy uitvind jou video was die beginpunt.

2) As jy Afrikaanse onderskrifte kan bygee, sal dit ewe veel kan help (veral diegene wat wil video kyk én lees; of diegene wat Afrikaans so half wil verstaan, maar nog net nie die kloutjie by die oor kan kry nie). Ook hierdie onderskrifte word deur Google as soekwoorde geëien. Ek weet dit vat baie tyd, en ‘n mens praat maklik 300 woorde per minuut (5 woorde per sekonde) as hy werklik geesdriftig raak, maar hierdie moeite word ryklik beloon. Glo my, daar is Pasella-video’s wat al 8 jaar oud is en steeds onder ‘n halfduisend kyke het (die Engelse onderskrifte is daar reeds op die videobeeld ingeskryf, maar nie op die YouTube-webwerf ingevoer nie; dus kan Google nie die teks eien nie). As hulle die tekste sou transkribeer en as onderskrifte opgelaai het, sou die resultate veel anders gelyk het.

3) Ek glo ‘n mens sal beslis meer aftrek kry as jy meer onderhoude met buitelanders kan voer, veral diegene wat Frans of ‘n ander taal praat, want ek weet van géén jong aanbieder op Suid-Afrikaanse televisie, hoe sag op die oog ook al, wat dit nog gedoen het nie. Dis altyd, altyd, altyd in Engels. Ons moet die voorbeeld stel. So iets het ek wel gesien op CNN met aanbiedster Hala Gorani wat ‘n Parysenaar regstreeks voorgekeer en met vrae in Frans bestook het. Dit was nogal ‘n gesig om te aanskou. ‘n Tweede is hierdie een, waar sy in ‘n videokonferensie met die Franse televisie is (2009). Sy het haar lewe lank in Parys gebly, bygesê.

4) Dit staan jou vry om 35 tot 50 standpunte binne ‘n halfuur tot ‘n kwartier deur te werk waarin nie kykNET of die SAUK kan voldoen nie. As jy standpunte wat reeds bestaan wil weerlê, doen dit. Maak dus seker jy en jou gas weet wat jou vrae gaan wees om die onnodige hmmm’s te vermy (dit doen hulle tog ook! Hoeveel keer moet iets nie van vooraf geskiet word nie?). Nie almal voel ewe gemaklik nie. Mense is klaar gespanne voor die kamera (sit my hare reg, is my stem duidelik genoeg, wat as ek voor die gemeente poep? Die wegneem-kerrie van Sameema sit juis nie vanaand so lekker nie) en nou kom bombardeer jy die arme oubaas met vrae waarvoor hy eintlik eers sou wou voorberei het. Dit ís mós om sy maag heeltemal onderstebo te keer?

Vir potgooie stel ek voor die gas en aanbieder moes albei ‘n dialoog vooraf uitgewerk en neergeskryf het, amper soos ‘n radiodrama. Veral wanneer iets telefonies plaasvind. Die aanbieder, bevoorreg met die mikrofoon, het die neiging om die gesprek te oorheers terwyl die inbelgas die muurblommetjie speel; dit gebeur ook by die beste radiostasies. Op radio, waar daar gewoonlik meer as een gas is, word die naam genoem wanneer hy moet praat, amper soos: “Pop, praat nou.” Hou dit ook in gedagte as daar nog mense is. Wanneer dit ‘n tweegesprek is, weet mens ook nie: het die ou nou klaar gepraat, of nie? Dus: skryf ‘n dialoog vooraf (met leemtes vir die gas, byvoorbeeld ‘n deskundige) en e-pos dit aan die gas. Die gas vul die antwoorde in, en stuur die dokument terug. Wanneer albei kante tevrede is, en daar geen verdere teenvrae of iets by te voeg is nie, kan die aanbieder die laaste boodskap stuur: “Ek bel jou om 07:00, maar seker jou Word-program is voor jou oop”. Sodra die opname begin, moet dit so natuurlik moontlik klink met tussenwerpels soos “kyk”, “jong”, “dit gaan nie werk nie”, “as jy so sê”. Die dialoog moet so geskryf word dat dit soos ‘n gesprek klink. Moet dus nie die spreekbeurte te lank maak nie. As ‘n pouse benodig word, sny eenvoudig die opname uit, loop spoel die toilet, gaan drink eers ‘n versterkende koppie tee, borsel jou tande, suig ‘n pepermentjie, en sit jou werk daarna voort. Maak dan weer die oproep. Las dan die twee gesprekke by mekaar sodat dit soos één aaneenlopende produksie lyk. Laai dan die gesprek op YouTube, plaas die video met transkripsie op PRAAG, en probeer die onderskrifte op YouTube inskryf, waar dit kan. Dit is immers reeds op skrif, jy het dit pas afgelees (of toneelgespeel).

Wat die dialoog betref dink ek aan iets soos:

Persoon 1: Toe kom ons by die robot en hier jaag ‘n BMW oor met ‘n woedende taxi agterna. Ek dag – wat besiel die vent? Toe herken ek die registrasienommer – en… my magtig dis mos Karin Hougaard!

Persoon 2: En julle sit haar toe agterna?

Persoon 1: Ja, ja natuurlik, man! (Persoon 2 lag)

Bovermelde dialoog is slegs ‘n denkbeeldige konstruk – niemand, veral nie die BMW, is in die voorval beseer nie.

As dit ‘n regstreekse opname is, soos tussen vier mense tydens ‘n Skype-konferensie, gaan dit miskien ‘n bietjie lol, of dalk nie – want dit sal gewoon lyk of jy na die “gesig-beeld” kyk op Skype, terwyl jy in die werklikheid die gesprekke voor jou het. Elkeen se gesprektyd is ewe lank. Gaste kan mekaar in die rede val (soos die rol vooraf ingeskryf is). Die gas kan ook alreeds “uh, ja, uh” sê om te wys hy stem saam en het ‘n antwoord gereed (dit kan reeds by die dialoog ingewerk word). ‘n Gas kan dan “onderbreek” en die aanbieder ‘n teenvraag stel, of “onkant betrap”, waarop laasgenoemde doodluiters antwoord. Die kuns is net om te leer om vir die kamera te kyk terwyl jou oë so nou en dan jou eie woorde beloer, amper soos ‘n teleprompter (haal dus jou bril af, mense gaan die teks sien weerkaats!). ‘n Teks verhoed ook dat mens begin “dwaal” in die gesprekke – dink: kernwoorde, kernantwoorde. As jy skielik jou woorde vergeet, kan jy net “uhhh” sê en so taks na die skerm kyk (‘n mens se oë rol mos afgetrokke as jy dink). Dan kan vrae van die publiek op YouTube vir laaste gehou word. Dit gaan net daaroor om die gesprekke vloeiend te hou. En dit klink net professioneel.

Probeer asseblief om nié 128 woorde per minuut te praat soos Winston Churchill nie. Onthou – hy het nog gepraat voor tannies en ooms wat snelskrif geskryf het. Twee woorde per sekonde klink uiters vertraag. Radio verkies 150 tot 160 gemoduleerde woorde per minuut, terwyl ek eerder ‘n vloeiender 200 woorde per minuut verkies. Hou die gesprek en debat lewendig en opgewek. Maar, ter wille van die Nederlandessprekendes sal ek 175 woorde voorstel (hier is ‘n voorbeeld tussen 201 woorde per minuut en 128 woorde per minuut). En tog: as ek Duitse radio sonder teks voor my moet oorleef, kan buitelanders Afrikaanse potgooie seker ook!

5) Tydens die regstreekse konferensies op Youtube is daar altyd vrae wat die kykers stel wat die onderhoudvoerder moet vra – daarvan hou ek besonder baie. Hoeveel keer sit mens nie voor die televisie en dink: “vra dit, onnosel!” Soos reeds hierbo genoem, hou hierdie vrae vir heel laaste.

6) Ek weet mens voel lus om elke week ‘n “goeie” video op te laai. Maar goeie produkte duur lank om te maak. Jy kan elke dag ‘n paar kolwyntjies bak, of jy kan een enorme, onverteerbare, geil swartwoudkoek per maand of tweeweekliks bak wat die kykers maande daarna nog sal laat les opsê van die sooibrand.

7) Toe ek in Januarie 2018 gesoek het na resensies oor The X-files se 11de reeks (onthou, Suid-Afrika is maande agter Amerika), kom ek af op ‘n aanvallige 26-jarige dametjie wat bo in haar woonstelletjie in New York sommer twee lampe gegryp het, haar gesig mooi grimeer het, haar lang blonde hare netjies geborsel het en haar resensie voor die kamera gelewer het. Nou hoewel sy gereeld die bottel versterking voor die kamera oopgeskroef en die een f-bom na die volgende laat ontplof het, was haar resensies tog besonder eerlik en ewe goed beredeneerd. Ek kon Donderdae om 15:00 nie wag wanneer haar weeklikse video sou opgelaai word nie. En daarin lê die antwoord: ek het geweet wat om volgende week te verwag. Dus, as mens ‘n onderhoud voer, stel duidelik wat jy volgende beplan om te doen.

8) Belangrik ook: maak seker daar is opvolgvideo’s oor vorige sake. Moenie ‘n saak onafgehandeld in die lug laat hang nie. Byvoorbeeld: oor die munisipaliteit wat nou onder administrasie is en die inwoners onafhanklik nou self hul eie vullisverwydering doen, probeer elke drie maande of ses maande ‘n opvolg daaroor doen. Al is dit ook telefonies. Miskien is daar nuwe projekte waarvan ons nie weet nie. Hou jou vinger op die pols.

9) Soos ook te siene sal wees in jou transkripsie, verkies ek dat mens volgens ‘n Vraag-en-Antwoord-stelsel werk. Dit lees ook makliker as jy die vrae soos opskrifte behandel. Dit hou ook die onderhoudvoerder ‘n bietjie in toom, en gee die gas vry ruimte om te praat. Ek weet nie, anders raak die dialoog te maklik soos ‘n rugby-post-mortem. Firefox se [a:web] gebruik ‘n verhalende manier om joernalistiek te lewer (“Storytelling”), maar dit voel vir my amper soos jou ma wat vir jou sprokies vertel, wat ‘n enorme Kaapse draai gaan maak net om by die één onderliggende moraliserende lessie uit te kom. ‘n Onderhoud is meer: “dis wat hy sê, ek hoef nie daarmee saam te stem nie”. Die joernalis en sy prooi speel bietjie brandbal. Of, skaak. Of tennis (ek vra jou ‘n vraag; jy vra my ‘n vraag).

10) Nou voordat jy sê “Ja, Suidpunt, maar ek kon netsowel hierdie onderhoud op PRAAG skriftelik loop publiseer het”… ek sou sê PRAAG werk wonderlik vir persoonlike monoloë, of vir my en mnr. Leon Lemmer wat resensies lewer. Maar by onderhoudvoering verkies mense om die antwoorde “uit die perd se bek” sélf te hoor. Ten tweede soek mense in die soekbalk van YouTube self rond, wat die geskrewe rommel op Google Soektogte natuurlik drasties uitskakel.

Waarop dit eintlik neerkom: as jy meer moeite doen met die voorbereiding en die versorging van die teks en video as die res, sal die resultate wys.

Dit is die tyd werd.

Karel Combrinck: Voete van klei

Dit voel soos gister dat Colin Powell die buisie met ‘n monster van Irak se “wapen van massavernietiging ”  aan die wêreld vertoon het. Hierdie foefie was ‘n genoegsame voorwendsel vir ‘n Amerikaanse militêre inval in Irak. Soos ons almal nou weet, was daar toe nooit enige wapens van massavernietiging in Irak nie.

En hier kom mnr Trump jou gedoriewaar weer met ‘n slenter van dieselfde aard: Iran is verantwoordelik vir die hommeltuigaanslag teen die olievelde van Saoedi-Arabië. Amerikaanse troepe en militêre toerusting is reeds onderweg na Saoedi-Arabië om te gaan help. In ‘n gesamentlike verklaring ondersteun mnr Johnson, mnr Macron en mev Merkel die Amerikaanse standpunt weer klakkeloos, soos gewoonlik. As rede vir hulle bevinding voer hulle aan dat Iran skuldig moet wees, aangesien daar geen ander bevredigende verduideliking is nie. Dis die presidente van die Weste se voorste moondhede wat só redeneer! Die Midde-Ooste wemel tog van terroriste van alle kleure en geure wat so’n aanval sou kon uitvoer. Die enigste belang wa Engeland, Frankryk en Duitsland in die geskil het, is om die Amerikaners na die mond te praat.

Maar laat ons mekaar mooi verstaan. Dit gaan hier nie om ‘n pleidooi ten gunste van Iran in die algemeen nie. Die Iranese regime is sekerlik nie iets moois nie, om by vroueregte maar te begin. Dit gaan om beskuldigings van bombardemente van die Saoedi-Arabiese olievelde. Vir vroueregte in Iran voel die Amerikaners in elk geval vere, net soos hulle vere voel vir vroueregte in Saoedi-Arabië of vir die verpletterde bevolking van Jemen.

Iran is dus “skuldig” aan die aanval in Saoedi-Arabië. Die vraag wat ontstaan is waarom die Saoedi’s dan nie self hulle verdediging kan waarneem nie. Amerika, Engeland en Frankryk lewer jare lank reeds die modernste wapentuig ten bedrae van miljarde dollars aan Saoedi-Arabië. Die Saoedis gebruik hierdie wapentuig wel om ‘n vernietigende oorlog te voer teen die bykans hulpelose staatjie van Jemen, sonder dat dit skynbaar die Amerikaners, Franse of Engelse enige slapelose nagte besorg. Maar om hulleself  teen ‘n hommeltuigaanval te verdedig, moet die Amerikaners kom help.

Dis duidelik dat  Amerika oorlog soek in die Midde-Ooste. Hulle het nog steeds nie die situasie in Irak bevredigend bygelê nie en het nog altyd troepe daar. So ook in Sirië,  Libië en  Afghanistan waar hulle die afgelope 20 jaar reeds vasgeval sit en waar dit al hoe duideliker begin word dat hulle die stryd aan die verloor is. En dan praat ons nie eers van hulle jammerlike mislukkings in Viëtnam, Somalië en elders nie, maar dit is vir die Amerikaners natuurlik antieke geskiedenis.

Vraag is ook waarom Saoedi-Arabië ‘n bondgenoot van Amerika is en Iran ‘n vyand. Hulle is mos maar soos vinkel en koljander. In Saoedi-Arabië, Amerika se groot bondgenoot, is dit moontlik dat selfs minderjariges tot die dood deur kruisiging veroordeel kan word vir ‘n oortreding so gering as om aan ‘n betoging deel te neem.

Wat kan die beweegrede dan wees vir die Amerikaanse bemoeienis met die Midde-Ooste? ‘n Vanselfsprekende rede is natuurlik olie. Die Midde-Ooste beskik oor die wêreld se grootste oliebronne. Maar daar is ook die belange van Amerika se ” bondgenote” in die Midde-Ooste wat gedien moet word. Die Amerikaners probeer voorts om deur militêre optredes hulle ekonomie te stimuleer en terselfdertyd die aandag af te lei van die dreigende ekonomiese ramp wat hulle in die gesig staar. Maar die belangrikste rede is waarskynlik is dat die Amerikaners probeer om ‘n kordon te span rondom Rusland, wat in die pad staan van hulle strewe na wêreldoorheersing.

Al waarop die res van die mensdom kan hoop, is dat die Amerikaners ons nie almal saam met hulle oor die afgrond sleep nie.

As dít alles ‘n bietjie deumekaar en teenstrydig voorkom, is dit geen wonder nie. Die dae van pres De Gaulle, mnr Adenauer, mev Thatcher en dr Verwoerd is verby. Die Weste is in die hande van afkophoenders.

Leon Lemmer: Klaus Vaqué waarsku betyds teen die 1990/94-verraad

Klaus Dieter Vaqué (gebore in 1940) is van Hugenote-oorsprong, maar is in Duitsland gebore. Hy het suksesvolle ondernemings in Denemarke en ander Skandinawiese lande opgebou. In 1977 het hy hom en sy gesin in Suid-Afrika gevestig. Hy was veral in die konserwatiewe politiek en die Lutherse Kerk bedrywig. Vaqué het die volgende boek gepubliseer: Verraad teen Suid-Afrika (Pretoria: Varama Uitgewers, 1989, 270p). Dit is ‘n vertaling van die oorspronklike Duitse teks, wat in 1988 verskyn het. ‘n Engelse weergawe (1989) is gratis op die internet beskikbaar. Die teks is die resultaat van navorsing wat oor ‘n tydperk van 15 jaar gedoen is (p 243). Let daarop dat ek nie deurgaans duidelik onderskei tussen die opvattings van Vaqué enersyds en sy geesgenote andersyds nie.

Dit lyk asof hierdie boek in groot mate in die hoofstroom-inligtingsmedia doodgeswyg is en dit op ‘n stadium toe die plaaslike politici en kiesers hierdie inligting broodnodig gehad het. Dit is ook onverskoonbaar dat geeneen van die gevestigde uitgewerye die boek in enigeen van die drie tale wou publiseer nie. Die outeur het dit self op eie koste gedoen. Sedertdien het ons die oorgang (eintlik ondergang) van die land weens sogenaamde meerderheidsregering beleef, wat die politieke mag aan ‘n klein groepie ANC-kornuite en kommuniste toevertrou het. Suidpunt het op Praag (“Skryf vandag nog jou lewensverhaal!” 11.10.2017) interessant oor Vaqué se boek geskryf, bv hoe hoog PW Botha dit aangeslaan het en hoe merkwaardig goed die afset van hierdie selfgepubliseerde boek was. Die vraag is of FW de Klerk en sy mede-onbekwame grondwetlike onderhandelaars ooit die moeite gedoen het om die boek te lees en of hulle enigsins die implikasies van hulle mandaatlose politieke magsoorgawe begryp het.

Die aanslag teen blank Suid-Afrika, insluitende apartheid, was volgens Vaqué deel van die pogings om ‘n sosialistiese wêrelddiktatuur te vestig (50); dus om bv blanke nasionalisme te ondermyn en globalisme te bevorder. Afrikanisering en in breë verband globalisme word sedert 1994 deur diegene bevorder wat van die nuwe Suid-Afrika ‘n sukses wil maak, bv AfriForum wat openlik teen blanke nasionalisme gekant is. Die Eerste Wêreld (dus ontwikkelde Westerse lande) word op hierdie manier ondermyn ten gunste van die Tweede (dus kommunistiese), Derde (dus ontwikkelende) en Vierde (dus agterlike) Wêreld. Dit is teen sodanige strategie wat Vaqué waarsku. Hou asseblief deurgaans in gedagte dat Vaqué sy teks in April 1987 voltooi het; dus jare voordat die verraderlike magsoorgawe in 1994 plaasgevind het. Hy het tydens die skryfproses veral oningeligte buitelandse lesers in gedagte gehad, gevolglik is ingeligte plaaslike lesers goed bekend met baie van die inligting wat verstrek word en dit word nie hier herhaal nie.

“Wanneer ons die konflikte en rewolusies van hierdie [20ste] eeu in baie lande … bestudeer … val die volgende ons op: … Elke nuwe regime was sosialisties-marxisties of op sy minste sentralisties (diktatoriaal) georiënteerd en in elke geval meer brutaal, meer korrup en meer onderdrukkend as sy voorganger … Die omvergewerpte regimes was sterk nasionalisties, anti-kommunisties en besonder selfstandig of onafhanklik” (8). Die outeur verwys hierna as “die wêreldeenheidsameswering”, wat tot by die Illuminate-Vrymesselaars (9) en Sionistiese bankiers (10) teruggevoer kan word. Illiminate beteken letterlik “verligtes”, wat Lucifer (Satan) as die ligdraer vereer (73). Leonid Bresjnev, die sekretaris-generaal van die Sowjetunie, het in 1971 gesê: “Dit is ons mikpunt om die heerskappy oor die twee groot skatkamers te verkry: waarvan die Weste afhanklik is: die energiebronne van die Persiese Golf en die mineraalskatte van Sentraal- en Suidelike Afrika” (45).

“Daar bestaan geen moontlikheid dat die ou Vrymesselaarsdroom van ‘n demokratiese wêreldrepubliek volgens die patroon van die Verenigde State ooit werklikheid sal word nie. Daarteenoor lyk dit of die totstandkoming van ‘n totalitêre, sosialistiese wêreldrepubliek nog net ‘n kwessie van tyd is” (79). ‘n Bankier, James Paul Warburg, het in 1950 gesê: “Ons gaan ‘n wêreldregering kry, of u dit nou ook al wil hê of nie – met geweld of met instemming” (79). Die Verenigde Nasies (VN) is die prominente voorloper van wêreldregering (80). Sedert 1994 pas die plaaslike politieke bedeling hierby in. Pous Paulus VI (1963-1978) het beweer dat die VN “die aardse weerkaatsing van God se ryk op aarde is” (85). In wese is dit ‘n kommunistiese “klasselose internasionale broederskap” van alle mense (107). Vaderlandsliefde en nasionalisme word as verwerplik voorgestel. Mense word saamgesnoer in onderdanigheid aan bo-nasionale groeperings (122), soos die Afrika-Unie, Europese Unie en VN, met as ideaal wat almal wêreldburgers word. Dit is die ideologie van “die ontkenning van die saamhorigheid van stamme en volkere, die ontkenning van die andersoortigheid van die veelvoud van menslike rasse” (122). Rasvermenging en rasse-integrasie word deur diesulkes voorgestaan (123).

“Alles wat die swartman vandag in Suid-Afrika besit, het hy te danke aan die tegniese kennis [kundigheid] en die skeppingsvermoë van die blanke” (18). “Sekerlik het daar nog nooit so weiniges vir so baie so veel gedoen nie” (19). “Dit met die blankes van Suid-Afrika ongetwyfeld beter sou gaan indien hulle nie nodig gehad het om die astronomiese bedrae met belasting in te bring wat benodig word vir die ondersteuning van die vinnig aangroeiende swart massas nie” (22-23) – deesdae afkomstig uit die plaaslike bevolking en as inkommers uit die res van Afrika. Tans is ons by die stadium waarin die ANC-regime in sy gelykmakings- (dus verarmings-) proses die blankes van hulle oorblywende besittings wil beroof.

Sedert 1994 het Suid-Afrika se status van ‘n Eerste na ‘n Derde Wêreldland verander en is hy op koers om tot in die Vierde Wêreld af te gly. Daar is drastiese diskontinuïteit tussen vóór en ná 1994. Omtrent net rassediskriminasie het deurlopend behoue gebly. “Die nakomelinge van die Boerepioniere – die blanke Afrikaners, soos hulle hulle self noem – het saam met geslagte van latere emigrante uit Europa in 300 jaar aan die suidpunt van Afrika ‘n modelstaat opgebou met ‘n byna Europese karakter, ‘n staat wat ontwikkel het tot die grootste ekonomiese en militêre mag in Afrika” (23). “Dat die meeste Afrika-staatshoofde ‘die wit reus van Afrika’ met afguns aanskou, kan ‘n mens hulle dit kwalik neem, waar Suid-Afrika teenoor hulle heeltemal onopsetlik ‘n superioriteit aan die dag lê, waaroor hulle slegs maar kan droom?” (28). Deesdae word ons deur die ANC-regime wysgemaak dat almal gelyk en selfs eenders is, terwyl die enigste opsig waarin dit waar is, is die onregverdigbare gelyke stemreg wat aan alle volwassenes toegeken is. Die volgende absurde situasie het ontstaan: Die stem van die ongeletterde, werklose plakker dra dieselfde gewig as dié van die suksesvolle nyweraar of sakeman.

“Die strategiese lyn vir die verowering van Suid-Afrika word al vir baie jare sistematies gevolg: para-militêre operasies, terrorisme, guerrilla-oorlog, disinformasie, gebruikmaking van satelliettroepe (Kubane ea), inskakeling van Westerse ‘nuttige idiote’ volgens Lenin se ideologie (bv kerkmanne), propaganda en sielkundige oorlogvoering” (57). “Is dit nie ‘n feit dat een vrye land na die ander in die laaste jare met die hulp van die Weste in die kommunistiese laer ingedwing is nie? Dink maar net aan Viëtnam, Nicaragua, Kuba, Rhodesië, Angola, Mosambiek en baie ander. Iran, die Filippyne, Taiwan, Chili, Suidwes-Afrika en Suid-Afrika staan nou op die lys om vir die sosialistiese wêreldstaat ‘gereed gemaak’ te word” (58). “Hierdie [wêreld]regering sal dan daarvoor sorg dat daar geen onafhanklike nasiestate meer bestaan nie” (59). Suidwes-Afrika het in 1990 as Namibië ‘n polities onafhanklike sosialisties-kommunistiese staat geword, gevolg deur ‘n soortgelyke Suid-Afrika in 1994.

Die buitelandse proteste en optogte teen die plaaslike blanke politieke bewind word soos volg beskryf: “Onbevredigde huisvroue, beroepstudente en liberale droomdansers van alle soorte doen met neurotiese ywer moeite om ontslae te raak van hulle frustrasies en tekortkominge deur in skynheilige verontwaardiging teen ‘n land te demonstreer wat hulle maar net hoor-sê ken” (128). Hierin het koerante, soos die New York Times en die Washington Post, ‘n leidende rol gespeel. Plaaslike inligtingsmedia het lustig hieraan meegedoen. Joaquim Chissano, die president van Mosambiek (1986-2005), het gesê: “Ons weet reeds dat die blankes van Suidelike Afrika deur hulle eie media so beïnvloed word, dat hulle hul magsposisie op die kontinent sal prysgee” (134). “Een van die mees onaangename aspekte van die Suid-Afrikaanse joernalistiek is die wyse waarop dit toegelaat het dat dit gebruik word in die wêreldwye kampanje teen hierdie land” (142). Dit herinner aan wat die Chinees, San Tsu, in 450 vC geleer het: “Ondermyn alles wat in die lewe van julle teëstanders goed is” (136). ‘n Nasionale skuldkompleks moet by die blankes opgebou word (139).

Ons hoor of lees feitlik nooit in ons inligtingsmedia dat Suid-Afrika sedert 1994 met ‘n kommunistiese regering sit nie. Die volgende aanhaling van Nelson Mandela kom ‘n mens selde teë: “Ons, lede van die Kommunistiese Party, is die mees ontwikkelde rewolusionêres van die moderne geskiedenis. … Die vyand [blankes] moet eers volkome verpletter en uitgeroei [!] word van die aardbodem, voordat die Kommunistiese Wêreld verwerklik kan word” (167). “Die uitrusting van die ANC bestaan oa uit landmyne, kleefmyne, springstofbomme, handgranate en AK-47-gewere” (179). Een van die nuwe Suid-Afrika se heiliges, Beyers Naudé, het gesê: “Klippe gooi, motors en huise aan die brand steek en soms kollaborateurs doodmaak,” mag nie met absolute sekerheid “geweld” genoem word nie (211). Nog ‘n predikant en nuwe heilige, Desmond Tutu, het gesê “dat die swartes van Suid-Afrika ‘n Sowjetbeheerde magsverandering sou verwelkom” (265).

“‘n Ideologie het seker nog selde ‘n noodlottiger uitwerking op die mensdom gehad as die marxistiese dwaalleer van die gelykheid van alle mense. Hiervolgens bestaan daar slegs uiterlike verskille tussen mense afhangende van die sosiale klas, godsdiens of rykdomsgraad waartoe hulle behoort. Origens, ongeag die ras of nasie waaraan hulle behoort, is hulle volgens hulle natuur almal gelyk en besit dieselfde bekwaamhede, talente en potensialiteite. Indien almal dieselfde opleidingsgeleenthede en dieselfde opvoeding sou hê en onder dieselfde omstandighede sou opgroei, sou almal tot dieselfde groot geestesontplooiing in staat wees … hulle weier om toe te gee dat daar orals waar gelyke geleenthede bestaan, tog ongelyke bekwaamhede na vore tree” (147). “Al wat gelyk is, is die onwegneembare lewensregte van die mense, nie die mense self nie. Niks aan hulle is gelyk nie behalwe hulle ongelykheid” (151). “Ontevredenheid en haat teen die meer bekwames ontlaai dan in altyd-weer-herhaalde geweldsontploffings teen ‘die maatskappy’ [of ‘stelsel’] en dié se polisie en veiligheidsorgane” (148). “Wetlik voorgeskrewe gelykheid tussen ongelykes veroorsaak spanning en disharmonie omdat dit godgegewe werklikhede wil uitskakel” (149).

“Die swart man het sekerlik bekwaamhede van sy eie op die gebiede wat met sy kultuur in verband staan. Om egter ‘n moderne industie-staat soos Suid-Afrika te lei of selfs die hele regeringsmag oor te neem kragtens sy stemmemeerderheid, daarvoor is hy totaal onbekwaam in vergelyking met die blanke Europeaan, wie se millenniumoue kultuur en beskawing ‘n veel beter waarborg is vir vooruitgang en instandhouding van ‘n geordende staatsbestel” (150). “Apartheid is ‘n sielkundige noodwendigheid en daarom ‘n sosiale noodwendigheid en dus ook ‘n morele noodwendigheid … Verskille bring skeiding mee” (163). “Apartheid verskaf eenvoudig die beste waarborg vir menseregte … die reg op ‘n selfstandige eiesoortige lewe” (165). “Dit is volkome in orde en normaal om trots op jou ras en nasie te wees” (164).

Vaqué het voorspel: “‘Hervorming’ sal tot die ondergang van die Suid-Afrikaanse [blanke] nasie lei” (164). Soos Michael Arnheim ‘n dekade voor hom (Praag 17.04.2019) het Vaqué voorsien dat onderhandelinge vir politieke magsdeling tot magsoorgawe aan die swartes sou lei: “Om mag te deel sou absurd wees, ‘n onhoudbare toestand wat na ‘n kort tyd weer sou lei tot ‘n nuwe magstryd en tot alleenmag van die sterkste groep” (255). Sedert 1994 is daar geen teken van FW de Klerk se beloofde wigte en teenwigte nie. Wat ons het, is enersyds liggewigte (De Klerk en sy onderhandelaars) en andersyds booswigte (ANC/SAKP-kamerade). As Suid-Afrika se volkere in die smeltkroes van ‘n demokratiese eenheidstaat ingedwing sou word – wat in 1994 gebeur het – “sal die land wegsink in Afrika se chaos omdat dit sy toekoms verspeel het” (256).

 

Dan Roodt: Afriforum en Ernst Roets se intellektuele mislukking

Onlangs het Ernst Roets die wêreld probeer verseker dat Afriforum “wit nasionalisme verwerp”. Wat hy daarmee bedoel, is oop vir interpretasie, maar hy het dit goedgevind om my as “wit nasionaliste” in sy uitspraak te tipeer.

Voorbeelde hiervan sluit in AfriForum se veroordeling van wit nasionalistiese groepe en rassistiese kommentaar deur wit nasionaliste. Ander voorbeelde sluit in AfriForum se regstryd met die Suid-Afrikaanse regering om ’n skool vir die Zulu-gemeenskap van Nkandla te bou, die bystand wat aan die Wallmansthal Communal Property Association en die Ndebele Vaaltyn-stam gelewer is, en talle ander.

Ek is die vader van ‘n nie-identiese tweeling, maar is nie self ‘n Siamese tweeling nie, sodat ‘n mens na my in die meervoud kan verwys nie. Tensy Roets wou aantoon dat hy hom nou so ver op die spektrum van politiek korrekte spraak  waag, dat hy verwys na “hy” en “sy” as bloot “hulle” soos sommige LGBTI-aktiviste doen. Volgens Wikipedia: “In die vroeë 21ste eeu is die gebruik van enkelvoudige hulle vir bekende individue, bevorder vir diegene wat nie as manlik of vroulik identifiseer nie.”

Ek het nuus vir Ernst Roets. Ek identifiseer beslis as manlik, selfs “giftig manlik”. Ek dra nie grimering of rokke nie, en daarom hoef hy nie na my te verwys in die meervoud of “enkelvoudige hulle” nie, na gelang van die geval.

Sy skakel na ‘n News24-artikel bevat egter ‘n vorige onregverdige aanval op my toe sy kollega Kallie Kriel saam met die Amerikaanse Daily Show, wat ‘n onderhoud met my bedrieglik geredigeer het om presies die teenoorgestelde van wat ek eintlik gesê het op die klankbaan te plaas, my ‘n “rassis” genoem het.

Hulle sê dat misdadigers saamstaan, maar nie Afrikaners wat “rassiste” genoem word nie. Ek dink beide Kallie Kriel en Afriforum is al meer kere as rassiste verguis as ek, maar hulle skaar hulle instinktief by die vyand eerder as by hul mede-Afrikaners. Of blankes.

Dit laat my dink aan ‘n fassinerende gesprek wat ek nie lank voor sy dood met PW Botha gehad het nie. Om met hom te praat was amper soos om die geskiedenis op daardie ou gemeenskaplike plaastelefoonlyne te skakel, met stemme uit die verlede. PW Botha het baie bekende twintigste-eeuse figure geken of ontmoet, waaronder natuurlik Margaret Thatcher, asook die eerste president van Israel, Chaim Weizmann, wat hom ‘n swaard gegee het. Maar as ‘n jong man in die NP het PW ook as assistent vir Dr. DF Malan gedien.

Blykbaar het PW Malan ondervra oor die verdeeldheid van 1933 tussen die Hertzog- en Malan-faksies. Malan het ‘n rukkie stilgebly, terwyl PW dieselfde afwagting in my geskep het, selfs op sy gevorderde ouderdom, met sy ferm, goed geartikuleerde stem. Toe hy die woord uiter, was dit amper asof ek DF Malan dit self kon hoor sê: “Afrikanerverraad.” Daardie een, verskriklike woord, het dit alles uitgedruk, ‘n eeu van verraad wat strek vanaf die Anglo-Boereoorlog tot die oomblik toe Tertius Delport by FW de Klerk een oggend vroeg in die Uniegebou gesmeek het om nie voor die vrystelling van die sogenaamde “Record of Understanding” aan die ANC oor te gee nie.

Roets se veroordeling van “wit nasionalisme” deur na my te verwys, het geen ander logika as dié van ‘n vreemde, atavistiese verval in Afrikanerverraad nie. In plaas daarvan om enige van my uiteenlopende geskrifte, waarvan daar ongeveer ‘n miljoen woorde op die internet versprei is, aan te haal, verkies hy om ‘n skakel na Adriaan Basson se stereotipies liberale News24 te plaas, ‘n publikasie waarin daar gereelde tirades teen blankes en Afrikaners voorkom. In sy ywer om hom van “wit nasionalisme” te distansieer, sou Roets saamsweer met ekstreem-linkse malletjies, miskien selfs Julius Malema of Andile Mngxitama, met wie dit lyk asof Afriforum in die howe korswel vir ligte vermaak, maar nie hul swart nasionalisme kritiseer nie.

Soos Roets dit stel, kan “swart nasionalisme ewe problematies wees, maar dit is nie die punt van hierdie artikel nie”. Nee, swart nasionalisme, wat dreig om Suid-Afrika in die soort afwaartse spiraal te werp wat aan Zimbabwe of Oeganda onder Idi Amin herinner, mag geduld word. Die werklike gevaar waarteen Roets uitvoer, is “wit nasionalisme”. Hy definieer dit so:

“Wit nasionalisme is op baie verskillende maniere beskryf, maar in wese kom dit neer op die bevordering van die belange van wit mense, omdat hulle wit is.”

Dan verduidelik hy dat Afriforum ‘n ‘kommunitaristiese benadering’ het, en dat ‘mense vrylik met sekere gemeenskappe assosieer’ wat ‘natuurlik op kulturele, taal- of godsdienstige vlak georganiseer is’. Afriforum fokus ook nie op die regte van die ‘blanke gemeenskap’ nie en sal beswaar maak teen so ‘n beskrywing … ”

Dus sal blankes wat uitgesonder word vir regstellende aksie of rassekwotas in sport of selfs volksmoordretoriek soos dié wat deur Malema of Mngxitama aangevoer word, nie meer deur Afriforum verdedig word nie, synde gekant teen “wit nasionalisme”. Ons weet dat Suid-Afrikaanse blankes nie gewild is nie, nóg by die ANC en nóg by die hoofstroommedia waarmee Afriforum so gesellig verkeer, veral News24, dus wat Ernst Roets regtig aan ons fluister, is:

“Witman, jy is op jou eie.”

Maar verseker Ernst Roets ons:

    “(Dit is) nie onakkuraat nie” om “Afriforum as ‘n konserwatiewe organisasie te beskryf … terwyl ons ons disassosieer van die stigma wat vandag met konserwatisme gepaard gaan, as ‘n ideologie wat probeer terugkeer na die verlede, of wat verander teenstaan slegs omdat dit nie in staat is om verandering te hanteer nie, of wat poog om erfenis te bewaar ten koste van vooruitgang ”.

Roets se verdediging van “konserwatisme” klink net so huiwerig soos Afriforum se beswaar teen die algehele verbod op die 1928-vlag, wat dit nooit self sou vertoon nie en mense sou “ontmoedig” om te vertoon, maar as ‘n uitdrukking van “vryspraak” sou verdedig. Ek dink dus in ooreenstemming met Roets se Kanadese-styl-, multikulturele “kommunitarisme” waardeur “mense vrylik met bepaalde gemeenskappe assosieer”, waaronder ‘n paar sterwende Afrikaners en KhoiSan, maar ook die gemeenskappe van Rastafariërs, gays en swingers, sou Afriforum altyd daar wees vir hulle, mits hulle ‘n debietorder onderteken het.

Homoseksuele wit nasionaliste bestaan ​​en moontlik is daar ook konserwatiewe Christelike groepswoepsers, wie weet? Afriforum sou eersgenoemde verwerp, maar laasgenoemde omhels, of ten minste sou dit nie-nasionalistiese wit gays verdedig. Nasionalisme blyk die doring in die vlees hier te wees.

Aangesien dit nie self die oranje-blanje-blou swaai nie, sou dit goed by Afriforum pas om die voorbeeld wat ek in 2018 by die Kanadese ambassade in Warskou gesien het, te volg en die gayvlag te hys! Niemand sal immers aanstoot neem en die organisasie daarvan verdink dat hy “probeer om erfenis te bewaar ten koste van vooruitgang nie”.

Neem dit van my af, Ernst, as Afriforum die gayvlag bo sy hoofkwartier moes hys, sou dit as ‘n progressiewe daad gesien word, en ek is seker dat Eusebius McKaiser jou ten minste ‘n uur se entoesiastiese lugtyd op Radio 702 sou gee.

Homoseksuele trots is kosjer, maar nie blanke trots nie. Noem dit die Zeitgeist of die heersende ideologie, maar ons is almal pynlik bewus van die gewig waarmee dit op ons rus.

Afgesien van sy gemaklike verraad teenoor die vele toegewyde en patriotiese Afrikaners soos ek, sien ek ander probleme met Afriforum se gebrek aan oortuiging in die aangesig van die linkse rioolpyp (“stigmatisering en stereotipering”) wat gemik word op almal wat waag om op te staan ​​vir die regte van die wit minderheid in Suid-Afrika. Soos baie mense al gesê het: ‘n Mens kies nie jou ras nie, ondanks wat die “witheidsteoretici” sê. Om wit te wees, is nie iets waarvan u genees kan word nie.

Guillaume Faye, wat vroeg vanjaar oorlede is, is verbind met die sogenaamde ‘nuwe regs’ en identitarisme. Hy het dikwels benadruk dat ‘n mens nie jou identiteit kies nie, maar ten minste gedeeltelik deur jou vyande gedefinieer word. Al sou alle blankes in Suid-Afrika “witheid” moes afsweer (ek moet om verskoning vra dat ek hierdie weersinwekkende term weer gebruik het, maar dit lyk gepas), sou die DA, die ANC en al die swart nasionalistiese partye ons nog steeds as ‘blankes’ beskou het. Ons word gekritiseer en aangeval, soms as Afrikaners, maar meer gereeld as “die blankes”.

Weereens, is dit nie iets wat ons self kies nie. Die oomblik dat ons beswaar maak daarteen dat ons as blankes beledig, aangeval en met wette gekortwiek word, word ons gestigmatiseer as “rassiste”, “fasciste”, “wit nasionaliste”, “heteronormatiewe giftige mans” en elke ander geur in die linkse kookboek.

Dit is duidelik dat Afriforum nie so ‘n semantiese aanslag kan weerstaan nie en verkies om in die multikulturele jakkalsgat af te sluip, tesame met Justin Trudeau, wat óf Islamitiese klere dra óf sy kostuum vir Gay Pride, afhangend van die dag van die week.

Dit lyk asof Afriforum ‘n bietjie moed het om die heersende bestel aan te durf. Maar nie genoeg nie, is ek bevrees. In vele van sy gevegte, en nie net met betrekking tot die vlag nie, lyk die organisasie louwarm, sonder passie. Is dit wat ons nodig het in hierdie tyd van verval en daaglikse terreur?

Die ou Nasionale Party het nie soseer die ANC beveg as daardie Afrikanerpartye en -groepe regs van hom soos die KP, HNP en AWB, Afrikanervolksfront, Vryheidsfront, ensovoorts nie.  Nadat hy die konserwatiewe of regse beweging in Suid-Afrika verdeel het, is dit enige wonder dat die NP uiteindelik aan die Marxistiese ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party oorgegee het? Afriforum sal ooreenkomste met Malema aangaan, soos wat dit rondom die “Kill a Boer” -lied gedoen het, maar dit sal nie in die openbaar gesien word, laat staan ​​nog ‘n ooreenkoms met Afrikanerorganisasies aangaan, wat dit as “nasionalisties” beskou nie.

Dit wil lyk asof Afriforum ‘n blaadjie uit die Amerikaanse “kloekserwatiewe handboek oorgeneem het: om jou meer respektabel te maak vir liberale, die linkses en natuurlik die hoofstroommedia, moet u ander konserwatiewes aanval en hulle as “regses” en “nasionaliste” stigmatiseer. Die ANC of die EFF hoef nie teen Afrikanerorganisasies te veg nie; Afriforum sal dit vir hulle doen in sy strewe om die kloekserwatiewe kampioen in Suid-Afrika te word. Binnekort sal Ernst Roets selfs Helen Zille van die voormalige Progressiewe Party en Rand Daily Mail, “regse” en “rassisties” noem.

Onlangs het Helen Zille aan Max du Preez gesê tydens hul tweegeveg wat op video opgeneem is: “Max, almal op Twitter noem almal ‘rassiste’.” Maar ek veronderstel dat Afriforum wil sorg dat dit lid is van die skare wat ander “rassiste” noem, in plaas van aan die ontvangkant van die belediging, waar hulle hulself tans bevind.

Die ding wat my egter die meeste pla van Afriforum is hul gebrek aan intellektuele dissipline. Dit laat my dink aan die Nasionale Party in sy doodsnikke, toe dit alles vir almal was. Die NP is uiteindelik deur sy aartsvyand, die ANC, onder Kortbroek van Schalkwyk ingesluk. Die organisasie verraai in sy vele kompromieë en op-eiers-loop rondom vals leksikale lokvalle (soos “wit nasionalisme”), ‘n vrees om deur politiek korrektes “uitgevang” te word, eerder as duidelike strategiese denke of ‘n stel oortuigings.

Teenoor ekstremisme – selfs die regerende party is ekstremisties wanneer dit by vele aspekte van sy beleid kom – bied Afriforum vir ons ‘n paar halfhartige clichés oor “gemeenskapsregte” en “vryheid van spraak” aan. Ek is amper in die versoeking om te sê dat Afriforum, gekonfronteer met blanke volksmoord (wat baie oorsese waarnemers in Suid-Afrika raaksien, gegewe die geweld en die arsenaal van wette en beleid wat teen ons blankes ingestel is) ‘n pleister of aspirien aanbied.

Afriforum is te bang of te vlak van intellek om tot by die kern van die probleem deur te dink, wat weliswaar ingewikkeld is en nie maklik is om te omskryf of oplossings voor te vind nie. In baie opsigte is Suid-Afrika die eerste kwasi-Westerse samelewing wat in duie stort, onder die gewig van sy eie onhanteerbare verskeidenheid, hetsy etnies, ideologies, kultureel of taalkundig.

My dikwels herhaalde slagspreuk is dat die Nasionale Party nie misluk het weens ‘n gebrek aan hulpbronne of fondse nie. Dit het ‘n funksionerende staat, media, ambassades in die mees gesogte buurte van Westerse hoofstede gehad, ‘n magtige weermag, toegewyde polisie en universiteite vol lojale akademici. Uiteindelik was die mislukking daarvan intellektueel, omdat dit nie bereid was om sy vyande in die ideëstryd te konfronteer nie. Lank voordat dit ‘n ANC-oorname aanvaar het, het dit intellektueel gekapituleer.

Afriforum is miskien ‘n goed gefinansierde NRO wat elke maand honderde duisende Afrikaners belas met debietorders, maar dit het niks in vergelyking met die hulpbronne van die voormalige Nasionale Party-regering nie. Die huidige staat kan dit elke dag in die howe beveg deur belastingbetalersfondse te gebruik.

Ons enigste hoop is dat daar ‘n groep of organisasie kan ontstaan ​​wat vreesloos die morele en ideologiese bankrotskap van die ANC-terroristebewind en die noodlottige greep daarvan op die land sou ontbloot, maak nie saak hoeveel die waansinnige linkses in die media en in die ANC self hul gewone beledigings sou slinger nie: “rassis”, “fascis”, “wit nasionalis”, “wit heerssugtige”, “giftige manlike”, ens. Dit moet nie net die heersende ideologie konfronteer en afbreek nie, maar ook ‘n alternatiewe visie vir die land, ‘n uitweg uit die huidige impasse aanbied.

Helaas, Afriforum is nie daardie organisasie nie. Dit en sy “hoof van beleid en aksie”, Ernst Roets, is te frileux, soos die Franse sê. Wat mens kan vertaal as: “versigtig”.

Hierdie artikel is ook in Engels beskikbaar op praag.org.

Leon Lemmer: Wie het ons vaderland opgedonder?

In die Suid-Afrikaanse geskiedenis is daar ‘n Brit (eintlik ‘n Ier wat die groot Ierse hongersnood van 1847 beleef het) wie se nagedagtenis nie in afdoende mate in Afrikanergeledere gehuldig word nie. Op die vooraand van die Anglo-Boereoorlog (ABO) het William Francis Butler (1838-1910), die plaaslike bevelvoerder van die Britse magte, gewag gemaak van “‘n kolossale sindikaat vir die sistematiese verspreiding van valse berigte” (Klaus Dieter Vaqué, Verraad teen Suid-Afrika, Pretoria: Varama Uitgewers, 1989, p 45). Butler was gekant teen die Britse imperialistiese planne om bv die mineraalrykdom (veral diamante en goud) van die Boere-republieke in te palm. “Dit wat hy waargeneem het, was vir hom so walglik, dat hy uit sy pos bedank het” (45). “Die hoofinstrument vir ‘sistematiese verspreiding van valse berigte’ is ook vandag weer die pers [bv Naspers/Media24] (met ondersteuning van radio en televisie [bv die SABC]” (45).

Butler was by die Zoeloe-oorlog (1879) betrokke en het as die Britse hoëkommissaris van die Kaapkolonie waargeneem (Desember 1898 tot Februarie 1899) toe Alfred Milner op besoek aan Engeland was. Milner en die Britse regering wou ‘n insident skep wat aanleiding tot oorlog teen die twee onafhanklike Boere-republieke (die Oranje-Vrystaat en Transvaal) sou gee. Hiermee kon Butler as nasionalistiese Ier wat ten gunste van selfregering vir Ierland was, hom glad nie vereenselwig nie. Voor die uitbreking van die ABO het Butler na Engeland teruggekeer.

In 1877 het Butler met Elizabeth Thompson (1848-1933) getrou. Hulle het ses kinders gehad. Elizabeth en hulle drie jongste kinders het net die laaste vyf maande van William se plaaslike verblyf in 1899 saam met hom in hulle huis in Rosebank naby Kaapstad gewoon. Sy het twee boeke gepubliseer waarin daar interessante inligting oor plaaslike toestande is: Die een is From sketch-book and diary (Library of Alexandria, 1909/2009, 93p; Amazon Kindle $4,59). Die teks kan ook gratis in Kindle-formaat van Amazon verkry word. Hierdie feit word egter in so ‘n mate verdoesel dat ek toe reeds vir my weergawe betaal het. Elizabeth se ander boek is An autobiography (London: Constable, 1922, 238p; Amazon Kindle $0).

Elizabeth het veral bekendheid verwerf vir die oorlogstonele wat sy geskilder het, bv “The defence of Rorke’s Drift” (1880), ‘n gebeurtenis wat tydens die Zoeloe-oorlog plaasgevind het. Sy was nooit in Natal nie en het die toneel so realisties moontlik in Portsmouth probeer rekonstrueer. Hierdie skildery is deel van die Britse koninklike kunsversameling in die kasteel Windsor. Elizabeth het ‘n dagboek gehou en bv tydens haar reise olie- en waterverfskilderye gemaak. Die vyf maande wat sy plaaslik vertoef het, herinner aan die bykans vyf jaar (Mei 1797-Januarie 1802) wat Anne Barnard (1750-1825) ‘n eeu vroeër aan die Kaap deurgebring het. Andrew Barnard (1762-1807), die latere Britse koloniale sekretaris aan die Kaap, het in 1793 met Anne getrou. Soos Elizabeth het Anne in die hoogste geledere van die Britse bewind aan die Kaap beweeg, dagboek gehou, briewe geskryf en omgewingstonele geskilder. Van albei het daar skilderye bewaar gebly.

RM Ballantyne

Iemand anders wat ek hier wil aansny, is nog ‘n skrywer en skilder, Robert Michael Ballantyne (1825-1894). Sy een boek is: Six months at the Cape (1879, 94p; Amazon Kindle $0). Hy was in die tydperk tussen Anne Barnard en Elizabeth Butler aan die Kaap en veral begaan oor die lot van die Britse setlaars van 1820 en hulle nageslag. Hy skryf: “Thus, in 1820, was the land overrun and taken possession of by the ‘British Settlers.’ It had once been the land of the Hottentots, but had never at any time rightfully belonged to the Kafirs, who, after wrongfully entering it and rendering themselves by their thievish disposition and deceit an unbearable nuisance, were finally driven out of it in 1819. The idea of Government in sending the settlers out to occupy these vacated lands was that a convenient buffer might thus be placed on the frontier of the colony to keep the savages in check” (Kindle 300). Deesdae beset die swartes Suid-Afrika asof die hele land histories aan hulle behoort en maak hulle selfs aanspraak op (alles) wat die blankes danksy harde werk besit. “You are aware that Kafirs are terrible thieves? … and the Totties [Hottentots] are just as bad, if not worse” (556). Wat sommige swartes reeds destyds begeer het, was “‘drive the white men into the sea,’ – a favourite fate, in the Kafir mind, reserved for the entire colonial family” (1043). Kontrasteer daarmee die uitgangspunt van die blankes: “[The] only principle is wanted to make them [blacks] a respectable and useful portion of the human family” (1270). Met verwysing na ‘n groep “stout hardy descendants of the English, Scotch, or Dutch settlers” (126) skryf Ballantyne: “These reckless and jovial South Africans – European by extraction … were without a drop of black blood in their veins” (139). Dit is heeltemal anders as wat ons deesdae wysgemaak word, naamlik dat die plaaslike blankes na bewering heelwat nieblanke bloed in hulle are het.

Ballantyne het ook ‘n ander boek, The settler and the savage (1877, 223p; Amazon Kindle $0), geskryf. Daarin word ‘n Boer soos volg aangehaal: “From 1806 the [Cape] colony has been mismanaged by your [British] countrymen” (Kindle 166). Ook: “No savages ought to be trusted, as civilised men are trusted, till they cease to be savages” (183). “The main desire of the frontier settler is peace, while the chief delight as well as business of the Kafir is war” (214). “Have we not learned, when too late … that the black wretches have been at loggerheads with the white men ever since this was a colony, and is it not clear that gentle treatment and harsh have alike failed to improve them?” (999). Let op die volgende misplaaste optimisme – iets wat hom tans in ander gedaantes voordoen: “The land from which the white man comes will never suffer him to be driven out of Africa. England is rich in everything, and will send men to fill the places of those who fall. Besides, I think God is on the white man’s side, because the white man in the main intends and tries to do good” (2399). “A generous and well-meant effort on the part of Christians and philanthropists to give full freedom and rights to the Hottentots resulted to a large extent in vagabondism, with its concomitant robbery” (2958). “The Kafir hordes, variously estimated at from eight to fifteen thousand men, burst across the whole frontier, wrapped the eastern colony in the smoke and flames of burning homesteads, scattered the unprepared settlers, demolished the works of fourteen years’ labour, penetrated to within twenty miles of Algoa Bay, and drove thousands of sheep and cattle back in triumph to Kafirland” (2975).

Toe Nelson Mandela wou hê dat veral die swart meerderheid vir die heillose ANC moet stem, het hy beweer dat Suid-Afrika se bevolking sy grootste bate is. Na aanleiding van Ballantyne se uitbeelding kan ‘n mens jou afvra of bv die ondoeltreffendheid, vandalisme, moorddadigheid en anargie wat so kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is, nie dalk eerder op die teenoorgestelde van Mandela se standpunt dui nie; dat die land nooit weer ‘n voorspoedige, beskaafde land sal wees nie weens onder meer die oorteenwoordigheid van werklose, plakkende, misdadige en parasiterende wettige en onwettige inwoners.

From sketch-book and diary (1909)

Elizabeth Butler se From sketch-book and diary bestaan uit vier afdelings. Elke afdeling bevat illustrasies van haar waarnemings. Sy begin in Ierland. Sy beskryf haar aangetrokkenheid tot bv die landskap. “I have never seen Ireland at all worthily painted. I think we ought to leave her to her poets and to the composers of her matchless music” (Kindle 240). Die tweede afdeling handel oor Egipte. Sy noem bv dat dit baie makliker is om ‘n kameel as ‘n perd te teken (355). Die vierde afdeling word aan Italië gewy, waar sy lang tye deurgebring het. Vervolgens beperk ek my aandag by die derde afdeling, met as onderwerp “The Cape”.

Sy het ‘n kok saamgebring Kaap toe omdat: “You must know that white servants are impossible to find at the Cape” (839). “If an artist wanted to accomplish that apparently impossible feat of painting Fairyland direct from Nature, without one touch supplied out of his own fancy, he would only have to come here. There are effects of light and colour on these landscapes that I never saw elsewhere” (909). Dit is gou duidelik dat Elizabeth haar man se afkeer van Britse imperialisme deel, asook sy teenkanting teen Britse oorlogsplanne jeens die twee Boere-republieke. “Would that all the evil brought to South Africa by the finding of the gold could be gathered together and burnt on that altar as a peace offering!” (925).

Die Butlers het in Rosebank gewoon. “On this Rosebank side there is nothing that jars with the majestic feeling of Table Mountain, but to see what we English have done at its base on the other side, at Cape Town, is to see what man can do in his little way to outrage Nature’s dignity. The Dutch never jarred; their old farm-houses with white walls, thatched roofs, green shutters, and rounded Flemish gables look most harmonious in this landscape. Wherever we have colonized there you will see the corrugated iron dwelling, the barbed-wire fence, the loathsome advertisement. We talk so much of the love of the beautiful, and yet no people do so much to spoil beauty as we do wherever we settle down, all the world over. I respect the Dutch saying: ‘The eye must have something’ – beauty is a necessity to moral health. A clear sky and a far horizon have more value to the national mind than we care to recognize, and though the smoking factory that falsifies England’s skies and blurs her horizons may fill our pockets with gold, it makes us poorer by dulling our natures. I am sure that a clear physical horizon induces a clear mental one” (925).

“I am told the Old Cape Town, when Johannesburg was as yet dormant, was a simple and comely place – its white houses, so well adapted to this intensely sunny climate, were deep set in wooded gardens, a few of which have so far escaped the claws of the jerry builder … But now the glaring streets … are lined with American ‘stores’ with cast-iron porticoes, above which rise buildings of most pretentious yet nondescript architecture, and the ragged outskirts present stretches of corrugated iron shanties which positively rattle back the clatter of a passing train or tram-car. And all around lie the dust bins of the population, the battered tin can, the derelict boot. No authorities seem yet to have been established to prevent the populace, white, brown, and black, from throwing out all their old refuse where they like. Some day things may be taken in hand, but at present this half-baked civilization produces very dreadful results … There is such a rush for gold, you see! No one cares for poor Cape Town as a town” (936). Rommelstrooiing is steeds ‘n lewenswyse by baie plaaslike inwoners.

“Altogether our Eden here is sadly damaged, and I am sorry it should be my compatriots who are chiefly answerable for the ugly patches on so surpassingly beautiful a scene. Our sophisticated life, too, is out of place in this unfinished country and we ought to live more simply, as the Dutch do, and not feel it necessary to carry on the same ménage as in London” (952). “One of the chief reasons, I find, as I settle down in my new surroundings, for the feeling of incompleteness which I experience, is the fact of this country’s having no history. We get forlorn glimpses of the Past, when the old Dutch settlers used to hear the roar of the lions outside Cape Town Fort of nights; and, further back, we get such peeps as the quaint narratives of the early explorers allow us, but beyond those there is the great dark void” (957). Die groter nag wat binne ‘n eeu vir die land voorgelê het, die heillose ANC-regime, kon sy onmoontlik voorsien het.

“This most paintable and decorative vegetation is not friendly to the intruder. These exquisitely toned shrubs with wild strong forms are full of repellent spikes which, like bayonets, they seem to level at you if, lured by the gentle perfume of their blossoms, you approach eye and nose too near. Depend upon it, this country was intended for thick-skinned blacks” (979). Al wat effens troos, is die feit dat die Butler-egpaar se simpatie ongetwyfeld aan die kant van die Nederlanders/Afrikaners/Boere was. “I can well understand the passionate love an Africander-born must feel for this country. I know none that has such strong, saturating local sentiment” (999). “I had sketching expeditions projected which never came off, with a clever Dutch lady, who did charming water-colours of beautiful Constantia and the striking country above Simon’s Bay, and the true ‘Cape of Good Hope’ beyond” (1010). “The wise Dutch who planted them [forests] had a law whereby any one felling one of these pines was bound to plant two saplings in its stead. We are doing a great deal of the felling without the planting” (989). Veral ANC-ondersteuners volg hierdie Britse voorbeeld slaafs na wanneer hulle brandhout versamel.

Elizabeth het die parlementsopening op 14 Julie 1899 bygewoon. “The proceedings were all on the lines followed at Westminster … The opening words of ‘the Speech from the Throne’ sounded hollow. They proclaimed amongst other things urbi et orbi, that we were at peace with the South African Republics. And now … Goodbye, South Africa, for ever! I am glad that in you I have had experience of one of the most enchanting portions of this earth! As you know that experience only lasted five months after all. We left on the 23rd August ’99 on a day of blinding rain, which, as the ship moved off, drew like a curtain across that country which I felt we were leaving to a fast-approaching trouble. The war cloud was descending. It burst in blood and fire a few weeks later and deepened the sense of melancholy with which I shall ever think of that far-away land” (1021).

An autobiography (1922)

Ná afloop van die Anglo-Boereoorlog (1899-1902), die dood van haar man (1910), asook die einde van die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918), skryf Elizabeth Butler in hoofstuk 22 van haar outobiografie oor haar verblyf aan die Kaap. Haar man, William, het op 12 November 1898 uit Engeland na Kaapstad vertrek om die opperbevelhebber van die plaaslike Britse troepe te word. Sy vrou en drie kinders het hom op 18 Februarie 1899 gevolg. “We little knew what a dark period in his life awaited him out there, brought about by the malice of those in power there and at home. It is too sacred and too painful a subject for me to record it here further than I have done” (Kindle 3213).

“Though I was filled with admiration for the beauty of our surroundings, I never felt the happiness which Italy, Egypt or Palestine had given me. Very absurd, no doubt, and sentimental, but my love of the old haunts made me feel resentful of the topsy-turvy state of things I found down there … There was, besides, a local melancholy in that strange beauty I cannot describe. All this may be put down to sentimentality, but a very real melancholy attaches to South Africa in my mind in connection with my husband, who suffered there for his honesty and devotion to the honour of the Empire he served. The authorities accepted his resignation of the Cape command which he tendered for fear of embarrassing the Government, and he accepted the command of the Western District in its place, which meant Devonport [Plymouth]. So on August 22nd [1899] we all embarked for Home” (3223). Die Anglo-Boereoorlog het op 11 Oktober 1899 uitgebreek.

“There [in Britain] we found the campaign of calumny, originated in South Africa against Sir William, in its acutest phase. The Press was letting loose all the poison with which it was being supplied, and I consequenty went through, at first, the bitter pain of daily trying to intercept the vilest anonymous letters, many of them beer-stained missives couched in ill-spelt language from the slums. Not all the reparation offered to my husband later on … ever healed the wound. His offence had been a frank admission of sympathy for a people tenacious of their independence and, knowing the Boers as he did, he knew what their resistance would mean in case of attack. He was appalled at the prospect of a war, not against an army but against a people, involving the farm-burnings and all the horrors which our armies would have to resort to. He would fain have seen violence avoided and diplomacy used instead, knowing, as he did, that the old intransigent Dopper element would die out in time, and the new generation of Boers, many of whom were educated at our universities, intermarrying with the English, as they were already doing, would have brought about that very union of the two races within the Empire which has been reached to-day through all that suffering. In case, however, war should be decided on he employed the utmost vigour allowed to official language to warn those in power of the necessity for enormous forces in order to ensure success. Some of his despatches were suppressed. The idea at Headquarters was an easy march to Pretoria. What I have alluded to as the malice which prompted the campaign of calumny had caused the report to be spread that our initial defeats were owing to his wilful neglect in not warning the directing powers of the gravity of their undertaking” (3228).

Slot

Die vraag kan gestel word: Wie het die land wat eens ons Afrikaner-vaderland was, opgedonder? Dit lyk asof daar agtereenvolgend drie groepe was wat die Afrikanerdom skade aangedoen het. Eerstens was daar die Britte wat in 1795 en 1806 met troepe hier aangekom het en later met ‘n leër teen die Boererepublieke opgeruk het om eie gierigheid te bevredig. Tweedens was daar FW de Klerk en sy onderhandelaars (veral Roelf Meyer, Leon Wessels en Dawie de Villiers), gesteun deur enkele ministers, wat ‘n volslae mislukkig van die grondwetlike onderhandelinge gemaak het. Pleks van politieke magsdeling te bewerkstellig, soos aan die blanke kiesers belowe is, is mandaatloos aan swart mag oorgegee. Derdens is daar die heillose ANC-regime wat in ondoeltreffendheid en korrupsie uitmunt. Pleks van self welvaart skep, word die een na die ander maatreël getref om blankes op ‘n suiwer rassistiese grondslag te benadeel en hulle van hulle besittings en selfs lewens te beroof.

Al drie hierdie groepe is in uitnemende mate moreel verwerplik, sodat dit moeilik is om te besluit wie die grootste sondebok is. Die Britte kan as verweer aanvoer dat hulle gedrag ingevolge die kolonialisme en imperialisme van destyds verduidelik (eerder as geregverdig) kan word. ANC-kamerade kan hulle terrorisme en ander gruweldade, asook die voortgesette geweldpleging tot op hede, probeer vergoeilik as gevestigde kultuuruitinge wat eerder instinktief as rasioneel gedrewe is. Die NP-groepie wat aan swart mag oorgegee het, kan kwalik ‘n verweer vir hulle skandalige gedrag uitdink, behalwe miskien dat hulle die “wêreldmening” ter wille was. Wat hulle gedoen het, is en bly vir my die verwerplikste gebeurtenis in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Hulle het in werklikheid niks positiefs bereik nie. Nie vrede nie. Nie ‘n voorspoedige land nie. Hulle het doelbewus en met oorgawe verraad teen die plaaslike blankes, veral die Afrikanerdom, gepleeg.

Brief: Hoera, ek is wit en werkloos

Hoera, ma, ek is onindiensneembaar. Die woord, sê my geleerde taaltjomme, is Afrikaans vir unemployable.

Nie ek of jy het geweet dat die gebrek aan ‘n driejaargraad my in die tou by die Werkloodheidsversekeringsfonds sal sien sit nie. Wie sou kon dink?

My gedagtes gaan na die nagte wat ek op die vloer gesit het by die koerant, my eerste werk. Die ure se werk toe ek funksies gereël het om produkte bekend te stel. Die sorgvuldige beplanning, die soomlose werkslading. Die “werk-kom-eerste”-fout wat ek begaan het toe ek my persoonlike verhoudings tweede gestel het. Die opofferings omdat ek van werk hou.

Dan dink ek aan die ANC-man met wie ek in 2006 ‘n onderhoud gevoer het toe ek vir Mail & Guardian gewerk het. Na ‘n halfuur van sy retoriek kon ek myself nie keer nie en het hom gevra wat hy dink van my kind gaan word in hierdie land, of nee, ek het vir hom gesê dat die vraag onwillekeurig by my opkom terwyl hy praat. (Die gesprek het oor transformasie gegaan.) Sy antwoord aan my was : “Maak vrede daarmee dat jou kind sal betaal vir wat jou ouers gedoen het”.

Wel, ek kan sy naam nie onthou nie, al onthou ek waar ons was toe hy dit gesê het. (In sy duur Sandton-kantoor). Nou wil ek hom graag in die hande kry en vir hom sê hoe verkeerd hy was. Nie my kind nie, maar ek, betaal alreeds die prys. My 36 jaar se ervaring is soos droë blare wat deur die wind weggewaai word.

My ervaring word afgemaak. My vaardighede kom nie in aanmerking teen ‘n stuk papier nie. My “voorheen bevoordeelde” status is ‘n mite. Toe ek in my tweede jaar op universiteit was, is my pa oorlede en ek kon nie voortgaan nie. Ek het nie gratis gestudeer nie!

‘n Jaar van aansoeke indien, en ‘n handjie vol onderhoude later. Meer as 150 aansoeke, kan ek byvoeg. Dít wat jy weet, het die gewig van ‘n handjie vol blare. Jou intellek, jou ervaring, jou kennis, jou vaardighede – “keep quiet and wait your turn”. Maar werkloosheidsversekering eindig ook.

My arme ouers. Hul belastinggeld het ‘n sterk ekonomie tot stand gebring. ‘n Land se infrastruktuur gebou. Paaie, hospitale, besighede. En nou betaal ons die prys vir hul opoffering, en gee ons eie opoffering. Ons vir jou, Suid-Afrika?

—Ilse

Leon Lemmer: Hettie Smit oor ‘n vrou se plek

Tot onlangs was daar ‘n leemte in my opvoeding. Ek het nooit Hettie Smit se gevierde boek, Sy kom met die sekelmaan (Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 6de druk 1955, 127p), gelees nie. Anderhalf maand gelede het ek dit tweedehands vir R5 gekoop.

Hettie Smit is die skuilnaam van die latere mevrou SJ van Vuuren (1908-1973). Sy het aan die Universiteit Kaapstad studeer en ‘n onderwyseres geword. In haar jeug was sy op WEG Louw (1913-1980) verlief. In 1937 is haar boek gepubliseer. Die teks bestaan uit dagboekinskrywings en briewe uit die tyd van haar fiksasie op WEG. Dit word die eerste bieg- of belydenisroman in Afrikaans genoem. Smit was ‘n talentvolle mens en het ook geskilder. Sy het twee seuns gehad en later by die staat se Vertaalburo in Pretoria gewerk.

In die roman is die hoofkarakter afwisselend Marié en Maria, sodat bv intense liefde en haat vir Johan mekaar kan afwissel en uitdrukking kan gee aan haar “wankelmoedige emosionele bestaan” (p 107). Dit bly ‘n onbeantwoorde liefde. “My rou is binne-in en buite-op. Hy loop sommer van binne af na buite soos ‘n dam wat oorloop” (32). “Elkeen moet maar in sy eie put uithuil … In ‘n put dink ‘n mens net put-gedagtes” (43). Die nuwe Suid-Afrika is ongetwyfeld ‘n onverdiende, onverkwiklike put vir Afrikaners. “Kan die lewe stil en mooi wees [?]” (113). Ja, maar kwalik in die nuwe Suid-Afrika.

WEG Louw is in 1944 met die komponis en orrelis, Rosa Nepgen (1909-2000), getroud. Sy het onder meer gedigte van WEG en sy ouer broer, NP van Wyk Louw (1906-1970), getoonset. Smit se prosa kom uit dieselfde dampkring as dié van die Digters van Dertig, bv die Louws, Elisabeth Eybers en Uys Krige, waarin daar dikwels ‘n subjektiewe belydenis-element is.

Smit verwys na ‘n “nuwe Afrikaansheid” (14). Gaan ‘n hernude, trotse Afrikaansheid ooit sy verskyning ná 1994 maak of gaan ons toelaat dat Afrikaans al hoe meer deur die brouseltaal Kaaps verdring en uiteindelik selfs daarmee vervang word? Waarmee ons deesdae in Afrikaans te make het, is “taalgedrogte, so aanhoudend soos ‘n Vrystaatse droogte” (19). Tussen hedendaagse regte Afrikaners en die sprekers van geradbraakte Afrikaans behoort daar “dik woord-tralies” (29) te wees.

Oor die lojaliteit van die twee Louw-broers jeens die Nasionale Party se Afrikanerregering en Afrikaans bestaan daar geen twyfel nie, al het die pluimsaad soms ietwat in die verkeerde rigting gewaai. Toe WEG professor in Afrikaans aan die Universiteit Rhodes was, het die studente sy lewe verpes deur die Union Jack oor die tuinhekkie van sy huis te hang. WEG het dan uitgestorm, die vlag afgeruk en vertrap. Dit mag met die spinnekopvlag gedoen word, maar deesdae nie met die onderrokvlag nie. WEG het sy loopbaan as professor aan die Universiteit Stellenbosch afgesluit. Toe is daar bv gekla oor sy “traagheid”. Dit is ook by sy broer waargeneem. Toe NP van Wyk Louw professor in Afrikaans aan Wits was, het sy mede-digter en senior dosent, Ernst van Heerden (1916-1997), in sy snippermandjie gekrap om vas te stel watter dokumente deur sy departementshoof onbeantwoord weggegooi is. Van Wyk Louw se kommentaar was: As dit belangrik was, sou hulle my gebel het.

Daar is pragtige beskrywings en wyshede in Smit se boek. “Het ons saam ‘n melodie, ‘n blom se kelk, ‘n skulp se ronding uitgemaak? … waarom is jou wese die ruspunt van my verlange … die voltooiing van my ganse ek?” (15). “Die moegste verdriet kom tog eindelik by die dood se koelte aan” (62). “‘n Mens lewe tog uiteindelik alleen as jy self gee, as jy self liefhet. As jy jou liefde kan uitlewe, kan formuleer; as jy in jou liefde kan skep” (87). “Wat op dees aarde moet ek noú liefhê? – ‘n klip, ‘n sipresboom? Of sal ‘n boom ook seermaak?” (105-106).

“Klim maar in die koelte van my hartseer … en bid maar suutjies saam dat die uiteindelike stilte noú moet kom – saggies soos die skemering oor die rantjies, en ongemerk soos slaap in die nag” (106). “Ag, meneer dominee, en sal dit dan maar ál wees ná ons hartseer? Goue strate en ‘n pêrelpoort? Dan bly ek maar liewer in my sonde alleen agter – hier op die armoedigste wêreld by die vriendelike bome en die bekende paaie waar hy eenmaal geloop het, en by die helder bergwater waar ons twee saam lankal allerhande onbelangrike ou geselsies gesels het” (122).

“Dit lyk my maklik om te vergeet vandag – om die waters van die tyd, die maande in hul kom en gaan, soos branders oor die sandkasteeltjies van jou beeld te laat spoel en elke walletjie uit te wis … Die vertes is blou, en die jare is lank, en wie is jy dat ek jou sal onthou?” (123).

Smit skryf in ‘n tyd toe militante feminisme plaaslik feitlik onbekend was. “Hoe graag ek jou tog nie sal oppiep en beskerm en met net-wat-jy-begeer sal voer tot versadigens toe – as ek maar net die kans het … Ek wou ook al vir jou ‘n paar sokkies brei” (50). Smit het begrip vir die waarde van ‘n man gehad; van hoe baie vreugde hy vir ‘n vrou kan verskaf. Militante feministe, soos Amanda Gouws en Christi van der Westhuizen, sal verstik as hulle lees wat Smit met soveel opregte oorgawe skryf.

Ek is dankbaar dat my dogter behoudend genoeg was om ‘n suksesvolle loopbaan te laat vaar om voltyds na haar twee pragtige kinders om te sien en dit daagliks as ‘n wonderlike avontuur te beleef namate hulle die werklikheid verken en al hoe beter verstaan.

Brief: Boere is Bittereinders

In reaksie op Sydney Gregan se brief: Die Afrikanervolk aan die einde van die pad? van 1 September 2019, wil ek vra: Is dit neusie verby vir die Europese afstammelinge aan die suidpunt van die “Donker kontinent”? Afstammelinge van Nederland, Frankryk, Duitsland en ander Europese lande, wat ‘n volk gevorm het hier in Afrika, suid van die Limpopo. ‘n Volk met ‘n eie taal, kultuur en identiteit. ‘n Volk wat al soveel struikelblokke oorkom het. ‘n Volk wat ten spyte van oorheersing en verdrukking deur die grootste moontheid van die 19de eeu , Brittanje, vandag nog bestaan. ‘n Volk gevorm deur sy vrees vir God, Europese waardestelsel en bloedsweet onder die ongenaakbare Afrika son op ‘n droë, maar dankbare, aardbodem.

Hierdie volk is die Afrikaners en ek glo nie hulle is aan die einde van die pad, soos mnr. Gregan homself afvra nie, maar eerder vind die Afrikaner homself voor ‘n kruispad. Hy staan al sedert 1994 voor hierdie kruispad en daar gee ek mnr. Gregan gelyk. Tot dus ver het ons volkie maar net gestaan en kyk… Hy het nie daadwerklik ‘n spesifieke rigting ingeslaan nie, maar net effens verward rondgetrippel.

Tot onlangs kon die Afrikaner soos al die ander Westerse volke tot ‘n groot mate sy gemaksug en plesiertjies handhaaf. Moenie ‘n fout maak nie, die hele Westerse beskawing het sy fut verloor. Dit is nie net die Afrikaner nie. Die Westeling het homself dik gevreet aan gemak en luuksheid. En ons weet dat vraatsug en ledigheid lei tot selfveragting. Selfveragting lei weer op sy beurt tot verlies aan die wil om te oorleef.

Hierdie “luukshede” wat die Afrikaner tot dusver mak gehou het is vinning besig om te verdwyn. Hy is besig om die vet om sy siel te verbrand (ek leen die term by Ernest Hemingway). Ons word lean-and-mean.

Ek sien dit by Boereverenigingsvergaderings. Ek sien dit by die kommentaarafdelings onderaan artikels van die media op die internet. En ek hoor dit om braaivleis vure en op sosiale media. Die Boere het genoeg gehad. Ja, hulle aarsel nog oor watter rigting om in te slaan, maar meer as ooit te vore besef hulle die huidige trajek stuur ons oor die afgrond.

Die wil om te oorleef is baie sterk. Baie sterker as wat mens besef. Vra maar net vir die drenkeling of die man wat op ‘n eiland gestrand is. Die wil om te oorleef kom eers regtig na vore wanneer daardie lewe die koue koelte van die doodskadu begin voel.

Dit is waar dat daar tans nog net ‘n minderheid van Afrikaners daad by die woord voeg en “veg” vir hulle voortbestaan. Maar soos die geskiedenisontleder Arnold J. Toynbee (1889 – 1975) uitgewys het, word die geskiedenis altyd verander deur die kreatiewe minderheid. Die kreatiewe minderheid baan die weg en die res volg.

Tans gaan dit nog net nie sleg genoeg met die meerderheid van Afrikaners sodat hulle hul gemaksone vaarwel roep en die rigting van Vryheid inslaan nie. Die Afrikaner ontwaak, maar hy is nog nie wakker nie. Hy hoop nog vir ‘n ander, makliker uitweg. Hy hoop nog dat iets voor die handliggend gebeur en hy kan maar aangaan soos tien jaar terug. Dit is nou maar eenmaal hoe die mens is. Bang vir verandering. Tog voel hy ‘n verandering kom soos ‘n koue wind vanuit die see en besef hy dat die onvermydelike oppad is.

Intussen het die kreatiewe minderheid al begin met oplossings. Soos Hein Marx van die “Verenigde Vryheidsalliansie” (VVA) wat reeds Artikel 235 (Die reg op selfbeskikking) van die grondwet en die internasionale reg ingespan het sodat ons kan sesseer. Of Dan Roodt wat die internasionale gemeenskap bewus maak van ons situasie en al baie simpatie en ondersteuning in die buiteland vir ons saak verkry het.

Suidlanders en Afriforum het ook al baie ondersteuning vir die blankes in Suid-Afrika gekry alhoewel ek besef dat baie konserwatiewe Afrikaners agterdogtig is oor hulle motiewe.

Dat die “regses” dan ook so onder mekaar baklei soos mnr. Gregan beweer, is waar. Maar soos iemand eenkeer vir my gesê het, daar moes een Groot Trek gewees het. Op die ou einde was daar vyf trekke, want die Afrikaners kon nie ooreenkom waarna toe nou eintlik nie. Maar toe die nood druk, toe staan ons saam. Bloedrivier. Die res is geskiedenis. So ook met die eerste Britse besetting van die Transvaal het die Boere eers niks gedoen nie. Te onafhanklik en indiwidualisties. Maar ou wee… toe hulle saamstaan!

Dan is dit juis ons selfstandigheid en indiwidualiteit wat ons so gevaarlik maak! Ons wil sekerlik nie saamwerk en saamstaan soos ‘n trop skape nie.

Dit vat ‘n ruk vir die Afrikaner om eers te begin, maar wanneer hy begin, maak hy klaar. Tot die einde toe. Tot die laaste. Ons het Bittereinderbloed in ons are. Die dag wanneer ons regtig nie meer kan nie, is die dag wanneer ons vryheid begin. Iets kry eers waarde wanneer jy dit verloor.

Mnr. Gregan meen ons moet trek. ‘n Nuwe stuk aarde waar ons nie verswelg sal word deur Afrika nie. Die Blankedom voel egter die demografiese knyptang orals. Lae geboortesyfers en derdewêreldse immigrasie bedreig blou oë op elke kontinent. Daar is ‘n eksodus van Jode uit Europa na Isreal omdat hulle glo daar is nie meer ‘n toekoms vir hulle in Europa nie. Dit agv die Islamisering van Europese nasiestate. Die inheemse Europeërs het egter geen tuisland om na toe te trek nie. Sal ons onsself by ander blankes voeg en ons Afrikanerkultuur prysgee om maar net daar ook weer in die minderheid te beland?

Darem weet ons hoe die vyand lyk. Ons het nie ons wapentuig neergelê en die vyand ingenooi nie. Meeste Afrikaners weet waar Dawid die beskawingswortels begrawe het. Hulle besef verskillende kulture kom slegs tot volwaardigheid buite die smeltkroes. Dat ons almal nie maar dieselfde is nie.

Buitendien gee die staat vorm aan gemeenskappe of word gemeenskappe gevorm van die grond af op? Hoe het die Hongare oorleef onder Oostenryk en toe later die Sowejetunie? Die Pole onder Rusland, Duitsland en die Sowejetunie? Of die Armeniërs onder die Turke?

Kan die Afrikaner dan nie ook oorleef alhoewel hy nie sy eie soewereine gebied het nie? Ek dink hy kan en hy maak só. Ten minste totdat die gety draai. En die gety gaan draai, dít kan ek u verseker.

Mnr. Gregan, dankie dat u besorg is oor ons mense. Dankie dat u alreeds protesteer en veg vir ons vryheid. Ons het u nodig, nou meer as ooit tevore. Ons tel die wapentuig op. Volg ons. Ek sal van u nie iets vra wat ek self nie bereid is om te doen nie. Stap saam met my.

Die pad is lank en moeilik, maar lei na die Lig. Ons uiteindelike Bestemming is reeds gekoop. Ons kan dus reeds in hierdie wêreld die fakkel optel met die wete dat die duisternis oorwin is.

Boeregroete,

—Albert de Villiers