Oor die afgelope week, soos elke jaar, is die Nobelpryswenners aangekondig. Die wenners in die kategorieë fisika, chemie en medisyne is, soos in baie jare tevore, uitsluitlik manlik.
In die algemeen was die pryswenners in die natuurwetenskappe sedert 1901 meer as 95 persent manlik.
Verlede jaar het Donna Strickland die Nobelprys vir fisika in 2018 ontvang, slegs die derde vroulike fisikus wat ‘n Nobel gekry het, in die voetspore van Marie Curie in 1903 en Maria Goeppert-Mayer 60 jaar later.
Foto hier bo: Vanjaar se Nobelpryswenners in fisika: James Peebles, Michel Mayor en Didier Queloz.
Vir die twee wetenskaplike historici Nils Hansson en Thorsten Halling is dit ‘n groot skandaal. Hulle sien in die ongelyke verdeling van geslag ‘n teken van maatskaplike seksisme.
Hulle merk ook op dat Alfred Nobel gevra is om die prys aan die beste in hul vakgebied toe te ken, ongeag sy of haar nasionaliteit. Hoe kan dit wees dat die meeste wenners uit die VSA kom, gevolg deur Europa en Asië? Waarskynlik sal slegs ‘n kwotamodel help om dit te verander. Nie een van die twee skrywers het noemenswaardige prestasies deur Afrika-wetenskaplikes aangehaal nie.
Maar is die Nobel-jurie regtig seksisties? Dit is onwaarskynlik omdat daar vroulike navorsers is wat die Nobelprys ongetwyfeld verdien het. Voorbeelde hiervan is Lise Meitner vir die eerste kernfusie, Rosalind Franklin vir haar werk aan die DNS se dubbele heliksstruktuur, en Jocelyn Bell Burnell vir die ontdekking van pulsars.
Maar is seksisme die enigste moontlike verklaring? Franklin is in 1958 oorlede en kon die toekenning nie postuum ontvang nie.
In 2017 noem Hansson self talle fisici wat die hoogste onderskeiding ontken is – maar ironies genoeg bestaan sy eie lys slegs uit mans, aangesien die nuutste navorsing oorwegend manlik is. ‘n Jurie kan niemand benoem wat nie die akademiese werk gedoen het nie.
Daarbenewens word vroue in die ander kategorieë literatuur en vrede verteenwoordig. Watter maatstawwe kan ook gebruik word om te besluit watter van die twee literêre Nobelpryswenners Olga Tokarczuk en Peter Handke groter literêre talent het?
Natuurlik is talent in fisika baie belangrik, maar nie net dít nie. As ‘n briljante fisikus die geleentheid ontsê word om aan duur eksperimente te werk, sal die gebrek aan ooreenstemmende meetdata geen sukses oplewer nie.
Maar in wiskunde maak sulke oorwegings nie saak nie. Selfs sonder miljoene aan befondsing, kan baanbrekerontdekkings slegs met geestelike krag bereik word. En geslagsverhoudinge in beide dissiplines verskil in wese nie.
Wetenskaplike talent word beslis nie eweredig versprei nie. In 1900 formuleer die beroemde Duitse wiskundige David Hilbert die 24 grootste probleme in die wiskunde. Ter ere van hom, in 2000, is nog ‘n paar onopgeloste legkaarte bekendgestel, die sogenaamde “Milleniumprobleme”.
In albei gevalle was dit nie moontlik om vooraf te sê of die beslissende bewys deur ‘n man of ‘n vrou gelewer sou word nie, behalwe vir die feit dat verskeie van hierdie oplossings nog hangende is. Tot dusver is byna alle probleme deur een man opgelos. Daar is dus rede om te glo dat wetenskaplike talent nie eweredig onder die geslagte versprei is nie.
In werklikheid blyk dit dat mans in die hoë IK-reeks baie meer verteenwoordig is as vroue. Vanaf ‘n waarde van 130 (die drempel vir begaafdheid) is die verhouding 2: 1 – en dit neem toe met hoër intelligensie.
Natuurlik kan aanvaar word dat die IK-toets oor die algemeen teen vroue diskrimineer, maar dit bevestig nie dat mans oor hoër intelligensie beskik nie. Gemiddeld is die geslagte nie verskillend nie, maar mans is meer gereeld in die uiterstes verteenwoordig. Daar is meer genieë … en idiote onder mans as vroue.
Dit is omdat ‘n geslagschromosomies gebonde oorerwing van intelligensie moontlik is, wat sterker is by mans as by vroue – in positiewe sowel as negatiewe sin.
Verskeie ander kenmerke wys ook dat mans meer veranderlik is as vroue, dws meer geneig om onder die wenners en verloorders te wees, terwyl vroue relatief stabiel in die middelveld is.
Die natuur heg ‘n hoër seleksiedruk aan die manlike geslag, omdat mans “bestee” kan word. As 50 persent van alle wyfies sterf, sal die aantal nakomelinge ook met 50 persent daal. As die aantal mans egter met 50 persent daal, het elke enkele man wat oorbly, twee keer die voortplantingsukses en bly die bevolking stabiel.
Deur mans kwesbaarder te maak, maar hulle groter reproduktiewe sukses toe te laat, vind die natuur die balans tussen gehalte en hoeveelheid om evolusie te versnel. Maar biologiese feite en ideologiese denke is selde versoenbaar.
