Karel Combrinck: Die edel barbaar

‘n Eeue oue twisgeskil tussen filosowe, politici, sielkundiges en opvoedkundiges is dié rondom die vraag of die mens die produk is van ingebore, oorerflike faktore (nature in Engels) of van omgewingsfaktore waaronder veral sy opvoeding (nurture).

Hierdie gesprek het veral gedurende die sewentiende eeu skerp in fokus gekom met die magistrale debat tussen die Franse filosoof René Descartes en die Engelse filosoof John locke. Ietwat vereenvoudig, kom Descartes se betoog neer op die siening dat die mens gebore word met ‘n godgegewe natuur wat sy talente, intelligensie en gedrag in die algemeen bepaal. Daarenteen gebruik John Locke die begrip Tabula Rasa – oftewel, skoon bladsy – wat beteken dat menslike eienskappe, talent en intelligensie, alles wat hy is en weet, aangeleer word.

Hierdie uiteenlopende standpunte kom tot vandag teen mekaar te staan en selfs die moderne wetenskap het die saak nog nie finaal na die een of ander kant uitgemaak nie. Die moderne siening van sielkundiges, ens. is dat die eienskappe van ‘n bepaalde mens waarskynlik die resultaat is van beide ingebore faktore en omgewingsfaktore gesamentlik en dat albei ‘n ongeveer gelyke rol speel om sy geestelike en liggaamlike eienskappe te bepaal. ‘n Kompromie dus en soos alle kompromieë bevredig dit niemand heeltemal nie.

‘n Eksentrieke variasie op die tema is die hoogs idealistiese standpunt van die Frans-Switserse skrywer, Jean-Jacques Rousseau, dat alle mense goed en gelyk gebore word, maar deur die samelewing sleg gemaak word, ‘n doktrine wat die politieke en ideologiese gesprek oor die afgelope 250 jaar reeds vergiftig. Kragtens ‘n soort verwronge logika glo Rousseau wel in ‘n bepalende rol vir oorerflikheid, maar hy glo dat oorerflikheid bepaal dat almal van geboorte goed en gelyk is. Ironies genoeg erken Rousseau tog ook dat die edel barbaar, hoewel goed gebore, deur opvoeding beter gemaak kan word. “Maak die landsburger ‘n goeie mens deur opvoeding en alles sal daaruit voortspruit,” was sy leuse, wat natuurlik reëlreg teenstrydig is met sy siening dat almal reeds goed gebore word.

Jean-Jacques Rousseau het ‘n reusagtige invloed uitgeoefen op politieke denke oor die eeue. Die ideologie van gelykheid wat vandag tot versadiging toe aan ons opgedring word, is grootliks aan hom toe te skryf en die denkbeelde wat uitgeloop het op die Franse rewolusie, die marxisme en die politieke en ekonomiese stelsel wat in die Sowjetunie gegeld het, is ook reëlreg van hom afkomstig. Dit alles te danke of te wyte daaraan dat hy self haas geen formele opvoeding gehad het nie.

Dit is moeilik uit te maak wie of wat Rousseau presies met die uitdrukking “edel barbaar” in gedagte gehad het. ‘n Gekultiveerde, beskaafde Europeër kon dit tog nie wees nie. Duidelik is dat hy die een of ander soort primitiewe menslike wese in gedagte gehad het en daar kan kwalik weggekom word van die agterdog dat die menslike wese wat hy bedoel het, swart was. In elk geval is dit onwaarskynlik dat Rousseau ooit ‘n swarte in sy lewe gesien het en die “edel barbaar” waarvan hy praat, is noodwendig ‘n soort geïdealiseerde abstraksie wat met die werklikheid weinig te make het.

Die ideologiese verskille in die wêreld van vandag hang uitdruklik of by implikasie nou saam met die wyse waarop met die begrippe oorerflik en aangeleer omgegaan word. So sal konserwatiewes oorwegend die siening huldig dat aangebore en oorerflike faktore die dominante rol speel in die bepaling van ‘n mens se persoonlikheidseienskappe, terwyl liberale weer meesal die siening handhaaf dat omgewingsfaktore, waaronder veral opvoeding, deurslaggewend is.

Vir die moderne liberalisme is die edel barbaar wel deeglik swart en alles moet daarop gerig word om deur “gelyke” opvoeding van hom ‘n sukses te maak. Waarom dit nodig is om ‘n spesiale poging aan te wend om die swarte te bevorder, word meesal nie gesê nie. Waarskynlik word die spesiale poging nodig gemaak deur die feit dat hulle op die een of ander manier deur wittes “benadeel” is. Die verklaring vir die agterstand van swartes is dus nie hulle eie, aangebore natuur nie, maar die verantwoordelikheid van wittes wat hulle “onderdruk” het. Vir die moderne liberalis is alles wat swart is noodwendig edel.

Die liberale siening, as ons dit gerieflikheidshalwe so kan noem, gaan so ver om aan te voer dat ‘n mens van ‘n persoon wat met ‘n beperkte intellektuele vermoë gebore is, of wat van geboorte misdadige tendense openbaar, ‘n intellektueel ontwikkelde of ‘n wetsgehoorsame en nuttige burger kan maak bloot deur aan hom “gelyke geleenthede” te gee om hom te ontwikkel. Dit lê ook ten gronde van die siening dat ‘n mens van ‘n swarte ‘n soorte witte met ‘n swart vel kan maak deur hom in ‘n “goeie” (wit) skool te laat opvoed. Al wat in sy pad staan om ‘n voortreflike ingenieur, kernfisikus of neurosjirurg te word, is ‘n “gelyke geleentheid”. Daar word natuurlik veronderstel dat die sg gelyke opvoeding deur iemand anders verskaf moet word aangesien sy eie kultuur nie daarvoor voorsiening maak nie.

Miskien is die beste middel wat ons het om te kan beslis oor die korrektheid van die bogenoemde uiteenlopende sienswyses bloot ons eie gesonde verstand en objektiewe waarneming van die wêreld rondom ons. In Suid-Afrika het ons die afgelope maande totale wanorde, ontwrigting, en geweldpleging aan instellings van hoër opvoeding. Hier by uitstek het swart studente die geleentheid tot “gelyke” opvoeding wat dan hopelik sou uitloop op gelyke prestasie. Maar in teenstelling daarmee het ons brandstigting, vandalisme en alle vorme barbarisme, gepleeg deur mense wat nie in staat is om van die gelyke geleenthede wat hulle op ‘n skinkbord kry, gebruik te maak nie en wat hulle in hierdie atmosfeer van gevorderde studie net nie tuis voel nie. In stede daarvan om die geleentheid tot opvoeding aan te gryp, probeer hulle om die opvoeding te manipuleer om by hulle eie beperkte vermoëns en kulturele armoede aan te pas onder dekmantel van “dekolonisering”, ens. van die onderwysstelsel. Met ander woorde, hulle wil die onderwysstelsel, leerplanne en someer wysig om aan te pas by hulle aangebore vermoëns wat net nie vir ‘n sukses in ‘n intellektuele omgewing opgewasse is nie.

Uit Leon Lemmer se jongste artikel oor die botsing van beskawings van 5 Nov., kan aangehaal word die volgende hoogs gepaste opmerking in hierdie verband :

The intellectual substance of Western civilization is nothing other than the highest level of knowledge attained anywhere on earth, in virtually every aspect of every field, and if the purpose of education is to impart knowledge, then its purpose is to impart Western civilization.

As hulle dit maar kon verstaan.

Indien swartes oor die eeue weerhou is van opvoeding en verstandelike ontwikkeling, het dit met kolonisering, wat eintlik maar ‘n relatief onlangse fenomeen is, niks te make nie. Daar was tog geen universiteite in Afrika voordat daar van kolonialisme sprake was nie. Sedertdien is dosyne universiteite wel deur die “kolonialiste ” tot stand gebring. Die werklike rede vir swart agterstand is nie onderdrukking deur koloniale heersers nie, soos linksliberales hulle so knaend wysmaak, maar die feit dat hulle self nie die opvoedingsgeleenthede geskep het wat van hulle “beter mense” kon gemaak het nie en die opvoedingsgeleenthede het hulle nie geskep nie omdat hulle nie ‘n inherente behoefte daaraan het nie.

Dan Roodt: Beeld vloek steeds oor Trump

Verlede jaar het Beeld en al sy slimjanmeningsprekers soos Leopold-skuim-om-die-mond Scholtz ons verseker dat Donald Trump nie eens een persent kans had om die Republikeinse kandidatuur te verower nie, wat nog te sê Amerikaanse president te word. Vir ‘n (anglisisties) Afrikaanse koerant het die Hillary-koors hoog geloop by Beeld; ‘n mens sou sweer almal daar droom daarvan om New York toe te emigreer waar hulle onder burgemeester Bill de Blasio politieke korrektheid in sy volle geweld kan smaak.
Gister maak ek dus met groot moeite Netwerk24 se webblad oop – daar is mos deesdae ‘n betaalmuur, asof enigiemand vir ANC- en EFF-propaganda sal betaal – om te kyk wat sê al die politieke fortuinvertellers toe. Iemand van Media24 het glo voorspel dat Hillary eergister die grootste verkiesingsoorwinning “in die geskiedenis” sou behaal.

Iewers in die gepoog satiriese rubriek in Beeld, sê Lood toe oor Trump se oorwinning:

“(O)ntleders, kommentators, akademici en les bes joernaliste vee nou nog die eier van hul gesig af…”

Selfs vir Beeld met sy cliché-gelade kort sinne soos laerskoolkinders wat nog leer om opstel te skryf, is dit ‘n afstootlike anglisisme (“wiping egg off one’s face”). Dis dalk die enigste waarheid wat ‘n mens ooit in Beeld gaan lees, want Lood het gelyk dat min mense deesdae joernaliste en akademici ernstig opneem.

Trouens, die meerderheid Amerikaners wat Trump ingestem het, het hulle nie gesteur aan die dikwels histeriese aanvalle en swartsmeerdery waaraan “objektiewe verslaggewers” hulle feitlik wêreldwyd teen hul kandidaat skuldig gemaak het nie.

Toe ek in Mei in die VSA was, het iemand by ‘n konferensie gesê: “Die media praat uit een mond.” Hoe waar is dit nie! Joernaliste en meningsvormers praat mekaar klakkeloos na en huldig almal byna identiese links-liberale (en anti-blanke?) standpunte. Slegs op sosiale media en woernale kom ‘n mens ‘n diversiteit van denke en menings teë.

Trump het nie net teen die korrupte mev. Clinton gewen wat invloed in die VS-regering aan die hoogste bieër verkoop nie, maar ook teen die hoofstroommedia. Eintlik is dit merkwaardiger as wat mense besef.

Indien joernaliste hier en oorsee hoegenaamd enige geloofwaardigheid wil herwin, sal hulle ernstig die hand in eie boesem moet steek. U weet en ek weet egter dat dit nie gaan gebeur nie.
Vandag bereik Beeld ‘n nuwe smerige laagtepunt in sy kommentaar oor Trump in ‘n vuilbekrubriek deur Rian van Heerden waarin hy Donald Trump met Kim Jong-oen en Osama bin Laden vergelyk:

Die ongelukkige gevolg hiervan is dat daar nou meer geleenthede is vir ’n d**l om tot bo te dryf.

So het die Husseins, Al-Assads, Bin Ladens en Kims tot reg bo gevorder. En nou ook Donald Trump.

 Beeld is preuts genoeg om die woordjie “drol” met sterretjies te bedek, maar die aaklige, onredelike onnoselheid wat so ‘n uitspraak onderlê, word helaas nie verdoesel nie.
Trump is my held omdat hy die hoofstroommedia met die minagting behandel het wat hulle verdien. Hy behoort Media24  vir laster te dagvaar omdat hulle hom met Bin Laden en ontlasting vergelyk.
Die swart studente wat riool op kampusse strooi, het “akademiese debat” tot ‘n nuwe verskynsel omvorm, want blykbaar doen sekere aapspesies sulke goed. Maar voordat iemand my en Penny Sparrow vir tien jaar tronk toe wil stuur, gee ek toe – soos die sêding uit toeka se parlement lui – dat “die helfte van Beeld se redaksie nie bobbejane is nie”.
Ten minste strooi hulle nog net verbale ontlasting. Daarvoor moet ons hulle seker dankbaar wees, want binnekort vorder hulle dalk – soos hul geliefde “studente-aktiviste” – tot die letterlike daad.

Ondersteun alternatiewe media – sluit aan by PRAAG!

Leon Lemmer: Samuel Huntington oor die botsing van beskawings

In die Amerikaanse politieke liberatuur kom ‘n mens dikwels verwysings na Samuel P Huntington (1927-2008) teë. As politieke wetenskaplike het hy groot aansien geniet. Hy het ‘n rol in die administrasie van Jimmy Carter (president 1977-1981) gespeel, maar dit beteken glad nie dat hy hom met die Carter-bewind se buitelandse beleid teenoor Afrika en Carter se persoonlike vyandigheid jeens die blanke bewind in Suid-Afrika vereenselwig het nie. Huntington was hoogs skepties oor die spoed waarteen daar na die Tweede Wêreldoorlog onafhanklikheid aan kolonies toegestaan is. Hy het daarop gewys dat politieke stabiliteit en ekonomiese en sosiale voorspoed nie noodwendig op onafhanklikheid volg nie. Ook dat demokrasie in sulke lande dikwels inplof en sulke samelewings in geweld en chaos kan verval.

Volgens Huntington moet demokrasie en algemene stemreg liefs geleidelik ingevoer word. Dit is in ooreenstelling met die tradisionele oortuiging van baie blanke Suid-Afrikaners. Dit was ook die beleid van bv Ian Smith (eerste minister 1964-1979) in Rhodesië. ‘n Mens sou dink dat iemand soos FW de Klerk die sinvolheid van so ‘n benadering kon insien. Pleks daarvan het De Klerk verkondig dat hy alles meteens wou regtrek. Die gevolge van hierdie dwaasheid behoort deesdae vir enigeen duidelik te wees.

In die jare tagtig het Huntington as konsultant vir PW Botha (uitvoerende staatshoof 1978-1989) se Nasionale Party-regering opgetree. Huntington het begrip vir die apartheidsbeleid gehad. Volgens hom was apartheid nie só sleg, soos ANC-gesindes graag beweer, dat dit nodeloos was om dit aan te pas nie. Huntington was ten gunste van die hervorming van apartheid en het gewaarsku dat dit nie eensklaps afgeskaf moet word nie. Desnieteenstaande was dit presies wat De Klerk gedoen het. Huntington het ook aanbeveel dat die blanke bewind nie moet skroom om teen terroriste op te tree nie. Desnieteenstaande het De Klerk tydens die proses van magsoorgawe en in reaksie op eise van die ANC in groot mate die doeltreffende funksionering van die staat se veiligheidsmagte (weermag en polisie) aan bande gelê. Anders as in 2 Korintiërs 12:9 word krag in die politiek nie in swakheid volbring nie.

Huntington het bekend geword veral vanweë sy artikel, “The clash of civilizations?”, wat in 1993 in die tydskrif Foreign Affairs gepubliseer is. Die titel van die artikel is ontleen aan ‘n frase wat die kenner van Midde-Oosterse aangeleenthede, Bernard Lewis (hy was op 31 Mei ‘n eeu oud!), gebruik het (Huntington, 2013-boek hier onder, Kindle 247). Die artikel behels besinning oor hoe die wêreldorde na verwagting na afloop van die Koue Oorlog sal ontplooi. Die kernidee is dat ekonomiese sake en politieke verskille voortaan ‘n mindere rol in internasionale konflik sal speel; dat kultuur- en beskawingsverskille van deurslaggewende belang gaan wees. Die teks is gebaseer op bevindings waartoe ‘n span navorsers van die Harvard-universiteit gekom het.

Die vorige Suid-Afrikaanse politieke bedeling was in 1993 dalk nog nie sover heen dat nie gered kon word wat daar toe nog te redde was nie. Sedertdien het dit baie duidelik geword dat gewigtige sake soos taal (spesifiek Afrikaans), kultuur en beskawing glad nie ‘n hoë prioriteit by die De Klerk-regering en sy onderhandelingspan geniet het nie. “Language is, of course, central to culture” (1206). ‘n Inskiklike, naïewe gees het die onderhandelings oorheers: Ons is mos almal (basies eenderse) Suid-Afrikaners wat lekker gaan saamwerk met die oog op ‘n mooi toekoms. Hierdie gees sou na ydele verwagting in die nuwe Suid-Afrika vergestalt word en nie soseer die letter van die Grondwet nie. Die ANC was mos propvol goeie ouens wat met die blanke inwoners se toekoms vertrou kon word. Die kamerade was mos nie magshonger en op eiebelang en die belang van swartes ingestel nie. Die ANC-leierskorps was glo vryheidsvegters in die tradisie van die Boere toe hulle in hulle Vryheidsoorloë en Rebellie betrokke was. In die ANC-kraal is misdadigers mos so skaars soos hoendertande. Daar is veronderstel dat hierdie mense moreel ‘n onbesproke rekord het, die hoë grond beklee, ens. As dit maar so was, sou die ontgogeling nie so groot gewees het nie!

In sy 1993-artikel het Huntington die opkoms van Moslem-mag en die bedreiging wat dit vir die Weste inhou, korrek voorspel. “In the modern world, religion is a central, perhaps the central, force that motivates and mobilizes people” (1161). Hy het tereg ook voorsien dat die Oekraïne die gevaar loop om in twee te verdeel: ‘n Westersgeoriënteerde westelike helfte en ‘n Russiese oostelike helfte. In sy laaste boek, Who are we? (2004), het Huntington gewaarsku teen die gevolge van die instroming van wettige en onwettige Hispanistiese immigrante wat reeds die grootste minderheidsgroep in Amerika geword het en die gevaar inhou dat die land sowel kultureel as taalgewys in twee verdeel word. Reeds in 1993 het hy die gevare voorsien wat die instroming van immigrante in Wes-Europa inhou: “West European peoples and states now see a cultural threat from the South [and Middle East] replacing the ideological threat [communism] from the East” (1150). Sulke weloorwoë en skynbaar geldige menings het Huntington hoogs ongewild in linkse geledere gemaak. Let bv op die trant van die hoof-Wikipedia-inskrywing oor Huntington.

Oor die begrippe “kultuur” en “beskawing” is al baie gepubliseer. Raymond Williams skryf: “Culture is one of the two or three most complicated words in the English language” (Keywords: A vocabulary of culture and society, London: Fontana, 1976, p 76). Volgens Williams beskryf “civilization … an achieved state or condition of organized social life” (48). Volgens Johann Herder (1744-1803) verwys sowel kultuur as beskawing na “the historical self-development of humanity” (79). Oor kultuur word daar in die Engelse literatuur gewoonlik na die werk van Matthew Arnold (1822-1888) en TS Eliot (1888-1965) verwys. Dit is onprakties en eintlik onnodig om hier in besonderhede daaroor te skryf.

Vir die doeleindes van hierdie rubriek volstaan ek met die volgende definisies. “Culture … the way of life of a particular society or group of people, including patterns of thought, beliefs, behaviour, customs, traditions, rituals, dress, and language, as well as art, music, and literature” [laasgenoemde drie word dikwels “hoë kultuur” genoem] (Collins World Encyclopedia, 2003, p 247). “Civilization … highly developed human society with structured division of labour” (204). Dit gaan in hierdie rubriek om leefwyse, dus kultuur in die algemeen, wat in sy ontwikkelde vorme, oor tyd en plek heen, beskawing genoem word.

George Reisman systap die onderwerp van hierdie rubriek, die botsing van beskawings, deur Westerse (insluitende Europese) beskawing as die hoogste vorm van beskawing te beskou omdat dit kumulatief uit vorige beskawings ontwikkel het en in daardie sin nie-etnies is (Education and the racist road to barbarism, Laguna Hills: TJS Books, 2014, 13p; Amazon Kindle $3,41). Die Trinidadse skrywer, VS Naipaul, sluit hierby aan: “Western civilization is the ‘universal civilization’ that ‘fits all men'” (Huntington 374). Huntington spreek Naipaul direk teë: “For the relevant future, there will be no universal civilization” (517).

Maar die standpunt van Reisman en Naipaul maak dit des te meer dwaas as daar teen eurosentriese onderrig beswaar geopper word. ‘n Pleidooi vir die afrikanisering van die onderwys, of dat onderrig op minder ontwikkelde beskawings toegespits moet wees, kan impliseer dat “a culture limited to the level of making dugout canoes is to be presented as the equivalent of one capable of launching space ships” (Reisman, Kindle 201). “The intellectual substance of Western civilization is nothing other than the highest level of knowledge attained anywhere on earth, in virtually every aspect of every field, and if the purpose of education is to impart knowledge, then its purpose is to impart Western civilization” (218). Vir verdere inligting lees: “George Reisman: Tot lof van Westerse beskawing” (Praag 21.11.2015).

Seker die maklikste toegang tot Huntington se 1993-artikel en kommentaar daarop is The clash of civilizations? The debate, edited by James F Hoge (New York: Foreign Affairs Publishing, 2nd edition, 2010, 134p; Amazon Kindle $5,69) of The clash of civilizations? The debate: 20th anniversary edition, edited by Gideon Rose (New York: Foreign Affairs Publishing, 2013, 93p; Amazon Kindle $8,57). In albei publikasies word Huntington se teks volledig weergegee, gevolg deur die kommentaar van sewe outeurs. Daarna antwoord Huntington hulle onder die opskrif: “If not civilizations, what? Paradigms of the Post-Cold War World”. Al hierdie materiaal is gedurende 1993 in Foreign Affairs gepubliseer. In die 2010-boek volg hierna kommentaar deur drie ander outeurs wat na 1993 in Foreign Affairs gepubliseer is. In die 2013-boek is laasgenoemde drie kommentare weggelaat. In hulle plek is daar ‘n artikel deur Richard Betts oor “grand theories of the post-Cold War era” (77), gevolg deur huldeblyke vir Huntington deur Stephen Rose, Eliot Cohen, Henry Rosovsky en Zbigniew Brzezinski. (Die eerste uitgawe van bogenoemde 2010-boek het beslag gekry toe Huntington nog gelewe het.) My verwysings is na die Kindle-weergawe van die 2013-boek tensy anders vermeld.

Die kern van Huntington se beroemde 1993-artikel het hy soos volg verwoord: “The fundamental source of conflict in this [post-Cold War] new world will not be primarily ideological or primarily economic. The great divisions among humankind and the dominating source of conflict will be cultural. Nation states will remain the most powerful actors in world affairs, but the principal conflicts of global politics will occur between nations and groups of different civilizations. The clash of civilizations will dominate global politics” (88). “The next world war, if there is one, will be a war between civilizations” (353). Hy wys op die ideologiese konflik tussen fascisme, kommunisme en liberale demokrasie wat ‘n oorheersende rol in die geskiedenis van die 20ste eeu gespeel het maar nou verby is. Ideologie was identiteitsbepalend (99) maar voortaan sal kultuur/beskawing na verwagting daardie rol vervul; nie net plaaslik nie, maar ook internasionaal. Die hoofverdelingslyn is tussen Westerse en nie-Westerse beskawings (104). Dit is ‘n geval van “the West versus the rest” (353). “Western civilization has two major variants, European and North American” (120).

Kultuur en beskawing word deur Huntington vertolk (min of meer) in ooreenstemming met wat hier bo geskryf is. “A civilization is … the highest cultural grouping of people and the broadest level of cultural identity people have short of that which distinguishes humans from other species. It is defined both by common objective elements, such as language, history, religion, customs, institutions, and by the subjective self-identification of people” (115). “Civilization identity will be increasingly important in the future, and the world will be shaped in large measure by the interactions among seven or eight major civilizations. These include Western, Confucian, Japanese, Islamic, Hindu, Slavic-Orthodox, Latin American and possibly African civilization”(126). Daardie “possibly” kan daarop dui dat Afrika ‘n randverskynsel in lotsbepalende wêreld- en beskawingsaangeleenthede is.

Hierdie lys van agt beskawings is kwaai gekritiseer, onder meer omdat sommige van hulle eerder godsdienste as beskawings is. Maar dit dui ook op die mate van ineengestrengeldheid van religie en beskawing. “Differences among civilizations are not only real; they are basic. Civilizations are differentiated from each other by history, language, culture, tradition and, most important, religion” (132). “Even more than ethnicity, religion discriminates sharply and exclusively among people” (169). “As the ideological division of Europe has disappeared, the cultural division of Europe between Western Christianity, on the one hand, and Orthodox Christianity and Islam, on the other, has reemerged” (205). “The Velvet Curtain of culture has replaced the Iron Curtain of ideology” (220). Die pasgenoemde verskille (132) “are far more fundamental than differences among political ideologies” (137).

Die agtvoudige onderskeid van beskawings is noodwendig op drastiese veralgemening gebaseer maar is myns insiens sinvol en selfs briljant. Daar is sekerlik iets eiesoortigs aan bv Suid- en Sentraal-Amerikaanse beskawing as dit met Noord-Amerikaanse beskawing gekontrasteer word. Tereg is opgemerk: “Huntington goes where only the brave would venture” (620). Breë kwasstrepe kan uiteraard nie reg aan fyner besonderhede laat geskied nie. Richard Betts skryf: “Simple visions, however powerful, do not hold up as reliable predictors of particular developments. Visions are vital for clarifying thinking about the forces that drive international relations, the main directions to expect events to take, and one’s basic faith in matters of politics, but they cannot account for many specifics in the actual complexity of political life” (1411).

Huntington skryf: “The world is becoming a smaller place. The interactions between peoples of different civilizations are increasing; these inceasing interactions intensify civilization consciousness and awareness of differences between civilizations and commonalities within civilizations” (137). Dít kan as weerstand teen gelykmakende internasionalisering vertolk word. “Cultural characteristics and differences are less mutable en hence less easily compomised and resolved than political and economic ones. In the former Soviet Union, communists can become democrats, the rich can become poor and the poor rich, but Russians cannot become Estonians and Azeris cannot become Armenians” (164). Ek voeg by: Kultureel kan Afrikaners nie swart Afrikane word nie.

“Cultural commonalities increasingly overcome ideological differences” (180). Dink aan die groot mate waarin blankes in die ou Suid-Afrika teen die “swart gevaar” saamgestaan het. Hierdie swart gevaar het intussen die swart werklikheid geword. “As people define their identity in ethnic and religious terms, they are likely to see an ‘us’ versus ‘them’ relation existing between themselves and people of different ethnicity or religion” (195). Linkse idealiste, soos Max du Preez, poog egter om die onderskeid tussen “ons” en “hulle” af te breek.

“The clash of civilizations … occurs at two levels. At the microlevel, adjacent groups along the fault lines between civilizations struggle, often violently, over the control of territory and each other. At the macro-level, states from different civilizations compete for relative military and economic power, struggle over the control of international institutions and third parties, and competitively promote their particular political and religious values” (200). HDS Greenway se “‘kin-country’ syndrome is replacing political ideology and traditional balance of power considerations as the principal basis for cooperation and coalitions” (289). “A world of clashing civilizations, however, is inevitably a world of double standards: people apply one standard to their kin-countries and a different standard to others” (311).

Suid-Afrika met sy Westerse en nie-Westerse bevolkingsgroepe is ‘n sprekende voorbeeld van dubbele standaarde. Ter bevoordeling van swartes en ter benadeling van blankes word blankes in vele opsigte met ‘n ander maat as swartes gemeet.

Aan die einde van sy 1993-artikel som Huntington sy standpunt in die volgende drie paragrawe op.

“This article does not argue that civilization identities will replace all other identities, that nation states will disappear, that each civilization will become a single coherent political entity, that groups within a civilization will not conflict with and even fight each other. This paper does set forth the hypotheses that differences between civilizations are real and important; civilization-consciousness is increasing; conflict between civilizations will supplant ideological and other forms of conflict as the dominant global form of conflict; international relations, historically a game played out within Western civilization, will increasingly be de-Westernized and become a game in which non-Western civilizations are actors and not simply objects; successful political, security and economic international institutions are more likely to develop within civilizations than across civilizations; conflicts between groups in different civilizations will be more frequent, more sustained and more violent than conflicts between groups in the same civilization; violent conflicts between groups in different civilizations are the most likely and most dangerous source of escalation that could lead to global wars; the paramount axis of world politics will be the relations between ‘the West and the Rest’; the elites in some torn non-Western countries [Turkey, Mexico, Russia] will try to make their countries part of the West, but in most cases face major obstacles to accomplishing this; a central focus of conflict for the immediate future will be between the West and several Islamic-Confucian states” [several Middle Eastern states, China, North Korea] (491).

“In the short term it is clearly in the interest of the West to promote greater cooperation and unity within its own civilization, particularly between its European and North American components; to incorporate into the West societies in Eastern Europe and Latin America whose cultures are close to those of the West; to promote and maintain cooperative relations with Russia and Japan; to prevent escalation of local inter-civilization conflicts into major inter-civilization wars; to limit the expansion of the military strength of Confucian and Islamic states; to moderate the reduction of Western military capabilities and maintain military superiority in East and Southwest Asia; to exploit differences and conflicts among Confusian and Islamic states; to support in other civilizations groups sympathetic to Western values and interests; to strengthen international institutions that reflect and legitimate Western interests and values and to promote the involvement of non-Western states in those institutions” (502).

“In the longer term other measures would be called for. Western civilization is both Western and modern. Non-Western civilizations have attempted to become modern without becoming Western. To date only Japan has fully succeeded in this quest. Non-Western civilizations will continue to attempt to acquire the wealth, technology, skills, machines and weapons that are part of being modern. They will also attempt to reconcile this modernity with their traditional culture and values. Their economic and military strength relative to the West will increase. Hence the West will increasingly have to accommodate these non-Western modern civilizations whose power approaches that of the West but whose values and interests differ significantly from those of the West. This will require the West to maintain the economic and military power necessary to protect its interests in relation to these civilizations. It will also, however, require the West to develop a more profound understanding of the basic religious and philosophical assumptions underlying other civilizations and the ways in which people in those civilizations see their interests. It will require an effort to identify elements of commonality between Western and other civilizations. For the relevant future, there will be no universal civilization, but instead a world of different civilizations, each of which will have to learn to coexist with the others” (512).

In sy inleiding som Hoge die sewe 1993-kommentare op Huntington se artikel soos volg in vyf stellings op: “Conflicts are most likely to break out between nations and groups within a civilization; the enduring nature of citizenship is national; civilizations are absorptive sponges rather than clashing billiard balls; fears of fundamentalist movements are exaggerated and the tenacity of modernity and secularism within civilizations are underestimated; and contrary to realist predictions, most states are not perpetually at war with each other” (2010, Kindle 42). Die kommentare is nie in dieselfde gesaghebbende liga as Huntington se wetenskaplike artikel nie en berus veral op aksentverskille en soms op wanvoorstellings. Ruimte ontbreek om in besonderhede daarop te reageer.

In sy repliek wyk Huntington geensins van sy standpunt af nie. Hy vra wat sy kritici in die plek van sy botsing van beskawings voorstel en vind geen antwoord daarop nie. Hy gee daarom eerder groter duidelikheid oor wat hy bedoel het. Hy het verplig gevoel om daarna ter verdere verduideliking ‘n hele boek oor hierdie onderwerp te publiseer: The clash of civilizations and the remaking of world order (1996). Die 9/11-gebeure het veroorsaak dat daarna veel groter waarde aan Huntington se werk geheg is.

Sedert 1990/94 voel dit vir die Afrikaner asof iets diep binne-in hom van die rak geval het; asof sy diepste wese, sy siel, versteur is en hy in onvrede verkeer. In die ou Suid-Afrika het die klem op Europese beskawing geval. In die nuwe Suid-Afrika het verwysings na beskawing uit die openbare diskoers verdwyn. Ek pleit reeds lank dat Van Riebeeck-dag, 6 April, as Beskawingsdag heringestel moet word. Dit strek tot Huntington se eer dat kultuur en beskawing ‘n sentrale plek in sy denke ingeneem het, dat hy mense nie gelyk en eenders verklaar het nie, dat ‘n enkele wêreldkultuur en -taal nie sy ideaal was nie en dat identiteitsloosheid vir hom uit die bose was.

Leon Lemmer: Die oorsprong van ‘misdade teen die mensdom’ en ‘volksmoord’

Ek het die eerste keer van die Oekraïne se gespletenheid tussen die Ooste en die Weste kennis geneem toe ek Anna Reid se boek, Borderland: A journey through the history of Ukraine (London: Phoenix, 1998, 258p), gelees het. Die Dnieper-rivier loop van noord na suid deur die land, met die hoofstad Kiev aan die rivieroewer. Oos van die Dnieper word die bevolking toenemend Russies en Ortodoks-christelik. Wes van die Dnieper is die bevolking oorwegend Oekraïnies en Rooms-Katoliek. Hoofstuk 4 van Reid se boek handel oor Lviv, die hoofstad van Galisië, die westelikste provinsie. “Lviv was ruled by Austria from the first partition of Poland in 1773 until the collapse of the Austro-Hungarian empire in 1918, christening the city Lemberg … With the rebirth of Poland the city went back to its ancient Polish name of Lwów, and in 1945 it fell, for the first time in its history, to the Russians, who deported the Polish population and renamed it Lvov. It only became Lviv in 1991, with Ukrainian independence” (p 71). Lviv is een van die hoofonderwerpe in hierdie rubriek. Die naam beteken Stad van die Leeus. Ek gebruik deurgaans die stad se huidige naam.

Dit is moontlik om ooreenkomste tussen die Oekraïners/Oekraïens en Afrikaners/Afrikaans in te lees. “Ethnically and socially, nineteenth-century Galicia was an unbalanced, unhappy place. Poles owned the land; Jews the shops and inns. Ukrainians – 40 per cent of the province’s population … – laboured out of sight in cottages and fields” (72). “Galicia was a byword for rural poverty” (73). “Ukrainian itself had turned into a peasant tongue, the language in which one addressed the servants, if one spoke it at all. In the cities, it was hardly heard. For a long time even Ukrainophiles expected it to die out completely” (76). “The man who contributed more than any other single individual to the creation of a Ukrainian sense of national identity, was Taras Shevchenko [1814-1861] … he single-handedly turned Ukrainian into a literary language [and] remains Ukraine’s greatest hero” (77). “The Ukrainian language plays a starring role in the Ukrainian’s sense of national identity, making it a delicate political as well as cultural issue” (85).

Die huidige situasie in Lviv word beskryf in Tarik Cyril Amar se boek, The paradox of Ukrainian’s Lviv: A borderland city between Stalinists, Nazis, and Nationalists (Cornell University Press, 2015, 369p; Amazon Kindle $19,39). Lviv is in groter mate Oekraïnies as enige ander stad en word beskou as ‘n simbool van die Oekraïners se nasionale identiteit en nasionalisme. In November 1918 was daar ‘n kortstondige “West Ukrainian People’s Republic” (Sands, bron hier onder, Kindle 1121, 2292, 2479). Die bevolking van Lviv is tans ‘n driekwart miljoen.

‘n Ander hoofonderwerp in hierdie rubriek is volksmoord (“genocide”). In hierdie verband is daar bv Maria Pritchard se boek, Genocide: A history from Carthage to Darfur (London: RW Press, 2013, 63p; Amazon Kindle $2,27). Wanneer deesdae van volksmoord gepraat word, word gewoonlik aan die Holocaust of Shoah* gedink, die uitwissing van miljoene Jode deur die Nazi’s, of aan Hernán Cortés (1485-1547) se uitroeiing van die Asteke, of die jag op die Australiese inboorlinge, asook op die Amerikaanse Indiane. Volksmoord word hiermee eksklusief aan blankes toegeskryf. Maar Pritchard skryf: “Although the image of European Imperialists massacring indigenous people is a familiar one, it is not the full picture. Europeans have massacred each other and non-Europeans have also committed genocide on their neighbours” (Kindle 78). In Suidelike Afrika in die 19de eeu was daar die Mfecane (in Nguni) of Difaqane (in Sotho), die grootskaalse uitwissing van swartes deur swartes. [* “Holocaust” is afgelei van twee Griekse woorde: “whole” + “burnt”. “Shoah” is die Hebreeuse woord vir katastrofe of warrelwind. Sands beskryf dit as “killing on an industrial scale” (4648).]

Een van die grusaamste voorbeelde van volksmoord is die Turke se uitroeiing van die Armeniërs. ‘n Gesaghebbende boek hieroor is Peter Balakian se The burning Tigris: The Armenian genocide and America’s response (New York: HarperCollins, 2007, 528p; Amazon Kindle $13,52). Die uitmoring het in vier stadia van 1877 tot 1922 plaasgevind. Daar word beweer dat die Turke met die Armeniese volksmoord aan die Nazi’s die bloudruk vir die Joodse volksmoord verskaf het” (Kindle 140). Meer as ‘n miljoen Armeniërs, tweederdes van hierdie etniese groep, het omgekom. Deesdae is Armenië ‘n klein landjie van minder as 30 000 vierkante kilometer en ‘n bevolking van skaars 3 miljoen, met 8 miljoen Armeniërs wat in ander lande woon. Maar sedert 1991 het die Armeniërs darem ten minste ‘n onafhanklike nasiestaat.

Die Amerikaanse ambassadeur in Turkye, Henry Morgenthau (1856-1946), skryf in sy boek oor die Armeense volksmoord, Ambassador Morgenthau’s story (2015, 478p; Amazon Kindle $2,27), van “the murder of a nation” en “the greatest crime of all ages” (Sands 2292). Toe Morganthau in 1919 oor die uitmoring van Jode in 1918 in Lviv verslag gedoen het, het hy verkies om die term “pogrom” te vermy (All in a life-time, 2015, 482p; Amazon Kindle $1,13). “Pogrom (Russian ‘destruction’) unprovoked violent attack on an ethnic group, particularly Jews, carried out with official sanction” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 736).

Die Armeense volksmoord word deels aan religieuse verskille gewyt. Die Turke is Moslems en die Armeniërs is christene wat daarop roem dat hulle sedert 301 ‘n christelike staat gehad het; die eerste in die wêreld. ‘n Ander rede vir hierdie volksmoord is etnies. Daar was die slagspreuk: “Turkey belongs only to the Turks” (Balakian 3110). Dit herinner aan wat die PAC se Robert Sobukwe (1924-1978) gesê het: “We aim, politically, at government of the Africans by the Africans for the Africans” (Allister Sparks, The sword and the pen: Six decades on the political frontier, Johannesburg: Jonathan Ball, 2016, 626p, R300; Amazon Kindle $13,67, 2114).

Nog meer ontstellend is Irwin Staub, ‘n sosiale sielkundige, se mening: Gewelddadigheid wat as ‘n “continuum of destruction” progressief oor dekades en selfs eeue plaasgevind het, “creates a readiness in the culture” (Balakian 2136, 2831). “‘People learn,’ Staub explains, ‘by doing, by participation.’ People are changed by their participation in destructive and harmful behavior, and the victims are further devalued through this process” (2835). Die Armeense volksmoord was ‘n geval van “devaluing a subgroup, an ethnic minority in this case, in part in order to raise the sinking self-esteem of the majority group – the Turks” (2835).

Die vlaag gewelddadigheid wat Suid-Afrika sedert 1994 teister, bv die plaasmoorde en studente-oproer, kan as ‘n voortsetting van die voorafgaande polities gemotiveerde vandalisme en terrorisme van die ANC en PAC beskou word. Deur geweld polities suksesvol te pleeg, het veral die ANC deur voorbeeldstelling ‘n nuwe geslag geweldenaars geskep wat op ‘n soortgelyke manier sukses wil behaal. Wat in Suid-Afrika plaasvind, bv polities, het dikwels sy oorsprong in Amerika. John D Skrentny het die stryd om menseregte van veral vier etniese minderheidsgroepe (Asiate, Indiane, Hispaniste en swartes) deeglik nagevors (The minority rights revolution, Cambridge, Mass, Harvard University Press, 2004, 496p; Amazon Kindle $32,49). Hy kom tot gevolgtrekkings soos: “African Americans … were the only minority group involved in the urban violence” (2195) en “only blacks had rioted” (2466). Amerikaanse swartes onderskei hulleself van ander minderheidsgroepe weens hulle gewelddadigheid (2168, 2560, 2660). Dit het daartoe gelei dat swartes in groter mate as enige ander Amerikaanse groep bevoordeel word;* ‘n geval van “the wheel that squeeks the loudest gets the grease” (1838; ook 4526). Die buitensporige toegeeflikheid jeens swartes se onsosiale gedrag kan enersyds toegeskryf word aan skuldgevoelens wat by blankes oor die destydse slawerny, rasse-segregasie en -diskriminasie gewek is. Andersyds dien ‘n paaibeleid as ‘n soort versekeringspolis teen verdere geweldpleging.

[* “The demand shifted from equal rights for individuals to special rights (affirmative action and similar measures) for blacks and other groups. Such claims run directly counter to the underlying principles that have been the basis of American political unity; they reject the idea of a ‘color-blind’ society of equal individuals and instead promote a ‘color-conscious’ society with government-sanctioned privileges for some groups. In a parallel movement, intellectuals and politicians began to push the ideology of ‘multiculturalism,’ and to insist on the rewriting of American political, social, and literary history from the viewpoint of non-European groups. At the extreme, this movement tends to elevate obscure leaders of minority groups to a level of importance equal to that of the Founding Fathers. Both the demands for special group rights and for multiculturalism encourages a clash of civilizations within the United States and encourage what Arthur M Schlesinger, Jr, terms ‘the disuniting of America'” (Samuel P Huntington, The clash of civilizations? The debate: 20th anniversary edition, edited by Gideon Rose, New York: Foreign Affairs Publishing, 2013, 93p; Amazon Kindle $8,57, 1120).]

“Rassis” en “apartheid” het standaardskelwoorde in sowel Suid-Afrika as Amerika geword. In hierdie woordestryd het Amerikaanse swartes ook “genocide” ingespan: “The charge was that American treatment of African Americans violated the convention – it was genocide” (508). Die “convention” waarna hier verwys word, is die Verenigde Nasies se Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide. “In 1948 the UN General Assembly defined genocide as ‘acts committed with the intent to destroy, in whole or in part, a national, ethnic, racial or religious group.’ The acts in question are listed as killing, or causing serious physical or mental injury to members of a group, deliberately exposing a group to conditions likely to cause death, preventing births within a group and forcibly removing the group’s children” (Pritchard 34).

Die Hispaniste voel sterk oor taalregte; dat Engels nie hulle moedertaal Spaans moet verswelg nie. In hierdie konteks word daar van “cultural genocide” gepraat (Skrentny 3121). Is dit nie wat sedert 1994 in Suid-Afrika met Afrikaners en Afrikaans gebeur nie? “A resolution by forty-nine Scandinavian professors in 1962 declared that ‘the extermination of a language, of a culture, and of a people are all one and the same thing'” (2800). Die Hispaniste het die reg op moedertaalonderrig verwerf.

Ek wil vandag hoofsaaklik oor ‘n nuwe boek skryf wat oor Lviv en die oorsprong van die woord “genocide” handel, asook oor die oorsprong van die frase “crimes against humanity.” Dit is Philippe Sands se East West Street: On the origins of genocide and crimes against humanity (London: Weidenfeld & Nicolson, 2016, 448p; Amazon Kindle $11,13). Sands (gebore in 1960) is ‘n professor in internasionale reg aan University College London. Die boektitel sinspeel op Lviv wat beskryf word as “the epicentre of the fault lines that divided east from west” (Kindle 152). In die vlaag van oordrewe reaksie teen blankes en apartheid word die woord “genocide” en die frase “crimes against humanity” dikwels gehoor. Die veldtog teen blankes en veral Afrikaners neem deesdae sulke afmetings aan dat daar soms die neiging is om hierdie woord en hierdie frase op veral Afrikaners en apartheid van toepassing te maak. Dit is egter moontlik dat die skoene van hierdie woord en frase eerder swart as wit voete pas.

Naas Lviv is daar vier hoofkarakters in Sands se boek. Hersch Lauterpacht (1897-1960), ‘n hoogleraar in internasionale reg, is in Zólkiew (later Zhovkva), 15 myle wes van Lviv, gebore en het van 1911 tot 1919 in Lviv gewoon en daar in die regte studeer. Rafael Lemkin (1900-1959) is in die huidige Belarus gebore en het in 1921 na Lviv verhuis en daar tot 1926 in die regte studeer. Hans Frank (1900-1946) was ‘n Duitse regsgeleerde en vyf jaar lank die Nazi-governeur-generaal van Duitsbesette Poland, wat Lviv en omstreke ingesluit het. Leon Buchholz (1904-1997), Philippe Sands se oupa aan moederskant, is in Lviv gebore. Die stad Lviv is ‘n gemeenskaplike element by hierdie vier karakters. Terselfdertyd het Sands ‘n familiebelang by hierdie onderwerp. Familiesake word in hierdie rubriek meesal uitgelaat en dus ook baie van die verdere inligting oor Buchholz.

Dit is merkwaardig dat sowel die frase “crimes against humanity” (Lauterpacht se skepping) as die woord “genocide” (Lemkin se skepping) hierdie verwantskap met Lviv het en dat hierdie twee begrippe of beginsels hulle weg in internasionale reg tydens die Nuremberg-verhoor (1945/6) van twee dosyn top-Nazi’s gevind het. Hans Frank is toe ter dood veroordeel. Familielede van sowel Lauterpacht as Lemkin (en ook van Buchholz) is tydens die Nazi-bewind vermoor. In daardie sin kan gesê word dat die regsbeginsels “misdade teen die mensdom” en “volksmoord” as ‘n soort vergelding of wraak in Joodse geledere ontstaan het. Die kernverskil tussen misdade teen die mensdom en volksmoord is dat eersgenoemde op die grootskaalse doodmaak van individue en laasgenoemde op die uitroeiing van groepe mense betrekking het (139). “How could the law help to prevent mass killing? Protect the individual, says Lauterpacht. Protect the group, says Lemkin” (4425). Die Nuremberg-verhoor is “the moment in which it was said our modern system of internasional justice came into being” (118). Lauterpacht word as “a father of the modern human rights movement” beskou (84). Volgens hom “the well-being of an individual is the ultimate object of all law” (1393; ook 998).

Reeds in sy jeug het Lauterpacht diskriminasie en die vervolging van Jode eerstehands ervaar. “International law offered few constraints on the majority’s treatment of minorities and no rights for individuals” (1146). “The modern law of human rights was born on the anvil of Lwów [Lviv] and its environs” (1175). Na die Eerste Wêreldoorlog, tydens die onderhandelings in 1919 in Versailles, het die Joodse afvaardiging op “greater autonomy, language and cultural rights and principles of self-government” aangedring (1189). Met bv die Iere in gedagte “Britain objected to any depletion of sovereignty – the right to treat others as it wished – or international oversight” (1189). Woodrow Wilson (1856-1924), die Amerikaanse president (1913-1921), was egter sterk ten gunste van “‘rigid protection’ for minorities” (1197).

By Versailles is daar ingestem tot onafhanklikheid vir Pole op voorwaarde dat die regte van minderheidsgroepe beskerm word. Artikel 93 van die Versailles-verdrag “required Poland to sign a second treaty [the Little Treaty of Versailles (1203)], to protect ‘inhabitants’ who differed from the majority of the population in race, language, or religion.* The Allies would be entitled to ‘protect’ these minorities, a further humiliation in the eyes of Poland because lopsided obligations were imposed: rights were given to some groups, but not all, and the victorious powers would escape equivalent obligations for their own minorities” (1203). Byvoorbeeld, vrees vir regte vir swartes was in die agterkoppe van die Amerikaners. “The Polish Minorities Treaty went further: it made the rights of such minorities into ‘obligations of international concern’, to be protected at the League of Nations. Any disputes could go to the Permanent Court of International Justice, newly created in The Hague” (1210) in 1922 (1342). Na die magsoorname van Adolf Hitler in Duitsland in 1933 “Poland signed a non-aggression pact with Germany and cast aside the 1919 Minorities Treaty” (1379). [* Ook “birth, nationality” en “minorities could run their own schools” (1203).]

In 1919 het Lauterpacht in Wene verder in die regte studeer. Een van sy dosente was Hans Kelsen (1881-1973) wat gehelp het om die nuwe Oostenrykse grondwet te formuleer. Oostenryk was die eerste land wat ‘n grondwethof gekry het. Die gevolg: “individuals had inalienable constitutional rights, and they could go to a court to enforce those rights. This was a different model from that which protected minority rights, as in Poland. The two key distinctions – between groups and individuals, between national and international enforcement – influenced Lauterpacht’s thinking. In Austria, the individual was placed at the heart of the legal order” (1259). Anti-Semitisme in Wene het Lauterpacht oortuig van “the ‘vital necessity’ of rights for individuals” (1274).

In 1923 het Lauterpacht uitgewyk na Engeland en in 1938 hoogleraar in internasionale reg aan Cambridge University geword. Hy het oorweging geskenk aan “a ‘revolutionary’ possibility of developing the rules so as to place more limits on the supposedly ‘eternal and inalienable’ powers of the state” (1349). “Individuals should ‘possess international rights'” (1364). Later word dit deel van “the fundamental rights of man” (1672). Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Lauterpacht gedink dat “ending ‘international lawlessness'” noodsaaklik was (1615). Nege Europese regerings het in 1942 byeengekom “expressing a common desire to use the criminal law to punish those ‘guity’ of and ‘responsible’ for atrocities. Perpetrators would be ‘sought for, handed over to justice and judged’, an idea that became an official aim of the war. The nine governments established a commission on war crimes to collect information on atrocities and perpetrators, a body that would become the United Nations War Crimes Commission” (1622).

Intussen het Lauterpacht “a draft of his International Bill of Rights of Man” geformuleer (1746). In 1945 het hy ‘n boek daaroor gepubliseer (1796). Sy doel was “an end to the ‘omnipotence of the State'” (1796). “The gist of his thinking was captured in a single sentence: ‘The community of nations has in the past claimed and successfully asserted the right to intercede on behalf of the violated rights of man trampled upon by the State in a manner calculated to shock the moral sense of mankind'” (4404; ook 4432). Misdade teen die mensdom is “acts so egregious that others were entitled to act in a protective capacity” (4411). Die idee was “to limit the potent force of tribalism, not reinforce it” (4418). Sands noem dit “a rational, enlightened view, and also an idealistic one” (4418). Die verskyning van die boek het mettertyd gelei tot die aanvaarding van die Verenigde Nasies se Handves “by which governments agreed to introduce a new commitment to ‘fundamental human rights’, to respect the ‘dignity and worth of the human person'” (1789).

Die tweede hoofkarakter in Sands se boek, Rafael Lemkin, het reeds in 1933 ‘n pamflet gepubliseer “proposing new international rules to prohibit ‘barbarity’ and ‘vandalism’ … he imagined new rules to protect ‘the life of the peoples’; to prevent ‘barbarity’, the destruction of groups, and to prevent ‘vandalism’, attacks on culture and heritage” (2500). Hy het onder meer gebruik gemaak van die Romeen Vespasian V Pella (1897-1960) se idee van “universal jurisdiction” wat toepaslik sou wees op bv “piracy, slavery, trading in women and children, and drug trafficking” (2508).

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Lemkin deurlopend amptelike Nazi-dokumente, soos staatskoerante, dekrete en ordinasies, versamel (2645, 2652), “looking for patterns of German behaviour” (2652). “Lemkin’s work identified the wholesale destruction of the nations over which the Germans took control as an overall aim” (2659). Hy het verskynsels soos “Germanized” (2659), “denationalization” en “dehumanization” waargeneem. Die doel daarvan was “to kill the nation ‘in a spiritual and cultural sense’: Lemkin identified decrees from early 1941 pointing to the ‘complete destruction’ of the Jews in gradual steps” (2666).

In 1944 is Lemkin se boek, Axis rule in occupied Europe, in Amerika gepubliseer, “with the aim of protecting groups, for which he invented a word for a new crime, ‘genocide’, the destruction of groups” (1760). “Attacks upon national, religious and ethnic groups should be made international crimes” (2221). Lemkin is onder meer deur die Armeense volksmoord beïnvloed (2292, 2738). Hy het geredeneer: Dit is ‘n misdaad, naamlik moord, as iemand een mens vermoor, “but not a crime for that man to have struck down one million men” (2372). In hoofstuk 9 kom hy met sy nuwe woord vorendag, “genocide”, ‘n kombinasie van die Griekse woord “genos” (stam of ras) en die Latynse woord “cide” (moor) (2888). Dit gaan oor “extermination”, “physical” en “cultural” (2888). “Genocide concerned acts ‘directed against individuals, not in their individual capacity, but as members of national groups'” (2888). Volgens Lemkin “new conceptions require new terms” (2896). “A new word was accompanied by a new idea, a global treaty to protect against perpetrators before any court in the world. Countries would no longer be free to treat citizens as they wished” (2914). Voorheen het hy die Duitse woord “Völkermord” gebruik (2896). “The ‘extermination of nations and ethnic groups’ required the intelligentsia to be killed off, culture to be destroyed, wealth transferred” (2896). Nóg die woord “volksmoord” nóg die letterlike betekenis van “genocide” is omvattend genoeg om aan die dui dat bv religieuse groepe (en dus nie net stamme, volke of rasse nie) by hierdie soort misdaad ingesluit word.

Lauterpacht was nie entoesiasties oor Lemkin se idees nie. Hy noem “‘genocide’ a new term for the physical destruction of nations and ethnic groups” (1767). “Lauterpacht was concerned that the protection of groups would undermine the protection of individuals. It should not be the primary focus of the law” (1767). “He worried that emphasis on genocide would reinforce latent instincts of tribalism, perhaps enhancing the sense of ‘us’ and ‘them’, pitting one group against another” (4292).

Lemkin wou ‘n hiërargie daarstel wat volksmoord die ergste misdaad sou maak. Aan Franklin Roosevelt (1882-1945, die Amerikaanse president 1933-1945) het hy in ‘n skrywe voorgestel “outlaw mass killing … make it a crime, the ‘crime of crimes'” (2839). “Not opposed to individual rights, he [Lemkin] nevertheless believed that an excessive focus on individuals was naive, that it ignored the reality of conflict and violence: individuals were targeted because they were members of a particular group, not because of their individual qualities. For Lemkin, the law must reflect true motive and real intent, the forces that explained why certain individuals – from certain targeted groups – were killed. For Lemkin, the focus on groups was the practical approach” (4418).

Die derde hoofkarakter in Sands se boek, Hans Frank, “expressed strong objections to universal jurisdiction” (3341). Hy het hom ten gunste van “non-interference in the internal affairs of foreign states” uitgespreek (3348). “There would be no individual rights in the new Germany, so he announced a total opposition to the ‘individualistic, liberalistic atomizing tendencies of the egoism of the individual.’ (‘Complete equality, absolute submission, absolute loss of individuality,’ the writer Friedrich Reck [1884-1945] recorded in his diary …)” (3355). “Community takes precedence over the individualistic … tendencies” (3251). Frank het die Duitsbesette Pole soos ‘n kolonie bestuur, “its inhabitants the ‘slaves of the Greater German World Empire'” (3376). Frank se standpunt was “that law was nothing more than ‘that which is useful and necessary for the German nation'” (2811). Volgens Lemkin was dit “‘a cynical denial of international law’ … Frank’s conception subordinated the individual to the state and was designed ‘to subordinate all the world under Germany'” (2811). In sy dagboek het Frank verder gegaan: “‘We must annihilate the Jews, wherever we find them and wherever it is possible’ … to maintain the structure of the Reich” (3426). Frank het die bynaam “Butcher of Warsaw” gekry (4043).

Vir die Nuremberg-verhoor het vier lande (Amerika, Brittanje, Frankryk en Rusland) elk twee regters en ‘n aanklaer benoem (1817). Lauterpacht het voorgestel dat die frase “War Crimes” (1837) en “Crimes Against Humanity” vir “atrocities against individual civilians” (1844) gebruik word. “‘Genocide’ … had been added at a late stage at the insistence of the Americans over strong British objections” (1896). “Genocide” is gedefinieer as “extermination of racial and religious groups, against the civilian populations of certain occupied territories in order to destroy particular races and classes of people and national, racial, or religious groups” (3035). Die Nuremberg-aanklagte sou geldig wees “whether or not in violation of the domestic law of the country where perpetrated” (1866). “International law was not only ‘between States’ but ‘also the law of mankind'” (1874). “This was the first time in human history that the leaders of a state were put on trial before an international court for crimes against humanity and genocide, two new crimes” (4224).

Robert Jackson (1892-1954), die Amerikaanse hoofaanklaer, het gesê “the ‘real complaining party’ … was not the Allies but ‘civilization’ itself” (4376). Hartley Shawcross (1902-2003) was die Britse hoofaanklaer. “Lauterpacht prompted Shawcross to pre-empt the arguments of the defendants, the prospect that they’d assert that because states couldn’t commit crimes under international law, it followed that the individuals who served them also couldn’t be guilty of crime. A state could be criminal, Shawcross told the tribunal, and so it was imperative to repress its crimes by means ‘more drastic and more effective than in the case of individuals’. Individuals who acted on behalf of such a state were ‘directly responsible’ and should have punishments heaped upon them … ‘The state is not an abstract entity … Its rights and duties are the rights and duties of men’, its actions those of politicians who should ‘not be able to seek immunity behind the intangible personality of the state’. These were radical words, embracing the idea of individual responsibility, placing ‘fundamental human rights’ and ‘fundamental human duties’ at the heart of a new international system” (4439).

Lauterpacht was in groter en vaster mate deel van die Britse vervolgingspan as wat Lemkin van die Amerikaanse span was. “Genocide was referred to on the first day by the French and Soviet prosecutors, much to his [Lemkin’s] satisfaction. The Americans and the British followed, but they avoided any mention of the word” (4526). Lemkin het aan die Amerikaanse vervolgingspan geskryf dat “lesser terms – like ‘mass murder’ or ‘mass extermination’ – were inadequate, because they were incapable of conveying the vital element of racial motivation and the desire to destroy entire cultures” (5065). “The charge of genocide had to be part of a broader trial strategy, to show the defendants as enemies of mankind, a ‘specially dangerous crime’, one that went beyond crimes against humanity” (5073). Lemkin “faced political objections in the United States and in Britain, arising respectively from historic American treatment of blacks and British colonial practices” (5080). Desnieteenstaande “the word ‘genocide’ made its way back into the proceedings” (5087).

Jackson het nie die woord “genocide” in sy finale Nuremberg-pleidooi gebruik nie, maar Shawcross het dit wel gedoen. Lemkin wou hê dat volksmoord wat voor die uitbreking van die Tweede Wêreldoorlog deur die Nazi’s gepleeg is ook veroordeel moet word, maar die mandaat van die Nuremberg-verhoor was tot oorlogsmisdade beperk (5284). Die Franse vervolgingspan “invoked ‘genocide’ as a catch-all to cover all the crimes, from concentration camps to enslavement. The Soviet prosecutor Rudenko characterized the SS [“Schutzstaffel” die Nazi-Duitse Beskermingskorps] as a genocidal entity, so that anyone associated with the organization was complicit in genocide” (5413).

Lauterpacht het argumente in konsepvorm aan die Britse vervolgingspan voorgelê waarvolgens “‘crimes against humanity’ … was a starting point to vindicate ‘the rights of man’, to offer protection against the ‘cruelty and barbarity of his own State’ … the fundamental rights of man trumped national laws, a new approach to serve the interests of individuals, not states” (5130). Sy oogmerk was “to create ‘a most valuable precedent for any future International Criminal Court'” (5123). Lauterpacht het veral Frank uitgesonder as ‘n “‘direct agent’ of the ‘crimes of extermination'” (5144); “the foulest crimes that ever sullied the record of a nation” (5159). “Lauterpacht thought that ‘if one emphasises too much that it is a crime to kill a whole people, it may weaken the conviction that it is already a crime to kill one individual'” (5501). In sy pleidooi in die hof het Shawcross al Lauterpacht se verwysings na Frank en sy emosionale taalgebruik uitgelaat, maar “Lauterpacht’s ideas on crimes against humanity and the rights of the individual were firmly entrenched in the proceedings, colouring the entire case” (5356).

Frank het in sy verweer aangevoer: “Germany’s guilt had been erased ‘by the conduct of our war-time enemies towards our nation and its soldiers’. Such conduct had been entirely excluded from the trial, he was saying, a lopsided justice. Mass crimes ‘of the most frightful sort’ had been committed against Germans” (5434).

“Ninety-four witnesses had appeared, thirty-three for the prosecution and sixty-one for the defence” (5556). “Of the twenty-one defendants present, three were acquitted” (5618). “Several … were found to have committed crimes against humanity, but none were found guilty of genocide” (5626). “Twelve defendants were sentenced to death with no right of appeal. They included Frank” (5671).

Lemkin was teleurgesteld met die beperkte mate van erkenning wat volksmoord tydens die Nuremberg-verhoor ontvang het. In 1946 het die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies egter bekragtig: “Genocide is a crime under international law” (5724). “On 9 December 1948, the General Assembly adopted the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide [die teks is hier bo in die 10de paragraaf deels aangehaal], the first human rights treaty of the modern era” (5724). “In the years after the Nuremberg judgement, the word genocide gained traction in political circles and in public discussion as the ‘crime of crimes’, elevating the protection of groups above that of individuals” (5772).

Lauterpacht se werk “inspired the Universal Declaration of Human Rights, adopted by die UN General Assembly on 10 December 1948” (5731), dus net ‘n dag na “genocide” amptelik deur die VN erken is. Hierop het gevolg “the European Convention on Human Rights, which was signed in 1950 … that created the first international human rights court to which individuals would have access” (5738).

As hierdie onderwerp in sy geheel oorweeg word, kan gesê word dat die regsbeginsels van “misdade teen die mensdom” en “volksmoord” gedurende die Tweede Wêreldoorlog en daarna vorm aangeneem het en deesdae internasionaal erken word. Die direkte aanleiding was die uitwissing van miljoene Jode deur die Nazi’s. Wat as gevolg daarvan gebeur het, is die toenemende globalisering van aangeleenthede. Die tradisionele onafhanklikheid van state word ondergrawe deur hulle internasionaal verantwoordbaar te hou. Inmenging in die huishoudelike sake van state is tot ‘n internasionale reg verhef. Dit kom neer op die inperking van die vryheid en dus regte van sowel state as individue. Wat veral problematies is, is dat regte in die praktyk beklemtoon word en hulle dikwels nie met verantwoordelikhede gebalanseer word nie.

Internasionalisering verwater die identiteit van groepe (bv volke/nasies, state) en individue. Wat nodig is, is sowel individuele regte as groepsregte, albei gebalanseer met verantwoordelikhede. In die nuwe Suid-Afrika word (na bewering) net individuele regte grondwetlik erken. Afrikaners het geen grondwetlike groepsregte nie. Anders as bv Amerikaanse swartes het Afrikaners geen minderheidsregte nie. Afrikanerbelange word gevolglik ondergeploeg deur die belange van die swart meerderheid, wat op grond van hulle getalle in die praktyk handel asof hulle ongebreideld hulle groepsbelange kan afdwing. In werklikheid het nie-wittes, anders as wittes, groepsregte ingevolge hulle bevoordeling weens bv regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging. Regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging funksioneer terselfdertyd as groepsbenadeling van blankes. Wanneer menseregte opgehaal word, is dit dikwels ter bevordering van die belange van swartes. Blankes behoort geaktiveer te word om in groter mate plaaslik en internasionaal op hulle menseregte aan te dring. Enersyds kan blanke of Afrikaner-individue gevalle van misdade teen die mensdom wat hulle raak, identifiseer en sake daaroor aanhangig maak. Andersyds kan namens Afrikaners klagtes oor volksmoord gelê word, met die duidelike verstandhouding dat volksmoord nie net liggaamlike uitroeiing behels nie omdat dit ook kultuurvernietiging, bv die uitroeiing van Afrikaans, insluit. Internasionalisering kan dus voordele inhou; deesdae selfs vir Afrikaners.

My standpunt is dat die ANC-regering streng gesproke onwettig is omdat die blanke kiesers nooit die politieke magsoordrag aan swartes goedgekeur het nie. Dit is vir my ook duidelik dat die voortreflike moraliteit wat die ANC vir homself opeis, vals is, onder meer omdat daar in sy leierskorps mense is wat myns insiens misdadigers is. Die jongste is dat die ANC-regering Suid-Afrika aan die jurisdiksie van die Internasionale Strafhof, wat sedert 2002 funksioneer, wil onttrek, onder meer onder die bedenklike voorwendsel dat misdadigers uit Afrikalande teen uitlewering beskerm moet word. So maklik sal die ANC nie aan die tentakels van internasionalisering ontsnap nie. Lees bv Ruan Coetzee se artikel oor die Internasionale Strafhof (LitNet, 25 deser).

Leon Lemmer: Allister Sparks se outobiografie

Die berugste Afrikaanse koerant is seker Max du Preez se Vrye Weekblad (1988-1994), wat ‘n geweeklaag teen die blanke politieke bewind was, dikwels uitgedruk in bedenklike Afrikaans. Die skandaligste plaaslike Engelse koerant was die Rand Daily Mail (RDM, 1902-1985), wat later op die internet herleef het. Die RDM was in berugtheid ‘n kortkop voor die Daily Dispatch, met Donald Woods (1933-2001) as redakteur, wat in die volksmond as die Daily Disgrace bekend gestaan het. Ek skryf vandag oor Allister Sparks (10.03.1933-19.09.2016), ‘n joernalis wat aan albei laasgenoemde koerante verbonde was. Ek doen dit na aanleiding van Sparks se outobiografie, The sword and the pen: Six decades on the political frontier (Johannesburg: Jonathan Ball, 2016, 626p, R300; Amazon Kindle $13,67).

the_sword_and_the_pen_by_allister_sparksSparks sou homself ongetwyfeld narsisties op die skouer geklop het by die gedagte dat hy net-net betyds sy lewensbeskrywing voltooi het. By hom het beskeidenheid met verloop van tyd al hoe skaarser geword, gevoed deur bv Nelson Mandela se opmerking (weergegee op die voorkant van die boek): “One of South Africa’s eminent journalists, whose outspoken views have served the cause of democracy in this country magnificently.” “Democracy” is hier misbruik as ‘n eufemisme vir swart mag. Vroeg in die boek spog Sparks reeds onbeskaamd: “my reportage played a role in transforming my country” (Kindle 159). Later word dit opgegradeer tot: Sy joernalistiek “contributed significantly to the transition” (8539).

Die woord “frontier” in die newetitel van die boek sinspeel op Sparks se geboorte in Cathcart, naby die destydse oosgrens van die Kaapkolonie. Maar Sparks vertolk daardie destydse situasie uit die oogpunt van die swartes, dus getrou aan sy eenogigheid: “The encounter on that frontier was violent and tragic, and indeed laden with dreadful misfortunes, for the native Xhosa people” (37). “The isiXhosa-speaking Thembu tribe … was to give us Nelson Mandela” (236). Sparks beskryf bv die dood van die Xhosa-opperhoof Hintsa in besonderhede en bestempel dit as ‘n “war crime” (90). Hy sal hom egter nie verknies oor die dood van talle blankes, insluitende Britse setlaars van 1820 af, wat deur swartes uitgemoor is nie. Sommige van daardie 1820-setlaars is Sparks se voorgeslagte: “My own family members … They had all been 1820 Settlers, on both my father’s and my mother’s side” (218).

Die 19de-eeuse Oosgrens dien as aanloop tot dié 20ste eeuse onderwerp waarby Sparks die graagste wou uitkom: “the frontier of my birthland transmuted into the struggle of liberty against the racist crime of apartheid” (147). Later verwys hy na “the twin evils of racism and nationalist zealotry” (425). Oor die ou Suid-Afrika skryf Sparks: “I was not stirred by the sound of its national anthem, nor by the sight of its flag” (2721). “Patriotism was a sentiment I had never experienced until I was there in the amphitheatre of the Union Buildings in Pretoria, watching Nelson Mandela being sworn in as the first President of a democratic South Africa” (1384). Hy noem daardie gebeurtenis “one of the emotional highlights of my life” (8314). “I felt a surge of emotion. Of national pride for the first time in my life. And with that a personal sense that all those many thousands of words I had written over the years had played a role and at last been justified” (8342).

Sparks het sy eerste skoolonderrig aan ‘n plaasskool ontvang en daarna het sy ma hom tuis saam met ‘n ander familielid onderrig (764). Hy verduidelik nie waarom sy ouers nie ook die swart kinders op die plaas by hierdie onderrig betrek het nie. Later het hy in Cathcart en Queenstown op skool. Waar kom Sparks se anti-Afrikanergesindheid vandaan? “My parents, I must confess, nurtured strong anti-Afrikaner prejudices … Both spoke fluent isiXhosa … but neither spoke a word of Afrikaans” (806). Polities was hierdie Sparks klaarblyklik uit pas met ander blankes: “The whites of the Eastern Cape have always been – and remain – among the most politically conservative” (881; ook 1143). Dus, sedert 1820 word ook die Engelssprekende blankes in die Oos-Kaap vanweë hulle ervaring met die swartes tot realisme gelouter.

Een van Sparks se groot sielkundige probleme was dat hy geen naskoolse kwalifikasie verwerf het nie. Daarom skryf hy in sy hoedanigheid as selfgemaakte euwel: “Journalism became my education and my intellectual salvation even as my country transformed from a racist police state to a non-racial democracy” (159). Sparks het ‘n jaar lank (1962-1963) aan die Universiteit Harvard studeer met ‘n Nieman-studiebeurs, wat “combating racism” as doel het (2985). Hierdie beurs word uitsluitlik aan linkse Suid-Afrikaanse joernaliste toegeken, bv Ton Vosloo, Tim du Plessis en Henry Jeffreys. In die polities linkse opset van Harvard het Sparks kennis gemaak met WJ Cash se boek, The mind of the South (1941), waarvan sy kortbegrip is: “a vivid portrait of that colourful but cruelly bigoted region” (201). Hy vind ooreenkomste tussen rasse-segregasie in die Suidelike Amerikaanse state en apartheid in Suid-Afrika: “All those similarities between the Southerners and the Afrikaner Nationalists of my own country struck me” (3146). Hy het uiteraard die Suidelike state van Amerika besoek en moeite gedoen om “the great man,” Martin Luther King, jr, te ontmoet (3065).

Die blankes in die Suidelike state wat nie Sparks se politieke oortuigings onderskryf nie, word soos volg deur Cash beskryf: “A vague race lumped together indiscriminately as the poor whites – very often, in fact, as the ‘white trash.’ These people belonged, in the main, to a physically inferior type, having sprung for the most part from the convict servants, redemptioners, and debtors of Virginia and Georgia, with a sprinkling of the most unsuccessful sort of European peasants and farm labourers and the dregs of the European town slums” (3134). Sparks sou geen bron aanhaal wat nie-blankes op ‘n soortgelyke manier slegsê nie.

Sparks het homself afgevra waarom blanke Suiderlinge hulle in bv die jare sestig in groter mate as Suid-Afrikaanse blankes tot geweld teen swartes gewend het. Sy gevolgtrekking was dat private indiwidue dit in Amerika gedoen het omdat die staat homself van sodanige geweld weerhou het. In Suid-Afrika is dit egter glo die Nasionale Party-regering wat die geweld en onderdrukking namens die blankes (sekerlik spesifiek die Afrikaners) pleeg het (3158).

Hendrik Verwoerd en diesulkes het (myns insiens tereg) geredeneer “that racial equality, one-man-one-vote, would lead to chaos and anarchy and the collapse of all civilised society. Above all – and this was the toughest nut to crack – it would lead to the demise of the Afrikaner volk. It would mean national suicide for the Afrikaner” (3267). Die nasionale selfmoord van Afrikaners is presies wat Sparks begeer het. Sparks het ‘n verslag oor sy Harvard-jaar opgestel en beweer sy dosent het dit as “the equivalent of an MA thesis” bestempel (3279). Daarmee het Sparks seker gehoop om ‘n bietjie van sy gevoel van akademiese minderwaardigheid af te skud. Dwarsdeur sy outobiografie is daar stellings wat nie gekontroleer kan word nie omdat die betrokke mense dood is. Sparks deel ook kwistig komplimente aan homself uit oor bv wat hy lank voor gewone sterwelinge voorsien het, hoewel dit op nabaat kan berus.

Sparks vertel dat hy op skool goed in die vak geskiedenis gevaar het. “The groaning wagons of the Great Trek, the repetitiveness of the battles, the treachery of the tribal chiefs, the heroism of the white settlers and the meddlesomeness of the missionaries and the Colonial Office in London who didn’t understand the true nature of the natives. It was biased and it was boring … what a travesty had been committed by the South African education system” (207). “I got a distinction for history in matric … Yet there were gaps, unforgivable great holes, in the subject matter we were taught about our own country” (870). Hy spreek egter geen kritiek uit teen die soort pro-swart en anti-blanke geskiedenis wat deesdae aan plaaslike skoliere opgedis word nie.

Na matriek het Sparks in 1951 as ‘n koerantverslaggewer by die Daily Representative in Queenstown begin werk. Daarna het hy twee jaar in Londen deurgebring; ‘n tyd “that liberated me from the narrow vision of farm and small-town life, especially in a prejudice-ridden country such as South Africa. True personal freedom requires liberation from one’s own prejudices as well as from the diminution of the freedom of others to whom those predudices are directed” (1293). “As I was soon to realise, Britain was by no means free of racism at this time. When it began to dismantle its empire, dark-skinned immigrants from countries such as Pakistan and the West Indies began arriving in numbers, and notices declaring ‘No Coloureds’ began springing up on the walls of boarding houses and bed-and-breakfast establishments” (1390). Sparks het as ‘n arbeider, kelner en klerk gewerk en nie ‘n joernalis in Fleet Street geword soos hy gehoop het nie.

Hy het per skip na Suid-Afrika teruggekeer en in Kaapstad aan wal gegaan. “From that moment on my awareness of the injustices of my country seemed to grow by the day. What had been familiar before now appeared obscene” (1477). “Apartheid was making every job colour-coded” (1489). Hy opper egter nêrens enige beswaar teen hoe daar deesdae teen blankes gediskrimineer word nie. Vervolgens het hy as joernalis by The Chronicle in Bulawayo gaan werk. “The whites of Southern Rhodesia, nearly all migrants from Britain, were too stubborn and every bit as racist as the Afrikaners of South Africa, whom they condescendingly despised in a parallel strand of intra-ethnic prejudice” (1519). “I didn’t believe there was any material difference between the English whites of Rhodesia and the Afrikaners of South Africa when it came to resisting black political advancement” (1634). Die Afrikaners word dus deur hom as rassiste uitgesonder; nie die Engelssprekende Suid-Afrikaners nie.

Oor sy belewing van Suid-Rhodesië skryf Sparks: “I had not really been happy in Bulawayo” (1647). “For me it was a social desert. In the year I spent in Southern Rhodesia I made no friends of my own age. I never had a single date” (1548). Maar daar was tog baie swartes waarmee hy kon sosialiseer. As hy werklik polities so oorverlig was, waarom het hy nie tjommies met hulle gemaak nie? Ian Smith word beskryf as “Rhodesia’s nemesis” (1595). “Smith was never a great orator, nor a great intellect” en Sparks kla oor “the ugly intonation of his flat vowels” (1600).

Kenmerkend van Sparks se boek is dat hy byvoeglike naamwoorde invoeg om diegene af te kraak wat polities met hom verskil en ander byvoeglike naamwoorde gebruik om diegene op te hemel wat soos hy oor die politiek dink. Byvoorbeeld, Julius Nyerere van Tanzanië word beskryf as “one of the most thoughtful, perceptive politicians I have ever met” (2927). Nyerere het ingevolge sy sosialistiese beleid genaamd Ujamaa derduisende mense verskuif en groot hongersnood en baie sterftes veroorsaak. Dit verhoed Sparks nie om Nyerere te komplimenteer nie: “When he realised it [Ujamaa] wasn’t working as he had intended he dropped the programme – something Verwoerd could never bring himself to do” (2933).

Die Nieu-Seelander en integrasionis, Garfield Todd (1908-2002), wat tydens Sparks se Rhodesiese verblyf die eerste minister was, was Sparks se held, asook “his doughty daughter, Judith” (1600). Later noem hy haar ‘n “feisty … daughter” (2893). “I knew all about [Garfield] Todd, of course, and admired him greatly. Indeed I think he was arguably the most progressive and imaginative white leader ever to step onto an African political stage” (1606). Garfield het Joshua Nkomo se terroriste aktief ondersteun (2893). Judith (gebore in 1943), is in opdrag van Robert Mugabe deur ‘n swart soldaat verkrag en het ontpop as ‘n kritikus van die Mugabe-bewind. Toe Sparks later Rhodesië tydens Ian Smith se bewind besoek het, was sy waarneming van die swartes: “They saw the token reforms as a weakening of the white regime’s resolve and that more pressure was now needed to achieve full equality” (2899). Uit wat in Rhodesië gebeur het, het mense soos FW de Klerk nooit werklik ‘n les geleer nie. Hendrik Verwoerd het tereg geredeneer: “Any reform would simply invite more pressure” (2904).

Sparks het na Oos-Londen verhuis en by die Daily Dispatch as joernalis gaan werk. Hy noem die koerant “a venerable institution” (1683). “The paper still flew only the Union Jack from its flagpole” (1689). Die Nasionale Party-regering was dus oor landsvlae nie so onverdraagsaam soos die ANC-regering wat glad nie die openbare vertoning van die vorige landsvlag duld nie. In sy dekking van internasionale nuus was daar by die koerant “a bias towards British affairs” (1700). Sparks het in hierdie tyd sy eerste vrou, Mary Rowe, ‘n kind van Britse immigrante uit Cornwall, ontmoet en in 1957 met haar getrou. Dit was ook die begin van hulle vriendskap met ‘n mislukte student in die regte en mede-joernalis, Donald Woods, en sy vrou, Wendy.

Hierna het Sparks 18 maande lank by Reuter in Londen gewerk. Hierdie nuusagentskap het “an obsession with accuracy and objectivity” wat vir ‘n obsessiewe, instinktiewe mens soos Sparks problematies was. “I believe the latter [objectivity] is not strictly achievable since every individual views events through an inbuilt cultural and personal prism … the most one can realistically hope for is fairness” (1808; ook 4760). Sy ironiese raad aan joernaliste is: “Don’t become a propagandist” (4760); iets wat hy egter self deurentyd gedoen het; ook in sy outobiografie. In die laaste paragraaf hier onder kom ek weer by Sparks se “fairness” uit.

Hy skryf van “the violence being used to suppress protests against apartheid” (5283). Dit dring nie tot hom deur dat geweld nodig was om voorafgaande geweld te bekamp nie. Ons beleef dit tans opnuut: grootskaalse geweld word op universiteitskampusse gepleeg maar dit mag skynbaar nie met geweld bestry word nie, gevolglik is daar voortslepende en toenemende wetteloosheid. “Apartheid South Africa was effectively a police state” (5637), maar Sparks opper geen beswaar teen die militêre range wat polisielede in die nuwe Suid-Afrika het nie.

Hierna het Sparks by die Rand Daily Mail gaan werk en kennis met ‘n geesgenoot, Laurence Gandar (1915-1998), gemaak, wat die RDM-redakteur van 1957 tot 1965 was. Die RDM sou “the most liberal paper in the country” word (1925). Sparks loop oor van lof vir hierdie koerant. Volgens hom was dit “the best team of journalists ever assembled in South Africa” (1925). Hy beskou Gandar as sy “intellectual father” (1930); dalk eerder sy ideologie-pa. “He was a role model … He was the greatest editor I ever worked for, perhaps the greatest South Africa has ever seen” (1930). “Perhaps” omdat Sparks blykbaar ook aanspraak op daardie grootsheid wou maak. “By his example he [Gandar] … transformed the entire South African press, which in turn contributed to the remarkable transformation of the country from the outrage of apartheid to the hopefulness of a non-racial democracy” (1936).

Al was Sparks aanvanklik jingoïsties Britsgesind het hy dit teen “the Eurocentric outlook” (1993). Toe Suid-Afrika in 1961 ‘n republiek buite die Statebond geword het, was Sparks al dermate geafrikaniseer en sy voorkeure in so ‘n mate verswart dat hy kon skryf: “The ending of the relationship with the Royal Family meant nothing to me” (2715). As joernalis het Sparks verkies om alles primêr uit die oogpunt van swartes te sien. Die wet op grondbesit van 1913 het hy beskryf as die “‘original sin’ of South African racism” (2018), waarmee hy darem erken dat rassisme voor 1948 bestaan het. Hy kla ook oor “how deeply racist the Rand Daily Mail‘s predominantly white readership was” (2091). Hierdie gaping tussen wat die RDM aangebied het en die oortuigings van sy lesers sou uiteindelik tot die ondergang van die koerant lei.

Die RDM het besluit om die woord “native” met “African” te vervang (4784). (Later het alle nie-wittes “blacks” geword, 4766, 4778). Dit het ‘n groot daling in sirkulasie veroorsaak. Sparks pak die skuld hiervoor op veral Afrikaners. Die woord “African … seemingly containing an implication that black people had a proprietary right to the continent, that it was theirs and that white South Africans were outsiders, non-Africans. It was a hypocritical attitude, since whites had long taken pride in regarding themselves as ‘Europeans'” (2097).

Sparks skaar hom aan die kant van die ANC en die PAC se Robert Sobukwe (1924-1978). “The ANC itself had always been committed to the ideal of non-racialism rooted in its 1955 Freedom Charter” (2103). Sobukwe was volgens Sparks “at pains to stress that the concept [African] was not racist” (2108). Sobukwe word soos volg aangehaal: “We aim, politically, at government of the Africans by the Africans for the Africans, with everybody who owes his only loyalty to Africa and who is prepared to accept the democratic rule of an African majority being regarded as an African” (2114). Dit is te dik vir ‘n daalder vir seker die meeste blankes en sekerlik vir die meeste Afrikaners, maar Sparks het geen probleem met hierdie soort “nie-rassigheid” nie.

Sparks erken: “The Africanists resented the influence that the white communists seemed able to exercise on the ANC” (2114). As wit kommuniste probleme het om as Afrikane te kwalifiseer, watter kans het nie-kommunistiese Afrikaners? Sparks ontken dat daar iets soos swart rassisme bestaan. Hy skryf selfs Steve “Biko was no black racist” (4754). “I empathised with the broad objectives of the Black Consciousness Movement” (4772).

In die Suid-Afrikaanse politiek was daar net twee moontlikhede: rasseskeiding of integrasie (2166). Hendrik Verwoerd (1901-1966) het profeties gesê: “The end of apartheid … will be the end of the white man in South Africa” (2556). Sparks, daarenteen, het integrasie verkies: “Full racial integration was the only possible future for South Africa” (2574). “I was aware that a large number of my fellow English-speakers, perhaps a majority, quietly approved of the basics of apartheid while at the same time looking down upon the Afrikaners as being too rough, too unsubtle. There was an element of hypocrisy about some that I found contemptible” (2733). Hy erken ook dat Engelssprekende blankes wat uit Afrika, bv Kenia, gevlug het, voorkeur aan rasseskeiding gee (2250).

Verwoerd se standpunt word soos volg deur Sparks verwoord: “Multiracialism was the current vogue, but be assured that in time, as individual groups began to feel their national and cultural identities coming under the threat of being swamped by the influx of alien elements, there would be a reaction against it. Humanity would revert to a recognition of the need to protect their cultural identities in their own homeland areas” (2587). Al hoe meer tekens hiervan is deesdae oral in die Westerse wêreld waarneembaar. Sparks se vertolking is: “Afrikaner angst, the fear of cultural swamping and the loss of volksidentiteit … lay at the heart of their racist responses to the black majority” (2593). Johann Herder (1744-1803) “believed that culture, heritage and language were what defined a volk “(9132) maar Sparks misgun dit vir Afrikaners. Selfs teenoor die voortbestaan van behoudende, konserwatiewe Engelssprekendes was hy onsimpatiek gesind. Hy verwys na “the identity crisis of the white Afrikaners and the connivance of the English-speaking South Africans” (9121).

Sparks skryf: Jacob “Zuma had had no formal schooling” (8772). “Jacob never went to school” (8778). Ook: Zuma was “too lacking in understanding even if he had the will” (9040). Daarteenoor gee Sparks talle kere tereg te kenne dat Verwoerd intelligent was (2126, 2215, 2568, 4022, 4414, 4426, 4432, 4449). Toe Sparks ‘n jaar of wat gelede in die openbare pers Verwoerd intelligent genoem het, het dit so ‘n groot bohaai veroorsaak dat hy verplig gevoel het om sy stelling terug te trek en verskoning te vra. Selfs die verligste blanke moet dus op swart aandrang vernederend om verskoning vra, al het hy die waarheid kwytgeraak, want niks goeds mag van die blanke politieke bewind en veral apartheid gesê word nie. Sparks is in die laaste jare van sy leeftyd toegelaat om weekliks ‘n rubriek op Netwerk24 en in bv Die Burger te publiseer. Dit toon dat Naspers/Media24, soos die Nasionale Party, sedert 1990/94 ongetwyfeld polities ‘n U-draai gemaak het. Sedert Sparks se dood het daardie Afrikaanse nuusdiens telkens aanleidings gevind om hom postuum lof toe te swaai.

Die RDM het die spreekbuis van die Progressiewe Party geword. Die eerste leier van die party, Jan Steytler, het geredeneer: “We don’t need laws to keep our identity” (2845). ‘n Soortgelyke redenasie is aan die Universiteit Stellenbosch gebruik deur diegene wat vyandig teenoor Afrikaans was. Steytler: “No man must ask me to give him special protection just because he is white … I am not prepared to subsidise inefficiency” (2851). Deesdae is dit swartes wat spesiale beskerming geniet en is ondoeltreffendheid aan die orde van die dag. In ‘n helder oomblik het Sparks gepraat van “the centralising of inefficiency” (8486). Steytler: “Come with me into a future of prosperity by helping me to release the vast human potential of our country … South Africa can produce work and prosperity for all” (2857). Sparks eet dit alles vir soetkoek op. Hy erken nie dat Steytler verkeerd bewys is nie.

Omtrent al wat ‘n prominente linkse is se naam kom in Sparks se teks voor, by uitstek liberaliste en kommuniste; mense by wie daar onderling eerder ‘n graad- as ‘n aardverskil is. Sigmund Freud het na hierdie verskynsel as “the narcissism of minor differences” verwys (7437). Sparks: “I had long regarded myself as a liberal in the classical Lockean sense, which meant being instinctively on the side of the underdog in our racist society” (7818), wat van hom ‘n nuttige handlanger van kommuniste gemaak het. In die nuwe Suid-Afrika was hy egter nie bereid om vir die nuwe onderdruktes, die benadeelde blankes, in die bres te tree nie.

Mary Benson word beskryf as “the most indefatigable lobbyist and activist ever to have taken up the anti-apartheid cause” (3703). Winnie Mandela word beskryf as ‘n “tall, confident woman of striking beauty;” iemand met “elegance and charm” (7030). Hierdie mense het onder meer die vrylating van Nelson Mandela begeer. As hy vroeër vrygelaat is “we might have had more than just one all-too-brief term of his remarkable talents” (4071).

Na sy eerste vrou se dood het Sparks met Sue Matthey, van Switserse oorsprong, getrou. Die ingeperkte Beyers Naudé is uitgesoek om die huweliksband te lê (4855). Kort hierna was Sparks drie jaar lank die redakteur van die Sunday Express (4962) en daarna van die Rand Daily Mail (1977-1981), wat glo “the country’s greatest newspaper” was (6323). Na sy ontslag as RDM-redakteur het hy as die plaaslike korrespondent van koerante in Amerika, Brittanje en Nederland opgetree. “I felt a sense of satisfaction that my work was helping to build foreign pressure on South Africa to end apartheid – perhaps every bit as important as whatever domestic influence I’d had while editing the Rand Daily Mail” (7755). Later word hy selfs meer voorbarig met sy selfoorskatting: “I felt my coverage had played a role in the transformation, because I believed international pressure from the US, Britain and the Netherlands, where most of my reports had appeared, had contributed significantly [!] to the transition” (8539). Hy was ongetwyfeld sy eie held. Ierdere verering, erkenning of bekroning wat hom te beurt geval het, word in sy outobiografie geboekstaaf.

Na sy uittrede by die RDM het Sparks die Institute for the Advancement of Journalism gestig met ‘n tipiese nie-rassige doel: om opleiding aan swart joernaliste te verskaf. Na die dood van sy tweede vrou het Sparks met Jenny Gandar, die weduwee-skoondogter van Laurence, getrou maar hulle het na nege jaar geskei. Sparks het vier kinders waaronder “Michael and Andrew, both now living in England” (9176). Hulle het klaarblyklik nie genoeg waardering vir al die harde werk wat hulle pa verrig het om ‘n utopie hier aan die suidpunt van Afrika tot stand te bring nie.

“That sublime feeling of triumph, of having the dream of a lifetime come true against all the odds, stayed with me throughout Nelson Mandela’s term of office, and a bit beyond as Thabo Mbeki seemed to carry the baton for a while. But, as with all dreams, there comes an awakening to reality” (8358). Maar toe was die onherstelbare skade reeds gedaan. Sparks gee vir die blankes, veral die Afrikaners, die skuld vir hierdie mislukking en nie vir homself of die swartes nie. “Remoulding three centuries of racial domination and exploitation, and the shattering of black family life through generation upon generation of migrant labour, was never going to be a quick fix. Nor was there going to be any swift reincarnation of more such great souls as Nelson Mandela. So decline was inevitable” (8358). ‘n Mens kan bv vra: Wat het van Mbeki se “African Renaissance” (8380) geword?

Maar moenie dink Sparks het tot inkeer gekom nie. “In the interests of fairness let me note that despite Mbeki’s errors of judgment and Zuma’s multiple defects, South Africa is still a much better place than it was under apartheid … It is not headed towards becoming a failed state … It is not another Zimbabwe in the making” (9076). Tot sy dood het Sparks in sy politieke onredbaarheid volhard.

Sydney Gregan: So is ons verneuk!

Ek het onlangs die boek van professor Sampie Terreblanche, Lost in Transformation: South Africa’s Search for a New Future Since 1986 aangekoop. Nie dat ek enige bewondering vir die man het nie; inteendeel. Hy is ‘n onrehabiliteerbare liberalis en klaarblyklik sal nie eens die sigbare verval en agteruitgang in hierdie land hom van daardie kwaal kan genees nie. Die boek het in 2012 verskyn en bevat baie belangrike inligting juis omdat Terreblanche van belangrike gebeure kennis dra en selfs deel van daardie stuk geskiedenis was. Opnuut word ook besef hoe die Blanke in die 1992-referendum verneuk is.

Die skrywer merk tereg op dat die uitstaande kenmerk van die tydperk 1994 tot 2012 die intensifisering van die sosiale probleme van armoede, werkloosheid en ongelykheid is. Hierby moet natuurlik gevoeg word geweld, misdaad, onstabiliteit, wanorde en gepaardgaande vrees en onsekerheid. Hy skryf dit toe aan die feit dat Suid-Afrika (en by uitstek die swart ANC-elite) voor die 1994-verkiesing permanent gekoöpteer is as ‘n satelliet van die Amerikaanse neo-liberale wêreldryk. Die gevolg daarvan was dat ‘n nuwe swart elite geskep is in Suid-Afrika wat hulle aangesluit het by die bestaande wit elite en tot uitsluiting van die res van die bevolking. Hierdie elite werk nou saam met die korporokrasie van die VSA.

Volgens hom is daar sedert veral 1986 druk uitgeoefen op die NP-regering deur die minerale-energiekompleks (met aanhitsing vanuit die VSA en Brittanje) om ‘n nuwe bedeling in te stel wat geskoei is op die voorskrifte van die Amerikaanse globale ryk. Sowat 40 000 transnasionale maatskappye van die VSA gee wêreldwyd die pas aan en het deur gesamentlike druk daarvoor gesorg dat daar geen beperkings op hulle imperialistiese strewe gestel word nie.

Die groot gevaar vir die korporokrasie in 1994 was ‘n Nelson Mandela wat sou staan by sy sosialistiese strewes soos ook verwoord in die Freedom Charter. Gevolglik is geen steen onaangeroer geraak om Mandela (en uitgesoekte ANC-leiers) onmiddellik te betrek by geheime onderhandelinge wat deur Harry Oppenheimer te Little Brenthurst en later ook by die Ontwikkelingsbank gehou is. Inderwaarheid het die eintlike onderhandelinge hier, eerder as by KODESA plaasgevind. Die KODESA-onderhandelinge is uitgerek om die korporokrasie die geleentheid te bied om die ekonomiese model in plek te kry. Nadat dit in plek was, het die NP (snaaks genoeg!) skielik afstand gedoen van sy voorheen “onverbiddelike” eis vir ‘n minderheidsveto en magsdeling. Nou word ook verstaan waarom ‘n liggewig soos Roelf Meyer by KODESA was — die res was seker almal by Little Brenthurst!

Hierdie swart elite (Mandela en sy trawante) is inderwaarheid omgekoop om die voorskrifte van die korporokrasie te aanvaar. Terreblanche stel prontuit dat alle soorte onheiligheid (“unholiness”) daar moes plaasgevind het ten einde Mandela te oorreed om van ‘n suiwer sosialistiese strewe te beweeg na ‘n uitgangspunt waar die Amerikaanse neo-liberale dogma aanvaar is. Toe die Tussentydse Oorgangsraad wat Suid-Afrika vanaf 1993 tot en met 1994 regeer het, dringend ‘n lening van $850 miljoen nodig gehad het, het die IMF (Internasionale Monetêre Fonds) toegesien dat ‘n dokument onderteken word wat die ekonomiese beleid van die nuwe Suid-Afrika uitgespel het voordat die lening toegestaan is. Dus, die gepeupel het geen sê hierin gehad nie! Só is Suid-Afrika verbind tot die Amerikaanse model van neoliberalisme en markfundamentalisme. Dit het gepaard gegaan met beloftes van belegging, hoër groeikoerse, minder werkloosheid en dreigemente dat as die nuwe model nie aanvaar word nie die Suid-Afrikaanse ekonomie ontwrig sou word. Van hierdie beloftes het min, indien enige tereg gekom.

Met die aanvaarding van GEAR in 1996 het die ANC finaal gekapituleer voor hierdie Amerikaans-geleide aanslag. Terreblanche stel dit soos volg:

…the ANC was deceived on such a massive scale by false prophets who led South Africa, not to the promised land, but into a desert in which the poorest part of the population was doomed to live permanently in a systemic condition of abject poverty.

Asemrowende ekonomiese geleenthede is vir die nuwe swart elite geskep om hulle te voeg by die bestaande wit elite; iets wat vir feitlik een en almal van hulle (behalwe moontlik Chris Hani) onweerstaanbaar was. So was BEE (swart ekonomiese bemagtiging) en regstellende aksie maar net nog ‘n metode (slenter) (vanuit die wit elite) om aan die swart elite, eerder as die veramde swart massas geleenthede te bied tot blitsrykdom.

Die gevolge van bostaande geheime onderhandelinge (komplot) is vandag vir almal sigbaar. Sowat 14 miljoen hoofsaaklik swartes ontvang maandeliks ‘n maatskaplike toelaag. Werkloosheid het toegeneem tot 25% (dalk eerder 33%?) van die bevolking. 50% van die bevolking (waarvan 23,7 miljoen swartes) lewe in armoede en ontvang slegs 7,8% van die land se totale inkomste, terwyl die top 20% sowat 75% van die totale inkomste ontvang. Die swart elite het nou wel aangegroei tot ‘n aansienlike 6,3 miljoen.

Wat ook besef moet word is dat die “kompromie” wat in 1993 bereik is tussen die ANC-elite en die Amerikaans-geïnspireerde korporokrasie ‘n raamwerk daargestel het vir deurlopende konsultasie ten einde gemelde ooreenkoms in stand te hou. Dit verklaar dan ook waarom iemand soos Jacob Zuma verhinder word om sy eie minister van finansies aan te stel. Baie duidelik sal daar elke keer as buite die raamwerk van hierdie magsgroep opgetree word, ‘n berekende aanval op die Suid-Afrikaanse ekonomie gemaak word. Duidelik is daar ‘n regering agter die regering en is die parlement van Suid-Afrika maar net ‘n rubberstempel vir die besluite wat in die eintlike regering (die Amerikaans-geleide koroprokrasie) gemaak word. Die aanval op Zuma het baie meer te doen met die feit dat hy sy rug op die VSA-beheerde korporokrasie draai as sy onbevoegdheid en dan veral ook sy voorneme om eerder bande met veral China aan te knoop. Ramaphosa se gewildheid in die geledere van die korporokrasie (en sy rykdom) en sy steun aan hulle minister van finansies, Pravin Gordhan, verklaar ook tot welke mate Ramaphosa deur hierdie kliek omgekoop is.

Daar het baie boeke en artikels die afgelope 22 jaar verskyn oor die bedrog van ons huidige sogenaamde demokrasie en nog baie meer oor die verpletterende gevolge van die Amerikaanse ryk soos dit sedert veral die Reagan-jare ontplooi het. John Perkins, skrywer van Confesssions of an Economic Hitman en Hoodwinked wys op die geweldige invloed wat hierdie korporokrasie uitoefen in feitlik elke land van die wêreld.

Almost no politician gets elected without money that flows through them and their stockholders. They control the mainstream media, either through direct ownership or advertising budgets.

In die VSA is daar sowat 3000 betaalde stemmingmakers (“lobbyists”) wat betaal word om die openbare mening sodanig te beïnvloed dat die korporokrasie se standpunte en beleid sal seëvier. Om die mees geslepe vrou in die VSA en boonop geestelik siek en fisies bedwelm voor te hou as die ideale president van die magtigste land ter wêreld, getuig van absolute onaantasbare mag en daarteenoor, verstommende oningeligtheid en tragiese onmag.

Dit bring mens by die vraag waarom Afrikaners, wat hieroor ingelig is en bewus is van hierdie feite — veral dan oor die regering deur die elite in ons land en die komplot om dit te kon bereik en steeds in stand te hou — daaroor swyg? Die antwoord is tog duidelik dat hulle deel van hierdie elite is en in- en omgekoop is deur die korporokrasie en geen saak het met die armoede en ellende van mede-Afrikaners nie, ondanks pretensies tot die teendeel. Ek laat my nie vertel dat hulle nie bewus is hiervan nie.

Met hierdie toedrag van sake sal daar voortgegaan word om lippediens te bewys aan die versugting van die armes en is die saad gesaai vir toenemende spanning, geweld en misdaad in ons land. Aan die ontvangkant is die middelklas wat in die slag sal bly sou hierdie stand van sake voortduur. Dit is die middelklas wat geteiken word deur onteiening en wat hulle sal voeg by die bedelstand. In die res van Afrika is dit trouens opmerklik om te sien dat daar van ‘n middelklas geen sprake is nie, maar wel net van ‘n swart elite en ‘n bedelstand wat maar te bly is vir elke krummel wat na hulle kant toe gegooi word. Ons is, terwyl baie van ons dit steeds nie wil glo nie, vinnig daarheen op pad.

Intussen word ons ure lank vermaak met onsinnighede soos die “krisis” in Suid-Afrikaanse rugby, terwyl ons vermoë om weerstand te bied elke dag verder afgebreek word. Ons is klaarblyklik meer ontsteld oor gebreinspoelde beginsellose sportmanne wat te veel betaal word om swak rugby aan ons op te dis as oor die uitwissing van ons volk.

Mag die Afrikaner tog dringend tot kentering kom want soos gesien word in die res van Afrika is ‘n bedelstand duidelik nie in staat om weerstand te bied teen die onheil van hierdie bose geldmagte nie!

Leon Lemmer: Hinton Rowan Helper se strewe na ‘n nasiestaat

Uitvinders is mense wat dinge skep wat nie bestaan het nie. Ontdekkers is mense wat dinge opspoor en ervaar wat voorheen nie in eie geledere bekend was nie. Sowel die uitvinders as die ontdekkers was hoofsaaklik blankes. In hierdie rubriek beperk ek die aandag tot ontdekkers van geografiese gebiede, hoewel ruimteliggame deesdae ook verken word.

Die Skot David Livingstone (1813-1873) het veral die Zambezi-rivier en Oos-Afrika verken en die oorsprong van die Nylrivier probeer vasstel (Tim Jeal, Livingstone, Yale University Press, 2013, 456p; Amazon Kindle $16,82). Die Wallieser Henry Morton Stanley (John Rowlands, 1841-1904) het ‘n meer veeleisende taak aangepak deur die loop van die Kongo-rivier en sy omgewing in Sentraal-Afrika te verken. Sy manhaftigheid is werklik indrukwekkend (Tim Jeal, Stanley: The impossible life of Africa’s greatest explorer, London: Faber and Faber, 2008, 570p; Amazon Kindle $11,39). Die volgende waarneming van Stanley kan in verband met die FW de Klerk-strategie van 1990/4 gebring word: “Once Africans had made overt threats of violence, they would treat as weakness any subsequent attempts to placate them” (p 172).

Dit is seker veral ontdekkingsreise in Afrika wat Suid-Afrikaners interesseer maar daar was baie ander, soos die buitengewone ervarings van die Engelsman Samuel Hearne (1745-1792) in Noord-Kanada op soek na onder meer ‘n noordwestelike skeepsdeurgang vanaf die Atlantiese na die Stille Oseaan (Ken McGoogan, Ancient Mariner: The Arctic adventures of Samuel Hearne (Carrol & Graf, 2003, 336p). Vanweë minder pakys het hierdie deurgang eers in die huidige eeu bruikbaar geword.

Maar ek wil oor Afrika-ontdekkers (eintlik -verkenners) skryf. Van die interessantste tekste en daarby waarheidsgetrou is die Skot Mungo Park (1771-1805) se verslae oor sy ekspedisies in die omgewing van die Nigerrivier in Wes-Afrika (Travels in the interior districts of Africa, Ware: Wordsworth, 2002, 390p; Amazon Kindle $1,13). Een van sy waarnemings was: “Loss of time is an object of no great importance in the eyes of a Negro. If he has anything of consequence to perform, it is a matter of indifference to him whether he does it to-day or to-morrow, or a month or two hence; so long as he can spend the present moment with any degree of comfort he gives himself very little concern about the future” (p 298). In Helper se 1868-boek (bron hier onder) is daar hierdie aanhaling: “Regardless of the past as reckless of the future, the present alone influences their actions” (Kindle 2738).

Oor sy swart vriend Karfa skryf Park: “Observing the improved state of our manufactures [die artikels wat Park uit Engeland saamgebring het],* and our manifest superiority in the arts of civilised life, he would sometimes appear pensive, and exclaim with an involuntary sigh … ‘Black men are nothing.’ At other times he would ask me, with great seriousness, what could possibly have induced me, who was no trader, to think of exploring so miserable a country as Africa? He meant by this, to signify that, after what I must have witnessed in my own country, nothing in Africa could, in his opinion, deserve a moment’s attention. I have preserved these little traits of character in this worthy Negro, not only from regard to the man, but also because they appear to me to demonstrate that he possessed a mind above his condition; and to such of my readers as love to contemplate human nature in all its varieties, and to trace progress from rudeness to refinement, I hope the account I have given of this poor African will not be unacceptable” (333-334). [* “All the articles of value which the Moors and the people of Jinnie bring to Sego, are made by us. If you speak of a good gun, who made it? – the white people” (371).]

Dit is verstaanbaar dat Park oor sy verblyf in Afrika geskryf het: “I … felt a painful longing for the manifold blessings of civilised society” (300). Maar hy het tereg teen veralgemening gewaarsku. In die konteks van raspolitiek word veralgemening deesdae stereotipering genoem. Maar stereotipering geskied nie oorsaakloos nie. Daar is seker ten minste ‘n element van waarheid in. Daar is seker ook ‘n mate van nawerking van die verlede in die hede. Lesers moet maar self besluit in hoeverre die inligting in die aanhalings steeds geldig is. Daar moet egter in gedagte gehou word dat meer as twee eeue sedert Park se dood verloop het. Maar groot kulturele verskille tussen blankes en swartes bestaan sekerlik steeds.

Daar is ‘n boek waarin die menings van talle Afrika-ontdekkingsreisigers byeengebring is: Hinton Rowan Helper (1829-1909) se The negroes in Negroland; The negroes in America; and, Negroes generally; also, The several races of white men (New York: GW Carleton, 1868, 255p; Amazon Kindle $1,13). Met Negroland word Afrika bedoel. Helper het ook twee ander boeke oor hierdie onderwerp gepubliseer: The impending crisis of the South: How to meet it (1857, 106p; Amazon Kindle $11,34) en Nojoque: A question for a continent (1867, 484p; Amazon Kindle $10,25). Daar is ook ‘n omvattende boek oor Helper beskikbaar: David Brown, Southern outcast: Hinton Rowan Helper and the impending crisis of the South (LSU Press, 2006, 333p; Amazon Kindle $18,23).

Helper was ‘n Amerikaanse Suiderling wat eerder om ekonomiese as morele redes teen slawerny gekant was. Hy het gedink dat as blanke werkers gebruik word die Suidelike state vinniger sou industrialiseer en ontwikkel en hulle agterstand teen die Noordelike state kon inhaal. Hy wou hê dat die swart slawe vrygestel en gerepatrieer word. Sy oogmerk vir Amerika was ‘n nasiestaat vir blankes: “The ultimate whitening up of all the Southern States” (1868-boek, Kindle 4419). Op daardie stadium was daar 30 miljoen blankes in Amerika teenoor 4 miljoen swartes. In die Suidelike state was Helper ‘n uitgeworpene omdat die meeste slawe-eienaars teen die vrystelling van die slawe gekant was omdat hulle swartes as goedkoop arbeiders wou behou. Daar is ook gemeen dat Helper as ondersteuner van Abraham Lincoln die Noorde teen die Suide gehelp het. Helper is verwerp deur pro-swart gesindes en diegene wat die slawe wou vrystel weens sy onsimpatieke, rassistiese houding jeens swartes.

Ek beperk my aandag tot Helper se 1868-boek, waarin ook inligting uit sy twee ander genoemde boeke aangehaal of herhaal word. Ek wou veral kennis neem van wat Afrika-ontdekkingsreisigers geskryf het. Baie van die destydse gebruike van swartes is grusaam, wat die teks onaangename leesstof maak. Daar is ook baie uitlatings wat aan Penny Sparrow herinner. Ek gaan egter nie opmerkings herhaal wat deesdae as rassisties geëtiketteer (kon) word nie. Al die outeurs is sekerlik nie so waarheidsgetrou soos Park nie. Tog kristalliseer daar ‘n redelike mate van konsensus.

Een van die dinge wat opval, is dat daar destyds gemeen is dat die getal swartes in Afrika besig was om te verminder, bv weens siektes en natuurrampe soos droogte. Die enigste plek waar die swartes glo meer geword het, was as die slawe van blankes in die Amerikas (2595). Dit blyk ook dat slawerny in Afrika bestaan het lank voordat met die transatlantiese slawehandel begin is en slawerny voortgeduur het lank nadat slawerny in die Westerse wêreld afgeskaf is. “The intercourse which the natives have had with white men does not seem to have much ameliorated their condition” (692). In Afrika is na bewering tradisioneel net sowat ‘n kwart van die swart bevolking nie deur hulle medeswartes verslaaf nie (541, 560, 1745). “Slavery in Africa as a national institution … seems to have existed always” (655).

“The most horrible topic connected with slavery is slave-hunting; and this is earned on, not only for the purpose of supplying the foreign market, but, in a far more extensive degree, for supplying the wants of domestic slavery” (590). “The liability to fall into a condition of servitude is not so frightful in Africa as it is where there is a higher appreciation of personal liberty; nor does the same odium attach to the term slave as is attached to it among civilized men. The African sees very little difference between the authority exercised over him by one whom he acknowledges as his master and the petty tyranny which is exercised by most African chiefs over their subjects; and so long as he is worked moderately, and treated kindly, he has but little cause for dissatisfaction, and not infrequently by his own choice places himself in this condition” (570).

Reeds in 1868 het Helper tereg verwys na “the gross error of inferring or supposing that color is the only differences – and that a very trivial difference – between the whites and the blacks” (70). In 2016 moet ons steeds aanhoor dat velkleur die enigste rede is waarom blankes rassesegregasie of apartheid toegepas het. Verskille in wêreld- en lewensbeskouing, in lewenswyse, oftewel kulturele verskille, word geïgnoreer. ‘n Sendeling moes die volgende redenasie aanhoor: “Me go to church, and you no pay me” (2213). “All missionaries praise the African for his strict observance of the Sabbath. He would have three hundred and sixty-five Sabbaths in the year, if possible, and he would as scrupulously observe them all” (2223).

“Gratitude with the African is not even a sense of prospective favor. He looks upon a benefit as the weakness of his benefactor and his own strength; consequently he will not recognize even the hand that feeds him” (1297). Swartes het ‘n “long list of wants without stint or shame” (1315). “Whatsoever is seen is surely demanded … The love of acquiring property stifles every sense of shame; and no compunction is felt in asking for the cloak from off the back” (1325). “True to his natural instincts, the king commenced begging, and being much struck with my Highland costume, he demanded it as a proof of friendship” (1344). “They never make a present without expecting to receive three times as much in return” (1335). “The more they receive the more they desire, but in return they will do nothing” (2156). “When they can no longer ask, they begin to borrow, with the firm resolution of never repaying; and, what is worst of all, when they make a present, they hold it a deadly offence not to receive at least double the value in return” (1362). “It often came about that our house was like a shop where there are customers in abundance, except that in our case they were customers who wished to have everything for nothing” (1371).

“Africa from the earliest ages has been the most conspicuous theatre of crime and of wrong; where social life has lost the traces of primitive simplicity, without rising to order, principle, or refinement; where fraud and violence are formed into national systems, and man trembles at the sight of his fellow-man” (1407). “Everything that comes in their way, which they cannot appropriate on the spot to their own use, is destroyed, that it may not be of advantage to others” (1438). “Their destructiveness is prominent; a slave never breaks a thing without an instinctive laugh of pleasure” (2291).

Meer as een outeur gebruik die voorbeelde van ‘n perd en ‘n donkie om die beduidende verskille tussen etniese groepe aan te dui; dat hulle nie saam in dieselfde tuig kan trek nie. “It is the grand error of equalizing that which is unequal” (2632). Dit herinner aan wat in Deuteronomium 22:10 staan: “Jy mag nie ‘n bees en ‘n donkie saam voor ‘n ploeg inspan nie” (3643). William Mungen het in 1867 gesê: “As soon as they admit that the races are of different origins they can no longer claim that all races are equal, any more than they can claim that the horse and the ass are equal” (3136). John Quincy Adams (1767-1848) het in 1843 geskryf: “It is only as immortal beings that all mankind can, in a sense, be said to be born equal” (2917). Senator Thurman van Ohio het in 1868 gesê: “Of all the delusions I have ever known, the idea of political equality between the black and white races seems to me the greatest … It is impossible that the race to which we belong can submit to negro domination; it is impossible that … the negro can compete with the white man in the business, much less the politics, of the country” (3057). Hiermee het ek reeds met die kommentaar van Amerikaners oor swartes in Amerika begin.

Soos uit die boektitel blyk, haal Helper ook outeurs aan wat oor Amerikaanse swartes geskryf het. Sowel Thomas Jefferson (1743-1826) as Abraham Lincoln (1809-1865) het gelyke saambestaan met swartes verwerp en verkies dat bevryde slawe gerepatrieer word. Soos Jefferson dit in 1824 gestel het: “Send the whole of that population from among us, and establish them, under our patronage and protection, as a separate, free, and independant people, in some country and climate friendly to human life and happiness” (2898). Lincoln het in 1858 gesê: “I do not understand the Declaration of Independence [1776] to mean that all men are created equal in all respects. Certainly the negro is not our equal in color – perhaps not in many other respects … I did not at any time say I was in favor of negro suffrage … I am not in favor of negro citizenship … I am not, and never have been, in favor of making voters or jurors of negroes, nor of qualifying them to hold office, nor to intermarry with whites … there is a physical difference between the black and white races, which I believe will forever forbid the two races living together on terms of social and political equality” (2935).

Montgomery Blair het in 1863 gesê: “An election would be a mockery in a community wherein there could be no other than black and white parties. In such communities, reason and experience show that one or the other race must be the dominent race, and that democracy is impossible” (2989). “The instinct of self-preservation … revolts at hybridism” (3006).

SS Cox het geskryf: “The white and black races thrive best apart; that a commingling of these races is a detriment to both; that it does not elevate the black, and it only depresses the white; that the history of this continent, especially in Hispano-America, shows that stable, civil order and government are impossible with such a population … It is an absurdity to say that two races, so dissimilar as black and white, of different origin, of unequal capacity, can succeed in the same society when placed in competition” (3092). Een van Fisher se raswette lui: “He may not lay a finger on one of those three wonderful boxes, the ballot-box, the jury-box, and the cartridge-box, which contain the instruments and weapons by which freemen defend their rights. They are for the white race only” (3256).

Samuel T Glover het in 1860 geskryf: “If you legislate to give the Africans place, position, and employment which would otherwise belong to white men, you depreciate white men – you invidiously stigmatize their race” (3529). Richard Grant White het in 1865 geskryf: “I believe that the greatness or abjectness of every people is due primarily, if not solely, to one cause – race” (3879). Theodore Parker het hierdie pluimpie vir blankes gegun: “The Caucassian differs from all other races; he is humane, he is civilized, and progresses” (3916).

In 1867 skryf Helper van ‘n verskynsel wat aan die nuwe Suid-Afrika kan herinner: “The negroes here … have hitherto been afforded opportunities, for both an education and for an easy and comfortable livelihood, far superior to the opportunities which were generally enjoyed by the poorer classes of white people … this cruel and flagitious discrimination in favor of the blacks as against the whites” (4042). “The poor whites were thus crowded away from the many desirable employments and places to which they alone should have been heartily welcomed” (4059).

Die volgende aanhaling herinner aan die U-draai wat die Nasionale Party van 1990 af gemaak het: Na die Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) het die Republikeinse Party “Lucifer-like fallen from the white heights of Republicanism into the black depths of Radicalism” (4202). In daardie na-oorlogse situasie word van die Amerikaanse blankes verwag om hulle bekke te hou en gedwee alles te aanvaar wat na hulle kant toe kom. Max du Preez gee deesdae soortgelyke raad aan Suid-Afrikaanse blankes. “Endure the wrong, and pass the whole matter by in silence, and without action, rather than subject themselves to the insult, expense, and loss of time which they well knew they would be but too likely to incur by making complaint” (4227).

Helper skryf: “We insist upon it that it is pre-eminently our duty to be just and kind to our own race, and that the poor and distressed of the white race are those who, here, there, and everywhere, have the highest claims upon us, whether for service, for food, for clothing, for education, or for whatever other thing” (4336). Is dit voorstelbaar dat ‘n gedrukte Afrikaanse hoofstroomkoerant ‘n pleidooi ten bate van arm blankes sou lewer of selfs maar net hulle toestand in ‘n hoofartikel sou belig? Ek dink nie so nie. Dit sou nie polities korrek wees nie.

Die stand van die Amerikaanse wedloop

v.l.n.r. Hillary, Evelyn, Bill Lynn. Die wêreld se gevaarlikste skurke in een foto.
v.l.n.r. Hillary, Evelyn, Bill en Lynn. Die wêreld se gevaarlikste skurke in een foto.

Soos wat die aanloop na die presidentverkiesing van die Verenigde State vorder, word die stryd meer verbete en persoonlik. Albei partye probeer mekaar roskam oor hul slegte gedrag uit die verlede. Dit is natuurlik ‘n gerieflike strategie om die aandag af te lei van die werklike kwessies wat ter sprake is.

Net die afgelope Saterdag 8 Oktober het dit uitgelek dat Donald Trump iets onfatsoenliks kwytgeraak het oor vroue in ‘n privaat onderhoud met iemand, en soos ‘n kaarthuis wat instort, eis die Republikeinse agterban sy uittrede. Selfs die Piet Snot nuusmedia in Nederland het Trump se uitlatings voorbladnuus gegee. Van die Bush familie tot bykans dwars oor die linie begin die opwelling teen hom. Die idee hieragter is dat Hitlery die presidentskap moet oorneem, en net soos Poetin, word Trump ook nou as geestelik onstabiel en gevaarlik voorgehou.

Sodra ons hierdie elitewêreld van skadu’s en intriges betree, is dit belangrik om te weet wat mense motiveer, aangesien die magte agter die skerms uiteindelik bepaal wat werklik aan die gang is en wat moet gebeur, en nie soseer die president nie.

Hoewel Trump nog al die jare nou betrokke was by die politiek en partye gefinansier het, blyk dit dat hy inderdaad nie heeltemaal onderdanig gaan wees soos die grootbase in die VS sou wou nie, en daarom nou as ‘n bedreiging gesien word.

Sy opponent, Clinton, se gesondheid is egter so bedenklik dat dit af en toe lyk asof sy kunsmatig in lewe gehou word, en ‘n mens wonder hoekom sy nie maar die handdoek wil ingooi nie. Dit is asof die duiwel agter haar sit.

En dit is hierdie laasgenoemde stelling wat aandag geniet.

Clinton se verlede is baie meer bekend, en uiters, uiters grimmig. Sy is ‘n gewetenlose monster soos wat ons kan sien hoe sy as prokureur ‘n verkragter verdedig het en sy 12-jarige slagoffer uitgelag het. Hierdie slagoffer het uiteindelik vyf dae in ‘n koma gelê en was vir tien jaar in psigoterapie gewees vanwee hierdie aanval, terwyl die dader – danksy Clinton se geknoei en gelieg – slegs twee maande tronkstraf gekry het.

Andersins het ook geblyk dat sy indirek agter die moord van ambassadeur Chris Stevens in Benghazi, Libië was. In haar uitgelekte eposse het sy die ambassadeur se hotel, afsprake en beveiligingssituasie verklap en het sodoende ‘n skietskyf van hom gemaak. Agterna het sy die vermetelheid gehad om te beweer dat sy eie nalatigheid sy lewe gekos het. Desnieteenstaande was dit vir haar die perfekte verskoning gewees om van Khaddafi ontslae te raak en van sy land – wat die welvarendste in Noord-Afrika was – ‘n mislukte skurkestaat te maak. En nou sit Europa met die gebakte pere in die vorm van swart geluksoekers vermom as ‘asielsoekers’ wat die misdaadsyfer in Europa aansienlik laat styg het.

Ook is dit bekend dat sy die terreurgroep ISIS van wapens voorsien het en dat sy (mede)verantwoordelik was vir die belangrikste politieke krisisse van ons tyd. Die asielsoekers, die puinhoop in die Midde-Ooste sedert Irak, Jemen, die NAFTA-verdrag wat middelklas Amerikaners hul werk gekos het, is aan haar te danke. Daarbenewens het sy tydens haar eerste presidensiële wedloop in 2012 gesê dat sy Iran van die aardbodem wou vee en blykbaar het sy Libanon ook in die visier. Om maar te swyg oor Rusland.

Kortom, as Clinton aan bewind kom, gaan die Derde Wêreldoorlog uitbreek.

Origens, vir die belangstellendes kan hier gesien word hoe sy en manlief hul korrupte emporium opgebou het met geld uit kokaïene en hoedat hulle selfs minderjarige kinders aan hierdie gif verslaaf het. Dit is domweg verbysterend hoe hulle soveel mag en invloed kon monster met hierdie kriminele geskiedenis, volledig met ‘n hele aantal vermoordes wat ‘n bedreiging vir hulle gevorm het. ‘n Mens sou byna dink dat Al Capone meer integriteit gehad het. Selfs die MK Ultraslaaf Cathy O’Brien het in haar werk TranceFormation of America (uit 1996) geskryf hoedat sy in die tagtiger jare Bill Clinton se dwelmkoerier was en dat Hillary haar seksueel gemolesteer het. Dit is ook bekend dat Hillary die vroue wat deur haar man seksueel aangerand is, afdreig en tot swye intimideer.

Daar is egter enkele aannames om te beweer dat die duiwel wél agter Hillary aan is, en dit mag verklaar waarom sy ondanks haar siektetoestand nie durf om te stop nie.

Waar Obama die marionet van die Poolse kommunis en Ruslandhater Zbigniew Brzezinski is, lyk dit asof Clinton die dienaar van die Groot Satan homself is, naamlik Sir Evelyn de Rothschild.

In ‘n eposwisseling uit 2010 blyk haar onderdanigheid aan Lynn Forester de Rothschild, die vrou van Evelyn, waarin Hillary as Minister van Buitelandse Sake (Secretary of State) haar nederige om verskoning gevra het, kompleet met die woorde “Let me know what penance I owe you”, wat nogal verdag klink vir ‘n minister. Ek dink haar wedloop, ondanks haar siekte, is haar boetedoening.

Sir Evelyn is ‘n bekende globalis en het al gepleit vir die invoering van ‘n globale munteenheid, en dit mag ‘n verklaring bied vir die vernietiging van Libië, wie se munteenheid aan die goudstandaard gekoppel was. Iran se Sjariabanke val ook buite sy beheer en nou weet ons hoekom Hillary daardie land ook wil vernietig. Vergelyk dit met Griekeland wie se ekonomie heeltemaal vernietig is as gevolg van die hoë Euro en dan weet ons dat die invoering van ‘n globale munteenheid die wêreld se arm lande op soortgelyke manier gaan beskadig met onbetaalbare staatskulde, oorlog, resessie en massamigrasie as resultaat.

Enkele maande gelede het mevrou Rothschild ‘n fondsinsamelingdinee vir die Clintons gehou op die landgoed van haar neef Jacob de Rothschild, teen ‘n honderd duisend dollar per bord. Overgezet zijnde beteken dit dat hulle haar nou eien, en net soos wat ‘n mens geen paaie sou wou kruis met ‘n bedugte maffiabaas nie, durf nòg die Clintons, nòg die hoofstroommedia teen die wil van die Rothschilds te gaan. Onthou, PW Botha het destyds ook omkoopgeld van Jacob de Rothschild geweier en het kort daarna ‘n “beroerte” gehad; ‘n vriendlike versoek om sy amp neer te lê, sou ‘n mens byna sê.

Terwyl die hoofstroommedia ‘n hele spektakel oor Trump se opmerkings maak van meer as tien jaar gelede, word die realiteit verswyg oor die situasie van sy teenstander Hillary Clinton.

Hoewel ek bepaald geen simpatie vir haar het nie, werp die bogenoemde inligting ‘n ander perspektief op haar verbete aanvalle op Trump en haar siekte. Haar Faustiaanse verbond met die Rothschilds vermoed ek is die werklike rede vir haar deursettingsvermoë ondanks haar swak gesondheid en nie Trump se opmerkings nie.

Ongelukkig is die werklikheid in ons tyd altyd grimmiger as wat ons dink.

Kom ons hoop maar dat Trump sy beloftes sal nakom en gespaar sal bly van enige “beroertes”.

Dan Roodt: In Stockholm broei ‘n ‘regse gevaar’

Ek is nou maar enkele dae terug van my besoek aan Stockholm waar ek op uitnodiging aan die Identitär Idé-konferensie op Saterdag 1 Oktober deelgeneem het. Oral in Europa het die woord “identitêr” deesdae ‘n regse of nasionalistiese konnotasie en dié konferensie wat jaarliks plaasvind gaan dan juis om temas soos identiteit, immigrasie en samewerking tussen patriotiese groepe in Europa en wêreldwyd.

Vanweë vrese dat linkse groepe dalk die konferensie mag ontwrig, is die ligging eers omtrent ‘n uur of twee voor die tyd bekendgemaak. Van die konferensiegangers is aangesê om by die naaste moltreinstasie te wag totdat hulle per sms oor die lokaal ingelig is.

Ek en twee Amerikaners was die enigste buitelandse sprekers wat ons voordragte op Engels gelewer het, terwyl die res van die verrigtinge alles in Sweeds plaasgevind het. Die gehoor van omtrent 200 mense het hoofsaaklik uit Swede, jonk en oud, bestaan. ‘n Viertal jong Lettiese politici het dit insgelyks bygewoon en ons het voor en ná die konferensie in kafees en restaurante saam gekuier.

Hierdie was my tweede besoek aan Swede, ná 2010 toe ek net vir twee dae in die stad was. Iewers op straat was daar ‘n plakkaat met die woorde: “Stockholm, hoofstad van Skandinawië”, en ‘n mens kan seker nie daarmee verskil nie, want dit het iets van die grootsheid van Parys, Berlyn of Rome, met dieselfde ooraanbod van museums, historiese geboue, paleise, geskiedenis, luukse winkels, kafees, restaurante en ‘n lewendige naglewe. Ek het eers omtrent drie-uur in die oggend by die agterna-partytjie van Identitär Idé weggekom en was verbaas om te sien dat die moltrein steeds funksioneer en redelik vol passasiers is.

Daar heers groot belangstelling in Suid-Afrika onder die meer konserwatiewe Swede wat in ons land die proefkonyn vir die oorlewing van die globale blanke, Westerse minderheid sien. Een van die jong Swede het selfs in die openbaar voor al die konferensiegangers teenoor my om verskoning gevra vir Swede se rol om die ANC/SAKP in Suid-Afrika aan bewind te bring. Hy woon tans in Berlyn saam met ‘n Duitse vrou en het agterna teenoor my beken: “Die helfte van my menings is onwettig in Duitsland, maar ten minste voel dit nie so polities korrek soos Swede nie!”

Eintlik het Afrikaners en Swede baie met mekaar in gemeen. Albei volkere is nasionalisties, hardwerkend, pragmaties en vooruitstrewend, behalwe dat ons albei op verskillende maniere in die twintigste eeu deur linkse politici op sleeptou geneem is tot hier waar ons om oorlewing moet veg. Terwyl Afrikaanse media deur die linkse Naspersgroep oorheers word, is die Bonnier-groep weer die mediamaatskappy wat omtrent alle koerante, tydskrifte, boeke en TV-kanale in Swede beheer. Die Bonniers is ‘n ryk Joodse familie wat aanvanklik boeke in Denemarke begin uitgee het en uiteindelik ‘n baie groot deel van die media in Swede en elders in Skandinawië ingepalm het. In die sestiger- en sewentigerjare het ‘n joernalis, Pär Westberg, wat ‘n goeie vriend van die kommunistiese skryfster Nadine Gordimer in Suid-Afrika was, ‘n hele veldtog teen Suid-Afrika in die Bonnier-media, veral die invloedryke dagblad Dagens Nyheter, gevoer en sodoende die bevolking teen Afrikaners en blankes opgesweep.

Dis ‘n stereotipe om te dink dat alle Swede steeds links of polities korrek is. Vandag in Suid-Afrika is die hele Afrikaner-elite in elk geval ewe links en polities korrek. Meer nog: die Afrikanerelite het anti-blank geraak, iets wat ‘n mens nie eens van die linkse Swede sou kon sê nie. Die Universiteit van Stellenbosch het ‘n eredoktorsgraad postuum aan ‘n kommunistiese saboteur uit ‘n goeie Bloemfonteinse familie, Bram Fischer, toegeken. By verre die meerderheid Afrikaners stem vir ‘n linkse, multikulturele, anti-Westerse party, die DA. Indien ‘n mens van buite na Afrikaners kyk, kom dit voor asof die meeste van ons mense ultraliberaal of selfs kommunisties is. Tog weet ons dis nie die geval nie: om die spreekwoordelike braaivleisvure verdra ons skaars die juk van die huidige oorheersing.

Hierdie plakkers moedig vlugtelinge aan "huis toe te gaan"
Hierdie plakkers moedig vlugtelinge aan om “huis toe te gaan”

Dieselfde geld vele van die Swede wat ek ontmoet het, en wat fel gekant is teen die beleid van hul linkse regering om immigrante en vlugtelinge uit Noord-Afrika en die Midde-Ooste na hul land in te voer. Van die regse Swede voer ‘n verbete stryd teen dít wat hulle as die kolonisering van hul ontwikkelde, eerstewêreldland deur hordes immigrante uit die derde wêreld sien. Hulle brand selfs geboue af waar immigrante geherberg word, of betoog daarteen. Die regse party, die Sweedse Demokrate, geniet tans ongeveer dertig persent steun, volgens meningsopnames, ondanks histeriese kritiek deur die hoofstroommedia, veral natuurlik dié van die Bonnier-groep.

Stockholm bestaan eintlik uit honderde eilande wat met brûe verbind is.
Stockholm bestaan eintlik uit honderde eilande wat met brûe verbind is.

Nog ‘n stereotipe oor Swede is dat die mense mooi is. Dis egter nogal waar. Naas Afrikaners wat ook fisiek aantreklik is, is Swede seker van die mooiste mense op aarde. Behalwe: Afrikaners ná dertig is geneig om oorgewig te raak en lyk soms onversorg. Hierteenoor, ook omdat soveel van hulle oral heen fietsry, lyk die gemiddelde Sweedse man of vrou fiks, viets en versorg. Stockholm is ‘n mekka vir die fietsryer, want oral is daar fietspaaie en by elke woonstelgebou sien mens dosyne fietse staan. Van die modieuse vrouens wat deftig aangetrek is, huiwer nie om per fiets te gaan inkopies doen nie.

In die moltrein is daar meesal blankes; let ook op hoe skoon die vloer is.
In die moltrein is daar meesal blankes; let ook op hoe skoon die vloer is.

Die openbare vervoer werk uitstekend en ‘n mens kan oral per trein, moltrein, bus en selfs boot kom, want die moltreinkaart gee insgelyks toegang tot bote wat op die mere, kanale en riviere van dié waterryke stad vaar. Sommige mense pendel blykbaar per boot tussen die huis en die werk.

Hoewel die uitspraak aanvanklik vreemd op die oor val, is Sweeds ook ‘n Germaanse taal wat nie so ver van Afrikaans verwyder is nie. Vele woorde kan ‘n mens maklik ontsyfer, soos byvoorbeeld “utgang” wat uitgang beteken, “bok” (boek), “hastighet” (letterlik haastigheid, maar ook internetspoed), ens. Feitlik alle Swede praat egter Engels en daarmee kan mens ook gemaklik oor die weg kom, veral nadat jy gesê het: “Jag talar lite svenska” (Ek praat ‘n bietjie Sweeds). Anders as in Suid-Afrika waar Afrikaners so laks is om hul eie taal in die openbaar te skryf, is alle kennisgewings in Swede egter in Sweeds. Selfs by die lughawe en toeristebestemmings is daar uiters min Engels te bespeur, wat ‘n verfrissende blyk van die mense se taal- ek kultuurtrots is.

Op ‘n stadium het ek in die Stureplan-buurt ingevaar op soek na my Franse skoenpolitoer met byewas wat ‘n mens glad nie in Suid-Afrika vind nie, en oral waar ek by winkels of op straat navraag gedoen het, het mense uit hul pad gegaan om my te help. Uiteindelik het ek by twee skoenwinkels, Skoaktiebolaget en Bäckmans geholpe geraak. Agter in die winkel by Bäckmans sit twee jong, blonde Swede en skoene versool. In dié opsig is Stockholm ‘n reuseweergawe van Orania, want ‘n mens sien baie min anderskleuriges wat enige handearbeid verrig. Trouens, in die hele Stockholm is daar baie min van die immigrante te siene waarteen konserwatiewe Swede betoog en ‘n stryd voer. Blykbaar is hulle aan die buitewyke van die stad in bepaalde ghettobuurte te vinde, waar hulle van staatstoelaes leef en, anders as die Swede, nie veel werk verrig nie.

Hierdie posafleweringswa het ek op 'n Sondag gewaar; kennelik word daar 7 dae per week pos afgelewer.
Hierdie posafleweringswa het ek op ‘n Sondag gewaar; kennelik word daar 7 dae per week pos afgelewer.

Die pos word deur stereotipe Sweedse blondines vervoer en afgelewer (sien foto hiernaas), en blykbaar beskik Swede oor die beste posdiens in die hele Europa, want 95% van alle posstukke word binne 24 uur afgelewer, selfs op die mees afgeleë dorpies in die binneland.

Die legendariese Sweedse internetspoed (hastighet) is werklik verstommend, want in die woonstel waar ek tuisgegaan het, het ek op my selfoon ‘n aflaaispoed van 184 megabisse per sekonde en ‘n oplaaispoed van 154 megabisse per sekonde gemeet. Honderde foto’s op my selfoon is binne ‘n minuut of twee opgelaai en aanlyn geberg, iets wat met Suid-Afrikaanse ADSL ure of selfs dae lank sou neem.

Hoewel Swede reeds dekades lank oor linkse, Sosiaal-Demokratiese regerings beskik, sou dit verkeerd wees om dit as sosialisties te tipeer. Afgesien van die drankhandel wat geheel en al deur die staat beheer word, blykbaar om alkoholisme te bekamp, word feitlik alle dienste deur privaatmaatskappye gelewer. Selfs die posdiens is gedeeltelik geprivatiseer en mens kan by ‘n toonbank in die supermark briewe en pakkies pos. Belastings is wel hoog, maar ek het agtergekom dat almal strokies van hul betalings in kafees en restaurante versamel om dit agterna as uitgawes op hul belastingvorms te eis.

Stockholm is ‘n duur stad, byna so duur soos New York of Londen, ook wat verblyf betref, maar is oogluikend welvarend, skoon, goed onderhou en georganiseerd. Selfs in die stasies kom mens luukse winkels en kafees teë.

Trouens, tesame met hul nywerhede, hoë tegnologie, goeie skole en universiteite, kultuur en letterkunde, verteenwoordig Swede iets van ‘n blanke, Westerse utopie. As ek Sweeds was, sou ek saam met die regse Swede herberge vir vlugtelinge afgebrand het! Waarom so ‘n idilliese samelewing met aggressiewe Moslems en ander derdewêreldimmigrante bederf?

Maar nes die Afrikanerelite nie lank gelede nie, is die linkse Sweedse politici vasbeslote om hul eie land oor die afgrond te smyt en ‘n multikulturele hel van konflik, geweld en misdaad daarvan te maak. Waarom? wil ‘n mens vra.

Swede is ook pioniers wat van hul koue, onherbergsame land ‘n paradys gemaak het. ‘n Jong Sweed vanuit die noorde van die land met spierwit hare en blou-blou oë het my hartlik uitgenooi om saam met my gesin te kom kyk hoe dit in die winter lyk as dit minus vyf en dertig grade Celsius buite is. Om in daardie koue te boer, paaie en huise te bou, skool te gaan, ens., verg omtrent soveel vasberadenheid en durf soos om oor die Drakensberge te trek.

Eintlik het ons baie met Swede in gemeen: ons praat albei een van die kleiner Germaanse tale, ons word albei deur linkses verdruk en ons hou albei van orde en dissipline. Die huidige pro-Afrikaanse beweging onder Afrikaners is ‘n minderheidsbeweging, net soos die patriotiese Swede ‘n minderheid van omtrent 30% in hul land verteenwoordig.

My gevoel is dat ons in die toekoms baie meer met Swede gaan saamwerk. Ek het soveel goeie vriende daar gemaak dat dit eintlik onafwendbaar is.

time_europe_rightOral in Europa is dit tans in die mode om regs of nasionalisties te wees, veral onder jongmense en Swede is geen uitsondering nie. Waaraan ‘n hele klomp Swede egter baie hard werk, is om ‘n hele pro-blanke, pro-Westerse beweging uit al die losse groepe in Europa saam te snoer deur byvoorbeeld boeke en webwerwe uit Europese tale oor en waar te laat vertaal. Sodoende raak “Stockholm, hoofstad van Skandinawië” amper “Stockholm, hoofstad van nasionalistiese Europa”, die setel van die regse gevaar waaroor die Amerikaanse nuustydksrif Time onlangs berig het.

Suid-Afrika as antipode van die wêreld beleef tans sy kommunistiese/sosialistiese fase, dít wat Europa in 1989 afgeskud het. Ook die meeste lede van die Afrikanelite en ou Broederbond-NP het hulle daartoe bekeer en is byvoorbeeld regstreeks verantwoordelik vir die revolusionêre gemors wat ons tans op ons kampusse waarneem.

Persoonlik neem ek verlief daarmee dat die Afrikanerelite en die hoofstroommedia my as nie-linkse minag en sensureer. Intellektueel voel ek my veel meer tuis in Swede of Frankryk waar ‘n magdom nuwe boeke verskyn waarin indringend oor die toekoms van die Westerse beskawing besin word as in polities korrekte Suid-Afrika waar die gesanik oor rassisme enige werklike debat onmoontlik maak.

In dié opsig is die minderheid Afrikaners wat nog weerstand teen die links-revolusionêre waansin in Suid-Afrika probeer bied en vir wie “witheid” of Westersheid nie ‘n vloekwoord is nie, seker eerder “Eurokaners” as die verloopte Afrikaners waarna Leon Lemmer so gereeld in sy rubrieke verwys. In elk geval het Naspers en die Afrikanerelite lankal afskeid van die begrip “Afrikaner” of “Boer” geneem en beskou hulle hul as multikulturele “Suid-Afrikaners” met ‘n afkeer van die tradisionele Afrikaanse kultuur, selfs van Afrikaans as onderrigmedium. Meer as 200 professore aan die Universiteit van Stellenbosch het ‘n petisie onderteken om Afrikaans aan dié instelling af te skaf.

Wat idees betref, het ons Afrikaners ballinge in ons eie land geword, want die heersende Afromarxisme en Anglo-Amerikaanse politieke korrektheid maak eintlik ons hele bestaan onmoontlik. Ons word as ongewenstes beskou, of in Thabo Mbeki se gevleuelde woorde: “Setlaars wat versuim het om te vertrek.”

Maar die wiel is besig om te draai. Soos wat die Berlynse Muur wonderbaarlik in 1989 in duie gestort het, neem vele vandag die hamer teen geestelike kommunisme op, van Stockholm tot hier in Johannesburg en Pretoria. Op ‘n menigte webblaaie en op sosiale media gis en borrel dit behoorlik.

Van die verre noorde van Europa tot hier by ons aan die suidpunt van Afrika, slaan die tekens van opstand teen die linkse hegemonie – dít wat Mikhail Gorbatsjof die “nuwe USSR in Wes-Europa” genoem het – uit soos Namakwalandse madeliefies in die lente.

Ons staan nie meer alleen nie. Net dít gee mens al hoop vir die toekoms.

Leon Lemmer: Die aktualiteit van verraad

In sy boek, Three Years’ War (New York: Charles Scribner’s Sons, 1902, 416p; Amazon Kindle $0),* oor die Anglo-Boere-oorlog (ABO, 1899-1902), skryf Christiaan de Wet (1854-1922) in hoofstuk 2: “The English only learned the art of scouting during the latter part of the war, when they made use of the Boer deserters – the ‘Hands-uppers.’ These deserters were our undoing … I shall not hesitate to call them by their true name – the name with which they will be for ever branded before all the nations of the world” (Kindle 292). Dit is duidelik dat De Wet so gou moontlik sy absolute weersin in verraaiers in sy boek wou dokumenteer. “It was far easier to fight against the great English army than against this treachery among my own people, and an iron will was required to fight against both at once” (1372). De Wet het ‘n hensopper as ‘n lafaard beskou, “a man who in the future could never again look any one in the face” (2054). Oor ‘n spesifieke voorval skryf hy: “What made this so hard to bear was that treachery had a hand in it – when the English took the Government and President’s Steyn’s bodyguard prisoner, they had had a Free State burgher as their guide” (3128). [* Ek het toegang tot die Engelse vertaling; ongelukkig nie tot die oorspronklike Hollandse (“Dutch” – 10) teks, Strijd tusschen Boer en Brit, nie.]

Dit is noodsaaklik om ‘n duidelike onderskeid te tref tussen ‘n hensopper en ‘n hanskakie, joiner of verraaier; iets wat De Wet nie in sy terminologie doen nie, hoewel dit duidelik is dat sy afsku eerder op die hanskakie as die hensopper gemik is. ‘n Hensopper is ‘n Boer/Afrikaner wat sonder óf te veg, óf wat gedros het nadat hy ‘n tyd lank aan die kant van die Boere geveg het, hom aan die oorlog onttrek het, aan die Britte oorgegee en die eed van neutraliteit by die Britte afgelê het. ‘n Hanskakie is ‘n Boer/Afrikaner wat hom van die begin van die oorlog af, of nadat hy ‘n ruk lank saam met die Boere geveg het, aan die Britte oorgegee en na die vyand oorgeloop het deur die eed van getrouheid aan die Britse kroon te sweer. Hanskakies het daarna aktief aan die Britse kant teen die Boere aan die oorlog deelgeneem. Dit is hulle wat volgens De Wet net smaad verdien. Teen die hensoppers wat moed opgegee het omdat hulle gedink het die oorwinning kon nie behaal word nie, het De Wet dit nie so erg gehad nie.* Hy wou hulle nie as soldate terughê nie, tensy hulle gemotiveerd was om uit eie beweging weer die wapen op te neem. “I was of opinion that a coerced burgher would be of no real value to us, and would besides be untrustworthy” (2012). ‘n Geval van: Met onwillige honde vang jy nie hase nie. [* Ook omdat “the British Government had been doing its utmost to induce the burghers to commit treason” (JD Kestell, bron hier onder, Kindle 2667).]

Naas die Boere uit die twee Boere-republieke wat hensoppers of hanskakies geword het, was daar Afrikaners uit die Kaapkolonie en Natal wat saam met die Britte teen die Boere geveg het. De Wet skryf: “There was not a man amongst us who would have asked better than to make prisoners of the Cape Mounted Rifles and of Brabant’s Horse. They were Afrikaners, and as Afrikaners, although neither Free-Staters nor Transvaalers, they ought, in our opinion, to have been ashamed to fight against us. The English, we admitted, had a perfect right to hire such sweepings, and to use them against us, but we utterly despised them for allowing themselves to be hired. We felt that their motive was not to obtain the franchise of the Uitlanders, but five shillings a day! And if it should by any chance happen that any one of them should find his grave there – well, the generation to come would not be very proud of that grave. No! it would be regarded with horror as the grave of an Afrikaner who had helped to bring his brother Afrikaners to their downfall. Although I never took it amiss if a colonist of Natal or of Cape Colony was unwilling to fight with us against England, yet I admit that it vexed me greatly to think that some of these colonists, for the sake of a paltry five shillings a day, should be ready to shoot down their fellow-countrymen. Such men, alas! there have always been, since, in the first days of the human race, Cain killed his brother Abel. But Cain had not long to wait for his reward!” (1020).

Die Britte het in die tweede helfte van die ABO, die guerrilla-fase, ‘n beleid van verskroeide aarde gevolg deur die huise en plase van vegtende Boere en selfs van hensoppers te vernietig omdat hulle die Boere in hulle oorlogvoering ondersteun het deur bv kos en perde aan hulle te voorsien. Baie van hierdie vroue en kinders is na konsentrasiekampe weggevoer. “They were driven out of their houses, and had to see their dwellings burnt down or destroyed before their very eyes. Could inhumanity go further? … All the food of the women was carried away or scattered upon the ground; and it was only through the kind-heartedness of here and there a more humane officer, or of some simple ‘Tommy,’ that a dish of flour was secretly left behind for the housewife. What made everything still more sad was the great service rendered by traitorous Africanders as guides to the enemy … These Africanders made it possible for the English to travel long distances at night, and, acquainted as they were with the habits of their countrymen, they enabled the English to capture Boers, or to seize cattle, where otherwise they would have been unable to do so, or at least could not have done so without infinitely more trouble. How must every noble sentiment have been stifled in these men! It is impossible to comprehend how they could have endured listening to the constant abuse which in the camps was heaped on their own race – incomprehensible how they could constantly, from one farm to another, look on the misery which they were helping to bring upon women and children – who were their own flesh and blood” (JD Kestell, Through shot and flame, London: Methuen, 1903, 406p; Amazon Kindle $0, 2456).

John Daniël Kestell (1854-1941) is in Natal gebore met ‘n Engelse pa en ‘n Afrikanerma. Hy was die predikant van die NG-gemeente op Harrismith. Gedurende die ABO was hy ‘n kapelaan vir die Boere-soldate. Oor 1902, dus oor die laaste maande van die oorlog, skryf Kestell:

“That our people as a people remained steadfast became more and more evident to me. However much our numbers in South Africa may have become diminished through the deportation of great numbers, and through the still greater numbers who had lost courage and had surrendered, our people as a people still always continued to exist. This the English were anxious te deny. They were fond of asserting that it was only a small fraction of the people that still resisted. This was not the case. It is true that it was only a minority that were still able to continue the struggle; but the heart of the nation, as a whole, was still always faithful. The majority of our prisoners-of-war had remained loyal to the cause. The majority even of those who in their dejection laid down their arms had no desire to remain under British rule … If there were hundreds of our flesh and blood siding with the British, then there were thousands who did not. Even those on whom the depressing influence of imprisonment must have had a baneful effect remained irreconcilable, and showed it in every way” (2667).

In sekere opsigte word die geskiedenis herhaal. Veral sedert 1994 het die getal Afrikaners in Suid-Afrika weens emigrasie gedaal en het daar ‘n sifting plaasgevind in die geledere van dié wat in Suid-Afrika aangebly het. Baie van diegene wat eens Afrikaners was, het hulle gatte geswaai en hulle Afrikanerskap versaak. Byvoorbeeld, ‘n mens kan tereg vra: Waar is al die Broeders heen? Gelukkig het die gesonde kern van Afrikaners oorgebly; mense wat volhou om vir die behoud van hulle waardes en taal te veg. Hulle vorm ‘n klein minderheid in ‘n verswelgende swart meerderheid.

Dit was veral Vrystaters, soos Marthinus Theunis Steyn (1857-1916) en Christiaan de Wet, wat bittereinders was en nie aan die Britte wou oorgee nie. Kestell skryf:

“There was, notwithstanding all the destruction, no thought of surrender … let the enemy do his worst. Let him ruin us completely if it was our fate to be overwhelmed. The English had to do with a people who were no barbarians, but with a race sprung from the same stock as themselves – with the offspring of ancestors who had sacrificed everything for their Faith – with descendants of forefathers who had contended for eighty years against a great world power. Such means, therefore, as Great Britain had for the last fifty years been in the habit of employing against barbarous or semi-barbarous races had till now failed signally when applied to the people of South Africa” (2115).

In sy wildste drome sou Kestell nie kon voorsien nie dat slegs ‘n halfeeu na sy dood in 1941 die Europese oftewel blanke beskawing in Suid-Afrika sou verkrummel voor terrorisme en geweld en ten prooi van afrikanisering val. Nog minder sou Kestell kon dink dat ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes op verraderlike wyse die leiding in hierdie projek sou neem. Daardie verraaiers word verloopte Afrikaners genoem. Sommige van hulle en hulle navolgers is boonop hanskakies in dié sin dat hulle voorkeur aan Engels bo Afrikaans gee.

Ek het by ‘n vorige geleentheid oor een van die bekendste hanskakies, Christiaan de Wet se broer Piet (1861-1929), geskryf (Praag 30.07.2016). Ek het dit gedoen na aanleiding van Albert Blake se boek, Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet (Kaapstad: Tafelberg, 2016, 314p, R240; Amazon Kindle $16,01). Daarin word Bram Fischer (1908-1975) en Beyers Naudé (1915-2004) verloopte Afrikaners genoem. Christiaan de Wet het so ‘n renons in hanskakies gehad dat hy gedreig het om Piet soos ‘n hond dood te skiet. Piet het die Britse oorlogspoging goedgepraat terwyl Chistiaan die hanskakies as die moordenaars van die vroue en kinders in die konsentrasiekampe uitgekryt het. Die twee broers het nooit versoen geraak nie. Christiaan was van mening dat dit goed was dat daar ‘n sifting in Boere-geledere plaasgevind het. Die afmetings wat die hanskakiesindroom aangeneem het, blyk uit die volgende statistiek: Teen die einde van die oorlog was 5 464 burgers in Britse diens teenoor 17 000 tot 20 000 bittereinders. Na die oorlog het die Britse owerheid beter skadevergoeding aan die hensoppers en veral aan die hanskakies as aan die krygsgevangenes en bittereinders uitbetaal. Dit het stukrag aan Afrikanernasionalisme gegee. In hierdie proses is die hensoppers makliker en gouer as die hanskakies vergewe.

In Anna Barry (1884-1964) se dagboek word onder meer vertel van haar pa, Thomas, wat ‘n veldkornet in die ABO was maar uit moedeloosheid ‘n hensopper geword en die eed van neutraliteit afgelê het (Praag 4.09.2016). Soos in die tweede paragraaf hierbo, tref Anna ‘n skerp onderskeid tussen ‘n hensopper en ‘n hanskakie. In die geval van die hensoppers onderskei sy verder tussen dié wat soos haar pa aanvanklik in die ABO geveg het en diegene wat nooit aan Boerekant geveg het nie. Sy veroordeeld die gedrag van hanskakies ten sterkste, bv dié van Piet de Wet .

Barry skryf van ‘n Bestendig de la Harpe en dat die De la Harpe-familie hulle reeds vroeg in die ABO in Basoetoland tuisgemaak het (p 123; ook 126, 135, 136, 143, 144; na-ABO: 153, 163, 166). “Hulle het nie een lid van hulle groot familie in die oorlog verloor nie, daar is nie een in ‘n krygsgevangenekamp of in ‘n vrouekamp nie en maande gelede het hulle reeds oor die Caledon[-rivier] gevlug. Ons verskil hemelsbreed in ons opvattings tov die oorlog en ons onafhanklikheid” (133). Na die ABO vind die De la Harpe egter dat hulle huis in die Vrystaat afgebrand is “en alles is vernietig” (151). Hulle het ook ‘n neef verloor wat in die ABO doodgeskiet is (154). Die De la Harpe het Barry genoop om graadverskille by hensoppers te beklemtoon. Oor SG Vilonel (kyk hier onder) skryf Barry: “Ook hoor ons dat Vilonel van Senekal nou werklik aan die hoof van ‘n burgerwag is wat teen ons eie mense veg. Dit is ongelooflik en skandelik” (136) en “‘n Ierse parlementslid … het … gesê … dat hy Vilonel as ‘n lae verraaier beskou. Ek is nie verwonderd dat Vilonel selfs die veragting van die buitewêreld op hom gehaal het nie” (142).

Alexander Strachan se roman, Brandwaterkom (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 383p, R260; Amazon Kindle $20) is onlangs met ‘n prys bekroon. Veral die Oos-Vrystaatse dorpe Senekal, Fouriesburg en Ficksburg word betrek, dus dieselfde geografiese gebied as in Barry se dagboek. Aan die einde van hoofstuk 2 staan: “Wat wou die kom [die Brandwaterkom] vir my sê? Net ‘n veraf geruis, ‘n ligte wind of dalk die fluistering van verraad?” (p 11). Die ABO is ook die hoofonderwerp van hierdie boek, maar die fokus is op die hanskakie, Stephanus Gerhardus (Fanie) Vilonel (1866-1918). Let deurgaans op hoe die leser voorberei word op Vilonel se oorlopery na die Britte. Die naam van ‘n ander verraaier, Piet de Wet, duik ook in die teks op (95, 262).

Daar word na Bestendic de la Harpe verwys (97) en na twee boeke van WH de la Harpe wat oor Fouriesburg en die ABO handel (161, 379). In die bibliografie is daar geen verwysing na Barry se dagboek of Albert Blake se 2016-boek oor die De Wet-broers nie. Hierdie boek van Blake en die tweede uitgawe van Barry se dagboek is na Strachan se boek gepubliseer. Daar word wel verwys na ‘n vroeëre boek van Blake, Boereverraaier: Teregstellings tydens die Anglo-Boereoorlog (Kaapstad: Tafelberg, 2010, 368p; Amazon Kindle $11,96) en die bogenoemde boeke van Christiaan de Wet en JD Kestell (379-380), asook na die 2013-rolprent, Verraaiers (250, 383). Dit lyk asof Strachan die geskiedenis van die ABO deeglik nagevors het.

Voor die ABO was Vilonel ‘n prokureur op Senekal wat geweet het hoe om homself finansieel as bv boedelberedderaar en afslaer te bevoordeel. Later word hy die stadsklerk. Hy het op Edenburg skoolgegaan en “verkies om Hollands te praat” (258) maar die “Engelse taal [het] net so gemaklik as Hollands in sy mond gelê” (259). Sy mate van Engelsgesindheid skemer van meet af deur in bv sy liefde vir krieket en sy aangetrokkenheid tot ‘n Skotse dame, miss L Sutty. Hy hou van Engelse leesstof (106) en het geen erg aan boeresport nie (60).

In 1893 was Vilonel die Vrystaatse skyfskietkampioen (46). Met die uitbreek van die ABO is hy ‘n veldkornet vir die Winburg-distrik, waaronder die Senekal-kommando ressorteer (67). Later is hy tot kommandant bevorder (207). Hy bewonder die korrektheid, stiptelikheid, netheid asook die “geordendheid en dissipline” van die Britse magte (87). Daarenteen word van die Boere-magte gesê: “Die kommandolewe en dissipline was nog lank nie in die burgers se bloed nie. Veral tydens nagmarse het elke burger, ongeag bevele, sy eie kop gevolg. Die verbod op rook is in die wind geslaan” (111). Ook: Hoofkommandant Marthinus “Prinsloo laat op die nippertjie weet die aanval kan onder die omstandighede nie voortgaan nie – hy en sy offisiers wil daardie dag ‘n veeveiling op Harrismith gaan bywoon! … Watse voorbeeld stel hy aan die klomp wat gedurig om verlof kla sodat hulle na hul eie boerderye kan gaan omsien?” (188).

“Tog kan Vilonel amper nie anders as om iets van ‘n bewondering vir die vyand te ervaar wat so doodsveragtend voor die Boerekoeëls hurk onderwyl hulle roerloos* op die vuurbevel wag nie” (89). Op die slagveld onderskei Vilonel hom as ‘n hoogs suksesvolle skerpskutter. Dit lyk “asof die kommandant se geweer om ‘n hoek kan skiet” (105). Dit is ‘n geval van “Vilonel wat al hoe meer die man word” (93), dus aansien as soldaat geniet. “In Senegal bereik allerhande berigte uit die slagveld hulle. Ja, sy slag met die mauser het hom vooruitgeloop. Die dorp is trots op hom” (207). Terselfdertyd voel sy vrou, Sarah, al hoe sterker daaroor dat hulle hulle liewer in die Kaapkolonie moet hervestig (102). “Hoekom wil sy [Sarah] so graag uit Senekal padgee dat sy selfs bereid is om die Boeresaak te versaak?” (225). [* ‘n Ongelukkige woordkeuse. “Roerloos” beteken hier sonder om te beweeg; nie om sonder gewere te wees nie.]

Tydens die bestorming van Platrand is Vilonel nie waar hy behoort te wees nie. “‘Waar is die Senekallers en die Winburgers?’ Die groepie kyk om hulle rond. ‘En waar is Vilonel, die bobaasskut op wie se roer almal altyd so staatmaak? Geen Boer is dan in sig nie'” (128). “Vilonel? Ja, waar was die geleerde prokureur van Senegal? … Tog bly die spraaksame kommandant van Senegal swyg” (130). Vilonel word uitgebeeld as ‘n intelligente en strategiese vegter wat die Britse soldate by hulle plek van aankoms wou keer pleks van te wag totdat hulle hulle in die binneland bevind. “Tot aan die einde glo Vilonel die Kakieversterkings kon gestuit gewees het toe hulle by Durban-hawe voet aan wal gesit het. Moenie die vyand voorsit nie, gaan hom tegemoet” (111). “Hy praat in die laaste Nataldae* al hoe minder, die gesit rondom Ladysmith kry sy geduld onder. Hy sukkel met die gesag bokant hom. Nie almal kom sy ongedurigheid agter nie, maar die stilsit is een van die redes … Met die uitbreek van die oorlog was daar maar ‘n aks meer as 27 000 Britse soldate in die land teenoor die amper 55 000 weerbare burgers. Hoekom nou die Engelse tyd gun om hul getalle aan te vul totdat hulle die Boeremag op die ou einde heeltemal gaan oorskadu?” (101-102). [* Vilonel sê: “Dit voel of al die maande daar verniet was … As ons die oorlog gaan verloor, is dit juis oor die leeglêery by Ladysmith. Generaal Piet Joubert wou nie dat ons die Engelse doodskiet toe ons hulle in die hand gehad het nie” (202).]

Teen die middel van die drie jaar wat die ABO geduur het, het “die oorlog … ‘n verkeerde afdraaipad gevat” (254). Baie Boere se hoop op ‘n oorwinning het gekwyn. “Oral om hom kan Vilonel die neerslagtigheid sien” (254). “Die Boere is nou oorlogstam” (256). Vilonel het moeilik gesag oor hom geduld en nie goed met Christiaan de Wet oor die weg gekom nie. “‘n Perd en ‘n os trek nie aan dieselfde juk nie” (263). “Hoe verder van De Wet af, hoe gemakliker voel hy” (256). Om die Boere in staat te stel om vinniger te beweeg en meer doeltreffend te veg, gee De Wet opdrag dat geen waens met vroue, kinders en voorraad meer toegelaat sal word om saam met die vegters te trek nie. In Vilonel se kommando was daar ‘n dertigtal waens maar hy ignoreer De Wet se opdrag. “Maar steeds gee die kommandant van Senekal nie bes nie” (261).

By De Wet kla Vilonel: “Die rol van die skerpskutter word nog heeltemal geringgeskat” (263). “Het Vilonel sy hand doelbewus oorspeel omdat hy nie langs De Wet wou inval nie?” (263). “Sy lewe lank het dit hom [De Wet] nie aangestaan as iemand trag om hom te dwarsboom nie” (274). De Wet sê aan Vilonel: “Jy sal al my bevele gehoorsaam. So nie, moet jy as kommandant bedank. Andersins gee ek jou self jou ontslag” (263). “Ek bedank” sê Vilonel (263). De Wet: “Jy is verlaag tot ‘n gewone burger en ek soek jou in ieder geval nie meer in my geledere nie” (264). Dan word hierdie woorde De Wet in die mond gelê, dieselfde as wat hy van sy broer Piet gesê het: “As ek daardie man [Vilonel] weer raakloop, skiet ek hom soos ‘n hond dood” (264). “Toe die waens wat hy so verdedig het, stadig wegdraai van die hoofkommando af terug in die rigting van Senekal, besef Vilonel die laaste spyker is in die kis geslaan. Voortaan gaan hy sy lyf skaars hou; hy staan nou op sy eie” (274). “Die naam De Wet [is] een van die bitterste pille wat hy nog op sy tong geproe het” (276).

Oor later in die ABO word gesê: “Die joiners van die omgewing het aan dieselfde Britse korps behoort, die Vallentin’s Heidelberg Volunteers. ‘n Groep Engelse en Afrikaanse vrywilligers wat wapen neergelê en by die Britte gaan gatkruip het, soos die mense gesê het” (196). Toe daar destyds, anders as deesdae, na “die mense” verwys is, is blankes bedoel. Daar is die volgende stelling oor Britse imperialisme: “Dit is nou eenmaal van ‘n Engelsman. Alleen sal hy vir jou nie alleen los nie. So nooit as te nimmer. Sodra jy dink jy het nes geskop, kom klop hy maar net weer aan jou voordeur. Dit het ek uit die geskiedenis geleer. Daarom was die oorlog vir my niks nuuts nie. Ek het die Kakies sien kom soos die oosteson wat soggens oor die bergtop loer” (215).

Na sy ontslag het Vilonel geredeneer: “Die magtige Engeland kan tog nie deur die hand vol Boere verslaan word nie” (278). “Weens die hopeloosheid van die ongelyke stryd het ek besluit om my aan die oorlog te onttrek” (329). Hy het “in Basoetoland ‘n draai loop maak om hom te vergewis van die situasie daar … Daar het hy die Fouchés raakgeloop en op troppe en troppe vee van oorlogsontduikers afgekom” (278). Die verwysing is na die ouers van Jacobus Johannes (Jim) Fouché (1898-1980), die tweede staatspresident van Suid-Afrika (1968-1975). Tydens die bewind van die Nasionale Party is gepoog om die Fouchés se status as lafhartige ABO-ontduikers dig te hou. Nasionale Pers was toe ook nie gewillig om inligting hieroor te publiseer nie.

Vilonel se vrou, Sarah, het sy uittrede uit die ABO verwelkom. “Fanie, ek is bly jy is uit die oorlog; ek het van die begin af geen sin daarin gehad nie” (299). Maar sy het ook gesê: “As jy nie voortaan heeltemal neutraal in die oorlog staan nie, is jou [prokureurs]kantoor die eerste wat in die slag gaan bly” (299). ‘n Britse bevelvoerder, Leslie Rundle, het dit bevestig. “As Vilonel nie oorgee nie, is die uiteinde onafwendbaar. ‘It will leave me with no choice but to burn your office down'” (340). Vilonel se Skotse vriendin, miss Sutty, het sy onttrekking as Boere-soldaat veroordeel: “My people never quitted the battlefield!” (339).

Vilonel het probeer om veldkornet Hans van Rooyen en sy manskappe te oorreed om aan die Britte oor te gee. ‘n Strik is vir Vilonel gestel en hy is deur die Boere gevange geneem presies soos Christiaan de Wet in sy boek vertel. Hy word aan hoogverraad skuldig bevind en tot “vyf jaar gevangenisstraf met hardepad” gevonnis (352). Vilonel is deur die Britte bevry en sy vonnis is “deur die Britte ter syde gestel” (369). Teen die einde van die boek word genoem dat Vilonel “beoog om Boere te werf vir die Orange River Colony Volunteers. As leier van die Britse kommando gaan hy die Boere met die geweer aandurf om sodoende die oorlog tot ‘n spoedige einde te bring” (374). Vilonel was dus nie net ‘n hensopper wat die neutraliteitseed afgelê het nie, maar ‘n hanskakie of joiner wat die eed van trou aan die Britse kroon gesweer het. Hy was in ‘n gewapende skermutseling met die Boere betrokke maar het daarin geslaag om te ontsnap (375).

Die hoofkarakter in Strachan se boek, Esther van Emmenes, doen navorsing oor Vilonel en haar aandag is op die ABO toegespits. Sy word (deels) gemotiveer deur ‘n familielid wat destyds lid van die Vallentin’s Heidelberg Volunteers was en as hanskakie deur die Boere ter dood veroordeel is (268). Sy stam “uit die joinerfamilie Van Emmenes, van Heidelberg” (334). Oor die latere Grensoorlog sê sy: “Die Grensoorlog? Snaaks dat dit skaars ‘n indruk op my gemaak het” (143). Dit lyk asof sy onbetrokke by, of afwysend oor, die Afrikanergeskiedenis sedert bv 1948 is.

‘n Ander karakter, Bullet, was ‘n soldaat in “die Bosoorlog” (159) en bring sommige van die werklikhede van ons onlangse verlede onder Emmenes se aandag. “Ons het ook ons helde gehad. Maar dinge het oornag verander” (193). Daarop reageer sy soos volg: “Ons het almal hang-ups. Lyk my jy sukkel om dit uit jou sisteem te kry” (159). Soos deesdae in die mode is, verwys sy na “‘n geskiedenis met sy wortels in die tyd lank vóór 1652 – Jan van Riebeeck se ‘volksplanting'” (147). Haar waardes is klaarblyklik anders as dié van nie-verloopte Afrikaners.

Die kykNet/Rapport-fiksieprys vir 2016 is aan Strachan vir Brandwaterkom toegeken. In die commendatio verwys Frederik de Jager na die “versaakte soldate” van die Grensoorlog en “die implisiete verraad van die apartheidsowerheid teenoor die soldate soos Bullet … Uiteindelik is dit verraad wat onderliggend aan die hele boek lê” (LitNet 27 September).

Die hoofkarakter, Emmenes, vors die geskiedenis van ‘n verraaier, Vilonel, na. In daardie sin is verraad die tema van die boek. Maar daar is geen bespreking van wat verraad is nie en nog minder word daar oor die etiek van hierdie verskynsel besin. Die rede waarom Emmenes nie teen verraad te velde trek nie is moontlik omdat sy uit ‘n joinerfamilie stam. In daardie sin is die hoofkarakter verkeerd gekies. Aan die ander kant is dit sekerlik vir iemand moontlik om ander waardes as jou voorgeslag te hê. Byvoorbeeld, dink aan die mate waarin rassesegregasie- en apartheidondersteuners deesdae verdoem word. ‘n Duidelike en skerp veroordeling van verraad kon dus in die mond van Emmenes gelê word, maar so iets kom nêrens in die boek voor nie.

Die Grensoorlog waarin ‘n ander karakter, Bullet, geveg het, word sydelings betrek en nie afdoende in die verhaal geïntegreer nie. Dit bly ‘n randeier. Daar word glad nie duidelik beswaar gemaak teen die versaking deur die Suid-Afrikaanse regering van dít waarvoor die soldate geveg het nie. Die waarheid is dat die soldate wat in die Grensoorlog geveg het inderdaad kan voel dat hulle tevergeefs geveg het, want eers is Suidwes-Afrika aan die vyand oorgegee en daarna Suid-Afrika. Dit geld eintlik ook Rhodesië omdat die Suid-Afrikaanse regering sy ondersteuning van Ian Smith se bewind beëindig het. Eerste minister John Vorster het toegegee aan Henry Kissinger, die Amerikaanse minister van buitelandse sake, se eise. Peter Carrington, die Britse minister van buitelandse sake, het daarna die blanke bewind in Rhodesië vernietig. Terloops, albei hierdie bliksems, Kissinger (gebore in 1923) en Carrington (gebore in 1919), lewe nog.

Maar my politieke beswaar teen die boek is dat die hoofverraad wat in 1990/94 in Suid-Afrika gepleeg is nie deur Strachan en dus ook nie in De Jager se commendatio ter sprake gebring word nie. Magsdeling is aan die blanke kiesers belowe en magsoorgawe is aan hulle opgedring. Toe die meerderheid blanke kiesers ten gunste van magsdeling gestem het, was hulle onder die indruk dat die plegtige belofte nagekom sou word waarvolgens die finale ooreenkoms tussen die Nasionale Party-regering en die terreurgroepe in ‘n tweede referendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. Dít is verraad in sy suiwerste vorm.

In die ABO het verraaiers uit eie geledere die Boeresaak onberekenbare skade berokken. Die nuwe Suid-Afrika het tot stand gekom nadat ‘n klein groepie veral Afrikaanssprekende blankes verraad teenoor die blanke kiesers en hulle nageslag gepleeg het. Dat die nuwe Suid-Afrika bestaan en hoe hy is, kan aan verraad toegeskryf word. Die blanke soldate wat verloën is, was net ‘n fraksie van die kiesers. Die politieke magsoorgawe het die belange en toekoms van al die blankes aangetas.

In my jeug het ons van iets wat heeltemal onverstaanbaar was of teen ons grein gegaan het, gesê: Dit is my gat se deksel. Dit is my gat se deksel dat ons verraaiers nie ‘n lae profiel handhaaf en uit die openbare oog bly nie. In plaas daarvan maak hulle hulleself wys dat hulle gepresteer het, bv dat die uitverkoping van die blankes ‘n burgeroorlog verhoed het. Pleks van laag te lê en weg te raak, soek hulle eer en publisiteit vir hulleself. Net die vyand en verloopte Afrikaners bied lippediens aan hierdie verraaiers. Hopelik sal (sommige) historici hulle vorentoe realisties beoordeel.