Kategorie: Rubrieke

Dan Roodt: Afriforum en Ernst Roets se intellektuele mislukking

Onlangs het Ernst Roets die wêreld probeer verseker dat Afriforum “wit nasionalisme verwerp”. Wat hy daarmee bedoel, is oop vir interpretasie, maar hy het dit goedgevind om my as “wit nasionaliste” in sy uitspraak te tipeer.

Voorbeelde hiervan sluit in AfriForum se veroordeling van wit nasionalistiese groepe en rassistiese kommentaar deur wit nasionaliste. Ander voorbeelde sluit in AfriForum se regstryd met die Suid-Afrikaanse regering om ’n skool vir die Zulu-gemeenskap van Nkandla te bou, die bystand wat aan die Wallmansthal Communal Property Association en die Ndebele Vaaltyn-stam gelewer is, en talle ander.

Ek is die vader van ‘n nie-identiese tweeling, maar is nie self ‘n Siamese tweeling nie, sodat ‘n mens na my in die meervoud kan verwys nie. Tensy Roets wou aantoon dat hy hom nou so ver op die spektrum van politiek korrekte spraak  waag, dat hy verwys na “hy” en “sy” as bloot “hulle” soos sommige LGBTI-aktiviste doen. Volgens Wikipedia: “In die vroeë 21ste eeu is die gebruik van enkelvoudige hulle vir bekende individue, bevorder vir diegene wat nie as manlik of vroulik identifiseer nie.”

Ek het nuus vir Ernst Roets. Ek identifiseer beslis as manlik, selfs “giftig manlik”. Ek dra nie grimering of rokke nie, en daarom hoef hy nie na my te verwys in die meervoud of “enkelvoudige hulle” nie, na gelang van die geval.

Sy skakel na ‘n News24-artikel bevat egter ‘n vorige onregverdige aanval op my toe sy kollega Kallie Kriel saam met die Amerikaanse Daily Show, wat ‘n onderhoud met my bedrieglik geredigeer het om presies die teenoorgestelde van wat ek eintlik gesê het op die klankbaan te plaas, my ‘n “rassis” genoem het.

Hulle sê dat misdadigers saamstaan, maar nie Afrikaners wat “rassiste” genoem word nie. Ek dink beide Kallie Kriel en Afriforum is al meer kere as rassiste verguis as ek, maar hulle skaar hulle instinktief by die vyand eerder as by hul mede-Afrikaners. Of blankes.

Dit laat my dink aan ‘n fassinerende gesprek wat ek nie lank voor sy dood met PW Botha gehad het nie. Om met hom te praat was amper soos om die geskiedenis op daardie ou gemeenskaplike plaastelefoonlyne te skakel, met stemme uit die verlede. PW Botha het baie bekende twintigste-eeuse figure geken of ontmoet, waaronder natuurlik Margaret Thatcher, asook die eerste president van Israel, Chaim Weizmann, wat hom ‘n swaard gegee het. Maar as ‘n jong man in die NP het PW ook as assistent vir Dr. DF Malan gedien.

Blykbaar het PW Malan ondervra oor die verdeeldheid van 1933 tussen die Hertzog- en Malan-faksies. Malan het ‘n rukkie stilgebly, terwyl PW dieselfde afwagting in my geskep het, selfs op sy gevorderde ouderdom, met sy ferm, goed geartikuleerde stem. Toe hy die woord uiter, was dit amper asof ek DF Malan dit self kon hoor sê: “Afrikanerverraad.” Daardie een, verskriklike woord, het dit alles uitgedruk, ‘n eeu van verraad wat strek vanaf die Anglo-Boereoorlog tot die oomblik toe Tertius Delport by FW de Klerk een oggend vroeg in die Uniegebou gesmeek het om nie voor die vrystelling van die sogenaamde “Record of Understanding” aan die ANC oor te gee nie.

Roets se veroordeling van “wit nasionalisme” deur na my te verwys, het geen ander logika as dié van ‘n vreemde, atavistiese verval in Afrikanerverraad nie. In plaas daarvan om enige van my uiteenlopende geskrifte, waarvan daar ongeveer ‘n miljoen woorde op die internet versprei is, aan te haal, verkies hy om ‘n skakel na Adriaan Basson se stereotipies liberale News24 te plaas, ‘n publikasie waarin daar gereelde tirades teen blankes en Afrikaners voorkom. In sy ywer om hom van “wit nasionalisme” te distansieer, sou Roets saamsweer met ekstreem-linkse malletjies, miskien selfs Julius Malema of Andile Mngxitama, met wie dit lyk asof Afriforum in die howe korswel vir ligte vermaak, maar nie hul swart nasionalisme kritiseer nie.

Soos Roets dit stel, kan “swart nasionalisme ewe problematies wees, maar dit is nie die punt van hierdie artikel nie”. Nee, swart nasionalisme, wat dreig om Suid-Afrika in die soort afwaartse spiraal te werp wat aan Zimbabwe of Oeganda onder Idi Amin herinner, mag geduld word. Die werklike gevaar waarteen Roets uitvoer, is “wit nasionalisme”. Hy definieer dit so:

“Wit nasionalisme is op baie verskillende maniere beskryf, maar in wese kom dit neer op die bevordering van die belange van wit mense, omdat hulle wit is.”

Dan verduidelik hy dat Afriforum ‘n ‘kommunitaristiese benadering’ het, en dat ‘mense vrylik met sekere gemeenskappe assosieer’ wat ‘natuurlik op kulturele, taal- of godsdienstige vlak georganiseer is’. Afriforum fokus ook nie op die regte van die ‘blanke gemeenskap’ nie en sal beswaar maak teen so ‘n beskrywing … ”

Dus sal blankes wat uitgesonder word vir regstellende aksie of rassekwotas in sport of selfs volksmoordretoriek soos dié wat deur Malema of Mngxitama aangevoer word, nie meer deur Afriforum verdedig word nie, synde gekant teen “wit nasionalisme”. Ons weet dat Suid-Afrikaanse blankes nie gewild is nie, nóg by die ANC en nóg by die hoofstroommedia waarmee Afriforum so gesellig verkeer, veral News24, dus wat Ernst Roets regtig aan ons fluister, is:

“Witman, jy is op jou eie.”

Maar verseker Ernst Roets ons:

    “(Dit is) nie onakkuraat nie” om “Afriforum as ‘n konserwatiewe organisasie te beskryf … terwyl ons ons disassosieer van die stigma wat vandag met konserwatisme gepaard gaan, as ‘n ideologie wat probeer terugkeer na die verlede, of wat verander teenstaan slegs omdat dit nie in staat is om verandering te hanteer nie, of wat poog om erfenis te bewaar ten koste van vooruitgang ”.

Roets se verdediging van “konserwatisme” klink net so huiwerig soos Afriforum se beswaar teen die algehele verbod op die 1928-vlag, wat dit nooit self sou vertoon nie en mense sou “ontmoedig” om te vertoon, maar as ‘n uitdrukking van “vryspraak” sou verdedig. Ek dink dus in ooreenstemming met Roets se Kanadese-styl-, multikulturele “kommunitarisme” waardeur “mense vrylik met bepaalde gemeenskappe assosieer”, waaronder ‘n paar sterwende Afrikaners en KhoiSan, maar ook die gemeenskappe van Rastafariërs, gays en swingers, sou Afriforum altyd daar wees vir hulle, mits hulle ‘n debietorder onderteken het.

Homoseksuele wit nasionaliste bestaan ​​en moontlik is daar ook konserwatiewe Christelike groepswoepsers, wie weet? Afriforum sou eersgenoemde verwerp, maar laasgenoemde omhels, of ten minste sou dit nie-nasionalistiese wit gays verdedig. Nasionalisme blyk die doring in die vlees hier te wees.

Aangesien dit nie self die oranje-blanje-blou swaai nie, sou dit goed by Afriforum pas om die voorbeeld wat ek in 2018 by die Kanadese ambassade in Warskou gesien het, te volg en die gayvlag te hys! Niemand sal immers aanstoot neem en die organisasie daarvan verdink dat hy “probeer om erfenis te bewaar ten koste van vooruitgang nie”.

Neem dit van my af, Ernst, as Afriforum die gayvlag bo sy hoofkwartier moes hys, sou dit as ‘n progressiewe daad gesien word, en ek is seker dat Eusebius McKaiser jou ten minste ‘n uur se entoesiastiese lugtyd op Radio 702 sou gee.

Homoseksuele trots is kosjer, maar nie blanke trots nie. Noem dit die Zeitgeist of die heersende ideologie, maar ons is almal pynlik bewus van die gewig waarmee dit op ons rus.

Afgesien van sy gemaklike verraad teenoor die vele toegewyde en patriotiese Afrikaners soos ek, sien ek ander probleme met Afriforum se gebrek aan oortuiging in die aangesig van die linkse rioolpyp (“stigmatisering en stereotipering”) wat gemik word op almal wat waag om op te staan ​​vir die regte van die wit minderheid in Suid-Afrika. Soos baie mense al gesê het: ‘n Mens kies nie jou ras nie, ondanks wat die “witheidsteoretici” sê. Om wit te wees, is nie iets waarvan u genees kan word nie.

Guillaume Faye, wat vroeg vanjaar oorlede is, is verbind met die sogenaamde ‘nuwe regs’ en identitarisme. Hy het dikwels benadruk dat ‘n mens nie jou identiteit kies nie, maar ten minste gedeeltelik deur jou vyande gedefinieer word. Al sou alle blankes in Suid-Afrika “witheid” moes afsweer (ek moet om verskoning vra dat ek hierdie weersinwekkende term weer gebruik het, maar dit lyk gepas), sou die DA, die ANC en al die swart nasionalistiese partye ons nog steeds as ‘blankes’ beskou het. Ons word gekritiseer en aangeval, soms as Afrikaners, maar meer gereeld as “die blankes”.

Weereens, is dit nie iets wat ons self kies nie. Die oomblik dat ons beswaar maak daarteen dat ons as blankes beledig, aangeval en met wette gekortwiek word, word ons gestigmatiseer as “rassiste”, “fasciste”, “wit nasionaliste”, “heteronormatiewe giftige mans” en elke ander geur in die linkse kookboek.

Dit is duidelik dat Afriforum nie so ‘n semantiese aanslag kan weerstaan nie en verkies om in die multikulturele jakkalsgat af te sluip, tesame met Justin Trudeau, wat óf Islamitiese klere dra óf sy kostuum vir Gay Pride, afhangend van die dag van die week.

Dit lyk asof Afriforum ‘n bietjie moed het om die heersende bestel aan te durf. Maar nie genoeg nie, is ek bevrees. In vele van sy gevegte, en nie net met betrekking tot die vlag nie, lyk die organisasie louwarm, sonder passie. Is dit wat ons nodig het in hierdie tyd van verval en daaglikse terreur?

Die ou Nasionale Party het nie soseer die ANC beveg as daardie Afrikanerpartye en -groepe regs van hom soos die KP, HNP en AWB, Afrikanervolksfront, Vryheidsfront, ensovoorts nie.  Nadat hy die konserwatiewe of regse beweging in Suid-Afrika verdeel het, is dit enige wonder dat die NP uiteindelik aan die Marxistiese ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party oorgegee het? Afriforum sal ooreenkomste met Malema aangaan, soos wat dit rondom die “Kill a Boer” -lied gedoen het, maar dit sal nie in die openbaar gesien word, laat staan ​​nog ‘n ooreenkoms met Afrikanerorganisasies aangaan, wat dit as “nasionalisties” beskou nie.

Dit wil lyk asof Afriforum ‘n blaadjie uit die Amerikaanse “kloekserwatiewe handboek oorgeneem het: om jou meer respektabel te maak vir liberale, die linkses en natuurlik die hoofstroommedia, moet u ander konserwatiewes aanval en hulle as “regses” en “nasionaliste” stigmatiseer. Die ANC of die EFF hoef nie teen Afrikanerorganisasies te veg nie; Afriforum sal dit vir hulle doen in sy strewe om die kloekserwatiewe kampioen in Suid-Afrika te word. Binnekort sal Ernst Roets selfs Helen Zille van die voormalige Progressiewe Party en Rand Daily Mail, “regse” en “rassisties” noem.

Onlangs het Helen Zille aan Max du Preez gesê tydens hul tweegeveg wat op video opgeneem is: “Max, almal op Twitter noem almal ‘rassiste’.” Maar ek veronderstel dat Afriforum wil sorg dat dit lid is van die skare wat ander “rassiste” noem, in plaas van aan die ontvangkant van die belediging, waar hulle hulself tans bevind.

Die ding wat my egter die meeste pla van Afriforum is hul gebrek aan intellektuele dissipline. Dit laat my dink aan die Nasionale Party in sy doodsnikke, toe dit alles vir almal was. Die NP is uiteindelik deur sy aartsvyand, die ANC, onder Kortbroek van Schalkwyk ingesluk. Die organisasie verraai in sy vele kompromieë en op-eiers-loop rondom vals leksikale lokvalle (soos “wit nasionalisme”), ‘n vrees om deur politiek korrektes “uitgevang” te word, eerder as duidelike strategiese denke of ‘n stel oortuigings.

Teenoor ekstremisme – selfs die regerende party is ekstremisties wanneer dit by vele aspekte van sy beleid kom – bied Afriforum vir ons ‘n paar halfhartige clichés oor “gemeenskapsregte” en “vryheid van spraak” aan. Ek is amper in die versoeking om te sê dat Afriforum, gekonfronteer met blanke volksmoord (wat baie oorsese waarnemers in Suid-Afrika raaksien, gegewe die geweld en die arsenaal van wette en beleid wat teen ons blankes ingestel is) ‘n pleister of aspirien aanbied.

Afriforum is te bang of te vlak van intellek om tot by die kern van die probleem deur te dink, wat weliswaar ingewikkeld is en nie maklik is om te omskryf of oplossings voor te vind nie. In baie opsigte is Suid-Afrika die eerste kwasi-Westerse samelewing wat in duie stort, onder die gewig van sy eie onhanteerbare verskeidenheid, hetsy etnies, ideologies, kultureel of taalkundig.

My dikwels herhaalde slagspreuk is dat die Nasionale Party nie misluk het weens ‘n gebrek aan hulpbronne of fondse nie. Dit het ‘n funksionerende staat, media, ambassades in die mees gesogte buurte van Westerse hoofstede gehad, ‘n magtige weermag, toegewyde polisie en universiteite vol lojale akademici. Uiteindelik was die mislukking daarvan intellektueel, omdat dit nie bereid was om sy vyande in die ideëstryd te konfronteer nie. Lank voordat dit ‘n ANC-oorname aanvaar het, het dit intellektueel gekapituleer.

Afriforum is miskien ‘n goed gefinansierde NRO wat elke maand honderde duisende Afrikaners belas met debietorders, maar dit het niks in vergelyking met die hulpbronne van die voormalige Nasionale Party-regering nie. Die huidige staat kan dit elke dag in die howe beveg deur belastingbetalersfondse te gebruik.

Ons enigste hoop is dat daar ‘n groep of organisasie kan ontstaan ​​wat vreesloos die morele en ideologiese bankrotskap van die ANC-terroristebewind en die noodlottige greep daarvan op die land sou ontbloot, maak nie saak hoeveel die waansinnige linkses in die media en in die ANC self hul gewone beledigings sou slinger nie: “rassis”, “fascis”, “wit nasionalis”, “wit heerssugtige”, “giftige manlike”, ens. Dit moet nie net die heersende ideologie konfronteer en afbreek nie, maar ook ‘n alternatiewe visie vir die land, ‘n uitweg uit die huidige impasse aanbied.

Helaas, Afriforum is nie daardie organisasie nie. Dit en sy “hoof van beleid en aksie”, Ernst Roets, is te frileux, soos die Franse sê. Wat mens kan vertaal as: “versigtig”.

Hierdie artikel is ook in Engels beskikbaar op praag.org.

Leon Lemmer: Wie het ons vaderland opgedonder?

In die Suid-Afrikaanse geskiedenis is daar ‘n Brit (eintlik ‘n Ier wat die groot Ierse hongersnood van 1847 beleef het) wie se nagedagtenis nie in afdoende mate in Afrikanergeledere gehuldig word nie. Op die vooraand van die Anglo-Boereoorlog (ABO) het William Francis Butler (1838-1910), die plaaslike bevelvoerder van die Britse magte, gewag gemaak van “‘n kolossale sindikaat vir die sistematiese verspreiding van valse berigte” (Klaus Dieter Vaqué, Verraad teen Suid-Afrika, Pretoria: Varama Uitgewers, 1989, p 45). Butler was gekant teen die Britse imperialistiese planne om bv die mineraalrykdom (veral diamante en goud) van die Boere-republieke in te palm. “Dit wat hy waargeneem het, was vir hom so walglik, dat hy uit sy pos bedank het” (45). “Die hoofinstrument vir ‘sistematiese verspreiding van valse berigte’ is ook vandag weer die pers [bv Naspers/Media24] (met ondersteuning van radio en televisie [bv die SABC]” (45).

Butler was by die Zoeloe-oorlog (1879) betrokke en het as die Britse hoëkommissaris van die Kaapkolonie waargeneem (Desember 1898 tot Februarie 1899) toe Alfred Milner op besoek aan Engeland was. Milner en die Britse regering wou ‘n insident skep wat aanleiding tot oorlog teen die twee onafhanklike Boere-republieke (die Oranje-Vrystaat en Transvaal) sou gee. Hiermee kon Butler as nasionalistiese Ier wat ten gunste van selfregering vir Ierland was, hom glad nie vereenselwig nie. Voor die uitbreking van die ABO het Butler na Engeland teruggekeer.

In 1877 het Butler met Elizabeth Thompson (1848-1933) getrou. Hulle het ses kinders gehad. Elizabeth en hulle drie jongste kinders het net die laaste vyf maande van William se plaaslike verblyf in 1899 saam met hom in hulle huis in Rosebank naby Kaapstad gewoon. Sy het twee boeke gepubliseer waarin daar interessante inligting oor plaaslike toestande is: Die een is From sketch-book and diary (Library of Alexandria, 1909/2009, 93p; Amazon Kindle $4,59). Die teks kan ook gratis in Kindle-formaat van Amazon verkry word. Hierdie feit word egter in so ‘n mate verdoesel dat ek toe reeds vir my weergawe betaal het. Elizabeth se ander boek is An autobiography (London: Constable, 1922, 238p; Amazon Kindle $0).

Elizabeth het veral bekendheid verwerf vir die oorlogstonele wat sy geskilder het, bv “The defence of Rorke’s Drift” (1880), ‘n gebeurtenis wat tydens die Zoeloe-oorlog plaasgevind het. Sy was nooit in Natal nie en het die toneel so realisties moontlik in Portsmouth probeer rekonstrueer. Hierdie skildery is deel van die Britse koninklike kunsversameling in die kasteel Windsor. Elizabeth het ‘n dagboek gehou en bv tydens haar reise olie- en waterverfskilderye gemaak. Die vyf maande wat sy plaaslik vertoef het, herinner aan die bykans vyf jaar (Mei 1797-Januarie 1802) wat Anne Barnard (1750-1825) ‘n eeu vroeër aan die Kaap deurgebring het. Andrew Barnard (1762-1807), die latere Britse koloniale sekretaris aan die Kaap, het in 1793 met Anne getrou. Soos Elizabeth het Anne in die hoogste geledere van die Britse bewind aan die Kaap beweeg, dagboek gehou, briewe geskryf en omgewingstonele geskilder. Van albei het daar skilderye bewaar gebly.

RM Ballantyne

Iemand anders wat ek hier wil aansny, is nog ‘n skrywer en skilder, Robert Michael Ballantyne (1825-1894). Sy een boek is: Six months at the Cape (1879, 94p; Amazon Kindle $0). Hy was in die tydperk tussen Anne Barnard en Elizabeth Butler aan die Kaap en veral begaan oor die lot van die Britse setlaars van 1820 en hulle nageslag. Hy skryf: “Thus, in 1820, was the land overrun and taken possession of by the ‘British Settlers.’ It had once been the land of the Hottentots, but had never at any time rightfully belonged to the Kafirs, who, after wrongfully entering it and rendering themselves by their thievish disposition and deceit an unbearable nuisance, were finally driven out of it in 1819. The idea of Government in sending the settlers out to occupy these vacated lands was that a convenient buffer might thus be placed on the frontier of the colony to keep the savages in check” (Kindle 300). Deesdae beset die swartes Suid-Afrika asof die hele land histories aan hulle behoort en maak hulle selfs aanspraak op (alles) wat die blankes danksy harde werk besit. “You are aware that Kafirs are terrible thieves? … and the Totties [Hottentots] are just as bad, if not worse” (556). Wat sommige swartes reeds destyds begeer het, was “‘drive the white men into the sea,’ – a favourite fate, in the Kafir mind, reserved for the entire colonial family” (1043). Kontrasteer daarmee die uitgangspunt van die blankes: “[The] only principle is wanted to make them [blacks] a respectable and useful portion of the human family” (1270). Met verwysing na ‘n groep “stout hardy descendants of the English, Scotch, or Dutch settlers” (126) skryf Ballantyne: “These reckless and jovial South Africans – European by extraction … were without a drop of black blood in their veins” (139). Dit is heeltemal anders as wat ons deesdae wysgemaak word, naamlik dat die plaaslike blankes na bewering heelwat nieblanke bloed in hulle are het.

Ballantyne het ook ‘n ander boek, The settler and the savage (1877, 223p; Amazon Kindle $0), geskryf. Daarin word ‘n Boer soos volg aangehaal: “From 1806 the [Cape] colony has been mismanaged by your [British] countrymen” (Kindle 166). Ook: “No savages ought to be trusted, as civilised men are trusted, till they cease to be savages” (183). “The main desire of the frontier settler is peace, while the chief delight as well as business of the Kafir is war” (214). “Have we not learned, when too late … that the black wretches have been at loggerheads with the white men ever since this was a colony, and is it not clear that gentle treatment and harsh have alike failed to improve them?” (999). Let op die volgende misplaaste optimisme – iets wat hom tans in ander gedaantes voordoen: “The land from which the white man comes will never suffer him to be driven out of Africa. England is rich in everything, and will send men to fill the places of those who fall. Besides, I think God is on the white man’s side, because the white man in the main intends and tries to do good” (2399). “A generous and well-meant effort on the part of Christians and philanthropists to give full freedom and rights to the Hottentots resulted to a large extent in vagabondism, with its concomitant robbery” (2958). “The Kafir hordes, variously estimated at from eight to fifteen thousand men, burst across the whole frontier, wrapped the eastern colony in the smoke and flames of burning homesteads, scattered the unprepared settlers, demolished the works of fourteen years’ labour, penetrated to within twenty miles of Algoa Bay, and drove thousands of sheep and cattle back in triumph to Kafirland” (2975).

Toe Nelson Mandela wou hê dat veral die swart meerderheid vir die heillose ANC moet stem, het hy beweer dat Suid-Afrika se bevolking sy grootste bate is. Na aanleiding van Ballantyne se uitbeelding kan ‘n mens jou afvra of bv die ondoeltreffendheid, vandalisme, moorddadigheid en anargie wat so kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is, nie dalk eerder op die teenoorgestelde van Mandela se standpunt dui nie; dat die land nooit weer ‘n voorspoedige, beskaafde land sal wees nie weens onder meer die oorteenwoordigheid van werklose, plakkende, misdadige en parasiterende wettige en onwettige inwoners.

From sketch-book and diary (1909)

Elizabeth Butler se From sketch-book and diary bestaan uit vier afdelings. Elke afdeling bevat illustrasies van haar waarnemings. Sy begin in Ierland. Sy beskryf haar aangetrokkenheid tot bv die landskap. “I have never seen Ireland at all worthily painted. I think we ought to leave her to her poets and to the composers of her matchless music” (Kindle 240). Die tweede afdeling handel oor Egipte. Sy noem bv dat dit baie makliker is om ‘n kameel as ‘n perd te teken (355). Die vierde afdeling word aan Italië gewy, waar sy lang tye deurgebring het. Vervolgens beperk ek my aandag by die derde afdeling, met as onderwerp “The Cape”.

Sy het ‘n kok saamgebring Kaap toe omdat: “You must know that white servants are impossible to find at the Cape” (839). “If an artist wanted to accomplish that apparently impossible feat of painting Fairyland direct from Nature, without one touch supplied out of his own fancy, he would only have to come here. There are effects of light and colour on these landscapes that I never saw elsewhere” (909). Dit is gou duidelik dat Elizabeth haar man se afkeer van Britse imperialisme deel, asook sy teenkanting teen Britse oorlogsplanne jeens die twee Boere-republieke. “Would that all the evil brought to South Africa by the finding of the gold could be gathered together and burnt on that altar as a peace offering!” (925).

Die Butlers het in Rosebank gewoon. “On this Rosebank side there is nothing that jars with the majestic feeling of Table Mountain, but to see what we English have done at its base on the other side, at Cape Town, is to see what man can do in his little way to outrage Nature’s dignity. The Dutch never jarred; their old farm-houses with white walls, thatched roofs, green shutters, and rounded Flemish gables look most harmonious in this landscape. Wherever we have colonized there you will see the corrugated iron dwelling, the barbed-wire fence, the loathsome advertisement. We talk so much of the love of the beautiful, and yet no people do so much to spoil beauty as we do wherever we settle down, all the world over. I respect the Dutch saying: ‘The eye must have something’ – beauty is a necessity to moral health. A clear sky and a far horizon have more value to the national mind than we care to recognize, and though the smoking factory that falsifies England’s skies and blurs her horizons may fill our pockets with gold, it makes us poorer by dulling our natures. I am sure that a clear physical horizon induces a clear mental one” (925).

“I am told the Old Cape Town, when Johannesburg was as yet dormant, was a simple and comely place – its white houses, so well adapted to this intensely sunny climate, were deep set in wooded gardens, a few of which have so far escaped the claws of the jerry builder … But now the glaring streets … are lined with American ‘stores’ with cast-iron porticoes, above which rise buildings of most pretentious yet nondescript architecture, and the ragged outskirts present stretches of corrugated iron shanties which positively rattle back the clatter of a passing train or tram-car. And all around lie the dust bins of the population, the battered tin can, the derelict boot. No authorities seem yet to have been established to prevent the populace, white, brown, and black, from throwing out all their old refuse where they like. Some day things may be taken in hand, but at present this half-baked civilization produces very dreadful results … There is such a rush for gold, you see! No one cares for poor Cape Town as a town” (936). Rommelstrooiing is steeds ‘n lewenswyse by baie plaaslike inwoners.

“Altogether our Eden here is sadly damaged, and I am sorry it should be my compatriots who are chiefly answerable for the ugly patches on so surpassingly beautiful a scene. Our sophisticated life, too, is out of place in this unfinished country and we ought to live more simply, as the Dutch do, and not feel it necessary to carry on the same ménage as in London” (952). “One of the chief reasons, I find, as I settle down in my new surroundings, for the feeling of incompleteness which I experience, is the fact of this country’s having no history. We get forlorn glimpses of the Past, when the old Dutch settlers used to hear the roar of the lions outside Cape Town Fort of nights; and, further back, we get such peeps as the quaint narratives of the early explorers allow us, but beyond those there is the great dark void” (957). Die groter nag wat binne ‘n eeu vir die land voorgelê het, die heillose ANC-regime, kon sy onmoontlik voorsien het.

“This most paintable and decorative vegetation is not friendly to the intruder. These exquisitely toned shrubs with wild strong forms are full of repellent spikes which, like bayonets, they seem to level at you if, lured by the gentle perfume of their blossoms, you approach eye and nose too near. Depend upon it, this country was intended for thick-skinned blacks” (979). Al wat effens troos, is die feit dat die Butler-egpaar se simpatie ongetwyfeld aan die kant van die Nederlanders/Afrikaners/Boere was. “I can well understand the passionate love an Africander-born must feel for this country. I know none that has such strong, saturating local sentiment” (999). “I had sketching expeditions projected which never came off, with a clever Dutch lady, who did charming water-colours of beautiful Constantia and the striking country above Simon’s Bay, and the true ‘Cape of Good Hope’ beyond” (1010). “The wise Dutch who planted them [forests] had a law whereby any one felling one of these pines was bound to plant two saplings in its stead. We are doing a great deal of the felling without the planting” (989). Veral ANC-ondersteuners volg hierdie Britse voorbeeld slaafs na wanneer hulle brandhout versamel.

Elizabeth het die parlementsopening op 14 Julie 1899 bygewoon. “The proceedings were all on the lines followed at Westminster … The opening words of ‘the Speech from the Throne’ sounded hollow. They proclaimed amongst other things urbi et orbi, that we were at peace with the South African Republics. And now … Goodbye, South Africa, for ever! I am glad that in you I have had experience of one of the most enchanting portions of this earth! As you know that experience only lasted five months after all. We left on the 23rd August ’99 on a day of blinding rain, which, as the ship moved off, drew like a curtain across that country which I felt we were leaving to a fast-approaching trouble. The war cloud was descending. It burst in blood and fire a few weeks later and deepened the sense of melancholy with which I shall ever think of that far-away land” (1021).

An autobiography (1922)

Ná afloop van die Anglo-Boereoorlog (1899-1902), die dood van haar man (1910), asook die einde van die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918), skryf Elizabeth Butler in hoofstuk 22 van haar outobiografie oor haar verblyf aan die Kaap. Haar man, William, het op 12 November 1898 uit Engeland na Kaapstad vertrek om die opperbevelhebber van die plaaslike Britse troepe te word. Sy vrou en drie kinders het hom op 18 Februarie 1899 gevolg. “We little knew what a dark period in his life awaited him out there, brought about by the malice of those in power there and at home. It is too sacred and too painful a subject for me to record it here further than I have done” (Kindle 3213).

“Though I was filled with admiration for the beauty of our surroundings, I never felt the happiness which Italy, Egypt or Palestine had given me. Very absurd, no doubt, and sentimental, but my love of the old haunts made me feel resentful of the topsy-turvy state of things I found down there … There was, besides, a local melancholy in that strange beauty I cannot describe. All this may be put down to sentimentality, but a very real melancholy attaches to South Africa in my mind in connection with my husband, who suffered there for his honesty and devotion to the honour of the Empire he served. The authorities accepted his resignation of the Cape command which he tendered for fear of embarrassing the Government, and he accepted the command of the Western District in its place, which meant Devonport [Plymouth]. So on August 22nd [1899] we all embarked for Home” (3223). Die Anglo-Boereoorlog het op 11 Oktober 1899 uitgebreek.

“There [in Britain] we found the campaign of calumny, originated in South Africa against Sir William, in its acutest phase. The Press was letting loose all the poison with which it was being supplied, and I consequenty went through, at first, the bitter pain of daily trying to intercept the vilest anonymous letters, many of them beer-stained missives couched in ill-spelt language from the slums. Not all the reparation offered to my husband later on … ever healed the wound. His offence had been a frank admission of sympathy for a people tenacious of their independence and, knowing the Boers as he did, he knew what their resistance would mean in case of attack. He was appalled at the prospect of a war, not against an army but against a people, involving the farm-burnings and all the horrors which our armies would have to resort to. He would fain have seen violence avoided and diplomacy used instead, knowing, as he did, that the old intransigent Dopper element would die out in time, and the new generation of Boers, many of whom were educated at our universities, intermarrying with the English, as they were already doing, would have brought about that very union of the two races within the Empire which has been reached to-day through all that suffering. In case, however, war should be decided on he employed the utmost vigour allowed to official language to warn those in power of the necessity for enormous forces in order to ensure success. Some of his despatches were suppressed. The idea at Headquarters was an easy march to Pretoria. What I have alluded to as the malice which prompted the campaign of calumny had caused the report to be spread that our initial defeats were owing to his wilful neglect in not warning the directing powers of the gravity of their undertaking” (3228).

Slot

Die vraag kan gestel word: Wie het die land wat eens ons Afrikaner-vaderland was, opgedonder? Dit lyk asof daar agtereenvolgend drie groepe was wat die Afrikanerdom skade aangedoen het. Eerstens was daar die Britte wat in 1795 en 1806 met troepe hier aangekom het en later met ‘n leër teen die Boererepublieke opgeruk het om eie gierigheid te bevredig. Tweedens was daar FW de Klerk en sy onderhandelaars (veral Roelf Meyer, Leon Wessels en Dawie de Villiers), gesteun deur enkele ministers, wat ‘n volslae mislukkig van die grondwetlike onderhandelinge gemaak het. Pleks van politieke magsdeling te bewerkstellig, soos aan die blanke kiesers belowe is, is mandaatloos aan swart mag oorgegee. Derdens is daar die heillose ANC-regime wat in ondoeltreffendheid en korrupsie uitmunt. Pleks van self welvaart skep, word die een na die ander maatreël getref om blankes op ‘n suiwer rassistiese grondslag te benadeel en hulle van hulle besittings en selfs lewens te beroof.

Al drie hierdie groepe is in uitnemende mate moreel verwerplik, sodat dit moeilik is om te besluit wie die grootste sondebok is. Die Britte kan as verweer aanvoer dat hulle gedrag ingevolge die kolonialisme en imperialisme van destyds verduidelik (eerder as geregverdig) kan word. ANC-kamerade kan hulle terrorisme en ander gruweldade, asook die voortgesette geweldpleging tot op hede, probeer vergoeilik as gevestigde kultuuruitinge wat eerder instinktief as rasioneel gedrewe is. Die NP-groepie wat aan swart mag oorgegee het, kan kwalik ‘n verweer vir hulle skandalige gedrag uitdink, behalwe miskien dat hulle die “wêreldmening” ter wille was. Wat hulle gedoen het, is en bly vir my die verwerplikste gebeurtenis in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Hulle het in werklikheid niks positiefs bereik nie. Nie vrede nie. Nie ‘n voorspoedige land nie. Hulle het doelbewus en met oorgawe verraad teen die plaaslike blankes, veral die Afrikanerdom, gepleeg.

Leon Lemmer: Hettie Smit oor ‘n vrou se plek

Tot onlangs was daar ‘n leemte in my opvoeding. Ek het nooit Hettie Smit se gevierde boek, Sy kom met die sekelmaan (Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 6de druk 1955, 127p), gelees nie. Anderhalf maand gelede het ek dit tweedehands vir R5 gekoop.

Hettie Smit is die skuilnaam van die latere mevrou SJ van Vuuren (1908-1973). Sy het aan die Universiteit Kaapstad studeer en ‘n onderwyseres geword. In haar jeug was sy op WEG Louw (1913-1980) verlief. In 1937 is haar boek gepubliseer. Die teks bestaan uit dagboekinskrywings en briewe uit die tyd van haar fiksasie op WEG. Dit word die eerste bieg- of belydenisroman in Afrikaans genoem. Smit was ‘n talentvolle mens en het ook geskilder. Sy het twee seuns gehad en later by die staat se Vertaalburo in Pretoria gewerk.

In die roman is die hoofkarakter afwisselend Marié en Maria, sodat bv intense liefde en haat vir Johan mekaar kan afwissel en uitdrukking kan gee aan haar “wankelmoedige emosionele bestaan” (p 107). Dit bly ‘n onbeantwoorde liefde. “My rou is binne-in en buite-op. Hy loop sommer van binne af na buite soos ‘n dam wat oorloop” (32). “Elkeen moet maar in sy eie put uithuil … In ‘n put dink ‘n mens net put-gedagtes” (43). Die nuwe Suid-Afrika is ongetwyfeld ‘n onverdiende, onverkwiklike put vir Afrikaners. “Kan die lewe stil en mooi wees [?]” (113). Ja, maar kwalik in die nuwe Suid-Afrika.

WEG Louw is in 1944 met die komponis en orrelis, Rosa Nepgen (1909-2000), getroud. Sy het onder meer gedigte van WEG en sy ouer broer, NP van Wyk Louw (1906-1970), getoonset. Smit se prosa kom uit dieselfde dampkring as dié van die Digters van Dertig, bv die Louws, Elisabeth Eybers en Uys Krige, waarin daar dikwels ‘n subjektiewe belydenis-element is.

Smit verwys na ‘n “nuwe Afrikaansheid” (14). Gaan ‘n hernude, trotse Afrikaansheid ooit sy verskyning ná 1994 maak of gaan ons toelaat dat Afrikaans al hoe meer deur die brouseltaal Kaaps verdring en uiteindelik selfs daarmee vervang word? Waarmee ons deesdae in Afrikaans te make het, is “taalgedrogte, so aanhoudend soos ‘n Vrystaatse droogte” (19). Tussen hedendaagse regte Afrikaners en die sprekers van geradbraakte Afrikaans behoort daar “dik woord-tralies” (29) te wees.

Oor die lojaliteit van die twee Louw-broers jeens die Nasionale Party se Afrikanerregering en Afrikaans bestaan daar geen twyfel nie, al het die pluimsaad soms ietwat in die verkeerde rigting gewaai. Toe WEG professor in Afrikaans aan die Universiteit Rhodes was, het die studente sy lewe verpes deur die Union Jack oor die tuinhekkie van sy huis te hang. WEG het dan uitgestorm, die vlag afgeruk en vertrap. Dit mag met die spinnekopvlag gedoen word, maar deesdae nie met die onderrokvlag nie. WEG het sy loopbaan as professor aan die Universiteit Stellenbosch afgesluit. Toe is daar bv gekla oor sy “traagheid”. Dit is ook by sy broer waargeneem. Toe NP van Wyk Louw professor in Afrikaans aan Wits was, het sy mede-digter en senior dosent, Ernst van Heerden (1916-1997), in sy snippermandjie gekrap om vas te stel watter dokumente deur sy departementshoof onbeantwoord weggegooi is. Van Wyk Louw se kommentaar was: As dit belangrik was, sou hulle my gebel het.

Daar is pragtige beskrywings en wyshede in Smit se boek. “Het ons saam ‘n melodie, ‘n blom se kelk, ‘n skulp se ronding uitgemaak? … waarom is jou wese die ruspunt van my verlange … die voltooiing van my ganse ek?” (15). “Die moegste verdriet kom tog eindelik by die dood se koelte aan” (62). “‘n Mens lewe tog uiteindelik alleen as jy self gee, as jy self liefhet. As jy jou liefde kan uitlewe, kan formuleer; as jy in jou liefde kan skep” (87). “Wat op dees aarde moet ek noú liefhê? – ‘n klip, ‘n sipresboom? Of sal ‘n boom ook seermaak?” (105-106).

“Klim maar in die koelte van my hartseer … en bid maar suutjies saam dat die uiteindelike stilte noú moet kom – saggies soos die skemering oor die rantjies, en ongemerk soos slaap in die nag” (106). “Ag, meneer dominee, en sal dit dan maar ál wees ná ons hartseer? Goue strate en ‘n pêrelpoort? Dan bly ek maar liewer in my sonde alleen agter – hier op die armoedigste wêreld by die vriendelike bome en die bekende paaie waar hy eenmaal geloop het, en by die helder bergwater waar ons twee saam lankal allerhande onbelangrike ou geselsies gesels het” (122).

“Dit lyk my maklik om te vergeet vandag – om die waters van die tyd, die maande in hul kom en gaan, soos branders oor die sandkasteeltjies van jou beeld te laat spoel en elke walletjie uit te wis … Die vertes is blou, en die jare is lank, en wie is jy dat ek jou sal onthou?” (123).

Smit skryf in ‘n tyd toe militante feminisme plaaslik feitlik onbekend was. “Hoe graag ek jou tog nie sal oppiep en beskerm en met net-wat-jy-begeer sal voer tot versadigens toe – as ek maar net die kans het … Ek wou ook al vir jou ‘n paar sokkies brei” (50). Smit het begrip vir die waarde van ‘n man gehad; van hoe baie vreugde hy vir ‘n vrou kan verskaf. Militante feministe, soos Amanda Gouws en Christi van der Westhuizen, sal verstik as hulle lees wat Smit met soveel opregte oorgawe skryf.

Ek is dankbaar dat my dogter behoudend genoeg was om ‘n suksesvolle loopbaan te laat vaar om voltyds na haar twee pragtige kinders om te sien en dit daagliks as ‘n wonderlike avontuur te beleef namate hulle die werklikheid verken en al hoe beter verstaan.

Leon Lemmer: Voorstel: ‘n Monument vir Hendrik Frensch Verwoerd op Stellenbosch

“Verwoerd het doelbewus gekies om ‘n Afrikaner te wees. Hy was die eerste student in Suid-Afrika wat sy studies, van sy voorgraadse eksamens tot sy doktorale proefskrif, in Afrikaans geskryf het” (Hermann Giliomee, Die laaste Afrikanerleiers: ‘n Opperste toets van mag, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 27-28).

Die Universiteit Stellenbosch (US) is tans besig met die formulering van ‘n beleid oor “visuele regstelling”. Dit bied die ideale geleentheid aan die US om ‘n akademies briljante oudstudente en -dosent, Hendrik Frensch Verwoerd, met ‘n monument op die kampus te vereer. Op hierdie manier kan die US konkrete bewys lewer dat hy primêr ‘n akademiese onderneming is en nie ‘n verlenging van die ANC nie.

Ek het die bostaande skrywe op 28.08.2019 na LitNet gestuur maar ná verloop van ‘n week is dit nog nie gepubliseer nie. Dit is duidelik dat dit as onpubliseerbaar geag word. As die vlag van die plaaslike blanke politieke bewind haatspraak kan wees, hoeveel te meer nie ‘n monument vir Hendrik Verwoerd nie. Daardie hofuitspraak bevestig wat Hermann Giliomee reeds jare gelede geskryf het: dat die regterlike gesag nie onafhanklik van die ANC/SAKP funksioneer nie. Daar is myns insiens nie ‘n kat se kans dat Gelyke Kanse se huidige hofsaak teen die US ‘n uitspraak ten gunste van Afrikaans gaan oplewer nie. Die beste waarop gehoop kan word, is dat regter Johan Froneman weer met ‘n sinvolle minderheidsuitspraak vorendag kom.

André Gouws het ‘n artikel oor die herstandaarisering van Afrikaans gepubliseer (LitNet 21.08.2019). Hanno Visagie het die dag daarna in sy reaksie aangehaal wat ek oor hierdie onderwerp op Praag geskryf het. My woorde is korrek aangehaal, maar die bron waaruit aangehaal word, is verswyg. Wat dit myns insiens aantoon, is dat LitNet dit ongewens ag om na Praag te verwys; dat geen publisiteit vir Praag op LitNet geduld word nie.

Hier bo het ek na die getransformeerde US as “‘n verlenging van die ANC” verwys. Eintlik moes ek geskryf het: ANC/SAKP. Die US het al amptelik genoem dat hy eredoktorsgrade uitdeel aan diegene met wie hy graag assosieer. Onder die ontvangers van hierdie akademies waardelose US-sertifikate is daar mense soos Bram Fischer, Nelson Mandela en Graça Machel. Dit toon dat die getransformeerde (eintlik: radikaal ontaarde) US met graagte en oorgawe met kommuniste geassosieer wil wees.

Een van die US se jongste skuiwe op pad na algehele transformasie is die formulering van ‘n beleid oor “visuele regstelling”. Volgens ‘n berig op die US-webtuiste is wat begeer word “new visual symbols that have African centrality as an outcome.” Die gewoonte het ontstaan dat die US homself nie ‘n Suid-Afrikaanse universiteit noem nie, maar ‘n Afrika-universiteit. Daarby in ‘n inklusiewe sin, want die produkte wat hierdie eens Afrikaner-universiteit deesdae doelbewus wil lewer, is identiteitlose “wêreldburgers”; dus noodwendig eerder Engels- as Afrikaanssprekendes. Al word blanke en veral Afrikanerbelange openlik geminag, word daar valslik beweer dat ‘n “inclusive environment” nagestreef word; ook dat daar iets soos “diverse cultures” bestaan, al het die US deesdae amptelik hoofsaaklik ooghare vir swart belange.

Die projek oor visuele regstelling is aan twee bruin teoloë toevertrou: Nico Koopman as “Vice-Rector: Social Impact, Transformation and Personnel” en as “Curator” Leslie van Rooi, “Senior Director: Social Impact and Transformation.” Aan die US is talle poste, soos dié van Van Rooi, geskep om aan die ANC/SAKP te demonstreer dat die US met oorgawe transformeer en enigiets sal doen om die ANC/SAKP ter wille te wees. Sulke politieke poste maak ernstig inbreuk op die universiteit se vermoë om broodnodige akademiese doseer- en navorsingsposte te finansier. Dit is wat gebeur as ideologiese oorwegings ‘n hoër prioriteit as akademiese belange geniet. Verlede jaar het die rektor, Wim de Villiers, en sy kollegas dit reggekry om die US-eeufees te vier sonder om ‘n enkele keer die ordentlikheid op te diep om na Jan Marais se stigtingsvoorwaarde, dat die US ‘n Afrikaanse universiteit moet wees, te verwys, asook ruiterlik te erken dat die US hom doelbewus glad nie hieraan steur nie. Die plaaslike koerant, Die Burger, het hom ook nooit verwerdig om die US hieroor aan te spreek nie.

Bruin aktiviste soos Allan Boesak het nie die vermoë om self die Belydenis van Belhar te formuleer nie. Dirkie Smit en Jaap Durand het dit namens hulle gedoen. Op ‘n soortgelyke manier het Koopman en Van Rooi blykbaar nie die vermoë om ‘n konsepbeleid oor visuele regstelling te formuleer nie. Twee blanke vroue, Lize van Robbroeck en Elmarie Constandius, het dit namens hulle gedoen. Van Robbroeck het ‘n Wits-agtergrond en het haar proefskrif oor “black art” geskryf. Constandius is, soos haar kollega, gepreokkupeer met antikolonialisme, wat uiteraard ‘n manier is om uitdrukking aan antiblanke gesindheid te gee. Hierdie twee dames is dosente in die Departement Visuele Kunste. Dit is ‘n oord waar emosie en instink dikwels ‘n groter rol as rasionaliteit en akademiese ingesteldheid speel. Die beleid, soos geformuleer, is erg teleurstellend gesien vanuit die oogpunt van transformasie-aktiviste. Eintlik het hulle ‘n muis pleks van ‘n olifant gebaar.

Die uitgangspunt is dat van eurosentries na afrosentries oorgeskakel moet word; bedoelende van blank na nieblank. Dit is swartes wat tuis op die kampus moet voel. Dit is wat deesdae onder die US se kernwaardes verstaan word. Die ontheemding wat blankes, veral Afrikaners, op die kampus ervaar, word in geen opsig aangespreek nie. Dit is ironies dat daar op bladsy 6, item 6.17, na “language diversity” verwys word terwyl dit ongetwyfeld Wim de Villiers se begeerte is om van die US ‘n eentalige Engelse universiteit te maak; dus om taalverskeidenheid, veral Afrikaans, op die kampus te verban. Op bladsy 5, item 6.3, word na “statues” verwys. Dit dui sekerlik op die lastigheid van Jan Marais, die US-stigterskenker, se standbeeld op die Marais-plein, wat deesdae tot die vreugde van ANC/SAKP-kornuite eerder die Rooiplein genoem word.

Die nodigheid van ‘n geformuleerde beleid vir visuele regstelling kan bevraagteken word. Hierdie “regstellings” het reeds deur gebruik ‘n geykte vorm op die kampus aangeneem. Byvoorbeeld, alle tekens van Afrikanerstaatshoofde is al uitgewis. Dié kernwaarde van die De Villiers-US is dat die universiteit verswart én ontwit moet word. Dit is die Henry Ford-benadering: Gee voorkeur aan motors (studente, dosente en ander personeel) in enige kleur solank hulle swart is. Die sug na diversiteit het aanvanklik beteken dat swart naas wit ingevoer word, maar op die lange duur word die grootste moontlike mate van verswarting, dus nie-diversiteit, nagestreef.

Tekenend van wat Wim de Villiers wil hê, is die verandering in 2018 van die naam van die HB Thom-teater na die Adam Small-teater. Thom was akademies ‘n reus. Vergelykenderwys was Small akademies en andersins ‘n mikrogees wat by meer as een geleentheid studiebeurse ontvang het om ‘n doktorsgraad in Londen en Oxford te voltooi, maar hy het telkens misluk. Maar akademiese oorwegings is vir die getransformeerde US nie ter sake nie. Wat vir ANC/SAKP-gedienstiges van belang is, is dat die teater nie meer na ‘n blanke vernoem word nie, maar na ‘n nieblanke. Dit word as nie-rassige visuele regstelling geloof. Dié siekte, wat chroniese afmetings aan die US aanneem, het ‘n naam: politieke byderwetsheid.

 

Dan Roodt: Tyd vir ‘n oranje-blanje-blou lente

Ná 25 jaar van Azaniese verdrukking deur die zombie-kommuniste van die ANC/SAKP, is Afrikaners besig om openlik in opstand te kom teen die korrupte regiem. Al is dit bloot op sosiale media en al is dit maar effentjies, is dit onmiskenbaar dáár. Ons mense is kwáád, onvergenoeg, gekrenk, en nie langer bereid om monddood gemaak te word deur die horde meelopers en betaalde agente nie. Die “Praagse Lente” waarvoor ek my al 20 jaar lank beywer, is in die lug, hier op 1 September 2019.

Gepraat van 1 September, ek herinner my toe ek op laerskool was — die Laerskool Christiaan Beyers op Springs — het ons op Lentedag almal wit klere gedra en in die skoolsaal bymekaar gekom waar ons volksliedjies gesing het. Ons het elkeen so ‘n klein FAK-boekie gehad wat ek dink destyds vyf sent gekos het (want toe was ‘n rand mos meer as ‘n VS-dollar werd en sommer baie meer as ‘n Duitse mark of Nederlandse gulde). Maar die belangrikste liedjies het ons almal uit die hoof geken en dan het die skoolsaal gedreun van die kinderstemme wat sing:

Al die veld is vrolik; al die voëltjies sing;
al die kriekies kriek daarbuit’; elke sprinkaan spring.
Al die koggelmannetjies kom om fees te vier;
hier galop ‘n goggatjie, daarso dans ‘n mier.

[KOOR]
Nou gaan die kinders draai, nou gaan hul speel!
Kom Sus, gee handjie! Almal moet draai!
Boet gee ook handjie! Nou gaan ons swaai–
dis tog so prettig! Wie dans met my?
Al in die rondte, vrolik en bly!
Kom Sus, gee handjie! Almal moet draai!
Boet gee ook handjie! Nou gaan ons swaai–
dis tog so prettig! Wie dans met my?
Al in die rondte, vrolik en bly!

Selfs die vissies spartel teen die kafferskuil;
in die groot ou eikeboom droom ‘n oupa-uil.
Oral in Karooland is ‘n ruik versprei:
boegoeblom en appelkoos–kan jy beter kry?

Die woorde is deur C. Louis Leipoldt en die musiek deur J. Weber, verwerk deur Pieter de Villiers.

Toe ek onlangs aan die buitewyke van Stockholm die Midsommar-fees meemaak, waar Swede insgelyks in volksdrag hul volksliedere sing en volkspele hou terwyl hul blou vlag met die wit kruis oral wapper, het ek sommer tuis gevoel.

Afrikaner, Eurokaner. Maar geen Azaniër! Op universiteit (Wits) het ek my eerste voorsmakie van ANC-verdrukking gehad, want ons is in die staatsleerklas en elders met marxisme gebreinspoel. Wat destyds ‘n minderheidskultuur was, dié van linkse Engelssprekendes wat met Boerehaat en anti-Suid-Afrikaanse ressentiment vervul was, het nou die hoofstroom, die hegemonie, geword.

Ons herbeleef die ou Sowjetunie, dié keer met selfone en Twitter. As jy dus, soos Ernst Roets, die Suid-Afrikaanse vlag van 1928 “vir akademiese doeleindes” twiet, dan word jy strafregtelik aangekla. Dis te absurd vir woorde.

Ongelukkig het dit al voorheen plaasgevind.

Die hele Oos-Europa, China en groot dele van Asië, asook Latyns-Amerika, het in die twintigste eeu onder kommunisme deurgeloop. Vandaar dan die vele opstande teen die ou Sowjetunie en hul streng politieke korrektheid.

Waaronder die wonderlike Praagse Lente in die teenswoordige Tsjeggië! Nadat die Tsjegge onder Alexander Dubček groter meningsvryheid en ‘n toeskietliker ekonomiese stelsel gesmaak het, anders as onder die rigiede kommunistiese regering sedert die tweede wêreldoorlog, het die Sowjetunie tydens die nag van 20 Augustus 1968 sy tenks na Praag gestuur om die vryheidstrewe van die Tsjegge militêr te onderdruk. Maar die destydse Sowjet-leier, Bresjnef, het eers vooraf seker gemaak dat hy geen militêre reaksie van die Westerse lande hoef te vrees as hy die toentertydse Tsjeggo-Slowakye binneval nie.

Die rede waarom ek in 2000 die naam PRAAG (Pro-Afrikaanse Aksiegroep) gekies het, was omdat die ANC en SAKP juis in 1968 sy volle steun aan die Sowjetunie uitgespreek het om die “teenrevolusionêre en reaksionêre neigings” in Praag met geweld te onderdruk. Vandag word die geskiedenis herhaal, want ‘n jakkals verander van haar, maar nie van kleur nie. Die ANC-SAKP is vandag nog net so vasbeslote om volslae kommunisme, ‘n eenpartystaat en veral eenpartydenke af te dwing, dat hy toenemend Afrikaanse onderwys, Afrikaanse name, asook die oranje-blanje-blou verbied.

Op 1 Maart 2006 het president Wladimir Poetin van Rusland tydens ‘n besoek aan Praag sy verskoning aan die Tsjeggiese volk vir die inval tydens Augustus 1968 aangebied. Hy het gesê dat hy “morele verantwoordelikheid” daarvoor aanvaar en dit “veroordeel”.

Natuurlik het die kommuniste van die ANC en SA Kommunisteparty nog nooit vir die Tsjegge verskoning aangebied vir hul steun aan die inval destyds nie. Nóg minder het hulle al verskoning aangebied vir hul gruwelike terreurdade teen Suid-Afrika en die Afrikaner!

Dat die ANC-SAKP Suid-Afrika vanuit die Noorde moes inval onder die dekmantel van “onderhandelings”, sonder dat die De Klerk-bewind van destyds enige weerstand gebied het, is ‘n sonderlinge frats van die geskiedenis.

In 1989, met die ineenstorting van die Berlynse muur, het die Tsjegge daarin geslaag om die kommunistiese juk van hul af te werp. Belangriker egter vir ons situasie, is die voorbeeld van die Oosseestate, Letland, Litaue en Estland wat ná 1989 steeds onder Russiese oorheersing verkeer het.

Net soos in Suid-Afrika tans, het die kommunistiese regerings in daardie lande die nasionale simbole, vlae en liedere van dié drie klein volkere verbied. Soos wat verset teen die verdrukking toegeneem het, het mense al hoe meer openlik sulke liedere begin sing en vlae begin swaai.

Hierdie vreedsame “simboliese opstand” het tydens die “Sangrevolusie” sy hoogtepunt bereik. Dié term is deur die Estiese skrywer, Heinz Valk, gemunt in ‘n artikel wat ‘n week ná die massasangbetogings van 10-11 Junie 1988 by die Tallinn-sangfeesterrein gepubliseer is.

Die hele Sangrevolusie het ongeveer vier jaar geduur, van 1987 tot 1991. Op sy hoogtepunt het ongeveer 2 miljoen mense deelgeneem aan ‘n menseketting wat van die Estiese hoofstad, Tallin, in die Noorde tot by die Litause hoofstad, Vilnius, in die Suide gestrek het. Dit is die “Baltiese weg” genoem en het op 23 Augustus 1989, die vyfitigste verjaardag van die Molotow-Von-Ribbentrop-ooreenkoms plaasgevind. Mense het mekaar se hande vasgehou en verbode volksliedere gesing…

By tye het die ou Sowjetunie gepoog om deur geweld, asook tenks, die Sangrevolusie te stuit, maar dit was tevergeefs. Uiteindelik het al drie die Oosseestate rondom 22 Augustus 1991 onafhanklikheid verkry en was hulle voortaan vry om hul eie vlae te hys, hul eie liedere te sing en eie tale te praat.

Die eerste land wat die onafhanklikheid van Estland op 22 Augustus 1991 erken het, was die Republiek van Ysland wat maar oor ‘n bevolking van 300 000 mense beskik.

Die les van die Oosseestate vir Afrikaners is: vlae en sang kan staatsmag troef, solank mense verenig en patrioties genoeg is.

Sangrevolusie in Estland, 1988. As mense verenig en patrioties is, kan selfs klein volkere vryheid verwerf.

Soos ek al vele kere geargumenteer het, ook in my Engelstalige boek van 2005, The Scourge of the ANC, verteenwoordig die ANC-SAKP ‘n zombie-kommunistiese bewind wat bloot deur die toedoen van FW de Klerk aan bewind gekom het. Die gang van die geskiedenis, veral in die vroeë negentigerjare, was geheel en al téén kommunistiese partye en bewegings wat byna universeel verwerp is. Die sogenaamde “nuwe Suid-Afrika” (of “ruwe Suid-Afrika” soos dit ook soms in Afrikaans bekendstaan) verteenwoordig dus ‘n anomalie, ‘n frats van die geskiedenis.

Die ANC-terroristebewind word egter in ‘n mate deur die oeroue Britse kolonialisme gesteun, wat insgelyks ‘n volksmoord teen Afrikaners en die uitwissing van hul taal, kultuur en tradisies as ‘n vanselfsprekende onderdeel van die “hereniging van ‘n (Engelstalige) Suid-Afrika” sien.

Die soort leedvermaak wat daar in Engelse geledere, veral onder linkse hoernaliste in Johannesburg losgebars het met die hofuitspraak teen die oranje-blanje-blou, was ongekend in haat en intensiteit. Daaroor het ek ‘n video-opname gemaak.

Blykbaar werk die tenks van die ou Weermag wat deur FW de Klerk aan die kommunistiese terroristeleiers oorhandig is nie meer so goed nie. Anders sou hulle nou al rondom Afrikaanse skole en kerke geparkeer gewees het en sou kommunisme en Boerehaat met geweld afgedwing gewees het, met ‘n volslae verbod op Afrikaans.

Weens sy stukkende tenks en wydverspreide korrupsie, is die ANC-bewind slegs in staat tot dekrete of Afrikaansvyandige uitsprake deur sy gedienstige, “getransformeerde” howe.

Sowel die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie, daardie Orwelliaanse liggaam wat ander se menseregte skend, as die Nelson Mandelastigting het oor die afgelope tien dae keer op keer geëis dat mense “die hofuitspraak moet gehoorsaam” en geen oranje-blanje-blou vlae meer sal vertoon nie.

Toe die terroris ons staat wou verower om agterna na hartelus te kom plunder, het hy hom aan geen wet gesteur nie. Bomme is op straat of in winkelsentra afgesit, ongewapende mense is selfs in kerke tydens eredienste met outomatiese wapens afgemaai, soos wat APLA by die St. Jameskerk in Kaapstad gedoen het. Maar ons moet die taalreëls, kleurreëls, giere en eensydige hofuitsprake van die ANC-terroriste tot op die letter eerbiedig, gehoorsame Afrikaners wat ons is.

Is dit nie tyd dat ons, soos die Tsjegge in 1968 en die Baltiese lande in die laat 1980’s ongehoorsaam raak nie?

Ek voel my lankal nie meer gehoorsaam aan die ANC-bewind met sy quijotiese magsvertoon, korrupsie en verheerliking van terreur nie. Oral waar ek kan, praat en skryf ek Afrikaans – téén sy wense in.

Op hierdie mooi Lentedag in 2019, wel die opstand in my op as ek dink dat ‘n paar burokrate wat nie eens Suid-Afrikaners is nie, maar migrante uit een of ander verre tuisland of selfs ‘n ander Afrikastaat, mý taal, mý vlag en mý volkslied kan verbied.

Steve Hofmeyr stel reeds ‘n baie goeie voorbeeld. Ons vyande het ‘n renons in hom, maar elke Afrikaner is gaande oor Steve.

Laat ons die oranje-blanje-blou swaai en verf net waar ons wil in ons eie land waarvoor ons voorouers soveel bloed gestort het, veral ons vroue en kinders.

Laat ons Die Stem sing, daardie mooi patriotiese gedig van C.J. Langenhoven wat voortreflik deur M.L. de Villiers getoonset is. Laat die vervloekte terroriste ons arresteer omdat ons durf sing!

Laat ons veg vir ons taal teen die hatige Engelssprekendes en Bantoes wat dit wil onderdruk en uitwis, aan ons skole en universiteite, in die howe, in die werkplek en orals.

Miljoene Europeërs en Amerikaners steun ons in ons opstand, want hulle het óf teen kommunisme geveg óf het self daaronder gely. Soos wat ons rebellie vorder, sal dit twiet vir twiet, plasing vir plasing, aan hulle oorgedra word. Soos in 1899 toe ons man-alleen die Britse Ryk aangedurf het, iets waarvoor geen Europese grootmoondheid kans gesien het nie, sal ons weer helde in die oë van die wêreld wees, want ons staan op teen verdrukking in die naam van ons nasionale tradisie.

“Opstand in ‘n volk is net so noodsaaklik soos getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik as rebellie misluk nie. Wat wel gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag verby sal gaan sonder protes,” het ons groot digter N.P. van Wyk Louw gesê.

Laat die Praagse lente begin.

Die ongelooflike ligtheid van Bantoemag gaan ons dalk net verbaas, om saam met Milan Kundera te praat.

Ondersteun die stryd en sluit aan by PRAAG!

Leon Lemmer: Azille Coetzee, ‘n amateur oor die ou en nuwe Suid-Afrika

Ek het gehoop dat hierdie beker by my sou verbygaan. Dan Roodt het ‘n uitstekende artikel oor Azille Coetzee se boek, In my vel, ‘n reis (Kaapstad: Tafelberg, 2019, 207p, R250; Amazon Kindle $20,70) gepubliseer (GroenLinks en Afrikaans – Azille Coetzee se Amsterdamse relaas, Praag 20.07.2019). Dit is die verhaal van ‘n “maklike meisie” se omgang met te veel drank en talle mans; ‘n reis op die “breë weg” wat met trots en inhibisieloos aangebied word. Dit is mos die beeld wat jy van jouself moet voorhou as jy jou van tradisionele waardes bevry het en met mening teen behoudende Afrikaners te velde wil trek. Dit bring onder meer mee dat geradbraakte Afrikaans gunstig as inklusiewe kreools voorgestel word.

Anders as Roodt se resensie is ander besprekings van die boek feitlik deurgaans gunstig, bv Murray La Vita se onderhoud met Coetzee (Netwerk24, 9.08.2019). Coetzee sê bv: “Daar is natuurlik ‘n paar baie luide kampvegters vir Afrikaans, maar die soort Afrikanerskap en Afrikaans waarvoor hulle veg, is die een waarmee die meeste van ons baie ongemaklik voel.” Sy beweer selfs dat “seksuele geweld ook ‘n nadraai van die koloniale geweld is … Iets wat al die kulture in Suid-Afrika gemeen het, is ‘n soort macho of gewelddadige manlikheid” – asof blanke mans netso gewelddadig soos swart mans is.

Lesers word in die resensies wysgemaak dat Coetzee se boek besondere diepte het; dat die teks selfs ‘n herlees werd is; seker sodat verdere lae van die gewaande diepte ontdek kan word. Die ergste oorskatting kom van Lindie Koorts, waarin Coetzee in die opskrif van die resensie beskryf word as “‘n skrywer wat haarself blootlê sodat ons onsself kan sien” (LitNet 14.08.2019). Die probleem is dat ek myself glad nie kan herken in Coetzee se subjektiewe, irrasionele ontboesemings nie; onder meer omdat ek die ganse apartheidsera eerstehands ervaar het terwyl sy deurdrenk is met die anti-apartheidspropaganda van die ANC en sy meelopers.

Koorts wek nie die indruk dat sy ‘n behoudende Afrikaner wil wees nie. Haar doktorale proefskrif oor dr DF Malan, ingelewer aan die Universiteit Stellenbosch, is in Engels en haar ander publikasies maak dit duidelik dat dit vir haar, soos vir Coetzee, belangrik is om hulle van die Afrikanerdom te distansieer – hulle is Afrikaanssprekendes, maar om die dood nie tradisionele Afrikaners nie. Koorts se werkgewer is die Free State University, terwyl Coetzee in diens van Stellenbosch University is. Om in sodanige klimaat beroepsgewys te vorder, is ANC-gedienstigheid eintlik ‘n vereiste. Geen mens durf dink dat Koorts pro-apartheid is omdat sy oor DF Malan navorsing gedoen het nie. Vir Coetzee is haar rondslapery by mans ‘n prestige-saak. Terselfdertyd oorbeklemtoon sy haar militante feminisme – die man of vrou by wie sy woon, is die een wat bv kosmaak – iets waarmee sy ongetwyfeld haar anti-manskollega, Amanda Gouws, se guns probeer verseker. Sowel Koorts as Coetzee wil oorgraag bevryde, getransformeerde organismes wees.

In haar resensie skryf Koorts meer oor haarself as oor Coetzee se boek. Koorts se uitlatings is openbarend van die groot mate waarin sy haar, soos Coetzee, van die behoudende Afrikanerdom distansieer. Dit verduidelik waarom wat Koorts skryf, gunstig in Naspers/Media24-geledere ontvang word. Coetzee se boekie word as “‘n grondverskuiwende boek” opgehemel. “Ek wil hierdie boek weer en weer lees. En aan mense uitdeel.” Koorts het gewoon nie die insig om die vlakheid eie aan Coetzee te eien nie, onder meer omdat sy net vyf jaar ouer as Coetzee (gebore in 1986) is.

My gat se deksel was toe Gert van der Westhuizen, myns insiens een van die grootste dwase noord van die Suidpool, Coetzee se boekie beskryf het as “een van die belangrikste boeke wat vanjaar in Afrikaans sal [!] verskyn” en dat iedere Afrikaner dit móét lees (Netwerk24, 26.08.2019). Van der Westhuizen gee voor dat raskwotas vir rugby die beste uitvindsel ná moedermelk is. Sy vreeslose dwaasheid sorg dat hy sommer ook die geleentheid misbruik om te verwys na “die onnodige bohaai gegrond op ‘n ongesonde nostalgie vir die ou vlag.” In sy retoriek verwys hy na “regse boelies” en “luide konserwatiewe Afrikaners,” met Steve Hofmeyr wat by die naam genoem word. As dwaas herhaal hy Coetzee se dwaashede goedkeurend. Dit is sy manier om aan sy Naspers-werkie te bly vasklou. My dag begin sommer heelwat beter as ek Netwerk24 en die Naspers/Media24-koerante lees en daar is geen skryfwerk in van die drie Van der Westhuizens (Johann, Gert en Christi) nie. Sedert Gert se nie-onaardige artikel, “Akademici in Afrikaans” (LitNet 7.07.2015), het daar ‘n groot (opportunistiese) verskuiwing na links by hom ingetree.

Ek het reeds ‘n bietjie oor Coetzee se boek geskryf: In my reaksie op Suidpunt se skrywe onderaan my artikel, “‘n Pleidooi vir Afrikaans op Afrikaansdag” (Praag 14.08.2019). Ek gaan dit nie hier herhaal nie. Die onverskoonbare naïwiteit in Koorts en Van der Westhuizen se resensies bring mee dat ek my verplig voel om enkele aspekte in Coetzee se boek aan te roer.

Coetzee is behep met blanke bevoorregting. Sy gaan “gebuk … onder die skuld van witheid” (p 10). As sy sê sy is ‘n Afrikaner dan roep dit “skaamte en skuld” op (11). “As ‘progressiewe’ Afrikaner distansieer ek my van die meeste dinge wat ‘tradisioneel Afrikaans’ is omdat dit so duidelik die afdruk van die ou Afrikanernasionalisme toon. En, behalwe daarvoor, is ‘tradisionele’ Afrikaanse kultuur opmerklik uncool. Trouens, wat ís ons kultuur? Is dit al die boeretradisies (daardie two-tone hemde?), en die godsdiens? Is dit die boerekos? Is braai al wat oorbly? Die kontemporêre Afrikaner-identiteit bestaan in ‘n soort kulturele leegte” (11).

Soos Coetzee het ek ook in die buiteland studeer. Toe ek destyds Amerika toe is, het ek in die waan verkeer dat swartes, as 10%+ van die bevolking, mos maklik in die meerderheid blankes geïntegreer kon word. Ek het gou besef dat my standpunt foutief is. By my terugkeer het my vorige departementshoof opgemerk: Jy moes waaragtig Amerika toe gaan om die vanselfsprekende agter te kom. Wat Coetzee doen, is om haar by globalisme en teen Afrikanernasionalisme te skaar. In haar gemoed breek sy Afrikanerkultuur af en dan kla sy oor haar identiteitloosheid. As ongetransformeerde Afrikaner is ek sonder skaamte of skuld oor blanke “bevoorregting”. ‘n Mens kan immers individueel en groepgewys bo die meerderheid van die bevolking uitstyg danksy kundigheid, toewyding, deursettingsvermoë, harde werke, ens.

Wat is bevoorregting/bevoordeling? Dit is nie as ‘n mens bv ‘n plaas uit die grond opgebou het en die vrugte van jou prestasie pluk nie. Bevoorregting is wanneer jy sonder teenprestasie allerhande dinge ontvang, dus wanneer jy op ander parasiteer. Bevoorregting is wanneer jy ‘n huis van die staat ontvang, nie inkomste- of munisipale belasting betaal nie, wanneer jy bv munisipale dienste (elektrisiteit, water, riolering, vullisverwydering), onderwys, mediese dienste en televisie ontvang sonder om daarvoor te betaal. Bevoorregting is as jy op grond van rasse- en/of geslagsdiskriminasie eerder as meriete in ‘n pos aangestel of bevorder word; as jy ingevolge Gert van der Westhuizen se norme ‘n kwota in ‘n sportspan vul; as jy geld van die staat of ‘n ander instansie steel, of bv ‘n skool of biblioteek afbrand, ‘n openbare pad versper en beskadig, as inkommer onwettig die land betree, ens, en skotvry daarvan afkom, dus nie as ‘n misdadiger veroordeel word nie.

“Die Nederlanders wéét wie hulle is. Hulle weet waar hulle vandaan kom en waarvoor hulle staan. Hul taal en kultuur is ondubbelsinnig, en skaamteloos, húlle s’n” (12). Dít kan ook van tradisionele, behoudende Afrikaners gesê word. Dit is propaganda-besoedelde mense soos Coetzee wat ronddobber op soek na ‘n ontwykende identiteit as Afrikane en wêreldburgers. Daar is die sug na ‘n inklusiwiteit en diversiteit wat teen die grein van Afrikanerskap ingaan. Regte Afrikaners geniet “die eenvoud van ‘n enkele, suiwere identiteit” (17). “‘n Mens dra swaar aan Suid-Afrika” (16). Ja, aan die nuwe, ná 1994, rommelstatus-Suid-Afrika; nie aan die beskaaf-Westerse/Europese ou Suid-Afrika van weleer nie.

Let op hierdie onverdunde naïwiteit: “Behalwe die landswye viering van die koms van die universeel geliefde en vergewensgesinde president Mandela, was daar geen teken in mý kinderjare dat apartheid tot ‘n einde gekom het nie” (36). Was Mandela onskuldig in die tronk of omdat hy met terroristiese geweld die blanke regering omvêr wou werp? Vir Coetzee was Mandela moontlik “die enigste wonderwerk … wat ons arme ou land bymekaarhou” (43). Is rasgeïntegreerde woonbuurte, skole, universiteite, hospitale, ens, nie duidelike tekens van die einde van apartheid nie? Ten spyte van blatante rassediskriminasie gaan baie blankes in die nuwe Suid-Afrika voort om voortreflik te presteer en bewys te lewer dat alle mense nie gelyk of eenders is nie; dat daar individueel en groepgewys ‘n kwaliteitshiërargie kan wees, wat deur mense soos Coetzee verkeerdelik as die voortsetting van apartheid, gebrandmerk as blanke bevoordeling, geëtiketteer word.

Selfs trots op die Hollandse Goue Eeu, die 17de, toe die VOC die halfwegstasie aan die Kaap gestig het, word nie deur Coetzee aan die hedendaagse Nederlanders gegun nie. Die Hollanders het uitgemunt as bv seevaarders en handelaars en tot op hede voortgegaan om voortreflik te presteer en ‘n voorspoedige land in stand te hou; iets wat die swartes hulle nie kan nadoen nie. Maar Coetzee verkies om die Hollanders/Nederlanders af te kraak oor slawerny én daarby kolonisering te reduseer tot “uitbuiting en wreedheid” asook allerhande goed “wat hulle van hul kolonies gesteel het” (42).

Coetzee se mansvriend, C, karakteriseer haar siening van kolonialisme soos volg: “In sy kop flits ‘n bebloede tafereel. Europa wat toesak op Afrika, die Ooste, Suid-Amerika, en alles [!] in die pad verwoes met verbysterende geweld. Marteling, verkragting, onthoofding, mensejag, ontvoering, slawehandel, dwangarbeid. Honderde jare aaneen, in die naam van die ‘beskaafde’ praktyk van ‘ontdekking’, gereserveer [!] vir die Europeër met sy wit vel … Eeue later, eers ‘n paar dekades gelede, onttrek die Europeërs hulle uit die kolonies en laat samelewings agter wat aan flarde is, deurdrenk van bloed, vergruis onder gesamentlike trauma, kulture wat onherstelbaar verwring en uitgevee is. En dan skud die Westerse wêreld sy kop wanneer hierdie samelewings in chaos verval, of nie binne ‘n dekade weer op hulle voete kom nie” (47-48). Hou in gedagte dat die Suid-Afrikaanse blanke politieke bewind van ná 1910 deur die ANC en “progressiewes” soos Coetzee as “‘n spesiale soort kolonialisme” beskou word. Is ontdekkingsreise destyds vir die Europeërs “gereserveer” of was dit omdat blankes (en in ‘n mate bv die Chinese en Arabiere, maar nie die swartes nie) bv die kundigheid en ondernemingsgees gehad het om die wêreld te verken?

Die navolgenswaardige voorbeeld wat die blanke koloniseerders in baie opsigte aan die inheemses gestel het, word glad nie verreken nie. Coetzee sou haar eerder skaar by diegene wat die blankes verwyt dat hulle bv onbedoeld pokke by die kolonies ingevoer het en nalaat om die groot verbetering te noem wat blankes aan gesondheidsdienste aangebring en epidemies in werklikheid in groot mate voorkom het. Dit is Europese koloniste wat die voorbeeld met behoorlike huisvesting, paaie, spoorweë, hawens, ens, gestel en werk aan werkloses verskaf het, bv deur kommersieel en al hoe meer wetenskaplik te boer en die inheemses in groot mate van hongersnood te vrywaar. Die inheemses sou nie die mineraalrykdom so doeltreffend soos die blankes kon ontsluit nie. Plaaslik was die swartes nie eens in staat om die rykdom van die see te benut nie.

Nie ‘n woord word gerep oor hoe Nederland en ander eens koloniale moondhede deesdae ly onder die weerslag van kolonialisme nie; bv dat die helfte van Suriname se inheemse bevolking ná “vrywording van die koloniale juk” hulle knus in Nederland gevestig het en sedertdien die tradisionele Nederlandse leefwyse ernstig ondermyn. Coetzee skaar haar by die inkommers in Nederland: Daar is glo “‘n verbete en konserwatiewe beskerming van (koloniale) voorreg en rykdom ten koste van byvoorbeeld die vlugtelinge wat verdrink op die oewers van hierdie kontinent” (106), dus Europa. Die “vlugtelinge” wat digby Afrika verdrink, bly onvermeld. Die naaste wat Coetzee aan kritiek op die inkommers kom, is as sy noem dat, anders as voorheen, die Nederlanders se fietse deesdae gesteel word (103, 180). Sy verwyt die ANC en PAC nie vir hulle terrorisme en die voortsetting tot op hede van daardie Mandela-geïnisieerde gewelddadigheid, bv plaasmoorde, nie. Halssnoermoorde word nie verdoem nie. Let op wat Coetzee wel veroordeel: “Terug in Suid-Afrika maak nog ‘n wit boer ‘n plaaswerker of vrugtedief aan die agterkant van sy bakkie vas en sleep hom oor die grondpad tot daar min van hom oor is. ‘n Óú apartheid-trick” (48). Hoeveel keer het bakkiesleepmoorde plaasgevind en in vergelyking daarmee: Hoeveel keer is plaas- en halssnoermoorde gepleeg? Coetzee is ‘n uiters bevooroordeelde mens: giftig bevooroordeeld teen blankes en ootmoedig bevooroordeeld ten gunste van swartes.

Die koloniseerders/blankes kry die skuld vir die chaos en verval wat na “bevryding”/politieke onafhanklik by die eertydse kolonies ingetree het. Op ‘n soortgelyke manier word die blanke politieke bewind verwyt vir die skade wat terrorisme plaaslik aangerig het. Die “heropbou” van die land is glo die taak wat aan die ANC-regering opgedra is, maar daar word nie gesê dat dit die einste ANC is wat bereid was om die land tot in die grond af te breek ten einde die politieke mag te bekom nie. Coetzee verwoord haar verwronge siening soos volg: “Ons land gaan gebuk onder honderde jare se slawerny, kolonialisme en apartheid. Suid-Afrikaanse koloniale regeringstrukture is al eeue [!] lank deurdrenk van korrupsie,* die infrastruktuur is gebou vir ‘n breukdeel van die populasie,** plus ons industrieë en boerdery is gestruktureer volgens koloniale behoeftes.*** Ek weet nie hoe enige regering hierdie situasie gaan regstel nie. Veral nie so vinnig nie”**** (106-107). Dit is hoe Coetzee “ons regering” (die ANC) verdedig (107).

[* Vóór 1994 het korrupsie nie in noemenswaardige mate voorgekom nie. Buitensporige korrupsie is egter ‘n wesenskenmerk van die nuwe Suid-Afrika.

** Het nieblankes nie ook in die voordele van paaie, spoorweë, hawens, myne, Westerse/Europese stede en dorpe, skole, universiteite, hospitale, ens, gedeel nie?

*** Het blank Suid-Afrika nie op groot skaal voedsel en vervaardigde goedere aan die plaaslike swartes en die res van Afrika voorsien nie?

**** Suid-Afrika sal vinniger van die ná-1994 agteruitgang en verval herstel as daar minder korrupsie is en mense volgens bekwaamheid (en nie ingevolge ras en geslag nie) aangestel en bevorder word.]

Ná 1994 het die bedenklike gewoonte posgevat om – soos Coetzee doen – die plaaslike geskiedenis tot “slawerny, kolonialisme en apartheid” te reduseer (106). Daardie drie terme dien as kodes om die blankes sleg te sê. Insgelyks word die term “demokrasie” as kode misbruik om die swart politieke bewind, dus die ANC-regering, te verheerlik, sonder dat enige poging aangewend word om die aard van hierdie soort demokrasie te kritiseer of die geskiktheid daarvan vir plaaslike toepassing te bevraagteken.

“Die rampsalige Afrikaner[s]” beskou hulleself glo as “‘n uitverkore volk [wat] … hulself geregtig ag op grond, slawearbeid en rassemeerderwaardigheid … Dalk is hierdie meerderwaardigheidsgevoel en hardkoppige geloof in uitverkorenheid, entitlement, dus ‘n soort genetiese programmering?” (110). Die blankes het ongetwyfeld plaaslik en wêreldwyd beter as die swartes gepresteer, vandaar die blankes se standpunt dat hulle geregtig is op wat hulle versamel en bereik het; dat hulle besittings nie deur ‘n swart regering onteien/gesteel behoort te word nie. Sedert 1994 het verguising en verworpenheid by Afrikaners plek vir enige moontlike vroeëre gedagtes van uitverkorenheid gemaak.

Maar Coetzee borduur voort in haar geykte groewe: “In Suid-Afrika dra ek swaar aan hierdie wit vel omdat dit belaai is met die status van onderdrukker, met historiese wreedheid, met dominansie en steeds met verskriklike bevoorregting” (115). Blankes is seker onder meer “bevoorreg” om nêrens in hierdie droewe, opgedonderde land seker van hulle lewens en eiendom te wees nie. “My witheid val hier [in Nederland] nie weg nie. En dit raak nie skielik beter nie. Dit raak nie los van die struktuur van witbevoorregting nie. Ek is waar ek is grootliks te danke aan my wit vel in koloniale en apartheid-Suid-Afrika. En die goeie lewe hier in Nederland is tot ‘n groot mate moontlik gemaak deur eeue se slawerny, kolonialisme en ‘n steeds voortgaande kolonialiteit” (117).

Ek dink die kern van die saak is eerder dat Coetzee ‘n bedorwe brokkie uit ‘n welgestelde gesin is wat vier jaar lank (128), van 2013 tot 2016, in Nederland en elders in Europa kon drink en rondflenter eerder as om voltyds en aktief te studeer en navorsing te doen. Ek, daarenteen, het in Amerika sonder ‘n studiebeurs en met eie en geleende geld studeer en het die jaarlange doktorale program asook ‘n proefskrif van meer as 400 bladsye binne 18 maande suksesvol voltooi omdat studiebeurse eerder aan Suid-Afrikaanse nieblankes uitgedeel is. In my geval was die bevoorregting nie aan die blanke kant nie maar aan dié van die nieblankes. Kyk hoe tydsaam, hiperkoel en loslit kon Coetzee studeer: “In die kafees in my nuwe buurt is ek daagliks besig om die finale afrondings aan my proefskrif te doen” (119). “Ek loop vir ure deur die stad” (127). Desnieteenstaande komplimenteer sy haarself soos volg: “Harde werk en fokus, dis wat my ouers my geleer het” (121). Sy was/is myns insiens nie daartoe in staat om elke dag, heeldag, sewe dae per week, 18 maande lank, dus voltyds en aktief, te studeer en navorsing te doen nie.

Coetzee het navorsing oor “feministiese filosofie” gedoen: “Ek vra hoe feministiese denke uit Afrika ons kan help om dekolonisering te bedink” (77). Op grond hiervan is sy as navorser aan die Universiteit Stellenbosch aangestel om Amanda Gouws met haar skynvak, wat Susterkunde genoem kan word, te help. Coetzee kan die aangewese persoon wees om in Ousiekunde te spesialiseer. Die woord ousie kom glad nie in die HAT (2015) voor nie. Wel outa, wat as “rassisties” geëtiketteer word: “n Woord wat tot die rasbeduiwelde verlede van Suid-Afrika behoort en daarom liefs te vermy” (p 945). Hoort sulke emosionele uitbarstings in ‘n woordeboek wat veronderstel is om ‘n objektief-wetenskaplike en akademiese inslag te hê? Is daar enige woorde wat weens die rasbeduiwelde hede in die HAT rassistiese status verwerf het? Die goeie nuus is dat geen verdere uitgawes van die HAT gepubliseer gaan word nie.

Terug in Suid-Afrika vergas Coetzee haar lesers met onoortrefbare militant-feministiese vlakheid en gebrek aan insig, bv: “Een van die enigste dinge wat mense van alle kulture in Suid-Afrika deel, [is] die oortuiging … dat vroue nie op dieselfde manier as mans geregtig is op menswaardigheid en seggenskap oor hul eie liggame nie” (167).

Coetzee is eintlik onredbaar. Na haar verblyf in Nederland wil nie net in Afrika wees nie, maar ook van Afrika wees. “Die Afrika-filosofie sê dit al vir eeue. Ek word ‘n mens deur ander mense. En dan wonder ek, watter ander wêreld sou moontlik gewees het as ons toegelaat het dat die Afrika-denke die fondamente van ons wêreldbeeld vorm, eerder as die Descartes’s van die wêreld, wat ons op ‘n manier oortuig het dat menswees ‘n individualistiese opgaaf is. Dat dit die Rede is wat van my mens maak. Maar dan dink ek ook, dalk verg ‘n lewe volgens die ubuntu-leer ‘n meer gesofistikeerde menswees as wat ons as ‘Westerlinge’ ontwikkel het” (182-183).

Ubuntu is dikwels die somtotaal wat mense van Afrika-filosofie weet. Rasionaliteit en individualiteit het verseker dat Westerlinge suksesvoller en welvarender as die res van die mensdom is. Die ander wêreld waarna ons in die belang van alle Suid-Afrikaners behoort te verlang, is nie ‘n meer geafrikaniseerde land nie, maar eerder in baie opsigte ‘n terugkeer na die Suid-Afrika van vóór 2 Februarie 1990. My siening verskil radikaal van Coetzee se verwronge insigte, bv: “My bevoorregte posisie as wit Suid-Afrikaner is die erfenis van ‘n lang, pynlike geskiedenis waarin my voorreg op ‘n gewelddadige manier gewen is ten koste van die meerderheid mense in hierdie land” (185).

In Coetzee se hersiene geskiedenis staan bv dat die Kasteel in Kaapstad “‘n plek van onheil en pyn [is], die grond waarop dit staan deurdrenk [is] met die bloed van duisende [!] mense” (187). Afrikaners het glo “twyfelagtige voorsate” (191). Coetzee verstaan gevolglik “hoekom sommige mense van Afrikaanse herkoms kies om eerder in Engels te leef” (193). Saam met die etiket van Afrikaanswees “kom ‘n donker verlede, ‘n verskriklike reputasie, wat soos ‘n string blikke agter my klap” (193). Hierdie mens smeek eintlik om ‘n deeglike, omvattende heropvoeding.

Sydney Gregan: Die Afrikanervolk aan die einde van die pad?

Ons praat baie oor die bestaanskrisis waarin die Afrikanervolk verkeer. Allesdui daarop dat die kommunistiese regime stap vir stap slaag om die Afrikanervolk uit te wis. Ontstellender is die feit dat die Afrikaner self min, indien enige, tekens toon van verset teen hierdie veroweringsveldtog. Het die Afrikaner dan sy wil om te oorleef as volk verloor?

Wat sou dr Verwoerd gesê het?

En Hy het uit een bloed al die nasies van die mensdom gemaak om oor die hele aarde te woon, terwyl Hy vooraf bepaalde tye en die grense van hulle woonplek vasgestel het. (Hand 17:26)

Die teksvers in Handeling hierbo aangehaal stel dit duidelik dat God self bepaal waar ‘n volk sal woon en vir hoe lank ‘n volk sal bestaan. Ook in onder meer Hand 1:7, Luk 21:24, 1 Thes 5:1, Gal 4:4, Ef 1:10, Ef 3:9, 1 Tim 2:6, 1 Tim 6:15 en Tit 1:3 lees ons van die tydperke wat God instel.

In Lukas 21:24 word voorspel dat Jersusalem vertrap sal word deur die nasies totdat die tye van die nasies vervul is. Dus, tot by die wederkoms. Maar wat dan van vandag se Jode? Wel, die Jode van vandag het geen historiese verband met die Jode van die Bybelse tyd nie. Die Here se straf oor die Jode was finaal en daardie volk bestaan nie meer nie. Vandag se Jode is nie afstammelinge van die Jode van destyds nie. Hulle noem hulleself Jode en daaruit is baie voordeel te put. Daaroor bestaan bewyse ten oorvloed. En Jerusalem is in elk geval nie eers volkome in die nuwe “Jode” se hande nie. Die Jode het Jesus laat kruisig en so die vloek oor hulleself uitgeroep.

En die Afrikaner? Is sy tyd, soos die Jode, die Romeine, die Grieke, en ander volke wat gekom en gegaan het, verby? Wel, dis nie vir ons om te bepaal nie, maar daar is tekens van ‘n verflentering en verbrokkeling wat mens noop om vrae te vra.

Wat sou dr Verwoerd vandag gesê het? Dit weet ons nie, maar uit enkele toesprake kan ons wel vasstel wat sy voorspelling was.

In sy bekende Loskopdam-toespraak van 4 September 1965, waar hy onder andere stel dat die liberalistiese (dus, interne) gevaar baie groter is as die kommunistiese gevaar, stel hy dat die Blanke homself net sal kan handhaaf as hy getrou bly aan die wese van sy identiteit, naamlik sy taal en sy kerk. Dit sluit in sy kultuur, kultuurstrewe, sy geskiedenis, sy helde en verlede, en sy geloof aan die toekoms van sy volk.

Op 31 Mei 1966 by die Voortrekkermonument stel hy dat die Afrikaner se toekoms sal afhang van sy karakter.

Meeste van ons is bekend met sy besielende toespraak by Bloedrivier op 16 Desember 1958. Sy toespraak op 16 Desember 1965 sou sy laaste Geloftefeestoespraak wees, en is, wat die inhoud betref, netso treffend en belangrik vir ons vandag. Hier wys hy op die karaktertrekke van die Voortrekkers van Bloedrivier en hoe ons (die mense van 1966) van hulle verskil, maar ook hoe dieselfde karaktertrekke nodig is vir die voortbestaan van ons volk.

Hy stel dit baie duidelik dat mens nie ‘n reg het op op hoop vir die toekoms en ‘n reg op vertroue in die toekoms as dit wat dit moontlik maak, nie in jou is nie. Nogeens stel hy dat dit afhang van die volkskarakter. Om te veg vir die voortbestaan van ‘n volk eis baie meer as om vir jouself te veg. Dit stel ‘n baie groter eis.

Op 16 Junie 1964 in die parlement en na aanleiding van die uitslag van die Rivonia verhoor, stel hy dat sou die Kommunisme in ons land seëvier, ons land “daarmee heen” sal wees en maak hy die bekende, “God verhoed dit!” uitspraak na aanleiding van die retoriese vraag wat sou gebeur as Mandela die land sou regeer. Dit sou “ons end” wees, aldus Verwoerd.

Ons weet nie waar die streep vir die Afrikaner getrek is, of getrek sal word nie. Ons weet dat daar nog getroue Afrikaners is wat besiel is met die Afrikaner ideaal. Mense wat ondanks alles steeds vas glo dat die Afrikaner sal opstaan. Wat selfs glo dat God die Afrikaner sal uitlei uit hierdie toestand.

Dr Verwoerd was baie pertinent oor die saak, ja, dat die land daarmee heen sal wees as Mandela en sy makkers die land sou regeer. Die land is grotendeels daarmee heen, maar talle volksgenote “veg” steeds, al is dit tans grootliks deur gedagtewisseling, vir die volk se voortbestaan.

Ons word deur ‘n vyandige mag regeer wat eenvoudig alles vernietig en verbruik wat hulle in die hande kry. Ons is gereduseer tot ‘n magtelose minderheid, terwyl organisasies soos Solidariteit en Afriforum vir krummels baklei en talle Afrikaners hulle bedank daarvoor. So minderwaardig voel (en is) die swartes van hierdie land dat net ‘n naam of ‘n vlag hulle minderwaardig laat voel. Wat verstaan die liberale en die kwasi-liberales soos Afriforum nie? Die draer van daardie vlag is die uiteindelike teiken wat met alle mag verwyder moet word. Watse dialoog wil hulle met die Kommunis voer wat jou geen bestaansreg gun nie? Dat hulle tog net laaste aan die beurt sal kom?

Alles gebeur natuurlik onder ‘n dekmantel van “demokrasie” en “menseregte”. En vir solank die Afrikaner in daardie begrippe gaan glo in ‘n Afrikastaat, is hy noodwendig gedoem tot uitwissing. Richard Weaver, die bekende Amerikaanse filosoof, het van “god terms” en “devil terms” gepraat. Voormelde woorde is uiteraard in ons bedeling die goddelike terme, terwyl duiwelse terme natuurlik Afrikaner, rassis, apartheid, blanke kapitaal, ensomeer is. Laasgemelde woorde het ‘n vaste “duiwelse” betekenis, jy hoef dit nie eers te definieer nie. Dit het so ‘n negatiewe konnotasie gekry dat die see dit nie kan skoon was nie. Nie dat eersgemelde groep woorde enige spesifieke betekenis het nie; die woorde is edel opsigself. Duiwelse terme is ‘n aspek van demonisering, dit het die godsdiens van die liberalis en die Kommunis geword. Blameer apartheid om so jou eie mislukking te verberg en toe te smeer. Ons is vasgevang in ‘n totalitêre kakistokrasie waar die elite alles opraap wat daar op te rape is en in die proses die res van die burgers tot gedienstige slawe gereduseer het. Die land snel na sy einde toe want selfs die rykste land op aarde sal voor sulke plunderaars en barbare nie standhou nie. Ons het nou ‘n totalitêre kakistokrasie wat onder die dekmantel van gemanipuleerde vierjaarlikse verkiesings, ‘n nomenclatura het wat alles opraap wat op te rape is tot verwoesting van die land, sy hulpbronne, sy mense en sy toekoms.

In Joegoeslawië is Serwiërs destyds (tydens die oorlog in 1999) op dieselfde wyse beswadder sodat opgemerk is dat indien jy genoeg emosie oor ‘n leuen opwek, die saad gesaai is vir ‘n volksmoord. Terwyl dit ontken word speel hier ‘n volksmoord af sedert 1994, maar ons word deur kwasi-Afrikaners soos Afriforum gesus dat hulle alles onder beheer het. Hulle veg vir ons regte! Die waarheid is dat dit jaarliks slegter met ons gaan. Om in ‘n staat van ontkenning te leef, maak nie die saak beter nie, dit maak dit erger!

Maar terug by die vraag, sal ons dit oorleef? Ek dink Afrikaners moet ophou om hulleself te sus dat God gaan ingryp in die Afrikanervolk se bestaan. Hy gryp nie in in ‘n volk se lewe wat nie gehelp wil word nie. Wat troueloos handel en mekaar boonop beswadder nie. Hy sal individuele gelowige Afrikaners uitlei en bewaar en hulle sal selfs moet vlug soos die Jode destyds na Pella gevlug het! Daar is van ‘n Afrikanervolk met die karaktertrekke van ouds nie meer sprake nie. Dit wat dr Verwoerd wou sien vir die Afrikaner om te oorleef, is byenkelinge teenwoordig, maar beslis nie by die Afrikanervolk nie.

Dit bring my by sekere “regse” Afrikaners. Hulle beswadder, beskinder en beskimp mekaar te midde van die ergste toestand waarin ons volk ooit  beleef, en hulle wil mense in hulle rubrieke laat glo dat hulle die karaktertrekke van die Voortrekkers het? En ewe skynheilig wil hulle mede-Afrikaners oortuig om tog die reguit pad te loop, terwyl hulle in huise van glas woon? Hulle is, terwyl hulle in hulle arrogansie dit nie self sal besef nie, meer verwerplik as die mees liberale Afrikaners! Ja, dis ‘n hersenskim om te praat van Afrikanervryheid en van eendragtige verset. Watter leier moet boonop na so ‘n volk “gestuur” word? En om wat te doen?

Die alternatief? Ek glo daar gaan ‘n nuwe volk ontstaan in ‘n nuwe land. Ek glo dat Afrikaners wat eenders voel noodwendig sal moet trek (ja, dalk al hulle besittings moet agterlaat), net soos die Voortrekkers destyds moes trek. Dis ‘n droom om te dink dat groepies Afrikaners op verskeie plekke in hierdie land enigsins sinvol weerstand kan bied teen hordes, nie net van hier nie, maar ook van buurlande wat steeds stroom na hierdie land. Om te trek is nie vreemd aan dit waarin ons voorgeslagte geglo het nie. Wat het die Hugenote nie alles in Frankryk moes agterlaat of die Voortrekkers in die Kaap nie? Honderde jare se erfenis!

Dr Verwoerd het geen toekoms vir die Afrikaner gesien onder swart kommunistiese bewind nie. Hy is baie duidelik op rekord daaroor. En hy het rede gehad om so te dink. Hy was die één Afrikanerleier wat sake koel en beredeneerd kon beskou en nooit deur emosies opgesweep geraak het nie. Feit is dat die Afrikaner se weerstand  tans beperk is tot die skryf van artikels op webwerwe, terwyl talle van hierdie skrywers nie ‘n oomblik sal huiwer om mekaar agteraf te beskinder nie. Skynheiligheid wat nie eers ingesien word nie! En glo my dis hierdie skynheiliges wat die skerpste te velde sal trek teen ‘n artikel soos hierdie.

En wat van Siener van Rensburg? Wel, ek glo in die Bybel en nie in mense se opgemaakte verdigsels oor Siener nie. Elkeen is deesdae ‘n kenner oor wat Siener kwansuis sou “gesien” het. So asof mens net moet sit en wag — dit sal alles voor ons afspeel! Dis nou voor die enkeles wat gaan oorbly na hierdie menseslagting wat daagliks aan die gebeur is!

Terwyl ek ‘n student was het ek by geleentheid op ‘n Sondag ‘n erediens van ‘n Afrikaanse dominee in Hillbrow bygewoon in ‘n Afrikaanse kerk. Ja, in Hillbrow. Dit was een van die beste boodskappe wat ek ooit gehoor het. Dit het gegaan oor die wil van God. En die boodskap was in kort dat as jy teen 160 km per uur in Eloffstraat in Johannesburg se middestad jaag en jouself verongeluk, jy nie moet sê dis die Here se wil nie. Jy het dan God se beheer wat Hy in jou lewe wil hê in jou eie hande geneem. Hy het jou dan laat begaan. Ek glo die Afrikanervolk soos wat dit bestaan het, is nie meer nie. God het die volk laat begaan.

Die apostel Paulus het heimwee oor sy volk gehad toe hy gestel het dat hy Israeliet is, ‘n nakomeling van Abraham, uit die stam van Benjamin, ‘n Hebreër. Daarvan lees ons byvoorbeeld in Handelinge 22, Romeine 9 en 11 en 2 Korinthiërs 11. Maar hy het geweet sy volk se lot was verseël. Ja, ons beleef ook heimwee oor ‘n volk wat eens was, trots maar Godvresend, dapper, maar altyd nederig voor God, onverskrokke, maar medemenslik. Feit is daardie karaktertrekke wat dr Verwoerd van gepraat het bestaan nog net in enkelinge binne hierdie Afrikanervolk. Ons jeug het ons reeds verlaat en die meerderheid volksgenote het van hulle volkskap afstand gedoen. Ja ons volk, al ontken ons dit, het die pad byster geraak, en boonop met vreesaanjaende spoed soos daardie motorbestuurder in Eloffstraat.

Dis tyd om te trek. Dis tyd om nuut te dink oor Afrikanerskap. Die volk wat was, is nie meer nie. En dít wat oor is, is nie meer ‘n hegte eenheid met ‘n gemeenskaplike doel en strewe nie.

Res ipsa loquitur. Die feite spreek (tog) vanself.

Leon Lemmer: Ruan Kemp oor die rigting waarin die wind waai

Ruan Kemp het ‘n boek gepubliseer, Gedeeltelik bewolk: ‘n Lewensbeskrywing van ‘n mal man (Kaapstad: Tafelberg, 2019, 293p, R319.99; Amazon Kindle $26.45). Ek het die boek op Afrikaansdag teen 25% afslag, R239.99, bekom. Daar is gerugte van plagiaat. Dit lyk asof daar meer as een skryfstyl gebruik is. Ek wend hier geen poging aan om ‘n afgeronde artikel te skryf nie. Ek gaan ook nie hervertel waaroor die boek handel nie. Ek gaan eerder ‘n aanduiding gee van hoe die boek is. Daar is baie drieletterwoorde en ander obseniteite asook aanstootlikhede, waaronder die onnodige gebruik van Engelse woorde. Kyk die aanhalings hier onder.

  • Daar word op ‘n onheilige manier met godsdiens omgegaan. Die “engeekerk” word eintlik die enneemkerk. ‘n Oorbekende sin uit ‘n gebed van Johan Degenaar word aangehaal: “Here, U het u seun gestuur om van mense Christene te maak, help ons nou om van Christene mense te maak” (p 83). “Nee, my basie … hier drink niemand nie. Hier raak ons dronk op die liefde van die Here” (147). “Hie by ons is jou vegifnis gewaabog, o you money back … Let us pay fo the emission of ou sins” (258). “‘n Gehekelde Onse Vader so groot soos die genade van die Here hang aan ‘n skewe spykertjie” (268).
  • Daar is oulike woordsamestellings, byvoorbeeld: “Ousie?” “Officer in Command” (127). “Die boersoekvroue wat toustaan” (159). “Jolliejeuk” (177). “Taxi- [Taksie-] faksie” (222). “Woordenaar” (261, 262).
  • Daar is heelwat waarvan militante feministe nie sal hou nie, byvoorbeeld:

“Jy gaan hom voer.” … “Nee, nee, daai is die ma se werk, daarvoor het sy borste gekry” (138). “Die perfekte tiet … pas perfek in ‘n vlak sjampanjeglas” (156). “Haar bors[te is] chirurgies verkleineer” (170).

Die Skedelverdikkingskommissie het daarvoor gesorg dat “vroue vir die eerste keer gelyke salarisse met mans ontvang” (140).

“Vroue maak nie goeie speurders nie … vir hulle is meer as een ding op een slag waar” (265).

  • Soos in die newe-titel van die boek aangedui word, is daar heelwat irrasionaliteit, byvoorbeeld:

“Die maanlanding het nooit plaasgevind nie … Dis verfilm op ‘n moerse blok gaatjieskaas. Ná die tyd het hulle kaas uitgevoer Afrika toe waar dit op die swartmark verkoop is as verblankingsmiddels. NASA het die gaatjies vir hulleself gehou” (274).

“George voer die papegaai ‘n Eno’tjie, hy’t êrens gelees dat voëls nie kan burp nie, sit op die stoep en kettingrook, wag vir die papegaai om te ontplof” (285).

“Vertel ons bietjie hoekom jy in ‘n rolstoel is, oom Jaap.” “Oom Jaap het homself gekwes, dis hoekom. Hy was bang hy kry seer wanneer hy val, toe gaan sit hy toe hy die sneller trek” (285).

  • Daar is baie slimmighede, byvoorbeeld:

“Elke mens het twee skaduwees … Die een is van die son, en die ander is van die voorvaders. Wit mense se ander skaduwee is die kleurlinge” (21).

“Daar’s ‘n gaatjie in die Afrikanerpsige … Dis my keelgat” (54).

“Onregverdigheid is ‘n ding waarvoor mens baie respek moet hê, anders word mens nooit groot nie” (58). “Om te aanvaar die lewe is onregverdig is om grootmens te wees” (67).

“Wat is jou politieke oriëntasie?” (80). “Ek sal sê goedgaar konserwatief … met anargisme vir garnering” (81).

“As jy jouself dom hou, inval by die stroom, dan is die lewe baie makliker, dan kan jy sê: ‘Dis uit my hande.’ Dis ‘n slapgat lewensfilosofie, maar vir die meeste mense maak dit sin” (116).

“Wat is die verskil tussen ‘n boerbok en ‘n kafferbok?” “Die eienaar” (122).

“Crime is a gold mine in this country” (130).

“Dis mense wat menseregteskendings moontlik maak.” “So? Joernaliste is ook mense. Vat byvoorbeeld Leni Riefenstahl. Sy was mens genoeg om Hitler se beuel te blaas” (137). “Dis wetsgehoorsaamheid wat menseregteskendings moontlik maak” (248).

“Koerantlesers is produkte wat aan adverteerders verkoop word. Jy koop nie die koerant nie. Die koerant verkoop jou” (164).

“Het jy jouself al afgevra hoekom niemand van Robbeneiland af probeer swem nie?” “Sien, die soortlike gewig van Bantoes is anders, hulle sal sink as hulle probeer swem” (182).

“Ek moes met haar trou, om te bewys dat dit nie kan werk nie” (194).

“Dis belangrik dat vriende so nou en dan saam dronk raak” (224).

“Pasop vir die Engelse” (245).

“Conventional newsroom wisdom held that blacks loved to read about sex, soccer and crime” (248).

“Burokrasie is die strop in die tou waaraan die antirevolusionêr homself ophang” (258).

“Mense wat lunch vat omdat dit lunch-tyd is, en nie omdat hulle honger is nie” (259).

“Dis my treinrytrui. Hy’s roofbestand” (265).

“Daar is mense wat nooit skool ontgroei nie. Die meeste van hulle word onderwysers” (272).

“Wat het ons gehad voor vigs? … Fokkol. Ons het nie eers mekaar geken nie. En nou? Nou’t ons selfs kongresse” (282).

  • Daar is treffende beskrywings, byvoorbeeld:

“En toe sy seun vir hom ‘Pa’ sê, kan hy die geluid van die skepping daarin hoor eggo, ‘n plofklankie amper onhoorbaar waarop ‘n suiwer alfa volg” (147).

“Hy het self ingeklim met ‘n byl om die arbeiders te help, dat hulle kan sien hoe ‘n wit man werk, kyk hoe kan Baas Daniël werk, kyk hoe fok hy daai perskeboompie op” (160).

Iemand wat getrou het, sê: “Nou’s ons ónder die eg” (177).

“Dan katvoet sy die skuur binne” (233).

“Dis die dawerende lompheid van die menslike liggaam in die dieragtige stryd om die lewe” (268).

“Die mans by Ommiedraai[-ouetehuis] is almal oor die muur, maar die dames kan nog nesskop, kloekgeluide maak” (276).

Oprah Winfrey word “die hoëpriester van blaam” genoem (284).

  • Praaglesers sal seker die meeste in die politiek belangstel, byvoorbeeld:

Oor PW Botha se beroerte toe hy die staatspresident was: “‘Mense,’ sê Maximax … ‘Ek sê vir julle, daai was ‘n stroke of luck.'” Japie: “Met hierdie vinger het Peewee ‘n pad deur die rooi see geswaai!” “‘Laat die volk kan deur,’ weergalm sy grappie.” “‘Met hierdie vinger het Peewee die Rubicon laat opdroog,’ troef Maximax hom.” “‘Lag maar,’ lag George. ‘Peewee is daai klein Hollandse mannetjie met sy vinger in die dyk. Dis daai vinger wat keer dat ons nie oorspoel word nie.'” “Maximax val op die vloer soos hy lag: ‘Sy vinger in die dyke,’ ruik aan sy wysvinger. ‘Stinkvinger Peewee,’ lag hy” (180). Daar word verwys na Die alternatiewe koerant (178, 191, 193, 198), wat min twyfel laat wie Maximax veronderstel is om te wees.

“Apartheid is ‘n manier om die land te beredder, dis eintlik al” (187). Aan sy kind sê hy: “Dis soos ek en jou ma wat nie in dieselfde dorp bly nie. Dit is apartheid, ‘n manier om die vrede te bewaar. En dis soos ek en Griet wat nie in dieselfde kamer bly nie. Dit is ook apartheid.” “Maar julle is dan albei wit,” sê die kind (188).

“De Klerk kondig aan dat Mandela vrygelaat gaan word.” Uit Albert Camus se boek, The rebel, word soos volg met verwysing na die markies De Sade aangehaal: “Twenty-seven years in prison do not, in fact, produce a very conciliatory form of intelligence. Such a lengthy confinement makes a man either a weakling or a killer – sometimes both. If the mind is strong enough to construct, in a prison cell, a moral philosophy which is not one of submission, it will generally be one of domination.” Die hoofkaraker se kommentaar daarop is: “Ons is gefok” (194).

“Hoekom het kleurlinge altyd sulke stupid name?” (228). “Dit is altyd sulke fucked up goed soos Calvin hartjie Luzihannah, Dexter Shirlezene Forever, nou die dag sien ek ‘n Moeggemat plus Jacqueliza” (229).

Oor hardkoppigheid: “Die verdikking van die skedel onder die Afrikaner is ‘n verskynsel wat aanvanklik met groot bekommernis begroet is, en toegesmeer is, maar later, ná verskeie geheime vergaderings, aanvaar is as ‘n godgegewe gawe, en as sulks blinkgevryf is as wapen. Die oordragbaarheid van dikskedelgeit … die fokus [het] na propagasie verskuif, om ‘n nasie te kweek wat taai en hardkoppig is” (242-243).

“Jy sien, Simon, regstellende aksie is ‘n ding waarmee Verwoerd in die dertigerjare al gekom het, en daarmee hierdie hele helse fokop van ‘n ding begin het. Toe was dit die armblankes, maar die filosofie was dieselfde, dat dit kamtig in die hele land se belang is as ‘n sogenaamd voorheen benadeelde groep vir ‘n rukkie voorgetrek word, maar die ding is, daardie rukkie is nooit in toom gehou nie, en dis wat gelei het tot hulle val, en wat gaan lei tot die ANC se val. Jy sal sien, die ANC is in elke opsig ‘n herhaling van Malan se Gesuiwerde Nasionale Party.” “Ek dink Pa oordryf so bietjie” (259).

“Stikland[-hospitaal] is nie meer wat dit was nie. Die geboue behoort nog aan die staat, maar die binnegoed is up for grabs” (271).

“Die sielkundige het gisteraand in Pumla Gobodo-Madikizela se boek gelees hoe sy aan Eugene de Kock se hand gevat het, sy snellerhand nogal. Pumla was haar lektor op universiteit. Pumla is haar held. Die vergifnis waartoe daardie vrou in staat is, dis iets verskrikliks! En haar empatiese vermoëns, dit, dit dryf die spot met swaartekrag!” (274).

“Oeboentoe is … ‘n filosofie wat sê, ek is omdat ons is … In samelewings waar mense die individu bo die groep plaas, word krane nie uit publieke toilette gesteel nie, word koperdrade nie van die telefoonpale af gesteel nie” (274). “In samelewings waar die groep belangriker as die individu is, word die wiel nie uitgevind nie maar aan die brand gesteek as hulle nie hulle sin kry nie” (275).

“Verslaan, gemoker, gekelder … Dis haatspraak. Sommer hier in die sportblaaie” (283).

“In watse era leef jy? … Die wêreld behoort lankal nie meer aan jou soort nie” (237).

Dan Roodt: Behoefte aan die woord ‘Bantoe’

Oor die afgelope paar maande het ek begin om die tradisionele woord “Bantoe” op Twitter en ander sosiale media te gebruik, min of meer as sinoniem vir terme soos “swart mens”,”swart man”, “swartman”, “swart inwoner van Suid(er)-Afrika” of “Bantoetaalspreker”. Nie dat ek dit verwag het nie, maar niemand het nog hierteen beswaar gemaak nie.

Immers word daar in Engels gedurig nog na die voormalige tuislande of TBVC-state as “Bantustans” verwys, en dit word selfs as polities korrek gesien.

Waarom voel ek so ‘n behoefte, om die woord “Bantoe” te gebruik? Ten eerste bestaan die wêreld nie net vir my uit swart en wit nie. Om dus almal as hetsy “swart”, hetsy “blank” te kategoriseer, lyk vir my nie net simplisties nie, maar boonop verkeerd. In Suid-Afrika word besonder donker mense uit lande noord van die Limpopo, wat werklik aanspraak daarop sou kon maak dat hulle “swartes” (Eng.: blacks) sou wees, deur plaaslike Bantoes verwerp. Hulle word neerhalend “Kiwi’s” (na aanleiding van die handelsmerk vir (swart) skoenpolitoer) of “makwerekwere” genoem.

Dit is nogal ironies, aangesien swartheid in die huidige polities korrekte tydvak ‘n uiters positiewe aanskyn aangeneem het. Daarenteen word “witheid” as pejoratief en uiters negatief gesien. In die meer marxistiese en feministiese universiteitsdepartemente is daar selfs ‘n vak soos “Witheidstudies” waarin dit verpligtend is om neerhalend na blankes, asook blankes, blanke geskiedenis en kultuur te verwys.

Veral liberale en linkse blankes ly aan “witskuld” waarmee hulle alle wandade wat deur die geskiedenis deur hul rasgenote gepleeg is, op hulself neem en boete daarvoor wil doen. In die hoofstroommedia is dit feitlik ‘n gegewe dat blankes oor ‘n aangebore hoeveelheid skuld of witskuld beskik, na aanleiding van “apartheid, kolonialisme en slawerny”.

Hoewel swartes mekaar in Afrika aan slawehandelaars verkoop het, en Arabiere sowel swart as blanke slawe aangehou het, bestaan daar nie so ‘n begrip soos “swartskuld” nie.

Maar dít is alles bekende terrein waarmee die meeste lesers reeds vertroud is. Terug by “Bantoe”, en waarom ons ‘n sterk behoefte aan dié woord behoort aan te voel.

Volgens Boshoff en Nienaber se Afrikaanse etimologieë, is die word “Bantoe” deur W. H. I. Bleek gevorm uit die voorvoegsel van die meervoud wat in die Bantoetale voorkom “ba-” en die stam “-ntu”, “mens”, dus “mense”, meer bepaald “Bantoemense”.

As ‘n mens na die taalkaart van Afrika kyk, word die Bantoetale meesal in Oos-en Suider-Afrika gepraat (die sogenaamde B-groep van die Niger-Kongo-tale). Hier onder op die kaart word dit in donkergeel aangedui. Sommige “Kiwi’s” is dus ook Bantoes!

Taalkaart deur Mark Dingemanse, Nederlandse Wikipedia

Sommige mense beweer dat die term “Afrikaner” soos ons dit gebruik, uit Duits afkomstig is, en nie vanuit Nederlands nie. In Afrikaans tref ons die onderskeid tussen “Afrikaner” en “Afrikaan”. Enigeen – sowel blank as swart, maar ook Arabier of Magrebyn, soos die Franse na Noord-Afrikane verwys – kan egter as “Afrikaan” deurgaan.

In die VSA word na swartes as “African Americans” verwys, terwyl hulle voorheen bloot as “negroes” bekendgestaan het. Blykbaar word die woord “nigger” ewe seer as pejoratief en rassisties as ons woord “kaffer” beskou. Behalwe as dit deur Amerikaanse swartes self, veral sangers en kletsrymers, gebruik word. Dan word dit meesal as “nigga” gespel en benoem dit ‘n trotse en selfs rebelse rasse-identiteit.

In die geografiese sin is ‘n Amerikaans gebore swarte of neger ewe min ‘n “Afrikaan” as ‘n blanke Noor; nietemin bepaal die sterk rasse-identiteit van Amerikaanse swartes hul identifikasie met Afrika en swartheid. Vandaar dus die term wat hulle vir hulself toeëien, “African American”.

Dekades lank al verkeer Suid-Afrika in ‘n soort woordestryd wat ook ‘n “semantiese oorlog” genoem kan word. Dié term is eintlik Frans van oorsprong, maar “woordestryd” klink so na ‘n hoërskooldebatswedstryd dat dit nie die baie ernstige en fatale oorlog van oor-en-weer beskuldigings waarin ons verkeer, raakvat nie. Toe ek “guerre sémantique” op die internet opkyk, staan die volgende voorbeeld bo-aan:

La déclaration Balfour a ouvert au Proche-Orient une guerre sémantique qui n’en finit plus d’enfler à propos de la Palestine de façon générale, mais aussi des différentes sociétés du Levant. De cette guerre des mots, qui est aussi une guerre des symboles émotionnels, nous sommes encore peu conscients, en Orient comme en Occident.

[Die Balfour-deklarasie het in die Nabye Ooste ‘n semantiese oorlog ontketen wat sonder ophou uitswel rondom Palestina in die algemeen, maar ook die verskillende samelewings van die Levant. Aangaande dié woorde-oorlog, wat ook ‘n oorlog van emosionele simbole is, is ons nog maar min bewus, sowel in die Ooste as die Weste.]

Die A-woord (“apartheid”) en R-woord (“rassisme”) is wapens in dié semantiese oorlog wat elke dag woed; hulle word teen blankes en veral Afrikaners aangewend.  Daarteenoor beskik ons oor ‘n baie uitgedunde stelletjie teenwoorde om hulle mee te beveg.

Die Franse voorbeeld hier bo betrek die Nabye Ooste, oorsprong van die sogenaamde “Abrahamiese godsdienste” – Joodsheid, die Christendom en Islam – wat al drie ten sterkste godslastering verbied. Terwyl Jode en Christene in die verlede ook die doodstraf daarvoor sou uitgedeel het, is die verkleinering of belastering van Allah steeds ‘n baie ernstige aangeleentheid en kan tot ‘n fatwa of Islamitiese regsmening lei wat die doodstraf oor iemand uitspreek. Een so ‘n moderne voorbeeld was dié van Salman Rushdie, die Indies-Engelse skrywer waaroor die Ajatolla Khomeini van Iran ‘n fatwa uitgespreek het en hom op 14 Februarie 1989 ter dood veroordeel het op grond van sy roman The Satanic Verses wat aanstoot aan Moslems sou gee. In Februarie 2006 het die Iranese persagentskap IRNA bevestig dat dié fatwa lewenslank sou geld.

Sommige woorde, soos byvoorbeeld die sogenaamde “K-woord” of “kaffer”, word in Suid-Afrika as só kwetsend of aanstootlik vir Bantoes beskou dat dit iets van dieselfde semantiese krag as godslastering bevat. In so ‘n geval is dit nie God wat verkleineer word nie, maar ‘n mens, oftewel ‘n Bantoemens. Sover ek weet, is niemand nog ooit ‘n groot boete of selfs tronkstraf opgelê omdat hy ‘n blanke beledig het nie. Voorheen was daar iets soos siviele laster waardeur iemand wat in sy eer gekrenk of wie se reputasie geskend is, volgens ou Romeinse beginsels skadevergoeding van ‘n lasteraar kon eis. Joernaliste en gebruikers van sosiale media het lyk my in ons tyd hul beledigings en gevloek op ander tot so ‘n hoogtepunt gevoer dat laster lyk my net in spesiale gevalle bestaan.

In die geval van Vicki Momberg is sy tot drie jaar tronkstraf gevonnis nadat sy ‘n aantal Bantoepolisiemanne die K-woord toegesnou het, ná ‘n motorkaping. Een jaar van haar gevangenisstraf is opgeskort en tans poog sy blykbaar om teen die oorspronklike vonnis te appelleer.

Georges Bataille

In die Franse filosofie bestaan daar ‘n begrip soos “oortreding” oftewel transgression waardeur sosiale norme en sedes uitgedaag word. Volgens die skrywer en filosoof Georges Bataille, bevat alle letterkunde ‘n aspek van “oortreding”. ‘n Afrikaanse skryfster met ‘n liberale reputasie, wie se naam ek liefs hier sal verswyg, het op ‘n keer teenoor my genoem dat dit “baie jammer sou wees indien ons nie meer ‘kaffer’ mag gebruik nie”. Die meeste bekende en beroemde skrywers in Suid-Afrika, hetsy Afrikaans, hetsy Engels, het al die woord “kaffer” op skrif gebruik. ‘n Paar waaraan ek kan dink, is: André P. Brink, Etienne Leroux, Totius, C. M. van den Heever, J.M. Coetzee en Nadine Gordimer. Laasgenoemde was albei Nobelpryswenners.

Soos wat die semantiese oorlog in Suid-Afrika voortwoed tussen Links en Regs, maar ook tussen Blank en Bantoe, is dit voorstelbaar dat alle boeke deur skrywers wat iewers in ‘n teks die K-woord gebruik het, verbied mag word, uit die biblioteke gesmyt of selfs verbrand mag word. So ‘n skrywer mag dan ook, soos Vicki Momberg, tronkstraf ontvang omdat hy of veral sy die Bantoedom beledig het en crimen injuria teen die heersende Bantoe-orde gepleeg het.

Hoewel daar dikwels sulke aansprake deur die ANC gemaak word, is die vorige bewind geensins militêr oorwin nie. Die NP het egter daardie fase van die semantiese oorlog – om beheer oor die staat te verkry – verloor. In die huidige fase gaan dit daaroor om die eiendom van blankes af te vat – sg. “onteiening sonder vergoeding” – en om ons teenwoordigheid in Afrika as ongewens en selfs onwettig voor te stel.

In hierdie stryd speel die term “African” wat op Engels eksklusief deur Bantoes toegeëien word, ‘n vername rol. Deur ons as “nie-Afrikane”, “setlaars”, “koloniste”, en dergelike te tipeer, word die logiese grondslag vir onteiening sonder vergoeding, geweld, uitsetting en selfs volksmoord gelê.

Die woord “Bantoe” is minder gelade en meer neutraal. Dit druk ‘n bepaalde etnokulturele groep uit. Dit tipeer mense nie oppervlakkig op grond van huidskleur nie, maar na gelang van hul taal, kultuur en etnisiteit. Juis daarom verdien dit om oral in die Afrikaanse media, asook sosiale media, gebruik te word.

Die wêreldbeskouing van die Bantoe is simpatiek uitgebeeld deur die Vlaamse geestelike, Vader Placied Tempels. Hy het in 1945 sy beroemde boek gepubliseer, Bantoe-filosofie. Dit word deur Bantoes self, wat tot op daardie stadium geensins hul eie denke in boekvorm neergeskryf het nie, erken as ‘n groot bydrae tot die Bantoe-kultuur en -letterkunde. Boonop is dit volledig aanlyn in verskeie tale beskikbaar, waaronder die oorspronklike Nederlands.

In ‘n Disqus-reaksie by sy vorige rubriek, vermeld Leon Lemmer:

Max du Preez het in sy Vrye Weekblad “beswaar gemaak teen onsensitiwiteit waarmee samestellings met kaffer [in die WAT] gehanteer is … [Hierdie] kritiek was van die belangrikste faktore wat daartoe gelei het dat die Buro van die WAT besluit het om die vroeë dele van die WAT te kuis. Die kuising sou behels dat bepaalde woordeboek-artikels herbewerk word sodat rassistiese items meer sensitief aangebied word. Die gekuiste dele is opgeneem in die elektroniese WAT … ‘n Kongres is in 1994 oor die hantering van beledigende en sensitiewe leksikale items gehou … Daar is ooreengekom op ‘n beleid dat rassistiese items wel opgeneem word, en die etiket rassisties kry, maar dat geen verdere bewerking in die gedrukte WAT sou staan nie. Dit sou wel in die elektroniese formaat kon verskyn en op aanvraag beskikbaar kon wees. In 1995 is weer met die kongresgangers in aanraking gekom en teen daardie tyd het die klimaat in die land in so ‘n mate verander dat die beleid deur konsensus gewysig kon word dat ‘n beperkte bewerking van rassistiese items in die gedrukte weergawe van die WAT aangebied kon word. Van Deel X [1996] af is beledigende en sensitiewe items wel opgeneem, maar met duidelike etikette wat die gebruiker kan waarsku teen die kwetsende aard daarvan *… By rassistiese items verskyn geen voorbeelde nie, omdat die WAT dit as noodsaaklik beskou om geen inligting te verstrek wat die gebruik, aanleer of bestendiging van rassismes bevorder nie. By hierdie woorde word ook geen sinonieme, antonieme of ander verwysings gegee nie. Op aanvraag kan ‘n volledige [!] maar sensitiewe bewerking [!] by die Buro beskikbaar gestel word … Enige item wat as rassisties aangevoel kan [!] word, word van Deel XII [2005] af as (rassisties) geëtiketteer” (JC Steyn, ‘Ons gaan ‘n taal maak’: Afrikaans sedert die Patriot-jare, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 469-470).

Dus word die woordeboeke gekuis van “rassismes”. Maar wie besluit wat ‘n “rassisme” sou wees?

Dit hang ook af wie ‘n sogenaamd “rassistiese” woord gebruik. Bantoes kan oor blankes sê wat hulle wil, sonder dat daar hoegenaamd enige regsoptrede sal wees. Daar was ook verskeie onlangse gevalle waar Bantoes mekaar “kaffers” genoem het; sover my wete strek, is geen van hulle aangekla of vervolg nie.

Op die internet het ek afgekom op ‘n woernaal deur ene Dina Ruth waarin sy die woord “kaffir” herhaaldelik gebruik in ‘n plasing genaamd, “a KAFFIR and a KWEREKWERE sit down for tea and a talk”. Omdat sy self ‘n Bantoe is, sal niemand haar weens die gebruik van die woord “kaffer” gaan aankla nie.

Soos in die geval van Amerikaanse swartes wat na hulself as “niggas” verwys, is dit waarskynlik geoorloof.

Feit is dat ons taal as blankes al hoe meer beperk en ingeperk word weens die heersende politieke korrektheid, maar ook die soort Bantoeryk waaronder ons tans leef.

In die alledaagse semantiese oorlog word ons dus toenemend ontwapen.

Maar “Bantoe” is ‘n klein stukkie woordgebied wat ons gerus weer in besit kan neem. Dit is veel meer presies en vol betekenis as enige ander woord in ons Suid-Afrikaanse konteks.

Lees ook elders op PRAAG:
Skoppensboer: Vicki Momberg, martelares vir spraakvryheid

Suidpunt: My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia

Dit is vandag 14 Augustus 2019. Ek is vandag presies 10 jaar betrokke by die Afrikaanse Wikipedia. Dit is Afrikaansdag en in Swede open Wikimania vandag hulle makietie in Stockholm. Tussen hierdie planetêre samestand op my horoskoop van toeval, beantwoord ek met graagte ‘n paar vrae rondom die Afrikaanse Wikipedia.

Wat is Wikipedia?

Die vrye ensiklopedie.

Waarom is dit nie ‘n ‘gratis’ Wikipedia nie, maar wel ‘vry’?

Want niks in die lewe is gratis nie. Daar is steeds skenkers wat die hele stelsel aan die gang hou.  ‘Vry’ bedoel, die vryheid van die publiek om enige veranderinge daar aan te bring.

Wanneer het jy aangesluit?

My eerste bydrae onder ‘n IP-adres was “Eliza Meiring” op 14 Augustus 2009, wat ondertussen heeltemal ‘n gedaanteverwisseling ondergaan het en vandag in 2019 “Heks van Hexrivier” is. Ek het wel amptelik registreer op 21 Augustus 2009, ‘n week later.

Hoekom het jy aangesluit?

Vanaf laerskooldae het ek die innerlike behoefte gehad om inligting en algemene kennis te deel, maar nie almal was daarvoor te vinde nie. Ek bedoel nie skinder nie, dan sou ek by ‘n nasionale koerant of tydskrif gaan werk het. Die feit dat jy weet ander mense lees jou werk, omdat hulle wil, en dit daarom elke dag weer en weer besoek, laat mens voel jou jongmenslewe voor die rekenaarskerm was nie heeltemal verniet nie. Ek het ook van die idee gehou om inligting gratis te versprei en die onbeskikbaarheid van horingou boekinligting te omseil: en almal baat daarby, ryk en arm. Ek wou as’t ware die ou boeke onder die stof gaan uithaal en laat herleef wat vergete is.

Nou goed. Hoe word ‘n mens lid (‘n gebruiker) by die Afrikaanse Wikipedia?

Jy kyk liewers eers op YouTube hoe om ‘n artikel te skep of wysig (“edit”), en dan registreer jy onder ‘n naam. Verkieslik nie jou doopnaam nie; onder ‘n skuilnaam neem jy argumente minder persoonlik op. Jy kan altyd anoniem bydra sodat net jou IP-adres wys, maar omdat vandale in die verlede so baie keer anoniem werk, wantrou ons die IP-adresse. Ons het seker nou al maklik oor die 40.000 registrasies sedert 2001 (ek wil nie oordryf nie), maar die meeste weet nie wat om verder te doen nie of gooi tou op. Of baie is besoekers uit ander Wikipedias wat miskien iets regmaak en weer verkas. Die werklik aktiewe gebruikers is iets onder die 50-kerf, maar toon ‘n opwaartse kurwe. Diegene wat meer as 100 keer artikels wysig is so 12 tot 14 per maand.

En dit vir ‘n ensiklopedie van meer as 83.000 artikels? Die instandhoudingswerk is nogal groot. Jou aantal Duitsers is so 6.230 aktiewe gebruikers (wat ‘n konstante daling toon), waarvan 1.328 per maand besonder aktief is. Hul Wikipedia-artikels tel so ongeveer 2,3 miljoen. Ook is K175 en Suidpunt die jongste lede, sover ek weet, wat baie betrokke en aktief is by die Afrikaanse Wiki. Ons het albei in ons laat-tienerjare begin en is vandag albei om en by 30 jaar oud. Sien ons ‘n vergrysing in die demografie? Ek glo so, maar die hoop beskaam nie. Daar is ‘n Afrikaner jonger as ons, ‘n arts (epidemioloog) woonagtig eers in Londen en toe België, sterk stamgeoriënteerd, maar ons sien ongelukkig bitter min van hom; waarskynlik weens die aard van sy werk.

Hoe werk ‘n mens jouself boontoe?

Boontoe? Dit spyt my, skat, maar ons het geen 33º soos in die Vrymesselary nie. Jy moet maar jou naaste munisipale kantoor daaroor kontak.

By die Afrikaanse Wikipedia kan jy alleen ‘n Administrateur word of ‘n Burokraat. ‘n Administrateur het die voorreg om bladsye te vernietig (of uit die vergetelheid met ‘n muisklik of twee op te haal), artikelname te verander, ‘n klomp wysigings op een slag terug te rol, vandale te versper (enigiets tussen ‘n paar uur, tot in alle ewigheid verdoem!), gebruikers uit te vee (ook hulself! Ek het probeer, en dit werk! ‘n Ander administrateur het my kuberselfmoord egter ongedaan gemaak) en om bladsye te beskerm wat deur vandale gereeld geteister word.

Die egalitêre Hollanders glo ‘n baas is ‘n kollega met ander verantwoordelikhede, onder andere – om vir jou werknemers bekers koffie aan te dra. Dit geld ook hier. Quite the contrary to the lofty offices in Canary Wharf, London… und hinter verschlossenen Türen in Deutschland.

Met ander woorde, ‘n administrateur is slegs ‘n gebruiker met meer verantwoordelikhede. Die Burokraat gee administrateursregte of burokraatregte aan ‘n gebruiker; maar kan ook gebruikersname verander. ‘n Afrikaanse Administrateur of Burokraat het weer nie hierdie gebruikersregte byvoorbeeld op die Nederlandse of Engelse Wikipedia nie. En vica versa.

Maar hoe word ek administrateur?

Jy word daartoe verkies as jy jou verkiesbaar stel. En dit hang gewoonlik van die gemeenskap af of hulle jou daar wil hê. Omdat ons so min werkers is, nie elkeen 24 uur beskikbaar is of mekaar aflos nie, en die werkslading met die skep van elke nuwe artikel daagliks vermeerder (en die aantal aktiewe gebruikers maar dieselfde bly), word administrateurskap byvoorbeeld veel makliker toegeken as op die Nederlandse Wikipedia. Want as iemand ‘n bladsy geskuif wil hê, moet daar iemand wees wat bereidwillig sal wees om dit te doen.

Om ‘n administrateur te word, is soos om priester te word. ‘n Nuwe lidmaat gaan dit nie sommer kry nie. As jy iemand is wat jou opgang wil maak om die septer te swaai, sou ek die volgende aanbeveel het (die ongeskrewe reëls soos ek dit ervaar):

  1. Maak seker jy skep ten minste vyf voorbladartikels. As jy Engelse (Featured Articles) vertaal doen jy goed, as jy uit Nederlands (Etalage-artikelen) vertaal doen jy beter, as jy uit Duits (Exzellente Artikel) vertaal kyk almal jou met nuwe oë aan, as jy uit Frans (Articles de qualité) vertaal is jy ‘n halfgod. En Latyn en ander vreemdetale (Russies, Sweeds, Zoeloe, Japannees) – volmaaktheid  [ons het ‘n moerse skaarste hieraan]. Maar, as vertaling nie so lekker wil vlot nie, skraap jou eie bronne bymekaar en skep jou eie artikel. As jy nie daarvoor kans sien nie, doen die donkiewerk – patrolliewerk en vandale aan die pen ry.
  2. Al hoef jy slegs 6 maande te werk om hierdie opgang te maak, probeer eers deurdruk vir 5 jaar, om te wys jy gaan nie weg nie. En sodat die ander jou eers beter leer ken.
  3. As jy nie besonder goed is met taal nie, wys jy is briljant met die tegniese goed.
  4. Bedank die ander gebruikers gereeld, maar nie oordadig nie. Jy klik op “Wys geskiedenis” en jy klik op bedank as jy regtig dink hierdie ou het ‘n knap stukkie werk gedoen.
  5. Moenie ‘n muurblommetjie wees nie. Neem deel aan gesprekke, veral by die Geselshoekie of op die besprekingsblaaie. Leer die gebruikers se stokperdjies en geliefde onderwerpe ken en bespreek dit waar nodig. Onthou net dat jy moet sin praat. Jy doen selfs beter as jy iemand op sy gebruikersbesprekingsblad vra om hulp, of, as jy weet wat die persoon se belangstellings is en jy met hom meer in daardie rigting vrae stel of raadvra. En werklik belangstelling toon in sy werke en stokperdjie. Onthou ook – niemand sal ‘n robot nomineer nie; mense soek iemand van vlees, bloed en standpunte.
  6. Ontwikkel ‘n sin vir humor en veral ‘n dodelike sin vir ironie. En onthou, jy werk met ‘n kaartespel van standpunte, moet asseblief nie alles persoonlik opneem nie.
  7. Neem standpunt in as jy weet ‘n saak raak ander Wikipediane. Google ook gereeld om ander in kennis te stel wat die media nou weer oor die Afrikaanse Wikipedia te sê het.
  8. Wees miskien by ‘n ander susterprojek ook betrokke. Soos by die vertaling van Wikimania-blaaie of so.

Maar luister, by elkeen van ons, administrateur of gewone gebruiker, gebeur dit soms dat ons neerslagtig voel. Of mens voel jou werk word nie genoeg opgehemel nie, of die leserspubliek daarbuite is te dom, of die werkslading voel te groot, of die gebruikers verstaan nie jou punt nie – met ander woorde, frustrasie. Soms het van die gebruikers so kwaad geword dat hulle geloop het. Dan gaan haal ons hulle maar weer met ‘n mooi briefie (iets wat die Duitse Wikipedia nie sommer sal doen nie, maar die Italiaanse Wikipedia wél!), of stel voor hulle gaan op ‘n Wikivakansie. Dit is normaal.

Is die Wikipediane nie ‘n spul Kommuniste nie?

O, jy bedoel seker die Engelse en Duitse Wikipedia s’n? Ja-nee, sonder twyfel! Die Franse Wikipedia tot ‘n mindere mate (want ek bedoel, as die Javaanse tier, ‘n voorbladartikel, se uitsterwing heeltemal aan slegs die bevolkingsaanwas van die [oor]bevolking Javane op ‘n posseëlgrootte [128 297 km²] eiland toegedig word, terwyl die Hollanders se gelaaide roer bokant die voordeur lelieblank in sy onskuld skitter… aai, jy moet die Franse seker bemin vir hul onkunde? Of is dit aspris?)

Maar jy vergeet van die Kroatiese Wikipedia wat in 2013 heeltemal in getalle oorgeneem is deur Konserwatiewes en geweier het om te aanvaar dat ‘n huwelik uit iets anders bestaan as tussen man en vrou. Natuurlik was die gaygemeenskap nie alte dolgelukkig daaroor nie. En klagtes is by dosyne ingedien. Maar dit laat tog die vraag ontstaan oor kultuur- en taalregte, wie se standpunt van die waarheid moet geld. Dít vind ek interessant. Omdat dit nou ‘n blanke samelewing is, braak mense gal. Maar gestel iemand wat uit die gemarginaliseerde Khoi-gemeenskap sy eie Wikipedia sou bedryf, wat steeds sterk volgens sy eie kultuurstelsel werk… gaan hy of sy noodwendig, in ‘n poging om hul kultuur te red, nou alles omarm wat vir hom Westers, taboe en verderflik is, te midde van wat die Suid-Afrikaanse Grondwet ook al voorskryf? Wie sal teen hom optree?

My siening is weer dat alle moontlike standpunte en hoeke oor ‘n aangeleentheid gestel word (konserwatief, liberaal, sosialisties, kommunisties). As die Russiese Wikipedia 23 verskillende hipoteses kan aanvoer wat presies op Toengoeska gebeur het (almal aanvaar vandag dis ‘n meteoriet wat ‘n Russiese woud platgevee het), dan kan ons seker elke moontlike standpunt in Afrikaans ook lys?

Die Afrikaanse Wikipedia lyk nie meer soos 10 jaar gelede nie. Net soos ‘n rivier vandag nie meer dieselfde is nie. Toe was alles nog, uit my oogpunt, vreeslik geskoei op die lees van die Engelse Wikipedia. Ek dink ons is geleidelik besig om daarvan los te maak en meer na ander bronne te kyk – ons eie, die Franse, die Duitse en die Nederlanders s’n. Miskien binnekort ook die Swede, Italianers en ander groepe se bronne soos ons slimmer word.

Vandag is ons ‘n bont spul. Jy het byvoorbeeld ‘n aartssosialis, ‘n aartslibertyn (wat hom deur geen wetgewing laat voorskryf hoe hy moet leef en hom op vryheid van wet beroep nie), ‘n etnosentris – al drie belydende Christene. “Hoe op aarde moor julle mekaar dan nie uit nie?” Maklik – aanvaar dat standpunte soos ‘n kaartespel is, en moenie die standpunte aan die persoon koppel nie. Terwyl jou huidige universiteit totaal en al in een rigting dink, is die Afrikaanse Wikipedia baie soos die droomuniversiteit van ouds. ‘n Verskeidenheid van denke. Onthou, jy kan niemand haat oor sy standpunte nie. Standpunte is soos ‘n pak kaarte wat jy skommel. Ongelukkig het, soos ons onder baie akademici sien, bitter min nog daardie volwassenheid bereik om die persoon van die standpunte te onderskei. Beskou die ander persoon slegs as advocatus diaboli, om jou eie standpunte sterker te motiveer, en dan is daar nie ‘n probleem nie.

Ek weet Dr. D.J. Kotzé het in sy een boek Positiewe Nasionalisme (1968) dit betreur dat die Afrikanerkerke nie een word nie, sodat daar minder kompetisie en tweedrag onder die Broedervolk/Afrikanerdom is. Onder die huidige toestande is ek eerder dankbaar vir die magdom denominasies wat daar wél bestaan (want wat as ek uit die kerk sou loop oor onreëlmatighede – is ek dan outomaties ‘n uitgeworpene?). Ek weet ook Prof. M.J. Swart skryf in sy referaat “Ervaring het dan ook geleer dat gesinne wat van die drie susterkerke afvallig word ook kultureel [betreffende die Afrikanerkultuur] traag is – en andersom” opgeneem is in die FAK se Afrikanerkultuur: Fondament en Vergesig (1980:84). Vandag weet ons dit is absoluut onwaar!

Want hoe kan jy my in een boksie druk? Ek is op die databasis van ‘n Pinksterkerk, gaan egter selde kerk toe, maar is hoogs geïnteresseerd in die NG-kerkgeskiedenis (veral die herkoms van die kerkliedere, maar ook standpunte in ou Kerkbodes), ek lees uit die onkanonieke Afrikaanse Bybel van die Mormone (1979) wat beslis onder die nuwe pioniers in die Amerikas byval sou vind, bestudeer die Afrikaanse Adventlofliedereboek van die Sewendedag-Adventistekerk (1960), en is ewe hoogs geïnteresseerd in die gebedsformuliere van die Rooms-Katolieke kerk – soos  die vertroostende een by iemand se laaste sterwensuur, iets wat ek nogal mis by Protestante kerke. En ter afronding het ek nog twee Sciëntologieboeke in Afrikaans gaan koop. Is ek nou ‘n volslae sinkretis? Glad nie – maar sulke kennis rondom die verskillende liturgieë kan maklik vir Wikipedia gebruik word.

Die kuns is egter om al die verskeie standpunte netjies uit mekaar te hou, in ‘n netjiese volgorde te stip en die bewerings en verwerings uit te lig sonder om kant te kies.

Jou probleem is net dat oor Apartheidsake, sê nou maar rondom die Sensuurwet, die Engelse Wikipedia maklik kant sal kies watter bronne om so taks weg te laat. In so ‘n geval raak die werk ‘n opstel ter verdediging van ‘n standpunt, eerder as ‘n ensiklopedie wat al die standpunte moet stel.

Die Afrikaanse Wikipedia (soos my skrywe oor hierdie Sensuurwet-artikel) poog om alle kante van die saak te stel. Aksie Morele Standaarde het ‘n paar billike redes aangevoer hoekom hy bekommerd is, en sterk gesteun op die Grondwet van destyds om sy saak te stel. Ja, daar was die vrees vir kommunisme en die kultuurlewe wat van binne gerysmier word. Ongelukkig kan ek nie, uit die bronne tot my beskikking, nou gaan staan en skryf Aksie Morele Standaarde het net strenger wetgewing verlang maar self geen voorstelle aan die hand gedoen nie (wat altyd gerieflik is vir jou gemiddelde klakous – want elke nuwe wetgewing wat nie werk nie is altyd iemand anders se skuld, maar nooit myne nie).

Ongelukkig is ek nie orals doenig met Apartheidsake nie, want dit is vir my eintlik ‘n bra vervelige onderwerp (al het die skoolkinders inligting daaroor nodig). So, baie van die artikels op die Afrikaanse Wikipedia is reeds verouderd en nog eensydig geskryf. En sonder bronne! As ek oor Apartheid sou wou skryf, gestel nou maar oor die gebeure op 16 Junie 1976, dan moet ek eers daardie “Report of the Commission of Inquiry into the Riots at Soweto and Elsewhere from the 16th of June 1976 to the 28th of February 1977” (1980) deur regter P.M. Cillié en kie in die hande kry. Dus, eerstehandse inligting in twee lywige boekdele. En dié kry jy slegs by universiteite in die stede. Ek bly op die platteland.

Maar lees iemand ooit julle artikels?

Jy kan niemand met ‘n rewolwer dwing om jou werk te lees of te gebruik nie. En jy kan mense male sonder tal die son, maan en sterre belowe jou werk is geloofwaardig en van hoë gehalte – KykNet doen dit, Vrye Weekblad doen dit, Vrouekeur doen dit, Netwerk24 doen dit, Huisgenoot doen dit, die ATKV doen dit, Insig hét dit gedoen – maar mense kan mos self oordeel of iemand perdedrolle vir vye verkoop. Eintlik het die Vrye Weekblad se artikel, uit Stellenbosch se argief, rondom sagte pornografie en sensuur in 1991 my iets geleer omtrent ons ‘kwaliteitmedia’ (hoofstroommedia) se beskouing van kwaliteit: “gehalte” word gekoppel aan die klas papier wat jy gebruik, nie die inhoud nie. So ‘n pornotydskrif wat roem op sy “gehalte”, bedoel “glanspapier”, die topklas “medium”, nie die uitsonderlike ‘inhoud’  (?) nie. Verskil dit enigsins van ons hedendaagse Afrikaanse tydskrifte en koerante? Ek glo nie. Kortom: leuens kan op goue perkamentrolle in fyn ink geskryf staan, op klip uitgekap word; die waarheid kan egter op brose toiletpapier geskrywe staan!

Daar is van die ouer opvoeders (die deursnit respondente!) in Van Huyssteen et al se meningspeiling van 2016 (meer hieroor onder) wat glo hoog en laag sweer hulle het nog nooit van die Afrikaanse Wikipedia gehoor nie. O, die vroomheid darem! En as hulle wel van die artikels toevallig gelees het, so sê hulle met ‘n moesiemondjie, lees hulle net die werk om ander bronne te wete te kom (p. 431):

Bekendheid met en gebruik van Wikipedia: Die Engelse Wikipedia word meer deur die respondente gebruik (ook gemiddeld een of meer kere per week), maar gewoonlik nie vir skool- of werksdoeleindes nie. Die meeste van die respondente het aangedui dat hulle dit slegs gebruik as hulle interessante inligting op die internet wil vind en so gou as moontlik meer van die onderwerp te wete wil kom. Respondente het ook aangedui dat sou Wikipedia vir werks- of skooldoeleindes gebruik word, dit net die vertrekpunt van ‘n reeks soektogte op die internet is: Wikipedia word slegs deur hulle gebruik om verwysings na ander relevante webblaaie of soekterme te verkry. Die Afrikaanse Wikipedia word hoegenaamd nie deur die fokusgroep gebruik nie, en slegs een van die respondente het geweet dat ʼn Afrikaanse Wikipedia beskikbaar is.

Ek sukkel om nie te proes nie.

As jy nog enige twyfel het, besoek Siteviews. Dit toon die hoeveelheid bladtrekke per dag. As jy wil weet wat die artikels is wat die meeste bladtrekke per dag, maand of jaar geniet het, besoek Topviews. Het jy ‘n spesifieke artikel in gedagte, besoek hierdie blad.

Pardon  moi, maar ons praat van enigiets tussen 60.000 tot 160.000 bladtrekke per dag van die Afrikaanse Wikipedia… Empiriese bewyse. So, groot asseblief, mevrou, jy flous my nie. Skoolkinders laat hulle duidelik deur niemand voorskryf waarna hulle soek nie. Ons weet hulle kopieer skaamteloos Mieliestronk en Wikipedia se bladsye sonder om te blik en te bloos. Plagiaat dus. So asof die onderwyser nie paragrawe kan google nie.

Maar géén instansie het my tot dusver nog so verras en gevlei soos RSG nie. “Waar ruwe rotse” is byna woord vir woord op hul webwerf gekopieer. ‘n Artikel wat ek geskryf het. Maar ek het geen probleem daarmee nie!

Waarom is van die individuele artikels se besoeksyfers so laag?

Probleem 1. Die meeste soektogte deur Google of selfs ‘n snuffelaar soos Firefox (myne is in Duits), soos Afrikanus in Disqus al opgemerk het, word outomaties streeksvriendelik. Gestel ek tik “hond” in, lees Google dit as “dog” en gooi vir my alle artikels uit rondom “dog”. Dit wil sê, ‘n Duitser sal soms Duitse of Engelse antwoorde kry. Ek het nié daarvoor gevra nie. Ek sou eerder Frans of Italiaans of Sweeds as sekondêre soektaal verkies het, maar Google is in hierdie opsig kultuurimperialisties. Iemand wat ‘n standaardsnuffelaar in die staatsbiblioteek gebruik (met name Chrome), sal noodwendig Engelse antwoorde kry. Is jou soekenjin op Afrikaans ingesteld, sal jy hoofsaaklik Engelse of Afrikaanse antwoorde kry. Dit is ook hoekom ek ‘n Duitse websnuffelaar gebruik – want ek soek dikwels buitelandse inligting, en verder word jy minder onder die eindelose irrelevante Engelstalige politieke rommel toegegooi! Ek gebruik wel ook die trots en eg Franse soekenjin Qwant.com en stel alles op Frans in as ek Franse inligting soek; of verander die landsverstellings op die Duitse Ecosia.org.

Probleem 2. Verder moet jy nie verwag elke tweede persoon stel noodwendig belang in jou stokperdjies nie. Die meeste besoekers is sonder twyfel skoolkinders. Augustusmaand kry ons die meeste besoeke, ‘n tipiese “skoolpatroon”, soos ons Hollandse bydraer uit Amerika dit noem. Dit bring ons voor nog ‘n dilemma: moet ons noodwendig na die pype dans van die Departement van Onderwys, of moet ons werk maak van ons eie gawes en belangstellings waarin ons uitblink? Dink maar aan buitelandse kennis.

Probleem 3. Die gehalte laat dikwels veel te wense oor, en hieroor het ons al lang debatte gevoer.

Jou een kamp voel jy moet oorspronklike navorsing gaan uithaal en self aanmekaar timmer, of die bronne nou in Duits, Frans, Engels of Afrikaans is, dit maak nie saak nie. Hierdie is tydrowende en stadige werk, want jy moet jou eie boeke aankoop, dikwels self die onderhoude gaan voer, foto’s neem, en op ‘n betroubare derdepartywerf gaan of laat oplaai, self die navorsing en naslaanwerk in die biblioteek en op die internet doen. Om dus kompleet soos Lara Croft, Sly Cooper en Indiana Jones vir die strukturalis, Wladimir Propp, dolgelukkig te maak in die volvoering van jou heldetaak deur die skatkamers oop te breek, op soek na die Heilige Graal. Net soos in die volksverhale. Jou bedreigings is die burokrasie, afstand en tyd. Maar mense toon die grootste waardering hiervoor, veral as jou navorsing bronne beskikbaar stel waarvan niemand ooit bewus was nie, soos die hoeveelheid bladtrekke aanhoudend getuig. Dikwels verkies hierdie kamp ook sake wat nie meer aktueel is nie. Maar daar duik nog ‘n probleem op – dikwels  raak die inligting so baie en oorweldigend, jy word saam met Alice in ‘n konyntjiegat ingesluk. Dink maar aan die honderde artikels, menings en boeke oor Etienne Leroux se Sewe dae by die Silbersteins daarbuite. Dit sal jou seker sewentig jaar duur om alle bronne deur te werk, op te som en af te handel.

Die tweede kamp vertaal hoofsaaklik uit Engels. Dit het sy voordele en nadele. Die voordeel: Dit is gerieflik, jy hoef geen bronne te gaan soek nie. Jou besoekers kry die presiese inligting wat hulle wil hê in sy eie taal, vir ‘n gegewe oomblik. Die nadele: 1) Die Engelse Wikipedia verander byna oornag, nie altyd ten goede nie. Jou Franse en Duitse Wikipedia verander weer redelik stadig. 2) Baie vertaal maar power, deels omdat ‘n woord-vir-woord-vertaling gevolg word, met ruim hoeveelheid Anglisismes wat opduik. Die doel van vertaling is om die “gedagte” vas te vang en in jou eie woorde om te sit. As ek nou maar ‘n gedig kan gebruik, F.W. Reitz se verwerking (“Klaas Geswind en syn perd”) van Burns se “Tam O’Shanter”, ter illustrasie (met dank aan A.P. Grové se referaat uit “Afrikanerkultuur….”, 1980:125):

But pleasures are like poppies spread –

You seize the flow’r, its bloom is shed;

Or like the snow falls in the river –

A moment white – then melts for ever

 

Plesier is nes ‘n jong komkommer:

As jy hom pluk, verlep hy sommer;

Of nes ‘n skilpad in syn dop in:

Soos jy hom vat, dan trek hy kop in.

Dit is hoe ‘n Afrikaanse Wikipedia-artikel min of meer behoort te lyk, sonder om die waarheid te verkrag. Dit is dus tragies as die Engelse etimologie klakkeloos net so vertaal word, terwyl jou Afrikaanse woordherkoms heeltemal ignoreer is. Hallo! Dis ‘n Afrikaanse Wikipedia! ‘n Bietjie kultuursensitiwiteit sal nie kwaaddoen nie. In hierdie wêreld waar ek daagliks Duits en Hollands lees vind ek so iets heeltemal belaglik!

Jou laaste kamp voel ons moet fokus op brandaktuele sake, al is die inligting hoe karig, om die maksimum lesers te trek. ‘n Goeie voorbeeld is Gerda Steyn, die wenner van die Comrades Marathon 2019. Op 10 Junie 2019 kry die blad 698 kyke, maar die belangstelling val binne enkele dae soos ‘n baksteen. Vandag wissel die daaglikse besoeke tussen 6 tot 2 tot niks. Daarop vra ek my dikwels: is dit die moeite werd om al jou kragte uit te put suiwer om nuuswaardige artikels? Vir één enkele dag? Om miskien een potensiële bydraer te werf? Die teenantwoord daarop is: die karige inligting sal ander mense motiveer om self in te spring. Wat dink jy?

Probleem 4: “Vrotpootjie”, my Afrikaanse benaming vir link rot. Soms klik jy op ‘n skakel in die verwysings of bronnelys, en jy kry die 404. Of, soos baie ou Naspers-artikels, die “uitklok”-terapie, omdat hul argief oornag gesluit is. En dit, mense, doen jou geloofwaardigheid geweldige skade aan. Die Franse en Italiaanse Wikipedia werk met ‘n outomatiese argiveringstelsel (wat ook sy gebreke het!), maar by die Afrikaanse, Nederlandse en Duitse Wikipedia werk ons nog handmatig. archive.is het gelukkig baie van die ou bronne laat behoue bly, en daarvoor is ek die Yslanders ewig dankbaar. Deesdae probeer ek maar liefs elke aanlynbron eers by archive.org of archive.is berg voordat ek ‘n artikel skryf – werk die een nie, werk die ander. Ek gebruik ook ‘n lieflike stukkie gereedskap uit die tuinhuis genaamd Checklinks in my speurtog, wat ek weer by ‘n Hollander woonagtig in Suidoostelike dele van Engeland gekry het.

Gepraat oor daardie vertalingpogings, wat doen julle om die Afrikanerkultuur te bevorder?

“Es gibt keine patriotische Kunst und keine patriotische Wissenschaft. Beide gehören, wie alles hohe Gute, der ganzen Welt an und können nur durch allgemeine freie Wechselwirkung aller zugleich Lebenden, in steter Rücksicht auf das, was uns vom Vergangenen übrig und bekannt ist, gefördert werden.”

Daar bestaan nie iets soos patriotiese kuns of patriotiese wetenskap nie. Soos alle “goeie gawes” is hierdie twee ook die hele wêreld se erfstukke. Slegs deur die algemeen vrye wisselwerking kan hierdie, in konstante nabetragting wat aan ons oorgebly en bekend is, onder alle lewendes bevorder word.

– Uit die mond van Goethe, soos aangehaal as motto uit my geliefde argeologiese boek, Götter, Gräber und Gelehrte (1949), deur C.W. Ceram, die skuilnaam van die Kurt Wilhelm Marek.

Wat is die Afrikanerkultuur? Die vraag is nou al so holrug gery en steeds hou die akademie en media ons aan die praat, praat, praat daaroor. Hordes van my ouderdomsgenote ly aan ‘n soort psigotiese identiteitskrisis… en ek snork soos ‘n bees daaroor.

Ek gaan eers ‘n kort geskiedkundige oorsig gee, and dan terugkom na Goethe toe. Wat jy wel sal sien, is hoe die beweging van die Afrikanerkultuur voortdurend fluktueer – ons kan nie daarop ‘n ensiklopedie uitbou nie. Wel op die manier van Goethe.

In 1968 word die Afrikanerkultuur so saamgevat deur D.J. Kotzé in sy boek Positiewe Nasionalisme, nadat hy soveel keer getoon het ons eet-, klere-, vervoer-, wonings-, en godsdiensgewoontes lyk nie meer soos 100 jaar terug nie, wat toon wat oorbly as jy alles sou wegstroop (p. 40):

By die Afrikaner word die roepingsbewussyn aangetref. Die Afrikaner glo dat hy nie per toeval en tydelik in Afrika is nie, maar permanent hier geplaas is deur ‘n Hoër Hand om hier ‘n plig, taak en roeping te verrig – ‘n roeping na binne én buite. Na binne moet die Christelike evangelie en die goeie dinge van die Westerse beskawing uitgeleef word. Die Blankes moet ook die Nie-blankes van Suid-Afrika in die geleentheid stel om gekersten, beskaaf en opgelei te word, en vir hulle as voog optree totdat hulle selfstandig en volwasse is. Daar moet ook ‘n goeie verhouding tussen alle bevolkingsgroepe in die land, veral tussen Blank en Nie-Blank, bewerkstellig word. Die ekonomiese hulpbronne van Suid-Afrika moet na die beste van sy vermoë ontwikkel word en daar moet mededeelsaamheid beoefen word. Dit is die roeping na binne. Die roeping na buite sou daarin geleë wees dat die Afrikaner vir die res van die wêreld ‘n voorbeeld moet stel t.o.v. die vreedsame naasbestaan van rasse, volke en nasies in ‘n pluralistiese samelewing; om aan Afrikagebiede hulp, en selfs leiding, te verskaf; en om die wêreld te leer dat ‘n staat hom nie met die huishoudelike sake van ander state moet bemoei nie.

En Kotzé staan verder ‘n hele hoofstuk af, net soos die NG-Kerk-kategismusboekie van 1969 [let op die tydperk!], hoe soveel moeite gedoen moet word sodat almal gelukkig moet wees in die kinderkransdans van die nuutgevormde Republiek, bloot om die kommuniste in Moskou se monde te snoer. Min wetende die meeste Kommunisteleiers was nooit arm-kaalgat plaasarbeiders of mynarbeiders nie, maar dik, uitgevrete, goddelose Rykmanskinders [!] met ‘n geweldige hoë dunk van hulself, soos ek op my Goodreads-resensie saamvat van Jy kan kommuniste vertrou deur Fred C. Schwarz (1963):

Die stelling “niemand het ooit ‘n kommunis geword op ‘n leë maag nie” is ‘n infame leuen. Schwarz wys onder meer na Karl Marx, Friedrich Engels, Wladimir Lenin, Josef Stalin, Molotof, Boelganin, Kalinin, Mikojan, Kaganowitsj, Mao Tse-toeng (bibliotekaris), Tsjou En-lai (seun van skatryk Aristokraat, was student in Frankryk toe hy Kommunis geword het), Lioe Sjao-tsji (student), Tsjoe Teh (seun van ‘n ryk Sjinees, kommunis geword toe hy aan ‘n Pruisiese Militêre akademie student was), Ho Sji-minh, Whittaker Chambers, William Remington, Hal Ware. (p. 19-20)”

[…]

“’n Derde faktor in die werwing van ‘n Kommunis is intellektuele trots. Die agttien- of negentienjarige student begin die vryheid voel van sy nuwe intellektuele omgewing. Hy begin net besef hoe min sy ouers weet. Sestien of sewentien jaar lank het hy die waarheid omtrent hulle agterlikheid en onkunde nie raakgesien nie, maar nou is die lig besig om deur te breek. Hy het die laagheid van die tradisies van sy eie land ingesien en ontdek dat die nasionale helde, selfs manne soos Washington en Lincoln, deur motiewe van persoonlike selfsug en hebsug aangedryf was. Hy is ontnugter ten opsigte van sy familie en sy nasionale erfgoed en is nou ryp om bekeerd te raak tot die Kommunisme. Oortuig van sy intellektuele skranderheid, beskou hy hom as baas van die situasie, as iemand wat, weens sy voortreflike intelligensie, geregtig is om die uitvoerder te wees van die groot program vir die vernuwing en vervolmaking van die ganse mensdom. Die mensdom het bepaald nodig om verander te word, en hy is presies die man om dit teweeg te bring.”

[…]

“Mense is dronkgeslaan wanneer iemand wat skatryk gebore is en ‘n hoë posisie in die samelewing beklee, ‘n Kommunis word, sy rykdom aan Kommunistiese doeleindes bestee, en selfs tronk toe gaan in belang van die Kommunistiese saak. Baie mense sien daar geen sin in nie. Kom ons plaas ons in sy posisie. As kind het hy die beste onderwysers. Hy is baie intelligent. Baie vroeg in die lewe verneem hy dat daar geen God is nie, dat die idee van ’n God vir dom en stompsinnige mense is, en dat hy, in die reinheid en volmaaktheid van sy verstand, geen behoefte aan God het nie. Hy aanvaar die Darwinistiese teorie aangaande die oorsprong van die mens, en die Marxistiese gegewens omtrent die oorsprong van die beskawing, kultuur, sedelikheid, etiek en Godsdiens.

As jongeling sit hy op die berg van geleerdheid en betrag die vooruitgang van die diersoort uit die oerwoud via barbarisme en heidendom na die beskawing. Hy betrag die produktiewe magte wat inwerk op die mensdom en dit verdeel in volke en klasse, terwyl dit kulture, beskawings, sedelike kodes, opvoedkundige en politieke instellings en godsdienstige geloof tot stand bring. Hy sit bokant dit alles. Hy is verlore in eensame afsondering. Die lewe is sonder betekenis, doel en bestemming. Tog is hy ‘n jongeling met al die idealisme en emosionele drang van die jeug. Waar kan hy vervulling vind? Sommige soek dit in die lewe van ‘n sportman, ander in die lewe van losbandigheid. Hierdie uitweë trek hom nie aan nie.”

En nou, onder die geweldige indruk van hubris en ontnugtering, kom hierdie half-materialistiese, half-idealistiese Kommunisme op ‘n skinkbord aangebied. Materialisme lei inderdaad tot “die lewe is sonder betekenis, doel en bestemming.” , m.a.w. nihilisme. Hegel se idealisme, die dialektiek (wat self ook nie ‘n einddoel het nie, maar bloot ‘n proses is iewers heen in die onbekende in) preek nou toegewydheid, opoffering, inisiatief, determinisme vir een of ander soort Endzustand. Dit kom met ‘n visioen en heerlikheid. Dit tower sterre in sy oë om die wêreld te verower en die mensdom te vernieu. En die outjie sluk dit heelhuids in.

Maar, omdat jy jou onderwerp aan die Party se belange (“want die Party is altyd reg”), en jou eie individualiteit opoffer vir die mensdom, kom dit ook nie sonder die skeut ironie nie (p. 57):

“Die vloek van die Kommunisme is dat dit deur die Party wat dit in die lewe roep, die idealisme van sy jong rekrute neem en dit gebruik as ‘n uiteindelike instrument van diktatorskap en tirannie. Hulle verstand word uitgebuit, en hulle idealisme verlaag en hulle word vervorm tot intellektuele robotte van blinde gehoorsaamheid en skrikaanjaende doelmatigheid tot die beskikking van die Party.”

So dis hoe jou ware vrygees lyk?

En jy wil kommuniste met geld en ekonomiese vooruitgang probeer beïndruk? My skat, geld was hul vrugwater! Dit is juis die tonne geld wat hulle so ongelukkig gemaak het! Ook is dit uiters dwaas om Kommuniste te wys op die vooruitgang van Amerika as teenbeeld, want onthou, hierdie materiële mooi dinge is alles simptomaties van die klassestryd, die siekte van Kapitalisme. Die Kommuniste stel nie belang in die teenwoordige nie, maar die toekoms, en dus alles wat jy hier sien is net die rustof van die gelouterde staal wat kom. [Ons jaag al weer metafore rond, ja?]

So, my liewe mens: Hoe wil jy daardie 6,5% ekonomiese groeisyfer tussen 1961-1964 van die Republiek in stand hou met sanksies skaars 10 jaar later, net om die Kommuniste uit jou hare te hou? Maar dit sou Kotzé nie weet nie. En wat van die kritiese Hollanders probeer paai, soos hy ook in ‘n afsonderlike hoofstuk behandel? Nee – jy sou nog 30 jaar moes wag totdat hul kwistige sosiale stelsel in die 1990’s mooitjies in duie gestort het, die konfetti van die fuifpartyjie opgevee moes word (dit moes tog een of ander tyd eindig?), ‘n moord op Pim Fortuyn uitgevoer is, en dan nog Trump wat aan bewind moes kom, Brexit, en Thierry Baudet… So jammer, maar die kalender werk steeds teen die Afrikaner.

Teen die laat-1970’s lyk die F.A.K. vreeslik ontnugter in hul bundel referate getiteld Afrikanerkultuur: Fondament en Vergesig (1980), en in ‘n groot mate ook Dr. Jaap Steyn in sy boek Tuiste in eie taal (1980). Waar nasionalistiese en onafhanklikheids-vuurwerke afgeskiet is en vreugdevure hoog gebrand het in die vroeë 1960’s, tree daar ‘n algemene malaise in die 1970’s na vore. Die Afrikaner stel eenvoudig nie meer in sy volk belang nie (maar wel in hul klein afsonderlike gesinnetjies), of beskou die kultuursake as ‘n probleem vir die staat, of is by geen kultuurinstansie meer so kranig betrokke nie. Maar bowenal tree daar ‘n skaamte in as dit oor Afrikaans handel in die stede, veral in die werksplek of in die lig van die Soweto-onluste, al wys Steyn en die F.A.K. uit dit was ‘n oproer-op-oproer wat al in 1975 en vroeër begin het. Die televisie (ha-ha-ha, wie kyk nog?), die massaverbruik, die kontak met ander volke en volksvreemde gewoontes, en miskien ook diensplig, en die verraad van die Nasionalistiese Party om die “Afrikanerparty” ongevraagd in ‘n “Blanke Party” te omskep, en Van Riebeeckdag ongevraagd afgeskaf het, kon moontlik tot hierdie vervreemding bygedra het. Tog, ek vra vanoggend my moeder of sy ooit in die 1970’s aan ‘n Afrikaanse kultuurorganisasie behoort het, bo en behalwe haar intekening by die Naspers-boekekraampie genaamd Leserskring. Net die jongmensvereniging van die NG-kerk, antwoord sy. Skynbaar was daar geen behoefte om aan ‘n Afrikanerkultuurorganisasie te behoort nie?

Prof. M.J. Swart betreur in dieselfde boek die afsydigheid van die Afrikaner in die verskeie kultuurorganisasies, veral samewerking wat ontbreek onder volksgenote (pp. 87-88):

Tegelyk het ‘n baie groot, maar vroeër minder aanvaarde of selfs bestaande verskynsel momentum gekry – standeverskil tussen Afrikaners onderling wat suiwer op uiterlike beroep of besit gebaseer is. Tog werk derduisende Afrikaners van verskillende kringe steeds in die Voortrekkerbeweging, die A.T.K.B. [sic?], AKPOL, skoleverenigings, amateurtoneelverenigings en kunswedstrydverenigings saam. Afrikaners wat by internasionale liefdadigheidsgroepe aansluit, moet beslis ook met Rapportryers, Vryburgers en Junior Rapportryers rekening hou. Maar in die politieke kringe weer is die ou verdeling langs die taal- en kultuurnaat af nie meer só geldig nie. Afrikaanssprekendes bevind hulle toenemend in sektegemeentes waar die voertaal dikwels Engels is. Volkspele en jukskei word nie deur die meerderheid Afrikaners bedryf of gesteun nie – selfs die teendeel is waar. Afrikanergetalle is nie meer die gunsfaktor wat die vroeër vir hom was nie.

Verskoon my, as dit mag: terwyl die hele wêreld hul asem ophou oor die Koue Oorlog, die Grensoorlog, en bekommerd is oor ons agter raak op wetenskaplike en ekonomiese vooruitgang, waarom sit en kibbel ons nog oor iets so prosaïes soos ‘n potjie jukskei?! En ek dag tuinmaak is ‘n mors van Godgegewe tyd om iets goed te doen!

Ek dink eerder Swart se waarneming kan ons die onbetrokke-bystander-sindroom noem wat onder die publiek posgevat het: of iemand anders sal die probleem oplos (ek hoef nie) of “die staat sal daarvoor sorg” of “wie se probleem is dit dan nou eintlik?” Of dalk het nasionalisme, omskep vanuit Afrikanernasionalisme na die Suid-Afrikanisme, juis hierdie massamense gebaar? Noem dit maar ‘n kultuurvolk-op-staatsmorfien. Noudat die Afrikaner egter wéét die huidige staat in 2019 voel vere vir hom, weet hy wie se verantwoordelikheid sy kultuur is: sy eie. Wat hy nie het nie, is net sy eie skuld.

Maar gaaf, terug by die vraag oor die Afrikanerkultuur en Wikipedia: noudat Afrika nie meer sulke bovermelde en aangehaalde paternalisme (voogde, watwou!) van Kotzé nodig het nie, net so maak ek die uitbou van die Afrikakulture nou amptelik die staat se probleem, nie myne nie. En buitendien, die materialistiese SASSA-kaart, brood en melk, beteken mos meer as kultuur- en geestelike opheffing en die kweek van ‘n roostuin vir die gemiddelde mens; so, ék kan seker nou uiteindelik “etnosentristies” of “stamvas” begin raak omtrent kultuurdinge en op “my eie mense” ‘n slag begin fokus? Soos dit vanaf die begin af hoort? Daar is immers nie meer ‘n bose buitelandse media om tevrede te hou nie. Ons roem immers op ons diversiteit, nè? Soos ons landsleuse mos lui: !KE E: /XARRA //KE. (Eenheid in verskeidenheid). As ons ‘n verskeidenheid is, dan bewerk ek slegs my eie kulturele blombedding daarvan, en miskien die Europeërs s’n om ‘n bilaterale betrekking te verwesenlik…  Die res is vir hul eie staatstuine verantwoordelik.

Ek sou dus sê, ons is een van die min Wikipedias daarbuite wat werklik op ‘n nugtere wyse kritiek teen die Ubuntu-filosofie lewer. Die Nederlandse Wikipedia klou verbete aan die filosofie vas soos ‘n gebedsnoer – ‘n tragiese voorbeeld van ‘n popelende filosofiese plassie oor ‘n denkraamwerk waarvan hy niks weet nie. Ons bly hier in Afrika, en daarom ken ons sy foute in die praktyk – ubuntu se skadukant kom daarop neer jy mag nie buitekant die groepsverband dink nie, uit respek vir ander. Hier is ons net wetenskaplik eerlik. Van Wyk Louw se lojale verset is onbegryplik vir, nee, onversoenbaar met, ubuntu.

Wat het ons dan geleer uit die Suidoos-Asiatiese onkeerbare ekonomiese insinking in 1997? Die werknemers is nie alleen ontmoedig nie, maar “verbied”, “belet” om kritiek oor hul ondernemings of die land se ekonomie te lewer, want wat as dit beleggers sou afskrik? En bring jy nie skande, beswadder jy nie jou eie huis, jou werkgewers, die ouderlinge wat ouer en wyser is en van beter weet nie? ‘n Skande op jou familie. Vir jou land! Dis taboe! (The Years of Living Dangerously: Asia, from Financial Crisis to the New Millennium, Stephen Vines, 2000, p. 40) En raai wat het toe gebeur? Derduisende mense het hul werk verloor toe die aandele vou. Hierdie wegskram van die waarheid, uit hoflikheid en respek [!], is iets wat vir ons Westerlinge vreemd is. Weer – jy mag nie jou nek bokant groepsverband uitsteek nie.

Ek glo jy is skrander genoeg om die verband tussen die Asiatiese en Afrikastelsel te kon insien, en waarom dit teenproduktief werk.

Waarna ons op die Afrikaanse Wikipedia dus moet streef, in aansluiting met Goethe se aanhaling, is wetenskaplike eerlikheid en nugterheid. Solank ons elke moontlike hoek en kant ondersoek, kan daar nie van ‘n wisselvallige “Zeitgeist” gepraat word nie. Daarop wil ek die Afrikaanse Wikipedia uitbou. Ons moet ook nie, soos die bovermelde Suidoos-Asiate, links en regs ons surplus geld verkwis op spreekwoordelike “aandele”, net om te wys daar is lewe in die brouery (of ekonomiese casino) of ‘n vinnige slag te slaan nie. Nee, ons moet ons bestaande produkte met die surplus geld uitbou, verbeter, konstant vernuwe, innoveer. Ons moet in ons eiegoed belê.  En geld put in konstante navorsing. En soos Warren Buffet gesê het – hy glo nie in aandele belê nie, hy glo daarin om in die maatskappy self te belê; daar is ‘n nuanseverskil. Dus, koop vandag ‘n Afrikaanse boek as jy wil, maar nie as ‘n simbool nie. Gebruik dit. Nuttig.

Op soortgelyke wyse moet ons ook die mites en volksverhale in die Afrikanerkultuur betref nie oor die hoof sien nie. As daar vaktydskrifartikels of boeke is wat die “Heks van Hexrivier”, “Waar ruwe rotse” én “Die vloek van Boontjieskraal” op grond van die waarheid weerlê en die leser ontnugter, soveel te beter. Dikwels bly dit ‘n maaksel wat deur herhaling op herhaling deur die pers aan die gang gehou word, sonder dat mense dit enigsins oordink. En niemand steur hul eintlik daaraan nie. Die ironie, het ek wel bevind, is dat mense, wanneer jy ‘n genadelose aanval met steenharde wetenskaplike feite loods en die glas breek, opnuut, in ‘n byna postmoderne sin, in hierdie mites en volksverhale soos die Evangelie wíl glo. Kyk, dan het jy mos nou aan iets heiligs gevat; hoe durf jy! Daar is trouens ‘n liefdesroman en ‘n radiodrama oor twéé van hierdie volksverhale verewig (sommiges sommer kort nadat ek ‘n artikel begin het!), en ek glo daar sal nog rolprente hieroor gemaak word wat miljoene by die loket gaan verdien!

Waar kry jy jou bronne?

Archive.org, Google Play, Google Books, ‘n Duitse aanlynboekwinkel gesetel in Pretoria, ‘n Afrikaanse aanlynboekwinkel gesetel in Hatfield , en ‘n Afrikaanse tweedehandse aanlynboekwinkel gesetel in Roodepoort. En verder koop ek ‘n boek teen R1,00 tot R2,00 stuk by ons pragtige, maar onderbenutte, dorpsbiblioteek. In Kontrei onthou Kleinboer elke dorp aan die hoere wat hy daar besoek het. Suidpunt onthou ‘n dorp aan die boeke wat hy daar gekoop het. Ek bid nog hard dat daar ‘n Franse boekwinkel êrens in Suid-Afrika sal oopmaak… Pour le bien de la France.

Ek was nou die dag by ‘n tweedehandse winkel op Struisbaai en my oë skeer so oor twee dik rooi-groen boeke met die woorde “Van Dale”, “Handwoordenboek”, “Nederlands-Duits” en “Duits-Nederlands”. Jou kop registreer net: “Gryp!” “Dadelik!” “Gou!” “Voor iemand anders!” “Donder man, hol net!” en voor jy kon kry gryp jy soos ‘n besetene die goed van die rak af. R20,00 stuk. Nog ‘n slag is geslaan.

Die grootste genot was êrens in die Boland. Ek het heel verveeld in die tweedehandse boekwinkel rondgekyk, en vir die dame gevra of daar nie miskien nog ‘n paar boeke is waarvan ek nie weet nie. Omdat sy weet ek is een van haar lojaalste klante, het sy soos Persephone in The Matrix:Reloaded (2003) my met die trap af na ‘n kelderkamer gelei – boeke gestapel van bo tot onder. En daar het ek elke liewe Afrikaanse taalkundeboek uitgevis wat ek kon. My vingerpunte was inkswart en vetterig agterna, maar versadig en tevrede.  Sien, jy moet net vra!

Sal die Afrikaanse Wikipedia ooit ‘n handboek  kan vervang?

Handboek? Nee, nooit. Ek sit met ‘n handboek Wildplaasbestuur deur J. du P. Bothma (tweede uitgawe, 1995). ‘n Aardige 602 bladsye. En mens kan slegs ‘n geringe opsomming daarvan gee. As jy in detail oor die voordele en nadele, siektes, peste en plae van luiperds op ‘n wildsplaas wil skryf, dan moet jy self die boek op ‘n manier in die hande probeer kry. Dit raak uiters gedetailleerd. Genoeg om my af te skrik om ooit ‘n wildsplaas te begin! Dit is so gevoelig, daar is net te veel wat kan verkeerd loop. Wikipedia is slegs die beginpunt, ‘n aptytwekker, niks meer nie.

As ek byvoorbeeld die redelike lang essay, Raiders of the Lost Empire, deur Dan Roodt, sou opsom, sien ek hy bou sy boek rondom vier standpunte uit. Ek kan egter nie in detail alles weergee wat hy sê nie. Met ‘n handboek beslis nie so nie. Maar dit spaar tog tyd en sal die belangstelling prikkel.

So sit ek ook met Le Husky Sibérien (1985) deur die Kanadese veearts, Dr. Dominique Grandjean, en ook hierdie honderas beslaan 345 bladsye. Hoe jy dit alles tot ‘n Wikipedia-artikel gaan omsit, sal net jy weet. Maar miskien moet jy eers Frans goed leer ken – dis ‘n goeie beginpunt.

Soos ‘n motorwrak kan jy slegs ‘n paar onderdele stroop van elke boek, maar nie alles gebruik nie.

Selfs al is jou artikel ook hoe oorvolledig (waarna ons almal streef), handel ons steeds met tweedehandse inligting. Jy kan nie jou eie mening afdwing nie, dit is beslis nie ‘n beredenerende  opstel wat jy skryf nie. Jy lewer slegs ‘n relaas van die geskiedenis. Soos ek pas genoem het, jy kan slegs opsommings gee. As jy egter ‘n handboek wil skryf is daar ons sustersprojek genaamd “Wikiboeke”. Jy kan daar selfs praktiese oefeninge gee, met antwoorde, as jy wil.

Hoe verskil die Afrikaanse Wikipedia van ander gemeenskappe?

Haai, dis maklik. As gemeenskap is die lot op twitter ‘n spul onbeskofte aandagvrate [ek skaam my rot vir die plasings daarso] wat glad nie weet hoe om Van Wyk Louw se oop gesprek te voer nie. Ek voel skoon vuil as ek daar was. Tog werk twitter lekker as jy wil weet hoe ‘n plan vorm aanneem of waarmee ‘n skrywer op die oomblik besig is. Die klomp op Quora.com is nie werklik ‘n gemeenskap nie en radiostasies, net soos die Kerkblaaie en ander gedrukte ensiklopedieë, is eenrigtingverkeer.

In watter opsig sou jy sê is die Afrikaanse Wikipedia beter as ander bronne wat die aanbieding betref?

Jou probleem met aanlynkoerante, twitter en Facebook is die nuus wat vinnig verdwyn en in die doofpot gestop word. En die mensdom het ‘n vreeslike kort geheue ontwikkel. Uit die oog, uit die hart. Maar soos boeke by antikwariate waarop mens gereeld afkom waarvan almal vergeet het, kan jy altyd terugkeer na ‘n Wikipedia-artikel. Dit raak ‘n spilpunt waar jy alle bronne, oud of nuut, bymekaarbring. Waar jy orde uit die chaos van die internet probeer skep. Jy moet die inligting net bewerk volgens datum (as jy volgens ‘n tydlyn wil werk), of volgens ‘n standpunt, of tema. Ek dink dit sal enorm baie help as om elke Maandagoggend presies dieselfde standpunte op Praatsaam te hoor wat vyf jaar gelede deur presies dieselfde ou tannies op die leerstoel kwytgeraak is. Die radio het nou maar die nadeel van herhaal-herhaal-herhaal. Op Wikipedia speld jy die standpunt vas saam met die tien ander – en miskien noop dit die lot sprekers om bietjie kreatief op te tree (veral as tien weerleggings per standpunt gelys word).

Quora.com het weer die probleem dat die antwoorde op ‘n vraag te veel en herhalend raak; soos YouTube-kommentaar. Gestel een vraag kry ‘n duisend antwoorde – gaan jy dit werklik alles deurlees? Dit werk volgens ‘n opduimpie-stelsel. Dus, ‘n oorvereenvoudigde antwoord wat die siniesste of snaaksste klink, beland bo-aan die trefferlys. Maar is dit noodwendig die béste antwoord? Hoe kan jy ‘n hoogs gekompliseerde probleem, waaroor boekdele geskryf is, maar net aflag in ‘n enkele sin? Dis mos malligheid! Dieselfde probleem met twitter. Ook baie van die antwoorde daar is gegrond op anekdotes.

Ek dink ook wat die Afrikaanse Wikipedia in die besonder anders kan maak, byvoorbeeld teenoor die Engelse en Duitse Wikipedia, is die geweldige groot aandag wat geskenk kan word aan die resensies en akademiese besprekings van ‘n Afrikaanse (of anderstalige) boek. Want van die bronne is so verouderd dat dit nie meer herdruk word nie. Gelukkig, vir ons, sien ek is van daardie ou uitgawes van Tydskrif vir Letterkunde nou op archive.org. En dis wonderlik! Ons leef in ‘n wêreld waar Afrikaanse bronne gedigitaliseer word, maar ons sal wel werk daarvan moet maak om hierdie inligting te integreer.

Potgooie weet ons het geen skrif nie, en jy kan nie die antwoorde in potgooie gaan google nie. Oor Wolwedans in die skemer het ek ‘n onderhoud op Monitor, 16 Oktober 2012, wat 12 minute geduur het, opgesom in ‘n enkele paragraaf van 220 woorde. As ek die teks stadig en hardop lees is dit 1 minuut en 12 sekondes lank. Ek spaar jou dus meer as 10 minute luistertyd! Potgooie werk wonderlik vir die stemtoon (om die konteks te snap), die direkte onderhoudvoering (praat werk vinniger as skryf), ens. wat jy nie op skrif vind nie. Jy kan ook na die potgooi luister terwyl jy jou T-hempie stryk. Maar mense hakkel, stotter, herformuleer hul sinne, onderbreek mekaar, vra beleefd om verskoning vir die onderbreking, stem saam, dink hardop, uhhh, praat te sag, praat te hard – en binne 12 minute kon jy ‘n kwart van ‘n luisterboek klaargeluister het. Dieselfde met inbelprogramme wat ‘n uur lank duur: Op die ou end sit jy bloot met drie of hoogstens vyf verskillende standpunte (“en sit jou donderse radio af!”). By die Wikipedia-artikel kan jy vinnig na hoofopskrifte en kernwoorde soek (Ctrl + F) – met ‘n potgooi en YouTube-video moet jy enduit luister.

Verlede week het ek afgekom op Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift, die heel eerste Nederlandse tydskrif vanuit Suid-Afrikaanse bodem, op Google Play. Google Books en Google Play se kategorisering en indeksering is pateties, want elke keer spoeg die soekresultate heel lukraak, oor en oor, slegs 3 verskillende jaargange uit, ongeag watter jaartal as soekwoord jy intik, en hoewel jy voor jou siel weet daar is beslis 20 boekdele daarbuite. Dit het my byna ‘n dag geneem om 19 uit die 20 te vind. Dink nou aan iemand wat haastig daardie bronne nóú nodig het! Ek moes op Google Books se soekenjin intik “Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift w 5 d 2 8 h” (dus, met die stelsel rondneuk en hom onsedelik aanrand) om daardie jaargang 1828 uiteindelik in die soekresultate te kry. Ek soek wel nog na 1836, so, as iemand hom sou gewaar, lewendig of dood… So, om tyd te spaar vir ander (en jouself), skep jy blitsvinnig ‘n artikel waarin jy al hierdie beskikbare bronne onder mekaar lys, met die nodige skakels langsaan. En siedaar!

Eties gesproke is ek wel wat fiksie betref, in twee verskeurd. Gestel nou maar iemand het breedvoerig oor Moltrein se intrige (“plot”) geskryf in 2006 (twee jaar nadat die boek verskyn het), sou mens nie die skrywer in daardie opsig van inkomste beroof het nie? Om daardie rede probeer ek ‘n tienjaarspeling gee met Suid-Afrikaanse of Namibiese skrywers se werke. Wat Duitse, Nederlandse, Engelse, Sweedse en Franse skrywers se werke betref, gee ek nie ‘n bloue duit om nie – jou gemiddelde Afrikaanse leser sou daardie werke in elk geval nie koop of lees nie, of weinig buitelandse lesers sou die moeite doen om die Afrikaanse Wikipedia deur te lees om meer oor die intrige te wete te kom.

Wikipedia laat jou ook besef wanneer inligting ontbreek; daarom kan jy self die inisiatief neem en die skrywer of wetenskaplike gaan peper met vrae terwyl hy/sy nog leef (en op ‘n derdepartywebwerf laat publiseer, as bron). Gewoonlik, nadat ek die artikel geskryf het, sal ek die skrywer persoonlik kontak om te hoor of hy tevrede is met die artikel en of daar enige inligting kort (soos onderhoude wat met hom ondertussen oor die betrokke werk gevoer is). Tot dusver was geen skrywer nog dikbek daaroor nie, inteendeel.

Ten laaste, omdat ons ook artikels uit ander Wikipedias kan vertaal, verryk ons die Afrikaanse leeswêreld. Solank mens natuurlik vir die Afrikaanse leser die konteks goed verduidelik hoe vreemder die kultuur raak. Selfs ons eie Westerlinge sal ‘n kultuurskok beleef hoe meer ons teruggaan in ons eie kultuurgeskiedenis. Uit Regters aan die woord: ‘n aantal uitsprake van die Hooggeregshof (1971: 73) lees ons byvoorbeeld:

Volgens die Germaanse reg het die man wat buitenegtelike geslagsverkeer beoefen geen adulterie gepleeg nie en sy vrou kon op daardie grond hom nie teen sy sin skei nie. Dit sê veel dat selfs in die meer verligte Germaanse geweste die vrou haar man kon skei slegs indien hy ‘n onnatuurlike geslagsdaad met ‘n man pleeg of indien hy haar teen haar sin aan prostitusie blootstel. Speelkinders het by die Longobarde saam met hulle regte broers geërf, maar hulle porsies was kleiner. Waar die regsordening so ingestel was, was ‘n deliktiese regsvordering van ‘n vrou teen haar neweboelster ondenkbaar.

Waarom dit so was, probeer ek nog uitpluis. Is dit miskien die hoë sterflikheidsyfer dat sulke veelwywery verduur is om erfgename te verseker?

Is daar enige akademiese belangstelling in die Afrikaanse Wikipedia?

Vra jy nog!

Afgesien van Maroela Media se betrokkenheid, was die héél eerste hoogleraar wat belangstelling in ons getoon het Professor Laurette Pretorius. Ek weet nie of WikimediaZA haar eerste genader het, en of sy húlle genader het nie, maar haar betrokkenheid is sedertdien glad nie minder nie. Sy het eers gepraat op Die tale wat ons praat op 1 November 2015. Daarna volg ‘n vaktydskrifartikel. Professor Gerhard van Huyssteen, Alex Antonites en Melodi Botha volg met hul eie artikel in dieselfde tydskrif .

En onlangs, uit die mond van ons woordvoerder, met die gebruikersnaam Oesjaar:

Gemeenskap, ek het vandag ‘n simposium bygewoon saam met Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, VIVA, ATKV en nog ‘n paar ander organisasies. Sodra ek die volledige presensielys het sal ek ‘n verslag skryf. Dit was ‘n interessante dag. Groete! Oesjaar (kontak) 19:34, 29 Julie 2019 (UTC)

Die volgende organisasies was teenwoordig:

  • Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (SAAWK)
  • Maroela Media
  • Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut (SAVI)
  • Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV)
  • Afrikaanse Taalraad (ATR)
  • South African Centre for Digital Language Resources (SADiLaR)
  • Virtuele Instituut vir Afrikaans (ViVA)

Prof Laurette Pretorius het die vergadering gelei. Sy het een ding duidelik uitgewys: die aantal eenlyn-artikels wat sedert Augustus 2018 geskep is en volgens haar weinige waarde tot die Wikipedia toegevoeg het gemeet aan die Wikipedia doelwitte en standaarde. Sy is reg…ek het wel haar daarop gewys dat ons dit deels gedoen het in ‘n poging om die Wiki te groei; indien die saadjie bestaan is dit makliker om dit verder te groei deur nuwe gebruikers.

Prof Annemarie Beukes (Voorsitter SAAWK) het baie vrae gevra oor vertalingsprogramme. Prof Pretorius het onmiddellik daarop gewys dat die Engelse Wikipedia masjien vertalings verbied het. Dié feit is bevestig deur raad van WikimediaZA, waarop ek as ‘n lid dien. Prof Gerhard van Huyssteen het daarop gewys dat hy beïndruk is met Google Translate.

Ek, as Wiki-gebruiker, was effektief almal hierbo se kliënt. Ek het hulle op vier dinge gewys:

  • dat ons te min inhoud skep (te min aktiewe gebruikers)
  • soos die Wiki groei word die instandhouding (logistiek) verantwoordelikheid groter (bv. ATKV pryswenners moet opdateer word, Comrades-wenners, verandering van taksonomie ens. en die lys is lank)
  • ons sukkel met tegniese vertalings (terminologie) en dit is hier waar bogenoemde organisasies ‘n ontsettende belangrike en groot taak het. Ek het die verteenwoordigers gevra om vir my: depleted uranium tipped armourpiercing shells te vertaal. Hulle het die boodskap verstaan…
  • ons is die laaste geslag wat hierdie dinge kan omdraai…

Gerhard het ‘n model op die spreekwoordelike tafel gesit oor die rol wat al die verteenwoordigers speel om te verseker dat enige navraag vanaf Wiki outomaties na hulle verwys word, die proses wat dit sal volg en hoe dit werk. Wikiwoordeboek speel ‘n integrale rol hier. Ek kan met trots sê dat Gerhard en Gebruiker:Naudefj reeds werk aan ‘n oplossing om VIVA se woordedatabasis outomaties oor te dra na Wikiwoordeboek! Dankie Frank! Ons gaan net die model verwoord alvorens ek dit beskikbaar gaan stel.

Ek het baie vrae beantwoord, hopenlik korrek!

Vir my is die dag ‘n sukses, ek kon ‘n bewusmaking skep oor die rol van Wikipedia en hoe belangrik die organisasies teenwoordig se samewerking is. Ek het ook vir Prof J.E.H. Grobler ontmoet, hy het opleiding versoek…. Ek gaan hom help. Groete! Oesjaar (kontak) 06:03, 30 Julie 2019 (UTC)

Die hoogleraars en organisasies, neem ek aan, het besluit hulle gaan eerder op die kantlyn sit in raadgewende hoedanigheid (dit wil sê, hulle laat die werk in ons bekwame hande oor en wil nie inmeng nie). Nou daar was diegene in die verlede wat hieroor gemor het: Ons doen al die werk en munt nuwe vakwoorde en die proffies oes ryklik van ons hawer, kompleet soos voor die Grande Jacquerie in die jaar 1358. En ek was self krities, want dit kon bloot wees om nog ietsie te hê om jou CV mee af te rond. Met ander woorde, slegs in naam is die ander organisasies by die Afrikaanse Wikipedia betrokke. Maar die feit bly staan: iemand moet steeds die vis en tjips loop bak, sonder akademiese besoldiging!

Gewoonlik sukkel ‘n mens om die wedersydse voordele in te sien as dit nie duidelik uitgespel word nie.

Aan die ander kant het die professore veel meer invloed as enigeen van ons, byvoorbeeld, deur bewusmaking of verbintenisse in die buiteland. En van hul kant af verskaf universiteite in hul stilligheid bronne aan ons – soos Tukkies wat Tydskrif vir Letterkunde vanaf 1936 tot 2001 vryelik beskikbaar gestel het op archive.org. Hulle kon geweier het. Onthou, hul biblioteke is stampvol boeke wat nog digitaal gemaak moet word. Dis ‘n datamyn soos min. Ons moet dit slegs mildelik gebruik. Moet dus nie sê: “fonteintjie, ek sal nooit weer van jou drink nie”. As dit ons geld kan spaar, kan ons dit op ander bronne uitgee.

Wat beplan jy nog om te doen?

Tussen die vaklektuur en fiksie deur wat ek graag wil opsom, wil ek nog graag één artikel oor die ekonomiese opbloei van Venesië uit Duits vertaal (Wirtschaftsgeschichte der Republik Venedig), ‘n voorbladartikel. So tussendeur wil ek ook “Volksetimologie” klaarmaak.