Skoppensboer: Vicki Momberg, martelares vir spraakvryheid

Skoppensboer volg nie eintlik die hoofstroommedia nie, dus steur hy hom nie veel aan die gereelde gesnak na asem as daar oneerbiedig na ‘n nie-blanke verwys word nie. As jy Beeld of News24 met Adderjan Basson aan die stuur sou lees, sou jy besef dat selfs oorle Dingaan deesdae slegs met die grootste eerbied beskryf mag word. Dingaan was ‘n leuenaar en ‘n moordenaar, maar as jy hom boonop ‘n “kaffer” noem, sal jy sekerlik tot drie jaar hardepad deur die sjarmante Indiese landdroste van Randburg gevonnis word.

Hoewel, dis te betwyfel of ‘n mens — selfs ‘n blanke — crimen injuria teenoor ‘n dooie mag pleeg, maar gegewe die soort regspraak wat daar deesdae in die getransformeerde howe gelewer word, sal niks Skoppensboer meer verbaas nie. Skoppensboer het eens ‘n rassistiese prokureur van Pretoria geken wat op ‘n keer na die Hooggeregshof in sy stad as “hierdie kafferhof” verwys het, wat dalk in die huidige tydsgewrig ‘n strafbare uitlating sou wees. Waarskynlik het hy daarmee ‘n bedenklike afkeer van transformasie uitgespreek.

Vicki Momberg

Maar terug by die landdroshof in Randburg, waar geskiedenis vandeesweek gemaak is toe Vicki Momberg, ‘n eiendomsagent van Natal, tot drie jaar tronkstraf vir die gebruik van die woord “kaffer” teenoor ‘n polisiekonstabel gevonnis is. Een jaar is wel opgeskort, maar selfs twee jaar is, ten minste wat Skoppensboer betref, ‘n swaar straf vir iets wat op die keper beskou bloot ‘n semantiese oortreding is.

Nou is dit so dat semantiese oortredings deur die geskiedenis nie altyd ligtelik opgeneem is nie. Toe Galileo gesê het dat “die aarde om die son draai”, wou die pous hom brandstapel toe stuur, want dié stelling is as godslasterlik beskou. Skoppensboer verstaan nie genoeg van die Middeleeue om dié logika te kan verklaar nie, maar soos elke grapmaker weet: as jy die verkeerde ding op die verkeerde tyd op die verkeerde plek sê, kan dit jou duur te staan kom.

En deesdae is die Volksrepubliek van Azanië so ‘n “verkeerde plek”. Eintlik mag jy niks meer sê nie, anders gaan die taalpolisie op jou toeslaan. Pleks dat die taalpolisie ingespan word om al die liederlike anglisismes wat hulle op RSG gebruik, uit te roei! Tronkstraf vir anglisismes en mense wat die woord “awesome” gebruik, sou ‘n goeie idee wees. Maar die k-woord? Nee wat, dit is onreg wat geen Middeleeuse pous sou gepleeg het nie.

Ten eerste is die woord “kaffer” so deel van ons kultuur in Suid-Afrika soos die woord “nigger” deel van die Amerikaanse kultuur is. Feitlik elke Amerikaanse sanger wat al ‘n trefferliedjie geproduseer het, gebruik vrylik die woord “nigger” of met die spelling “nigga” en veral die swart kletsrymers verwys rasnasionalisties na hul eie mense as “my niggers”. As Cyril Rampokker meer byderwets was, sou hy sekerlik en liefderik na sy kiesers as “my kaffers” verwys het. Helaas, gee hy voor om ‘n Brit of ‘n ding te wees en vermy hy sulke couleur locale.

Indien Vicki Momberg se prokureur sy sout werd was, sou hy aan die staatsaanklaer moes gevra het of die beskuldigde die k-woord met ‘n hoof- of kleinletter gebruik het. Volgens die HAT is daar ‘n groot verskil tussen die twee, Dit sou ‘n verskil tussen skuldig of onskuldig gemaak het, want die HAT verduidelik dit baie mooi:

Kaffer (-s, -tjie) (Arabies) (rassisties) Erg neerhalende benaming vir ‘n swart persoon, as skelwoord ervaar en ten alle koste te vermy.

Maar dan, net daarna in dieselfde woordeboek:

kaffer- Nog veel voorkomend as eerste lid van benaminge vir plante, diere en instrumente en dan moeilik te vermy tensy ‘n ander benaming gegee word. Opmerking. Die woord word hier stellig neutraler aangevoel.

Nou maar presies! Solank jy liefs die woord “kaffer” met ‘n kleinletter spel (of uitspreek), sal dit “stellig neutraler aangevoel” word.

En dis juis wat die arme Vicki Momberg, die semantiese martelares, gedoen het! Die feit dat sy agt-en-veertig keer die woord gebruik het, toon aan dat dit vir haar ‘n kleinletterwoord is, en nie die rassistiese term met ‘n hoofletter nie. Sy het dit kultureel gebruik, en nie polities of kwetsend nie.

Weliswaar het Momberg Engels gepraat, maar haar Afrikaanse van (Momberg) dui aan dat sy eintlik die Afrikaanse “kaffer” gebesig het, en nie die Engelse “kaffir” nie.

Nou is dit egter so dat “kaffir” ook sterk wortels in die Engelse kultuur het, wat Momberg se saak nog verder sou kon ondersteun. Só het Skoppensboer ‘n bietjie gaan kers opsteek by die Engelse Wikipedia en uitgevind dat sowel Mahatma Gandhi as Winston Churchill die woord “Kaffir” (nogal met ‘n hoofletter) gebruik het. Churchill het tydens die Tweede Vryheidsoorlog geskryf oor sy “irritation that Kaffirs should be allowed to fire on white men”.

‘n Engelse musikant en komponis, John Philip Sousa, het in 1914 ‘n konsertsuite met die titel “Tales of a Traveler” gekomponeer met die onderdeel: “The Kaffir on the Karoo.”

Aan die begin van die Sherlock Holmes-film, Terror by Night, wat in 1946 gemaak is, is daar sprake van ‘n groot diamant “First touched by the fingers of the humble kaffir…” terwyl ‘n swartman op die skerm vertoon word wat inderdaad ‘n diamant vanaf die grond optel.

Maar gaan kyk gerus self na al die ander voorbeelde van die woord “kaffir” wat in de Engelse kultuur — so geliefd by swartmense wat selfs skole afbrand om in die Rooitaal te onderrig mag word — voorkom.

‘n Verdere kafferwoord (let daarop dat, volgens die HAT se voorskrifte die woord met ‘n kleinletter as lid van ‘n samestelling geskryf moet word om nie aanstoot te gee nie) wat Skoppensboer ontdek het, is “Kafiristan”, wat die historiese benaming van die Noeristanprovinsie in Afghanistan was. Blykbaar speel die Engelse digter en skrywer Rudyard Kipling se novelle, The man who would be king, daar af. Natuurlik sal daar rassiste wees wat die hedendaagse Suid-Afrika as ‘n “Kafiristan” sou beskryf, nes die destydse tuislande neerhalend as “Bantoestans” afgemaak is, maar soyons sérieux, soos die Fransman sê. Kom ons wees ernstig.

Eintlik gaan Vicki Momberg nie tronk toe weens crimen injuria nie, maar vanweë ‘n literêre oortreding van die kommunistiese sensuur wat die ANC-bewind op ons toepas. Waarskynlik het sy al heelwat Afrikaanse romans en gedigte gelees en is daardeur beïnvloed om die woord “kaffer” (met ‘n kleinletter, let wel) te besig. Sy het dit in gemeen met Totius, CM van den Heever, Etienne Leroux en André P. Brink, om maar enkelese te noem. Soos dr. Dan Roodt reeds vandeesweek in ‘n twiet aangetoon het, bevat die Hertzogpryswenner deur Etienne Leroux, Magersfontein o Magersfontein! die woord “kaffertaxi”, asook die frase “die kaffer in die swembad”. In Totius se beroemde gedig Trekkerswee wat insgelyks die Hertzogprys ontvang het, kom die woord “Kaffer” (selfs met ‘n hoofletter!) verskeie kere voor, onder andere in die strofe:

En dan—die Kaffers is so baar!
“Daar staan die brood al uitgerys
en die oond is koud! Dis werklik waar,
‘n mens moet hul ook alles wys.”

Op Engels het J.M. Coetzee die Nobelprys vir letterkunde verwerf met sy roman, Disgrace, waarin die verteller die woord “Kaffraria” vir die Transkei gebruik. Die HAT omskryf die byvoeglike naamwoord, “Kaffraries” as:

Van, behorende tot, afkomstig van Kaffraria, die vroeëre benaming vir Transkei.

Skoppensboer se rassistiese vriend wat nou in die ewe rassistiese land Australië woon waar niemand hom in die tronk gaan smyt vir ‘n aanhaling uit Totius of Etiennie Leroux nie, het vandeesweek droogweg opgemerk:

“Net soos Holland ‘n provinsie van Nederland is, is Kaffraria ‘n provinsie van Kafiristan.”

Van Wyk Louw het op sy dag gehoop dat die Afrikaanse letterkunde of wysbegeerte ‘n “-isme” die wêreld sou instuur, iets wat die Franse natuurlik al met oorgawe gedoen het met terme soos naturalisme, simbolisme, surrealisme, strukturalisme, postmodernisme, en wat nog. Skoppensboer meen egter dat die term “verkaffering” die Afrikaner se unieke bydrae tot die intellektuele geskiedenis van die Weste en van die wêreld verteenwoordig. Selfs nie eens die Amerikaners wat veel meer as ons oor rassekwessies gepraat en geskryf het, kon met so ‘n diepgaande wysgerige begrip vorendag kom nie.

Helaas kom die woord nie in die HAT voor nie, maar dit is verwant aan die meer algemene “verafrikanisering”. Dit druk egter die donker kant van verafrikanisering uit, daar waar verval intree soos in Zimbabwe ná sy grondhervorming of die Belgiese Kongo (DRK) ná sy vele revolusies en oorloë. Selfs die kafferboetiekoerant (Skoppensboer is seker hulle sal op so ‘n benaming uiters trots wees), die Mail & Guardian, het ‘n klompie jare gelede ‘n droewige prentjie van verkaffering of Afrika-verval geskets in die berig Africa as we know her might soon be history thanks to rebels, minerals, and drugs.

‘n Onbekende briefskrywer het in 2009 Praag daarvan beskuldig dat hierdie webblad tot “die verkaffering van die Volk bydra”:

As Praag weer eendag bereid is om soos blanke mense te begin optree laat my asseblief weet, maar vir hierdie verkaffering van my Volk wat julle propageer sien ek nie voor kans nie! Skaam vir julle!

Dit is Skoppensboer se bede dat hierdie nederige rubriek nie tot die verkaffering van ons volk sal bydra nie, maar juis tot ons opheffing en verheldering.

Op haar eiesoortige manier, het Vicki Momberg moontlik insgelyks beswaar aangeteken teen die verkaffering van die polisie, in die semantiese sin en nie in die rassesin nie, presies dít waaroor die kafferboetiekoerant, die Mail & Guardian, in 2014 geweeklaag het. Met ander woorde, Momberg het nie omgegee om deur swart polisie bedien te word nie, sy wou net nie onder onbekwame swart polisiemanne (verkafferde “kaffers” met ‘n kleinletter) deurloop nie.

Moontlik was dit ook omdat sy haar in Engels uitgedruk het en nie in Afrikaans nie, want Engels bevat eenvoudig nie al die nuanses van Afrikaans as dit by die woord “kaffer” kom nie. Daar bestaan twaalf bladsye in die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) net oor “kaffer” en samestellings, asook eiename, wat die k-woord bevat.

As die woord “kaffer” regtig moes ophou bestaan, sou ons die helfte van ons taal kwyt wees!

Skoppensboer se twee gunstelingwoorde is: “kafferin” en “kafferalmanak”. Volgens die WAT is “kafferin” ‘n deftige of skertsende vroulike weergawe van “kaffer”. “Kafferalmanak” is die plant Haemanthus katharinae oftewel “bloedblom”, “waarvan die blomtyd vir die Kaffers die teken is dat die saaityd aangebreek het”.

Nog iets wat Skoppensboer so tussen die tientalle lemmas oor die woord “kaffer” in die WAT ontdek, is die volgende: As jy baie laat is, is jy “kafferlaat”.

Nou ja, dis al laat Sondagoggend en Skoppensboer is na ‘n partytjie op pad in die einste Randburg waar Vicki Momberg, Afrikaans se eie semantiese martelares en Johanna van Arkel tot die brandstapel gevonnis is. Hy het nog nie gestort of aangetrek nie, daarom is hy reeds “kafferlaat”.

Maar die laaste woord of prefiks is nog nie oor die woord “kaffer” gespreek nie. Daarvan is Skoppensboer seker. Al moet ons dit op die mure en op hysbakdeure begin verf, laat ons nie die stryd vir spraakvryheid en die behoud van ons kultuur en veral die skatkis van uitdrukkings eie aan Afrika of “ou Kaffraria” soos J.M. Coetzee met sy Nobelpryspen geskryf het, laat vaar nie!

En dalk moet ons vir Vicki Momberg geld insamel vir Afrikaanse leesstof in die tronk, sodat sy al die polities inkorrekte boeke van Totius, C.M. van den Heever, Etienne Leroux, André P. Brink en vele ander kan lees? Skoppensboer is doodseker dat mense regoor die wêreld so ‘n fondsinsameling sou ondersteun. Immers is sy, soos Amnestie Internasionaal dit sou stel, ‘n “gewetensgevangene”. Die definisie van so ‘n gevangene is:

“Iemand wat in die tronk gesit is vir politieke of godsdienstige sienings wat nie deur die staat waar hy of sy woonagtig is, geduld word nie.”

As Skoppensboer nie so kafferlaat was nie, sou hy verder kon uitwei oor die amptelike godsdiens van hierdie staat, wat iets soos “kafferaanbidding” of die onnatuurlike aanhang van mense en veral gesagsfigure van die swart ras beteken. Die feit dat jy nie ‘n kafferaanbidder is nie, beteken nie dat die staat oor die reg beskik om jou in die tronk te smyt nie, meen Skoppensboer.

Kennelik is Vicki Momberg, anders as Adderjan Basson, Marx du Preez en al die ander kranksinnige gatkruipers wat in die hoofstroommedia skryf, geen kafferaanbidder nie. Sy dra ook nie ‘n hidjab nie. Dis nie onwettig vir ‘n vrou om sonder ‘n hidjab in die openbaar te verskyn nie. Ten minste nie in ons republiek nie, anders as in vele Moslemlande. Sy het haar bloot van ‘n eg Afrikaanse en uiters genuanseerde begrip bedien, en is suiwer vanweë ‘n gewaande semantiese oortreding by die Randburgse hofselle afgelei en slaap nou agter tralies in “Sun City”, Soweto se berugte gevangenis vir geharde misdadigers.

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.