Die polisie op Thabazimbi in Limpopo is op hoë gereedheid nadat winkels van buitelanders die afgelope twee dae aangeval, geplunder en aan die brand gesteek is.
Polisiewoordvoerder Ronel Otto sê elf mense is gearresteer en sal aangekla word van openbare geweld, huisbraak en die besit van gesteelde goedere.
Xenofobiese aanvalle het versprei na Limpopo waar winkels wat besit word deur Somaliërs en Ethiopiërs geteiken is.
Ongeveer 50 buitelanders, insluitend vroue en kinders, word nou tydelik gehuisves in die dorp by ‘n gemeenskapsaal.
Hulle het aangedui dat hulle al hul besittings verloor het en hulle moet staatmaak op die regering en ‘n paar humanitêre organisasies om basiese dinge soos kos te voorsien.
Thabazimbi se burgemeester, Patricia Mosito, het die voorval veroordeel. “Dit is krimineel om buitelandse burgers aan te val … dit is nie iets wat ons kan kondoneer nie.”
Intussen het ‘n ANC-lid in die Noordwes-wetgewer, Jeanette Dibetso-Nyathi, ‘n beroep op almal gedoen om die pogings van die nasionale regering te ondersteun in die hantering van die sporadiese aanvalle op buitelandse burgers.
Intussen het President Jacob Zuma amptelik die Nasionale Raad van Provinsies ingelig dat hy 338 soldate ontplooi het om enige verdere aanvalle op buitelanders in Kwazulu-Natal, Gauteng en enige ander gebied, te voorkom.
Zuma sê dat die soldate op die strate sal bly tot 30 Junie, en kos die land meer as R4,2 miljoen.
Ses persone is by Harmony se Kalgold-myn in Noordwes in hegtenis geneem op aanklag van sameswering om te steel.
Noordwes polisiewoordvoerder, Sabata Mokgwabone, het gesê lede van die Valke en die polisie se reaksie-eenheid het inligting oor die beplande diefstal ontvang.
Die beamptes het Vrydagoggend omstreeks 03:30 waggehou by Kalgold-myn naby Setlagole toe verdagtes in ‘n wit Ford Courier met registrasienommer HWS029NW by die veiligheidshek opgedaag het. Nog ‘n voertuig, ‘n Mercedes Benz Iveco, het onmiddellik daarna ook by die hek opgedaag. Die lede van die Valke en die reaksie-eenheid het die voertuie voorgekeer.
Volgens Mokgwabone het die verdagtes glo op die polisie begin skiet en hulle het teruggeskiet. Die verdagtes het van die toneel gevlug, maar twee persone is in hegtenis geneem.
Volgens Mokgwabone is die polisie se honde-eenheid en ‘n polisie-helikopter ontbied om na die ander vier verdagtes te soek. Hulle is later in die bosse aangekeer en in hegtenis geneem.
Niemand is tydens die voorval beseer nie. Die polisie het beslag gelê op ‘n koperkabel ter waarde van R30 000 wat in die verdagtes se voertuig was.
Die mans, tussen 26 en 54 jaar oud, sal na verwagting Dinsdag in die Setlagole periodieke hof verskyn op aanklag van sameswering om te steel.
Die polisie in Bloemfontein het Woensdag nog twee staatsamptenare in hegtenis geneem in verband met die klopjag waartydens beslag op duisende rande se hospitaaltoerusting gelê is.
Dit volg nadat twee amptenare – wat werksaam is by Pelonomi-hospitaal – vroeër vandag in hegtenis geneem is in verband met toerusting van dié hospitaal met ‘n geskatte waarde van R450 000.
Die toerusting is tydens ‘n klopjag by ‘n skrootmetaal-onderneming in Bloemfontein gevind.
Intussen sê die gesondheidwoordvoerder, Tebogo Oepeng, die departement gaan ondersoek instel om uit te vind of die saak verband hou met ‘n interne ondersoek wat laat verlede jaar begin is, ná die ontdekking van noodsaaklike medisyne wat besig was op stof op te gaar in ‘n pakhuis in dié hospitaal.
‘n Swart bediende van Welkom wat daarvan aangekla word dat sy haar voormalige werkgewers, Org en Anna-mi Linde, se babaseun aangerand het, het nie Donderdag vir hofverrigtinge opgedaag nie.
‘n Lasbrief vir haar inhegtenisname is intussen uitgereik. Die saak is tot 7 April uitgestel.
Mafsehediso Lisbeth Makashea was veronderstel om in die Welkom-streekhof te verskyn waar sy tereg staan op aanklag van aanranding met doel om ernstig te beseer.
Sy is in Desember op kamera gevang waar sy baba Nico Linde, toe sewe maande oud, mishandel en aanrand as hy huil.
Die bediende word ook van diefstal aangekla.
Makashea is in Desember in hegtenis geneem. Die ouers het kamera in die sitkamer opgestel waarmee Makashea se mishandeling van Nico opgeneem is toe hulle nie tuis was nie. Hulle het ‘n soortgelyke slegte ervaring met ‘n vorige bediende gehad.
Die egpaar het strafregtelike klagte teen Makashea aanhangig gemaak nadat hulle die beeldmateriaal gesien het.
‘n Man van Ventersburg in die Vrystaat is in hegtenis geneem in verband met die moord op sy susterskind, glo na ‘n stryery oor biltong, het OFM berig.
Makatisi Khumalo (59) het Vrydag in die Ventersburg-landdroshof verskyn. Hy moet op 24 Maart weer in die hof verskyn om aansoek te doen om borgtog.
Vrystaat polisiewoordvoerder, Mamello Mokhuoane, het in ‘n verklaring gesê die polisie is Dinsdagaand omstreeks 19:30 na ‘n huis in Mamahabane ontbied nadat ‘n voorval van huishoudelike geweld aangemeld is.
Toe die polisie en paramedici by die toneel opgedaag het, het hulle Mmatsiu Snanh Tsiu (43) in ‘n plas bloed op die trappies voor die huis aangetref. Sy het meswonde opgedoen en is op die toneel dood verklaar.
Khumalo het gevlug, maar die polisie het hom nie ver van die toneel af nie, aangekeer.
Die twee het glo oor vier stukkies biltong gestry. ‘n Ooggetuie het aan die polisie gesê Khumalo het Tsiu daarvan beskuldig dat sy sy biltong gevat het.
In die jongste voorval van vreemdelinghaat is ‘n buitelander lewendig aan die brand gesteek deur ‘n verwoede gepeupel in Soweto.
In nog ‘n voorval is twee mense in hegtenis geneem vir diefstal van goedere uit ‘n buitelandse winkel in Thembelihle, Lenasia. Altesaam 180 mense is reeds verlede maand vasgetrek vir ivm plundery en geweld.
Die buitelander is ernstig beseer toe die skare Donderdag in Doornkop in Soweto paraffien oor hom uitgegooi het en hom aan die brand gesteek het nadat hy aangesê is om die plek te verlaat.
Lt. Kay Makhubela, woordvoerder van die polisie, het die voorval bevestig. “Polisiebeamptes het na die toneel gehaas om hom te red. Hy is baie ernstig beseer en is na ‘n hospitaal geneem.”
Niemand is nog in verband met die voorval in hegtenis geneem nie.
Vier buitelanders is in ‘n afsonderlike voorval in hegtenis geneem toe ‘n groep swart plaaslike inwoners hul winkel begin plunder het.
“Een van die buitelanders het ‘n in die lug gevuur,” volgens Makhubela. Die polisie het die vuurwapen daarna gekonfiskeer. Nie een van die plaaslike inwoners is in hegtenis geneem nie.
Verskeie buitelandse winkels loop in Gauteng onder plundery deur nadat die 14-jarige Siphiwe Mahori op 19 Januarie doodgeskiet is.
Mahori was deel van ‘n skare wat ‘n Somaliër se winkel in Snake Park in Soweto wou beroof. Die onrus het van Soweto na Kagiso aan die Wes-Rand oorgespoel, asook Sebokeng in die Vaal, Edenpark in Ekurhuleni en Alexandra in Johannesburg.
Verskeie mense is dood, insluitend ‘n baba wat tydens ‘n stormloop versmoor het.
Die geweld teen buitelanders se ondernemings regoor die land sal ondersoek word, die minister van Klein Sake, Lindiwe Zulu gesê.
“Die verlies van lewens en die vernietiging van eiendom moet in die sterkste moontlike terme veroordeel word,” het Zulu in ‘n verklaring gesê.
Sy het gesê ‘n span sal saamgestel word om die oorsake te ondersoek en aanbevelings te maak.
“Ons doen ‘n beroep op lede van ons gemeenskappe om saam te werk met die polisie en nie die reg in eie hande te neem nie.”
Sy het gesê almal wat in Suid-Afrika woon, insluitend buitelanders, is geregtig op beskerming onder die wet. In terme van die Grondwet, kan asielsoekers en vlugtelinge besighede in Suid-Afrika bedryf.
“Buitelanders wat besighede besit is ook onderhewig aan dieselfde belasting en heffings as Suid-Afrikaners,” het sy egter bygevoeg.
“Ons doen ‘n beroep op lede van ons gemeenskappe om aan staatsdepartemente en ander regeringsagentskappe die ruimte te laat om die situasie aan te spreek.”
Zulu is onlangs gesê buitelanders moet hulle handelsgeheime en sukses met die plaaslike bevolking deel.
“Swart mense was nooit deel van die ekonomie van Suid-Afrika in terme van die besit van enigiets nie. Daarom, as hulle sien dat ander mense van buite suksesvol is, voel hulle asof hulle uit daardie ruimte gesluit word deur buitelanders,” het sy aan Bloomberg op 28 Januarie gesê.
“Dit is belangrik vir buitelanders om hul sukses met Suid-Afrikaners te deel.”
‘Ek is die teiken, as hulle my doodmaak, het hulle 500 hektaar weiding vir hul beeste. Dit is ‘n daaglikse stryd. Elke oggend as ons wakker word is daar iets gesteel.’
Die Ligthelms se perskes is weg as gevolg van ‘n dorp wat die Steve Tshwete-munisipaliteit langs die grootste geelperskeboord in Afrika opgerig het,” sê mnr. Johan Ligthelm, tussen saamgeperste lippe.
Hy is moeg gesukkel. Moeg om diewe te probeer vastrap wat met kratte perskes bokant hul koppe deur geknipte drade spring. Diewe wat kabels afsny.
Dieselfde diewe wat implemente, sleepwaens en waterkarre gevat en store geplunder het. Wat, nadat hulle sy kweekboompies gesteel het, dit sommer voor in hul eie tuine geplant het.
Hy is ook moeg om in vrees te lewe. “Ek is die teiken, as hulle my doodmaak, het hulle 500 hektaar weiding vir hul beeste. Dit is ‘n daaglikse stryd. Elke oggend as ons wakker word is daar iets gesteel.”
Mnr. Ligthelm het die joernalis vir ‘n halwe dag deur sy plaas geneem, glimlaggend staaltjies vertel oor hoe sy oupa-hulle op die plaas begin het 98 jaar gelede.
Van hoe hy as tienjarige sy eerste Alberta-perskeboompie geplant het en hy 10 sjielings betaal is toe hy sy eerste krat perskes van die boom kon haal. Hy het selfs twéé grade agter sy naam gekry (BA Agric Pomologie) sodat hy sy kennis in die plaas kon inploeg.
Nou is alles daarmee heen, nadat die nuwe Somapepa-woongebied, wat deur die munisipaliteit tussen ‘n klomp boere se plase ‘n paar jaar gelede gebou is, ook misdadigers gelok het.
Mnr. Ligthelm sê die probleme het al drie jaar gelede begin, maar verlede jaar was die ergste ooit. “Die diewe kom pluk saam met die plukkers en as hulle uitgevang word, dan spring hulle dwars oor die agt voet diep gat en hardloop weg, of gee pad in ‘n taxi. Hulle pluk ook vóór ligdag en kry 18 sakke perskes in ‘n taxi, wat altyd langs die pad vir hulle wag.” Vir kilometers kan daar gesien word hoe drade oopgesny is om toegang tot die boorde te verkry.
Boere het gewaarsku
Nadat hy verlede jaar R5,4 milj. verliese gely het weens diefstalle net in die perskeboord alleen, het hy besluit om nie vanjaar weer die perskes gereed te kry nie. “Ek wou nie geld spandeer om werkers te kry om uit te dun of te snoei nie en het maar die beeste ingejaag om die perskes wat aan die bome sit te vreet. My diere is darem spekvet.”
Volgens mnr. Ligthelm “dra ek nou by tot die hongersnood, want daar is 300 mense wat nie tydens die binne-seisoen werk het nie.”
Hy het nog net ‘n paar plaaswerkers wat onder andere na die vrugteboomkwekery en die beeste omsien. Weens die gevaar van aanvalle, moes hy perde aanskaf sodat sy beeswagters per perd die beeste oppas.
Mnr. Ligthelm glo nie hy sal ooit weer perskes te koop kan aanbied nie en sê “om iewers anders oor te begin, sal sowat R50 miljoen kos, want dit is die waarde wat jy hier voor jou sien,” en hy wys oor die boorde, die dam wat hyself vir 16 maande en 16 ure per dag gebou het, en die res van die plaas.
“My hande is afgekap, hoe gaan ons ons 100-jarige bestaansjaar oor twee jaar hier kan vier? Ons kan nooit weer perskes bedryf nie. Ons bly nou net hier in ons eie tronk. Die Ligthelm-perskeboedery is verby. Net ‘n wonderwerk kan ons red.” – Middelburg Observer
‘n Johannesburgse sakeman, wat in ‘n huis van R10m in die spogwoonbuurt Atholl woon, het gister in die Roodepoortse Landdroshof verskyn op aanklag van gesteelde koperkabels. Hy word saam met vier medepligtiges aangekla.
Na bewering het die sakeman gesteelde koperkabels by sy skrootwerf aangekoop. Hy word daarvan verdink dat hy aan die hoof staan van ‘n hele sindikaat wat koperkabels steel.Hy besit ‘n skrootwerf in Roodepoort aan die Wes-Rand waar hy saam met die vier ander aangeklaagdes in hegtenis geneem is. Hy het gepoog om die polisiebeamptes met ‘n bedrag van R30 000 om te koop, maar die beamptes het geweier om dit te aanvaar en hom aangekeer.
Volgens sekere bronne is die gesteelde koperkabels verwant aan die waterskaarste wat Johannesburg verlede maand getref het. Inwoners was omtrent drie weke sonder water ná ‘n kragonderbreking weens kabeldiefstal en vandalisme by ‘n groot pompstasie.
Sedert Ruth First in die veertigerjare in die destydse kommunistiese weekblad, The Guardian, begin skryf het dat blankes in ons land die swartes se grond “gesteel het”, het die mite toenemend veld gewen. Vandag is dit so te sê evangelie in Suid-Afrika se hoofstroommedia.
First se lesing van die geskiedenis verteenwoordig egter haar interpretasie, gegrond op die teorieë van Marx en Engels. ‘n Meer letterlike vorm van diefstal vind elke dag in Suid-Afrika plaas. ‘n Week of twee gelede het my suster, wat ‘n rekenmeester is, se Malawiese tuinier al drie haar skootrekenaars gesteel. Hiermee is haar lewe in ‘n krisis gedompel. Op haar rekenaars was honderdduisende rande se werk wat sy oor maande voltooi het, asook programmatuur met kodes en wagwoorde wat groot onkoste en moeite verg om te vervang.
Sy was so kwaad dat sy in haar bakkie geklim en na die tuinier se huis in Diepsloot gery en gedreig het om hom met ‘n stuk hout dood te slaan. Nodeloos om te sê, het die polisie, hoewel behulpsaam, niks verder kon doen om haar vir die verlies te vergoed of om die rekenaars terug te kry nie.
Intussen moes sy tienduisende rande op verdere veiligheidsmaatreëls by haar huis uitgee, kameras, elektriese heinings en dergelike meer. Reeds woon die meeste van ons in privaattronke want daarbuite loop die skelms rond wat by die geringste geleentheid ons van ons besittings of van ons lewens kan ontneem.
Ons ingewikkelde, delikate, blanke lewens waarin die meeste van ons sukkel om balans te vind, tussen vriende, kliënte, kollegas, familie, werkgewers, werknemers, rekenaars, selfone en die stryd om ekonomies te oorleef, kan eensklaps deur ‘n swart misdadiger omvergewerp word. Sy onbesonne daad ontketen ‘n kettingreaksie wat maande en jare lank nog gevoel kan word.
Geweldsmisdaad is op almal se lippe. Maar daar is ook iets aan die konstante diefstal van ons goed, dikwels persoonlike of onvervangbare items, wat die verhouding tussen wit en swart in dié land vir altyd bederf. Vandaar die opskrif hier bo: “Dinge wat swartes by my gesteel het.”
Ek dink elkeen het ‘n verhaal om te vertel. Graag verneem ek daarvan, hoe gering of onbenullig ook al. Dit mag ‘n foto-album wees, ‘n mansjetknoop wat jy by jou oupa geërf het, jou ouma se goue armband, ‘n antieke kamera wat vandag waardeloos is maar wat sentimentele waarde het, ‘n paar gunstelingskoene, ‘n ou motor wat jy so goed opgepas het en nou skoonveld is.
Terwyl Ruth First se mitiese “gesteelde grond” oral druk bespreek word en al die polities korrekte kommentators in die media hulle met die idee vereenselwig dat blankes hul plase aan swartes moet oordra, weet ek van nêrens waar daar na die miljarde, nee triljoene rande se goedere verwys word wat swartes oor die afgelope meer as drie eeue by ons gesteel het nie. Dink net as ons op ‘n dag daarvoor vergoed kan word!
Omdat ons vir ‘n paar jaar hier in Johannesburg naby die swart woonbuurt Alexandra gewoon het, het ons gesin besonder swaar onder diefstal deurgeloop. Ons huis is byna elke jaar van waardevolle en persoonlike besittings gestroop. Die inbrekers het, ongeag die diefwering en alarmstelsel deur die vensters ingekom, deur die glas langs die voordeur, selfs deur die dak en plafon. Hul vindingrykheid het geen perke geken nie. Eers toe ek in Frankryk gaan woon het, kon ek ‘n persoonlike klerekas opbou, want voorheen is al my klere jaarliks gesteel.
Deesdae woon ek in ‘n veiligheidsbuurt, maar selfs hier het ‘n bediende ‘n paar skoene van my gesteel waaraan ek besonder geheg was en wat ek eers later agtergekom het. Dit was ‘n paar skoene wat ek op ‘n uitverkoping in Londen gekoop het en wat my volmaak gepas het. Die model word nie meer gemaak nie en daarom is hulle onvervangbaar. Ek het hulle soos goud opgepas en elke keer as ek hulle gedra het, was dit vir my ‘n spesiale geleentheid.
Sy het ‘n seun gehad vir wie sy waarskynlik die skoene vasgelê het. Hy of sy sou nooit kon weet watter waarde daardie paar skoene vir my gehad het nie, waarvan die geldwaarde maar ‘n geringe aspek was. Dit was ook ‘n soewenier van ‘n besoek aan Londen, van ‘n middag in die National Gallery waar ek na Turner se skilderye gaan kyk het, van daardie ragfyn weefsel van ons verfynde Europese kultuur waarvan ons net ‘n deeltjie in ons lewens kan opdoen of bemeester. Ná haar bedanking het ons nog ‘n ander bediende gehad, maar teen die derde selfoon wat sy in ons huis gesteel het, het ons haar in die pad gesteek en nog nooit weer ‘n bediende gehad nie.
Gelukkig steel swartes nie boeke nie, dus het ek nog al my pa en my oupa se boeke wat ek van hulle geërf het. Tydens my verblyf in Europa het ek my egter verstom oor die ou antieke voorwerpe en objets d’art waaroor Europeërs beskik, want natuurlik het hulle meesal nie bediendes of tuiniers nie. Ons sou ook sulke dinge gehad het, maar ons word so gereeld besteel dat ons eenvoudig nie ‘n persoonlike versameling van enigiets kan opbou nie.
Toe my kinders onlangs nog op skool was, het die onderwyseres eenkeer aan die klas gevra wie se huise die afgelope jaar of twee beroof is. Meer as die helfte van die kinders het hul hande opgesteek. Ons kinders word groot in ‘n kleptomaniese samelewing waar diefstal die norm is. Geen wonder die staatskas of die munisipaliteite word ook geplunder nie, want dit is feitlik die norm.
Iewers in Nelson Mandela se biografie, wat deur die Amerikaner Richard Stengel geskryf is, Long walk to freedom, loof hy veediefstal as ‘n soort kuns. Hoeveel vee het swartes nie oor die jare by ons gesteel nie? Veediefstal op die berugte Lesotho-grens is blykbaar so erg dat grensplase aan die SA kant blykbaar so te sê waardeloos is.
In die eerste boek van die Nobelpryswenner, J.M. Coetzee, Dusklands, beskryf hy hoe sy voorouer, Jacobus Coetzee, op ‘n ossewa die binneland intrek en hoe sy wa uiteindelik deur ‘n klomp Hottentotte gestroop word omdat hulle blykbaar nie die begrip “privaatbesit” verstaan nie:
“All was not well. A ring of strangers had collected at the tailgate where Klawer seemed to be scuffling with someone. My other four men were standing helplessly to one side. ‘What is going on here?’ I asked. I looked at Plaatje. He drew his shoulders up miserably. ‘I leave you for half an hour and I come back to chaos!’ ‘They are stealing, master.'” (bl. 78)
Elke fiets wat ek as kind gehad het, is gesteel. Enkele jare gelede het ek op ‘n fiets na ons plaaslike supermark gery en daar aangedoen omdat ek dors geraak het. Ek het geweet dat die fiets ‘n aanloklike teiken vir enige jagterversamelaars in die omtrek sou wees. Terwyl ek na die yskas met koeldranke, water en glukosedrankies gestap het, het ek kort-kort omgedraai om te kyk of ek die agterwiel nog by die ingang kon gewaar waar ek dit gelaat het. Toe ek die glukosedrankie uit die yskas neem en omdraai, was die wiel skielik weg. Ek het net daar by die winkel uitgehardloop en, ja, so wrintiewaar, daar was ‘n swarte op my fiets besig om teen die opdraande uit te trap. As hy in die teenoorgestelde rigting gery het, teen die afdraande af, sou ek hom nooit kon inhardloop nie. Dus kon ek my fiets weer by hom afneem. Ek was maar te bly om dit terug te kry en het nie eens ‘n klag probeer lê of hom ‘n paar taai klappe probeer gee nie.
By al die liefdadigheid wat blankes teenoor swartes via die kerke en ander organisasies beoefen het, om nie van ons belastings te praat wat al dekades lank op swart onderwys, welsyn en gesondheid bestee word nie, is daar die werklikheid van al ons besittings wat oor jare heen deur swartes gesteel is. In Bloemfontein het ek die grappie gehoor:
“Daar is slegte én goeie nuus. Die slegte nuus is ons moet nou almal in Botshabelo gaan woon. Die goeie nuus is: al ons goed is klaar daar.”
Hoe wáár is dit nie! Ons wat deur kranksinnige linkses soos Ruth First en haar eietydse volgelinge van ‘n abstrakte “eiendomsdiefstal” – terwyl swartes nooit enige vorm van titelakte beoefen het nie – beskuldig word, was oor jare, dekades en eeue heen die slagoffers van konstante diefstal. Hoe op aarde kan daar van ons verwag word om swartes te vergoed vir apartheid en ander onsigbare morele delikte, as swartes ons nog altyd sonder ophou van ons werklike besittings ontneem het?
Ek wil nie ‘n groot morele of politieke kwessie hiervan maak nie. Vir my gaan dit meer oor die persoonlike verliese wat ons gely het. Want elke ding wat ons verloor het, verteenwoordig ook ‘n trauma-in-die-kleine, ‘n verlies en skending van jou privaatheid. Al word dit nie met geweld van jou afgeneem nie en bloot in jou afwesigheid gesteel of vasgelê, maak dit tog inbreuk op jou eie klein wêreld. Ons stam af van Noord-Europeërs wat van die eerlikste mense ter wêreld is, waar ‘n mens spreekwoordelik nie eens jou voordeur hoef te sluit nie. Waar ‘n mens op jou medemens kan vertrou om nie jou goed te vat as jy jou rug draai nie. Daarom is dit soveel te meer traumaties om jou tussen mense te bevind vir wie diefstal blykbaar ‘n soort lewenswyse is.
As ek dink aan die dinge wat swartes by my gesteel het, dan dink ek aan my matriekafskeidpak, daardie paar Londense skoene, my ouma en my ma se juwele wat by my suster gesteel is, ‘n 8-mm-kamera en -films waarop my atletiekloopbaan op hoërskool deur my pa vasgelê is, asook ‘n groen Volkswagen wat tydens ons Durbanse jaar buite ons woonstel gesteel is en stukkend en gebreek in Zoeloeland teruggevind is. Ek onthou nog op hoërskool daardie gevoel as ons tuisgekom het en die gat in die glas langs die voordeur gesien het en geweet het dat daar weereens by ons ingebreek is.
Natuurlik gebeur daar veel erger met mense in dié gewelddadige, misdadige land. Selfs menselewens word gesteel, die asempies van kinders soos Willemientjie Potgieter of Danielle Esterhuizen, met dieselfde argeloosheid as wat die hangkaste in ons slaapkamers oopgeruk word.
Soos Jacobus Coetzee in J.M. Coetzee se verhaal, is ons verskriklik getraumatiseer deur die kultuurverskil in dié land.
Daarom sou ek vandag graag by my lesers wou verneem: Wat het swartes by jóú gesteel? ‘n Armband, of rok of baadjie? ‘n Horlosie? Jou selfoon met al jou nommers op? Hoe gering die item of hoe onbenullig die voorval ook al, sou ek graag daarvan wou hoor. Gebruik die kommentaarblad hier onder.
Die Skandinawiese lande was bekend as die grootste ondersteuners van die terreurveldtogte van die ANC en PAC teen die blankes tydens apartheid. Dit was hulle manier om hulle liberalistiese en humanistiese oortuigings uit te leef. Die Skandinawiese lande het vryer as ander Europese lande gevoel om barbaarsheid te ondersteun omdat hulle nie ‘n koloniale verlede het en met die instroming van immigrante uit Derdewêreldse lande te make gehad het nie. Skandinawiërs was salig onbewus van die groot etniese en kulturele verskille wat daar in die mensdom aangetref word. Hulle het van die standpunt uitgegaan dat alle mense wesenlik eenders is. “Ons almal bloei rooi,” soos die Amerikaners graag sê; iets wat ook van baie diersoorte gesê kan word.
Dit is dus interessant as ‘n mens ‘n geval teëkom waar Skandinawiërs die uitsonderlike ding gedoen het om hulle oorverligte oortuigings aan die harde werklikheid te toets. So ‘n geval word beskryf in Gunilla Fagerholm se boek, Blue-Eyed in Luhya land (2nd edition, 2010, 468p; Amazon Kindle $4.99). Die outeur en haar tweede man, Bertil Lindström, het Kenia in 1995 en 1996 besoek en besluit om hulle daar te vestig. As middeljariges wou hulle hulle saai daaglikse lewe in Swede met avontuur en uitdagings in ‘n warmer klimaat vervang. Bowenal wou hulle goed vir hulle nuwe landgenote wees. “Everywhere on the globe, people were suffering. We wanted to help them” (Kindle 295). Albei was deurtrek van ubuntu, oftewel medemenslikheid, wat Russel Botman die geskenk van Afrika aan die mensdom noem. Afrika het nog geskenke vir hierdie goeie Swede gehad, soos ontnugtering en wanhoop.
Die Fagerholms het hulle beroepe verlaat en hulle huis in Täby, Swede, verkoop en in Desember 1996 in Kenia aangekom. Hulle het ‘n kleinhoewe van 20 000 vk meter in die verre weste van Kenia, naby die Victoria-meer en die Ugandese grens, op die Wit Hooglande by Wausiva gekoop. In die vorige eeu was hierdie plato die tuiste van baie blanke boere; ook Afrikaners in veral die omgewing van Eldoret, sowat ‘n honderd kilometer van waar die Fagerholms hulle gevestig het. Met onafhanklikheid in 1963, toe die Mau Mau-terreurgroep beheer van die land oorgeneem het, het die “Land Resettlement”-projek die blankes verplig om van hulle plase afstand te doen en het hulle die land op groot skaal verlaat. Die Fagerholms se nuwe tuiste was 22 kilometers noord van die ewenaar met Kakamega as die naaste groot dorp. Net suid van die ewenaar is daar ‘n groter dorp, Kisumu, wat ‘n lughawe het en die hoofstad van die Nyanza-provinsie is. Die boektitel verwys na die Luhya-inboorlingstam en -taal wat in hierdie gebied aangetref word.
Toe hulle emigreer, het die Fagerholm-egpaar hulle hond, Rufus, saamgeneem. In Swede was daar baie formaliteite wat nagekom moes word voordat die Fagerholms seker gevoel het dat die hond sonder probleme in Kenia toegelaat sou word. Op Nairobi se lughawe is hulle met die hond en die dokumentasie, soos veeartssertifikate, na die doeane. “The two Customs officials were talking to each other, their backs turned on us” (163). Na ‘n lang wag het hulle uiteindelik een van die beamptes se aandag getrek en hy het bloot gesê: “Go through” (163). Later moes hulle die 500 kilometers na Nairobi terugry om hulle toelatingspermitte in orde te kry. “Most of our first week in Nairobi was dedicated to waiting for people who didn’t show up at the agreed time” (394).”Days were spent on a never-ending back and forth. The hopelessly corrupt administration made the issue even more difficult for us” (398). “People said Kenyan corruption was ranked number three in the world and, at the same time, they joked Kenya had paid bribes to get that high ranking” (4698).
In Nairobi het hulle soms met hulle Land Rover die verkeerde afdraai geneem. “We ended up in the slum areas. What we saw there was awful. People starving, dying; deformed bodies, crippled children, street urchins intoxicated by sniffing glue or solvents … It was more than I could bear; I walked with tears in my eyes. A horrid stench emanated from the garbage heaps where people rummaged about looking for food. It was all so inhuman. A jarring contrast with the world of the well fed and clad Africans we’d seen at the airport” (195).
Die Fagerholms het aanvanklik in een van die twee bestaande kleihutte op hulle grond gewoon en ‘n houtafdak met ‘n puttoilet en stort gebou. ‘n Deel van die erf is omhein en hulle het wagte (“askaris”) aangestel om hulle eiendom dag en nag te patrolleer. Spoedig is daar gate in die omheining geknip wat die wagte oënskynlik nie raakgesien het nie. Later het die Swede agtergekom dat gesteelde goed binne hulle erf naby die heining versteek word, sodat dit maklik van buite die erf ingepalm kon word. “Sometimes I wondered if there were any honest people at all around us” (1393). Vir die wagte is ook ‘n afdak gebou, asook een vir die kragopwekker. Aan ‘n ander swarte het hulle geld geleen sodat hy sy skuld by die hospitaal kon betaal en daarna die lyk van sy vrou by die dodehuis kon opeis. Hy sou vir hulle tuinwerk doen om die geld terug te betaal. “Why was he so lazy when it came to his own home? Why didn’t he plant bananas and avocado on his own land?” (511).
Een van die wagte, Jim, het klere van die Fagerholms gesteel en dit openlik gedra. “He’d put part of our day workers’ salaries into his own pocket … he’d been demanding money from people for delivering messages to us and … he’d been threatening the ones refusing to pay” (1197). Hy is ontslaan. “He’d threatened to come back and shoot us all” (1210). ‘n Ander wag, Mark, het kort-kort nuwe batterye kom vra vir die flits waarmee hy sy patrolleerwerk in die nag gedoen het. Hulle kom toe agter dat hy die nuwe batterye in sy radio sit en die oues in sy flits. Voortaan het hulle die flits se nuwe batterye met ‘n handtekening en datum gemerk.
Mettertyd het hulle agtergekom dat hulle die getuigskrifte van kandidate vir werk nie kon vertrou nie. Wat die swartes doen, is om bv in die geval van ‘n aspirantkok ‘n blanko briefhoof by ‘n hotel te steel en dan daarop ‘n gloeiende aanbeveling aan te bring. ‘n Ander probleem was die gereelde diensonderbrekings van werkers om begrafnisse by te woon. ‘n Enkele begrafnis kon 14 dae duur. “People disappeared from work for weeks on end to attend a funeral. Once they were back at work, some other relative or friend died and they disappear again” (4360).
“Others wanted us to employ them or wanted us to pay the school fees for their children. They expected both this and that from us, because white people were rich” (468). ‘n Swarte, Makuso, wat hulle leer ken het toe hulle eiendom gesoek het om te koop, “wrote us a letter, asking when he could fetch the matatu [minibus] we’d promised him. We answered we’d never either promised or talked to him about a matatu” (540). Later het Gunilla te hore gekom dat hy haar dood wou hê. Hoekom? “Makuso wants your land and he’s planning that if you die, then Bertil could marry one of his daughters. Then they’ll murder Bertil and Masuko and his family can take over the land” (554).
Hoewel die Fagerholms hulle eiendom wettig gekoop en betaal het, het hulle ‘n vorige bewoner, Patrick, aanvanklik toegelaat om in een van die oorspronklike twee hutte aan te bly. Hy en die vorige eienaars het opgetree asof die eiendom steeds aan hulle behoort. Daar was voortdurend ‘n toeloop van swartes, bv om voorvaders te huldig. “During a couple of days lots of people lived in that banda [hut]; dancing and singing all night long. Daytime everybody walked around as if they owned the compound. And we ourselves felt like intruders” (598). Patrick het dieselfde soort kans as Makuso met hulle gevat. “Ma’m, I’ve come to fetch the school-fees and I also need a new school uniform … You’ve actually promised me that” (584). “No, we’ve never done that and you know that very well … you’re actually neither our child nor our problem” (602). Die goeie Swede het die geld betaal wat Patrick geëis het, maar in ruil daarvoor hom van hulle grond af gekry en die hut gesloop omdat hulle daar wou bou.
“I realized that our African adventure wasn’t the first challenge I’d accepted in my life” (263). Wat hulle nie toe al geweet het nie, is dat die stamhoofde in die omgewing gewed het dat hulle nie ‘n jaar daar sou uithou nie. Die Fagerholms het op groot skaal werkers aangestel en mettertyd drie nuwe hutte met twee slaapkamers elk as blyplek vir gaste en ‘n restaurant gebou, met toilet- en badgeriewe, en uiteindelik ook nuwe woonkwartiere vir hulleself. Vir die personeel is vier wooneenhede met twee kamers elk gebou, asook ‘n toilet en waskamer. Die bou van die septiese tenk het ook baie tyd en geld geverg. Sonpanele het elektrisiteit verskaf. Die vrugbare grond is ontwikkel met pragtige vrugte- en ander bome en struike en ‘n groentetuin.
Hieruit moet nie afgelei word dat die arbeiders vinnig gewerk het nie. Oor die fondament vir die eerste gastehut skryf Gunilla: “That work had been going on for ten days instead of one” (1030). Wat die goeie Swede toe nog nie geweet het nie, is dat die arbeiders kyk hoe lank hulle die bouproses kan uitrek, want hulle word per dag vergoed. Moontlik is dit waarom dit so lank duur om bv ‘n kragstasie in Suid-Afrika te voltooi.
Aan die begin het die Fagerholms gekamp. Hulle besittings het uiteindelik uit Swede in ‘n skeepsvraghouer opgedaag. “Among it were also lots of things for the poor villagers, since we’d asked our community in Sweden to give us children clothes they were no longer using” (793). “While we were unpacking some of the boxes after the arrival of the container, everybody kept asking if they could take home empty boxes to use for insulation in their bandas” (1343). Op hierdie manier het die Fagerholms ‘n televisiestel verloor. “We’d been such idiots. We’d given all those helping us with our household articles a splendid tool to use for carrying stolen items out of the compound without being seen. Lots of our things were missing. We hadn’t thought of telling them to fold the boxes, before taking them away” (1347).
Afrikane lewe anders as Swede. “Some young boys were driving the family cows and goats to their bandas, sadly with stabs and blows … they didn’t treat animals well” (502). Mense word nie noodwendig beter behandel nie. “One mother … had poured kerosene [lampolie] over one of her children and then set him on fire. The reason for doing it was that the hungry child had stolen some ‘ugali’ – maize porridge – just before dinnertime” (565). “While in Sweden, we’d never ever imagined violence was so common in rural parts of Kenya” (979). “There was no limit to violence” (4847). Teen die einde van 1998 “Father Samuel had stopped Midnight Mass; he no longer regarded it safe outdoors at night” (4851). Saans “as a protective measure, I checked that the panga was under the bed and the torch below the pillow” (4863). Later: “It wasn’t very funny to sleep with a machete each under the bed and the air pistol between us” (5174).
In die reënseisoen het die Fagerholms genoeg water opgevang, maar in die droë seisoen was hulle van ‘n fontein en spruit aan die onderpunt van hulle eiendom afhanklik. Hulle het ‘n pomp geïnstalleer, maar dit is gesteel. Hulle het die owerheid vir die aanlê van water betaal, maar daarvan het feitlik niks gekom nie. Later het hulle op eie koste die sloot vir die waterpype laat grawe. “They’d only pretended to work and cheated us with the digging” (652). Die Fagerholms het gesukkel om die nodige waterpype uit die ministerie van waterwese te kry. “Suddenly a farmer living alongside the road … claimed we’d have to pay him for the land close to the road [road reserve] where the ditch was dug” (652). Voordat die pypleiding hulle kleinhoewe bereik het, is van die waterpype gesteel. Ten einde raad het die goeie Swede self die pype gekoop. Daarna wou die waterfiskaal dikwels nie water aan hulle voorsien nie, al betaal hulle daarvoor. Hy het ekstra geld geëis omdat hy glo eers diesel vir die pomp moet koop. Onwettige wateraansluitings is van die pyp af deur talle nie-betalers gemaak, sodat bitter min water die Fagerholms, wie se eiendom aan die eindpunt was, bereik het.
Lykshuis in Swede waar liggame uitgeken moet word, soms uit die derde wêreld
Weens korrupsie was dit moeilik om ‘n telefoon te bekom. Wanneer daar ‘n diensonderbreking was, kon dit weke duur voordat die verbinding herstel word, bv wanneer bome op die kabels geval het of die lyn opsetlik gesaboteer is. “A thief stole thirty meters of telephone wire in the middle of the day” (4946). “No telephone company workers worked other than on Sundays, getting double salary that day. Then they turned out, preferably ten men on a job where only one was needed, and asked for bribes” (665). “It was common in Kenya that telephone company employees used client telephone numbers to make private calls” (4702).
Die posdiens was onbetroubaar. “Some parcels got lost. Envelopes containing seed bags were, as it seemed, predestined to disappear … They were probably mistaken for envelopes containing money or drugs” (4714). “The spare parts for the converter … had disappeared in Customs” (5693).
“We, being Swedes, actually had a lot of false ideas about the country” (686). Die Fagerholms het gedroom van ‘n skool en koshuis wat hulle wou bou en ook van ‘n kliniek. Naby hulle was ‘n skool met twee klaskamers maar sonder skoolboeke. Hulle het toe gereël dat daar geld vir hierdie skool in Swede ingesamel word. Die kliniek sou op dieselfde manier befonds word, maar daar is van die plaaslike gemeenskap verwag om ook by te dra, bv met arbeid. Toe die mure ‘n meter hoog was, is die werk aan die kliniek gestaak omdat die plaaslikes, aangestig deur die stamhoof, nie hulle beloftes nagekom het nie.
Daar word verwys na ‘n vrou “only eighteen years old but already had five children” (2157). Dit is waarom baie meisie nie hulle skoolloopbaan kan voltooi nie. “It was very common with twelve-year old girls giving birth … We’d always believed that all the small girls carrying around infants were taking care of their smaller siblings but now we understood that in many cases it was actually their own babies” (2174). “The infants were often found in ditches, in the rainforest or in the sugarcane fields, abandoned by their mothers” (5596).
Vir die goudmyn by Sotanini het Bertel ‘n lugpomp ontwerp en gebou. Hierdie vertilasiestelsel het die mynwerkers in staat stel om langer ondergronds te bly. Die Fagerholms het ook met die verbouing van sampioene geëksperimenteer en was so suksesvol dat hulle talle mense in die gemeenskap opgelei het om dieselfde te doen. “We wanted to develop this project into a full-scale aid project for the region” (5426).
“The roads could hardly be called roads any longer and it was often better to drive at the side of them” (1449). Toe Gunilla se 81-jarige pa kom kuier het, het hy ‘n kilometer van die openbare pad na hulle kleinhoewe toe op sy koste herstel. Die Fagerholms later “renovated the whole road from Wushiye to us in Wuasiva” (4468). “A lot of people along the road, who had sold us stones and concrete, were now probably rather well-off … the villagers had stolen the stones, dug out at the roadside by us, and sold them back to us” (4473). “Gratitude didn’t exist. It went without saying that we, white people, should help everyone” (3097).
Wanneer die Fagerholms met hulle voertuig na ‘n ander dorp of na Nairobi of terug gery het, was daar dikwels swartes wat verniet saamgekarwei is. Toe hulle voertuig op ‘n keer ses kilometers van hulle huis gaan staan het, wou hulle van die swartes se vervoer gebruik maak. “Since we were white, they asked us for almost seven times that amount each” (1206). Ubuntu-onthalwe sou hulle dus sewe keer meer as swartes moet betaal. Hulle het eerder geloop. Op ‘n keer het hulle ‘n sekere soort plant gesoek. ‘n Swarte het beweer hy weet waar hulle dit kon koop. Hulle het daarheen gery, maar daar was glad nie sulke plante beskikbaar nie. Hulle kom toe agter dat hulle belieg is, dat die swarte bloot gratis vervoer na daardie plek verlang het.
Vir die busdiens van Nairobi af moet vooraf bespreek en betaal word sodat die busmaatskappy die geld kry. Sodra die pad gevat word, word enigeen wat waai opgelaai en staanplek op die bus gegee, tot vyftig mense met bv lewendige hoenders. Staande passasiers is egter verbode. Die bus word gevolglik deur die polisie voorgekeer. “When the police officers had received their bribes, they let us continue” (3553).
‘n Ruk lank het die restaurant en gastekamers gefunksioneer. Op ‘n keer het hulle gaste vir middagete verwag, maar hulle het nie opgedaag nie. Die kok vra toe “if the staff could have a little of the stew for lunch … I answered that it was OK” (1407). Die gaste het eers die middag teen vier-uur opgedaag. Die plan was toe om die stoofgereg die aand te bedien. Die kok sê toe: “There’s no stew left. You told us we could have it for lunch. It’s finished.” Gunilla: “The three of you have finished a stew with three kilos of fillet steak and I don’t know how many vegetables” (1416). Sy merk toe hoe vet die kok geword het sedert sy daar diens aanvaar het.
Daar was heelwat plae, soos krieke, kakkerlakke, spinnekoppe, malariamuskiete, muise, rotte en slange. “We even offered a reward for each snake killed. It wasn’t until recently we understood we’d been cheated out of a rather large amount of money. The staff used the same snake skin several times over. So now we gave the order that the offending reptile must be chopped into pieces in Bertil’s presence before we’d pay any more rewards” (1503). ‘n Swarte van elders het ‘n kolossale lewendige slang daar aangebring en vergoeding geëis. ‘n Soortgelyke verneukspul is gepleeg met plante wat hulle van kinders gekoop het. “The children’s father was the person who originally sold us the plants. Later on, he’d sent his children to dig up the plants and sell them to us once more” (4302).
Die polisie kon glad nie vertrou word nie. As iemand op sy fiets heeltemal onskuldig omgery word, lê die polisie beslag op die fiets en moet die slagoffer omkoopgeld opdok om sy fiets terug te kry. ‘n Nuwe regulasie het in werking getree waarvolgens elke voertuig ‘n groen etiket moes hê wat sertifiseer dat dit padwaardig is. Die Fagerholms moes ‘n lang lys foute binne enkele weke aan die Land Rover herstel te midde van ‘n inflasiekoers van 40%. Hulle het agtergekom dat hulle werktuigkundige hulle uit baie geld verneuk het. By sy vorige werkgewer het hy ‘n kwitansieboek en ‘n stempel gesteel. “He’d filled in the sums we should pay for all the faked car repairs” (2082).
Terwyl hulle gery het, het ‘n geestesversteurde ‘n klip deur hulle voertuig se voorruit gegooi. Van die omstanders het die skuldige aangekeer en wou betaling daarvoor hê. Toe die Fagerholms weier, het hulle die man vrygelaat. Hulle moes vinnig vlug omdat klippe na hulle gegooi is. Toe hulle die saak by ‘n polisieman aanmeld “he thought we should catch the villain ourselves” (3777). “I said we’d most certainly be lynched if we, as whites, captured an African” (3782). “The police officers weren’t in the least interested” (3791). Bertil: “I really wonder why we came to this place” (3808). Gunilla: “It felt as if each day only brought new sorrows. I had nightmares every night. In them, I saw threatening faces expressing hatred and stones flying towards me. I was suddenly afraid of people … Bertil and I were in no way whatsoever racists. We’d come to Kenya to help, then why were people so racist towards us?” (3831).
Dit val op dat hierdie Swede sosiaal eerder met blankes en Oosterlinge as met Afrikane verkeer het. Verskeie kere word na “nice Indians” verwys (bv 1740, 1861). Op ‘n keer het hulle ‘n kok in diens geneem wat haarself belangrik geag het. “She … said that she should of course also sit at table with us and be served ‘as the lady she was’. When she didn’t get it her way, she slammed the doors and stormed out. At that exact moment, her time with us came to an end” (3197).
Die groot sambrele wat gaste teen die son beskerm het en die olielampe wat die eiendom saans verlig het, is dikwels gesteel. “It seemed irrelevant that no other employees in the district were treated as well as ours. We paid them the double minimum wage and they had lots of benefits” (1795). “I still didn’t fully understand these beautiful, hospitable and cheerful people. I could understand if they stole because they were poor and hungry. But stealing as a hobby was incomprehensible to me. They didn’t even seem to be embarrassed when they were shown up. We were generous to others and, when necessary, were happy to give away blankets, food or sometimes money. But they still stole. Why? Was it only because we were white?” (2274). Bertil het op ‘n keer na nog ‘n teleurstelling gesê: “I’m so sick and tired of us always being so kind” (3618).
Hulle moes hofsittings bywoon en getuig wanneer diewe wat eens vir hulle gewerk het weens diefstal verhoor word. Die swartes in die hof het haat teen hulle uitgestraal. “I felt quite sick having them so close” (4189). Personeel wat ontslaan is, het kwaad teen hulle in die gemeenskap gestook. “During the four years we’d lived here, we’d hired more than sixty persons and had fired fifty-four of them for dishonesty” (5183). Die probleme met onbetroubare personeel, watertoevoer en die telefoon wat dikwels buite werking was, het hulle genoop om hulle gastehuis vir besoekers te sluit. “I just wanted to pull a blanket over my head and wake up in some other place” (4207).
Hulle het besluit om hulle eiendom te verkoop en te vertrek voordat hulle weer moet sukkel om hulle besoekerspermitte hernu te kry. “At night, I dreamed about Sweden” (4355). ‘n Dokter het stres by Gunilla gediagnoseer. “The best medicine for my health would be to leave Kenya” (4465). “I only had one thing … in my head … Would we soon be able to leave?” (4807). “Regardless of how much good we did, helping the village and the villagers, we always got stabbed in the back instead of being thanked” (4294). “We decided to pack an emergency suitcase” (5179). “I wished we’d never heard about Kenya” (5303, 5762). Later skryf sy van “this godforsaken country” (5987). “Why couldn’t they see the human being in us and not only our white skin? Why didn’t they understand that we wished them all the good things in the world and wanted to help? The only thing they cared about was stealing and destroying; in fact, in the long run, spoiling things for themselves. What they exposes us to was sheer racism” (5766).
Terwyl die Fagerholms gewag het om ‘n koper vir hulle eiendom te kry, het hulle besluit om twee maande in Swede vakansie te gaan hou. Voor dit het elkeen van hulle net ‘n kort besoek aan Swede gebring vir die begrafnis van ‘n ouer. Terug in Kenya was hulle verbaas oor hoe baie geld namens hulle tydens hulle afwesigheid bestee is. Hulle werknemers “bought petrol corresponding to twenty drives to Nairobi and back; the food costs were preposterous and there were lots of strange out-of-pocket expenses without receipts … All expenses were astronomical and lots of income entries were missing” (5349). “The boys, Fred and Willy, had taken turns in using our bedroom, taking girls there” (5361). “The boys had also been driving around in all directions in our car” (5366). “My Suzuki had been used as a taxi” (5370). “Where was the driver’s log Fred had promised to keep updated?” (5379).
Noah “told us Fred and Willy had contacted him, while we were in Sweden last year, and asked him if he wanted to buy an electric welding set. They told him that they also had a petrol operated water pump and a video camera for sale. The boys had been driving around in my Suzuki, offering our things for sale” (5807).”We’d actually been like one big happy family. How could they?” (5370). Van die laaste dinge wat die Fagerholms in Kenia gedoen het, was om in hierdie diefstalsaak te getuig. “The police didn’t seem to have done their job at all. Several persons and witnesses had never been contracted, in spite of us reminding them time after time” (5922). Die saak sou sonder die Fagerholms voortgesit word, indien wel.
Ten einde raad het hulle hulle eiendom teen meer as 60% afslag,”a ridiculously low price,” te koop aangebied (5709). ‘n Kerkgenootskap kon nie meer as 9% as deposito aanbied nie. “We hoped we’d one day be paid more” (5931). Hulle het gevoel hulle lewens word weens haat in die gemeenskap bedreig. “This constant fear was tearing me apart. I couldn’t stand it any longer” (5991). Hulle het in Mei 2001 besluit om met net een tas elk uit Kenia terug na Swede te vlug. “The rest of our belongings remained at Riverdale Gardens, our Kenyan home” (102). “At the gate, I turned around and had a last long look at our home that we were now leaving forever. What a paradise – unfortunately with a touch of hell” (6013). Toe hulle in die vliegtuig is: “Tears ran down my cheeks. ‘Thank God, we’re alive!'” (85). “I wanted a normal life again” (106). “We’re probably the most blue-eyed people in the universe. Bertil, why can’t we ever learn?” (115).
In 2006 skryf Gunilla: “After five years of depression and nightmares, I now feel as if I have gone through an internal cleansing” (6017). Die skryf van hierdie boek was haar terapie. “Sometimes, I have cried lakes of tears; sometimes been blaspheming so that my office has been reeking of sulphur, but now I am through it and I feel like a new person” (6022). Haar webtuiste is: www.medialib.se Daar kan verdere inligting verkry en foto’s en video’s besigtig word. Bertil het in 2007 ‘n beroerte gehad.
Die boek het ‘n duidelike boodskap. Sou die Fagerholms dit voortaan in hulle persoonlike hoedanigheid in Swede uitdra, of sou hulle liewer aansluiting by die populêre plaaslike mening soek? Die antwoord is te vinde in die boek se voorwoord: “I want to emphasize that we love Kenya and the Kenyan people and that we have never regretted our adventure, once we’d come to terms with the shocking departure” (40). Ek sal maar hulle eie vraag herhaal: “Can’t we ever learn?” (115).
‘n Interne konsepouditverslag oor die Seta vir kuns en kultuur, het wenkbroue laat lig oor verkwisting, het City Press berig.
Mike Tsotetsi, uitvoerende hoof van Theta, het via ʼn e-pos aan die koerant gesê dat die verslag nog nie aan die Seta se raad oorhandig is nie.
“So ver dit die raad betref is Grant Thornton steeds besig met die ondersoek en gee die raad sy volle samewerking.”
In die konsepverslag is R10 miljoen vir ʼn ongespesifiseerde Afrika-sokkernasiebekerprojek toegewys.
Die geld is vir die sektorale opleidingsowerheid van die toerismebedryf (Theta) beskikbaar gestel, maar daar kon intussen nie vasgestel word waar presies die geld heen verdwyn het nie.
Die koerant berig ook dat die konsepverslag deur Grant Thornton ʼn voormalige werknemer die Seta uitsonder wat ʼn skooltoer na Italië vir “drie benadeelde kinders” sou organiseer.
Een van die skoolkinders is ‘n voormalige werknemer se kind. Die borgskap is deur Tsotetsi self afgeteken.
Die verslag maak ook melding van ʼn werknemer wat van ‘n sekretaresse tot ʼn bestuurder bevorder is met die hulp van iemand anders se CV.
Die sekretaresse het glo die naam bo aan die CV verander en dit as haar eie ingedien.
Gauteng se premier, Nomvula Mokonyane, het Sondag in Bekkersdal aan die Wesrand verklaar dat sy nie deur betogers geïntimideer sal word nie.
“Ek sal nooit van enigiets weghardloop nie. Ek sal nie weghardloop van ons mense terwyl hulle ‘n ’n krisis verkeer nie.” Seweduisend inwoners het opgedaag om haar te troef.
Paaie in die lokasie is Sondag met klippe en brandende boomstompe versper. Skole en eksamens is ook ontwrig. Inwoners eis onder meer dat die burgemeester van Westonaria, Nonkuliso Thunzi, die trekpas kry.
Die betogings duur nou al weke lank en 59 mense is reeds in hegtenis geneem vir poging tot moord, diefstal en openbare geweld.
Mokonyane sê sy het gehoor daar word geëis dat dié mense vrygelaat word anders sal die plundery voortduur. Hierop het sy gesê die regering “sal nie as gyselaar aangehou word nie”.
Sy het inwoners skerp gekritiseer omdat hulle Sondag kerkdienste ontwrig het, iets wat selfs nie in die apartheidsjare gebeur het nie. “Kerke was ons vestings,” het sy gesê.
Die polisie is in die gebied ontplooi. Die oproerige inwoners sê hulle sal aanhou totdat die Westonaria plaaslike munisipaliteit onder administrasie geplaas word.
Hulle het Sondag met Gautengse regeringsamptenare vergader om die swak dienslewering in die munisipaliteit te bespreek.
Die regering het onderneem om die bewerings van korrupsie in die munisipaliteit te ondersoek.
Thunzi sê die inwoners keer dat die munisipaliteit sy werk kan kom doen, soos vullisverwydering. – Sapa
Die Durbanse metropolisie (die stad word nou eThekwini genoem) ondersoek blykbaar hoe batterye en nuwe bande van hul voertuie af “verdwyn”, berig die Witness-koerant.
Die koerant haal ‘n woordvoerder, senior superintendent Eugene Msomi, aan waar hy sê dat ‘n aantal interne ondersoeke aan die gang is.
Die berig bevat nog ‘n aanhaling deur ‘n senior offisier wie se naam nie genoem word nie en wat sê dat ‘n polisievoertuig met splinternuwe bande agterna met afgeloopte bande na die stasie toe sou terugkeer.
“Dis helder dat bande gestroop en verkoop word. As die beamptes skofte ruil, sien niemand enigiets raak nie,” sê hy.
He meen ook dat daar geen verklaring is oor hoe voertuie wat op die polisieperseel geparkeer staan hul batterye daar “verloor” nie. – Sapa
Drie swart mans wat daarvan beskuldig word dat hulle ’n 13-jarige meisie en ’n 50-jarige man verlede jaar in Muldersdrift vermoor het, het skuldig gepleit.
Die drie het ook skuldig gepleit op ’n reeks ander misdade, het The Star berig.
Alfred Zwane (27), Samson Mandlezi (23) en Manir Lubisi (27) het Maandag in die Suid-Gautengse hooggeregshof skuldig gepleit op nege van die tien aanklagte teen hulle.
Die drie het skuldig gepleit op aanklag van die moord op die 13-jarige Alyssa Botha op 5 September verlede jaar en ook op die moord op André Jordaan (50) op 13 September.
Alyssa is ten aanskoue van haar 17-jarige suster Meghan doodgeskiet en hul pa, Anton, is in die aanval gewond.
Die mans het ook skuldig gepleit op aanklagte van roof, diefstal, poging tot moord, aanranding en inbraak.
In elk van die aanvalle het die mans hul slagoffers oorval terwyl hulle by die huis was, of net by die huis aangekom het.
Zwane, Mandlezi en Lubisi is op 14 September in hegtenis geneem.
