Terwyl die rand en die Turkse lire reeds ‘n derde van hul waarde oor die afgelope drie jaar verloor het, meen groot oorsese banke dat dié geldeenhede nog verder moet val om dié twee ekonomieë mededingend te maak.
Volgens die Switserse bank UBS AG is die Turkse lire 12 persent te duur en die rand 10 persent. UBS het so pas 22 geldeenhede op grond van hul handelsbalanse gewaardeer en vanweë Suid-Afrika se chroniese handelstekorte is bevind dat ons geldeenheid steeds te duur is.
Die politieke en ekonomiese onrus in Suid-Afrika het politieke risiko’s geskep wat die land onaantreklik vir beleggers maak. “Die rand en lire is steeds te duur,” sê Shewta Singh, ‘n ekonoom vir ontluikende markte by Lombard Street Research in New York. “Dié geldeenhede geval nie vanweë die risiko’s.”
Sowel Turkye as Suid-Afrika se tekorte op die lopende rekening het begin daal van hul rekordhoogtepunte, maar hulle is steeds omtrent twee keer soveel soos ander vergelykbare lande, wat verdere valutaverliese aandui. Opsiehandelaars is mees pessimisties oor die lire op ‘n lys van 31 vername geldeenhede wat deur Bloomberg gemonitor word, ná die Argentynse peso. Buitelandse beleggers is egter vir die tweede kwartaal ná mekaar besig om geld vanuit Suid-Afrika se staatseffektemark te onttrek.
Afgesien van die Argentynse peso, is die rand die slegste presteerder teen die dollar op ‘n lys van 24 ontluikende geldeenhede wat deur Bloomberg sedert 14 Maart 2011 gemonitor word, met ‘n daling van 36 persent. In dieselfde tyd het die Turkse lire met 29 persent afgeneem.
Op 30 Januarie het die rand die laagste punt in meer as vyf jaar bereik toe dit teen 11,3909 teen die dollar verhandel het, alvorens dit op 14 Maart tot 10,6711 herstel het. Die lire is omtrent 3 persent swakker sedert die begin van 2014 en het op 27 Januarie ‘n rekordlaagtepunt van 2,39 bereik.
Die Amerikaanse beleggingsbank Morgan Stanley het verlede jaar in Augustus na die rand en die Turkse lire, tesame met die Brasiliaanse real, die Indiese roepee en die Indonesiese roepia, as die “brose vyf” verwys as gevolg van hul afhanklikheid van buitelandse kapitaal om die tekorte op hul lopende rekeninge, die breedste handelsmaatstaf omdat dit beleggings insluit, te finansier.
Turkye se tekort sal vanjaar tot 6 persent van sy bruto binnelandse produk afneem, vanaf 7,4 persent verlede jaar. Dit sal steeds die hoogste in die Groep van 20 wees, gevolg deur Suid-Afrika. Díe land se tekort word vooruit geskat om vanjaar tot 5,5 persent toe te neem.
Enige voordele van valutadepresiasie is moeilik bekombaar aangesien die langsame groei in Europa en China, die lande se vernaamste handelsvennote, die vraag beprek.
Goldman Sachs beraam dat ‘n verswakking van 27 persent in die rand tot 13,50 per dollar nodig is om Suid-Afrika se tekort tot ‘n “volhoubare” vlak van 3,5 persent van BBP te laat afneem. Daardie vlak is laas in Desember 2001 gesien toe die rand tot ‘n rekordlaagtepunt van 13,8401 teen die dollar geval het. Die Turkse lire behoort 13 persent te daal tot sy allerlaagste punt van 2,50 per dollar, volgens die New-Yorkse firma.
Sedert die Turkse sentrale bank die eenweek-repokoers tot 10 persent vanaf 4,5 persent tydens die ‘n nagtelike noodvergadering op 28 Januarie verhoog het, het die lire met 1,8 persent gestyg. Die volgende dag het die goewernante van die Suid-Afrikaanse Reserwebank, Gill Marcus, onverwags die plaaslike repokoers met 0,50 persentasiepunte tot 5,5 persent opgeskuif, wat ‘n 6,1-persentstyging in die rand veroorsaak het.
Sedert Desember het beleggers $954 miljoen vanuit die Suid-Afrikaanse effektemark onttrek as gevolg van die mynstakings, terwyl die Turkse korrupsieskandaal daartoe bygedra het dat $1,7 miljard Turkse effekte in die eerste twee maande van 2014 verlaat het.
Credit Agricole SA skat dat die rand min veranderd teen 10,60 per dollar teen die einde van die jaar sal verander, maar voorsien ‘n verdere 8-persentdaling in die Turkse lire tot 2,4 per dollar.
“Turkye en Suid-Afrika het albei ‘n tekort aan mededingendheid,” sê Sebastien Barbe, die hoof van ontluikende-marktenavorsing by Frankryk se derde grootste bank. “Dis moeilik om te argumenteer dat dié twee geldeenhede al genoegsaam gedaal het.”
Vakbonde geaffilieer by die Nasionale Raad van Vakbonde ( Nactu ) oorweeg ‘n solidariteitstaking ter ondersteuning van Amcu, het die federasie Maandag gesê.
