Rastoilet-herrie oorspoel Louis Trichardt

Die bewering dat toilette by ʼn sakeonderneming in Louis Trichardt, Limpopo op grond van ras toegewys word, is ongegrond het die eienaar van die gebou gesê.

“Nee dit is nie waar nie. Daar is nie so iets nie,” het Bennie van der Merwe aan Sapa gesê.

Huurders gebruik hul eie toilette maar lede van die publiek het nie toegang tot huurders se geriewe nie, sê Van der Merwe.

Die Sowetan het Woensdag berig huurders by die Vleissentraal-kantoorblok in die dorp het ʼn vergadering saamgeroep omdat hulle glo aangesê is om aparte toilette te gebruik.

Van der Merwe het gesê van die huurders het sleutels vir die toilette en dat daar sleutels aan die ander huurders voorsien sal word. Rita van Schalkwyk, opsigter van die gebou, het ook die bewerings ontken maar bygevoeg dat een van die toilette vir die bestuurder se gebruik alleenlik is. “Wit en swart werkers gebruik dieselfde toilette. Dit gaan nie oor swart of wit nie.”

Volgens Van Schalkwyk het daar ʼn man by die gebou opgedaag en daarop aangedring om die vroue se toilet te gebruik. Sy het aanvanklik geweier dat die man enige van die toilette gebruik maar het later voorgestel dat hy die manstoilet gebruik. Van Schalkwyk het die man weggewys nadat hy geweier het om die manstoilet te gebruik.

Huurders meen egter dat hulle verneder word. “Daar is vier toilette in die gebou,” het ʼn sakeman, wat anoniem wou bly, aan die koerant gesê. “Een is vir swart vroue, een vir swart mans, een vir wit en bruin vroue, en die laaste een word deur een wit man gebruik. Die toilette is ook altyd gesluit en ons moet die sleutel by ʼn wit vrou aanvra as ons dit wil gebruik.”

Anonieme huurders het by die koerant gekla oor die beweerde rassisme.

Isaac Mangena, woordvoerder van die Menseregtekommissie, het Woensdag in ʼn verklaring gesê die kommissie is bewus van die beweringe en ʼn span is na die dorp gestuur om die bewerings te bevestig. “Indien dit waar is, sal ons dadelik ʼn ondersoek van stapel stuur,” het Mangena gesê.

Mangena het gesê dit is skokkend dat daar steeds 20 jaar ná apartheid gerugte is dat geriewe slegs vir die gebruik van wit mense is. “Ons wil dit graag beklemtoon dat rassisme geen plek in ʼn samelewing soos ons sʼn het nie. ʼn Samelewing wat pas uit jare van staatsondersteunde rassisme kom. Ons moet alles in ons vermoë doen om dit uit te roei,” het hy gesê.

Wildbedryf boer vooruit

buffels‘n Belegging in wildboerdery kan dié van eiendom en die Johannesburgse aandele-indeks oortref, sê wildboere.

Wildboerdery sal na verwagting in die nabye toekoms die plaaslike boerderybedryf oorheers.

‘n Ekonoom in die wildbedryf, Flippie Cloete, het by ‘n boerdedag op Klippan naby Mahikeng in Noordwes uitgewei oor die ekonomiese lewensvatbaarheid van dié soort boerdery.

Cloete sê met die prys van ‘n buffel wat op meer as R20 miljoen geraam word, dui die stygende wildpryse op groei in die wildbedryf.

Die jaarlikse omset het gegroei van R62 miljoen tot R864 miljoen oor die afgelope tien jaar, soos gemeet deur Vleissentraal se veilings, en daar is nog baie potensiaal het ontleders vroeër gesê.

Wiaan van der Linde, eienaar van Winterhoek, ‘n wildplaas buite Kimberley en Wildbedryf Suid-Afrika (WRSA) se direkteur, sê wildboerdery gee ‘n hoër opbrengs per hektaar as enige ander boerdery-aktiwiteit.

“Die meeste mense plaas in elk geval tussen 20-30% van hul beleggingsportefeuljes in riskante beleggings. Hulle kan ‘n opbrengs van 28-42% konserwatief gesproke verwag,” verduidelik hy.

Hoër kapitale belegging is nodig met al die seldsame wildsoorte, soos buffels, renosters, swart rooibokke, swartwitpense en Livingstone-elande.

Dit skep geleenthede vir beleggers wat nie boere is nie, mense soos Cyril Ramaphosa en Johann Rupert. “Die nuwe soort belegger sal ook sien dat ons die huidige hoë vlakke van opbrengs handhaaf,” sê Van der Linde .

Die grootste deel van die inkomste oor die afgelope tien jaar was uit skaars diersoorte ( R788 miljoen) , maar na verwagting sal die prys van koedoes, byvoorbeeld eksponensieel groei.

Eers is daar R7 000 vir ‘n koedoebul betaal, maar nou haal hulle tot R800 000. Dit gaan alles oor die lengte van die horings.

In 2012 het buffels die hoogste gemiddelde prys van enige dier gehaal met meer as R800 000 gemiddeld en 37% van die bedryf se omset.

Dieselfde dier het gemiddeld R610 550 in 2011 en R424 050 in 2010 gekos.

Die gemiddelde prys is egter steeds heelwat minder as die R40 miljoen wat Johann Rupert vir ‘n Kaapse buffelbul uitgehaal het.