Rubrieke – Bladsy 20

Suidpunt: Verkoop nou die kerke op Gumtree, of nie?

Dat die kerke leegloop verbaas my glad nie. Dink gou bietjie: vir die wees, die vreemdeling en die weduwee moet die kerk sorg (dus, deur die gemeente). Dit staan male sonder tal so in Deuteronomium en Jeremia. Sover ek kan onthou het die NG-kerk by my tante, ‘n boerin en weduwee met drie kinders, in die jare 1970 gekollekteer. En so ook haar pa, my oupa, wat bywoner was en sy kinders moederloos, solo, vingeralleen, moes grootmaak. Die kerk kon nie soveel omgee nie, maar ou Koos bid tog so mooi, hy mag maar elke week vir ons die diens afsluit met ‘n gebedjie. En toe my tante nou 80 raak, en as diakones aangestel word (sommer enkele jare terug nog), moes sy van huis tot huis op haar ou bene voortsukkel, om sélf vir die kerk te gaan bedel. Kollekteer. Toe ek vir haar Deuteronomium en Jeremia uitwys en dat sy die ‘skivvie’-werk doen wat die lui jongmense behoort te doen, het daar ‘n lig in haar oë opgegaan, hoewel haar mond tjoepstil gebly het.

Terloops, as die kerk veronderstel is om vir die mensdom te sorg, het niemand meer iets in die kerk om te aas nie — die kerk kan buitendien hoegenaamd nie meeding met die SASSA-kaart nie. Die Staat het uiteindelik die nuwe god geword. Binnelandse Sake het die kerk geword, die staatsamptenare die koorknape, die genadegawe van die Goddelike mis en sirkelronde hostie is in sirkelronde klinkende munte omgeskakel. Die geld moet rol. En vandag staan die rye mense geduldig op hul beurt en wag voor die kitsbank – die nuwe Nagmaaltafel en biegstoel. Wagtend op ‘n ander soort verlossing.

Maar wat dan van die gesamentlike sang en lofprysing, beteken dit dan niks vir my nie?

Hmmm… ek kan verstaan dat die Satan die hoofengel oor musiek was, voordat hy uit die hemel ge’bliksem’ is (Luk 10:18) — en toe hard op Kenia geval het, soos “Exorcist:The Beginning” (2004) dit wil hê. Want die grootste twis kan jy hier vind. Of die orkes speel te hard, of te vinnig, of speel dieselfde liedjies oor en oor, week na week, maand na maand. Die klag-SMS’e is nie min nie. Dan is daar ‘n kringfluit. Dan is die tromspeler afwesig, dan kry die klavierspeler stry met die tromstelspeler (‘drummer’) as die metrum afwyk. Dan sukkel die oumensies om by die woorde by te hou, dan sug en gaan sit jongmense weer as die musiek in ‘n transagtige herhaling aanhou-en-aanhou-en-aanhou van die koortjie “How great is our God…”. By die een-en-dertigste keer bars die pastoor in trane uit.

Het ek al gesê Christenrock is ‘n euwel? Dat ek my siel nou so moet versondig!

Nee, wat. As ek my oorfone by my selfoon indruk, is ek in ‘n vertrek in ‘n klooster waar die oggendson deur die oop venster skyn. Eers hummmm ek saam in Latyn. Die betagolwe maak jou klaar rustiger en ingesteld op die duidelike woorde. En dan begin die jongmans uit volle bors SONDER musiekbegeleiding: “Adeste fidelis, laeti triomphantes, Vedite, vedite in Bethlehem, Natum videte, regum angelorum….” Waarom kan elke dag nie soos Kersfees wees nie?

En dan glip my vinger oor die knoppie na J.S. Bach. Magnificat In D Major, BWV 243 – “Magnificat anima mea” en “Chorus: Sicut locutus est.” Met die opgewekte musikus, dirigent, koorleier en orrelis – Karl Richter. Hierdie mense kan God beter prys as wat ek kan. Dit was die R9,99 per snit werd.

As jy jou eie koorleier kan kies, waarom nie sommer jou dominee ook nie? Wie het ‘n predikant nodig as jy Google en Facebook het? Het jy ‘n omgeegroepie nodig: sluit vandag nog op Facebook aan. Of google net rond. Jy kan orals jou gebedsversoeke indien: iemand uit Suid-Amerika of Suid-Korea sal vandag aan jou in sy/haar gebede dink. Wil jy ‘n skenking maak — jy het mos ‘n betaalkaart? Jy het mos ‘n elektroniese bankrekening? Druk daardie knoppies soos dit op jou hart gedruk word.

Het jy ‘n Bybelvraag? ‘n Amerikaner, Duitser, teologiese student of hopelik ‘n profeet het dit reeds 13 jaar gelede beantwoord. Neem nou maar tatoeëermerke: almal weet wat in Levitikus staan, almal weet teen dié tyd dit was waarskynlik ‘n rougebaar — dat jy deur die snymerke ‘n ewigheid verbind, verknog sal wees aan verpoeierde beentjies en herinneringe aan ‘n dooie (wat wil-wil grens aan nekrofilie), terwyl jou hele lewe by jou verbysnel… Maar nou wil jy jou mond permanent laat inkleur — want om elke keer geld op lipstiffie te verkwis is mos nou malligheid. En kus jy jou tienerseun totsiens skool toe sit die lelike ou groot blerts mos daar. En hy is mos so sensitief vir sy maats se aanmerkings. Of as jy water drink, kleef daardie rooi aan die glasrand. Sies! Of jy op sewentig met paprooi stywe teedrinklippe gaan sit maak nie saak nie, dit gaan immers nie oor ydelheid nie, maar spaarsamigheid en sindelikheid. Is jy nou ‘n dwase of ‘n wyse vrou om kosmetiese tatoeëring te oorweeg? Is dit ‘n sonde? Gaan google dit!

Waarom is mens verplig om tussen 30 minute tot ‘n uur ongemaklik deur te sit net om die hele preek in één of vyf sinnetjies op te som as jy by die gebrandskilderde kerkdeure uitstap en jou met ‘n sonbril moet staal teen die verblindende son buite? Om biltongrepies te rek is ‘n kuns, om ‘n preek vol pluiswoorde te prop om die halfuur vol te maak ‘n ander. Dis nou as die preek nie reeds êrens afgelaai is vanaf die internet nie! [Ek dink ek kan vinniger lees as wat voorgedra word…]

En aangesien ek ook nou al die hele Bybel se sedes, reëls ens. in 2011 opgesom het — net om later die uiters vae sinnetjie “jy hoef net ‘n verhouding met God te hê” aan te hoor, vind ek dit onnodig om na enige preek (deurspek met name, vanne, diere, dorpe, sielkunde, raai-raaispeletjies, “hoe-sou-Abraham-gevoel-het?”, staaltjies, grappies, anglisismes, Christina Landman ens.) verder te luister. Alles kom tog op dieselfde stel reëls neer, dan nie? En aangesien ek die reëls ken (en tot alles in my vermoë probeer doen), en aangesien Christus self gesê het (Luk. 5:31 tot 5:32): “Die wat gesond is, het die geneesheer nie nodig nie, maar die wat ongesteld is. Ek het nie gekom om regverdiges te roep nie, maar sondaars tot bekering” het ek die kerk skynbaar nie meer nodig nie, en vica versa.

Die skare: “‘Nice’, die lewe in die kerk is in elk geval ‘n ‘party’ sonder eksklusiewe, elitistiese suurgatte soos jy!”

Dis goed om te weet, want het ons maar geweet van die afval wat moet kom! Tot 1983 het die Rooms-Katolieke Kerk nie ‘n halwe Vrymesselaar oor sy drumpel toegelaat nie. Dit was deel van die ingestelde kerkreëls. Want volgens Albert Pike self aanbid die Vrymesselaars hul god en ligdraer Lucifer (wat die mens die pad na Verligting sal wys), en aangesien mens nou nie vir God [die Christen-een, “God” is so ‘n relatiewe begrip deesdae] en Mammon gelyk kan dien nie… Maar omsons, die kerkdeure staan nou WAWYD oop vir almal. Of die predikant en jy tot “God” bid en in dieselfde voorste gestoeltes iemand die satan as god verheerlik – die kerk, die gemeente kan seker nie so vir ewig staande bly nie. En, nou dat ek daaraan dink, aangesien alle godsdienste in die Vrymesselary ingesuig en geakkommodeer kan word… en sekere kerkdenominasies geen beswaar het om voorvadergeeste as randfigure naas God ook by te trek nie… maak dit regtig saak tot Wie of wat in ‘n kerk gebid word?

Ek het dit juis snaaks gevind in Australiese kinderfiksie deur Catherine Jinks, waar die priester deesdae vampiere en weerwolwe en ander gebroedsels in die kerk simpatiek herberg (as die oortollige wapens wat vir rooikommunistiese terroriste van die jare 1980 gestuur is gou-gou uit die stoorkamer op ebay verkwansel word? sou ek in die verhaal bygevoeg het). Want haai, foeitog, hierdie skepsels is immers ook mos deur God gemaak? Toon bietjie verdraaglikheid, skat.

Wel, ek sukkel om te dink aan ‘n Christenvampier — dis ‘n antitese! Bram Stoker het juis ‘n ou mite gebruik om die dekadensie, sekularisering, dood, verrotting, lewensmoegheid, die okkulte [Vampier] teenoor lewe, oplewing, groei, paraatheid, vigilansie, kundigheid [Abraham van Helsing, Hollander, verteenwoordigend van die kerk] van die fin de siècle voor te stel. Dis soos hondedrolroomys — dis ondenkbaar, oneetbaar en moeilik verteerbaar.

As hierdie “siekes” dan willens en wetens in die kerk toegelaat word, miskien selfs geplant is om die liggaam te rysmier, en op die kerkraad dien (sonder ‘n druppel kerklike sensuur van die 1950’s tot 1980’s na hul kant toe), groet ek die dominee slegs met ‘n effense stywe kopknik (hoor hoe kraak my nek) as ek in die verbygang biblioteek toe draf om ‘n boek oor Franse grammatika uit te neem. Want daardie kerk gaan nie hou nie, ek wil liefs nie genader word om lidmaatskap nie.

Dit is juis snaaks — toe die kerksensuur op sy kwaaiste was, toe die kerk soos ‘n waghond sy bolip teruggetrek en sy vlymskerp, grommende tande geflits het vir die wêreldlinge (O! HOE ONINKLUSIEF IS DIE KERK NIE!!!), en die dominees uit hul monde sadistiese swael en vuur van die kansel skouspelagtig gewerp, geslinger, gedonder, geklap en gedreun het na die gemeente – die vlamme uit die poorte van die hel het aan die kerksuile en banke gelek! die hel was so naby! — toe, in daardie jare, was die kerke op masochistiese wyse STAMPVOL!

Noudat Christus amper tot ‘n lieftallige weekdiertjie (of soos ‘n Boeddhabeeldjie tot ‘n versamelaarsitem) afgeskaal word [sien, kinders, julle hoef nie bang te wees nie!], ontneem van Sy Ryksstaf, Ryksappel, Ryksswaard, Wit Perd en Mantel… EN BOONOP AS “JY”(!) AANGESPREEK WORD(!), is die kerke dolleeg. Die maaiers knaag aan die droë kerkbanke wat smag na Wooddoc en rou lynolie. Waar is almal dan? Was almal destyds net daar vir die vuurwerkvertoning? Dit kan tog nie — die bioskoopkaartjies was beslis tienvoudig goedkoper as vandag s’n…

Ek: (snedig aan die skare van vyf) “Wel, vir ‘n partytjie waar almal nou genooi is het daar maar besonder min opgedaag. Ek wonder hoekom? Wie is nou eintlik die eksklusiewe, elitistiese suurgatte wat almal afskrik?”

En dan nou mense wat opstaan uit die dood? Mense wat van siektes genees word? Duiwels wat uitgedryf word? Sensasie? Nee, vir my is sulke dinge doodgewoon, dit staan immers so in die Bybel. Wat my meer pla is wat presies hierdie mense met die nuutverworwe genesing DOEN. Kom ons gestel ‘n man verloor sy manlikheid weens ‘n seksuele infeksie as gevolg van seksuele sedeloosheid. Want die loon van die sonde is die dood. Maar daar is genade. Nou word hy wonderbaarlik genees, of kry ‘n suksesvolle penisoorplanting. Jippie-jaai-jy, ‘n nuwe speelding – die onsedelikheid duur weer voort. Hy gaan waarskynlik weer sy manlikheid verloor. Gaan hy hierdie keer wéér genees word? Gaan hy weer as “voorbeeld van Godsgenade” voorgehou word? Wat baat dit nog om heilig te lewe?

Of, jy het jou hele lank voor die TV gelê, sommer van pure slegtheid, jy sterf, ‘n TV-evangelis spreek lewe in daardie liggaam in lykshuis X. Hier staan jy op: ‘n wonderwerk, ‘n duisendste Lazarus, koerante staan tou, ‘n teken vir die gelowiges en ongelowiges. En jy sit jou lewe verder soos trillende Sondagpoeding-jellie voor die TV voort. Jou rusbank se pootjies knak later soos vuurhoutjies onder die gewig, maar sit, het jy jou sit gekry. Want jy kan nie meer op nie.

Wat is die sin dan in hierdie wonderwerke? Is daar iets hoërs, meer veredelend as om slegs as holle “simbool” vir die ‘ongelowige Thomas’-menigte gebruik te word?

My grootste kritiek teen die kerk is veral teen die Duitse sendelingstasies gemik: behalwe dat hulle die dinkwerk vir die omgewing gedoen het vir maklik ‘n eeu lank, en sommer baie dikwels die dinkwerk vir hul ‘kinders in die geloof’ gedoen het (omdat dit aan beide kante gerieflik geword het, of miskien selfs beter so geag is), het hulle eenvoudig ‘n intellektuele elite onder die skranderes gekweek. Toe hierdie ingeligtes en miskien selfs ‘verligtes’ sien hoe die wind waai en hoe die mense rondom hulle lyk [wat net nie wil vorder nie, en altyd terugneuk na die ou weë], is die wyk eenvoudig Kaap toe geneem en elders. En nooit weer het hulle teruggekeer nie. Alleen die grom het in die pot agtergebly. Kyk maar hoe sien die sendelingdorpies vandag daaruit: Genadendal, Elim, Suurbraak. Daar het géén ontwikkeling gekom nie, ondanks al die moeite van eeue tevore. Gedenk die huidige Msinga, wat nog nie in ‘n Metropool ontaard het van die nimmereindigende stroom uitreikspanne van hoërskoolkinders en -onderwysers en ouers, en die skenkings in Juniemaand nie. Jaar in, jaar uit. Op elke aalmoes: “Die Here seën u!” ‘n Bodemlose put.

Nou moet jy nie voor my kom staan en sê “dis oor ons geen grond van ons eie gehad het dat ons nêrens gekom het nie”. Elke week word daar mos êrens in ‘n kerk in hierdie land gepreek oor RENTMEESTERSKAP. Wat God mens toevertrou, of leen, moet jy na die beste van jou vermoë bestuur en bearbei. En verder moet jy ook weet daar is iets soos natuurwette en gesonde verstand. Jy moet daarmee woeker. Want wat? Jy gaan dit mos nie saam hemel toe neem nie. Vir aardse roem is daar nie plek in die hemel nie. Jy laat dit as erfenis vir jou nageslagte na waarop voortgewoeker kan word. As hulle niks daarmee doen nie, raai wie se skuld is dit? Hulle eie s’n. Maar eendag is eendag, dan gaan jy voor die Verpagter staan en verantwoording doen vir jou doen en late. Dan word die gelykenis gou opgehaal van die tien talente – en onthou, hierdie karakters was nog diensknegte ook!

In hierdie streng Calvinistiese lig, waarmee ons kultureel grootgemaak is, vind ek dit juis ‘n godskreiende onreg waarom grond van die boere onteien moet word – en die reeds onteiende grond niemand op wil werk nie, bloot omdat dit nog aan die staat behoort en niemand dit wil bewerk as dit nie op hul name is nie. Dis soos TAAL, Afrikaans, wat eers BESIT moet word, voor iemand iets doen. Dit is die grootste drogredenasie wat ek in my lewe van gehoor het. Want as jy traag is om te werk net omrede dit nie aan jou behoort nie, is jy eenvoudig ‘n SLEGTE, VROT MENS. Punt. ‘n Deurbringer wat gestenig moet word — so sê Levitikus — “so moet jy dan die kwaad uit jou midde uitroei”. Punt. Waarom moet ek vir Spar, Checkers en Pick ‘n Pay BESIT voordat ek die dag besluit om vinger te trek as personeellid? Dan gaan niemand mos ooit werk nie! Nee, “Mooi so, goeie en getroue dienskneg, oor weinig was jy getrou, oor veel sal ek jou aanstel. Gaan in in die vreugde van jou heer.” (Mattheus 25:21)

Ons almal weet die geld van die slegte dienaar is afgevat en aan die suksesvolste dienskneg gegee. Hoekom? Want hy het homself bewys. Sou die NG-kerkraad hierdie boodskap verbatim aan die goddelose, eiegeregtige, vandalistiese, parasitiese, miopiese, Leninistiese EFF oorgedra het by hulle vergadering? Met, ter silwer afsluiting: “En werp die nuttelose dienskneg uit in die buitenste duisternis; daar sal geween wees en gekners van die tande” (Mattheus 25:30)?

Ek twyfel. Ag, wat, weet jy, met sulke stene… verkoop die kerke op Gumtree en kry klaar.

Wat nou? Hoe nou gemaak?

Maar goed. “Ons dominees/predikante/pastore is nie almal so nie” [maar wel die meeste?]. Nou goed, dan rig ek my vertoë aan julle. Kom ons verwag al die kerke gaan leegloop — om redes nie alleen verbonde aan pappa en mamma se demografiese selfmoord onder die lakens nie. Soos dat ek jeugaande (ja, by ons is die jeug diegene ONDER 30, al sou ek eerder die wysheid van die grysheid wou aanhoor) elke liewe week sal oorslaan en vermy oor die soortgelyke tatoeëerdebatte. Ek sou eerder in daardie tyd met my bietjie verworwe taalkundekennis ‘n Wikipedia-artikel uit Frans vir die Afrikaanse lesers vertaal wat dit môre, oormôre dringend benodig vir ‘n skooltaak. Dan voel ek nuttig en diensbaar. Praatjies vul geen gaatjies.

Maar nou sit ons op die ou end met hierdie leë geboue. Baie het historiese gedenkwaardigheid, so die argitektuur mag nie verander of gesloop word nie. Op wie se skouers hierdie leë geboue gaan rus weet ek nie. Gaan die kerk verkoop word? Gaan dit staatseiendom word? Dink ook aan die NG gemeente Johannesburg-Oos, wat vir die nominale bedrag van R1 aan die Universiteit van Johannesburg verkoop is, hoewel die orrel in die gemeente se besit gebly het.

Dink aan kerkgeboue met vlermuise en uile wat hul intrek neem. Die glasruite breek. Onkruid groei oor die paadjie. Verf skilfer af. Grafstene kantel om. Grafte sink weg. “Die kerktoring het verkrummel en lyk soos ‘n geamputeerde vinger. Dele van die kerk se dak is weg” (om nou uit François Bloemhof se kortverhaal “Die knip van ‘n oog” aan te haal).

Al die kerkbasaars, kollektering, tiendes en offerandes, vetgemeste kalwers wat maandeliks in die kattebak gelaai is, die inwyding van die orrel, die eerste tikmasjien, die eerste rekenaar, die eeufeesboek… en toe niks. Dit was alles verniet, die hele 150 jaar van die kerk se bestaan is ongedaan gemaak — want die kerk het sy waarde onder die jongmense verloor.

Keer op keer hoor ek van die preekstoel af: “Ons het genoeg gehad van kerkspeel!” ‘n Paar Sondae gaan verby, dan begin ons maar net weer van voor af — want so is dit nog al die jare gedoen. Deur die eeue. Die uiters voorspelbare mag van die gewoonte wat die vyand tog so goed ken.

Wat sal my as jongmens teruglok kerk toe?
Miskien as daar iets is wat die wêreld my nie kan bied nie.

1. Klasse

Nee, asseblief nie nog Sondagskoolklasse vir my nie! Daarmee het ek klaargemaak in 2003. Kyk rondom jou! Die spoguniversiteite van weleer is deur die regering gehap, gekou, verby die malers, ingesluk, deur die verteringsappe van Leninisme omvorm en in stomende rooikommunistiese mishope met ‘n benoude skeet en kreet hard uitgedruk. Toe het die staat sy been gelig: Ons almal is bewus hoe die universiteite se leerplanne met ‘n dungeel straaltjie verder afgewater is.

Waarvoor was die kerk nog al die jare bekend? Opleiding. Aan die voete van die rabbi het Christus sy opleiding gekry om te lees en skryf; aan die voete van die universiteite en Latynskole onder kerklike gesag is Wes-Europa se kultuur stadig opgebou. Dit kan weer.

Ek bedoel nie “beradingskursusse” nie, sulke kursusse kan jy agter elke bos en vrouetydskrif uitskop. Dis kindisch.

Leer my met dieselfde erns en las wat die Middeleeuer moes deurmaak; maak my van staats-en-hoofstroommedia-gemaakte boskind weer ‘n werklike, helderdenkende wese. Leer my Latyn waarmee ek ‘n selfvoldane klein japsnoet met tekste uit 1578 met my vinger kan stilmaak — hy, die alwetende, hy wat nie verder as sy geboortedatum kan dink nie. Want die geskiedenis herhaal homself — en die geskiedenis leer ons dat mense nie uit die geskiedenis geleer het nie (Georg Friedrich Hegel). Niks ontstaan uit niks nie. Leer my Grieks, pastoor, sodat ek die oorspronklike Bybel selfstandig kan lees en aan ander kan oordra. Leer my Bybelse Hebreeus en Iewriet, dominee — sodat ek kan weet wat in die Bybel en in Israel [ten goede en kwade] werklik aangaan. Leer my Duits, Fräulein (nog ‘n taboewoord?), sodat ek kan weet wat in Martin Luther en Angela Merkel se koppe aangaan. Leer my Frans, monsieur, sodat ek kan weet hoe my voorsate vir hul geloof gely het [uit suiwer troonjaloesie onder die adel!], maar ook die gekunstelde afronding en geduld met woorde. Ag, dominee, as ‘n ou toegewinkie, leer my Putin-Rusland-Russies en Sowjet-Russies. Sodat ek kan weet wat op ons wag. Leer my enigiets wat die staatsuniversiteite, ons voorsate se bloedgeld en erfenis aan ons, besig is om op die brandstapels te gooi. Leer my om te onderskei tussen nut en onnut. Van vasbyt en deurdruk – moenie die werk vir my maklik maak nie. Ek wil wéét dat ek my spore verdien het, en sodoende volleerd tot nut vir ander kan wees.

Op bykans elke dorp is daar ‘n kerk. ‘n Kerk kan skakel met ‘n hoofkerk. Die hoofkerk kan skakel met buitelandse instansies. Dink maar aan die Franse Alliansie, die Goethe Instituut… of dalk kan ons maar klein begin en mense uit die omtrek werf. Soos moedertaalsprekers van Duits. Leer my die kernwoordeskat en grammatika. Leer my om myself te help. Selfs skoolleerlinge kan vanaf veertien of sestien of selfs so jonk as twaalf begin met grammatika- en taallesse — wanneer hulle op universiteit kom, is hulle slaggereed. Hul tydgenote ligjare vooruit.

Ek belowe, Maandag tot Sondag — ek sal 15 minute voor die tyd daar wees.

Is dit bloed uit ‘n klip tap? Die eerste ruk sal dit maar moeilik gaan — maar om te sê ons kan met niks begin nie, is onsin. Daar was lande soos Suid-Korea waar daar wérklik niks was nie, alles is platgeskiet, en hulle het vooruit gebeur. Die eerste groepe tjop ongelukkig altyd af, die derde, vierde geslagte begin eers die vrugte daarvan pluk. Niks kom van niks nie. Alles by hulle het met opvoeding begin. Deeglike opvoeding. Nie uitkomsbaseerde kurrikula nie.

In Suid-Afrika het ons die kundiges gehad; hier was korrelkop Hollander- en Duitse dosente wat die Afrikaanse universiteite help begin het, voordat die Afrikaners/Boere die leisels by hulle begin oorneem het. Boeke is geskryf wat my verstom laat oor die insig (natuurlik gebou op tradisie). Maar die hele kerkgemeenskap het net so slapgat soos die staatsuniversiteite begin word. Voor hulle oë het hulle gesien, maar kon niks verstaan nie. Want waarom “sal ons worry?”. Dis net te gerieflik!

2. Skole en universiteite?

Terwyl die predikante, pastore, dominees, en godsmanne handjies gevou staan en toekyk hoe die staat al meer sy drakoniese en verterende invloed soos suurdeeg laat insuur, is daar pastore in Amerika, soos John Haggee, wat sy eie weeshuise, kinderhuise, skole, ens. laat bou. Omdat hy kan. Hy word van dwarsoor die wêreld befonds. Hou jy nie van die Ystermasjien, die Staat, nie, stig jou eie privaatskole. Terwyl jy nog kan (hou dit egter Calvinisties eenvoudig, of gebruik eers kerksale of ander lokale, sodat dit minder aantreklik lyk om te nasionaliseer). As NRO’s geld uit die donker ingepomp word om onmin in ‘n land te saai, seer sekerlik kan die hoed by medechristene gehou word in ander lande.

Net eers die volgende waarskuwings:

* Moet ook nie soos die ou kerkkoshuise onderskeid tref tussen “die grootmense” en “die kinders” se kos nie. In my moeder se kerkkoshuisjare het die volwassenes goeie kos gekry. Die onderwysers, koshuismoeder en -vader het trouens aan ‘n ander tafel gesit. Die kinders het klipharde botter, klipharde mielies en appelkooskonfyt wat soos ou voete ruik gekry. Jy het presies geweet wat kry jy Maandag tot Vrydag op die spyskaart, want elke week was dit dieselfde. Dieetkundiges? In watter droomland leef jy? Boonop was die kos maar min.

Daar moet wel nou ook nie soos die huidige skoolkoshuise (ryklik befonds deur boere) met kos gemors word nie: die kinders proe net aan die sap en sit die glas eenkant neer, nou onbruikbaar. Vir sagopoeding word die neuse opgetrek. Vir smullekker kos sê die meisies nee dankie, dit maak vet. [Natuurlik is daar onderwysers ‘met ‘n gewete’ wat hierdie ‘oorskiet’-poeding huis toe neem.]

* Maak seker ouerbetrokkenheid word skerp afgeskaal, soos dit in die 1950’s en vroeë 1960’s was. Geen spesiale voorregte vir niemand nie. Waar ouers is, is daar onmin en wedywering onder mekaar. Onderwysers word uitgewerk, onder die vaandel van Christenskap word Broeder die Skoolhoof weggewerk vir ‘n lekkerder een. Die een se ondergang word na die ander bewerkstellig. Ek dag dit is nie die doel van ‘n Christenskool nie?

* Verwag asseblief dat die skool gereeld deur die media vals beskuldig gaan word van seksuele oortredings. Christenskole en onafhanklike Afrikaanse skole is immers ‘n doring in die oog. Daar is sommige skole, soos die Regensburger Sängerschule in Duitsland, waar dit werklik gebeur het, maar al die ander?

* Verder, ‘n Christenskool beteken steeds nie “volkskool” nie.

Daar bestaan in België Katolieke universiteite al vir vergange jare sedert die versuiling. Miskien is ‘n kerkuniversiteit tog moontlik. Maar hoe lank voor die Marxisme nie ook DAAR begin wortelskiet nie?

Kyk, enige ou wat bietjie die Europese geskiedenis vergelyk met die Amerikaners s’n, sal weet die kerk was in Europa nog al die jare hand om die blaas met die staat. Soos die staat verander het, het die dienaars hul seile na die wind gehang. Of dit nou is wat die sogenaamde, ‘verdraagsame’ ons-moet-saamwerk-dis-beter-as-teen-mekaar-werk-filosofie beteken weet ek nie. Dis seker dié dat ons almal in Suid-Afrika so mooi in harmonie met mekaar leef. Na afloop van die Tweede Wêreldoorlog het Europeërs finaal hul moer op ‘n stok vir die slapgat kerke gesit en net die leë kerkbanke van hul voorouers agtergelaat. Dit skeel die kerkmanne nie, want die staat betaal steeds hul salaris. Dalk ‘n (teen)prestasiebonus: hoe meer siele jy uit die kerk wegwerk, hoe hoër is jou betaling?

In Amerika wil dit eerder lyk of die staat van die begin af deur die kerk as die Antichris beskou is. Die kerk wat sy moue oprol om die magtige staat se tande uit te slaan, druk op sy lidmate uitoefen om polities en maatskaplik betrokke te raak, brandaktuele sake aan te roer wat seermaak – dit alles dwing nogal opmerklik respek by die gemeentelede af. Selfs van die opponente se kant af. In daardie land is die kerke, vergeleke met Engeland en Vastelandeuropa, nog heelwat vol.

Tussen die twee wêrelde lyk dit eerder of Suid-Afrika die weg van Europa volg. Behalwe miskien die paar Anglikaanse priesters en aartsbiskoppe, in noue kontak met die “pous van Engeland”, oftewel Supreme Governor of the Church of England, die Koningin van Engeland, tannie Liesbet, wat so nou en dan iets blêr teen die Suid-Afrikaanse staat as ons “van koers af” beweeg…

3. Erfenis

Die NG-Kerk kon al skatryk geword het. Want toevallig, soos die Rooms-Katolieke kerk, is hy reeds kultureel skatryk. Nou moet nog net ‘munt daaruit geslaan’ word (“gemonetiseer” lees ek nou die dag).

Nou goed. Die NG-kerk het nie soos die RKK al die heidenbeeldjies en “comic strips” (ekskuus, fresko’s) van Michelangelo in sy voorraadkamer om van die hand te sit nie. Maar hier sit hulle met doop-, sterfte- en huweliksregisters wat hulle lankal kon digitaliseer het. Ek dink nou aan stelsels soos die Nederlandse Wiewaswie.nl wat loop soos my bodemlose cappuccinokoppie. Soek jy ‘n kopie van die oorspronklike, betaal soveel by soveel en per outomatiese e-pos word die afgetaste huweliksertifikaat van oorle’ Johanna Ossewania Kakebenia Eeufesia du Toit binne ‘n japtrap aangestuur. Of, met genoeg advertensies kon die kerk selfs die diens gratis aangebied het. Al wat hulle dan kort is vrywilligers wat help om stukkie vir stukkie die inligting oor te tik. Dis maar presies soos dbnl.org en wiewaswie.nl ook werk.

Dit is nogal vermoeiend om stamboomnavorsing te doen. Jy kom goedsmoeds op ‘n begraafplaas af, gaan kerkkantoor toe, hoor daar al die registerboeke is ongelukkig reeds Stellenbosch toe, na GISA, of na Kaapstad gestuur… maar wag, meneer! Daar is nog ‘n boek wat hier agtergebly het. Ja, hier is die sterfte en doodsoorsaak. Wat vertel jy my nou!
Hierdie keer was ek gelukkig, want dis op my tuisdorp, maar wat van al die ander mense daarbuite wat met soveel moeite eggsa.org se foto’s deurkruis het, spesiaal gery het, uiteindelik op die graf afgekom het, en so gehoop het die kerk het nog die ou dokumente? ‘n Paar rand vir die afrolwerk vs. petrolgeld wat spesiaal uitgery word? Maak self die somme.

Daar is notules en verslae en verdrae en jaarboeke en kerkgeskiedenis… waarom dit nie beskikbaar stel nie? Mens het mos diskresie — jy gaan mos nie uitblaker wie het onder kerklike sensuur deurgeloop omdat hulle oor die tou getrap het nie. En mens gaan ook nie onlangse inligting links en regs uitreik nie. Sekere dokumente kan nog so 25 jaar of langer wag. Daar is mense wat in Australië, Kanada, Nederland, Duitsland, Engeland, Suid-Korea, die wêreld oor sit.

Dis soos ‘n apie wat in ‘n kalbas sy handjie om die pitte gekry het. Maar aai, met sy balvuisie kan hy sy poot nie uitkry nie. Nou kan die seisoene, donderwolke em haelkorrels kom en gaan, maar die pitjies hou hy tot die bittereinde toe vas. Dis syne, niemand anders mag dit kry nie. Later sterf hy van die honger, die karkas ontbind, verrot, die brommers maak ‘n verswelgende blou-groen kombers oor hom, die polsbeentjies knak af — en die handjie val in die kalbassie.

4. Voorligting

Vir my suster is die kerk steeds slegs ‘n huis van gebed. Jy gaan soontoe, gee jou lofprysing en aanbidding, luister na die preek, gesels met ‘n paar mense en stap huis toe. Daar is jeugaande en daar is miskien musiekoefening vir die kerkorkes. Soms gaan ‘n klomp wandelpaaie inslaan. Of gaan kamp. Ander dames help bedags met die kleuters op pas. Grootmense hou opleidingskursusse rondom die sielkunde. Miskien sou my suster selfs kersies wou aansteek om ‘n mooi atmosfeer te skep.

Dit klink vir my al te veel na ‘n klub of vereniging.

Ek, is ‘n ander aap. DIE POTENSIAAL wat die KERK van ouds gehad het, om soos ‘n opponent van die staat OP TE TREE — dit prikkel my belangstelling geweldig! Dit hoef nie gewelddadig te raak soos wapens wat weggesteek word nie, maar op ‘n morele vlak, intellektuele vlak [veral nou met die tuimelende standaarde en sedes en norme], om op ‘n manier die media uit te tart (wat? die media sê tog oor kerke net wat hy wil en kom weg daarmee!), ‘n sogenaamde “Derde Mag” in die hele dinamiek van ons samelewing. Dink jou in. Lidmate op hoërskool word vroegtydig gewaarsku oor die marxisme en hoe om hul toekomstige professore bloedig vererg die harnas in te jaag — die argumente en teenargumente ken hulle op die punte van hul vingers. Ons almal weet tog wat op staatsuniversiteite aangaan! Ook om die kind te leer selfstandig navors. Die leerlinge word opgelei hoe om krities koerantberigte deur te lees. Om met behulp van die redeneerkuns drogredenasies uit te wys [dit kan werklik nie te moeilik wees nie?]. Sodra die kind in die hoërskool is en reeds die redeneerkuns agter die blad het, sal sy skoolprestasies dié van sy maatjies oortref [want niemand word meer op skool geleer om te dink en drogredenasies raak te sien nie]. Die jaloerse mammas sal dag en nag ondersoek instel – en skielik daag meer mense by dieselfde kerk op.

Kom hy op universiteit, is die afmaak van sulke kampus-nonsens vir hom kinderspeletjies.

Soos jy kan insien is my hele pleidooi van die kerk inspireer deur die eerste bladsy wat ek in Die Wolke deur Gudrun Pausewang gelees het: “Nou sal ons nie meer kan sê ons het nie geweet nie.” Het ek van al hierdie dinge reeds in my hoërskooljare by die kerk geleer, wat in die samelewing rondom my aangaan, sou ek meer respek gehad het vir hierdie liggaam. Maar die kerk lewe in ‘n vakuum — of êrens in die Nuwe Jerusalem wat nog moet neerdaal aarde toe.

Die kerke is na al die jare steeds ‘n potensiële inligtingsverspreiding-, kultuur- en opvoedingsnetwerk, maar dit word gans te veel onderbenut of verkeerd gebruik.

Maar ek het duidelik die afgelope paar jaar meer by PRAAG geleer as in die kerk!

Leon Lemmer: ŉ Ope brief aan Wim de Villiers

Die eeufeesjaar van die Universiteit Stellenbosch (US) het begin met jou wat die eerstejaarstudente uitsluitlik in Engels verwelkom. Dit is in ooreenstemming met wat jy in jou intreerede as rektor gesê het: “Stellenbosch is nie ‘n Afrikaanse universiteit nie.” Daarna het jy hierdie stelling by meer as een geleentheid herhaal. Weens die US se nuwe taalbeleid het jou stelling al hoe meer letterlik waar geword. Die US se woordvoerder het verduidelik dat daar buitelandse studente is wat nie Afrikaans verstaan nie, waaruit blykbaar volg dat niks in die taal van die talryke Afrikaanssprekende studente gesê hoef te word nie. Maar is dit nie onder meer Afrikaanssprekendes wat met belasting die US subsidieer nie, terwyl buitelandse studente in geen opsig tot hierdie staatsubsidie bydra nie?

‘n Mens sou dink dat ‘n rektor hom by akademiese sake sou bepaal en nie witvoetjie (of is dit deesdae swartvoetjie?) by die ANC-regering sou soek nie. Maar jy het gesê: “Ons gaan (vanjaar) … erken die universiteit se bydrae tot die onreg van die verlede” (Eikestadnuus, 1 Februarie, p 5). Jou voorganger as rektor, die ANC-aktivis Russel Botman, het dit herhaaldelik gesê. Is hierdie bekentenis/belydenis só belangrik dat dit oor en oor by byeenkomste opgehaal moet word, of is dit dat jy deurgaans probeer verseker dat jou openbare beeld polities nie minder verlig as dié van Botman moet wees nie?

Om etniese redes vind jy dit blykbaar noodsaaklik om polities eerder meer verlig as kameraad Botman te probeer wees. “De Villiers het bygevoeg die universiteit is geëerd om sy eeufees in dieselfde jaar as die geboorte van oudpres. Nelson Mandela in 1918 te vier.” Daarmee gee jy te kenne dat die US graag geassosieer wil wees met iemand wat hom aan terreurdade, soos ‘n bomplantveldtog, skuldig gemaak het. Met ‘n geweldenaar as jou held of ikoon, verduidelik dit waarom die US nie teen gewelddadiges op die kampus optree nie? Sover bekend is van geen sodanige US-student ontslae geraak nie. Geen skadevergoeding is van hierdie misdadigers geëis nie. Is dit hoe die US deesdae sy opvoedkundige funksie vervul? Jy het wél met genoegdoening vertel dat ‘n akademies hoogsgekwalifiseerde blanke dosent, wat geen skade aangerig het nie, weens “rassisme” summier ontslaan is omdat hy uit frustrasie dit gewaag het om ‘n swart student en onrusstoker die waarheid te vertel.

Maar is daar nie iets anders as Mandela se geboorte wat jy in die US se eeufeesjaar moet onthou nie? Behoort 2018 nie by uitstek die jaar te wees waarin Jan Marais deur die US vereer word nie? Hoekom swyg jy daaroor? Omdat hy ‘n dooie, wit Afrikanerman is en nie deur die ANC gereken word nie en dus ook nie deur jou nie? Op 30 Mei 2015 was Johannes Henoch Marais ‘n honderd jaar dood. Ek het gedink jy sou ten minste ampshalwe geroepe voel om die US se stigtingskenker te vereer en dat talle huldigingsbyeenkomste in 2015 op die kampus gehou sou word. Wat het gebeur? Jy het jou darem verwerdig om die kranslegging, gereël deur ampsdraers van Het Jan Marais Nationale Fonds (HJMNF), by Marais se graf teen die hang van Papegaaiberg, by te woon. Daardie aand was daar ‘n huldigingsbyeenkoms in Marais se eertydse huis in Coetzenburg, ook deur die HJMNF gereël.

Op die kampus, bv op die Marais-plein by Marais se standbeeld, is geen huldigingsbyeenkoms in 2015 gehou nie. Die US-studente is geensins oor Marais ingelig nie, bv dat hy letterlik die ontstaan van die US moontlik gemaak het. Sonder Marais was daar geen US nie en kon jy nie die US-rektor wees nie. Betaam dit jou om so snood ondankbaar te wees? As Marais swart was, sou jy dit gewaag het om hom in so ‘n mate te misken? Het jy al ooit die versekering gegee dat Marais se standbeeld gekom het om te bly, of het jy ander planne? Het jy al ooit by die studente en personeel daarop aangedring dat hulle van die Marais-plein moet praat en nie van die Rooiplein nie? Of verkies jy en die ANC die benaming Rooiplein?

Maar daar is ook en veral ‘n nie-etniese rede waarom Marais, wat jou betref, blykbaar persona non grata is. Sy hoogs billike stigtingsvoorwaarde is dat Afrikaans nie ‘n mindere plek as Engels aan die US mag beklee nie. Veral weens jou uitgesproke anti-Afrikaansgesindheid beklee Afrikaans deesdae aan die US ‘n mindere posisie in vergelyking met Engels, al het jy dit nog nooit openlik erken nie. Wat ek in hierdie eeufeesjaar van jou eis, is dat jy jou skuld aan die afskaling van Afrikaans bely én dat jy dit eties probeer regverdig. Jou pa was jare lank ‘n HJMNF-trustee, sodat hy, soos Jan Marais, in sy graf sou omdraai as hy moet weet dat sy jongste, misleide kind fluks besig is om die US in ‘n eentalig Engelse inrigting te laat ontaard.

Die toestand waarin die US onder jou leiding verval het, is sodanig dat die enigste eerbare uitweg is om alle betrekkinge met Jan Marais se nagelate fondse te verbreek omdat dit baie duidelik is dat die US nie sy voorwaarde nakom nie. Enersyds is my versoek dat jy die US se beheer oor Het Jan Marais Fonds (HJMF) opsê en al die geld na die HJMNF oordra. Andersyds versoek ek dat US-personeellede verbied word om as trustees van die HJMNF te dien, sodat Jan Marais se nalatenskap voortaan vry van enige bande met die US kan funksioneer. Hierdie twee stappe is myns insiens noodsaaklik as jy enigsins daarop aanspraak wil maak dat jy darem in hierdie twee opsigte eerbaar en eties jeens Afrikaans opgetree het.

Afgesien van die US se doelbewuste amptelike miskenning van Jan Marais in 2015 en weer in hierdie eeufeesjaar, hinder dit ook dat die Woordfees by albei geleenthede glad nie reg aan die nagedagtenis van Marais laat geskied nie. Wat ook opval, is dat die US se Afrikaansdepartement heeltemal onbetrokke by die verering van Marais is en hierdie departement hom daarvan weerhou om ‘n positiewe rol in die taalstryd te speel. Is dit omdat ‘n vorige US-Afrikaanstaalkundige, wat ook die hoof van die Taalsentrum was, telkens die versekering gegee het dat Afrikaans nie afgeskaal word nie en in werklikheid voortreflik bestuur word? Jy vertolk die apatie van die Afrikaansdepartement seker as ‘n mosie van vertroue in jou en jou verengelsingsbeleid. Maar gaan jou ingenomenheid met jou transformasie van die US standhou wanneer jy met jou gewete (veronderstellend dat jy een het) in die sonnetjie op die stoep van die ouetehuis sit?

Vandag, 21 Februarie, is Moedertaaldag. Dit het my genoop om hierdie ope brief aan jou te rig.

Leon Lemmer: Joan Didion en Oriana Fallaci, twee joernaliste en skryfsters

Joan Didion (gebore in 1934) het bekendheid verwerf met haar boek, The year of magical thinking (London: Harper Perenial, 2006, 227p; Amazon Kindle $10,23). Daarin besin sy oor die dood van haar man, John Gregory Dunne (1932-2003), met wie sy in 1964 getrou het. Die dood van John ervaar sy as “the unending absence … the void” (p 189), “the permanent impassibility of the divide” (195) en “my awareness of the final silence that separated us” (196). Soos Philippe Ariès dit stel: “A single person is missing for you, and the whole world is empty” (192). Die boek eindig met gevolgtrekkings soos: “I know why we try to keep the dead alive: we try to keep them alive in order to keep them with us. I also know that if we are to live ourselves there comes a point at which we must relinguish the dead, let them go, keep them dead. Let them become the photograph on the table” (225-226). Vir die agtergeblewene is die hoofprobleem om die finaliteit van die dood van ‘n geliefde te aanvaar. Didion het die boek in minder as drie maande geskryf. Die spontaniteit en egtheid van die teks het meegebring dat meer as ‘n miljoen eksemplare verkoop is.

Toe John Dunne sterf, was hulle aangenome dogter, Quintana Roo (1966-2005), reeds ernstig siek. Sy het verskeie kwale gehad. Depressie het tot drankmisbruik gelei. Sy het breinchirurgie ondergaan en is aan pankreasontsteking dood. Didion het probeer om die sukses van haar vorige boek te herhaal deur op ‘n soortgelyke manier oor die dood van haar dogter te skryf: Blue nights (London: Fourth Estate, 2011, 188p; Amazon Kindle $10,47). Dit is moeilik om uitsonderlike sukses te herhaal. Herhaaldelike woordelikse herhalings uit die vorige boek is nie ‘n wenresep nie. Nuwe insigte oor die dood en wat daarmee saamhang, het egter by Didion ontbreek. Die hoofprobleem was dat sy glad nie so entoesiasties en opreg oor haar dogter as oor haar man kon wees nie. Met die aanneming van Quintana in 1966 het hulle eintlik ander mense se probleem hulle eie gemaak.

Blue nights is aggressief bemark, asof dit ‘n treffer en blitsverkoper soos Magical thinking sou wees. In werklikheid is die teks ‘n volslae mislukking en het sowel die outeur as die uitgewer dit geweet. Sara Davidson (gebore in 1943) verskaf dié agtergrond in haar boek, Joan: Forty years of life, loss and friendship with Joan Didion (San Francisco: Byliner, 2011, 45p; Amazon Kindle $2,99). In 2010 het Didion haar uitgewer geskakel: “I’m sorry. I’m having trouble with this book and I’m beside myself. I don’t know what to do with it. I can’t think straight” (Kindle 505). Davidson het vir Didion gevra hoe sy die probleme met haar manuskrip oorkom het. Didion: “I didn’t. I just jumped ship. I couldn’t live with it anymore” (509). “I didn’t feel certain about what I was saying” (536). Nogtans is gepoog om soveel geld moontlik uit hierdie mislukte projek te maak.

Onlangs het Didion se aansien ‘n hupstoot gekry. Daar is ‘n indrukwekkende foto van haar (toe sy jonger was) by ‘n luukse motor op die omslag van Terry Newman se boek, Legendary authors and the clothes they wore (New York: Harper Design, 2017, 213p; Amazon Kindle $14,81). Met die oog op wat hier onder volg, is twee dinge van belang. Didion is net vyf voet twee duim lank. Liggaamlik word sy as “tiny … fragile en slight” beskryf (Davidson 39). Soms koop sy haar klere in die winkel se kinderafdeling. Verder is sy buitengewoon welgesteld. In 1988 het Didion en haar man ‘n luukse woonstel in New York City aangeskaf. In hierdie woonstel was daar 13 telefone (Blue nights p 143). Hulle is as “rich and famous” gereken (Davidson 350). Soos Didion was Dunne ‘n joernalis en skrywer van onder meer draaiboeke en toneelstukke. In Amerika is dit blykbaar moontlik om baie geld in hierdie sektor te oes.

Oriana Fallaci (1929-2006) was ‘n Italiaanse joernalis en skryfster. Onlangs is die eerste omvattende biografie oor haar in Engels gepubliseer, naamlik Christina de Stefano (gebore in 1967) se boek, Oriana Fallaci: The journalist, the agitator, the legend (New York: Other Press, 2017, 289p; Amazon Kindle $15,95), wat oorspronklik in 2013 in Italiaans verskyn het. In 1963 het Fallaci haar in New York City gevestig. Daar is verdere ooreenkomste met Didion. Fallaci was ook aantreklik en net vyf voet een duim lank. Skryfwerk het ook vir haar buitengewoon welvarend gemaak. Benewens ‘n vierverdiepingwoonplek in Amerika het sy in Italië ook ‘n woonstel en ‘n plaas besit. Teen die einde van haar lewe was haar ligaamlike toestand so verswak dat geen lugredery haar van New York na Florence wou vervoer sodat sy ooreenkomstig haar wens in haar vaderland kon sterf nie. In haar hart het sy ‘n Italianer, spesifiek ‘n Florentyn gebly (Kindle 1586). Sy het toe ‘n vliegtuig gehuur en twee geneeshere het haar gedurende die vlug bygestaan. Sy is tien dae na haar terugkeer aan kanker oorlede. “My relationship with cancer is a war” (3507); ‘n oorlog wat sy sedert 1992 gevoer en na verloop van 14 jaar verloor het.

Fallaci se pa was aktief in die weerstand teen Benito Mussolini (1883-1945) se fasciste. As skoolkind het sy gehelp om wapens en inligting na reaksionêres te smokkel. “If she has to carry a hand grenade, she hides it in a head of lettuce in the basket of her bicycle, after having carefully carved out its core” (253). Ná skool het sy aanvanklik ‘n mediese student. Daarna het sy in die joernalistiek studeer. As joernalis was sy aan koerante en tydskrifte in Florence, Milaan en Rome verbonde. As oorlogsverslaggewer was sy in die gevegsones in bv Viëtnam. In Mexiko is sy tydens ‘n gewelddadige insident ernstig beseer. ‘n Groot deurbraak was die onderhoude wat sy met talle leidende politici, sogenaamde wêreldleiers, gevoer het. Nadat sy dwarsoor Italië bekendheid verwerf het, het haar skryfwerk begin om internasionale aansien te geniet. Veral die Amerikaanse mark was van deurslaggewende belang (1168). “Whether we like it or not, the new imperialism is the imperialism of the English language” (1319).

Teen 1955 “Oriana’s style, the style that will make her famous around the world, is already perfectly formed: her tenacity in pursuit of a story, her ability to build a narrative, and her decision to include herself in that narrative. She asks the photographer who work with her to include her in their shots of the interviewee and writes in the first person. She describes her feelings and addresses the reader directly: Do you see? Understand? Let me explain. It is as if each article were a conversation” (731). Dit is soortgelyk aan die New Journalism waarvan Didion deel was; dat nie-fiksie soos fiksie moet lees en dat objektiwiteit danksy fyn waarneming met ‘n (beperkte) mate van subjektiwiteit aangevul word.

“An interview is never neutral. It is an encounter, a collision, sometimes a love story” (2323). Fallaci het haar onderhoud met Gina Lollobrigida (gebore in 1927), ‘n beroemde Italiaanse rolprentster, soos volg begin: “I don’t think you’re as stupid as people say” (1205). Die eerste vraag wat sy aan Nguyen van Thiêu (1923-2001), die Suid-Viëtnamese diktator (1965-1975), gestel het, is: “How corrupt are you?” (2334). “Many people criticize her style, finding it too provocative” (2460). Sy het pous Benedict XVI ontmoet en skryf: “I adore Ratzinger, not just because he is intelligent and cultivated, but because he has balls” (3689).

Fallaci het in 1955 haar eerste besoek aan Amerika gebring. In daardie stadium was haar Engels nog gebrekkig (“Fallaci English” – 3477) , maar sy kon onderhoude in Frans en Spaans voer. Soos dikwels later, is toe reeds gesê: “She was fragile, but she used agressiveness as a shield” (804). Die kenmerk wat sy die meeste in mense bewonder het, is moed (836). Vir hoeveel hedendaagse Afrikaners sou sy bewondering kon hê? Oor die Amerikaners het sy voorbehoude gehad. “She notices a certain dangerous shallowness. ‘Americans don’t believe in any happiness beyond the happiness of material comfort'” (1319).

Aanvanklik was Fallaci sosialisties gesind. Hoe meer sy die gevolge van kommunisme dwarsoor die wêreld waargeneem het, hoe meer ontnugter het sy geraak. “I became convinced that socialism was the brother of communism, another face of communism” (2163). Ná die 9/11-gebeure in 2001 het sy sterk teen die teenwoordigheid van Moslems in veral Europa beswaar gemaak; ook teen Somaliërs wat bv in die strate van Florence geürineer het (3616). “In Italy, her positions are published mainly in Right-leaning newspapers, which hold her up as an icon” (3626). In haar laaste skrywes “she writes for the people of Europe, in order to shake them and spur them to defend their identity and values” (3587). Sy was gekant teen aborsie, genadedood, selfdegeslaghuwelike en die aanneming van kinders deur homoseksuele. In Amerika word haar konserwatisme gesteun deur ‘n jonger generasie joernaliste en skrywers, soos Pamela Geller (gebore in 1958) en Robert Spencer (gebore in 1962).

Dan Roodt: Ramaphosa se grondplan kan tot binnestaatlike oorlog lei

Suid-Afrika se hoofstroommedia vier fees oor Jacob Zuma se bedanking as president, maar die onsekerheid oor die land se toekoms het eerder toegeneem as wat dit verminder het.

Vanweë die feit dat Cyril Ramaphosa die “vakature” vul wat met Zuma se bedanking ontstaan, sal die agtien maande tussen nou en die volgende algemene verkiesing nie as een van sy termyne gereken word nie. Dit mag beteken dat Ramaphosa die land twaalf jaar lank mag regeer, indien hy die huidige deel van Zuma se termyn, plus nog twee termyne, sou voltooi.

Terwyl Ramaphosa deur die media as “sake-vriendelik” voorgestel word, het hy oor die afgelope maande standpunte ingeneem wat veel nader aan die EFF s’n is as wat Zuma s’n ooit was. Trouens, hy het hom herhaaldelik tot die onteiening van Afrikanerboere se grond verbind, asook tot die marxistiese beleid van “radikale ekonomiese transformasie” (RET).

Die gedagte dat Ramaphosa die land ekonomies “gaan regruk” is ewe utopies as om te dink dat Emerson Mnangagwa Zimbabwe tot wonderbaarlike ekonomiese herstel gaan lei.

Die Ierse hoofkarakter sê iewers aan die begin van James Joyce se Ulysses: “Die geskiedenis is ‘n nagmerrie waaruit ek hoop om wakker te skrik.” Dít wat ons tans beleef in die vorm van plaamoorde, geweld in die stede, verval van infrakstruktuur, asook die diskriminasie teen Afrikaners en hul taal, verteenwoordig ‘n nagmerrie wat selfs dié van die Iere, Pole en ander slagoffervolkere in die skadu stel.

Die nuut aangestelde president van die ANC en van die land, Cyril Ramaphosa, het verklaar dat hy gaan begin om landbougrond sonder vergoeding te onteien. Daarmee het hy Suid-Afrika onherroeplik op die pad van ‘n Zimbabwe geplaas. Die links-liberale hoofstroommedia popel oor Ramaphosa en sien niks fout met die onteiening van plase nie. Hulle voorspoedbarometer is die JSE op die hoek van Maudestraat en Gwenlaan in Sandton. Die lot van boere en van die platteland kan hulle min skeel. Gewelddadige aanvalle op plaasboere en hul gesinne is maar net “misdaad” en iets waarmee ons moet saamleef, ter wille van die groter “multikulturele harmonie”.

Terloops, enigiemand wat iets van ons geskiedenis oor die afgelope twee honderd jaar – van 1806 en die Tweede Britse Besetting af – verstaan, sal insien hoedat Johannesburg en sy uitlanderbevolking dikwels vir die omverwerping van ons eie regerings verantwoordelik was. In 1899 was dit só, en toe weer in die 1980s toe die Johannesburgse media en akademici besluit het dat die land deur die ANC en SA Kommunisteparty regeer behoort te word. Benewens sy lojaliteit teenoor geld en die Beurs, is Johannesburg meer lojaal teenoor Engeland as teenoor Suid-Afrika. Trouens, ‘n mens sou selfs kon sê dat die stad ‘n afsku in Suid-Afrika koester; alles buite Johannesburg is wat verkeerd is: te veel Afrikaners, te veel boere, te veel kerke, te veel konserwatisme, te veel patriotisme.

Ramaphosa is ‘n swart uitlander en globalis. Hy is ‘n sogenaamde “sakeman” wat ná 1994 vinnig ryk geword het omdat bepaalde sakeleiers in Johannesburg in hom iemand gesien het wat in hulle guns sou kon regeer. Die nuwe president behoort tot die Venda- minderheidstam wat, anders as Zuma se Zoeloes of Mandela en Mbeki se Xhosas nie oor getalle of invloed in die land beskik nie. Dit maak hom soveel te meer omkoopbaar en manipuleerbaar. Hy het ook geen werklike steun op voetsoolvlak nie; sy steun lê by die media, die sakelui en die buitelandse ambassades. Dit is opvallend hoe gewild Ramaphosa by die ambassadeurs van Duitsland, Swede en Denemarke is, wat oor hul voete geval het om hom geluk te wens. Sowel die ou Oos-Duitsland as die Skandinawiese lande het ‘n vername rol gespeel in die staatsgreep wat die ANC uiiteindelik in ons land vermag het, sowel deur hulp met bomme en terreur as met rojale befondsing.

Maak nie saak wat Netwerk24 se propaganda beweer nie, Afrikanervolksmoord was nog altyd deel van die ANC en SAKP se plan. Die SAKP erken nóg die blywende teenwoordigheid van Afrikaners in die land, nóg ons reg om as ‘n volk en ‘n kultuurgroep voort te bestaan. Johannesburg se ekstremistiese kommuniste is afkomstig uit Oos-Europa, en het oor die afgelope eeu of so ‘n hele netwerk geskep, asook “mak swartes” soos Ramaphosa of Blade Nzimande wat hul ideologie geheel en al navolg. As voormalige vakbondleier en sekretarisgeneraal van Cosatu, was Ramaphosa ten nouste betrokke by die “werkerstryd” – die slagspreuk van elke kommunis. Die stigting van Cosatu destyds was so te sê ‘n SAKP-projek, en dis geen wonder dat Cyril Ramaphosa en die SAKP-leier Joe Slovo in die vroeë negentigerjare goeie vriende was nie. (Sien foto hier bo.)

Ons weet uit vorige uitsprake van die ANC dat die berugte “tweede fase van die nasionaal-demokratiese revolusie” nog voorlê. Tydens daardie fase moet die rug van die middelklas en veral die boere finaal gebreek word. Ramaphosa het nog voor hy president geword het as’t ware oorlog teen die boere verklaar deur die “beleid” van “onteiening sonder vergoeding” in die suiwerste marxisties-leninistiese tradisie te omhels. Tydens sy heel eerste toespraak, het hy weereens herhaal dat plase onteien moet word en in kollektiewe eenhede volgens die kommunistiese model herskep moet word.

Dít wat in Zimbabwe gebeur het, skrik nóg die ANC-SAKP nóg die buitewêreld af. Dat Suid-Afrika nou deur die vagevuur van grondonteiening moet gaan, was nog altyd deel van die plan. Die Duitse ambassadeur in Suid-Afrika, Martin Schäfer, is ‘n groot aanhanger van Ramaphosa en het daarvoor gesorg dat Merkel ook haar gelukwensinge aan die globalistiese swart kommunis oordra:

Merkel to @CyrilRamaphosa: „I look forward to continuing to deepen the friendship between our two countries together with you. I wish you a sure hand and every success for tasks that lie ahead.”#SONA2018 pic.twitter.com/ldp6Z3tOit

— Martin Schäfer (@AmbSchaefer) February 16, 2018

Die vraag is waar grondonteiening gaan ophou? Gaan net groot plase onteien word, of ook kleiner plase, selfs kleinhoewes rondom dorpe en stede? Die meeste van ons het familie wat op kleinhoewes woon; dis ‘n algemene Afrikanergewoonte. En indien kleinhoewes sonder vergoeding onteien mag word, waarom nie ook woonhuise in voorstede met groterige erwe nie? En as jy klaar die woonhuise met groot erwe onteien het… waarom nie sommer álle woonhuise wat aan blankes behoort nie?

Alles wat ons blankes besit, is mos gesteel… Dit is die groot rooi leuen wat Slovo en die SAKP al jare lank verkondig, en wat agterna deur die hoofstroommedia opgeneem is. Só het die leuen waarheid geword! En as jy daardie waarheid bevraagteken of net vra waarop dit gegrond is, word jy dadelik met die R-woord stilgemaak. Dit is nou: “Rassis!”

Terloops, ek sien dat Rapport en Netwerk24 hulle deesdae slaafs tot sogenaamde “ANC-veterane” en lede van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty wend vir politieke menings. Willemien Brümmer van Netwerk24 het ‘n onderhoud met die kommunis en Rivonia-aangeklaagde, Denis Goldberg, gaan voer om sy mening oor Ramaphosa in te win.

Die Zimbabwiese boere wie se grond afgevat is, het ‘n heenkome gehad: Suid-Afrika. Toe daar hongersnood in Zimbabwe ontstaan het, was daar ‘n buurland met voedselvoorrade: Suid-Afrika. Ons beskik egter nie oor daardie luukse nie. Selfs al het Agri-SA, Netwerk24 en RSG ons mense op ‘n “tweede oorgawe” voorberei waartydens ons sonder teenstand ons eiendom aan die ANC-staat sal moet oorhandig, gaan die werklikheid veel meer onvoorspelbaar en morsig wees. Selfs al is mense so gebreinspoel dat hulle alles maar net klakkeloos aanvaar, gaan hulle in die geval van hongersnood en voedseltekorte moet weerstand bied net om te kan oorleef. Die dag as daar nie meer kos in die winkels is nie, gaan ons familie op kleinhoewes en plase ons moet voed. Hoe gaan ons daardie stukke grond van verdere besetting deur die ANC en SAKP vrywaar sonder geweld, dit wil sê, sonder om oorlog te maak?

Die kanse dat grondonteiening op die skaal waarop Ramaphosa dit voorsien, ‘n burgeroorlog in Suid-Afrika mag ontketen, is groter as vyftig persent. Ook die term “burgeroorlog” is nie akkuraat nie, want burgeroorloë ontstaan as twee faksies binne dieselfde volk slaags raak, soos tydens die Amerikaanse Burgeroorlog van 1861-1865 of die Spaanse Burgeroorlog van 1936-1939. Daarom heet ‘n oorlog binne ‘n veelvolkige staat soos Suid-Afrika eerder ‘n “binnestaatlike oorlog”, want verskillende volkere veg teen mekaar binne dieselfde staat.

As ‘n mens terugstaan en onbevange na die prentjie kyk, dan stuur Suid-Afrika op ‘n binnestaatlike oorlog af. Die sadistiese plaasmoorde, asook die opmars teen Afrikaans op universiteit en op skool was maar net die eerste tekens van etniese konflik wat besig is om te ontbrand. Die verskriklike slagspreuk, “Kill a Boer, kill a farmer” mag binnekort tot sy logiese uiteinde gevolg word.

Hoewel Afrikaners deur verraad en vyandelike propaganda verdeel is tot op die punt dat ons byna blind en leierloos op die huidige krisis afstuur, sal daar weldra uit hierdie smeltkroes ‘n nuwe samehorigheid ontwikkel. Ook word ons gebind deur ons taal, Afrikaans, en ons simbole, soos ons vlae wat só intens deur die vyand gehaat word. Ek voorspel dat die oranje-blanje-blou weereens ‘n simbool van stryd sal word, soos van ouds.

Die Geneefse Konvensies is nie net van toepassing op konvensionele oorloë tussen state nie, maar ook op oorloë binne state. Daarom sal die ANC-SAKP nie bloot boere of hul familie of gewone Afrikaners wat hulle teen staatsgeweld verdedig voor die voet as “misdadigers” tronk toe kan stuur soos daar met byvoorbeeld die Boeremag-aangeklaagdes gemaak is nie. Solank ons iewers ‘n uniform of ‘n stuk oranje lap dra, sal ons as guerillas of as soldate gereken moet word. Indien ons gevang word, sal ons as krygsgevangenes beskou moet word, en ons kan ten minste op die Internasionale Rooi Kruis met sy setel in Switserland reken dat hy sal kontroleer wat met die krygsgevangenes en hul familie gebeur. Artikel 4 van die Derde Geneefse Konvensie* bepaal dat, solank jy ‘n kenteken van jou kommando of gewapende groep dra, oor ‘n rang beskik en jou wapens openlik ten toon stel, moet daar in die geval van gevangeneming krygsgevangenestatus aan jou verleen word.

Die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies het op ‘n stadium ‘n besluit geneem dat diegene wat hulle teen “koloniale en rassistiese bewinde verset” ook op krygsgevangenestatus geregtig is. Wat is die ANC-SAKP anders as ‘n koloniale en rassistiese bewind wat Engels op ons afdwing en wette maak wat teen ons ras diskrimineer?

In die plek van Britse imperialisme het Bantoe-imperialisme gekom wat in wese vele ooreenkomste vertoon, veral wat taalverdrukking en diskriminasie betref. Ook vir hedendaagse Europeërs is dit byna onmiddellik begryplik, want hulle ervaar iets van dieselfde kolonisering van hul vasteland. Só het die Franse skrywer, Renaud Camus, onlangs getwiet:

L’Europe est aujourd’hui cent fois plus colonisée par l’Afrique, et plus profondément, plus gravement, qu’elle ne l’a jamais colonisée elle-même. Et les Européens subissent mille fois plus de haine, de racisme et de violence qu’ils n’en exercent et n’en témoignent eux-mêmes.

— Renaud Camus (@RenaudCamus) February 11, 2018

Overgezet synde:

“Europa word vandag honderd keer meer gekoloniseer deur Afrika, asook dieper, ernstiger, as wat die vasteland ooit self gekoloniseer het. En die Europeërs verduur duisend keer meer haat, rassisme en geweld as wat hulle uitoefen en self van getuig.”

Pikkie Greeff, van die SA Weermagvakbond het insgelyks die volgende getwiet:

Liewe hemel- die naiwiteit van mense in hierdie landjie is ongelooflik. Almal skielik sterre in die ogies romanse met die ‘nuwe’ president. Een ding kan ek jou se SA, jy gaan nog n paar bitter harde lesse leer.

— Pikkie Greeff (@PikkieGreeff) February 17, 2018

Diegene wat die hoofstroommedia glo, en dink dat daar nou ‘n tydvak van maanskyn en rose in die land aanbreek, gaan inderdaad wreed ontnugter word.

Op Wikileaks het dit bekend geword dat ‘n amptenaar van die Suid-Afrikaanse ambassade in Sirë in Julie 2006, Michael Danke, ander diplomate ingelig het dat Ramaphosa, wat op daardie stadium voorsitter van MTN was, “steeds tot sosialisme verbind bly, ten spyte van sy onlangse sukses as sakeman”.

Vandaar dus sy Sowjettiese landboubeleid wat dreig om ons platteland en uiteindelik die ekonomie en die land self, te destabiliseer.

Waldimar Pelser van Rapport skryf vandag téén sy beterwete:

[Ramaphosa] kan net slaag as president, en hy kan genoeg van ons slegs weer in ‘n tipe nasieskap laat glo, as hy die onmoontlike doen en kies om nie die ANC te dien wat hom gebring het waar hy vandag is nie.

Vir seker gaan Ramaphosa sy party en sy atawistiese, antiblanke, kwasi-kommunistiese (of “sosialistiese”) beleidsrigtings dien.

Voetnoot

* ARTICLE 4

Prisoners of war, in the sense of the present Convention, are persons belonging to one of the following categories, who have fallen into the power of the enemy:

(1) Members of the armed forces of a Party to the conflict as well as members of militias or volunteer corps forming part of such armed forces.

(2) Members of other militias and members of other volunteer corps, including those of organized resistance movements, belonging to a Party to the conflict and operating in or outside their own territory, even if this territory is occupied, provided that such militias or volunteer corps, including such organized resistance movements, fulfil the following conditions:

(a) that of being commanded by a person responsible for his subordinates;

(b) that of having a fixed distinctive sign recognizable at a distance;

(d) that of conducting their operations in accordance with the laws and customs of war.

Leon Lemmer: Michael Arnheim oor menseregte

Michael Arnheim (gebore in 1944) se pa, ‘n mediese dokter, het in 1933 uit Duitsland na Suid-Afrika gevlug. As 16-jarige het Michael sy studie aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) begin. Hy het sy magistergraad op 21-jarige leeftyd met lof aan Wits behaal. Toe hy 25 jaar oud was het hy sy doktorsgraad aan die Universiteit Cambridge (St John’s College) voltooi. Sy proefskrif handel oor die aristokrasie in die laat Romeinse Ryk. Die teks is in 1972 deur Oxford University Press gepubliseer. Hierna het hy ook navorsing oor die aristokrasie in antieke Griekeland gedoen. ‘n Gevolgtrekking waartoe hy gekom het, is dat daar eintlik net twee regeringsvorme is: oligargie (‘n minderheid regeer) en diktatuur (‘n enkeling regeer).

Dit was reeds vroeg duidelik dat Arnheim intellektueel buitengewoon begaaf is. Ek het hom leer ken toe hy voor sy vertrek na Cambridge die Latynse klasse aangebied het van ‘n professor wat met studieverlof was. My kantoor was by die ingang van die kantoorblok. Arnheim was ‘n naguil. As hy saans kampus toe gekom het en hy sien dat die lig in my kantoor aan was, het hy graag kom gesels. Nie dat ek dit altyd verwelkom het nie, want ek was daar om akademiese werk te doen. Maar hy het interessant gesels en is ‘n mens met intellektuele dieptegang, breë belangstellings en besondere insig. Arnheim se moedertaal en nasionaliteit is Duits.

Op 31-jarige ouderdom is Arnheim as professor en hoof van die Departement Klassieke by Wits aangestel. Sy politiek het nie altyd in die smaak van die linkse dosente en studente geval nie. In 1979 het hy ‘n boek, South Africa after Vorster (Cape Town: Howard Timmins), gepubliseer. Daarin voorspel hy dat daar geen politieke magsdeling in Suid-Afrika gaan wees nie. ‘n Swart oligargie gaan die politieke mag ten koste van die blankes en gewone swartes oorneem. FW de Klerk en sy span onderhandelaars het waarskynlik nooit kennis van Arnheim se tydige waarskuwing en wysheid geneem nie. Deesdae is dit baie duidelik dat daar in 1994 geen politieke magsdeling was nie; net doodgewone magsoorgawe. Deesdae beïnvloed die blankes bv geensins wie die staatshoof is en of en wanneer hy herontplooi word nie.

In 1988 het Arnheim sy eie suksesvolle regspraktyk in Londen begin. Weer eens het hy buitengewone politieke insig getoon deur voor die swart magsoorname te emigreer. Daar is al dikwels beweer dat Jode weet wanneer om ‘n sinkende skip te verlaat. Hy het verskeie gesaghebbende boeke met voortreflike nuwe insigte oor die regspleging gepubliseer. “The Handbook of human rights law, published by Kogan Page in 2004, provided a whole new take on the subject, focusing particularly on the way human rights had been hijacked by special interest groups, made up notably of illegal immigrants, asylum seekers, terrorist suspects and even convicted killers. The theme was picked up in the booklet written at the invitation of the Civitas thinktank titled The problem with human rights law (2015), in which it was argued that the unduly ‘politically correct’ tenor of human rights court decisions in the United Kingdom were largely the fault not of the European Court of Human Rights as the British Government believed but of the domestic judiciary” (Wikipedia).

In Amazon se Kindle-katalogus word laasgenoemde pamflet (50 bladsye, $5,22) soos volg beskryf: “Human rights law has been hijacked in the UK by special interest groups seeking to advance their own rights above those of the rest of the population. The European convention has been repeatedly used in a way that weakens the government’s ability to defend the country from terrorism or to deal with illegal immigrants. But, while there has been a growing clamour for this abuse to be tackled, the real cause of the problem has been fundamentally misdiagnosed. In this forensic study, barrister Michael Arnheim shows how critics are too quick to blame the European Court of Human Rights for the unwarranted extension of the convention’s reach across UK law. In reality, it is Britain’s domestic courts that are largely responsible for this development, while successive governments have been too supine to prevent it happening. Given this misunderstanding of the problem, it is little surprise that current proposals to address it are misguided too. Dr Arnheim details how we have come to this pass and what must be done to address it.”

Onlangs het Arnheim in ‘n nuwe boek oor hierdie onderwerp uitgebrei: A practical guide to your human rights and civil liberties (Straightforward Publishing, 2017, 260p; Amazon Kindle $7,95). Vir blankes in Suid-Afrika is die belangrike gevolgtrekking dat ons skeptisisme oor menseregte nie noodwendig misplaas is nie. Vandaar my en ander Afrikaners se persepsie dat die Menseregtekommissie primêr, indien nie uitsluitlik nie, daarop ingestel is om swartes te bevoordeel en blankes te benadeel.

Dan Roodt: Die aap in die Suid-Afrikaanse politiek

Ten minste sedert die Penny Sparrow-voorval, weet ons dat die woord “aap” in ons land uiters gevaarlik geword het. Veral op Engels as: “monkey”. Vir die Afrikaanssprekende klink “monkey” na ‘n verkleiningsvorm; dit het iets kinderliks en vriendeliks. Helaas, het ons nou die ander gesig van die aap gesien, in die vorm van massa- en mediahisterie.

Nog meer onlangs het ‘n horde rooi wagte van die EFF etlike winkels van die Sweedse modehuis Hennes en Maurits bestorm en daarbinne amok gemaak. Dis nou die fameuse “H & M”. Ek besit self ‘n paar linnehemde en -broeke van H & M; ek moet sê, dit verskaf my tans ‘n vreemde gevoel om hulle aan te trek, asof ek een of ander gebod oortree. Die aapgebod?

Om ‘n swartman ‘n aap of bobbejaan te noem, is kennelik ‘n “misdryf” soos dit in die taal van die strafhof heet. Om egter by ‘n kettingwinkel in te bars en jou op die oog af soos ‘n aap te gedra, is geen misdryf of oortreding nie; dit heet “protes” of “betoging”. Ons is al gewoond daaraan dat gewelddadige betogings, wat dikwels met saakbeskadiging gepaard gaan, in ons land onder die ANC-bewind aanvaarbaar geraak het. Dit gee nuwe betekenis aan die uitdrukking: “om te maak of breek soos jy wil”.

Solank jy net nie die aapwoord gebruik nie, anders is jy in gróót moeilikheid. Dit lei egter tot ‘n — myns insiens — tweede paradoks, en dit is: In die beklemtoning van ons gemeenskaplike primaatvoorouers by die Sterkfonteingrotte en elders, het ons reeds as’t ware die aap en veral die aapmens tot iets mensliks, of dan hominieds, verhef.

Toe ek jonk was, was daar ‘n kinderboek deur Sita waarin daar sprake van ‘n aapmens was. Die titel is: Mientjie en die aapmens. Ek kan nie die besonderhede meer onthou nie, behalwe dat Mientjie op vakansie Oos-Transvaal toe gegaan het, waar sy die aapmens sou teëkom.

Dan is daar nog die plaas naby Brandfort wat aan wyle advokaat C.R. Swart, die huidige republiek se eerste seremoniële president, behoort het. Op Nederlands, het dit “De Aap” geheet. Moontlik sou ‘n hedendaagse Naarpershoernalis wat na die spreekwoordelike “rassis onder elke bed” soek, iets sinisters daarin kon lees. “Apartheidspresident het op die plaas ‘De Aap’ gewoon”, sou ‘n gepaste opskrif kon wees. Binne die huidige, taalpreutse konteks kan dit iewers dalk as “skokkend” voorgestel word.

De Aap, plaas van wyle C.R. Swart. Foto: Dana Snyman se Facebook.

Eintlik is dit heel ironies. Want, Suid-Afrika is seker een van die mees dekadente samelewings op aarde, waar elke oortreding, selfs moord of verkragting, verdra word. Die bevolking in sy geheel word deur die media en die owerheid aangemoedig om so losbandig as moontlik te wees en hul oor te gee aan lolyt, brassery en ‘n soort revolusionêre roes waarin die drifte botvier. As ‘n blyk van vreugde, brand jy sommer jou buurman se huis af. Dis soos ‘n karikatuur van die Wilde Weste in Hollywoodfilms: ‘n gesuip in die kroeg, skote in die lug of sommer ‘n skietgeveg op straat, terwyl die vrederegter (sheriff) insgelyks dronk in sy kantoor sy roes afslaap. Anders as in die films, beskik Suid-Afrika kwalik oor eerlike, opregte burgers wat teen die onreg en wanpraktyke in opstand kom.

Dus, niks kan ons meer skok nie. Ons is gewoond aan die ergste: Diefstal. Moord en doodslag. Plaasmoorde. Dis alledaags. Vele misdrywe word nie eens meer by die polisie aangemeld nie, behalwe as dit vir versekeringsdoeleindes benodig word. Daarom is die hele gedoe rondom die woord “aap” of “apie” amper verfrissend. Want dit skep ‘n soort waanbeeld dat die inwoners van dié verrotte land nog iewers oor ‘n morele beginsel beskik! Niks traak hulle meer nie, die misdaad en korrupsie, selfs diegene wat op straat urineer (dit sien ek elke dag in Johannesburg), dog iewers trek hulle die streep: by die woord “aap”. Dít vind hul skokkend, grensoorskrydend, taboe. Hoe sonderling!

Helaas. Ek vermoed dat die EFF se kordate rooi wagte in hul ewe rooi oorpakke kwalik deur die A-woord geskok word. Dis alles bloot politieke teater. Kunsmatige verontwaardiging. Netnou gaan hulle in hul luukse, Duitse viertrekwaens klim en na Amerikaanse kletsrymmusiek luister waarin daar blatant en herhaaldelik na “kaffers” (niggers) en “hoermeide” (hoes) verwys word. Hulle glimlag daaroor.

As voorbeeld – en daar is beslis veel erger – haal ek aan uit die liedjie deur die gewilde kletskrymer Drake, genaamd “Jorja interlude”:

Tryna stay light on my toes
Just ran a light in a Rolls
Told me I’m lookin’ exhausted
You hit it right on the nose
I’m tired of all of these niggas
I’m tired of all of these hoes
Worried ‘bout takin’ my lane
They ain’t even got on the road

Dis alles net ‘n groot klugspel. Die gekrenktes maak asof hulle kamma deur die aapwoord onstel word, maar eintlik is almal reeds so blasé dat niks hulle ooit kwel nie. Ons beleef lankal reeds ‘n amorele toestand van anomie. Vir diegene wat nie weet nie, die term “anomie” is deur die Franse sosioloog Émile Durkheim gewild gemaak. Dit word gedefinieer as ‘n “toestand waarin die maatskappy min morele leiding aan indvidue verskaf”. Klink dit nie presies net soos die toestand waarin ons land verkeer nie?

Behalwe dat jy baie versigtig met jou verwysings na die diereryk en veral die orde van die primate moet omgaan, heers daar groot verwarring in Suid-Afrika oor wat reg en verkeerd, beskaaf of onbeskaafd, hoflik of onhoflik sou wees.

Eugène Marais, wat tans oor die algemeen as ‘n polities korrekte liberalis voorgestel word, het ‘n boek geskryf met die titel Die siel van die aap. Nie net is daar verskeie paragrawe in die boek wat hom vandag voor die erg rasbewuste SA Menseregtekommissie sou laat beland nie, maar hy het insgelyks ingesien dat die gedrag van die mens en van die bobbejaan heelwat ooreenstem.

Die mens staan dus redelik naby die sogenaamde hoër primate, soos wat Marais ingesien het:

“Nietemin is een beginsel seker (en elke oplettende Afrikaner weet dat dit so is, en sal dit geredelik erken): dat die kloof wat die bobbejaan in hierdie opsig (en in alle sielkundige opsigte) van die laer soogdiere skei, baie wyer en dieper is as dié wat die mens van die bobbejaan skei – met ander woorde, die ‘slimheid’ van die bobbejaan, wanneer met dié van die hoogste soogdier vergelyk, is oneindig groter as die ‘slimheid’ van die mens met dié van die bobbejaan vergelyk.”

Om die mens binne sy orde van primate te klassifiseer, veroorsaak politieke skande en selfs woede by radikale of Afromarxistiese groepe soos die EFF. Nietemin het die ANC-bewind, asook die links-liberale groepering in die Suid-Afrikaanse politiek, miljoene der miljoene rande daaraan bestee om die gedagte te vestig dat ons land “die wieg van die mens” verteenwoordig. Die huidige homo sapiens sou van die aapmense van Afrika afstam, iets waarop ons veronderstel is om trots te wees.

Vermoedelik is die evolusieteorie vir die huidige bewind en sy links-liberale meelopers aantreklik omdat dit sou behels dat alle menslike rasse van dieselfde aapmens afstam. Stephen Jay Gould, die ontslape Amerikaanse antropoloog, het iewers gesê: “Menslike gelykheid is ‘n toevallige feit van die (evolusie)geskiedenis.” Met ander woorde, dit sou kon gewees het dat die rasse beduidend van mekaar kon verskil het, maar “toevallig” is ons almal gelyk. Dié stelling het Gould, ‘n Joodse Amerikaner blykbaar die eerste keer tydens ‘n besoek aan Pretoria neergepen. Gould is egter ook daarvan beskuldig dat hy bepaalde feite gemanipuleer of verander het om sy siening te staaf.

Gegewe die histerie oor Penny Sparrow en die Britse H & M-kappiehemp, wil dit nou voorkom asof ons “gemeenskaplike herkoms vanaf die aapmens van Sterkfontein” nie meer so sterk beklemtoon word nie. Die hoofstroommedia en die radikale linkse groepe (eintlik is die hoofstroommedia self ‘n radikale linkse groep, wesentlik marxisties in hul uitkyk) is nie meer so erg trots op ons primaatskap en dat ons na verwant aan die ape en bobbejane is nie.

In ‘n samelewing waar die mees vuige taalgebruik, onbeskoftheid, gebrek aan beskaafde maniere — waag dit maar net op die paaie in Gauteng om die dierlike aard van die bestuurders te ervaar — is daar maar een soort “belediging” wat onaanvaarbaar is en dit is om iemand met ‘n aap of ‘n bobbejaan te vergelyk!

Dit is gewoon kranksinnig. Maar ons land het kranksinnig geword, dít weet ons lankal. Dat die kranksinnige regering en media toegelaat het dat 143 geestessiek pasiënte tydens die Life Esidimeni-voorval soos in ‘n Britse konsentrasiekamp weens honger, uitputting en verwaarlosing gesterf het, is maar een simptoom van die wesentlike waainsin onderliggend aan hierdie verdrukkende en onregverdige bestel.

Suidpunt: Om te skryf, of nie te skryf nie?

Ek sit met ‘n etiese probleem. Miskien kan die PRAAG-lesers my help.

Is dit geoorloof om aan kompetisies deel te neem van die hoofstroommedia of ander organisasies as jy die geld kan benut vir jou eie saak, agenda of ander belangegroepe s’n?
Is dit beter om eerder onafhanklik ‘n pad vir Afrikaans op die web oop te veg, ‘n Eenman-Kruisvaart te onderneem, of is jy dislojaal teenoor ander belangegroepe? Of moet jy albei doen en ondersteun?

Talent maak nie saak nie

Iedereen kan skryf. Ek bedoel dit, benadruk dit: enige brandsiek skaaphond kan deesdae skryf. En as jy nie kan skryf nie, dan dikteer jy.

Die vraag bly egter: WIL JY?

As mens kyk na die “suksesverhale” van skryfskole (die mense, nie die werke nie), begin ek telkemale wonder of mens nog skryftalent nodig het. Enige ou kan deesdae kyk na watter intrige in ander verhale gebruik word, die ontwikkelingsgang, die afloop, die einde. Enige persoon kan die woord- en sinlengtes tel. Let op die woordkeuses. Kyk hoe loperig en traag jou sinne is. Is daar karakterontwikkeling? Wat wil die verhaal vir my sê? Wat is kenmerkend nuut aan die verhaal? Hoeveel mites, volksverhale is in hierdie verhaal saamgepers? Soos mens meer boeke lees of flieks kyk of met mense omgaan, kan jy baie gou agterkom wat het na 20 jaar steeds trefkrag, en wat is “cliché”/”blasé”/”moet gly” na 20 minute. En wat word bloot opgehemel omrede dit tans byderwets is.

Waarom het ‘n mens ‘n skryfskool nodig om dit uit te vind? Is dit ‘n geldmaakstorie?

Te midde van al hierdie kunsgrepe, grille, intertekstualiteit, intratekstualiteit, postmodernisme, interseksualiteit gee “Rem tene, verba sequentur” steeds die toon aan: as jy jou storie ken, jou feite agter mekaar het, kom die woorde vanself.

Skryfkompetisies

Moeder toon 26 Januarie vir my ‘n advertensie in die dorpskoerant. Kortverhale en gedigte – vir ‘n boekefees van 2018. Kortverhale maksimum 2.000 woorde. Die prysgeld is ‘n geskatte R11.500,00. Pos na so by so adres. Klink heel billik. Onderwerpe bra voorspelbaar; “ryloper” en “standbeeld” trek my aandag. Die wenners word in die boek gepub. Trek my toetsbord nader en soek. Toe ek sien die ATKV-embleem skitter op die program, trek my wenkbroue ‘n loodregte lyn. Wat ‘n liniaal laat krom lyk. Frida Kahlo sou jaloers gewees het.

Net daar begin ek belangstelling verloor.

Maar selfs al sou ek ook wou deelneem, het ek ‘n baie vae vermoede hoe die wenverhale gaan lyk. Gegewe wie die borg is. As dit nie te stroperig is, vreeslik sentimenteel, kinderlik ooremosioneel, ‘spookasemvrolik’, ammunisie vir popsielkundige Dr. Phil, die viering van “Alternatiewe Afrikaans” of nog ‘n treurmare oor Apartheid, ‘n steekhou vir die ‘verkrampte’ Afrikanertradisies en blanke bevoorregting nie [soos mens deur die ATKV-“Taalgenoot” blaai…], kan ons ten minste hoop op ‘n bietjie mite, verhaal en ‘n wonderlike intrige. Op sy minste, ‘n bietjie afgewaterde, uittand kontreikuns. Verstaanbaar vir alleman. Té verstaanbaar.

Ek bedoel regtig, ‘n mens kan vir seker ‘n beter, veel deegliker nagevorste kortverhaal skryf as die (ver)draaiboek van “Krotoa”?!

Weer sit ‘n mens op die brug, tone in die water, en weet nie herwaarts of derwaarts nie. Moet mens juis inskryf en die ATKV probeer “melk” vir die bietjie kontant en erkenning wat hulle aanbied, of, arme onnosele mens, “melk” hulle juis jou talent? Daar staan immers op die inskryfvorm:

“Ek verstaan dat ek, deur deel te neem, aan die Bestuur van […] Boekefees toestemming gee om hierdie skrywes gratis te gebruik vir hulle Bundel. Ek verstaan dat ek kopiereg behou vir verdere publikasies.”

Dis nogal vaag gestel. Is dit prysgeld van R11,500 wat verdeel word onder die wenwerke, genoeg om ‘n bundel vol te maak? Hoeveel blaaie word daar geskat moet die bundel min of meer wees? Of is dit R11,500 per afdeling? Of per ouderdomsgroep?

Soos ek dit verstaan, ek mag dus verkeerd wees, kry jy jou prysgeld, ‘n deeltjie van die R11,500,00; maar verbeur jou tantième met die eerste oplaag. Hoeveel hierdie aantal boeke “per oplaag” is, weet ek nie. ‘n Oplaag kan enigiets tussen 2.000 tot 10.000 tot 100.000 boeke wees. En wat dan as geen verdere oplae beplan word nie? Sou jou prysgeld met die eerste oplaag nou meer werd wees as die tantième, of is dit andersom?

Hierdie is geen verdagmakery nie. Dis net ‘n voorbeeld, want dit geld eintlik vir alle soortgelyke skryfkompetisies waar boeke betrokke is. Ongeag wie die uitgewers, of die borg, is.

Dit verskil byvoorbeeld van radiodramakompetisies vir Radioteater. Want selfs die dramatekste wat byvoorbeeld by RSG nie gewen het nie, soos ek dit verstaan, maar tog meriete volgens hul standaarde vertoon, word uitgesaai. Daar staan byvoorbeeld by hulle Handleiding 2017: “RSG behou hom die reg voor om dramas wat van uitsaaigehalte is uit te saai. Die skrywers sal volgens RSG se bestaande fooiestruktuur vir die uitsending vergoed word.” Dit sal seker nie so baie soos die kroonprys van R35.000,00 (2017) wees nie, maar… ja. Jy weet wat gaan vir wat.

En nou dat ons oor tantième praat: In die dae van Apartheid, lees ek by Vaandel ( http://vaandel.co.za/afrikaanse-skrywers-in-die-laaste-loopgraaf/ ), was die lewe van die Sestigers nog beter daaraan toe:

Min mense is seker bewus daarvan, maar skrywers soos Barnard, Brink, Breytenbach, Abraham de Vries, Ettienne van Heerden, Elsa Joubert, Jan Rabie, ens., ens., het in die dae van die gehate apartheid, heerlik op die vette van die aarde geleef, want hulle pennevruggies is klokslag deur die Departement van Onderwys voorgeskryf en letterlik honderde duisende eksemplare is verkoop. Ons weet van sommige skrywers wie se tantième ‘n miloen rand of meer beloop het.

Daardie voorreg is natuurlik vandag nou weg… of wag, nie heeltemal nie. Skole en universiteite skryf stééds boeke voor. Maar Afrikaans is net nie meer ‘n pligvak om tot die staatsdiens toe te tree nie, en dus is die boeke op aanvraag minder. Oor die tantième, skryf die kinder- en jeugboekskrywer, Martie Preller, immers in haar boek, “Eendag was daar ‘n storie” (2003:69), die volgende:

“Hoekom wil jy skryf?

Tydskrifverhale betaal nie te sleg nie: ‘n paar honderd rand per storie.

Boeke: Jy kry ongeveer 15% van die prys waarteen die uitgewer die boek aan boekwinkels, ensovoorts verkoop, en jy ontvang jou outeursaandeel slegs op die boeke wat reeds verkoop is.

Die oplae wissel. Van kinder- en jeugboeke word daar omtrent 2 000 per oplaag gedruk. Dus, indien al die eksemplare uitverkoop, sê nou maar oor ‘n tydperk van twee jaar (as jy gelukkig is), kry jy sowat R6 000 tot R8 000 vir baie maande se baie harde werk.”*

[* Preller se boeke is meestal deur Tafelberg uitgegee, en sedert 2004 vernaamlik by die kinderboekhemel, LAPA. Soos ek verneem het word tot onder R2.000,00 per tydskrifkortverhaal deesdae aangebied. Ag, kom ek wees reguit: “Huisgenoot” het in November 2016 die bedrag R1.950,00 aangebied per skrywe. Hierso (https://www.netwerk24.com/huisgenoot/Vir-die-lekker/wil-jy-jou-kortverhaal-vir-huisgenoot-stuur-20170528 ). Preller se vervolgverhale het egter meestal in ‘Vrouekeur’ verskyn, getiteld “Jamie en Sebastian”. Ook neem digitale verspreiders soos Google Play en Amazon net ‘n gedeelte van die verkoopgeld; die res kry die uitgewer/skrywer/selfpubliseerder.]

Aan die ander kant: niemand kan jou werk so goed aan die publiek OPDRING soos die ‘regte’ uitgewers nie. Ons is ook bekend met aggressiewe bemarkingstegnieke wat nie meer by 2003 pas nie. Maar onthou tog: skryfkompetisies is soos inkleurkompetisies – daar kan net een (of ‘n paar…) wenner(s) wees. Of gaan jy nou jou ego laat knou juis as jou talent nie raakgesien word deur die gepeupelpers nie? Waarom nog die moeite doen?

Maar hoe groter die prysgeld wat aangebied word, hoe meer BEHOORT mens mos in te skryf? Dis tog vir Afrikaans… en jou CV… en die geld.

Voorraad

Toe ek nou die dag ‘n middagvervolgverhaal luister, veral teen die einde, voel ek krapperig. Die dialoog verloop soos twee lam vlieë om ‘n oopgebarste, oopbek vy met die rooigeel sug wat al by die mondhoek afloop, of twee bye smoordronk in ‘n bierblik. Heel passend seker by die warm, droë middag hier onder in die Wes-Kaap. Was die toon maar so opgewek en lewenslustig soos Februarie-miere! Kom ek stel dit so: woordoortolligheid wat gehiernatoe en gesoontoe word is gewoonlik wanneer die dramaturg nie weet hoe om ‘n tussenepisode te vul nie.

In my lewe blaf mense opdragte van vyf woorde. En dit word gedoen. Dit bespoedig die lewensintrige. Maar toe die karakter na ‘n gedraal soos ‘n tollende halfdood vlieg in die vensterbank sê die vrou “hoef nie [haar] virginity te verloor” om uit te vind waarmee die Sjinees by die hawe hom ophou nie, was ek net teë. Dit was oorbodig.

Kyk, my eerste smokkelverhaal wat ek as kind gelees het was “Pokkel wil smokkel” (Human & Rousseau), die vertaling van “Mudge the Smuggler”. En dit was snaaks. Jy het Ouma Raaswater, Pokkel wat wil smokkel, en die Gereg. Maar dan bots die Langarm van die Gereg met die smokkelaars, en… die familie word herenig! Ouma Raaswater en die Langarm van die Gereg (met die sewe vingers!) is toe heeltyd lang verlore familie. En ‘n moerse opskop en reünie word gehou. Min het ek as kind geweet hierdie “snaaks” sou later in die werklike lewe die norm word!

Daarna het ek geweet wat kom van smokkel-, strooptog- en soortgelyke verhale. Avontuur, empatie, woede, vir die leek. Net nog ‘n doodgewone dag, vir die doodgewone polisieman. As mens met hierdie insig na die biblioteekrakke kyk, lyk dit eerder of die aanbod die aanvraag oorskry, of nie?

Maar nou die “virginity”-ding. Ek weet wat ‘n virgin is. My skoolmaat het trouens gespog dat hy ‘n virgin is. Hy het ‘n Virgin-geldkaart, ‘n Virgin-selfoonpakket, dalk selfs die boek van Richard Branson: “Losing my virginity” (2005). Of hy nou vlieg met Virgin Atlantic en gaan trap die pedale by Virgin Active en voorheen Virgin Interactive rekenaarspeletjies gespeel het, weet ek nou nie. Hy kook seker vandag met ‘Extra Virgin Oil’ (olie van die eerste persing).

Nou sien, dialoog soos: “Ek het sommer my Sony in die see gegooi… en hy’s waterbestand!” word nie gebruik in dramatekste nie. Nou waarom móét Richard Branson se koninkryk, die “virginity”, by jou huis ingedra word? Dis onnodig. Regtig waar. Veral nie voor sensitiewe kooplus kinderore nie.

Toe het ek gewonder. Moet mens nie radio’s toegooi met verhale nie? Verhale wat jý wil hoor nie? Skryf moet jy skryf. Sonder ophou. Hulle moet voorraad hê tot 2030. 2050. Die Afrikaanse radio moet jou ywer beloon met ‘n briefie van dank. Daarna volg: “Ons het u werk ontvang”. Drie maande later: “Dit spyt ons om u mee te deel: ons voorraad is vol. Ons trek al by 2114.” Vyf maande later: “As u nie nou ophou nie, laat u ons geen keuse om die tekste deur die snippermasjien te jaag nie.” Sewe maande later: prokureursbrief in die pos. Interdik: Pespos.

Gaaf, dan teiken ons die volgende radiostasie. Afrikaans vooruit!

PRAAG se potensiaal en teenkanting

PRAAG kon seker al ‘n onafhanklike privaatdrukkershuis op sy eie geword het wat op groot skaal boeke uitgee en druk. Hier in die Wes-Kaap is mens bekend met privaatuitgewers soos byvoorbeeld Hemel en See Uitgewers (Hermanus), Boekemakranka (Kleinmond, met hul skenk-‘n-manuskrip-vir-sopkombuis), Hartbees Uitgewers (Swellendam, deernisvolle grootdrukfiksie veral vir swaarsiende oumensies) en Ateljee Uitgewers (Oudtshoorn).

Die vraag is nou net waarin sou PRAAG kon spesialiseer? Antikommunistiese (nie)fiksie? Ek bedoel, as Taurus (Emmarentia/Johannesburg/Bramley) destyds om sy ‘alternatiewe denke’ kon oorleef en in die biblioteke beskikbaar was…

Twaalf mense sou byvoorbeeld gelyktydig aan “Le livre noir du communisme” (1997) kon saamwerk [nadat toestemming by Robert Laffont verkry is]. 846 bladsye word deur ‘n swerm bye toegetakel. Gratis, verniet, sonder betaling – die bietjie wat Frans ken (of nog aan die leer is). Dit gaan mos om die liefde van die saak in die vrye tyd – die bietjie geld wat PRAAG sou maak met “Die swartboek van die kommunisme” (2019 tot 2022?) sou nie te veel kon wees nie. Deesdae met linguee.nl en context.reverso.com is vertaling nie meer ‘n kuns nie en die gebrek aan goeie Afrikaans/Nederlands/Duits-Franse woordeboeke geen hinderpaal nie. Die projekleiers lees die vertalings deur, snuffel hier en daar ‘n vertaalfoutjie uit. En PRAAG lewer sy grootste (dikste) boek nog. Want heel toevallig is die projekleiers gesout in Frans en Kommunistiese dialektiek.

Wat kry die vertalers in ruil daarvoor? ‘n Boektitel wat op hul CV as medewerkers gelys kan word. Die beroemde veeltalige Ier, Benny Lewis, skryf juis: as jy ‘n goeie reputasie as vertaler wil opbou, moet jou eerste boeke so te sê kosteloos gedoen word. As stokperdjie. (Die teenvraag is weer of PRAAG nie juis die beste vertalers wil gebruik om hul aansien te verhoog nie). Solank daardie CV van jou net nooit die Nasperstakke en -kantore bereik nie.

A, dit bring my by die volgende onderwerp: die vendettas.

Want nou wonder ek klaar weer watter verskoning die Wes-Kaapse Provinsiale Biblioteekdiens gaan uitdink om NIE ‘n boek deur PRAAG aan te koop nie.

Glo my, ek het op menig sulke commendatii afgekom, soos [en let op die skryftrant]:

* “Een jaar”, deur Jean Echenoz: “4. Geen titels van die skrywer i/v nie. Engelse titel ONE YEAR is afgewys by MEA 021205. 5. Leesbaar. Klein publikasie. Ek dink ons kan maar los.”

* “Kontrei”, deur Kleinboer: “(Rapportresensie) Sien bostaande resensie. 5. Baie eksplisiet. Sal egter moet aankoop, aangesien daar ‘n aanvraag gaan wees.”

* “Kreeftegang” deur Günter Grass: “Baie leesbaar. 3. Vir lesers wat hou van ‘n storie met ‘n historiese inslag. Oorweeg ‘n paar kopiee.*” [*Net ‘n paar? Vir internasionale, bekroonde literatuur vertaal in Afrikaans?]

* “Negrologie” deur Stephen Smith: “(Resensie in Die Burger) 2). Sien bostaande resensie. 5). Ongunstige resensie. Los eerder.”

* “Ope brief aan Willem de Klerk”: “Klein, dun publikasie uitgegee deur Praag. Skrywer rig ‘n brief aan dr Willem de Klerk waarin hy sy misnoee teenoor hom as persoon uitspreek, maar bowenal sy misnoee oor die lot van die wit Afrikaner man. 5. Baie klein boekie. Ek dink ons kan iets meer breedvoerig oor hierdie onderwerp kry. Los.”

* The scourge of the ANC and Afrikaner survival under black rule: two essays. “(Resensie in Sunday Times volg): 1) The author has a PH.D from Wits University and a D.E.A. from Paris University 2) Comprises two essays THE SCOURGE OF THE ANC and AFRIKANER SURVIVAL UNDER BLACK RULE. He pumps out hatred of everything in the New South AFrica, referring throughout to the ANC as an ‘erstwhile terrorist group’ referring to Mbeki as an ‘uitlander’ an African terrorist and schemer, who sometimes acts like a subject of Britain. He envisages the future of South AFrica as being similar to that of Zimbabwe. 4) Two previous titles in stock: 183, 11 5) Polemical writings which pour out tirades of hatred against the ANC especially ANC ‘uitlanders’ who came back after 1994. Some of his other targets are F.W. de Klerk and Roelf Meyer for selling out to the ANC, Britain, Mugabe and black governments in neighbouring countries. There has been negative publicity about the book and the author. Consider/perhaps leave.”

Soos u kan sien is die pers dus die maatstaaf. Baie dankie, nou weet ons dit ook. En tog is sekere boeke van PRAAG aanbeveel, soos ‘Aweregs’, ‘Moltrein’, ‘Om die Waarheidskommissie te vergeet’ en die twee dramatekste van George Weideman en Nico Luwes.

So wat kan ons verwag vir “Die swartboek van die kommunisme”? Ek kan my dit klaar voorstel:

* “Die swartboek van die kommunisme” deur Stéphane Courtois, et al.: “(Ongunstige resensie deur politieke ontleder van Stalinbos, raai net wie?, in die bloedrooi Burger) 1. Kicking a dead horse. 2. Ou koeie uit die sloot haal. 3. Kommunisme is dood. 4. Te dik. 5. Te moeilik; te akademies*. 6. Los eerder.”

[*Ek lieg nie: voor die uitreik van die gelyknamige rolprent is die boek, ‘A Beautiful Mind’ deur Sylvia Nasar, deur die Wes-Kaapse Biblioteekdiens so gekeur: “Looks quite heavy going and interest would be fairly limited. In view of limited funds, leave unless there is clear indication of demand. “]

As Vlaandere daardie antikommunistiese boek op sy rakke het [in Hollands!], seer sekerlik moet Suid-Afrika dit ook hê. Ek kry soms die indruk PRAAG (Dainfern) en Vaandel (Mosselbaai) word êrens op ‘n rooilys bygehou. Word die uitgewer op die stelsel ingetik, loei die lugsirenes. Die Derde Wêreldoorlog het aangebreek.

Maar, kom ons laat hierdie Vendettagedagte gou opsy. Die beer is nog nie eens geskiet nie. Die broodjies nog nie gebak nie. Die kuikens nog nie uitgebroei nie. Ons ly aan hierdie kant van die spektrum mos nie aan paranoia nie. Om billikheidsredes vra ek my net af: waar is die Engelse weergawe, “The black book of communism”, op die dorps- en stadsbiblioteekrakke? Jy kry daardie boek eerder op ‘n paar universiteite se verlate biblioteekrakke, dik onder die stof toegepak. Dis asof die hele Europa se Marxistiese stof wat in die laat-1990’s oor hierdie boek opgewalm het ongesiens by Suid-Afrika verbygegaan het. Amper soos Tsjernobyl se materie van die laat-1980’s wat ons eenvoudig nie geraak het nie. En tog, kyk mens na Goodreads se leserskommentaar, wat hierdie boek hoog aanprys, skryf een kommentator in hierdie jaar, 2018, nog: die boek behoort in elke klaskamer en universiteit te wees.

Op soortgelyke wyse kan mens vra: om watter rede is Vaandel se onderhoud (1997) met Wit Wolf Barend Strydom nie eintlik op die provinsiale biblioteekrakke nie, maar “What if there were no Whites in South Africa?” (2015) deur Ferial Haffajee, ruim in elke “lae-inkomstebehuisingskema” (vir die ouer garde: “lokasie”) -biblioteek in die Wes-Kaap? Uit die 56 van laasgenoemde boeke is daar met die dag van my skrywe van hierdie brief, 1 Februarie 2018, nie ‘n enkele kopie uitgeneem nie. Tssk!

Ek probeer dus nou net kleinkry watter een van hierdie twee boeke dus die meeste historiese waarde het. Ek is seker selfs die kommunistiesste man of vrou sou skietgoed in Strydom se woorde wou soek (teen hom). Hoe doen ‘n mens ‘n skool- of universiteitstaak oor die Wit Wolwe sonder ‘n ordentlike onderhoud? Dink maar aan mondelingstukke, Apartheidstake, ens. ens. ens.? Hoe moet die arme kind nou goeie joernalistiek leer? En empiriese navorsing?

Maar soos die boekkeurders van die provinsiale biblioteke self hul vooroordele oor die Barend Strydomboek uitspreek: “1. Skrywer is ‘n berugte regse. 2. Boek waarin Strydom sy dade regverdig deur politieke gebeure en insidente uit sy oogpunt te bespreek. 5. Taamlik opruiende regse geskrif. Net vir aanvrae.”

Gelukkig is daar diegene wat hul boeke skenk aan die provinsiale biblioteke. Die biblioteke weier skenkersboeke selde, tensy rakruimte beperk is; die boeke word dus wel op ‘n manier opgeneem in die stelsel. Daar is dus altyd ‘n gaatjie in die burokrasie.

Ek het al gewonder of dit in PRAAG se guns sou tel as hy hom meer sou oopstel vir manuskripte. Miskien ‘n blad êrens oprig wat net uitlig wie, wat, waar en hoe gemaak moet word. Daar is hoeveel skrywers wat nou nie aan die “standaarde”, of “kader”,”kriteria”, “raamwerk” van die hoofstroomuitgewers voldoen nie. “Raamwerk” wat min of meer lyk soos ek nou weer van die Vaandelblad hierbo moet aanhaal:

“Miskien het die uitgewers in ’94 so deur die euforie en dronkenskap oor apartyheid se dood, ‘n angsdroom gehad dat hulle stem vir die ANC ook ‘n stem was vir die wurgtou om die strot van die eens florende Afrikaanse boek! En dat hulle hom in sy laaste loopgraaf moet gaan bewapen. Want nog skaars het Madiba die politieke mag oorgeneem, of ek en my vrou ontvang uit die bloute besoek van een van die land se bekende uitgewers, en ons verneem by hulle van die nuwe skrywersprojek wat beplan word.”

“In kort kom dit daarop neer dat hulle in die toekoms populêre romans wou publiseer met temas waarin die veragtelike kleurskeiding geen rol sal speel nie; m.a.w. die hooftema moes wees ‘n liefdesverhouding tussen swart en wit. Toe ons dit summier van die hand wys, is aan ons gesê dat hierdie mark braak lê en skrywers baie groot geld kan verdien. Ons het egter voet by stuk gehou, en dit was toe ook die einde van ‘n meer as 20 jaarlange verbintenis met hulle.”

“Met verloop tyd is daar in die media berig dat Afrikaanse uitgewers begin noustrop trek; sommige moes noodgedwonge saamgesmelt om te oorleef en ander het net eenvoudig in die niet verdwyn. Skrywers wat gedigte en kortverhale wil publiseer, moet nou self daarvoor betaal.”

“Later het ons ook verneem dat die glansende reënboog-“skrywersprojek” ‘n totale mislukking was – die gemiddelde blanke Afrikaanse leser wou eenvoudig net nie aan hierdie ‘gruwel’ byt nie. Dit het daartoe gelei dat uitgewers derduisende rande verloor met boeke wat op die rak bly staan het, of verpulp moes word.”

Oeps.

Nou terwyl Vaandel hom staal vir die religie, kerksake, volksvyande en die eindtyd, kan PRAAG hom mos beywer vir ‘n wêreld sonder Marxisme, monisme of enige polities-korrekte (nie)fiksie. Dus, meer filosofies ingesteld. Of juis ligte, hekelende satires. Die uitgewer weet mos wanneer om HALT! te roep. Of beleefd op die manuskrip te skryf: ”Oulik, maar jy beweeg op dun ys!”. So vul die een uitgewer die ander een net aan – ons het mos gemeenskaplike… doelwitte.

Teenoor die hoofstroom kan die ALTERNATIEWE MEDIA dus groei. Dalk is so iets in die verlede al gedoen, ek hoor met graagte die repliek aan.

Slotsom

Wie melk eintlik vir wie?

Wie grawe grafte vir wie?

Skryf mens vir die hoofstroom, probeer jy Afrikaans vir die menigte bevorder. En in die proses kan mens miskien ‘n paar sent melk [wat dan by veel nuttiger oorde ingepomp kan word?] uit die uitgewer-ysterkoei. Nee, Oom Breyten, die Ysterkoei moenie sweet nie, hy moet gemelk word. Leeggemelk word. En die uiers afgerim word. Die Ysterkoei moet bloei!

Gewoonlik gaan die groot gros wins egter na die uitgewer self. Dus, slegs ‘n paar druppels melk en ‘n brommer as meevaller in die skrywer se emmer. Maar melk bly melk. Nou ja, kompetisies is ‘n ander saak – geld kies nie wie sy baas is nie. Maar die nuwe baas kies seker wat hy met die prysgeld wil maak? Maar daardie geld moet tog êrens vandaan kom… jaargeld? Rentegeld? Van lede wat van vroeg tot laat hul hande deurwerk? Ag, nou ja. Soos my tannie een koue oggend in Gansbaai gesê het toe sy haar trui tuis vergeet het (en ek myne vir haar aangebied het): “Nee! Wie dom is moet k@k!”

Skryf mens vir die hoofstroom, poleer jy eintlik die beeld van organisasies wat die Afrikanerdom en sy tradisies waarskynlik, nee, ooglopend probeer vernietig. Hulle ry tog op jou goeie naam, idees en skeppingsgees. En in die proses voer jy die draak dik.
Skryf jy net mooi niks nie, word die status quo behou. Afrikaans bly waar hy is. Stagneer.
Skryf jy vir PRAAG en ander uitgewers, of selfpubliseer, het jy “die verkeerde kanale gevolg” om dit eufemisties te stel. Jy en jou werk word op ‘n spreekwoordelike swartlys geplaas – [1. weens die min geld vir bemarking; 2. “Jy’s nie een van ons nie”] – en jy kan vergeet dat die deursnit Afrikaanssprekende dit sal lees of van weet. Gewoonlik is sulke boeke juis vir ‘n nismark geskryf. Behalwe as die hoofstroom doelbewus jou naam wil krater maak. Maar, opbouende resensies of nie – dis die advertensies wat die geld en die tonge laat rol.

Laat ons egter nie vergeet wat met Libanon-Uitgewers gebeur het nie. Adriaan Snyman se huis is teen die aanvang van die millennium heel melodramaties deur swaargewapende polisielede met ‘n lasbrief deursoek – amper soos mens met ‘n voortvlugtende terroris sou maak. Snyman se boeke en ander materiaal sou glo as die bron vir die Boeremag se ideologie gedien het. Om dit alles te kroon het Libanon-uitgewers daardie jare, veral 1997, ook deurgeloop weens ‘n ander hofsaak teen die boek “Volksverraad: die geskiedenis agter die geskiedenis” deur advokaat Pretorius. Soos Vaandel-Uitgewers self stel: “Die hofuitspraak was ten gunste van Hartzenberg nadat slegs één kant van die saak aangehoor is en adv. Pretorius nie onder kruisverhoor geneem is óf getuies gelei het nie.”

Geen uitgewer, al is hy hoe versigtig, is teen sulke aanslae gewaarborg nie. Vir groot uitgewers is ‘n hofsaak soos hierdie ‘n nietigheidjie. Wat daarvan? Ons het derduisende ander boeke uitgegee; hierdie enetjie was maar ‘n ou “glipsie”. Vir privaatuitgewers beteken ‘n hofsaak soos hierdie ‘n gewisse dood. Dus, groot uitgewers kan vliegtuie neerskiet soos hulle wil, die kleintjies mag ONDER GEEN OMSTANDIGHEDE in juffrou se klas piepie nie.

Skryf jy vir PRAAG en ander uitgewers, of selfpubliseer, steun jy die uitgewers wat iets vir die volk wil doen. Hierdie skryfwerk gaan dan dikwels nie met winsbejag gepaard nie. Jy weet mos die oplaag is gewoonlik laer en daarom die prys per boek duurder. Jy weet waarvoor jy jou inlaat. E-boeke kan wel die verspreidingsprobleem en ‘drukkoste’ vergemaklik, want boeke bly lomp, ontoeganklike bundels papier.
Die ander opsie waaraan ek gedink het is om heeltemal weg te breek en jou eie ding te doen. Jou naam word nie aan die werk gekoppel nie, jy maak geen wins of kry geen geld nie, maar die noodsaaklike euwel, genaamd Google, werk tog onbewustelik ten goede mee wanneer die mense daarbuite in Afrikaans sekere soekwoorde intik. En toevallig op jou vertalings afkom. Ek bedoel nou plekke soos Wikisource waar mens horingou boeke uit 1740 kan vertaal in Afrikaans. En dan heeltemal gratis en vry kan plaas op die web om te lees. Dis gewoonlik boeke met min verkoopswaarde, maar tog hoë akademiese waarde. Dis ook onmiddellik en kostevry beskikbaar. Werke soos hierdie sou in elk geval nie deur die hoofstroom vertaal word nie – want wie gaan dit koop? Of dit nou geskryf is deur die siniese Voltaire of die dromerige Jean-Jacques Rousseau [elkeen op hul beurt het die Marxisme beïnvloed], die hoofstroom stel nie daarin belang nie. En daarom die mense ook nie. As hulle maar weet hoe Voltaire vir Rousseau uitmekaar geskeur het met sy giftige kommentaar… Daar is ook die briewe van Denis Diderot aan Koningin Katharina II wat die hele onderwysstelsel van Rusland van destyds hervorm het. Dis van sulke tekste waarvan ek praat. Sulke tekste is belangrik vir die kritiese leser.

Die nadeel hieraan weer is onlangse boeke in buitelandse tale wat dringender in Afrikaans vertaal moet word, met die taal en skrywers wat gelukkig wel “nader” aan ons tyd is. Ek praat nie soseer van “The Hobbit” (1937) wat jy binnekort in Afrikaans kan kry nie [eintlik dink ek ons het te veel droomwerk en te min dinkwerk in Afrikaans]. Ek praat van niefiksie. Daarvoor het mens ‘n gewillige uitgewer nodig wat die lisensies kan reël. Dit stuur jou terug na punt 4 en 5. ‘n Gewillige uitgewer het egter ook gewillige medewerkers nodig.

Nog ‘n opsie is “fanfiction”. Maar dit is werklik jou laaste opsie. Deesdae is daar heelwat webblaaie waar mens jou wildste fantasieë oor ‘n TV-reeks of rolprent kan plaas. In jou moedertaal. Veral as jy Trinity in haar swart skwiek-skwiek PVC-jas stomend in die telefoonhokkie witwarm wil vry. Voor die telefoonklingel. Of Oreo-koekies vir Simba wil voer [of ‘n rustige aand na die sterre saamkyk in kinderlike onskuld; sy donssagte dik leeupens as kopkussing]. Of in louwarm pasta rondswem saam met die eerbare Skoppensboer van PRAAG en politiek praat! Of jy kan ‘n ondeunde parodie van 7de Laan maak. Niemand sal ‘n traan daaroor stort nie – behalwe van die lag. Jy kry natuurlik geen geld daarvoor nie [anders is dit kopieregskending…], maar jy skryf in Afrikaans. Dis mos al wat tel? Toe nou, dis mos vir die grap? Heerlike wraak op ander se powere verbeelding, my skat.

En daarmee sluit ek my vraagstukke af waarmee ek die brief begin het:

Is dit geoorloof om aan kompetisies deel te neem van die hoofstroommedia of ander organisasies as jy die geld kan benut vir jou eie saak, agenda of ander belangegroepe s’n? Geld vra immers nie hoe dit uitgegee moet word nie.
Is dit beter om eerder onafhanklik ‘n pad vir Afrikaans op die web oop te veg, ‘n Eenman-Kruisvaart te onderneem, of is jy dislojaal teenoor ander belangegroepe? Of moet jy albei doen en ondersteun?

Leon Lemmer: Besinning oor nasionalisme en nasiestate

‘n Nasie, volgens die HAT, is ‘n groep enkelinge wat tot dieselfde staat behoort. Hiervolgens is ‘n nasie niks anders nie as die bevolking van ‘n land, dus van ‘n staatkundig-geografiese gebied. Nasionaliteit is die hoedanigheid om aan ‘n nasie/land te behoort. Nasionaliseer is om van private besit staatseiendom te maak. Die nasionalisering van die eiendom van blankes, bv plase, is hoog op die agenda van die ANC. Maar nasiebou is ook deel van die ANC-agenda. Dit toon dat bevolking en nasie nie sinonieme is nie. Suid-Afrika het ‘n bevolking maar is (nog) nie ‘n nasie nie. ‘n Nasie is ‘n bevolking wat in veel groter mate as die van Suid-Afrika kultureel homogeen is. Die kultuur van die blankes, bruin mense en Asiate verskil onderling aansienlik en ook van dié van swart mense. Plaaslik word kulturele homogeniteit verder afgebreek weens die ongebreidelde invloei van dese en gene as (onwettige) immigrante.

Die fundamentele verskil tussen ‘n nasie en ‘n bevolking word duideliker as die terme nasionalisme en nasiestaat betrek word. “Nationalism … the belief in, and feeling of belonging to, a people united by common historical, linguistic and perhaps ‘racial’ or religious ties, where this people is identified with a particular territory and either constitutes a nation state or has aspirations to do so … Nationalism [is] a way of securing … political coherence and political autonomy … Nationalism also came to represent the aspirations of peoples for self-determination” (Collins dictionary of sociology, 1991, p 416-417). “Nation state … the modern form of state, possessing clearly defined borders, in which the boundaries of state and society tend to be coextensive, ie the territorial claims of the state typically correspond with cultural, linguistic and ethnic divisions” (417-418).

Dalene Müller skryf: “‘n Nasie kan uit verskillende volke bestaan” (Skryf Afrikaans van A tot Z, Kaapstad: Pharos, 2007, p 152). Nasie word dus deur haar as ‘n sinoniem vir die bevolking beskou. Een van die betekenisse van volk is: “Groep mense wat deur eenheid van taal en historiese ontwikkeling ‘n duidelike besef van samehorigheid besit” (HAT). Daar word dikwels beweer dat samehorigheid nie kenmerkend van die Afrikanerdom is nie; eerder wederstrewigheid. Maar daar is (ten minste potensieel) ‘n sterk kulturele band tussen Afrikaners wat betref geskiedenis, taal, godsdiens, gebruike, leefwyse, ens. In daardie sin is daar ‘n Afrikanervolk wat ‘n voortreflike nasie in ‘n eie nasiestaat of tuisland kan wees.

Soms word gesê nasionalisme en sy resultaat, nasiestate, het in Europa met die vereniging van Italië (1861) en Duitsland (1871) begin en het uit die Franse Revolusie (1789) voortgevloei. Nasionalisme in die vorm van nasiestate is voortgesit nadat die Habsburg- (1918) en die Ottoman-ryk (1920) verbrokkel het. Hierdie nasiestate het in die 20ste eeu as model gedien vir die dekolonisering van Asia en Afrika, hoewel daar in daardie oudkolonies dikwels minder sprake van kulturele homogeniteit as in Europa was. Byvoorbeeld, die Indiese subkontinent is in vier lande verdeel: Indië (1947), Pakistan (1947), Sri Lanka (1948) en Bangladesj (1971). “In many of the states of Africa and Asia there are a large number of nationalities with a distinct language and culture” (The Penguin dictionary of Third World terms, 1993, p 210). Daardie lande kan dus kwalik nasiestate genoem word.

Die beste voorbeelde van nuwe Europese nasiestate is moontlik die Balkan-lande wat na die verbrokkeling van die Sowjetunie en gevolglik ook Joego-Slawië onafhanklik geword het. Die vermeerdering in die getal polities onafhanklike lande het ‘n groter behoefte aan internasionale koördinering geskep, vandaar die stigting van die Volkebond (1920), die Verenigde Nasies (1945) en nog later bv die Europese Unie. Pan-nasionalisme, by uitstek swart nasionalisme, veroorsaak dat die ANC-regering op ‘n dwase manier soms voorkeur aan kontinentale (dus Afrika-) belange bo dié van Suid-Afrika gee, bv die beoogde afskaffing van landsgrense.

Kofi Buenor Hadjor, ‘n Ghanees, is die outeur van laasgenoemde woordeboek. Hadjor “argues that black nationalism is a response to racial discrimination, while white nationalism is the expression of white supremacy” (“White nationalism”, Wikipedia). “The rights of the privileged minority in South Africa cannot be equated with the rights of the oppressed majority. As in all cases of self-determination it is for the majority to decide how they exercise their rights” (210). Dit pas die pro-swart Hadjor om suiwer kwantitatief te dink. Maar dit is ook die grondslag waarop FW de Klerk blankes tot politieke kastrasie onderhandel het. Waartoe is die ANC-maghebbers geneig? “To retain power the representatives of ruling nationalities are often tempted to discriminate against those nationalities that are excluded from influence” (210).

Hadjor het sy teks voor 1994 geskryf. Met die oog op ‘n blanke of Afrikaner-volkstaat is die volgende van belang: “There is little point in artificially fabricating a national identity for those who identify themselves differently …It is not possible to overcome the attachment of people to their specific culture and language. It is far better to provide a framework where every nationality can pursue its life in the way it chooses … Minorities should be allocated positions of influence so that they develop a stake in the new system” (211). Die ANC doen presies die teenoorgestelde. Hy vervreem die blankes en veral die Afrikaners met blatante rassediskriminasie en allerhande strafmaatreëls; selfs die diefstal van plase sonder vergoeding word in die vooruitsig gestel.

“Where a particular region or nationality is determined to separate … it is preferable to allow the nationality to gain autonomy rather than risk permanent conflict” (211). Maar dan moet Afrikaners die moed van oortuiging hê om op ‘n nasiestaat of ten minste selfbeskikking aan te dring. FW de Klerk het die aanvanklike ideaal van federalisme laat vaar, toe sonder meer toegegee aan die ANC se eis vir ‘n eenheidstaat en terselfdertyd geweier om Afrikaners se reg op ‘n nasiestaat/tuisland te erken. Die blanke regering het tuislande aan die swartes gegun, maar die swartes gun nie tuislande aan die blankes of Afrikaners of enige ander minderheidsgroep nie en De Klerk stem hiermee saam.

“Nationalism: ideology that seeks to unify or create a nation, usually based on a common geographic, ethnic, linguistic, cultural, or historical identity. Nationalism assumes the right of self-determination, free of outside influence, and usually implies the existence of a nation-state with full international sovereignty” (Chris Rohmann, The dictionary of important ideas and thinkers, London: Arrow Books, 2002, p 271). Dit is duidelik dat blankes, veral Afrikaners, kwalik deel van die hedendaagse sogenaamde Suid-Afrikaanse nasie in wording kan wees. Daarvoor verskil ons kultureel te veel van veral die swart meerderheid. Dit is egter nie (noodwendig) op grond van ‘n gevoel van meerderwaardigheid soos dikwels kwaadwillig beweer word nie. Dit is eerder gegrond op ‘n sterk gevoel van kulturele andersheid; dus van wat volkseie is en nie verwater kan of behoort te word nie. Die idee van die gelykheid van almal is ‘n kernelement van kulturele marxisme wat tot dogma verhef is. Vandaar gelyke stemreg wat neig om in die praktyk die enigste werklike gelykheid te wees en daarom verwerp behoort te word.

Afrikaners dink, handel en leef opmerklik anders as swart mense. Afgesien van die verraad in 1990/94 is dit Afrikaners se fundamentele kulturele andersheid wat ons voortgesette patriotisme/vaderlandsliefde deesdae kortwiek; selfs onmoontlik maak. Ons was gewoond aan ‘n samelewing gebou op Europese waardes, wat doeltreffend bestuur is, waar wet en orde gehandhaaf is en waar daar finansiële dissipline (en nie korrupsie en rommelstatus nie) was. Nasionalisme het ‘n emosionele, selfs romantiese, dimensie. “Patriotism is the personal side of nationalism, a feeling of pride, loyalty, and love for one’s nation” (272). Dít kan kwalik so ruimhartig wees dat volksvreemde en kultureel radikaal andersoortige bevolkingsgroepe sonder meer ingesluit word.

Benedict Anderson (1936-2015) se boek, Imagined communities; Reflections on the origin and spread of nationalism (London: Verso, 1983/2006, 265p; Amazon Kindle $14,69), word as ‘n baanbrekerswerk oor nasionalisme en nasiestate beskou. Die frase in die boektitel,”imagined communities,” impliseer nie dat nasies fiktief is nie. Dit verwys bloot na die feit dat daar so baie individue in ‘n nasie is dat ‘n lid slegs ‘n beperkte getal van hulle persoonlik kan ken en hy van die res min, indien enigiets, weet. Indirekte inligting en verbeelding is nodig om ‘n voorstelling van ‘n nasie in sy geheel te maak. Daarom meen Anderson dat nasies redelik onlangs ontstaan het, naamlik eers lank ná die uitvinding van die drukkuns in Europa in die middel van die 15de eeu.

Die drukkuns het ‘n hupstoot aan inligtingverspreiding gegee, maar daar was aanvanklik min gedrukte teks en ook min geletterdes sodat massa beïnvloeding langsaam plaasgevind het; eintlik eers nadat Latyn plek vir nasionale tale gemaak het. Dit beklemtoon weer eens die belangrike rol wat ‘n eie taal in nasievorming speel. Benedict Anderson skryf in sy outobiografie (bron hier onder, Kindle 2367): “To learn a language is not simply to learn a linguistic means of communication. It is also to learn the way of thinking and feeling of a people who speak and write a language which is different from ours. It is to learn the history and culture underlying their thoughts and emotions and so to learn to empathize with them.” Dit is seker(lik) een van die redes waarom die ANC-regering nie wil hê dat swart skoliere en studente deur die medium van Afrikaans moet studeer nie.

Volgens Anderson is ‘n lid van ‘n nasie geneig om sy nasie as anders as enige ander nasie te beskou. Daar is ook die neiging om emosioneel sterk betrokke by jou nasie te voel. Anderson verskil met die Eurosentriese uiteensetting hierbo deurdat hy dink dat lande in die Amerikas veral in die tydperk 1778 tot 1838 nasionale bewussyn, dus nasionalisme, ontwikkel het. Daarmee het die Amerikas navolgenswaardige voorbeelde aan nasiestate aan Europa gestel, asook wêreldwyd aan hierdie lande se kolonies tydens dekolonisasie.

Dit word algemeen erken dat Imagined communities ‘n moeilik leesbare boek is. Byvoorbeeld, die outeur dwaal glad te dikwels in systraatjies af. Gelukkig is daar sedert onlangs ‘n alternatief waarvan ek voorts gebruik maak, naamlik Anderson se outobiografie, A life beyond boundaries: A memoir (London: Verso, 2016, 215p; Amazon Kindle $18,37). Enersyds verwys die boektitel na die talle lande waarin Anderson gewoon het. Hy is in Kunming, China, gebore, met ‘n Ierse pa en ‘n Engelse ma. Daarna het hy in Amerika en Ierland gebly, in Engeland skoolgegaan (Eton) en voorgraads aan Cambridge University studeer. Sy doktorale proefskrif het hy in 1967 aan Cornell University (Ithaca, New York) voltooi en tot 2001 daar in die departement staatsleer doseer. As student en dosent het hy lang tydperke veldwerk in Suidoos-Asië gedoen, veral in Indonesië (1961-1972 en daarna vanaf 1999), Thailand (1974-1986) en die Fillipyne (vanaf 1988). Sy eerste liefde was Java, waar hy oorlede is.

Andersyds verwys die grenseloosheid in die boektitel na die talle akademiese dissiplines waarin Anderson gewerk of belanggestel het. Multi-dissiplinariteit (bv staatsleer, ekonomie, antropologie en geskiedenis) is noodsaaklik om sinvolle werk in areastudies, in hierdie geval Suidoos-Asiese studies (die gebied tussen Indië en China), te doen. ‘n Professor het aan Anderson gesê: “‘Ben, you are the only one among my friends and acquaintances who reads books unrelated to your own field.’ I took this as a great compliment” (2243). Anderson begeer vir homself en vir studente “a broad and general intellectual culture” (2260) – myns insiens heeltemal tereg. Dit is ook nodig om talle van die plaaslike tale te leer. In die geval van Java het Anderson die koloniale taal Nederlands geleer, asook Javaans en die amptelike landstaal Bahasa-Indonesies (‘n Maleise taal). “The state now frowned upon any contamination [of Bahasa-Indonesian] by other languages, including even Javanese” (2137). “You cross the language wall, and find yourself in another world” (1608). “I found myself becoming a kind of Indonesian (or Indonesian-Javanese) nationalist” (1394).

Vanweë Anderson se familie-agtergrond in Asië “I was attracted to … non-European anti-colonial nationalism” (325). Hy is uiters krities oor Britse kolonialisme en imperialisme, asook bv die Amerikaanse buitelandse beleid wat in Indonesië teen die al hoe meer kommunistiese Soekarno-bewind (1949-1966) gekant was en die anti-kommunistiese Soeharto-bewind (1966-1989) gesteun het, waartydens meer as ‘n halfmiljoen kommuniste, veral Chinese, gedood is (1091). Dit kan as volksmoord beskou word en is sedert die Tweede Wêreldoorlog een van sterkste besware teen nasionalisme en nasiestate. Nasionaliste word deesdae gou en maklik van fascisme beskuldig, maar so ‘n verwyt word nie teen swart nasionalisme geslinger nie. Internasionalisme – en daarmee saam identiteitloosheid – is nou in die mode, soos die kulturele marxiste dit wil hê. Anderson was ook sterk gekant teen die oorlog wat die Amerikaners teen die kommuniste in Vietnam gevoer het (1964-1975). Hy is glad nie ‘n tipiese Amerikaner met ‘n voorliefde vir vryheid en demokrasie nie. “I had always felt a strong political sympathy with anarchists” (2021).

Tydens die Tweede Wêreldoorlog is Indonesië deur die Japannese beset (1942-1945) en daarna het Soekarno suksesvol oorlog teen die Nederlandse koloniale owerheid gevoer (1945-1949). “The Dutch who had remained in Indonesia after independence were finally expelled at the end of 1957” (2088). Die blanke bewind in Suid-Afrika van 1910 tot 1994 was volgens ANC-aktiviste ‘n geval van ‘n andersoortige maar nogtans voortgesette kolonialisme. Is daar vir Suid-Afrika se blankes ook ‘n finale uitsetting in die vooruitsig?

Vir sy doktorale proefskrif het Anderson navorsing oor die verband tussen die Japannese besetting en die Indonesiese opstand teen kolonialisme gedoen (veral oor die tydperk 1944-1946). “It was high-ranking Japanese officers in Java who made the Revolution actual” (1067). “The top Japanese commanders had the time to provide secretly to the Indonesian revolutionaries 72 000 light arms, more than a million rounds of ammunition, many mortars and field artillery” (1075). In die geval van die Indonesiese revolusie was die wapens dus reeds in die land. In die geval van die Suid-Afrikaanse revolusie (1990-1994) is die terroriste toegelaat om hulle wapens die land in te bring.

Volgens Anderson het Indonesië “a proud popular nationalist tradition” (1188). Soos in die Fillipyne is daar in Indonesië veral onder die intelligensia “a growing anti-American nationalist sentiment” (1245). Maar ‘n mens moet in gedagte hou dat Anderson hom in hoofsaaklik linkse politieke geledere bevind het. Hy was pro-marxisties, al word daar gesê “no true Marxist could be a nationalist; Marxism had been committed from the start to internationalism” (1526). Oor die vergelykende politiek wat aan Amerikaanse universiteite doseer word, skryf Anderson dat dosente “tended to proceed, consciously or unconsciously, on the basis of the US example: one measured how far other countries were progressing in approximating America’s liberty, respect for law, economic development, democracy, etc” (1377). So ‘n benadering kan myns insiens maklik geregverdig word, want dit is sinvol om die bekende met die onbekende (of minder bekende) te vergelyk.

Anderson se eintlike probleem was dat selfs die uiters linksgesinde akademiese klimaat in Amerika vir hom nie links genoeg was nie. “There was often an openly stated Cold War objective behind this kind of theory. Namely, to prove that Marxism was fundamentally wrong! In its innocence, this kind of ‘look at me’ theory typically ignored such embarrassing things as the very high rates of murder and divorce in the US, its hugely disproportionate Black prison population, persistent illiteracy and significant levels of political corruption” (1386). Anderson verwys hier na Amerikaanse verskynsels wat nie naasteby so diskwalifiserend is soos die ekonomiese mislukking van kommunistiese lande nie. Wat die groot getal swartes in Amerikaanse tronke betref, word dikwels (soos in Suid-Afrika) beweer dat nie genoeg misdadigers lank genoeg toegesluit word nie.

Die boek Imagined communities is volgens Anderson ‘n poging om die Eurosentriese benadering tot nasionalisme teen te spreek. Hy verwys bv na die geval van Haïti en beweer die suksesvolle slawe-opstand in 1804 “could not be explained on any ‘ethic’ or linguistic basis” (1542). Dit is ‘n hoogs aanvegbare stelling. Die swart slawe het die Franse (dus blanke) koloniale bewind omvêr gewerp. Dwarsdeur die swart nasionalistiese literatuur word hierdie gebeure as die eerste voorbeeld van swart bevryding geloof en word swartes aangepor om elders dieselfde te doen. Wat egter meesal verswyg word, is dat Haïti meer as twee eeue ná bevryding steeds nie ‘n voorspoedige land is nie. Sy politieke geskiedenis is chaoties. Haïti is inderdaad een van die agterlikste lande in die wêreld; indien nie dié agterlikste nie. Dit is ongetwyfeld die armste land in die Amerikas en die hoofstad, Port-au-Prince, het die allerellendigste plakkersbuurte in die Karibiese streek.

Hedendaagse Europa word dikwels voorgehou as bestaande uit nasiestate, al word hierdie eens christelike lande deesdae kultureel met miljoene onwettige immigrante, insluitende baie onassimileerbare Moslems, vermurwe. Anderson vind sy tipiese nasiestate egter eerder in die historiese Amerikas. In Europa laat hy die klem op diversiteit val. “Southeast Asia was probably the closest parallel to Europe. It was diverse in terms of culture, language, ethnicity and religion. Its diversity was further magnified by the historical lack of a region-wide empire (which was associated with frequent political turmoil), and later by the colonial rule of various Western powers. It also resembled Europe in its openness to the outside world through trade” (2334). Maar Europa was desnieteenstaande, in navolging van die Amerikas, “the logical place for the birth of linguistic/ethnic nationalism, typically directed from below against despotic dynastic regimes” (2334). “Though European nationalism adopted key ideas from the Creole nationalism of the Americas, it was deeply affected by early-nineteenth-century Romanticism, which was foreign to its Creole predecessors” (2342).

In sy laaste anderhalf dekade het Anderson steeds nie marxisme afgesweer nie. Hy het eerder nasionalisme en nasiestate met internasionalisme verwater. “What is increasingly needed is a sophisticated and serious blending of the emancipatory possibilities of both nationalism and internationalism” (2424). “It was not until much later, in fact after I finally retired [2001], that I began to recognise the fundamental drawback of this type of comparison: that using the nation and nation-states as the basic units of analysis fatally ignored the obvious fact that in reality these units were tied together and crosscut by ‘global’ political-intellectual currents such as liberalism, fascism, communism and socialism, as well as vast religious networks and economic and technological forces. I had also to take seriously the reality that very few people have ever been ‘solely’ nationalist” (1567).

Dit is inderdaad so dat ‘n nasie en nasiestaat nie volkome afgeskei van ander nasies en nasiestate kan bestaan nie. Maar die eksterne verhoudinge moet nie ‘n nasie se kulturele en ander belange oordonder en sy selfbeskikking ondergrawe nie. Op ‘n soortgelyke manier moet die drie tradisioneel Afrikaanse kerkgenootskappe nie toelaat dat hulle bande met die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke en die Wêreldraad van Kerke hulle in so ‘n mate beïnvloed dat hulle vir hulle tradisionele lidmate, die Afrikaners, onaanvaarbaar word nie.

Indonesië is ‘n staat bestaande uit 13 677 eilande uitgestrek oor 5 000 kilometer. Jakarta (voorheen Batavia), die hoofstad, is op Java. Madoera en Bali is aangrensende eilande. Al drie is geografies klein maar het groot bevolkings. Daar is drie groot eilande, Soematra, Kalimantan (Suid-Borneo) en Soelawesi (voorheen Celebes). Die ander groot eiland is Irian Jaya (Wes-Nieu-Guinee) in die verre ooste. Veralgemenend kan gesê word, hoe verder oos en hoe kleiner die eiland, hoe swakker is die owerheidsbeheer wat uit Jakarta uitgeoefen word. Die Paoea van Irian Jaya wil afskei en so ook die Aceh van Noord-Soematra in die verre weste. Jakarta het sy eertydse koloniale glans verloor. ‘n Uitstekende boek oor die huidige toedrag van sake is Andre Vltcheck se Indonesia: Archipelago of fear (2012, 288p; Amazon Kindle $21,08). Die punt is dat Indonesië die teenoorgestelde van ‘n nasiestaat is. ‘n Mate van eenheid word deur godsdiens (87% van die bevolking is Moslem) bewerkstellig en die enigste amptelike taal, Bahasa-Indonesies, word afgedwing maar is glad nie die algemene spreektaal in die land nie.

Daar is wel ‘n uitnemende nasiestaat in hierdie gebied, naamlik Oos-Timor, wat sedert onafhanklikheid in 2002 as Timor Lorosae bekend staan. Oos-Timor was ‘n Portugese kolonie wat in 1975 saam met ander kolonies, soos Angola en Mosambiek, aan hulle eie lot oorgelaat is. Indonesië het Oos-Timor toe 25 jaar lank beset, maar die plaaslike bevolking het dit nooit aanvaar nie. In 1999 het 78,5% van die kiesers ten gunste van onafhanklikheid van Indonesië gestem. Indonesië het toe sy besetting beëindig, maar nie sonder om groot skade aan die infrastruktuur aan te rig nie. ‘n Insiggewende boek hieroor is Lansell Taudevin se Half an island, twice a nation (2011, 280p; Amazon Kindle $5,70). Daar is ook Irena Cristalis se East Timor: A nation’s bitter dawn (2013, 369p; Amazon Kindle $39,84) maar hierdie boek is buitensporig duur, gevolglik het ek dit nog nie gelees nie. Daar is deurslaggewende kulturele verskille tussen Oos- en Wes-Timor. Oos-Timor was ‘n Portugese kolonie en die inwoners is oorwegend Rooms-Katoliek. Wes-Timor was ‘n Nederlandse kolonie en die inwoners is oorwegend protestant. Wat godsdiens betref is Timor die Ierland van die Ooste.

Dan Roodt: Afrikaanshaat is elke taalstryder se ‘rooi pil’

Die vervolging van mense wat Afrikaans praat deur die ANC-owerheid is deesdae op almal se lippe. Helaas heers daar kognitiewe dissonansie, want die verskillende spelers in die taaloorlog huldig onversoenbare sienswyses. Gewoonlik steur ek my nie aan wat konformistiese skrywers in die hoofstroommedia opdis nie. Onlangs was dit egter vir my amusant dat dr. Danny Titus van die ATKV op Netwerk 24 ‘n pleidooi lewer vir “dialoog” oor die kwynende status van Afrikaans, en hy bekla letterlik “ons geslote ore”. Helaas is dit beswaarlik die probleem.

Eerder het ons met sensuur te kampe, want nóg die maghebber wat slegs taalmoord op Afrikaans ten doel het, nóg die reste van die hensopper-Broederbond van weleer verdra enige werklike demokratiese debat.

Selfs die woord “demokrasie” het al in Suid-Afrika dieselfde Orwelliaanse geur aangeneem as in die voormalige Oos-Duitsland wat as die “Duitse Demokratiese Republiek” bekendgestaan het. Soos in die DDR beteken demokrasie en debat veral om jou klakkeloos by die heersende kulltuurmarxistiese ideologie neer te lê. As iemand wat marxisme met ‘n soplepel destyds by Wits ingekry het, salueer ek Titus se pragtige term “maatskaplike teenstrydighede”, so reg uit al die stowwerige marxistiese handboeke!

En, dít weet ons, maatskaplike teenstrydighede lei tot revolusie, volgens die suiwer leer van die Marxisme-Leninisme. Dog ek is tans meer bekommerd oor die logiese en semantiese teenstrydighede wat deesdae in die naam van ‘n Afrikaanse taaldebat gepleeg word. Dis nog erger as rooi na-apery; dit grens vir my aan waansin.

Om maar ‘n paar te noem: Hoewel Afrikaans sienderoë onderdruk word, kekkel sommige nog oor “veeltaligheid”. Asof die land nie nou meer Engels as ooit in die geskiedenis is nie! Van die swart meningsvormers en selfs grondwetlike regters begin openlik sê dat “veeltaligheid” eintlik ‘n klug is en dat Suid-Afrika hom by die de facto Engels-eentaligheid moet berus.

Nog ‘n geliefkoosde paradoks van die polities korrekte taalkommentator is: Afrikaans sal slegs gedy indien die Afrikaner uitsterf (of selfs uitgemoor word?). Met ander woorde, die etniese groep wat die taal tot stand gebring het, moet eers tot niet gemaak word alvorens Afrikaans “in ‘n ander gedaante” sal oorleef. Dit sluit natuurlik die hatige aanvalle op Standaardafrikaans in.

Daar is oorlog teen Afrikaans verklaar, en dit kom van ver af, by wyse van spreke. Selfs al was elke spreker van die taal ‘n engeltjie, sou die renons in en vyandigheid jeens Afrikaans nie minder gewees het nie.

Dit is ‘n waarheid wat ‘n mens seker ook nie durf uitspreek nie. Per definisie, kan ‘n mens dit seker elke taalstryder se “rooi pil” noem. As ‘n mens dit gesluk het, val die skille skielik van jou oë af.

Op 23 Februarie organiseer PRAAG en ‘n aantal ander organisasies ‘n betoging voor die departement van onderwys se gebou in Pretoria. Sorg dat u dit bywoon; “soet is die stryd”, soos I.D. du Plessis in sy profetiese gedig gesê het:

Soet is die stryd

Jy sê nou die stryd is verlore.
Ons nasie te arm en klein.
Ons taal uit ‘n drang gebore
Wat een van die dae sal verdwyn.
My broer dit mag heeltemaal waar wees
Wie weet wat die toekoms gaan baar?
Miskien moet ons oormôre klaar wees
Om weer hierdie droom te laat vaar.
Maar as ons net altyd moet strewe
Na wat tot oorwinning gaan lei,
Wat baat dan die stryd van die lewe,
Waarin ons onseker moet bly.
Solank jou bedoelings maar goed is,
Gaan jy jou oor neerlae kwel?
Solank jy volhard en vol moed is
Dis tog die probeerslag wat tel.
Nee, soet is die stryd vir die stryder
want hy het ‘n roepstem gehoor
maar die man wat sy deelname weier
is die man wat sy nasie verloor.

Sluit ook by PRAAG aan en help ons om nuus en menings te plaas wat saak maak.

Leon Lemmer: Die selfdood van Europa en Suid-Afrika

As iemand homself om die lewe bring, word dit as ‘n tragiese gebeurtenis beskou. Hy het homself immers ontneem van al die moontlikhede wat verdere lewe kon bied. Voorheen is die woord selfmoord hiervoor gebruik, maar deesdae word voorkeur aan die term selfdood gegee. Hoeveel groter is die tragedie nie as ‘n hele land, soos ons vaderland in 1990/94, op ‘n vernietigingspad geplaas word en daar skynbaar geen realistiese kans op herstel is nie?

Maar ‘n hele kontinent, naamlik Europa, is tans besig om uit eie wil, of weens gebrek aan wilskrag, onder te gaan; selfdood te pleeg. In die geval van Suid-Afrika sowel as dié van die tradisioneel etniese volkstate in Europa is die rede vir die selfdood basies dieselfde: onderploeging van die tradisioneel leidende, begaafde bevolkingsgroep deur volksvreemde elemente. Suid-Afrika verskil van Europa deurdat die (kulturele) vreemdelinge lank in ons midde was en daar ook al hoe meer van hulle die land ingesypel het, wat uiteindelik weens onbeholpe grondwetlike onderhandelings die verswelgende, gewelddadige magsoorname moontlik gemaak het.

In die geval van Europa is die vreemdelinge na die Tweede Wêreldoorlog aanvanklik as trekarbeiders toegelaat, wat toe aangebly en hulle grootliks op hulle eie voorwaardes in die gasheerlande tuisgemaak het. Weens dekolonialisering het talle volksvreemde mense hulle veral sedert 1960 in Europa gevestig, wat bevestig dat kolonies wat van die koloniale “juk” bevry word nie eensklaps paradyse word nie. Die Europese humanitêre benadering tot kulturele vreemdelinge het mense uit die Midde-Ooste, Asië en Afrika om allerhande redes (avontuurlus, vervolging, maar veral ellende) aangemoedig om hulle as (dikwels armlastige) inwoners ongenooid en onwettig aan Europese lande op te dring. Die inkommers voel geregtig op welsynsvoordele sonder enige (of ‘n sterk) drang om finansieel onafhanklik te wees en by te dra tot die voorspoed van Europa.

Ek het onlangs Edward Luce se boek, The retreat of Western liberalism (London: Little, Brown, 2017, 240p; Amazon Kindle $8,76), gelees, toe dit teen $2,16 beskikbaar was, terwyl die gedrukte uitgawe R295 in die plaaslike boekwinkel kos. Luce is ‘n joernalis wat dit teen die verswakking van demokratiese liberalisme het. Sy bevinding is dat eenheid en demokrasie in die Weste bedreig word en Donald Trump word as die groot populistiese sondebok uitgewys. Resensie beveel die boek sterk aan maar vir my was dit ‘n leeservaring wat nie die moeite werd was nie.

Daarenteen was dit verhelderend om Douglas Murray se boek, The strange death of Europe: Immigration, identity, Islam (London: Bloomsbury, 2017, 352p, R380; Amazon Kindle $11,39), te lees. Hy is die mede-redakteur van ‘n invloedryke, konserwatiewe, weeklikse tydskrif, The Spectator. Al wat my gehinder het, is dat Murray te dikwels vir homoseksualiteit in die bres tree. Hy het in 2000 ‘n boek oor Oscar Wilde (1854-1900) se maatjie, Alfred (Bosie) Douglas (1870-1945), gepubliseer, maar daarna ook een oor Neoconservatism: Why we need it (2012, 248p; Amazon Kindle $5,37). Laasgenoemde wil ek nog lees.

Ek onthou die sportspanne (bv rugby, krieket en tennis) wat in die eerste dekades ná die Tweede Wêreldoorlog Suid-Afrika besoek het. Die Britse en Wes-Europese spanne was almal onmiskenbaar blank. Hulle het daardie lande se bevolking weerspieël. Deesdae val dit op dat die spanne van eertydse koloniale moondhede ‘n bonte mengelmoes is. Daarenteen is die sportspanne van Asiatiese en Afrika-lande, afgesien daarvan of hulle kolonies was of nie, herkenbaar inheems. Byvoorbeeld, China en veral Japan koester hulle kulturele identiteit en waak teen die vermurwing wat massa-immigrasie veroorsaak. Die hoogheilige Indië laat net etniese Indiërs ongekwalifiseerd toe as immigrante.

Waarom het die sportspanne van Westerse lande multikultureel geword terwyl dié van nie-Westerse lande nie-wit en skynbaar mono-etnies of monokultureel is? Dit is omdat Westerse lande tans ‘n vlaag van neo-kolonisering ervaar nadat dekolonisering in nie-Westerse lande plaasgevind het. Toe laasgenoemde lande polities onafhanklik geword het, het die meeste blankes uit daardie lande onttrek. Wat die blankes daar opgebou het, is agtergelaat. Die nuwe, inheemse politieke bewinde kon egter nie op die koloniale ekonomiese voorspoed voortbou nie. Die ellende wat politieke onafhanklikheid meegebring het, het veroorsaak dat sommige van hierdie inheemses (veral Asiate en Afrikane) hulle op groot skaal in Brittanje en Wes-Europa gevestig het.

Plaaslik en elders word polities byderwets allerhande besware teen kolonisering geopper, bv die opsigte waarin die inheemse bevolking na bewering benadeel is. Oor die weerslag van kolonisering, te wete die massa Asiate en Afrikane wat hulle in Brittanje en Wes-Europa gevestig het en die destruktiewe gevolge daarvan (kultureel en andersins), word selde berig. Murray werp lig hierop. Daar is “a wider sentiment that in the multicultural era Europe was being expected to give too much of itself – including its history – while those who had arrived were being expected to give up next to nothing of their traditions” (Kindle 1872). Dit is egter nie net immigrante uit Asia en Afrika wat hulle in die afgelope dekades in groot getalle in Brittanje en Wes-Europa tuismaak het nie. Die immigrante kom ook uit die Midde-Ooste en die Karibiese eilande en in die geval van Nederland ook uit bv Suriname in Suid-Amerika.

Murray noem dat Stefan Zweig (1881-1942) reeds die selfdood van Europa voorsien het. Zweig het gehoop dat oorblyfsels van die Europese kultuur in ander lande, bv in Suid-Amerika, behoue sou bly. Hy het hom in Brasilië gevestig maar daar as ‘n teleurgestelde mens selfdood gepleeg. Die agteruitgang van Europa het ná die Tweede Wêreldoorlog begin toe trekarbeiders ingevoer is om die plek van dooie Europeërs in te neem en te help met die heropbou van daardie verwoeste lande. Hierdie trekarbeiders het meesal nie na hulle lande van herkoms teruggekeer nie. Hulle uitgebreide families het hulle ook in Europa gevestig.* Die koloniale era het ten einde geloop en ‘n nuwe soort kolonisering, naamlik van kulturele aard, het ‘n houvas op Europa begin kry.

[* Die strategie wat gevolg word, is dat meesal jong mans as (onwettige) immigrante Europa binnedring. Daarna word geëis dat die uitgebreide familie – dikwels insluitende nie-nabye familie – om menslikheidsredes ook in Europa toegelaat moet word. Dit is een manier om ‘n familie te herenig. Die ander makliker en goedkoper manier is as die man as enkeling uit Europa na sy familie terugkeer.]

‘n Ander faktor wat die ná-oorlogse Europa destruktief beïnvloed, is dat die kontinent vertroue in homself verloor het. Europese lande het hulle oorsese ryke verloor en was voortaan in groter mate op hulleself aangewese. Ingevolge kulturele marxisme word Europeërs veroordeel as mense met ‘n slegte verlede, bv dat twee wêreldoorloë in Europa ontstaan het en dat hulle glo skuldig aan koloniale misdrywe soos uitbuiting en die skending van menseregte is. Die tradisionele, Europese, monokulturele nasiestaat word gebrandmerk as ‘n onding wat oorlog en gierigheid in die hand werk. Die Europese Unie is as ‘n teenvoeter gestig. Die afbreek van landsgrense asook multikulturaliteit is as aantreklike alternatiewe voorgestaan. Wat in die slag gebly het, is tradisionele Europese waardes, insluitende dié van die christelike godsdiens. Die daarstel en aanvaarding van nuwe waardes, wat eerder rasioneel as religieus gegrondves is, blyk problematies te wees; waardes soos gelykheid, respek, verdraagsaamheid en diversiteit (382).

Identiteitloosheid het ‘n dreigende moontlikheid geword. “The world is coming into Europe at precisely the moment that Europe has lost sight of what it is” (370). Daarteenoor klou baie van die inkommers, veral die Moslems, vas aan hulle identiteit soos vergestalt in hulle kultuur, bv taal en veral godsdiens. Hulle wil en sal nie integreer in die tradisionele Europese lewenswyse nie. “The migrant does not adapt to the host society but rather a two-way process of adaptation by migrant and host society” (1107). Op die lange duur sal/wil die inkommers die Europeërs verswelg. Hulle wil Europa volgens hulle wense fundamenteel verander, oftewel transformeer, ooreenkomstig hulle waardes. Sommige van hierdie waardes word deur Europeërs as moreel agterlik beskou, bv die manier waarop Moslems vroue behandel (1135).

Maar leidende politici steun die inkommers. ‘n Sweedse eerste minister, Fredrik Reinfeldt, het gesê “only ‘barbarism comes from countries like his whereas only good things come from outside” (282; ook 4404). Volgens Reinfeldt “Sweden belongs to the people who have come to make a better life there rather than to the people who have lived there for generations” (4434). Dit is tiperend van die eksistensiële moegheid waaraan Europa ly (305). Op grond waarvan sou die inkommers in Swede hoort en nie die tradisionele Swede nie? Vooraanstaande Sweedse politici ontken deesdae dat Swede ‘n eie kultuur het. Wat hulle gerus kan besef, is “that Europeans are unlikely to simply find or come up with another culture or a better culture” (5342). Veel beter sou wees: “Re-inject [y]our own culture with some sense of a deeper purpose” (5354).

Wat hier bo van Europa gesê is, sluit Brittanje in. In die hoofstad, Londen, is die blankes reeds in die minderheid. Londen is ‘n internasionale stad soos talle (hoof)stede in Europa. Internasionale stede is die voorloper van internasionale lande; des te meer omdat die meeste inwoners neig om eerder stedelinge as plattelanders te wees. In die 2011-sensus, in vergelyking met dié in 2001, het die getal wat hulleself christene noem van 72% tot 59% gedaal (426), terwyl die getal Moslems in Engeland en Wallis van 1,5 miljoen tot 2,7 miljoen toegeneem het. Maar daar is na raming meer as ‘n miljoen onwettige immigrante wat nie getel is nie (432). Wat is tans die gewildste seunsnaam in Engeland en Wallis? Mohammed/Muhammad (5439). Die Moslem-immigrante is onpatrioties. “By 2015 more British Muslims were fighting for Isis than for the British armed forces” (5451).

In 1948 is ‘n wet aanvaar waarvolgens immigrante uit Britse oorsese gebiede as werkers in Brittanje toegelaat word. Veral Wes-Indiërs en Asiate uit die Indiese subkontinent het gekom (457). Misdaad het spoedig groter afmetings aangeneem (463). Byvoorbeeld, ‘n nuwe verskynsel was “sex trafficking of children,” wat “a form of modern-day slavery” is (700). Aansluitend hierby is daar “gang rape” (706), ens.

Teen 1958 was daar rasse-onrus. Oswald Mosley (1896-1980) het tevergeefs op grond hiervan stemme probeer werf (474). Die verskynsel “marriage of convenience” het sy kop uitgesteek (517); huwelike wat nie saamwoon tot gevolg het nie maar bloot daarop ingestel is om Britse burgerskap te bekom. In 1962 is ‘n wet op immigrasie aanvaar met die doel om immigrasie te beperk en repatriasie aan te moedig. Die teenoorgestelde is bereik. Al hoe meer immigrante wou inkom voordat die vergunning dalk teruggetrek word. Daarby is nie langer vereis dat inkommers werk moet hê nie (469). In 1965, 1968 en 1976 is al hoe strenger wette teen rassediskriminasie aanvaar (479). Wat duidelik geword het, is dat sowat driekwart of in elke geval die oorgrote meerderheid van die Britse bevolking teen immigrasie gekant is (485, 497, 669).

Die gaping tussen wat die tradisionele inwoners begeer en wat die politici doen, het al hoe groter geword (643). In hierdie situasie het Enoch Powell (1912-1998) in 1968 sy beroemde “Rivers of Blood”-toespraak gehou (492 – Praag 30 April 2016). Enersyds was Powell kultureel besorg oor Britse identiteitsbehoud en andersyds prakties beswaard oor die druk wat deur immigrante op bv mediese en opvoedkundige fasiliteite uitgeoefen word (497). Immigrasie het eintlik alle openbare dienste, insluitende behuising, negatief beïnvloed en Britse identiteit afgetakel (669). Powell het verwys na ‘n straat in Engeland waarin werklik nog net ‘n enkele blanke gewoon het. Dit is egter deur sy kritici valslik as ‘n fiktiewe geval afgemaak (511). Deesdae is die inwoners van die Britse hoofstad oorwegend nie-wit.

‘n Skoolhoof, Ray Honeyford, het die aandag op die groot kulturele verskille tussen Britte en Moslems gevestig; dat Moslems die oorsaak van “parallel lives within society” is (530). Hy is van “cultural chauvinism” beskuldig en het sy werk verloor. Brittanje is nie meer monokultureel nie. Die land het multikultureel geword (536). Nadat die Britse Arbeidersparty die 1997-verkiesing gewen het, het Tony Blair se regering (1997-2007) die landsgrense in groter mate as ooit tevore vir immigrante oopgegooi, bv in 2004 vir die inwoners van die Europese Unie in Oos-Europa (548). In 2004 het 170 000 gekom. Teen 2013 het 1,24 miljoen Oos-Europeërs hulle in Brittanje gevestig. Die Arbeidersparty steun immigrasie omdat hy, soos die Demokratiese Party in Amerika, hoop dat die inkommers wanneer hulle burgerskap kry vir hom sal stem (554).

Barbara Roche, die minister van immigrasie en amnestie (1999-2001), ‘n jodin, het doelbewus soveel moontlik inkommers, onder meer “economic migrants” (567), toegelaat met die uitdruklike bedoeling om Brittanje op hierdie manier te transformeer (560). Dit is ‘n kulturele oorlog wat gevoer is. Roche het gesê: “I love the diversity of London. I just feel comfortable” (573). Die onvermoë om die immigrasiestroom te stuit en die onherroeplike verandering wat dit in die Britse samelewing veroorsaak het, kon nie meer ontken word nie. Die klem het toe eerder op pogings tot integrasie begin val, maar kulturele diversiteit het geblyk onvermydelik te wees (655). Met Robert Winder as mede-outeur het Roche die volgende pamflet gepubliseer: Immigration: Opportunity knocks (2015, 30p; Amazon Kindle $3,41).

In Duitsland het die gas- of trekarbeiders aanvanklik van Turkye gekom. Hierdie ooreenkoms tussen Duitsland en Turkye het in 1973 ten einde geloop, maar nie die toestroming van Turke nie. In 2010 was daar minstens 4 miljoen van hulle in Duitsland (631). In Nederland het die instroming uit bv Marokko en Indonesië gekom. In Frankryk was die intog van Moslems uit Algerië prominent. “If you believe – as most people do – that some immigration is a good thing and makes a country a more interesting place, it does not follow that the more immigration the better. Nor does it mean – however many upsides there are – that there are not downsides which should be equally easy to state without accusations of malice. For mass immigration does not continue bringing the same level of benefits to a society the more people who come in. If it is possible to praise mass immigration for making us richer as a whole, it should also be possible to explain that the process has made us poorer in some ways, not least in introducing or re-introducing cultural problems that we might have hoped never to see” (694).

Kwessies wat met immigrasie te make het, word polities byderwets verdoesel deur eufemismes te gebruik, bv deur nie te noem as ‘n misdadiger ‘n Moslem is of van watter land hy kom nie. Dit is nie net politici wat valshede verkondig nie. “Police, prosecutors and journalists behaved as though their job was to mediate between the public and the facts” (719). Soos in Amerika word daar bv beweer: “Britain has always been a melting pot of different races and backgrounds. Indeed we are a nation of immigrants” (725). Robert Winder beweer “Britain has always been ‘a mongrel nation'” (731). Dit herinner aan Breyten Breytenbach se oordrewe karakterisering van die Afrikanerdom as ‘n basternasie. Die Blair-regering het Robert Winder se boek, Bloody foreigners: The story of immigration to Britain (2004, 557p; Amazon Kindle $10,88), gebruik om sy rojale immigrasiebeleid te probeer regverdig.

Barbara Roche het beweer, maar Murray ontken dit, dat Brittanje soos America “a country of migrants” is (738). Murray skryf: “Although there was often a trickle of people moving in, the mass movement of people was almost unknown” (738). Hy noem dan voorbeelde, soos die 50 000 Franse Hugenote wat vanaf 1681 na Brittanje gevlug het (744) en die 30 000 Asiate wat in die 1970’s deur Idi Amin uit Uganda geskop is (750). Sedert 1997 was dit egter 30 000 inkommers elke ses weke. Terselfdetyd is die groot verskil nie net in kwantiteit nie, maar ook in die kwaliteit van die inkommers (755).

Die laksheid van die Konserwatiewe Party en veral die Arbeidersparty om die Britse landsgrense teen inkommers te beveilig, kan beskou word as “a cool and deliberate act of national sabotage” (786). Daar is ‘n gaping tussen die amptelike immigrasiesyfers (300 000 per jaar) en die werklike getal inkommers. Dit blyk uit die styging in die getal staatstoelaes wat betaal word. “The rising population of the United Kingdom is now almost entirely due to immigration and to higher birth rates among immigrants” (798). Dit beteken dat dit net ‘n kwessie van tyd is voordat die blanke Britte in die minderheid in hulle eie land gaan wees, bv moontlik in die 2060’s of selfs vroeër. “It would be a time when … Britain would become ‘unrecognisable’ to its present inhabitants” (810); soos die nuwe Suid-Afrika kwalik herkenbaar vir Afrikaners geword het.

Europese regerings was en is in ‘n mate steeds geneig om om menslikheidsredes onwettige immigrante in hulle lande te verwelkom. Die inheemses kla dat daar selfs voorkeur aan diesulkes gegee word, bv by behuising. Wat onregverdig is, is dat inkommers welsynstoelaes ontvang sonder dat hulle, anders as die inheemses, ‘n bydrae tot die staatskas gelewer het (854); dikwels sonder dat hulle ‘n poging aanwend om eerbare werk te doen. Een van die redes hiervoor is dat die gaping tussen die staatstoelae en die werkloon te klein is (1058). Dit verg minder inspanning om op die staatstoelae te teer as om te werk en hierdie toelae is hoër as wat die inkommer in sy land van herkoms vir werk sou ontvang het.

Inkommers toon meesal geen begrip vir wat hulle Europese lande aandoen nie, bv die ekstra onkoste wat hulle vir onderwys- en mediese dienste veroorsaak. Baie geld moet bv aan vertaaldienste bestee word ten einde sinvol met die inkommers te kommunikeer (872). Die huidige massa immigrasie maak Europese lande glad nie voorspoediger nie. Van Brittanje word gesê: “Mass migration … had made the country very significantly poorer” (921). Een van die redes hiervoor is dat as inkommers geld verdien, hulle ‘n deel daarvan nie plaaslik bestee nie maar na hulle lande van herkoms stuur (951).

Ouerpare moet elk 2,1 kinders hê om ‘n land se bevolking op dieselfde vlak te hou. Dit kan nie van ‘n enkele Europese land gesê word nie (969). Die inkommers het baie meer kinders as die inheemses, wat uiteindelik daartoe moet lei dat die inheemses (blankes) ‘n minderheid in Europa gaan word. Van owerheidsweë word daar polities korrek nie graag geboortebeperking by inkommers bepleit nie (976). In die nuwe Suid-Afrika word daar ook nie van owerheidsweë op minder swart kinders aangedring nie.

Immigrasie word voorgestel as die kuur vir die ouer wordende Europese bevolking; dat die inkommers die werk gaan doen weens die tekort aan blankes. Maar hulle werk nie noodwendig nie en hulle sorg direk en indirek eerder vir hulle uitgebreide familie as vir die nuwe land waarin hulle woon. Wat eerder gedoen moet word, is om die inheemses aan te moedig om meer kinders te hê; om groter gesinne sowel prakties moontlik as lonend te maak (1006). Byvoorbeeld, Poland het in hierdie opsig sinvolle maatreëls ingestel (1023). ‘n Ander moontlikheid is om werk in Noord-Europa vir die talle werkloses in Suid-Europa (Spanje, Italië en Griekeland) aan te bied.

Nog ‘n moontlikheid is dat die langer lewensverwagting van Europeërs gepaard moet gaan met die verhoging van die aftree-ouderdom (1028). Dit is bv in Griekeland (1034) en Frankryk (1040) gedoen. “Perhaps some people will see working longer in a society they know as being preferable to dying in one in which they feel a stranger” (1040). ‘n Ander manier om inkommers te keer, is om toestande in hulle lande van herkoms te probeer verbeter (1199), maar sodanige finansiële hulp is aan erge korrupsie onderhewig. Nog ‘n manier is om drasties op te tree teen diegene wat by die goed georganiseerde smokkelhandel in mense betrokke is, maar hiermee is tot dusver weinig sukses behaal. Humaniste redeneer graag dat niks gedoen kan word om die vlaag inkommers te keer nie, maar “Japan has avoided a policy of mass immigration by implementing policies that stop it, dissuade people from staying there, and make it hard to become a citizen if you are not Japanese … In the same way, although China is the world’s second largest economy, it is not a destination for asylum seekers or economic migrants on the scale of Europe” (1211).

Daar is die gewilde aanspraak dat immigrasie ‘n land, indien nie finansieel nie, kultureel ryker maak. “It is as though it is agreed that there is a hole at the heart of Europe which needs filling and without which we would otherwise be poorer” (1076). Maar hierdie behoefte aan diversiteit word nie by nie-Europese lande gediagnoseer nie (1076). “If it is the case that ‘diversity’ is a good in itself, it does not explain why in each country immigrants overwhelmingly come from a small number of countries. If you actively sought to bring ‘diversity’ to Europe after the first decades of mass migration, it would have been sensible to search for people not just from former colonies but from countries that had never been colonies and countries about which there was a genuine lack of knowledge” (1094).

Hiermee het ek nog net na aanleiding van die inleiding en die eerste drie van die negentien hoofstukke van Murray se uitstekende boek geskryf. Wat duidelik behoort te wees, is enersyds dat ‘n land weens ongebreidelde massa immigrasie “nasionale sabotasie,” oftewel selfdood, kan pleeg en andersyds dat sodanige resultaat voorkom kan word as daar nie op ‘n noodlottige manier buitensporige klem op menseregte geplaas word nie. Die blankes onder wie se leiding Suid-Afrika tot die ontwikkeldste en voorspoedigste land in Afrika opgebou is, se bedoeling was sekerlik nie dat dese en gene uit Afrika en die res van die wêreld hulle hier moet kan kom tuismaak en afbreek wat opgebou is nie.

Weens die agteruitgang wat inkommers in Europa veroorsaak het, het feitlik alle lande grensbeheer verskerp. Dit bring noodwendig mee dat lande wat ondoeltreffend bestuur word al hoe meer deur onwettige immigrante binnegedring sal word. Byvoorbeeld, talle Somaliërs het dit makliker gevind om hulle eerder in Suid-Afrika te vestig as om die nader geleë Europa binne te probeer kom. In die nuwe Suid-Afrika is daar nie net die duidelike onvermoë om ongewenste elemente uit te hou nie; daar is geen begrip vir die erns van die situasie nie. Gevolglik is daar geen daadwerklike wil om mense buite te hou wat deur geen ander land vrywillig en rasioneel as immigrante aanvaar sal word nie.

Die ANC-regering het hom al ten gunste van die afskaffing van grensbeheer in Afrika in sy geheel uitgespreek. Wat in die vorige eeue hier opgebou is, sal dan selfs in groter mate as ‘n trekpleister vir inkommers dien. Sedert 1994 het Suid-Afrika binne twee dekades in baie opsigte onherkenbaar verander en daardie veranderings was nie verbeterings nie. Hierdie agteruitgang kan onder meer aan inkommers toegeskryf word. Die selfvernietigingspad waarop Suid-Afrika geplaas is, kan teruggevoer word na die “suksesvolle” grondwetlike onderhandelings van 1990/94. Waar sal ons hulp vandaan kom?

Weens ‘n tekort aan ruimte skryf ek baie oorsigtelik oor die res van Murray se boek. Hoofstuk 4 handel oor die Italiaanse eiland Lampedusa in die Middellandse See, wat net 20 vierkante kilometer groot is en ‘n inheemse bevolking van 6 000 het. Dit is 113 kilometer van die Tunisiese kus. Onwettige immigrante kom veral van Libië af na Lampedusa, vanwaar hulle toegang tot Italië en Europa verkry. Die vaartuie is dikwels nie seewaardig nie, maar Italiaanse kuspatrolies doen moeite om drenkelinge van verdrinking te red. Myns insiens sou dit beter wees as Italië die wettige inwoners hervestig en sy eienaarskap van Lampedusa opsê. Spanje het ook ‘n groot inkommerprobleem, onder meer weens sy twee enklaves, Melilla en Ceuta, aan die Marokkaanse kus.

Griekeland het ‘n groter probleem weens sy talle eilande naby die Turkse kus. Byvoorbeeld, Lebos is net 8 kilometer ver en hierdie eiland dien gevolglik as die indringplek vir talle inkommers. In 2016 is ‘n ooreenkoms met die Turkse regering aangegaan waarvolgens inkommers verhoed sal word om hierdie roete te gebruik. Hierdie voorkomende maatreël het die Europese Unie €6 biljoen gekos (1635).

Die grootste dwaas in hierdie inkommertragedie is Angela Merkel, die Duitse staatshoof. Oordrewe skuldgevoelens het haar genoop om inkommers na Duitsland te nooi, veral diegene wat uit oorloggeteisterde Sirië gevlug het. Maar Golfstate soos Koeweit, Bahrein, Katar, die Verenigde Arabiese Emirate, Saoedi Arabië en Oman het nie asiel aan ‘n enkele Siriese vlugteling verleen nie (2859). Turkye, Libanon en Jordanië het wel vlugtelinge aanvaar” (5204). Veralgemenend kan gesê word: “Guilt remains a one-way street” (3174). Weens kultureel marxistiese propaganda ly Europa en veral Duitsland onregverdigbaar erg aan skuldgevoelens. “A layer of guilt and blame lies over the whole culture like a fog” (4821).

Toe Merkel die situasie nie kon hanteer nie, het sy van lidlande van die Europese Unie verwag om op ‘n kwota-grondslag inkommers te aanvaar. Swede het aanvanklik hartlik saamgewerk. Poland, Hongarye, Tsjeggië en Slowakye, dus die Visegrad-groep, het dadelik hulle teenkanting uitgespreek (4042). Spoedig het al hoe meer lande hulle teen die kwotas verset; des te meer toe besef is dat van die inkommers terroriste is. Ongedurigheid het toegeneem toe besef is dat van die terroriste “home grown” is, dus mense, bv Moslems, wat in Europa in immigrante-huishoudings gebore is. Die Europese Unie was veronderstel om vir lidlande sonder landsgrense te wees. Lande het egter al hoe strenger grensbeheer ingestel en selfs heinings, wat honderde kilometer lank is, opgerig om inkommers buite te hou. Maar heinings en mure (soos in Calais, Frankryk – 5102) mag glo nie ter beveiliging van Israel of Amerika opgerig word nie; in groot mate ook nie in Suid-Afrika om bv woongebiede te beskerm nie.

Weens groot kulturele, veral religieuse, verskille is dit onmoontlik om baie van die inkommers te assimileer en te integreer. Soos Trevor Phillips dit gestel het, Brittanje “was sleepwalking to segregation” (1920). En Recep Erdogan, die Turkse staatshoof, het gesê: “Assimilation is a crime against humanity” (2827). Die tradisoneel monokulturele Europese lande het sedert 2010 weens ‘n stortvloed immigrante binne enkele jare onregstelbaar multikultureel geword. Samuel Huntington (Praag 5 November 2016) skryf: “Multiculturalism is in its essence anti-European civilisation. It is basically an anti-Western ideology” (1907). Murray skryf: “In order to become multicultural, countries found that they had to do themselves down, particularly focusing on their negatives. Thus the states that had been so open and liberal that they had allowed and encouraged large-scale migration were portrayed as countries which were uniquely racist. And while any and all other cultures in the world could be celebrated within Europe, to celebrate even the good things about Europe within Europe became suspect” (1902).

Op ‘n soortgelyke manier mag niks goeds van blankes en veral Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika gesê word nie. Polities korrek mag daar natuurlik ook niks negatiefs van swartes gesê word nie, gevolglik kan blankes nie wenke ter verbetering aan swartes gee nie. “It is infintely easier to criticise … white-skinned people” (4265). Daar is die foutiewe maar “generalised depiction of [non-white] indigenous culture as possessing some especial purity” (3003) met blankes as die “Eden-destroying species” (3034). “The victimhood [of non-whites] can be traced back to the Europeans” (3070). Behoort verdraagsaamheid nie grense te hê nie? “Had our societies been too liberal and in the process allowed illiberalism or anti-liberalism to thrive?” (1931).

Iedere etniese groep het ‘n kernkultuur (1949) in gevolge waarvan hy is wat hy is. Dit is lede van daardie kultuur se dure plig om hulle kernkultuur te beskerm. Daarom is daar iets soos selfsegregasie “through a perfectly understandable wish to retain their culture and customs in a society that had no connection to them” (1966). “All persons and all nations have the sacred right to preserve their differences and identities, in the name of their own future and their own past” (2207). Die inkommers kan dus nie verwag dat Europeërs van hulle tradisionele kultuur moet afsien nie. Ingelyks het die inkommers die reg op die behoud van hulle kultuur, maar die vraag is of dit billik is dat hulle eis om dit buite hulle vaderland in Europa te bedryf tot ontsteltenis en benadeling van die inheemse blankes.

In Suid-Afrika het die swartes, wat op ‘n moreel bedenklike manier die politieke mag bekom het, uiteraard geen reg om die blankes en veral die Afrikaners se kultuur te probeer vernietig nie. In Europa eis die inkommers allerhande regte (bv owerheidstoelaes, onderwys en mediese dienste) sonder dat daar noodwendig enige teenprestasie gelewer word. In Suid-Afrika neem hierdie gesindheid veral onder die swartes finansieel onvolhoubare afmetings aan.

In politieke geledere is die populêre mening dat immigrante daarop geregtig is om hulle in Europa tuis te maak omdat hulle politieke vlugtelinge is, terwyl die meeste van hulle in werklikheid ekonomiese vlugtelinge is, dus (gewetenlose) kansvatters wat ten koste van Europeërs hulle lewensomstandighede wil verbeter. Wat in Europa gebeur, moet nie “unjust to the peoples of Europe” wees nie (5174). Die vraag is: “Who Europe is for. Those who believe it is for the world have never explained why this process should be one way: why Europeans going anywhere else in the world is colonialism whereas the rest of the world coming to Europe is just and fair. Nor have they ever suggested that the migration movement has any end other than the turning of Europe into a place belonging to the world, with other countries remaining the home of the people of those countries” (5174).

“Even if everyone coming to Europe was coming in the face of imminent death back home, there is no practical way that Europe could take in those untold millions” (5186). Verder: “A continent which imports the world’s people will also import the world’s problems” (5267). Insgelyks sal dit selfvernietigend wees as die nuwe Suid-Afrika voortgaan om die ongebreidelde invloei van onwettige immigrante toe te laat. As die landsgrense afgeskaf word, word al Afrika se probleme selfs in groter mate as tans Suid-Afrika se probleme.

Multikulturaliteit en selfsegregasie het te laat in Europa wortel geskied om in hulle hoofstroom politieke geledere begrip en ondersteuning vir die eens blanke bewind in Suid-Afrika te verseker. Maar by die tradisionele Europeërs, insluitende die Swede, behoort daar deesdae veel beter insig in diversiteitsprobleme as twee of drie dekades gelede te wees. Intussen het ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes egter mandaatloos die ondergang van die blanke bewind bewerkstellig.

Edmund Burke (1729-1797) “made the central conservative insight that a culture and a society are not things run for the convenience of the people who happen to be here right now, but a deep pact between the dead, the living and those yet to be born. In such a view of society … you still would not have the right to wholly transform your society. Because that which you inherited that is good should also be passed on. Even were you to decide that some of the views or lifestyles of your ancestors could be improved upon, it does not follow that you should hand over to the next generation a society that is chaotic, fractured and unrecognisable” (5163).

Maar dit is presies wat FW de Klerk en sy kornuite gedoen het. Hulle het radikaal met die tradisies in ons geskiedenis gebreek, die huidige geslag blankes in die hoogs onbenydenswaardige posisie van polities ontmagtigde tweedeklas-burgers gedompel en bowenal die vooruitsigte vir toekomstige geslagte blankes beduiwel; bes moontlik hulle plaaslike voortbestaan onmoontlik gemaak. In Suid-Afrika is die situasie van die blankes oneindig slegter as in Europa. Eintlik is die selfdood van ons vaderland sedert 1994 ‘n voldonge feit.

Dan Roodt: Ons moet ‘n teenbetoging voor Hoërskool Overvaal hou

Blykbaar gaan die hand vol kommunistiese organisasies, waaronder die ANC, EFF, SAKP, BLF, Cosatu, Sadou, Cosas en Sasco, op 2 Februarie nogmaals voor Hoërskool Overvaal teen Afrikaans betoog. Dis ‘n simboliese datum: die dag toe FW de Klerk besluit het om alles op ‘n skinkbord aan ons vyande te oorhandig, ook – soos dit toenemend blyk – ons skole.

Hier by my het ek ‘n boek wat ek by iemand present gekry het: “Onderwys in Transvaal 1838 – 1937.” Dit is geskryf deur prof. Dr. J. Chr. Coetzee van Potchefstroom en is in 1941 deur J. L. van Schaik in Pretoria uitgegee. Met ander woorde, Nederlandse en Afrikaanse onderwys is in hierdie provinsie vanjaar 180 jaar oud! Maar ons vyande wil dit nou summier beëindig; hul slagspreuk is mos: “Afrikaans must fall!”

Volgens mediaberigte eis Cosatu van die onderwysdepartement ‘n lys van die oorblywende Afrikaanse skole in Gauteng, waarna almal van hulle geteiken gaan word. Dit gaan dus nie bloot om Hoërskool Overvaal nie, maar Afrikaanse onderwys in sy geheel. Afrikaans is reeds grootliks op universiteit beëindig; nou is dit die skole se beurt. Daarna sal die kerke volg en uiteindelik gaan jy verbied word om dit in die openbaar te praat. Dit is hoe kommunisme werk; dit is sogenaamd “totalitêr”. Duisende boeke en artikels is reeds geskryf oor hoe kommunisme samelewings tydens ‘n revolusie of transformasie soos dit hier genoem word, “totaal” verander en oorheers. Daar bly geen vryheid meer oor nie, ook nie die vryheid om jou taal te praat of vir Afrikaanse onderwysers om kinders in Afrikaans te onderrig nie.

Die hoof van Hoërskool Overvaal, mnr. Schalk Rabie, het iewers gesê:

“Ons is onderwysers wat ‘n passie het vir kinders en graag wil voortgaan met ons daaglikse taak. Ons skool is ook die enigste hoofstroomskool in die hele Vaaldriehoek met ‘n 100% slaagsyfer.”

PRAAG (die Pro-Afrikaanse Aksiegroep) is byna twintig jaar gelede gestig om dié aanslag die hoof te bied. Jare lank is ons egter verseker dat “die goeie Grondwet Afrikaans beskerm” en dat ons niks te vrees het nie. Vandag kan ons sê dat ons gelyk had en dat die vyand Afrikaans finaal die nekslag wil toedien.

Dit gaan egter nie net oor die taal nie, maar ook oor die mense wat dit praat. Voor Hoërskool Overvaal is verlede week gesing:

“Kill a Boer, kill a farmer.”

Dis nog iets van kommunisme waaroor daar al baie ink gevloei het: Dit eindig gewoonlik in volksmoord. Deel van die kommunistiese gelykheidsideaal is dat almal wat nie daarby inpas nie, ‘n etniese minderheidsgroep, grondeienaars of selfs net mense wat kan lees en skryf soos in Pol Pot se Kambodja, “geëlimineer” of gedood moet word. Toe ek sewe jaar lank in Parys gewoon het, het ek ‘n Kambodjaanse buurman gehad wat as tiener ‘n vlugteling in Frankryk geword het. Sy gesin was etniese Chinese en is daarom deur die etniese Kambodjane of Khmer in die straat voor hul huis doodgeskiet. Hy het egter ontkom en vlugtelingstatus in Frankryk bekom.

Ons weet dat plaasmoorde besig is om in getalle en intensiteit toe te neem. Plaasmoorde en Afrikaansmoord is keersye van dieselfde munt. Ons verkeer midde-in ‘n lae-intensiteitsoorlog en wil dit nie besef nie. Want die verraderlike NP-Broederbondelite wat kop in een mus met die ANC en SAKP ‘n gladde oorgang beleef het, staan handewringend en toekyk. Of hulle probeer ons maar bloot paai.

Nou die dag lees ek in Netwerk24 ‘n onderhoud met Theuns Eloff, Leon Wessels en Wannie Carstens, juis oor Hoërskool Overvaal en dit kan in een sinsnede opgesom word: “Gee maar nogmaals oor.” Ons moet gaan lê voor die jillende gepeupel wat “Kill a Boer, kill a farmer” of “Afrikaans must fall” sing. Ons moet stert-tussen-die-bene wegsluip, al ons skole aan die siek Boerehater, Panyaza Lesufi, en die Engelse marxiste (soos Barbara Creecy) rondom hom oorhandig, dan private skole oprig.

My vraag is net: Wat keer hierdie rooi bewind om ook private skole te konfiskeer? ‘n Private skool is mos op private grond. En “Cyril” soos die Naarpersmedia hom gemeensaam in hul propaganda noem, het mos klaar belowe dat hy “grond sonder vergoeding gaan onteien”, nie waar nie? Wat keer die ANC om private skole te onteien en hulle ook almal tot die Soweto-standaard te nivelleer? Want bowenal gaan kommunisme oor nivellering: die Groot Gelykmaak van mense, met of sonder geweld. Gewoonlik egter mét geweld waarin mijoene in die twintigste eeu omgekom het.

Engels mag ‘n wêreldtaal wees wat in ander wêrelddele as “neutraal” gereken word. Hier by ons het die taal egter ‘n besliste kleur. Nie verniet het ons mense dit neerhalend die Rooitaal genoem nie, die taal van die konsentrasiekamp en waarin verarmde Afrikaners ná 1902 in die stede telkens verneder is. In Natal is woonstelle te huur aangebied met die teken:

“Flat to let. Dutchmen and Indians need not apply.”

Tans is die Rooitaal rooier as ooit: dit is die medium van kommunisme en kultuurmarxisme waarmee ons kinders op skool en op universiteit gebreinspoel word.

En soos vantevore is die Rooitaal ook die volksmoordtaal, die taal waarin slagspreuke soos “Kill a Boer” geskreeu word.

Dit gaan nou om oorlewing, die oorlewing van Afrikaans, van ons 180 jaar oue skole in dié provinsie, maar ook om ons fisieke oorlewing. Daarom het ons geen ander keuse as om sigbaar weerstand te bied nie.

Sodra dit bevestig word dat die vyand se betoging op 2 Februarie voortgaan, moet ons groepeer om ‘n teenbetoging voor die skool te hou. Soos baie van die Europese patriotte, moet ons almal wit hemde dra, by kakiebroeke of jeans. Dis wit teen rooi, soos ‘n eeu gelede in Rusland.

En wit gaan wen. As Afrikaans teen die magtige Britse Ryk – die Amerika van destyds – kon oorwin, gaan Lesufi en sy Bantoetaalsprekers wat hulle verbeel dat hulle Engelse lords geword het, ons mos nie stuit nie.

Lank lewe ‘n Afrikaanse Hoërskool Overvaal en elke Afrikaanse skool in die land!

Van nou af eis ons #eieskole. Geen Lesufi of Motshekga of Creecy of Metcalfe of Diane Parker mag ooit weer ons kinders probeer indoktrineer of intimideer nie. Ons eis ‘n onmiddellike moratorium op staatsinmenging in Afrikaanse skole. Daarna moet ons skole óf geprivatiseer óf aan ‘n Afrikaanse onderwysliggaam oorgedra word.

Net ‘n lafaard maak teen kinders oorlog. Dis tyd dat ons die sleutelbord vir die straat verruil.

Diegene wat te ver is of nie kan kom nie, moet ‘n paar rand skenk vir petrolgeld en ander kostes. Ek weet van mense wat van Louis Trichardt af sal ry om in Vereeniging te kom betoog. Hulle verdien ‘n bydrae vir brandstof.

Hou die PRAAG-webblad, asook hierdie Facebook-blad en Twitter oor die volgende paar dae dop vir verdere aankondigings.

Lewer gerus kommentaar of maak voorstelle hier onder op Disqus. En deel die skakel na dié artikel wyd en syd asseblief!

Leon Lemmer: Oor godsdiens en Afrikaners

Ek het onlangs oor ‘n omstrede onderwerp, te wete homoseksualiteit, geskryf (Praag 16 Desember) sonder dat dit erge negatiewe kommentaar ontlok het. Vandag is my tema godsdiens of eintlik religie,* want dit gaan nie uitsluitlik letterlik om diens aan God of gode nie. Die drie religieë wat in die Midde-Ooste ontstaan het en die grootste aanhang in die Weste geniet (Judaïsme, die christelike godsdiens en Islam), is monoteïsties en letterlik godsdienste. Maar in die geval van Oosterse religieë, soos Boeddhisme en Hindoeïsme, speel die bestaan van metafisiese of bonatuurlike wesens ‘n minder prominente rol. Religie raak die gevoelens en oortuigings van meer mense as homoseksualiteit. Om oor religie te skryf is dus (potensieel) meer omstrede. Ek skryf dus nou met selfs groter huiwering as in die geval van homoseksualiteit. Hopelik sal die hemel hierdie rondte ook nie val nie.

[* Anders as “godsdiens” verwys die woord “religie” skynbaar nie direk na God nie, maar etimologies wel in ‘n mate: “Religion: From religere (Cicero), the contemplation or the concern for something which surpasses the human being; from religare (Lactantius), the feeling of attachment to a divinity” (J Grooten and G Jo Steenbergen, New encyclopedia of philosophy, New York: Philosophical Library, 1972, p 370).]

By vorige geleenthede het ek Afrikaans en nie die christelike godsdiens nie, as die kern van Afrikanerwees beskryf.* Daar is minstens drie redes hiervoor. Eerstens, sedert veral 1994 het Afrikaners op groot skaal hulle rug op die kerk gedraai, dus op georganiseerde openbare godsdiens. Dit gaan by uitstek om die al hoe groter afvalligheid van die drie tradisioneel Afrikaanse Kerke ( die NG, Gereformeerde en Hervormde Kerk). Hiervoor is daar onder meer politieke redes, bv die amptelike afwysing van apartheid, wat selfs tot dwaling en sonde verklaar is, en die aansluiting wat die Afrikaanse Kerke by Afrikanervreemde en -vyandige elemente, soos die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke en die Wêreldraad van Kerke, soek. Afrikaners het minder kerklik maar glad nie in dieselfde mate minder religieus geword nie.

[* My mening kry ondersteuning uit ‘n onverwagte oord. “Afrikaner identity is premised on the Afrikaans language, reworked by Afrikaner nationalism to be ‘the key cultural expression of a great volk‘” (Louise Vincent, aangehaal deur Christi van der Westhuizen in Sitting pretty: White Afrikaans women in postapartheid South Africa, Pietermaritzburg: University of KwaZulu-Natal Press, 2017, p 58). Van der Westhuizen beaam: “Die taal is central” (187).]

Tweedens is Afrikaans volkseie. Dit is op (eens) eie bodem ontwikkel terwyl die christelike godsdiens ‘n verskynsel is wat wêreldwyd aangetref word, al het dit plaaslik aanpassings ondergaan. Anders as Afrikaans onderskei godsdiens (spesifiek protestantisme/calvinisme) Afrikaners nie duidelik van ander volke nie. Daar is die huidige (maar misleide) entoesiasme dat Afrikaans sy oorsprong by bruin mense het en voorts dat die meeste Afrikaanssprekers bruin is. Sodanige vertolking neem glad nie in ag die deurslaggewende rol wat Afrikaners in die ontwikkeling en vestiging van Afrikaans gespeel het nie; ook nie die (tradisionele) verskil in gehalte van die Afrikaans van blankes en bruin mense nie.

Daar is by hierdie twee etniese groepe ook ‘n groot graadverskil in lojaliteit jeens Afrikaans. Afrikaans behoort tot die kern van Afrikanerwees, terwyl Afrikaans vir (baie) bruin mense opsioneel, dus nie-noodsaaklik, is. Die mengeltaal Kaaps is ‘n lewende bewys van bruin mense se onsensitiwiteit vir en dislojaliteit jeens agbare Afrikaans. Die joernalis Carryn-Ann Nel word deur Media24 vertrou om oor Afrikaans verslag te doen. Onlangs het sy geskryf oor hoe lief sy vir Afrikaans is. Terselfderyd is sy “verheug” dat die Universiteit Vrystaat eentalig Engels geword het (Die Burger, 9 Januarie, p 11). Enigeen wat die toekoms van Afrikaans aan bruin mense toevertrou, verseker daarmee die ondergang van Afrikaans. Slegs Afrikaners kan sorg dat Afrikaans so onbesoedeld moontlik naas Engels bly voortbestaan. Ek kan nie aanvaar dat Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges voortgaan om my nie in hierdie opsig te steun nie. Dit moet ‘n simptoom van erge kruipsug wees. Leopold Scholtz veg met groot gebaar vir Afrikaans maar probeer deurlopend bruin mense daarby betrek. Hy is gevolglik nie bereid om die mengeltaal Kaaps as ‘n destruktiewe faktor in die voortbestaan van Afrikaans te verklaar nie (Netwerk24, 25 Januarie).

Derdens is daar die verskynsel van sekularisasie of verwêreldliking. Veral ontwikkelde, Westerse mense is geneig om al hoe meer aan die empiriese of sintuiglik-waarneembare wêreld verknog te raak en hulle al hoe minder te bekommer oor bv die moontlike bestaan van ‘n metafisiese* (dus nie-fisiese of geestelike) wêreld, asook (individuele) voortbestaan na die dood. Dit gaan eerder om die hiermaals as die hiernamaals. In hierdie proses kan mense al hoe meer materialisties word en geestelik verarm. “Secularization: The process through which religious thinking, practice, and institutions lose their religious and/or social significance. The concept is based on a theory, held by some sociologists, that as societies become industrialized their religious morals, values, and institutions give way to secular ones and some religious traits become common secular practices” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 823).

[* Die metafisiese word soms die bo-natuurlike genoem, maar dan nie met die implikasie dat dit ‘n onnatuurlike wêreld is nie. Daar word bv geglo dat sowel die empiriese as die metafisiese wêreld deur God geskape is. In soverre ‘n metafisiese wêreld verbeel word, is dit wesenlik ‘n afskynsel van die empiriese wêreld.]

Naas Afrikaans is dit ons bewoë geskiedenis, waarin godsdiens ongetwyfeld ‘n groot rol gespeel het, wat van Afrikaners maak wat hulle is. “Ethnic uniqueness fundamentally was expressed through common religious belief and, most important, common language … religion was the emotional expression of civilization, but language was the key to human group identity. The ‘true’ nature of any ethnic group lay in its language and its historical … past” (Dennis P Hupchick, The Balkans: From Constantinople to Communism, New York: Palgrave, 2001, p 194). Sedert 1652 het saamleef en saamwerk tot die vorming van ‘n eie Afrikanerkultuur aanleiding gegee. Met verloop van tyd is ons ontheem van enige ander vaderland, maar geestelik het ons wesenlik Europeërs gebly, vaandeldraers van Europese beskawing in Afrika. Ons enigste staanplek is in Afrika. Ons behoort uiteraard alles moontlik te doen om ons onuitroeibaarheid te bewys. Die ANC, daarenteen, wil die kern van Afrikanerwees, naamlik Afrikaans, vernietig.

Die meerderheid inwoners van ‘n land of kontinent kan sekulariseer terwyl die minderheid inwoners hulle godsdienste oortuigings behou. Dit is blykbaar in Europa die geval. Uit die bostaande definisie is dit duidelik dat alle waardes nie vanweë sekularisasie opgehef word nie. Die gesekulariseerdes grondves hulle waardes empiries terwyl die religieuses dit metafisies doen. Byvoorbeeld, Immanuel Kant (1724-1804) het sy absolute gebod (“categorical imperative”) suiwer rasioneel gegrondves. Dit kom op dieselfde neer as die Bybelse voorskrif dat jy aan ander moet doen soos jy wil hê dat hulle aan jou moet doen. Hierdie basiese ooreenstemming in waardes kan in die aard van menswees gegrondves wees. “Far from religion supporting morality, as we might think, what happens is that our intuitive moral thinking makes some religious concepts easier to acquire, store and communicate to others” (Boyer, bron hier onder, p 231). Min of meer dieselfde waardes kan deur sowel gesekulariseerdes as religieuses aangehang word. In die praktyk word egter gevind dat vervlakte geestelikheid (‘n wyer begrip as religieusiteit) ‘n mindere verknogtheid aan waardes by veral gesekulariseerdes tot gevolg kan hê. Dit is baie makliker om waardes oor te neem as om hulle self te skep. Maar mense se religieusheid kan ook vlak wees.

Wanneer ‘n mens in Europa reis is dit opvallend dat die katedrale en kerke deesdae die meeste van die tyd vir ander doeleindes as religie gebruik word, bv as trekpleisters wat toeriste aan vervloë tye herinner. ‘n Mens kan moeilik die indruk afskud dat geestelike vervlakking plaasgevind het. In hierdie geboue is daar dikwels (ten minste potensieel, dus ten spyte van die onstigtelike toeriste) ‘n gewyde stemming, wat verhoog word deur bv die gebrandskilderde glasvensters. Die aanvanklike doel met hierdie vensters was om temas uit te beeld wat godsdienstige boodskappe by ongeletterdes kon tuisbring. Maar die kleure wat in brandskilderye gebruik word en die lig wat deur hulle val, asook die uitbeeldings, vervul steeds ‘n funksie, naamlik om ‘n gewyde atmosfeer te skep. Daar is ook die ryke skat van kerkmusiek wat bly voortbestaan en steeds waardeer word, ook deur gesekulariseerdes, bv die werke van Bach, Händel en Bruckner. Dieselfde geld vir die godsdienstige inspirasie wat uitdrukking in ander kunsvorme, soos die skilderkuns, beeldhouwerk en argitektuur, gevind het. Daarsonder sou ons geestelik baie armer gewees het.

‘n Onrusbarende hedendaagse verskynsel is dat vanweë die intog van Moslems in Europa talle kerke in moskees omskep is. Die subteks is dat die eens christelike Europa sy geestelike kompas verloor het terwyl die Moslem-inkommers ‘n vaste(r) en selfs fundamentalistiese of fanatieke oriëntasie het. Religie stel Moslems in staat om in hulle vermoëns te glo terwyl die tradisionele Europeërs al hoe meer onseker van hulle identiteit word en daar by baie van hulle skynbaar twyfel is of dit die moeite werd is om hulle kultuur te beveilig. Hulle het perspektief verloor en perspektief, die oogpunt waaruit na dinge gekyk word, kan bepaal wat as belangrik of onbelangrik beskou word.

Naas materiële dinge, wat noodsaaklik is of ons gerief bevorder, is daar geestelike dinge, soos ten minste sommige tradisioneel christelike waardes, wat liefs nie verwaarloos moet word nie. Soos in die geval van mense is sommige dinge belangriker as ander. Soos in die geval van mense is alle dinge nie op dieselfde vlak nie. Daar is iets soos hiërargie. Die dinge wat hoog geag word, is verhewe en die hoogstes kan as heilig beskou word. Religie word gekenmerk aan heilige dinge. Ons lewe in ‘n tyd waarin dinge wat tradisioneel verhewe en heilig geag is, op groot skaal neergehaal en ontheilig, dus gelyk gemaak, word. Vir Afrikaners is bv die Voortrekkermonument, die Vrouemonument en die Afrikaanse Taalmonument heilig. Maar die ANC-regering het beheer oor bv die Taalmonument verkry. Diegene wat die grootste bydrae tot Afrikaans gelewer het, word daar glad nie meer (na behore) gehuldig nie. In Europa word kerke omskep in moskees terwyl die Taalmonument plaaslik weens ‘n ontheiligingsproses al hoe meer ‘n nie-Afrikaner-aanskyn kry. Roger Scruton, ‘n konserwatiewe Britse wysgeer, verduidelik in sy boek, The soul of the world (Princeton University Press, 2014, 211p; Amazin Kindle $11,39), waarom die behoud van dinge wat as heilig geag word vir die mensdom belangrik is.

Tim Crane

Ek het hierdie rubriek begin met die veronderstelling dat ek veral na aanleiding van die volgende boek van Tim Crane (gebore in 1962) sou skryf: The meaning of belief: Religion from an atheist’s point of view (Cambridge, Mass: Harvard University Press, 2017, 216p; Amazon Kindle $10,81). Sy uitgangspunt is dat religie vir gelowiges waarde het, dat dit ‘n belangrike komponent van etnisiteit is en as gom in sulke gemeenskappe dien. Nie-gelowiges behoort religie en religieuses dus met respek te behandel. Ek vind nie fout met sy invalshoek nie. My bewaar is eerder dat hy ‘n voordrag tot ‘n boek opgeblaas het; vandaar die baie herhalings in die teks. Hy spreek allerhande wysgerige kwessies aan wat die leesbaarheid van die teks vir nie-vakkundiges aantas en nie altyd ‘n noodsaaklike verband met die onderwerp het nie.

Crane onderskei tussen enersyds die betekenis of waarde en andersyds die waarheid van religieuse geloof (Kindle 38). Soos in die filosofie het wetenskaplike kennis die area verklein waarin religie geag word die waarheid te verkondig. Byvoorbeeld, die drieverdieping-wêreldbeeld (hemel, aarde, hel) is religieus-simbolies sinvol, maar nie objektief-wetenskaplik nie. Anders as die wysgere van weleer kom hedendaagse filosowe ook nie meer met kosmologiese uitsprake wat hulle in teenstelling met die wetenskapgefundeerde wêreldbeeld probeer regverdig nie.

Wat Crane suksesvol doen, is om die oordrewe aansprake en oneerbiedige uitsprake van die Nuwe Ateïste (Richard Dawkins, Daniel Dennett, AC Grayling, Christopher Hitchens en Sam Harris) te weerspreek. Waarmee gelowiges identifiseer, behoort eerbiedig te word: “belonging to a historical tradition and making senses of the world through ritual and custom” (49). Religie/protestantisme is onmiskenbaar ‘n belangrike element in die geskiedenis van Afrikaners. ‘n Mens kan kwalik respek vir Afrikanertradisie hê sonder om die die groot rol van godsdiens daarin te erken. Tydens die hoogbloei van Afrikanernasionalisme in die vorige eeu was daar heelwat sinisme oor die seremonies en sentiment waaraan die Britte vasklou, maar dit help Britte om te besef wat Britswees beteken. Nie-gelowiges “should attempt to understand religion and … tolerate it … without such understanding we lack an adequate sense of a fundamental part of human civilization and its history, and we therefore lack a proper understanding of ourselves” (57).

Religie word soos volg gedefinieer: “Religion … is a systematic and practical attempt by human beings to find meaning in the world and their place in it, in terms of their relationship to something transcendent” (133), bv God (186). “It involves not just believing in certain propositions or doctrines, or knowing certain stories, but also it involves acting in a certain way. Two broad kinds of action are important: the first is the participation in religious rituals, either collectively or individually; and the second is the group of actions directed at other people, such as codes of behavior and practices of morality or charity” (148). Latere wysgere (bv die eksistensialiste) poog “to find meaning in life; religion … attempts to find the meaning of life as a whole … ‘ultimate meaning'” (162), bv “How can one bring into one’s individual life a full recognition of one’s relation to the universe as a whole?” (172). Volgens religieuses “one should live one’s entire life in an awareness of the transcendent” (172).

Crane onderskei die religieuse impuls en religieuse identifikasie. “The religious impulse is the need to live one’s life in harmony with the transcendent (for example, the will of God). And ‘identification’ is my term for the fact that religions are social institutions … one does not just believe in a religion, one belongs to it” (194). Daar is parktyke, bv rituele, waaraan gelowiges deelneem (314). “Belonging to a religion is similar to belonging to a nation or having an ethnicity” (962). “The religious impulse involves the view that the world is not meaningless … that the world we experience is not all there is … that behind it all is the mystery of God’s presence … the unseen order” (476). “The religious impulse gives the believer’s life meaning. It does this because it guides the believer in how to live life in accordance with the unseen order (or to live a life of piety, or faith, or holiness)” (707).

Crane erken “people may have something like a religious temperament without actually being believers” (593). Temperament is onspesifiek terwyl “the religious impulse … the complex content of a specific belief” is (607). “There can be people who have the religious impulse but do not participate in any practices; and there can be people who participate but lack any sense of the transcendent” (1111). Anders as gelowiges, wys die eksistensialiste die metafisiese af en verwag van elke individu om suiwer empiries sin van die werklikheid te maak en self (beperkte) sin aan sy eie lewe te gee. “Any meaning there is must be something we have to create for ourselves” (498).

“Belief is a psychological state, a state of mind” (224). Soms word geloof ‘n disposisie/ingesteldheid genoem, dus die neiging om op ‘n bepaalde manier in sekere situasies te handel. “Our beliefs govern our actions. What we do depends partly on what we believe and partly on what we want” (231). ‘n Mens kan nie bloot glo nie. “There must be something that is believed” (238). Hiervoor gebruik filosowe soos Franz Brentano (1838-1907) en Edmund Husserl (1859-1938) die term intensionaliteit: “the capacity of things (usually restricted to minds or states of minds) to be directed at things other than themselves” (1178). Byvoorbeeld, ‘n kruis is vir christene ‘n simbool “that … point[s] beyond the mere material reality to the desired transcendent reality beyond” (1169). Wat geglo word, kan van ‘n religieuse of nie-religieuse aard wees. In Engels kan hierdie onderskeid met behulp van twee woorde duidelik gemaak word: “faith” en “belief”. Wat laasgenoemde betref, kan ek bv glo (‘n opinie huldig) dat dit môre gaan reën, maar in die Wes-Kaap blyk dit deesdae meesal ‘n valse geloof te wees. Van sowel religieuse as nie-religieuse geloof kan gesê word: “Believing something is taking it to be true … belief aims at truth” (246). Maar wat geglo word, kan waar of vals wees (238).

Die kosmologiese beeld wat in religieë voorgehou word, moet nie sonder meer met wetenskaplike kosmologie vergelyk of gelykgestel word nie. Byvoorbeeld, gelowiges kan glo “there is an unseen order, and that our supreme good lies in harmoniously adjusting ourselves thereto” (434). “The order that is the focus of the religious impulse is a normative order, the order of how things ought to be” (448). Religieuse kosmologie het dus in groter mate te make met die gedrag wat van gelowiges verwag word as met die fisiese werklikheid. Vir die gelowige gaan dit om “living a certain kind of value-infused life and seeing significance in the world. Religion is a moral and practical outlook that is worlds away from scientific explanation” (757). “The search for meaning is a very different thing from the search for scientific knowledge” (805).

“Religious belief tolerates a high degree of mystery and ignorance in its understanding of the world” (785). Sint Anselmus (1033-1109) se moto was: “I believe so that I may understand” (812). Gelowiges “talk about the next world and the afterlife and mean it sincerely, but this is as much an expression of hope as any kind of explicit metaphysical supposition” (842). “The idea that God – or whatever transcends all this [the empirical world] – is ultimately beyond our finite human understanding [and] is something that is central to all religious traditions” (636). Hierdie sin vir die mistieke is die grondslag vir geglowiges se aanvoeling van wat verhewe is en ook vir wat as heilig beskou word.

Die wesenlik paradoksale of irrasionele aard van religie is soos volg deur een van die voorste filosowe, Alfred North Whitehead (1861-1947), in sy boek, Science and the modern world (New York: Free Press, 1925/1967, p 192), verwoord: “Religion is the vision of something which stands beyond, behind and within the passing flux of immediate things; something which is real, and yet waiting to be realised; something which is a remote possibility and yet the greatest of present facts; something that gives meaning to all that passes and yet eludes apprehension; something whose possession is the final good and yet is beyond all reach; something which is the ultimate ideal, and the hopeless quest” (856).

Dat religie in die geskiedenis soms dood en verwoesting gesaai het, word nie deur Crane ontken nie. “But nonetheless I maintain that any external assessment of the value of religion as a whole has to take into account its enormous positive value in many people’s lives … the sense of belonging to a culture and having a history; the sense of the ineffable [“onsegbare”] in the world; the sense that there is value in something beyond the satisfaction of one’s desires of the present moment. Some of these things can be had without religion; but religion crystallizes them for so many people to provide a sense of who they are” (1615). “Religious belief is very unlikely to be removed by scientific evidence, and its waxing and waning in certain parts of the world are the result of contingent cultural traditions and political factors that often have little to do with rational argument” (1922).

In gesekulariseerde samelewings word twee aktuele probleme deur Crane uitgesonder. “There is the practical, personal, or moral question of how atheists should accommodate religion and believers in their own lives and in their own personal view of the world, and there is the political question of how secular states should make room for religious believers” (1651). In Suid-Afrika is hierdie probleem eerder omgekeerd: In hoeverre behoort die religieuse meerheid ruimte aan gesekulariseerdes te gun? Die gebruiklike hedendaagse standpunt is dat daar vryheid van denke en uitdrukking moet wees. In die praktyk word die uitlewing van sodanige vryhede egter dikwels aan bande gelê.

“No one should object to attempts to combat the bad effects of religious belief: the intolerance, the violence, and the restriction on freedom of thought and action that some religious groups and institutions unquestionably promote” (1664). “It must be possible to be a tolerant person yet not tolerate offensive behavior” (1839). Daar is “religious behavior that is not illegal but nonetheless objectionable” (1852), bv “genital mutilation” (1845). Ek is sterk gekant teen besnydenis by albei geslagte. Dit is myns insiens primitiewe liggaamskending. In die praktyk kan dit moeilik wees om ‘n balans te handhaaf tussen “civility” (1866) of “politeness” (1873), “hypocricy” (1866) en “integrity” (1880), asook “taste” (1873) en “sensitivity” (1880).

Pascal Boyer

Hoewel Crane se wysgerige besinning verdienstelik is, word die wese van religie ten minste aanvullend baie deeglik deur die antropoloog Pascal Boyer in sy boek, Religion explained: The human instincts that fashion gods, spirits and ancestors (London: Vintage, 2002, 430p; Amazon Kindle $19,49), beskryf. Volgens hom is religie ‘n kulturele konstruk met so baie variasies dat die term kwalik gedefinieer kan word. Religie is “a convenient label that we use to put together all the ideas, actions, rules and objects that have to do with the existence and properties of superhuman agents like God” (p 10-11). Soos van ‘n volkekundige verwag kan word, is sy benadering histories, insluitende voor-histories, en word baie klem op die primitiewe oorsprong van religie in bygelowe, geeste en voorvaders gelê. Dit is plaaslik hoogs ter sake omdat die christelike godsdiens in swart geledere met elemente van tradisionele Afrika-religieë geharmonieer word. Dit is soortgelyk aan bv die pogings op Karibiese lande, soos Haïti, waar Rooms-Katolisisme met Vodou aangevul word.

Een van die definisies wat Boyer verskaf is: “Religion is about the existence and causal powers of non-observable entities and agencies” (8). “The explanation for religious beliefs and behaviours is to be found in the way all human minds work” (3). Dit is diep menslik om oor verskynsels te wonder en verklarings daarvoor te soek, selfs al is die gevolgtrekkings van nie-wetenskaplike aard. “People want to understand events and processes, that is, to explain, predict and perhaps control them. These very general, indeed universal, intellectual needs gave rise to religious concepts” (12). “The human psyche is so built that it longs for the reassurance or comfort which supernatural ideas seem to provide” (22). “Most accounts of the origins of religion amount to one of the following suggestions: human minds demand explanations, human hearts seek comfort, human society requires order, human intellect is illusion-prone” (6).

Die manier waarop mense dink en hoe hulle voel, kan die samelewing grondig beïnvloed. “Religion is not just something that is added to social life, it very often organises social life” (26). Dink aan hoe verskillend hedendaagse reisigers enersyds oorwegend protestantse en andersyds oorwegend Rooms-Katolieke lande ervaar, om van Oosterse lande nie te praat nie.

Heel teen die einde verwys Boyer na Michael Shermer se standpunt van “belief as mental negligence” (384), dus dat ander mense se insigte oorgeneem word pleks van eie oplossings vir probleme te soek. “It takes greater effort to challenge and rethink established notions than just accept them … in most domains of culture we just absorb other people’s notions” (32). Maar die situasie is nie so eenvoudig nie. “Concepts in the mind are constructed as a result of being exposed to other people’s behavior and utterances. But this acquisition process is not a simple process of ‘downloading’ notions from one brain to another. People’s minds are constantly busy reconstructing, distorting, changing and developing the information communicated by others. This process naturally creates all sorts of variants of religious concepts” (37).

Die vertolking van “dieselfde” religie kan van land tot land verskil en daar is al gesê dat iedere gelowige op sy eie manier glo, bv soos dit hom ten beste pas. “The problem with all religious codes is that they must be general enough to be applicable without change to all possible situations. This is why in most places where you find such religious codes (generally in literate cultures) you also find a whole literature that adds nuance to their application” (197). “In the domain of the supernatural, people have detailed representations even though they are not told much” (86). Byvoorbeeld, in die Bybel is daar bitter min inligting oor die hiernamaals. Die kernboodskap kan egter dieselfde bly. “To explain religion is to explain a particular kind of mental epidemic, whereby people develop (on the basis of variable information) rather similar forms of religious concepts and norms” (53-54).

Slot

“Neither religion nor secularism is going to disappear. The least we can hope for is peaceful coexistence” (Crane 1935). ‘n Religieuse en in veel mindere mate ‘n nie-religieuse oriëntasie is deel van Afrikanerkultuur. Dit is eie aan die kultuur van ‘n etniese groep dat daar interne variasies is. “What we call culture is the similarity between some people’s mental representations in some domains” (Boyer 44); dus nie eendersheid in alle opsigte nie. Vir my lyk dit asof Afrikaners primêr deur Afrikaans saamgebind word. Religie is ‘n opsig waarin variasie toegelaat kan/moet word.

Wat my hinder is die tradisioneel Afrikaanse Kerke se louheid oor Afrikaans. Die Gereformeerde Kerk het dit oorweeg om Afrikaans met Engels as sake- en sinodetaal te vervang (Netwerk24, 9 Januarie). Gelukkig is hiervan afgesien (Netwerk24, 11 Januarie). Die NG Kerk het nog nooit Afrikaans as ‘n hindernis vir eenheid met die Verenigende Gereformeerde Kerk voorgehou nie. Weens ontwikkelde bruin mense se voorkeur vir Engels sal Afrikaans as kerktaal weens sodanige kerkeenheid ‘n ernstige knou toegedien word. Die punt is: Die tradisioneel Afrikaanse Kerke toon geen groot bereidwilligheid om ononderhandelbaar lojaal teenoor Afrikaans te wees nie. Op grond waarvan word aanvaar dat die Afrikaanselement moet toegee en nie die Engelselement nie? Omdat dit ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes is wat in 1990/94 mandaatloos aan die magte van die bose oorgegee het?

In die goeie ou dae was daar net die drie tradisioneel Afrikaanse Kerke (NG, Gereformeerde en Hervormde Kerk) waaraan Afrikaners kon behoort. Lidmaatskap van die (Afrikaanse) Apostoliese Kerk, ‘n “sekte”, was in (elitistiese) Afrikanergeledere nie (werklik) aanvaarbaar nie. Sedert 1994 het die opset ingrypend verander. Naas en vanweë die afname in die lidmaatskap van die drie Afrikaanse Kerke het ‘n groot aantal kleiner kerkgenootskappe hulle verskyning gemaak. Religieuse eksklusiwiteit is al hoe minder ‘n kenmerk van die Afrikanerdom. Sekularisasie speel plaaslik ook ‘n rol, hoewel in veel geringer mate as in Europa.

Maar die kerkgenootskappe het self ook merkbaar gesekulariseer in die sin dat hulle hulle al hoe meer eerder hiermaals as hiernamaals rig. Dink aan die omvang wat bevrydingsteologie aanneem. Anders as vroeër hou die drie Afrikaanse kerkgenootskappe nie meer (landswye) biddae om reën nie. Tans ook nie in die droogtegeteisterde Wes-Kaap nie. Is dit nie dalk weens sekularisering nie? – dat, wat die weer betref, groter vertroue in natuurwetenskaplike kennis as aan Skriftuurlike uitsprake gegee word? Aan die ander kant het dit plaaslik skynbaar uit die mode geraak om wolke kunsmatig te “melk”.

Wat religie betref is die vraag waar die streep getrek moet word. As die net te wyd gespan word, word Afrikanerskap verwater. As die norme vir insluiting te eng geformuleer word, word die Afrikanerdom as klein minderheidsgroep nog verder ontmagtig. Dit lyk realisties om die toets vir insluiting op waardes te grond, afgesien daarvan of die waardes religieus of rasioneel gegrondves is. Dan sal daardie waardes geënumereer en hiërargies gerangskik moet word. Pleks van so ‘n teoretiese benadering met ingewikkelde toepassing behoort ‘n meer praktiese benadering eerder gevolg te word. Laat individue liefs toe om hulleself as Afrikaners te identifiseer. “An individual’s awareness of group ‘belonging’ was key to national and ethnic identity” (Hupchick, p 196). Afrikaners word in die propaganda dermate gediskrediteer dat daar min gevalle sal wees waar mense hulle tot Afrikaners verklaar sonder dat hulle met reg daarop aanspraak kan maak. Die enkele gevalle wat valslik op Afrikanerskap aanspraak maak, sal met sosiale druk uitgewerk kan word.

Die ideaal is dat Afrikaners kultureel so herkenbaar moontlik Afrikaners moet bly. Ons moet in groter mate die (pioniers)identiteit herontdek waarop ons voorheen met reg trots was. Ons moet geloof – dit is immers waaroor hierdie rubriek handel – ook in onsself herontdek; dus nie toelaat dat die magte van die bose ons selfbeeld permanent skade aandoen nie. Ons is van hier en ons het gekom om te bly. Ons moet weer van meet af aan ons eie koninkryk bou.

Willem Petzer: Wat is kultuurmarxisme?

In die boek Das Kapital beskryf Karl Marx ‘n kulturele paradigmaskuif wat eers in elke Westerse land moet plaasvind voordat kommunisme in daardie land sal seëvier. In so ‘n land moet die familie vernietig word: die familie word beskryf as die kern van die Westerse samelewing, en die grootste teenstander van kommunisme. Godsdiens moet ook vernietig word
– veral die Christendom – en so ook die waardestelsel wat uit hierdie godsdiens (Christenskap) spruit. Daarna, kan aandag geskenk word aan die onteiening van privaat eiendom en uiteindelik die vernietiging van die volk, sodat die mense hul by ‘n globale kommunistiese regering kan skaar.

Marx, glad nie ‘n onintelligente man nie, was dus bewus van die populistiese tekortkominge van kommunisme in die weste. Aan die begin van die twintigste eeu, ongeveer drie dekades na die dood van Marx, was die algemene siening onder marxiste egter anders. Hulle het geglo dat, wanneer daar ‘n oorlog uitbreek in Europa, die werkersklasse van die nasies sal opstaan teen die “bourgeoisie” en ‘n kommunistiese revolusie begin. Hulle was egter verkeerd. Toe die oorlog uitbreek in 1914 was die mense se gevoel van nasionalisme, as gevolg van die Christen-Westerse waardes (soos beskryf deur Marx), groter as enige selfsugtige gevoel van selfverryking, en die proletariaat het hul uniforms aangetrek en oorlog toe gegaan.

Aan die einde van die oorlog, was die enigste vraag op dié marxistiese teoretici se lippe: “Wat het verkeerd geloop”?

Twee baie prominente Marxistiese denkers van die dag was Antonio Gramsci en Georg Lukács. Elkeen het, op sy eie, tot die slotsom gekom, dat die Europese werkersklas verblind is, deur die sukses van Westerse waardes en kapitalisme. Beide het geredeneer dat die, toe amper eeu oue, kommunistiese aanval op kapitalisme (dat dit ‘n stelsel is waarin die werker
verdruk word deur die werkgewer) nie suksesvol kan wees totdat Westerse waardes vernietig is nie.

Gramsci en Lukács se lewens het daarna heel verskillende wendings geneem. Gramsci is in Italië tot tronkstraf gevonnis, waar hy in 1937 dood is, as gevolg van swak gesondheid. In 1918 word Lukács egter minister van kultuur in bolsjewistiese Hongarye.

Hier besef Lukács dat die logiese eerste stap tot die afbreek van die samelewing sou wees om die familie-eenheid, deur
middel van seksuele immoraliteit, uit te wis.

Lukács het ‘n beleid, wat hy “kulturele terrorisme” genoem het, aangeneem, om juis op dié doelwit te fokus. Kulturele terrorisme het gefokus op jong kinders, deur hulle in die skole te teiken, met klasse wat hulle sou aanmoedig om Christelike waardes en etiek te verwerp. In hierdie klasse is die kinders aan harde pornografie blootgestel (pornografie
word tot vandag toe nog baie suksesvol deur kultuurmarxiste gebruik – ek sal nog ‘n artikel hieroor ook skryf). Die kinders is ook geleer om seksueel “vry”(losbandig) te lewe. Kulturele terrorisme het egter vinnig gefaal toe die mense woedend word oor wat vir hulle kinders geleer word, en Lukács vlug vir sy lewe in 1919 na Duitsland.

In 1923 te Frankfurt, ontmoet Lukács ‘n jong marxis, genaamd Felix Weil, wat baie welgesteld was ná ‘n erflating. Voor die koms van Lukács, het die marxistiese teorie in Duitsland slegs op ekonomie gefokus, maar Lukács oortuig Weil om ‘n nuwe dinkskrum te befonds wat sal fokus op marxisme op kulturele vlak – die Instituut vir Sosiale Navorsing, of eenvoudig net die Frankfurtskool. In 1930, onder leiding van Max Horkheimer, begin die skool die idees van Marx te vermeng met die idees van Sigmund Freud, en so word kultuurmarxisme gebore.

Klassieke marxiste het gefokus daarop om die werkersklas te oortuig dat hulle onderdruk word, deur die heersersklas. Die nuwe marxiste van die Frankfurtskool het egter begin om ál die mense te oortuig dat hulle elkeen op ‘n manier onderdruk word deur Westerse kultuurwaardes.

In 1933 verskuif die Frankfur skool na New York, die destydse bastion van Westerse kultuur en kapitalisme, en hulle begin in 1934 weer aan die Universiteit van Columbia. Hier begin die lede van die Frankfurtskool hul idees wêreldwyd propageer deur van die drukpers gebruik te maak. Die skool publiseer verskeie gewilde werke, waarvan die eerste
Critical Theory was.

Critical Theory is ‘n toneelstuk oor semantiek. Die boodskap was eenvoudig: elke pilaar van die Westerse kultuur – familie, christenskap, gemenereg, vryheid van spraak, seksuele kuisheid, en ander – word gekritiseer as ‘n vorm van onderdrukking.

Hierna volg ‘n boek deur Theodor Adorno en ander, The Authoritarian Personality. Hierin word die Christelike waardes van geslagsrolle en seksuele moraal beskryf as “veroordelend”en “verdrukkend”. Adorno vergelyk hierdie Christelike waardes met met die fascistiese wetgewing in Italië.
Hoe merkwaardig is dit nie dat “fascis” tot vandag toe nog een van die gunstelingbeledigings van die polities “korrekte” klomp is (om vir diegene wat Christelike waardes hoog aanslaan toe te snou) nie?

Die werke van die Frankfurtdkool deel die gemeenskap op in twee groepe, naamlik die onderdrukkers en die slagoffers. Die onderdrukkers word gepropageer as mans van Europese afkoms, en die slagoffers as enige ander groep wat die kultuurmarxiste tot vandag toe nog kan bedink.

Adorno en Horkheimer het ná die tweede wêreldoorlog teruggekeer na Duitsland, maar ander lede, soos Herbert Marcuse, het agtergebly in Amerika. In 1955 publiseer Marcuse die boek, Eros and Civilization (let op Amerikaanse spelling). In die boek word gefokus op “polimorfe perversiteit”, ‘n Freudiaanse begrip wat onder andere voorhou dat daar niks fout is met seksuele plesier buite die huwelik nie. Eros and Civilization het die due grondslag uitgemaak van die “seksuele revolusie” in die 1960’s.

Marcuse was ook die individu wat uiteindelik Horkheimer se droom van die 1930’s sou uitvoer. Deur middel van al die anti-wit en anti-christelike bewegings van die 1960’s – swart “bemagtiging”, feminisme, homoseksuele “regte”, seksuele “bevryding”- het hy dit dit reggekry om kultuurmarxistiese idees in die hoofstroom vry te laat. Dié anti-wit, anti-
christelike retoriek het vinnig by universiteite regoor die Westerse wêreld, waaronder Suid-Afrika, posgevat. Die 1960’s was die tyd toe die kultuurmarxiste die kultuuroorlog gewen het.

As ‘n finale spyker in die doodskis van Westerse Christelike waardes, publiseer Marcuse die boek, Repressive tolerance, in 1965. Hierin argumenteer hy dat verdraagsaamheid teenoor Christelike waardes gelykstaande aan die verdrukking van “korrekte” idees is. Hy leer dus sy “nuttige idiote” om die term “liberating tolerance” na te streef. Dit beteken basies om alle idees te verdra, behalwe Christelike of behoudende idees.

Vandag 50 jaar later in Suid-Afrika, is die kultuurmarxistiese denkwyse steeds die korrekte denkwyse – ons word almal geleer om “polities korrek” te wees, terwyl ons instellings soos universiteite en selfs sommige kerke kultuurmarxiste aan die stuur het.

Dit is nie moeilik om Kultuurmarxisme in ons alledaagse lewens raak te sien nie. Kyk net na enige van die media wat ons elke dag inneem. Die flieks en reekse op die televisie se protagonis en/of antagonis is gewoonlik geskei; die vroue is dominant terwyl die mans sensitief en swak is; iemand in die gesin is altyd homoseksueel; vroue is in beheer van die etlike
families wat nog bymekaar is; swart mense is altyd verantwoordelik, wys en regverdig, terwyl wit mense sleg, dom, swak of misdadig is. Die nuusmedia word dikwels beskryf as “met ‘n linkse vooroordeel”, maar eintlik is hulle ook net kultuurmarxisties. Hierdie is maar net ‘n paar voorbeelde.

Die enigste manier om werklik ons volk te help, is om hierdie kanker uit ons lewe uit te sny en terug te keer na die waardes toe wat deur die kultuurmarxiste vernietig is.

Volg gerus die skrywer op Twitter: @willempet

Leon Lemmer: Korrupsie in Kenia en Suid-Afrika

Nigerië word algemeen as die korrupste land in Afrika beskou. Dit maak hom heel moontlik die korrupste land in die wêreld omdat korrupsie deesdae so kenmerkend van en endemies in Afrika is. Dit was nie altyd so nie. Toe daar blanke politieke bewinde in Afrika was, was korrupsie nie prominent nie. Suid-Afrika was tot 1989 in ‘n groot mate korrupsievry. Ek dink onwillekeurig aan JG (Hans) Strijdom (1893-1958, eerste minister 1954-1958) vir wie dit ‘n passie was om sy amptelike en persoonlike sake, net soos die rasse, apart te hou. JC (Jan) Smuts (1870-1950, eerste minister 1919-1924, 1939-1948) het persoonlik geen groot waarde aan geld en besittings geheg nie. Sy Nkandla was ‘n sinkhuis, ‘n eertydse Britse militêre menasie, wat hy gekoop en in Irene laat heroprig het. Daar is gerugte dat daar tydens die berugte onderhandelingsera (1990-1994) staatsbates geoes is, maar ons sal nog ‘n tydjie moet wag op die bevestiging hiervan en die besonderhede. Ek moet byvoeg dat ek nog nie Hennie van Vuuren se boek, Apartheid, guns and money (2017, Kindle $19,77), gelees het nie.

Dat die nuwe Suid-Afrika uitmunt in korrupsie en dat dit van kwaad tot erger gaan, behoef geen betoog nie. In hierdie rubriek vestig ek egter die aandag veral op Kenia, wat in talle opsigte waardevolle insigte vir plaaslike toepassing na vore bring, maar ek gaan dit nie elke keer uitwys nie. Ek het reeds by drie geleenthede op Praag oor Kenia geskryf. Die jongste keer was op 13 Januarie, toe ek ook na die twee voriges verwys het. Hierdie keer skryf ek na aanleiding van Michela Wrong (gebore in 1961) se boek, It’s our turn to eat: The story of a Kenyan whistleblower (London: Fourth Estate, 2009, 368p; Amazon Kindle $11,83). Sy is ‘n joernalis wat jare lank die Britse Financial Times se korrespondent in Kenia en omliggende gebiede was. Sy het eerstehandse kennis van Afrika. Voorheen het sy ‘n boek oor die Kongo, In the footsteps of Mr Kurtz: Living on the brink of disaster in Mobutu’s Congo (2000, Kindle $10,44), en een oor Eritrea, I didn’t do it for you: How the world betrayed a small African nation (2004, Kindle $11,97), gepubliseer. Wrong het ‘n Britse pa (‘n spesialis in nierkwale) en ‘n Italiaanse ma gehad. Haar teks is ewewigtig, deeglik nagevors en goed geskryf.

In Desember 2002 is die korrupte Daniel arap Moi (gebore in 1924, president 1978-2002), ‘n lid van die Kalenjin-stam, deur Mwai Kibaki (gebore in 1931, president 2002-2013), ‘n Kikuyu, as president van Kenia opgevolg. Hy het die kandidaat waaraan Moi voorkeur gegee het, Uhuru Kenyatta (gebore in 1961, president sedert 2013), ook ‘n Kikuyu, verslaan. “The generals had gone to Moi when it became clear which way the election was going and offered to stage a coup … But the Old Man had waved the generals wearily away” (147). Dit was die eerste keer sedert onafhanklikheid in 1963 dat die staatshoof op grond van ‘n verkiesingsuitslag aangewys is (101). Tot 1992 was Kenia ‘n eenpartystaat. Teen 2002 was Kenia as die “land of the ‘little something’, the homeland of the bribe,” bekend (108).

Tydens die bewind van die eerste Keniaanse president, Jomo Kenyatta (1893-1978, president 1964-1978), het dit korrupsiegewys glad nie beter gegaan nie. Daar word verwys na die Jomo Kenyatta-era “when the Kikuyu had enriched themselves without compunction” (2649). “Kenyatta Africanised the civil service” (2790), soos ook in Suid-Afrika gebeur het, met dieselfde gevolge van ondoeltreffendheid en korrupsie. “A 1970-71 parliamentary commission helpfully authorised government employees to run their own businesses while holding down civil service jobs” (1057). Hoe bygelowig die eerste president van Kenia was, blyk uit die volgende: “Jomo Kenyatta had refused to spend a single night in State House [Kenya’s Union Building], convinced it was haunted by vindictive ghosts of the white administration” (618). In 1938 het Jomo Kenyatta vertel hoe harmonieus sy stam, die Kikuyu, gelewe het voordat die blankes opgedaag het (1681). In Nelson Mandela se outobiografie word dieselfde leuen verkondig: “The African people lived in relative peace until the coming of the abelungu, the white people” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 27).

In Kenia is daar meer as 40 stamme (4728). Diegene in beheer van die politiek gee voorkeur aan eiebelang, asook die belange van hulle familie, vriende en stamgenote. “The various forms of graft cannot be separated from the people’s vision of existence as a merciless contest, in which only ethnic preference offers hope of survival” (751). Maar hierdie kernkenmerk van die Keniaanse samelewing word in die inligtingsmedia verdoesel. “In matters ethnic, newpapers and radio station bosses adopt a policy of strict self-censorship” (768). “Directors of foreign NGOs [non-governmental organisations] puzzle over the fact that political parties, born and dying with the speed of dragonflies, either don’t bother publishing manifestos, or barely know their contents. But who needs a manifesto when a party’s only purpose is furthering its tribe’s interests?” (783).

Die politieke stelsel van ná-onafhanklikheid is al as “ethno-elitism” beskryf. “A pattern of competing ethnic elites, rotating over time, was established which made a mockery of the notion of equal opportunity” (908). Daar word wyd geglo dat Raila Amolo Odinga (gebore in 1945, eerste minister 2007-2013), ‘n lid van die Luo-stam, die presidentsverkiesing in 2007 en weer in 2017 gewen het, maar die verkiesingskommissie is Kikuyu-partydig. Johann Kriegler, wat in 1994 so skouspelagtig misluk het in die reëlings vir Suid-Afrika se eerste “demokratiese verkiesing,” het ‘n kommissie gelei wat aanbevelings oor die hervorming van Kenia se verkiessingskommissie gedoen het (5065). Dit is soos om by FW de Klerk, Roelf Meyer en Leon Wessels om hulp aan te klop oor hoe daar onderhandel behoort te word.

Kibaki was voorheen die minister van finansies en daarna die adjunk-president (1166). Hy was bekend vir sy luiheid by die werk en die baie tyd wat hy op die gholfbaan deurgebring het; “a man with a reputation for soft living and hard drinking” (210). Hy het met sy inhuldiging belowe: “Corruption will now cease to be a way of life in Kenya” (163). Korrupsie is egter nie die enigste misdaad in Kenia nie. Die hoofstad Nairobi word “Nairobbery” genoem (233). “In Nairobi’s sprawling slums, the largest and most sordid in Africa, Western-funded non-governmental organisations (NGOs) provided basic services, not the state, of which nothing was expected” (248). Tweederdes van Nairobi se bevolking lewe in plakkerskampe (2401). Vergelyk dit met die plaaslike aansprake op gratis huisvesting en dienste, wat teen wil en dank deur die belastingbetalers gefinansier moet word. In 2005 is berig dat 6 000 rotte in die Wakulima-mark in Nairobi gedood is “and an equal number made good their escape … More than 750 tonnes of garbage was removed and more than seventy tonnes of fecal waste sucked out of the horror toilets” (732).

Soos in die res van Afrika is agteruitgang aan die orde van die dag. “At independence in 1963, average per capita income had been level with that of Malaysia; now Malaysia’s was ten times as high” (248). “[Other] statistics made the same point…: living standards in the independent, sovereign state of Kenya were actually lower than when the hated British ruled the roost” (255). “Everyone agreed …: in a system of corruption and patronage so ingrained, so greedy it was gradually throttling the life from the country” (263). Transparency International “viewed [Kenya] as only slightly less sleazy than Nigeria or Pakistan” (263).

Hierdie “gorging on state resources” word “eating” genoem (263); “a culture where power is so often expressed in terms of ‘eating'” (3245). Diegene wat voorheen spreekwoordelik honger gely het toe hulle nie politieke mag gehad het nie, eet met oorgawe uit die staatstrog tot eie voordeel sodra hulle magsposisies beklee. Byvoorbeeld, “those in government were now eating ‘like gluttons’ out of a combination of arrogrance, greed and panic” (3254). Kibaki het ‘n nuwe pos geskep om hierdie eetlus hok te slaan: “Permanent Secretary in Charge of Governance and Ethics,” met direkte toegang tot die president (271). In hierdie pos is John Githongo aangestel. “His job, as envisaged by Kibaki, was not to formally investigate suspected corruption, nor did he have any powers to prosecute. Those tasks remained with the police force and the attorney general. His role was purely to advise the president – an interesting insight into the extraordinarily centralised nature of power in Kenya” (664). In Suid-Afrika is daar ook die al hoe groter gesentraliseerde konsentrasie van politieke mag. Daar is selfs sprake dat die provinsiale regerings afgeskaf gaan word, onder meer omdat die ANC-regering nie meer mag oor al die provinsies uitoefen nie. Sterk gesentraliseerde regering was en is natuurlik kenmerkend van kommunistiese lande.

Buitelandse regerings het Githongo se afdeling finansieel ondersteun omdat hulle belang het by die doeltreffendheid waarmee buitelandse finansiële hulp bestee en ander hulp gebruik word. Soos Kibaki is Githongo ‘n Kikuyu, “Kenya’s largest and most economically successful tribe” (210). Die Kikuyu word beskryf as “the most intelligent of the African tribes” en Kikuyu is ook “the most susceptible to subversive activities” (1714), soos blyk uit hulle destydse teenstand teen die Britse bewind. “[The] Mau Mau was always predominantly a Kikuyu phenomenon” (1770). Die Kikuyu maak aanspraak op “entitlement: a sense of being special, different, better – and therefore more deserving” (1901). Gikuyu is hulle moedertaal. “In Kenya, language holds the key to identity” (2325). Ek beweer dieselfde van Afrikaners; dat Afrikaans die kern van ons identiteit is. Dit is waarom daar van owerheidsweë en deur kruipsugtiges so baie moeite gedoen word om Afrikaans te ondermyn.

Githongo was voorheen ‘n joernalis en daarna in diens van Transparency International. Hy het aanvanklik geglo dat hy korrupsie kon uitroei en het gedink dat Kibaki opregte bedoelings het en hom hierin sou ondersteun. Die outeur het Githongo in Kenia leer ken. Sy het by geleentheid aan hom genoem dat hy welkom is om by haar om hulp aan te klop as dit nodig sou word. Daarna het sy na Londen verhuis. In Februarie 2005 het Githongo daar aangekom en ingetrek in die gastekamer van haar woonstel. Hy het uit Kenia gevlug en uit sy pos as sekretaris (soortgelyk aan minister) bedank. Hierdie boek is die verhaal van Githongo as fluitjieblaser teen korrupsie, maar ook veel meer omdat dit baie goeie insig bied in die omstandighede in Kenia, insluitende die politiek. Die outeur het drie jaar lank aan die boek geskryf.

Githongo was bevrees dat hy die slagoffer van ‘n sluipmoordaanval kon word. “Camden [in metropolitan London] has an awful lot of Africans living in it” (491). As bewysmateriaal het Githongo in Kenia klankopnames gemaak van ministers wat openlik hulle korrupte dade erken het. Hy het ook sy dagboeke en ander inkriminerende dokumentasie na Londen gebring. Nadat hy ‘n tyd lank by Wrong gewoon het, het hy ‘n woonstel in Londen gehuur maar spoedig ‘n pos in die East African Studies Programme van St Anthony’s College, Oxford University, gekry (3664).

Die Wêreldbank en die Internasionale Monetêre Fonds het finansiële bystand onderhewig aan die privatisering van sommige staats- en semi-staatsbates gemaak. “The privatisation process itself … provided all kinds of openings for the entrepreneurial fraudster, including ruthless asset-stripping,” bv “import goods duty-free as famine relief … then sell them locally, undercutting the competition” (1065). Anders as in Suid-Afrika, waar swart ekonomiese bemagtiging blanke besit van ondernemings ondergrawe, word gesê “Kenya was full of one-ethnic companies” (1033). Korrupsie “not only enriched senior officials, they provided slush funds for what the ruling party knew would be fiercely contested elections” (1096). Vir die politici gaan dit nie om demokrasie – dus regering ooreenkomstig die wense van die kiesers – nie maar om politieke mag ter selfbevoordeling.

“Kenya … became the first country in the world to ratify the UN Convention against Corruption. Then there were the two pieces of legislation Kibaki had announced on the lawns of State House soon after his inauguration: the Public Officers Ethics Act, which spelt out a code of conduct for public officers and obliged them to declare their wealth; and the Anti-Corruption and Economic Crimes Act, which created the Kenya Anti-Corruption Commission (KACC)” (1121), met ‘n regter aan die hoof, wat spoedig korrup geblyk te wees het. Later het Westerse donateurs, wat tot 45% tot die regeringsbegroting bygedra het (2961), die Kenya Anti-Corruption Authority (KACA) gestig (2995).

Die toepassing van hierdie wette en die funksionering van die genoemde instansies is egter gebrekkig. “A Prevention of Corruption Act has actually been on the Kenyan statue book since 1956. ‘You don’t need any more bodies, you don’t need any more laws, you just need good people and the will'” (5232). “Upstanders” is nodig, nie “bystanders” nie (5309). Kenia het ‘n staatsintelligensiediens, maar Githongo het hulle verslae onbruikbaar gevind. “The intelligence service was part of the architecture of corruption” (1403). Jacques Pauw se bevindings oor die plaaslike intelligensiediens is soortgelyk. Githongo was verplig om eerder staat te maak op inligting wat sy eie personeel ingesamel het (1341). In die uitvoering van sy pligte het hy doodsdreigemente ontvang en smeerveldtogte is teen hom gevoer (1561).

Denkende Keniane is “all too aware of how much better things work elsewhere” (2470). In ander lande kan dit onder meer aan meriete aanstellings en dus doelteffende(r) regering toegeskryf word. Pleks daarvan speel stamverwantskap ‘n deurslaggewende rol in Kenia. Van Githongo is eenvoudig verwag dat hy stamlojaliteit hoër as die bestryding van korrupsie moet ag, al is dit waar dat “systemic corruption is the most efficient poverty factor on the continent” (4265). “The issue … is not guilt or innocence, but loyalty” (4618). Ook in Kenia is daar “the growing divide between rich and poor” (4519), wat die kiem van gewelddadige revolusie in hom kan omdra. Githongo se pogings om korrupsie te bestry, is beskou as “the naïve projection of inappropriate ‘mzungu‘ [white people’s] values onto an African nation where they were doomed to fail” (2560). Hy is beskou as iemand wat die regerende politieke party ondermyn, terwyl baie geld, verkry uit korrupsie, nodig was om die party met die oog op verkiesings te finansier (3539).

Benewens ministers in kernposte was president Kibaki self die kern van die euwel van korrupsie. “Kibaki was the system” (3784). Aanvanklik het Githongo gedink Kibaki was opreg en ernstig oor die bestryding van korrupsie. Spoedig het die teenoorgestelde geblyk waar te wees. “The president urged John to slow down” (2812). Daar was sprake dat Githongo na ‘n ander pos verskuif sou word (2880). Hiervoor het korrupte ministers druk op Kibaki uitgeoefen. Hoewel Githongo nie verskuif is nie, het hy hierna nie meer vertroue in Kibaki gehad nie: “The trust had gone” (2923). Na minder as twee jaar in die pos het Githongo landuit gevlug. Daar was sprake dat hy van hoogverraad aangekla sou word, veral nadat hy inkriminerende inligting oor ministers se korrupte doen en late aan die pers gelek het.

Die situasie was soortgelyk aan staatskaping. “Corruption can reach a point … where an entire nation is there for the taking, where sleaze has security implications not just for the nation concerned, but for its neighbours and allies” (4135). Daar was “mounting evidence of State House’s links with global gansterism” (4157). Jacques Pauw noem Suid-Afrika ook ‘n gangsterstaat (Praag 11 November). ‘n Aantal ministers en amptenare is na Githongo se onthullings afgedank, maar van hulle was spoedig terug in hulle poste (4378). “Kenya’s highly politicised legal institutions and judicial system … systematically erased the anti-coruption work done” (4300). Regter Ringera “exonerated former justice and finance ministers David Mwiraria and Kiraitu Murungi of a preliminary charged of obstructing justice. John’s testimony, ruled Ringera, was of no legal significance because he had not held the status of official investigator” (4378). “By September 2007 there had not been a single case of a public servant being prosecuted or even fined under the legislation” (4541).

Die Europese Unie het finansiële bystand aan Kenia verleen sonder om hom danig oor korrupsie te bekommer. In Brittanje was die departement in beheer van buitelandse hulpverlening die enigste een wat nie opdrag gekry het om te bespaar nie. Verder was daar by die Britse regering die “principled insistence on untied aid” (3322), dus soos Afrika-lande, bv Kenia, daarop aangedring het. Hierdie “inherent unaccountability” (3333) was die teelaarde vir korrupsie. “The Netherlands was the only bilateral donor to announce it was actually freezing aid over corruption concerns” (4178). “Kenya’s foreign partners failed to grasp that a system of rule based on the ‘Our Turn to Eat’ principle was explicitly designed to prevent the tickle-down upon which they counted for progress” (5200). Westerse donateurs dring nie sterk genoeg aan op die uitroeiing van korrupsie nie. “Fundamentally the West doesn’t care enough about Africa to pay too much attention to how its money is spent. It wants to be seen to do the right thing, and that’s as far as the interest goes” (5232).

In Kenia gaan dit nie om demokrasie in die sin van dat alle kiesers inspraak in die regering het nie. Dit gaan om politieke mag, om beheer oor die staatsbates uit te oefen, om dit te gebruik en misbruik. Stamverwantskap speel ‘n deurslaggewende rol in verkiesings. Diegene wat voel hulle kandidate het verloor, wend hulle dan tot grootskaalse geweldpleging. “The myth of Kenyan exceptionalism – the notion that the chaos associated with other parts of Africa simply ‘didn’t happen here’ – has been forever laid to rest” (5049). Die resultaat is dat daar al hoe meer polarisering plaasvind; dat stamlede hulle deur ‘n proses van “self-segregation” (5005) in bepaalde areas vestig met die uitsluiting van ander stamme. Dit word balkanisering genoem; ‘n terugkeer na hulle “ancestral homelands” (5016). Dit herinner aan Suid-Afrika se eertydse beleid van afsonderlike ontwikkeling, wat in etniese tuislande vergestalt is.

Veral sedert die Tweede Wêreldoorlog word nasiestate veroordeel omdat hulle interstaatlike konflik sou veroorsaak. In Kenia word vrywillige etniese segregasie egter bedryf juis om vreedsamer toestande binne die land te skep.”Ethno-nationalism is emerging as Africa’s most toxic problem, challenging the continent’s very post-colonial structure” (5211). Dit word gesê na aanleiding van die arbitrêre landsgrense wat etniese stamme enersyds binne landsgrense saamgevoeg en andersyds in verskillende lande verdeel het. Die Afrika-Unie kon geen vordering maak met die verandering van die koloniale landsgrense nie. Die afskaffing van langsgrense word eerder oorweeg. ‘n Ander vorm van etniese nasionalisme kom in onrusbarende mate in Suid-Afrika voor. Swart politieke mag voed swart bewussyn, gevolglik word al hoe minder lewensruimte en regte aan minderheidsgroepe, soos die bruines, Asiate en veral die blankes, gegun.

Om die onrus na verkiesings te kalmeer, word daar in Kenia, soos in Zimbabwe, lede van die opposisie in die kabinet aangestel (5016). Maar daar is diegene wat bly aandring op regverdige verkiesings. “We will not eat bones while the others are eating all the steak” (5027). “With forty-two departments, the coalition government finally unveiled was the largest in Kenyan history, accounting for 40 per cent of MPs. Merely servicing this bloated exercise in jobs-for-the-boys would gobble up 80 per cent of the national budget” (5038). Suid-Afrika het ook ‘n yslike kabinet van 35 ministers en 38 adjunkministers (Wikipedia), wat nie net buitensporige salarisse ontvang nie, maar ook oordadige byvoordele, soos twee ampswonings (vir ministers) en luukse ampsvoertuie. Van die Keniaanse opposisiepartye word gesê: “Momentarily dampened, their hatred only await the next referendum or election to re-emerge, red-eyed and bent on revenge” (5049).