Motors: Nissan Micra is ‘n geheel nuwe motor

Nissan se Micra was nog altyd die kleinste Nissan wat jy in Suid-Afrika kon koop. Die motortjie was beknop en werklik nie een van die mooiste motortjies op die pad nie. Die nuwe Micra lyk nou heeltemal anders, is heelwat groter en baie mooier as sy voorganger.

Dit blyk ook dat die Micra nou een segment opgeskuif het en met motors soos die Ford Fiesta en Renault Clio meeding. Laasgenoemde is in werklikheid een en dieselfde motor as die Micra, met dié dat Nissan eintlik deel van die Renault-stal is.

Voorkoms

Die Nissan Micra van agter

Die vorige generasie Micra, wat nou as die Micra Active bekendstaan, was werklik nie sag op die oog nie. Die nuwe Micra is egter ‘n geheel nuwe motor met skerp lyne en doelgerigte hoofligte, asook die Nissan-familiegesig wat op elke ander Nissan behalwe die Active te sien is. Die motor vertoon van voor af baie groter – as gevolg van die voorligte – as wat hy werklik is. Die agterdeure se handvatsels is in die C-pilaar versteek sodat die motor byna na ‘n tweedeur lyk, wat meer sportief vertoon. Die wiele is mooi op die hoeke gemonteer en oorhange is minimaal wat padhouvermoë en hantering baie beter maak.

Binneruim

Instrumentepaneel van die Nissan Micra

Wat die binneruim betref is die Micra nou ook in die moderne era met n raakskerm en mooi netjies lyne met konstaterende materiaalinsetsels in die deure en instrumentepaneel. Oral waar jou oog vang en jou elmboog rus, is die materiale ook sag. Dus is die voorkoms en ergonomie van die nuwe Micra heelwat verbeter. Die stuurwiel het ‘n plat onderkant wat weereens die sportiwiteit van die Micra beklemtoon.

Agtersitplekke in die Nissan Micra

Die sitplekke is met doekstof oorgetrek, maar jy moet aan dit raak om agter te kom dat dit nie leer is nie; die materiaal vertoon werklik baie meer luuks as vantevore. Metaalkleurige plastiekinsteselsels op die stuurwiel asook om die rathefboom beklemtoon die gevoel van ‘n weelderiger kajuit. Wat ruimte betref, bied die nuwe Micra plek vir 5 insittendes, maar agterlangs is die beenruimte steeds beperk tot korter mense of kinders. Hierdie is ‘n stadsmotortjie. Kop- en skouerruimte agter is baie beter as in die vorige generasie. Die bagasiebak kan 300l se bagasie sluk en wanneer die agterste sitplekke plat gevou word, vergroot die inhoud na 1004l. Wanneer ‘n mens in ag neem dat die Micra en Clio eintlik dieselfde motor in verskillende baadjies is, is dit eintlik snaaks dat die Clio meer ruimte bied in ‘n bakwerk wat byna identies in afmetings as die Nissan is.

Enjin

Bagasiebak van die Nissan Micra

Die enjin wat diens doen in die Micra is ‘n 898 cc-, 3-silindereenheid met ‘n klein turboaanjaer. Hy lewer 66 Kw se krag en 140Nm se wringkrag. Dieselfde enjin in die Clio lewer 10Nm meer. Die enjin is baie gewillig as hy eers aan die gang is , maar weereens in die Micra voel die eerste rat baie pap en traag terwyl die Clio gemaklik en agtermekaar voel. Ratskakelings is baie glad en die 5-spoedhandratkas verplaas krag na die voorwiele. Skakelings is sekuur. Brandstofverbruik word aangegee as 6,7l/100km terwyl die Clio met dieselfde enjin 6,3l/100km aangee. Feit is dat ons slegs 7,8l/100km in ons toetstydperk kon handhaaf. Dit is so-so vir ‘n klein motortjie en ons vermoed dit het te make met die grootte van die bakwerk teenoor die enjin. Jy moet maar die toere opjaag om die Micra aan die gang te kry.

Wat pla

Die Micra voel net nie vir ons soveel motor soos die Clio nie, die deure klink blikkerig met die toemaak daarvan en van die panele binne-in die kajuit lyk mooi, maar voel nie soos wat dit lyk nie. Turbotraagheid veral in eerste rat is opvallend en by hoër snelhede is die enjingeraas ook heelwat meer as in die Clio. Dit is asof die Clio ‘n vroulike motor is en die Micra ‘n manlike motor. Die prys is ook sowat R10 000 meer as die Clio s’n en die Clio se spesifikasievlak is hoër. Glybeheer in die Micra ontbreek maar is standaard in die Clio. Daar is agterste parkeersensors in die Clio maar nie in die Micra nie. Outomatiese reënveërs ontbreek, asook verhitte buitespieëls wat alles standaard in die Clio voorsien word. Daar is nie outomatiese wegvoubare kantspieëls nie, asook geen sleutellose toegang of navigasie nie. Die voordeure besik oor elektriese ruite maar nie die agterdeure nie; dié het nog slingervensters.

Gevolgtrekking

Na ons mening is die nuwe Micra heelwat moderner as sy voorganger, groter en ligter met meer krag, maar ook byna R100 000 duurder as die Micra Active, R10 000 duurder as die soortgelyke middelspesifikasievlak-Clio en Ford se Fiesta Trend bied heelwat meer krag en n hoër spesifikasievlak teen R5000 meer as die Micra. Die nuwe Micra is stukke beter as vantevore, maar Nissan kan gerus kyk na die prys en spesifikasievlakke van hul motors.

Teen R268 500 sluit Nissan ‘n 6-jaarwaarborg met 3-jaardiensplan in.

Brief: Annette Kennealy was ‘n wonderlike vrou

William Schalksz van der Merwe is ‘n jong student wat die begrafnis van die vermoorde Annette Kennealy op Woensdag 29 Mei 2019 bygewoon het. Hy gee hier sy indrukke weer.

Soos wat ons die kerk binnegaan, het die gemoedere nog nie bedaar nie. Dus gaan sit ek alleen, links agter in die hoek. Ek aanskou hoe die kerk begin vol loop: eers iemand met ‘n huilgesig, dan weer ‘n gesig wat bekende gesigte uitsoek en daar by hulle sy plek inneem. Toe ek kom sit het, was die kerk nog redelik leeg , maar hy raak nou geleidelik voller.

Ou vriende groet en omhels mekaar, maar die vreugde van ou vriende wat weer bymekaar kom, raak vinnig somber wanneer die omhelsing verbreek word en hulle mekaar in die oë kyk, eensklaps weer bewus van die rede vir die byeenkoms. Hul oë wat ‘n oomblik terug vol vreugde en geluk was, word nou met trane gevul, maar voor die trane vloei gaan hulle sit.

Almal se oë is star gerig op die skerm wat herdenkingsbriewe aan Annette vertoon. Die mense raak stil en lees, maar mens kan sien hulle lees nie net nie, hulle droom, hulle sien die briewe uitspeel in hulle gedagtes aan haar. Die kerk is nou al byna vol. Daar is ‘n ligte gegons; die meeste mense is stil en wag, amper senuagtig vir die begin van die diens. Enkeles kyk die begrafnispamflet met sy collage foto’s van haar oor en oor deur, asof hulle haar nog ‘n rukkie langer as ‘n werklikheid wil koester.

Die musiek is rustig, nostalgies. Die dominee gaan sit voor en die kerk is nou al byna vol: daar is net nog ‘n paar stoele oop, sowat 10 wat  vir die familie uitgehou word. Die briewe op die skerm begin nou herhaal maar die oë bly lees, asof hulle nou net iets soek om die tyd te laat verbygaan. Die familie kom nou nader en ek sien hoe hulle mekaar in die ingangsportaal drukkies gee.

Die kerk is ‘n ouerige steengebou in moderne styl, pragtig en rustig. ‘n Mens voel tuis, soos in ‘n ou-ou plaashuis. Dit spreek van simboliek. Ek slaan my Bybel oop, en kom toe af op Psalm 126. Ek glo nie eintlik daaraan om net die Bybel oop te slaan en lukraak gedeeltes te lees nie, maar dié was anders. Ek het antwoorde gesoek in die Woord, en ek het dit gevind.

Die Psalm lees soos volg:

1. ‘n BEDEVAARTSLIED. Toe die Here die lot van Sion verander het, was ons soos dié wat droom.
2. Toe is ons mond gevul met gelag en ons tong met gejubel; toe het hulle onder die heidene gesê: Die Here het groot dinge aan hierdie mense gedoen.
3. Die Here het groot dinge aan ons gedoen: ons was bly!
4.  o Here, verander ons lot soos waterstrome in die Suidland.
5.  Dié wat met trane saai, sal met gejubel maai.
6 .Hy loop aldeur en ween en dra die saadkoring; hy sal sekerlik kom met gejubel en sy gerwe dra.

Die kerk is nou stampvol, tog is dit nou die stilste wat dit nog was. Die diens begin amper en die mense maak hulself reg. Die hartseer hang in die lug, maar dit is nie net hartseer nie, dis woede, dis verwarring, dis verlange en soveel onbeskryflike deurmekaar emosies. Ek glo nie iemand hier weet regtig wat hulle voel of hoe om te voel nie. Dit was nie net ‘n ongeluk waar jy vir een mens kwaad kon wees of ‘n siekte waartydens mens nog tyd kon kry vir groet nie. Nee, dit was skielik en doelbewus, barbaars van aard. ‘n Politieke moord. Dit is vreemd hoe mens eens so opgekyk het na iemand soos Annette weens haar moede en aktivisme, maar nou word sy vir dieselfde ding wat sulke trots gekweek het, vermoor. Gemoedere wat met trots gevul is, word nou met hartseer en woede oorspoel.

Dit is só ironies, hierdie persoon wat vrou-alleen opgestaan het teen die gruweldaad van plaasmoorde word op haar plaas deur haar eie werker vermoor. Dit is soos ‘n distopiese verhoogstuk, ‘n eens optimistiese triomf wat in tragedie . ‘n Moord wat almal raak, ‘n boodskap.
‘n Onopgeloste emosionele stryd duur voort in die mense wat sy hier agter los.

Soos haar dogters instap, draai almal se koppe na hulle. Die mense se oë vertel verskillende stories, een van seer, een van plig tot wraak, een van sprakelose moedeloosheid.

Wat my opgeval het van die begrafnis was dat ons nog nie weet hoe om hierdie gruwelsituasies te hanteer nie, nog minder weet ons hoe om eerbied te betoon.

Annette was ‘n wonderlike vrou, ek het haar nie geken nie maar in elke foto van haar lyk sy vrolik en gelukkig, haar glimlag betowerend. Ek het gesit en hoor hoe mense met woeder en seer van hul goeie herrineringe praat. Ek het gehoor by die teraardebestelling hoe lief die mense vir haar was, hoe die mense betowerende grepe uit ‘n lewe vol vreugde, passie en waagmoed beskryf het. Ek het gedroom oor hoe dit sou wees om daar te wees in haar geselskap, ek het gedroom hoe so ‘n vrou iets van haar wysheid aan my sou kon oordra. Maar meer as droom het ek gewens ek kon net, net een keer die eer hê om haar hand te skud en daardie pragglimlag te sien. Maar daardie wens sal nooit waar word nie, al wat ek kon sien was die fragmente van ‘n eens wonderlike vrou wat nou in ‘n gemeenskap in versplinter het.

Tog is daar hoop, daardie fragmente, daardie herinneringe en glanshelder glimlag leef; dit leef in ons gedagtes en drome, asook in ons wraakgedagtes. Gebruik die fragmente, want met die fragmente en herinneringe aan ‘n vrou soos Annette kan mens meer bereik as met die nagedagtes aan die meeste mense. Ons kan nie haar nalatenskap eer deur passief te droom en te onthou nie, nee, ons moet onthou deur aksie en herdenk deur reformasie. Dis ons plig! Mens mag nie Annette vereer deur net te praat nie; sy was groter as woorde en stories. Sy verdien om nie net ‘n gedagte te wees nie. Sy verdien dat ons haar ideale verwesenlik en dít tot op die vlak van, asook anderkant haar grootste verwagtinge te vervul.

— William Schalksz van der Merwe

Leon Lemmer: Manlio Graziano besin oor landsgrense

Soos in die geval van mure kan grense van ‘n fisiese of geestelike aard wees. In Obadja, vers 7, staan: “Al jou eie bondgenote sal jou oor jou grense jaag en jou in die steek laat. Jou eie vriende sal jou oorrompel, mense vir wie jy kos gegee het, sal vir jou strikke stel waar jy dit nie verwag nie.” Obadja het hierdie woorde na aanleiding van ‘n oorlogsituasie geskryf. ‘n Mens kan dit op die terreur toepas waarmee die plaaslike blankes te make gehad het. Werk, kos en kolossale goedheid het geweld en vernietiging as reaksie ontlok. Die destruksie hou nie daar op nie. Binne die blanke- en Afrikanerdom is verdeeldheid gesaai, grense opgerig. Sommige blankes, insluitende Afrikaanssprekendes, doen deesdae alles in hulle vermoë om die blankedom, Afrikanerdom en Afrikaans te vernietig. Hulle funksioneer as nuttige idiote vir die ANC.

By ‘n vorige geleentheid het ek, met verwysing na Tim Marshall se boek, oor mure geskryf (Praag 29.12.2018). Hierdie keer skryf ek oor grense; ‘n verwante onderwerp. ‘n Muur kan immers terselfdertyd ‘n grens wees. Ek skryf vandag na aanleiding van Manlio Graziano (gebore in 1958) se boek, What is a border? (Stanford University Press, 2018, 110p; Amazon Kindle $9.19). Die oorspronklike werk is in 2017 in Italiaans gepubliseer. Die outeur het ‘n wye verwysingsveld en bied die inligting op ‘n interessante manier aan. Landsgrense is bekende voorbeelde van grense, maar binne lande is daar ook steeks- en ander gebiedsgrense, bv van stede en dorpe. Individue grens hulle eiendomme af en het soms honde wat sorg dat daardie grense eerbiedig word.

“[Borders] separate and bring individuals together … They are … zones in which conflict and contact alternate perpetually” (Kindle 36). “It is in their political and geopolitical guise that their intrinsic, ontological, and multifold character is expressed to the fullest extent” (43). By landsgrense gaan dit om “the control and regulation of the flow of goods and people” (195). Dink aan Donald Trump wat nie net bekommerd is oor die “vlugtelinge” wat oor die suidelike Amerikaanse grens wil insypel nie, maar ook bv dwelms. Vanweë hulle aktuele belang skryf ek veral oor landsgrense. Daar is egter ook bv sosiale, religieuse, kulturele en taalgrense (513). Van die inligting in Graziano se boek kom ooreen met dié in Marshall se boek. Daaroor het ek reeds geskryf, gevolglik word dit nie hier herhaal nie.

Die gewildheid van grense wissel afhangend van die mate waarin enersyds nasiestate en andersyds globalisme gekoester word. “Some borders are virtually ignored, while others are the subject of sharp-eyed surveillance; still others are outfitted with new and higher walls, new and deeper ditches, and new and sharper barbed wire. Some are drawn from scratch. While until recently, the general trend was that they were dwindling and being absorbed into larger regional units, we are now seeing a reversal of this trend. Borders are being reevaluated; they are increasing in number and function, and they are even being reintroduced in areas where they had been virtually abolished” (43). Soos Marshall met mure doen, vestig Graziano die aandag op die hedendaagse toenemende gewildheid van grense. Die nuwe Suid-Afrika het in 1994 ‘n bloeityd vir die oprigting van mure en allerhande ander soorte grense binne die land ingelui, asook die eksponensiële groei in sekuriteitsdienste. Suid-Afrikaners, veral die blankes, voel onveilig en gevolglik verplig om hulle teen die gevaarlike en hoogs misdadige werklikheid te verskans.

Landsgrense is produkte van die geskiedenis. Aan die einde van die Dertigjarige Oorlog is die Vrede van Wesfalië (1648) gesluit. Dit het die erkenning van die onafhanklikheid van die eerste nasiestate in Europa ingesluit. “[It] established a new political and territorial order based on the principle of cuius regio eius religio, which recognized the prince’s right to impose his religion on his subjects, that is, the right to exercise his supreme and exclusive authority (political, fiscal, judicial, and military) within a given geographical area, without the interference of other states. From a geographical point of view, the first corollary of the principle of sovereignty was an urgent need to establish clear dividing lines among princely territories, which set off a race for borders aiming at extending them* and, at the same time, homogenizing the peoples within them. The subjects of the same prince had to be able to recognize each other, understand each other, and obey the same distinctive characteristics and the same laws, In short, they had to become – even if the word only appeared much later – a nation” (223). “The principle of nationality – that is the separation of peoples – is still promoted as a unique recipe for peacekeeping” (339). Dit behoort duidelik te wees dat die inwoners van Suid-Afrika nie naasteby ‘n nasie is nie en die land dus ook nie ‘n nasiestaat is nie. Die ideaal van afsonderlike ontwikkeling was dat Suid-Afrika met ras en etnisiteit as grondslag ‘n konstellasie van nasiestate moet word.

[* Oor die koloniale en imperiale era kan gesê word: “a border marks a neighboring area to be integrated” (877). In normale omstandighede is daar egter “the inhibitory power of borders” (1253).]

Binne nasiestate word kulturele eendersmaking nagestreef. “How it [a border] shapes identity and people’s lives, remains largely unexplored” (127). “Ernest Gellner [1925-1996] defined the process of cultural homogenization as ‘the replacement of diversified, locality-tied low cultures by standardized, formalized and codified, literacy-carried high cultures'” (272). In Suid-Afrika beteken dit klaarblyklik dat die blanke kultuur as norm dien, maar slegs wanneer dit die swart meerderheid pas. Dit blyk bv uit die aanvaarding van Engels as prakties die enigste amptelike taal. In Frankryk “the ‘standardized, formalized, literacy-carried’ culture – that of Paris – was gradually imposed, thus eradicating the ‘diversified, locality-tied low cultures’. In 1539, Francis I adopted the Francien (the dialect of Paris) as the official language of France, replacing Latin” (272). Dwarsoor die wêreld is dit die ontwikkeldes wat die aard van die standaardtaal bepaal. Die standaardisering van Afrikaans is in hierdie opsig geen uitsondering nie. In werklikheid is daar in hierdie opsig geen onreg teen bruin Afrikaanssprekendes gepleeg soos deesdae dikwels valslik beweer word nie.

“Territorial unification and its cultural homogenization represents the condition for the creation and development of a domestic capitalist market. Because capitalism demands constant growth in order to survive, the need to expand the market beyond national borders soon collided with the symmetrical need to defend the national market’s borders. This irresolvable contradiction brought every continental state … to ‘regret not being an island, which does not have indisputable territorial limits that guarantee a theoretical absolute protection'” (230). Baie lande het die see of riviere as grense, maar die ironie is dat dit juis oor die Middellandse See is wat “vlugtelinge” deesdae veral Griekeland, Italië en Spanje in groot getalle binnedring.

In 1648 “the conceptual and legal foundations of statehood were laid” (195). “But even in the late nineteenth century, borders were more often mere lines drawn on maps than real barriers erected on the ground. They were a profound aspiration of nation-states, which at the height of their glory carved constitutions in stone proclaiming them ‘sacred and inviolable’. In these same years, however, they started to erode slowly but inexorably, the result of the ‘first wave of globalization’ (1870-1913) and the emergence of ‘international law’, a slow-release poison inoculated into the veins of the sovereignty principle. This erosion was sharply accelerated by the ‘second wave of globalization’, which began in the late 1970s and has led to the crisis of the political form of the nation-state and its institutions, including borders” (50).

As Italianer skryf Graziano teen die agtergrond van Italië en ander Europese lande se opheffing van sowel hulle grense as hulle onafhanklikheid as lidlande van die Europese Unie, wat vernietigende kulturele gevolge het, onder meer weens die instroming van “vlugtelinge” uit die Derde Wêreld. As polities byderwetse globalis verknies Graziano hom egter nie hieroor nie – kyk hier onder. “Borders are both obsolete and actual: they are obsolete because market integrations, migrations, intercontinental weapons, international law, and digital information have undermined the principle of sovereignty that borders used to guarantee; they are actual, because their weakening has coincided with a rupture of social equilibrium, with transformations in balance of power and a reshuffling of territories and identities” (77). “The idea that building a wall can ward off alarming realities is a powerful tanquilizer” (766). “As Michel Foucher has written, ‘restoring the visibility of borders calms (a sometimes imagined) cultural anxiety in the face of the clamor and fury of the world'” (90). Graziano noem hierdie proses “the rehabilitation of borders” (105).”

Histories is landsgrense veronderstel om die gebiedsintegriteit en politieke onafhanklikheid van ‘n land te verseker (134). “[Borders] are measured, drawn on a map, marked on the ground, and have a legal significance generally recognized by all parties involved” (195). Die voorstanders van inheemsheid veronderstel: “humans instinctively mark, isolate, and defend their territory, just like certain other animal species” (147). As daar geen grense is nie, word dit volgens Lewis Morgan “communism in living” (161) en word die betekenis van die begrip burgerskap (236) verwater. Volgens Friedrich Ratzel (1844-1904), die vader van geopolitiek, “the state is a living species, which therefore requires its own living space (Lebensraum)” (236). Voldoende eie lewensruimte is presies wat die nuwe Suid-Afrika nie aan Afrikaners bied nie. Selfs voortgesette lewe is nie vanselfsprekend ‘n gegewe in hierdie droewe land nie.

Tydens kolonialisme is nuwe landsgrense geskep, wat mettertyd tot dispute oor die eienaarskap van grond binne daardie koloniale gebiede gelei het. Die ANC en ander voorstanders van swart mag beweer dat al die grond in Suid-Afrika aan die swartes behoort en deur die blankes gesteel is. Graziano kom met belangrike inligting vorendag. Ek wonder hoeveel regsgeleerdes bewus van die volgende is, wat histories deel van die internasionale reg is en ook aansluiting by die Romeins-Hollandse reg vind omdat Hugo de Groot (1583-1645) De Vattel beïnvloed het. “Law shortly came to the rescue of the civilized in their battle against the savages; Swiss jurist Emer de Vattel (1714-1767) suggested that any land not cultivated by indigenous peoples be considered terra nullius, no-man’s-land, and therefore available for appropriation by those who would put it to good use. The English were the first to take advantage of this legal instrument when they began to settle in Australia, beginning in 1788. As late as 1971, the first judge of the Supreme Court of the Northern Territory rejected the very idea of the right of the dispossessed Aboriginals to be compensated by the colonizers … claiming that at the time, the land in Australia was ‘desert and uncultivated’ because it was populated by ‘uncilivilized inhabitants in a primitive state of society'” (258). Hiervolgens is die blankes op die grond van swartes geregtig en hoef daar nie vergoeding daarvoor betaal te word nie. Die ANC probeer om ons presies die teenoorgestelde wys te maak. “Short-term enrichment resulting from the confiscation of the possessions of the harassed populations is outweighed by the medium-term impoverishment that results from the loss of irreplaceable skills” (360). Wat boerdery betref kan die konfiskering van plase rampspoedige kort-, medium- en langtermyn gevolge hê.

Graziano het myns insiens te veel simpatie met die ideologie van globalisme waarvolgens die onafhanklikheid van lande ondergeskik aan internasionale instansies (bv AU, EU, VN, Wêreldhof) gemaak word. “The irony is that the nationality principle remains the undisputed legal and ideological horizon of world politics, and at a historical time that is seeing the decline of the nation-state and the spread of globalist doctrines on the ‘flattening’ of the world* (the alleged leveling of social, economic, and cultural gaps among different states and especially different nations), which claim that borders have become an unnecessary thing of the past” (360). Binne Suid-Afrika, asook Suid-Afrika in vergelyking met bv Westerse lande, is daar bitter min wat op sosiale, ekonomiese en kulturele gelykheid/eendersheid dui. Daar behoort dus geen sprake van die afskaffing van landsgrense te wees nie, maar dit is presies die gevaarlik dwase beleid wat deur die ANC gevolg word.

[* “The ‘flat world’ proposed by Thomas Friedman in 2005, according to which the process of globalization tended to render historical , geographical, and cultural borders between states more and more irrelevant” (409).]

“The law of uneven development … shatters the cosmopolitan dream: the flattening process, if it exists, precariously concerns only some privileged areas, while the rest of the world, to quote Harm de Blij, is a ‘rough landscape’. The market tends to transcend national borders, but at the same time, it must defend itself from the intrusion of other markets. Some borders thus get flattened, while others get erected” (417).

Kosmopolitisme (of globalisme) word in die Encyclopaedia Britannica gedefinieer as: “A political-moral philosophy that posits people as citizens of the world rather than of a particular nation-state” (366). Dit is wat deur iemand soos Wim de Villiers aan die Universiteit Stellenbosch verkondig word. Die studente moet glo wêreldburgers word deur hulle van veral die Afrikanerdom en Afrikaans te distansieer deur onder meer Engels as voertaal te aanvaar. Wat die ANC wil hê, is dat Suid-Afrikaners eerstens burgers van swart Afrika en tweedens van die wêreld moet wees, dus dat Afrikaners hulle eie kultuur moet laat vaar. Dit is iets wat sekerlik makliker aanvaarbaar is vir diegene wat nie kultuurtrots het nie. Vir Afrikaners is Afrika- en wêreldburgerskap uit beginsel onaanvaarbaar. Burgerskap van ‘n soewereine etniese staat is veel eerder die Afrikaner-ideaal.

“‘Globalisation has gone out of fashion,’ said the Financial Times in April 2016, two months before the Brexit vote. ‘It has lost political legitimacy. And not only in the US: European populists of left and right share the Trumpian disposition to throw up the barricades’. The idea seems simple: if the opening of borders has brought us to where we are, the solution is to close them” (489). Die voortbestaan van die Europese Unie is in die weegskaal en dit is onder meer (selfs grootliks) meegebring deur die vloedgolf “vlugtelinge” wat hulle daar wil vestig. Die staatkundige opset in Europa is egter baie ingewikkelder as wat algemeen besef word.

“Three salient features of European geography – the dense network of mountains and valleys, the Mediterranean and Atlantic coasts, and the North Great Plain – give geopolitical meaning to the conflict between internal and external borders that is specific to the unification process in general and to the Schengen agreements (the progressive dismantling of internal borders and simultaneous mutual strengthening [of] external ones [since 1985]) in particular. Yet the Schengen Area,* despite being a pillar of the European Union, does not map onto the Union’s borders: it includes only twenty-two European Union countries, and four of the Schengen members (Switzerland, Norway, Iceland and Liechtenstein) are not in the European Union. In other words, the Schengen borders, amended seven times since 1995, differ from those of the European Union, which in turn differ from those of the Eurozone,*** which do not correspond to those of the forty-seven countries of the European Council,**** not to mention the different borders of the European countries belonging to NATO [North Atlantic Treaty Organization]” (899). NATO is sedert 1949 ‘n interstaatlike militêre alliansie; deesdae van 29 veral Europese lande maar insluitende Amerika, Kanada, Groenland (‘n outonome gebied van die Koninkryk van Denemarke) en Turkye. Amerika is die hoofdryfkrag van NATO. Robert Kaplan noem Amerika “the political cockpit of the world” (1183).

[* “22 of the 28 EU member states participate in the Schengen Area. Of the six EU members that are not part of the Schengen Area, four – Bulgaria, Croatia, Cyprus, and Romania – are legally obliged to join the area, while the other two – Ireland and the United Kingdom – maintain opt-outs.** The four European Free Trade Association (EFTA) member states, Iceland, Liechtenstein, Norway, and Switzerland, are not members of the EU, but have signed agreements in association with the Schengen Area. Three European microstates – Monaco, San Marino, and the Vatican City – are de facto part of the Schengen Area” (Wikipedia).

** “Currently, four states have such opt-outs: United Kingdom (four opt-outs), Denmark (three opt-outs), Republic of Ireland (two opt-outs) and Poland (one opt-out), [namely]: Schengen Agreement – Ireland and the United Kingdom; Economic and Monetary Union – Denmark and the United Kingdom; Defence – Denmark; Charter of Fundamental Rights of the European Union – Poland and the United Kingdom; Area of freedom, security and justice – Denmark, Ireland and the United Kingdom” (Wikipedia).

*** “The eurozone, officially called the euro area, is a monetary union of 19 of the 28 European Union (EU) member states which have adopted the euro (€) as their common currency and sole legal tender” (Wikipedia).

**** “The European Council is a collective body that defines the European Union’s overall political direction and priorities. It comprises the heads of state or government of the EU member states, along with the President of the European Council and the President of the European Commission”***** (Wikipedia).

***** “The European Commission (EC) is an institution of the European Union, responsible for proposing legislation, implementing decisions, upholding the EU treaties and managing the day-to-day business of the EU” (Wikipedia).]

Oor Afrika word interessante inligting verstrek. “Between 2015 and the first six months of 2016, six of the fourteen ongoing wars in the world that have caused more than 1 000 victims each were carried out in Africa; 88 percent of victims of all conflicts in the world between 1990 and 2007 are concentrated in Africa; and between 1960 and 2004, in sub-Saharan Africa, alone there were 227 coups, both attempted and successful (in the same period in Latin America, another continent notorious for coups, there were ‘only’ 42). These data, although fragmentary, reveal the term ‘stability’ to be inadequate to describe the political situation of the African continent” (983).

By die eerste byeenkoms in 1963 van die Organisasie vir Afrika-Eenheid (sedert 1999 die Afrika-Unie) is besluit om die koloniale grense te behou en eerbiedig, “for obvious reasons: over two thousand ethnic groups and a large number of potential claims … could have triggered a war of all against all on a continental scale. The Center for Global Development study integrates this explanation with the theory of ‘letterbox sovereignty’,* conferred on whichever capital and whichever leader the letters of the UN, the International Monetary Fund, and the World Bank were addressed to, and more generally, the letters of the ‘international system’ (primarily the former colonial powers), on whose generosity the existence of ‘new’ countries depended. ‘The new rulers had no incentive to change a system of which they were the main beneficiaries, and the Organization of African Unity adopted a convention in the 1960’s to treat colonial boundaries as sacrosanct'” (1014).

[* Ook “flag independence” genoem; dus skynbare en amptelike politieke onafhanklikheid maar glad nie ekonomiese, veral finansiële, onafhanklikheid nie.]

“The only two borders that have been modified with the consensus of the ‘international community’, both in Africa itself, have given rise to new states – Eritrea and South Sudan – … hold two unenviable records: the first is the country that, proportional to its population, has produced the highest number of political refugees in the world; the second has produced the greatest number of victims of a civil war” (1364). Adam Gaye, wat beskryf word as “one of the most celebrated African journalists”, skryf: “African leaders represent ‘a leader-dealer class, plundering public assests, and accomplices of an eagerly accepted re-colonization’. This complicity is in the nature of things: the lack of common national interest multiplies openings to outside influences. African and Middle Eastern ‘autocrats’ all look alike because they are the final and inevitable product of the same ‘original sin'” (1030).

Die landsgrens wat tans die meeste in die nuus is, is dié tussen Amerika en Mexiko. “In 2006, the [George W] Bush administration began construction of a physical barrier, which was suspended in 2010 after 640 miles had been completed, on grounds of excessive costs ($2.8 million per mile). That same year, a national survey revealed that 68 percent of Americans were in favor of building a barrier along the border with Mexico, a figure that certainly stirred the electoral appetite of Donald Trump. But facts have once again followed a different course from ideology: the number of rejected foreigners went from about 1.2 million in 2005 to 724 000 in 2008 and 463 000 in 2010, the lowest level since 1972. The comparison of immigration data between the two countries reveals that between 2009 and 2014, 1 million Mexicans left the United States and 870 000 entered, with a negative balance of 130 000 people. Due as well to the massive deportations under the Obama administration (from 360 000 in 2008 to 438 000 in 2013), the flow has been reversed” (1229).

Wat Graziano hier gee, is ‘n ander perspektief as die gewone. Maar dit lyk asof sy uiteensetting op amptelike syfers gegrond is terwyl die eintlike probleem in Amerika die waarskynlik groot getal ongedokumenteerde, onwettige immigrante/”vlugtelinge” is. Graziano is eerder ‘n progressiewe as konserwatiewe mens. Daarom skryf hy soos volg oor wat in die voorafgaande paragraaf staan: “Their disconnection from the facts does not prevent obsessions and ideologies from increasing, and becoming reality at times. Those the New York Times calls ‘borderline lunatics’ are more and more numerous, and they are riding the crest of the wave. Their compulsive rage for borders places them at the vanguard of a growing and widespread movement that demands isolation, protectionism, and autarchy [autocracy] at a time when isolation, protectionism, and autarchy are no longer possible – and not only in the United States” (1236).

Graziano hou nie van die verset teen inkommers wat in sommige Europese lande aan die opbou is nie. “In 2015, Poland had welcomed 100 times fewer refugees than could be found in Lebanon at the time. And yet Poland, whose GNP [gross domestic product] was nine times that of Lebanon and whose population was eight and a half times greater, was one of the countries that in 2015 had taken the lead of the anti-refugee front against the European quota system, despite the fact that its fertility rate was one of the lowest in the world (1.3 children per woman, 192nd out of the 200 countries taken into consideration by the World Bank)” (1308). Graziano ignoreer die kulturele kloof tussen Pole en Moslems, wat nie tussen baie van die Libanese (63% Moslem) en inkommer-Moslems bestaan nie. Dit is ook ‘n mite dat inkommers uit die Derde Wêreld die aangewese manier is om die ouer wordende Europese bevolkings met jongmense aan te vul. Die inkommers is dikwels werksku, misdaadgeneig en wil eerder op die inheemse bevolking parasiteer. Vir Europa is die afskaling van geboortebeperking en aborsies ‘n veel beter opsie. Ek het voorheen geskryf oor die destruktiewe gevolge wat Derde Wêreld-inkommers in Brittanje en Skandinawiese lande (Denemarke, Noorweë en Swede) het. Ek hoop om eersdaags in hierdie verband oor Finland te skryf.

Graziano sluit sy boek soos volg af: “In sum, borders are politically voluble and capricious things. They must be handled with care and wisdom so as not to become permanent threats hanging over humanity’s heads like the sword of Damocles” (1371).

Die gebrek aan doeltreffende beheer oor die landsgrense is een van Suid-Afrika se ernstigste probleme. Die land word deur inkommers verswelg. Polities byderwets is dit byna nooit tydens die afgelope algemene verkiesing deur politici geopper nie. Aan die volgende gebeurtenis is feitlik geen publisiteit gegee nie: “In March 2018 South Africa signed the African Continental Free Trade Agreement, which calls for the free movement of goods, capital and labour throughout the continent, a clear attempt to emulate the formula that has made the EU a success.* No one can doubt that freer trade and investment across borders would be beneficial, but for South Africa any agreement to a free movement of labour would constitute an almost suicidal triumph of ideology over common sense … if one does nothing, immigration control will be forced in the end through the explosion of xenophobic violence” (RW Johnson, Fighting for the dream, Johannesburg: Jonathan Ball, 2019, p 166-167 – Praag 11.05.2019). Dit is een van vele opsigte waarin die ANC fluks besig is om Suid-Afrika onherroeplik op te donder. Graziano het tereg die volgende geskryf: “The life of borders depends on the life of the state the way skin depends on the life of an entire organism: when an organism [government/state] deteriorates, so does its skin [borders]” (1247).

[* Behoort die EU ongekwalifiseerd ‘n sukses genoem te word?]

 

Leon Lemmer: Jaco Kirsten: Brassery, die groen faktor en transformasie-medikasie

Wanneer daar in my jeug uit die Bybel oor brassery voorgelees is, het dit vir my geklink asof dit lekker kon wees om op hierdie manier te sondig. Later, toe ek weet wat brassery is, was ek heelwat minder beïndruk daarmee. Brassery beteken “oordadige etery en drinkery” (HAT), dus om te fuif. In die literatuur oor die Suid-Afrikaanse grensoorloë, asook in die stryd wat blankes ter behoud van Rhodesië se blanke bewind gevoer het, lyk dit dikwels asof veral bierdrinkery die alfa en omega van ‘n soldaat se hedonistiese lewenswyse is. Die lewensgevaarlike situasie waarin soldate hulle aan die gevegsfront bevind, maak brassery verstaanbaar en in ‘n mate verskoonbaar. Die ander beroep wat dikwels voorgestel word asof in suipery uitgemunt word, is dié van joernalis. Dáár kan dit kwalik meer as ‘n slegte gewoonte wees. In Jaco Kirsten (gebore in 1969) se boek, Om na ‘n wit plafon te staar, ‘n (reguit) roman (Kaapstad: Tafelberg, 2009, 224p) word vrye teuels aan brassery gegee; asof dit ‘n onbetwisbare voortreflikheid is.

Hierdie roman het egter om ‘n ander rede bekendheid verwerf: Dit is uitnemend polities inkorrek; dalk meer as enige ander boek in Afrikaans. Die boektitel word soos volg verduidelik: “People talk about some people hitting a glass ceiling … not being able to progress further, being prevented from achieving stuff in certain hierarchies. Well, I feel that we’ve reached a stage where whites have reached a ceiling in this country. A white ceiling” (p 205). “Dis een van die min fiksietekste wat die huidige politieke bestel satiriseer. In watter ander werk in Afrikaans is die ontnugtering met die manier waarop wittes in hierdie land onderwerp word aan geïnstitusionaliseerde diskriminasie tot dusver onder die loep geneem?” (195). Tydens apartheid het bv André P Brink betoog dat ‘n skrywer se politieke gesindheid noodwendig in sy skryfwerk neerslag moet vind. ‘n Mens vra jou af: Waarom het daardie betrokkenheid sedert 1994 grootliks uit letterkundige skryfwerk verdwyn? Waarom het skrywers, as hulle swart mag nie openlik steun nie (bv Antjie Krog), eensklaps stil of ten minste onkrities oor die hoogs onverkwiklike politieke situasie geword?

Voorheen het kritiek selfs in strokiesprente voorgekom. “Ek dink veral aan iets soos Bitterkomix waar die skeppers in ‘n Rip van Winkel-beswyming nog steeds hamer op die patriargale, Calvinistiese Afrikanerman se tekortkominge en hom kruisig as oorsaak van alles wat tans fout is met die samelewing. Liewe vader, is daardie spesie tans nie eerder een wat sy eie museum verdien nie? Was daar al één so ‘n strokiesprent wat die spot gedryf het met korrupte swart staatsamptenare? Wat van net één uitgawe waar die ‘dom poliesman’ die werklikheid weerspieël, met ander woorde, dat hy ‘n funksioneel ongeletterde Xhosa-sprekende man is wat weier om net basiese respek teenoor ‘n klaagster in ‘n aanklagkantoor te betoon? Hoekom satiriseer die skeppende jong Afrikaners nie die huidige regering nie? Want hulle is óf te apaties – stel eerder daarin belang om in shopping malls uit te hang, Engfrikaans te praat en op die internet te surf – óf hulle is te bang om as ‘rassiste’ gebrandmerk te word” (195-196).

Kirsten se boek is nie “geskryf vanuit die benoude intellektuele dampkring van die Afrikaanse literêre wêreld nie. Óf, hemel behoed ons, die klein wêreld waarbinne sy werkgewer beskik oor wat aanvaarbaar is of nie. Dis ‘n uiting van gevoelens wat wyer strek as hierdie vertrek [waarin die boek bekendgestel word]. Van gevoelens wat baie van ons soms langs die braaivleisvuur uiter. Gevoelens wat ons ál hoe meer gereeld openbaar tydens gesprekke oor emigrasie met ons geliefdes … net omdat die wittes aan die suidpunt van Afrika ‘n getalleminderheid het, beteken nie dat hulle perspektiewe nie geldig is nie” (196).

Die aanleiding tot die skryf van die boek was dat die outeur, toe hy ‘n Naspers-motorjoernalis was, per teksboodskap op sy selfoon in kennis gestel is dat hy sy pos kwyt is. Regstellende aksie is op ‘n oordrewe manier bedryf; asof dit die enigste manier is waarop Naspers sy Afrikaner- en Afrikaanse verlede kon besweer ten einde guns by die ANC te verwerf, bv met die oog op die toekenning van lonende drukkontrakte vir voorgeskrewe skoolhandboeke. Toe Kirsten werkloos was en sy vrou se rekenmeestersalaris die huishouding aan die gang gehou het, het hy hierdie reguit-roman geskryf. Dit is eienaardig maar ook bewonderenswaardig dat ‘n Naspers-uitgewery die boek gepubliseer het. Van 2010 af was Kirsten weer as joernalis in diens van Naspers se Media24, wat daarop dui dat hy verdienstelike skryfwerk lewer. Hedendaagse geykte menings oor die hoofkarakter in die boek kan op die outeur toegepas word. Dan is hy “een van die mees politiek-inkorrekte blikslaers” wat daar is (196). “Ek dink hy hunker dalk heimlik terug na wit baasskap” (190). “Hy sê jy’s ‘n ongetransformeerde rassis wat wil vasklou aan die voorregte wat jy en jou soort onder apartheid verkry het” (208). “Moet hy nie eerder emigreer voor dit te laat is nie? Terwyl hy nog jonk genoeg is om weer van voor af te begin nie?” (218). In 2018 het die Kirsten-egpaar hulle in Amerika gevestig.

Christi van der Westhuizen verwys na iemand wat gesê het: “We are doing a project again with the Groenewalds, so it is taking long” (Sitting pretty, Pietermaritzburg: University of KwaZulu-Natal Press, 2017, p 184 – Praag 11.03.2018). Van der Westhuizen verskaf die volgende verduideliking: “An Afrikaans surname cloaks a reference to black people: the Afrikaans word groen in the surnane Groenewald means ‘green’. The use of the term ‘Groenewalds’ foregrounds skin colour as the most salient characteristic. This construction hinges on an understanding of race as a skin-based property that belongs to black people – [hierna gaan Van der Westhuizen, soos sy dikwels moedswilligheidshalwe doen, heeltemal oorboord met] – as opposed to white people whose lighter skins render then race-less and therefore as representing the unmarked normative standard of humanness. White superiority is confirmed through its implicit differentiation from hidden blackness (greenness), set as equivalent with ‘slowness’ in time” (184). In werklikheid word daar soms na groen mense verwys bloot omdat jy verkwalik word as jy hulle swart noem. Dit kan as ironies beskou word dat ‘n Groenewald, Pieter, die huidige leier van die Vryheidsfront Plus is.

Van der Westhuizen se boek het agt jaar ná dié van Kirsten verskyn. Die groenfaktor in die opskrif van hierdie rubriek verwys dus eerder na die rolprent, Die Groen Faktor (1984), waarin die spot met die Nasionale Party se apartheidsbeleid gedryf word. ‘n NP-verkiesingkandidaat drink ‘n brousel wat hom groen laat word, gevolglik sou die blankes teen hom diskrimineer. Daar word tussen ligtegroen en donkergroen mense onderskei. Sake word ingewikkeld (kompleks, soos deesdae so graag gesê word) wanneer die staatshoof ook groen word.

In Kirsten se boek skryf die hoofkarakter, Lourens Erasmus, ‘n boek waarin John de Wet, ‘n professor in dermatologie aan die Universiteit Stellenbosch, ‘n middel genaamd Tirasinol ontwikkel wat wit mense swart maak, wat chaos in die beleid van swart bevoordeling sal veroorsaak. Dit verduidelik die transformasie-medikasie waarna in die opskrif van hierdie rubriek verwys word. “Wittes se melanosome [vervaardig] baie minder melanien as swartes s’n” (85-86). Melanien is “die goed wat vir jou velkleur verantwoordelik is” (85). Tirosinase stimuleer die vervaardiging van melanien sodat blankes swart kan word. Hierdie uitvinding kan Suid-Afrika se rassewrywing oornag laat verdwyn “óf die land in ‘n bloedbad … omskep. Skielik gaan die ANC te doen kry met ‘n situasie waar almal swart kan wees as hulle wil. Hulle wil mos hê dat Suid-Afrika ‘Afrikaniseer’. Dit behoort mos goeie nuus te wees, nie waar nie? Wel, dalk. Maar wie gaan dán geblameer word vir al die onbeholpenheid in die regerende party? Of gaan die ANC, in ‘n perverse nuwe weergawe van die apartheidsjare se berugte potloodtoets, met ‘n soort genetiese toets vorendag kan kom om uit te vind wie ‘werklik’ swart is en wie nie?” (97).

Vir die dermatoloog De Wet is daar hierdie probleem: “Hoe gaan hy keer dat die Universiteit van Stellenbosch hom nie dadelik sensureer of selfs afdank nie?” (124). ‘n Swarte se reaksie op die uitvinding van die transformasie-medikasie is “dat swart wees ‘n spirituele ding is wat wittes nooit sal verstaan nie en dat die regering via sy strategies ontplooide kaders sal toesien dat sulke navorsing nooit voltooi word nie. Net om seker te maak dat wittes nooit op swart wees kan aanspraak maak nie” (164). Tirasinol “het verbasend goed gewerk en het min newe-effekte getoon. Een was ‘n geneigdheid om harde musiek te verkies” (164). De Wet, wat deur die Universiteit Stellenbosch ontslaan is, het op sy afgeleë plasie sy middel op homself uitgetoets en swart geword. “Gewapen met ‘n vals CV, vals paspoort en identiteitsboekie – wat hy baie maklik by binnelandse sake gekoop het – het hy aansoek gedoen vir sy ou, vakante pos by die Universiteit van Stellenbosch se mediese fakulteit. Suksesvol, bygesê” (165).

“Kort hierna het hy ‘n mediakonferensie belê waar hy met die hele sak patats vorendag gekom het. Die universiteit het hom summier afgedank, hoewel ‘n groot internasionale farmasetiese maatskappy hom dadelik ‘n senior navorsingspos in die VSA aangebied het. ‘n Rukkie nadat hy die land verlaat het, reik die ANC ‘n verklaring uit waarin hulle professor De Wet en die internasionale farmaseutiese bedryf daarvan beskuldig dat ‘die wit man lankal die swarte se siel besit; nou het hulle uiteindelik ook sy vel gevat.’ Die ANC-Jeugliga het geëis dat Amerika en Europa vir Suid-Aftika vergoed deur dinge soos ‘ontwerpersklere, Apple iPhones, Italiaanse skoene, Hugo Boss-pakke, swart Chrysler 300C’s, onbeperkte KFC-hoender en groot Versace-sonbrille met goue versierings vir swart parlementariërs en hulle uitgebreide gesinne te skenk om die emosionele pyn te verlig'” (165).

“Kort daarna begin Tirasinol wêreldwyd op die swartmark (lekker pun né? …) beskikbaar raak. Die Afrika-Unie verdoem die feit dat ‘wittes slegs om kosmetiese redes swart wil wees, en dan ook net vir kort rukkies'” (165-166). “In Suid-Afrika word sportliggame amptelik verplig, kragtens ‘n wet wat die ANC inderhaas deurgevoer het, om maandeliks wit en swart atlete se urienmonsters te toets vir die gebruik van Tirasinol. Ná ‘n jaar of twee begin Bafana Bafana ook beter speel – totdat ‘n joernalis ontdek dat die helfte van die span eintlik ingevoerde Duitse sokkerspelers met vervalste paspoorte is wat (met Safa se goedkeuring) skelm met Tirasinol behandel is voordat hulle klandestien met die president se Boeing na Suid-Afrika gebring is” (166).

By die bekendstelling van sy boek het Erasmus gesê: “Wat ek weet, is dat daar baie wittes in die land is wat wens dat daar regtig ‘n pil was om jou swart te maak. Omdat ons vandag die slaansakke geword het van die regering. Omdat ons die skuld kry vir alles … tog is daar een ding wat vir my erger is … die skokkende selfvoldaanheid waarmee hierdie diskriminasie tans gepleeg word” (197). “Dit voel … of die uurglas … besig is om leeg te loop vir die wit man … Dis hier [Tafelbaai] waar sy voorsate eeue terug geland het en dis hier, amper 350 jaar later, dat hy, ondanks sy verknogtheid aan die land, nie kan help om ál hoe meer onwelkom te voel nie” (201). “Hoe moet dit nie voel om vry te wees nie? Waarlik vry. Vry van verwyte. Vry om jou sê te sê, sonder dat een of ander dimwit jou mening as rassisties afmaak” (204).

Soos dit ‘n joernalis betaam, bied die boek ‘n vloeiende, maklik leesbare teks. Onkiese taal word dikwels gebruik. Daar kom baie onnodige Engelse woorde in die Afrikaanse teks voor. Sodanige “geaffekteerde taalgebruik” word beskryf as “‘n duidelike poging om as byderwets gesien te word” (83) maar die outeur maak hom in buitensporige mate self hieraan skuldig. Daar is heelwat Engelse teks wat, anders as die Afrikaans, in suiwer Engels geformuleer is. Ek gaan nie Kirsten se storie oorvertel nie en eerder volstaan met sy uitbeelding van hoe sotlik politieke verskynsels soos transformasie en regstellende aksie in die praktyk bedryf word. “Suid-Afrika het inderdaad ‘n vreemde land geword” (178), wat die lagspiere kon prikkel as die gebeure nie so tragies en vernietigend was nie.

Die aanslag van die roman is sterk outobiografies. Die hoofkarakter is ‘n motorjoernalis en die voorstelling van die werksituasie is blykbaar in groot mate soos Kirsten dit by Naspers se Media24 ervaar het. Die uitbeelding van baie van die karakters is op werklike persone gebaseer; selfs die name wat aan hulle gegee word, kamoefleer hulle werklike identiteit slegs in geringe mate. ‘n Nuwe redakteur word by die Kaapse koerant aangestel, wat “so polities korrek soos kan kom” is (11). Erasmus oorweeg dit om ‘n manuskrip vir publikasie voor te lê “as ‘n bruin skrywer. Of nóg beter, ‘n swart skrywer” (32). “Sy lewe sou darem maklik gewees het as hy ‘n swart joernalis in die maatskappy was” (66). Inderdaad. “Asof die feit dat die ANC [die koerant] as ‘n pro-DA-publikasie sien nie genoeg van ‘n nadeel is nie, is dit onmoontlik om iets uit te snuffel as jy nie swart, en verkieslik Xhosa-, joernaliste het nie. En hulle sukkel hulle dood om jong Xhosa-verslaggewers te kry wat goed Afrikaans kan praat en skryf” (119).

Van die hoof van een van die uitgewerye, Orca, word gesê: “Hy was effens te jonk om werklik by die Broederbond te gebaat het, maar te oud om ‘n Madiba-hemp met oortuiging te kon dra en om – anders as byvoorbeeld ‘n lesbiese Xhosavrou – geloofwaardig vir transformasie en regstellende aksie te agiteer” (36). “‘Julle moet oor belangrike dinge skryf, man.’ ‘Soos wat – die ekonomie wat in sy moer is?'” (63). “Hulle weier dan om gekwalifiseerde wittes in die staatsdiens aan te stel, al is daar ernstige tekorte en duisende poste vakant” (67). By Orca is dit nie veel anders gesteld nie. Die hoof van die maatskappy vra: “Presies hoe, vra ek jou … gaan ons relevant bly as ons personeelsamestelling nie verteenwoordigend van die samelewing is nie?” (76-77). Orca se hoof besef dat hy “op die punt is om geoffer te word” (77). ‘n Bruin man sal binnekort na hom toe gestuur word. “Ons wil hê jy moet hom touwys maak … Hom mentor … Jy tree oor ‘n jaar af” al is hy “nou eers 55” (77). Sy bruin opvolger het “uit die aard van die saak baie goeie ANC-kontakte. Dink net wat hy vir Orca kan beteken met die verkryging van staatskontrakte vir skoolhandboeke” (78).

“Hoe meer ouer, en spesifiek ouer wít mans, aftree, hoe beter lyk die maatskappy se rassetelkaart. Op redaksievlak is daar ‘n vaardigheidstekort … Deels omdat die koerant besluit het om ter wille van transformasie jongmense uit die aangewese groepe sommer direk uit die technikon aan te stel – anders as in die ou dae toe ‘n graad ‘n minimum vereiste was vir ‘n joernalis – en deels omdat van die ervare, of anders gestel: wittes, ontslae geraak is deur hulle te dwing om vroeër af te tree. En die feit dat die maatskappy geld sal spaar deur ontslae te raak van mense met relatief groot salarisse is natuurlik ‘n welkome bonus … ons vervroegde aftree-ouderdom [is] ‘n dom politieke opoffering … wat die maatskappy maak” (112).

Na aanleiding van negatiewe berigte oor die staatsdiens van die nuwe Suid-Afrika sê Erasmus aan ‘n vriend: “As jy ontslae raak van alle ervaring en kundigheid, van die fokken klerke tot die direkteure, en hulle eensklaps vervang en alles ‘transformeer’ ter wille van ‘demografies verteenwoordigende personeel’ – van wie die senior amptenare almal politieke aanstellings is – dan is dit mos logies [dat die diens ineenstort]. Ek bedoel, dis mos die suiwerste voorbeeld van die oorsaak-gevolg-verband waarvoor jy kan vra” (182).

‘n Redakteur sê: “Weet jy hoe sukkel ons as Afrikaanse dagblad om relevant te bly? Aan die een kant het ek ‘n krimpende wit demografiese mark wat ongelooflik ontnugter is met die huidige stand van sake in die land. Nie dat ek hulle kan verkwalik nie. Maar aan die ander kant is daar bruin lesers wat al lank saam met ons kom. Dis mense wat ook aanspraak kan maak op Die Kapenaar [eintlik Die Burger]. Weet jy hoe moeilik is dit om ‘n eierdans te doen tussen die uitbou van ons koerant onder die bruin gemeenskap, waarvan die helfte in elk geval nie meer Afrikaans wil praat nie, en kritiek op die regering? Dis so maklik vir enige kritiek van ons kant af om as rassisme gesien te word” (176). “Die maatskappy het ‘n paar jaar gelede begin met ‘n tranformasieforum. Weet jy wie daaraan behoort? Enige werknemer – solank hy of sy nie wit is nie. Daar kry hulle die kans om te praat oor enige aangeleentheid wat hulle pla. Het ons jong wit werknemers dieselfde kanale? Nee, natuurlik het hulle nie” (177).

“Deesdae raak [Erasmus] ook ál hoe meer gefrustreerd oor mense wat laat kom … begin mense hulle in die algemeen nie maar tóg oorgee aan Afrika-tyd nie – nes hulle die laaste dekade ál hoe meer soos Derdewêreldmense begin bestuur het?” (131). “Die gemiddelde bestuurder begin al nes die minibus-taxi-bestuurders ry … Sy’t al baie gewonder oor die ware betekenis van ubuntu en of dit ooit regtig bestaan. Is dit nie maar iets wat die ryk, swart elite gebruik om wittes te laat skuldig voel en die arm swartes onderhorig te hou nie?” (68). “Ja, kuns – of letterkunde – mag dalk kuns wees, maar soos ons almal weet, net solank dit politiek-korrek is” (69).

Dit is ‘n boek binne ‘n boek. Erasmus se beoogde boek kry teenstand. Die uitgeweryhoof sê: “Ek kry al hoe meer druk van bo af dat julle met swart skrywers vorendag moet kom. En bruin skrywers. Nou kom jy met ‘n bitter jong Afrikanerman wat regstellende aksie wil satiriseer” (69-70). Sy onderdaan werp teë: “Ons kan hom mos manage en sorg dat dit nie te erg … hoe sal ek sê, ‘regs’ is nie, dat mense hom nie sal etiketteer as ‘n soort Dan Roodt Lite nie” (70). Nadat die boek gepubliseer is, sê een van die joernaliste: “Ek het vinnig deur die ding geblaai, en dit klink of [Erasmus] Dan Roodt se alter ego is” (180). “Dalk is dit nog erger. Ek bedoel, as Dan Roodt iets skryf, dan kry ons iemand soos Christi [van der Westhuizen] of Amanda [Gouws] om sy boek te resenseer. Maar [Erasmus] is een van óns. Hoe gaan ons sy boek hanteer?” (181).

Dit is reeds lank vir enige kritiese leser van die boekresensies in Media24 se koerante duidelik dat wanneer Naspers-publikasies bespreek word van resensente verwag word om hulle so veel moontlik goed te praat. Die resensente speel saam, want hulle word betaal en dit is publisiteit vir hulle. Die resensies dien eintlik as advertensies vir die boeke. Wanneer ander uitgewerye se publikasies in uitsonderlike gevalle bespreek word, kry die resensente vrye teuels om hulle sleg te sê. Die resensente word met voorbedagte rade uitgesoek. ‘n Klassieke voorbeeld is Bill Nasson, ‘n bruin historikus wat aan die Universiteit Stellenbosch aangestel is. Hy is versoek om ‘n boek oor Hendrik Verwoerd te resenseer. Nasson noem die boek ‘n “aanstootlike anachronisme” en Afrikanernasionaliste “dinosourusse” (Rapport, 10.06.2018). Die hele resensie is deurweek met vooroordeel en siniese sarkasme. Nasson het dit klaarblyklik geniet om Verwoerd van ‘n kant af sleg te sê. Blykbaar maak dit nie saak wat enige regsinninge mens van so ‘n geskiedkundige behoort te dink nie.

“Om ‘n ouer, heteroseksuele Afrikanerman by ‘n progressiewe Afrikaanse dagblad te wees, is hel, het dit al hoe meer geblyk. As jy teen 1994 ouer as 20 was, het jou hande as ‘t ware met bloed gedrup, was die uitgesproke sentiment in die gange” (87-88). Die kruipsugtige maatskappy bied diversiteitsessies vir sy werknemers aan sodat hulle kan aanpas by die (wrede) werklikheid van die nuwe Suid-Afrika. “Alles het die laaste twintig jaar so drasties verander. Het die Ou Suid-Afrika ooit bestaan? Of was alles net ‘n verskriklike nagmerrie?” (96). “Dis asof die gebeure van 1994 en die gepaardgaande sosiopolitieke veranderinge ‘n sneltrein was wat nie eers spoed verminder het toe dit langs die perron verby geblits het waarop die gedoemde geslag van … wit Afrikanermans … gewag het nie” (126-127). “Die wittes kon in twee groepe ingedeel word: dié wat probeer oorkompenseer het en meer liberaal en progressief as hulle gekleurde kollegas probeer wees het, en dié wat apolities was” (94).

Baie blankes het sedert 1994 hulle gatte geswaai. Byvoorbeeld: “By die redaksielede … is dit ‘n ope geheim dat Hein Gagiano in sy fleur vir Militêre Intelligensie gewerk het … Baie van sy kollegas sou nog simpatie vir hom gehad het, was dit nie vir die feit dat hy as ‘t ware oornag ‘n 180-grade ommeswaai in sy politieke standpunt gemaak het … nie … Tydens redaksievergaderings het hy skielik heftig teen die ou regering begin uitvaar” (108-109). “Deesdae weet jy nie hoe enigiemand sal reageer as rassekwessies ter sprake kom nie” (122). “Niemand praat meer oor hulle militêre verlede nie. Wat is die nut daarvan om nog sulke dinge te onthou as almal die onderwerp vermy?” (96). “Was dit omdat hy sy verlede wou agterlaat, of was dit bloot omdat mense naderhand al hoe minder omgee vir dinge – dinge waarvoor hulle eens op ‘n tyd bereid was om te sterf?” (116).

Erasmus “dink terug aan die verpligte diversiteitsessie wat hulle ‘n paar maande vroeër moes bywoon en hoe Hetta [‘n blanke] en ‘n paar van haar bondgenote meer as die bruin redaksielede sélf teen wit mense te velde getrek het” (87). “Lourens het al gewonder hoekom Hetta nog nooit ‘n verhouding met ‘n Suid-Afrikaanse swart man gehad het nie; is dit omdat hulle uiteindelik tóg te swart is vir haar?” (87). As vrou is Hetta glo “noodwendig fyner ingestel op hierdie … nuanses in the subtiele magswanbalanse binne die samelewing. Omdat jy as vrou hierdie voorsprong bo mans het, is dit belangrik dat jy dit gebruik om jou kollegas voortdurend bewus te maak van die subtiele rassisme wat so algemeen in beriggewing is” (88). Hierdie onsubtiele feministiese twak word toegeskryf aan ‘n Stellenbosse professor, Amanda le Roux; ongetwyfeld beter bekend as Amanda Gouws. Lize Kruger, ‘n Stellenbosse joernalistiekprofessor, is ‘n fasiliteerder by een van die diversiteitsessies; ‘n effens gekamoefleerde verwysing na die onredbaar linkse Lizette Rabe.

“Daar waar [Erasmus] heel agter in die koerant se groot konferensievertrek tussen al sy kollegas gesit het, het dit vir hom gevoel of hy die alleenste mens in die hele wêreld was. Hy was ‘n wit, heteroseksuele joernalis in sy laat dertigerjare en dit het vir hom gevoel of hy aan ‘n bedreigde spesie behoort. Die meeste van die bruin joernaliste was aangename mense, maar was te jonk vir hom om regtig mee te kon sosialiseer. Daar was ook ‘n paar ouer bruin kollegas, maar dié was te min op kantoor om regtig te kon leer ken, omdat die koerant se topbestuur hulle so dikwels ingespan het vir openbare geleenthede om ‘n minder wit profiel te probeer bevorder” (90).

“Wat is die nut van die wit man in Afrika … Moes hulle in die eerste plek ooit hierheen gekom het? Hoe sou ‘n primitiewe Afrika vandag met die gevorderde wêreld om hom omgegaan het as hulle nooit gekolonialiseer was nie? … Gaan die Derde Wêreld, soos Raka, nie skielik eensklaps die poreuse grense van die Weste oorsteek en die heersende swak, permissiewe, akkommoderende kultuur – wat besig is om homself van binne af te verteer – eenvoudig oorspoel met getalle nie? Is dit nie tog wat alreeds aan die gebeur is nie? Dalk gaan die honger, vermenigvuldigende kulture suid en oos van Europa nie soos Raka die kraal binnegaan as die stam houtgerus lê en slaap nie. Dalk doen hy dit in inkremente. Dalk woon Raka al klaar daar, rég onder die niksvermoedende Wes-Europeërs se neuse. En wat van die wittes in suidelike Afrika? Is hulle die eerste Westerlinge wat besig is om te ervaar hoe dit is om deur ‘n getygolf van ‘n Derde Wêreldse getalleoorwig oorweldig te word en te sien hoe hulle beskawing voor hulle oë vervang word deur iets waar oermotiewe die motivering agter alles is, al word dit verpak in oënskynlik intellektuele klankgrepe? Of het hulle ‘n voordeel dat hulle vroeër die geleentheid sal kry om te leer om saam te leef met ander kulture, anders as die beterweterige Nederlanders, byvoorbeeld?” (103).

Daar volg nog ‘n diversiteitsessie wat in besonderhede beskryf word en vir die doeleindes van hierdie rubriek die hoogtepunt in die boek is. Hetta wil nog ‘n “workshop oor diversity” hê “om “ons te sensitise vir … racism” (109). Die outeur verwys afkeurend na “haar irriterende gebruik van Engfrikaans” (183). Hetta kry ondersteuning van ‘n kollega. “Hetta, ek dink dis ‘n baie goeie idee. En ek moet sê, as dit my keuse was om te maak, het ek hom [Erasmus, vanweë sy transformasie-medikasie-boek] eers kultureel laat herprogrammeer – voordat ek hom afgedank het! Want wat die rassis nie besef nie, is dat ons nie kan bekostig om die ANC kwaad te maak nie” (109). “Dalk moet sy kop herprogrammeer word. Dalk moet alle wit mans se koppe herprogrammeer word … Totdat daar eendag uiteindelik niemand meer oor is wat enigiets weet of enigiemand anders aanstoot gee nie” (110).

Volgens verligtes smeek iemand wat skryf van “‘n groot, uitgevrete Nigeriër, die ene tande” (129) om getransformeer te word. Erasmus “weet dat wanneer hy ook al iewers in ‘n straat loop, hy net so gestereotipeer word in die oë van enige swart waarnemer as dít waarvan hy en mans van sy geslag beskuldig word. Wat moet hy doen? Mag hy nie dink en skryf oor die wêreld om hom nie? Moet hy eers toestemming vra dat sy gedagtes niemand affronteer nie?” (110-111). “Hoe lank moet ons wittes nog steeds verskoning vra vir alles?” (130).

In die nuwe Suid-Afrika het die personeelafdeling van hierdie van huis uit Afrikaanse maatskappy oornag ‘n nuwe en daarby Engelse naam, “Human Resources”, gekry. Die hoof is ‘n regstelling, Calvin Moses, wie se moeder- en huistaal heel moontlik Afrikaans is, maar by die werk is hy uitsluitlik Engels. Die uitnodiging wat Erasmus na die diversiteitsessie ontvang, is uiteraard eentalig Engels (124). Kenmerkend is die fasiliteerders van die diversiteitsessie ‘n wit vrou en ‘n swart man en Engels is die enigste voertaal. “Daar is net een ding waarop ‘n Engelsman meer neerkyk as ‘n swart man en dis ‘n Afrikaner!” (182). Die wit vrou is van Ierse afkoms en het voorheen die land uit protes teen apartheid verlaat (131). Die swart man was lid van die UDF en het ‘n vakbond- en struggle-verlede (132). “Ongeveer 40 minute nadat hulle [met die werksessie] begin het, is daar ‘n klop aan die deur … ‘n jong swart vrou in haar vroeë twintigs kom binne. ‘Sorry I’m late’ … Sy lyk nie in die minste verleë dat sy laat is nie” (132). Die volgende dag, die laaste dag van die werkseminaar, is sy “net 30 minute laat” (139). Daar is ‘n swart man in die gehoor wat ‘n All Black-rugbytrui dra. “Hou hy van die All Blacks se styl van rugby, of is hy ook ‘n navolger van dié gewilde antiwit-ingesteldheid?” (132).

Erasmus vat vlam toe die Ierse dame sê: “It is not possible for the current government to be racist” (133). “Excuse me. So you mean to say that the current government cannot be racist?” (133-134). “Yes, that’s what I said.” “Not at all?” “No … there first needs to be institutionalised discrimination against certain groups.” “But affirmative action …? Surely it discriminates between certain races.” “Yes … but you have to understand that other factors, like economic power, also need to be taken into account.” “So you’re telling me that because some white people have economic power, the poorer whites cannot be discriminated against by government?” “Exactly. In order for a group to be discriminated against they have to experience it through language, education, values, legislation, social and political systems. And surely that is not the case with whites, is it?” “I have to disagree with you … Our language – Afrikaans – is being eroded in the public sphere. Many highly deserving – and by that I mean academically deserving – white learners are often prevented from studying medicine, because of quotas at universities. And legislation … do you know that the Tshwane Metro Council has barred the use of white contractors for certain work?” (134), ens.

Later vra Erasmus bv: “Why do people still call us settlers?” (135). Hy kry ‘n antwoord van ‘n swart man: “That is typical white man’s history. We don’t trust it! Africa belongs to the black man! … You have taken what belongs to us and now we’re taking it back” (135). Die swart vrou wat laat gekom het, sê: “I don’t know when you people will start believing the true history of Africa. What you are saying now is just typical racist denialism. We blacks were here first” (136). Erasmus sê: “Well, what about the fact that South Africa has, by far, the biggest, most successful and sophisticated economy and infrastructure in Africa? Don’t you think that, on a material and technological level at least, there were – eventually – benefits for everyone? Why are millions of African refugees streaming into South Africa? Why don’t they flee to other, predominantly black, black-dominated countries?” (136).

Ná die sessie voel Erasmus “dat hy eerder op ‘n ander plek wil wees … Iewers waar hy nie verkwalik gaan word vir die feit dat hy wit is nie … Toe [hy] later na sy woonstel ry, voel hy terneergedruk, moeg daarvoor om verwyt te word vir alles wat verkeerd is in Suid-Afrika. Moeg om ongelukkig te voel oor Afrikaanse plekname wat in sommige gevalle vervang word deur name wat min of niks met werklike historiese feite te doen het nie en wat ‘n ál meer arrogrante vorm van magsvertoon is” (137).

“Wat hom opgeval het van die vorige dag se werkswinkel is hoe militant die jonger kollegas is – mense wat in 1994 nog op laerskool was. Watter verwronge idee hulle van geskiedenis het. Hoe hulle die meeste verontreg voel, duur klere, juweliersware en loopbane by ‘n regstellende-aksie-bedonnerde maatskappy ten spyt. Is daar hoop vir hierdie land … Of gaan alles oor ‘n dekade of twee inplof in ‘n orgie van selfgenoegsame toe-eiening en vergelding?” (138). Dink aan landbou: Die ANC se strategie “is not to develop the industry … but rather to … cannibalise it as a means of providing a sort of welfare aid to poor people. And therein lies a huge ideological chasm. A clash of civilisations* … So instead of South Africa developing into the powerhouse of Africa, we’re probably going to regress to the same level as the rest of Africa” (207). [* ‘n Verwysing na Samuel Huntington, Praag 5.11.2016.]

Die volgende dag besluit Erasmus: “Vandag gaan hy net stilbly en luister wat die ander mense sê, want ‘n tweerigtingdiskoers is heeltemal buite die kwessie in dié omgewing” (139). Toe hulle nabetragting hou, sê een van die swart mans: “We were always going to seize power, no matter what. What I have learnt is that black people have a lot of patience. But that patience is not endless. And we want what is rightfully ours. Although we are willing to discuss the finer details” (140). ‘n Swart vrou sê: “This is a black country and they [white people] must understand that it must have black place names” (140).

Erasmus probeer klaarheid kry deur met ‘n vriend te gesels. “Dis nie omdat hulle [swartes] skelm of agterlik of so iets is nie. Dis omdat hulle nie wéét dat hulle nie weet nie. Omdat hulle nie kan insien nie dat wanneer hulle partylojale apparatchiks, in plaas van bevoegde, onpartydige mense, orals ontplooi, die hele affêre in ‘n stadium eenvoudig gaan inplof. En dan gaan hulle dít ook op ons wittes blameer. Nes in Zimbabwe” (143). Aan ‘n blanke jong meisie wat ANC-gesind is, sê Erasmus: “Jy sal sien dat die wetgewing van die party wat jy ondersteun dit vir jou onmoontlik sal maak om ‘n werk te kry as jy sou meeding met iemand van ‘n ander ras wat net naastenby dieselfde kwalifikasies as jy het” (183). Soos in George Orwell se Animal farm : “Ons is … almal gelyk. Maar party van ons is meer gelyk as ander” (194).

Tydens ‘n besoek aan Europa het dit vir Erasmus “opgeval dat, anders as in Suid-Afrika, niemand sy gemors op die grond neergegooi het nie” (154). Hy keer terug na Suid-Afrika, “die land waar die meerderheidsparty geen kans laat verbygaan om wittes te laat verstaan dat hulle aan ‘n uitheemse spesie behoort nie. Dat hulle uiteindelik steeds setlaars is wie se bydrae hoogstens dié is van ‘n groep wat hulle kundigheid moet oordra aan die ‘inheemse’ mense. Die wáre, legitieme inwoners van die land. Dat hy hier, in sy geboorteland, hoogstens verdra word” (154). Hy is gefrustreerd met die nuwe Suid-Afrika se “eiesoortige gelatenheid van ‘n Derdewêreldland” (154-155). By die lughawe “is daar altyd die gewag in die ry van paspoortbeheer, net om uiteindelik te staan te kom voor ‘n trae, nors beampte wat oopmond kougom kou en jou klokslag laat verstaan dat hulle jou ‘n guns bewys. Buite die aankomssaal moet hy dadelik op sy hoede wees vir diewe wat sy bagasie wil steel” (155). “Die gemiddelde landsburger [het] ‘n vreesbevange gevangene in sy eie huis geword” (209).

‘Mlungu’, toe stel 3 swartes jong blanke paartjie tereg

Die huidige vlaag van swart-op-wit moorde in Suid-Afrika is besig om ‘n crescendo te bereik, met ‘n jong paartjie die jongste slagoffers in wat lyk soos ‘n rassehaatmisdaad. Johanco Fleischman (19) en sy vriendin, Jessica Kuhn (21), is wreed doodgeskiet nadat hul voertuig naby ‘n oorwegend swart woongebied oos van Johannesburg weens ‘n gebrek aan brandstof gaan staan het.

Fleischman het sy oom gebel wat op pad was om hom vir hom diesel vir sy Toyota-dubbelkajuitbakkie te bring. Sy oproep is omstreeks 11:00  die oggend gemaak, maar die oom moes ‘n plek op die pad soek om om te draai en kon nie dadelik die plek bereik nie.

Blykbaar het Fleischman buite die voertuig gestaan ​​toe drie swart mans hom genader het, “mlungu” geskreeu het, wapens uitgepluk en hom verskeie kere geskiet het. Agterop die bakkie het twee swart werkers in diens van Fleischman gesit, maar die aanvallers, wat van dieselfde ras was, het hulle nie aangeval nie. Die werkers is deur die afvuur van die wapens verskrik, het van die voertuig afgeklim en weggehardloop.

Ten minste veertien skote is in totaal afgevuur, aangesien dié aantal patroondoppies by die moordtoneel opgetel is. Met Johanco Fleischman wat op die grond doodgebloei het, het die drie swart aanvallers die wit meisie in die kajuit gesien, om die voertuig gestap en haar met ‘n enkele skoot in die kop doodgeskiet. Dit is later bevestig deur Ross Campbell, ‘n woordvoerder vir ER24-ambulansdienste.

Ten einde getuienis te vernietig, het die moordenaars daarna voortgegaan om die voertuig aan die brand te steek. ‘n Inwoner van die nabygeleë Crystalpark het die brand net na 12:00 opgemerk en die nooddienste ontbied. Sy wou nie geïdentifiseer word nie omdat sy bang was dat die lewens van haar familielede bedreig kon word wat saam met haar was toe sy die grutoneel ontdek het.

Johanco Fleischman se oom, wat hom as kind versorg het, is so getraumatiseer deur die ontdekking van sy dooie nefie dat hy Sondagaand steeds besig was om te huil.

Die ooggetuies van Crystalpark het die grutoneel beskryf wat hulle teëgekom het. Alhoewel sy lyf met koeëls deurtrek is, was Johanco Fleischman nog nie dood nie, maar het geroggel vir asem terwyl hy besig was om dood te bloei.

“Die seun het langs die voertuig op sy rug gelê,” het die anonieme vroulike ooggetuie gesê. “Ek weet nie hoeveel keer hy geskiet is nie, maar oral was daar baie bloed.”

“Hy het swaar deur sy mond asemgehaal. Dit was nie ‘n aangename gesig nie, “het sy gesê.

Daar was oral mense wat rondom die moordtoneel gestaan het, maar niemand het ‘n ambulans gebel nie. Die vrou en haar man het ER24 en die polisie ontbied.

Die omstanders het probeer om ander voertuie te laat stilhou en gevra vir brandblussers. Hulle het ook die meisie uit die voertuig gesleep.

“Een van die mans op die toneel het die meisie se pols geneem, maar daar was niks nie,” het die ooggetuie voortgegaan. “Hy het toe haar gesiggie bedek terwyl ons op die nooddienste wag.”

Die passasiersdeur het ‘n koeëlgat vertoon, met nog ‘n gat deur die sitplek. Daar was verdere koeëlgate in die agterdeure, en die patroondoppies het op die grond verstrooi gelê.

Die motief vir die moord was duidelik nie roof nie, aangesien die moordenaars nie die egpaar se juweliersware gebuit het nie, insluitend goue halssnoere en Jessica Kuhn se ring. Maar een van hul selfone is geneem, waarskynlik om te verhoed dat iemand hulp soek.

Foto’s van hul lyke wat deur die goudkleurige materiale van ER24 bedek is, het gou op sosiale media versprei.

Johanco Fleischman en Jessica Kuhn het mekaar net in Februarie vanjaar ontmoet, maar was baie verlief.

Die seun se oupa, Willie Fleischman, het gesê dat Johanco se ma “gebroke” was. Nie net was hy haar jongste kind nie, maar ook haar enigste seun.

“Johanco was een van die mooiste seuns wat iemand kan hê,” het Willie Fleischman gesê. “Hy het nooit kwaad geword nie, nooit met enigiemand baklei nie. Jess was ook ‘n pragtige mens. Baie vriendelik, nooit dikbek nie. Die twee het so goed bymekaar gepas.”

Leon Lemmer: Katie Hopkins, ‘n regse wildewragtig

Katie Hopkins (gebore in 1975) is ‘n omstrede Britse mediapersoonlikheid wat vanweë haar uitlatings oor die radio en televisie, asook in haar rubrieke in koerante, in talle dispute en hofsake betrokke geraak het. Myns insiens is sy in sommige opsigte te uitgesproke, maar die kern van die probleem is heel moontlik dat sy polities regsgesind is en nie die knie voor politieke byderwetsheid buig nie. Sy dring aan op die reg om te sê wat sy dink en wil haar nie laat intimideer deur diegene wat beheer wil uitoefen oor wat gedink en wat gesê mag word nie. Kulturele marxiste skep ‘n bedenklike situasie waarmee ons in die nuwe Suid-Afrika goed bekend geraak het.

Hopkins was in ‘n kloosterskool en het geleer om viool en klavier te speel. Aan die Akademie Sandhurst het sy militêre opleiding ondergaan. Daarna het sy ‘n graad in ekonomie behaal. Van 2004 tot 2005 was sy met haar eerste man getroud. Hulle het twee dogters. In 2010 het sy met haar tweede man getrou en hulle het ‘n seun. Sy het snags epileptiese aanvalle gekry, maar sy is in 2016 daarvan genees danksy die verwydering van ‘n gewas tydens ‘n breinoperasie. Hopkins het bekendheid verwerf vanweë haar optrede in televisiereekse soos The Apprentice (2007) en Big Brother(2015). In 2015 was sy die hoofkarakter in die video, My fat story, waarin sy binne maande haar gewig met 19 kilogram vermeerder en daarna net so vinnig verminder het. Die video het sowat 10 miljoen televisiekykers in Brittanje en Amerika gelok.

In hierdie rubriek word daar op Hopkins se politieke idees gefokus. Sy is anti-Islam, anti-Derde-Wêreld-immigrasie, anti-multikulturaliteit (bv as bron van misdaad), anti-globalisme en sy steun Israel, Brexit en Donald Trump. As op die huidige trant voorgegaan word, voorsien sy dat die blankes ‘n minderheidsgroep in Brittanje gaan word. Soos Raheem Kassam (No go zones: How Sharia law is coming to a neighborhood near you, Regnery Publishing, 2017, 302p; Amazon Kindle $13,32) beweer Hopkins dat daar reeds “no-go areas” vir blankes in Engeland is. Wat die nuwe Suid-Afrika betref, kan die plaasmoorde volgens haar op blanke volksmoord dui. Tydens haar besoek in Februarie 2018 het sy ook anti-blanke rassisme teëgekom. Haar paspoort is plaaslik by geleentheid gekonfiskeer, onder die voorwendsel dat sy rassehaat aanblaas. Na aanleiding van Black Lives Matter het sy die vraag gestel: As swartes hulle lewens so waardevol ag, waarom steek hulle dan so dikwels mekaar met messe of skiet mekaar dood? Hopkins is so omtrede in Brittanje weens die oordrewe, eensydige publisiteit wat sy in die linksgesinde massa-inligtingsmedia kry dat die United Kingdom Independence Party (UKIP) weier om haar as lid te aanvaar. Die voorafgaande uiteensetting is grootliks op die Wikipedia-artikel gebaseer.

Rude

Hopkins het haar kant van die saak in ‘n boek gestel: Rude (London: Biteback Publishing, 2017, 320p; Amazon Kindle $9,19). Die teks is dikwels op so ‘n platvloerse vlak, bv wat die talle verwysings na seks en geslagsorgane betref, dat ek die boek nie as aangename leesstof kan aanbeveel nie. “Nice … is one of the least exciting words in the English language” (Kindle 66). Maar ek het met die leesproses volhard omdat ek op soek na haar politieke idees was. Dit is bekend dat die Wikipedia polities links georiënteerd is,* gevolglik wou ek my nie uitsluitlik verlaat op die inligting wat daar oor Hopkins verskaf word nie. Veral in die laaste hoofstuk is my soektog uiteindelik beloon. “I see these mantras as helping to equip an entire generation with the force and tenacity to stand strong against the torrent of leftie nonsense they are obliged to withstand on an almost daily basis” (1279). Die hoofstroom-inligtingsmedia het ontaard in ‘n “echo chamber … one vast liberal hell hole” (1439). “I want this book to be a kind of handbook for life” (60). Myns insiens slaag sy in talle opsigte nie hierin nie – “I have over-shared” (3156) – maar ek bepaal my by voorkeur by haar politiek. Vir Hopkins was die skryfproses “therapy for my soul” (3156).

[* Daarteenoor is die oriëntasie van die Metapedia regs, hoewel sommige van die artikels na my sin te propagandisties, bv oordrewe anti-Semitisties, is. Maar lees gerus die inskrywing oor Suid-Afrika en ook die een oor die Traditional Britain Group (TBG), waarby Katie Hopkins en bv Roger Scruton hulle skaar. Die TBG is ‘n voortsetting van die Conservative Monday Club, wat destyds die blanke bewind in Suid-Afrika ondersteun het.]

Die boek herinner in sommige opsigte aan dié van Milo Yiannopoulos (Praag 7.10.2017). Die manier waarop hy en Hopkins deur die polities byderwetses behandel word, is soortgelyk aan wat Steve Hofmeyr ervaar, bv: “A panellist or other minority [ie non-white] individual says they will pull out if I am allowed to speak or am given a platform” (92). “One thing you don’t want to do in life is fit in. The misfits are way more interesting to sit next to and won’t be looking over your shoulder to see if there is someone more fabulous to talk to. As I tell my kids, it’s good to be weird. All the best people are” (528).

“Liberals tend to hate me more than most” (22). Sy is die linkse British Broadcasting Corporation (BBC) se “equivalent of Ebola” (47). Op haar beurt beskou sy die BBC as ‘n “holy hell of ineptitude, funded by the taxpayer” (1445). Oor diegene aan die hoof van die BBC skryf sy: “The bigger the arsehole, the more they get paid and the higher up the chain of authority they rise” (1451). Sommige sprekers “are booked to entertain or bemuse an audience of left-wing media types who look like they are sucking lemons in the rain at a funeral they didn’t want to attend” (47).

“One of my favourite talks is: ‘We are not all equal, some people are just not worth the effort'” (79). Hopkins vra: “Were you born an idiot or do you have to practice?” (2129). “We are born separately. Live as individuals” (368). “People are basically animals and we are not designed to be in such close proximity with one another” (2199). Die linkses verkies egter groepsdenke, “a dictatorship of thought” (1921). “Everything perpetuated by liberals or Remainers was hope, and everything else was hate” (1915). Sy noem hulle “liberal fascists” (1928). Jonah Goldberg het ‘n hele boek hieroor geskryf: Liberal fascism: The secret history of the Left from Mussolini to the politics of meaning (London: Penguin, 2009, 492p; Amazon Kindle $16,75).

Hopkins skryf: “The BBC is able to apply nonsense diversity criteria to everything first, before any consideration of its purpose and its role, to the extent that you have to employ a black guy from a sink estate brought up exclusively on free school meals before you are even allowed to consider what programme you might be making. Here’s one example. A Muslim rape squad has just been sentenced in Newcastle. Full plaudits to the police force there for doing a fabulous job. BBC Newsnight had a discussion on Muslim grooming gangs and why the problem seems to be so widespread. Five people were invited on to the show to discuss the issue. And all five were Muslims” (1413). Dieselfde soort ding word telkens by die SABC en MultiChoice aangetref. “The output is so biased – laundering news to make it palatable to the left … makes this a broadcaster of pure propaganda … Contributors are assessed for their ethnic, sexual or social diversity before their opinion” (1420).

“London and the liberals have got it so wrong. They have created an environment in which another, devastating kind of pretending has become law – in which not only must we never say certain things out loud, we must pretend we don’t even think them. They tell us which thoughts are permissible and can be spoken, and which we must hide” (3207).

“I am no raging feminist” (118). “There was a space in the media market for a woman who spoke like a bloke but understood the mysteries of women. And I filled it” (28). En sy doen dit op ‘n uiters blatante manier “as someone with no filter, for whom no subject is off limits” (368), bv op Twitter. “Twitter is like road rage” (124). Sy erken dat sy op die ingewing van die oomblik groot foute op Twitter begaan het; dat sy dalk eerder berug as beroemd is (137). Vroue wat die lewe skenk, presteer nie uitsonderlik nie. “You are fertile and you had sex. This is not award-winning stuff. There is a bit of a tendency for women to make pregnancy and especially childbirth a bit of a serial drama” (2418). “It’s misogynistic [vrouehaat deur mans] to say anything other than that women are awesome” (3213). In die resultate van wetenskaplike navorsing mag daar tot ongunstige gevolgtrekkings oor blankes gekom word, maar dieselfde geld nie vir nieblankes nie, soos onlangse gebeure aan die Universiteit Kaapstad en Stellenbosch duidelik aangetoon het.

Die volgende opmerking het my aan bv Amanda Gouws, ‘n opperste feminis, laat dink: “It must be exhausting to view all life through the goggles of an angry woman, cross at not being a man and determined that all men are arseholes” (1670). Ek vra my af: Het Gouws dan nie ‘n pa (gehad) nie? Dalk is dit die probleem; dat sy ontevrede is omdat sy is soos sy is. Sy skaar haar ongekwalifiseerd teen die helfte van die mensdom; op die gevaar af dat dit die beste helfte kan wees.

[Terloops, jare gelede, toe ek met die publikasie van hierdie rubriek begin het, was daar vroue wat gereeld gereageer en aan die besprekings deelgeneem het. Deesdae gebeur dit (feitlik) nooit meer op Praag nie. Destyds was dit Afrikanervroue wat bereid was om kaalvoet oor die Drakensberg te loop om van die Britse gesag weg te kom. Dit was Afrikanervroue wat hulle mans tydens die Anglo-Boereoorlog aangemoedig het om voort te veg en in 1902 nie wou oorgee nie. Dit kan sekerlik nie waar wees dat (alle) Afrikanervroue in die nuwe Suid-Afrika sedertdien deur kulturele marxiste soos Christi van der Westhuizen saggemaak en gebreinspoel is en hulle mantels anti-Afrikaner gedraai het nie. Maar hoe verklaar ‘n mens die feitlik algehele afwesigheid van vrouestemme op Praag? Vroue is onmisbaar deel van die Afrikanerdom.]

Een van Hopkins se groot griewe teen feministe is dat hulle geen kritiek op Moslems uitspreek nie: “the mystery of our Western feminists’ blindness towards the mistreatment of women” (1502). “If it is equality women are after, why do they only shout about equality for Western women?” (1514). “My fear of Islam is rational, based on the simple fact that most men who want to blow up my children, run down my children, or stab my children with a twelve-inch hunting knife on one of London’s bridges are, in fact, Muslims” (1571).

Suid-Afrikaanse blankes word sedert 1994 vertel hoe skaam hulle oor hulleself moet wees. Hopkins het goeie raad: “Shaming is something that is done to you. Reject it. Refuse to be shamed” (207). “Apologising never actually stops people complaining anyway. The apology is never enough – or never soon enough, or never sincere enough” (805). Hopkins bied die volgende waardevolle strategie aan: “I do not give offence. You choose to take it. You need to make better decisions” (1286).

Soos in Amerika is die dosente aan Britse universiteite uiters linksgesind. Hopkins verwys na die “liberal fascist lecturers” (1953). “I believe most university campuses are the prime instigators of liberal facist thinking in our young people. It is no coincidence that [Jeremy] Corbyn [leader of the Labour Party] and the left want to change things so that every vaguely literate person can go to university without fees and come out with a dodgy 2:1 in psychology before they hit the ranks of the unemployed” (1979). Dieselfde redenasie word by Jacob Zuma en die res van die ANC aangetref. Hulle sal nooit moeg daarvoor raak om iets gratis aan hoofsaaklik swartes aan te bied waarvoor ‘n klein groepie munisipale en inkomstebelastingbetalers moet opdok nie.

Hopkins is sterk teen vet mense gekant. Sy noem hulle “chubsters” (2682), afgelei van “chubby” (dik, mollig). Twee hoofstukke handel daaroor. “Fat is the new normal” (2670) – kyk maar gerus na die parlementslede van ons jong demokrasie; die olifante in die kamer (2741). “This is obesity-acceptance” (2741). Eintlik mag dit nie gesê word nie: “It is fattist to say anything” (2741). “It offends sensitivities” (2760). Volgens Hopkins is selfbeheer elkeen se persoonlike verantwoordelikheid (2766); “the body you have eaten yourself into” (2816). Ouers kan verantwoordelik vir die dikgattigheid van hulle kinders gehou word. “In the shadow of every fat kid is a fat parent” (2802). “Being morbidly obese is a hard place to be” (2823). Wat nodig is, is “a functional relationship with food” (2837, 2866). “My relationship with food is purely practical” (2879). Hopkins se hipotese is: “Fat people are lazy” (2886). Haar raad is tweeledig: “Moving more and eating less” (3122; ook 2837, 2893). “Everyone has it within them to exercise control over their weight, at no cost, if they make the effort” (2893).

Daar is baie dinge wat die afgelope dekades verbode geraak het. Vir elkeen van hierdie oortredings is daar ‘n benaming. Hulle hang saam en ondersteun mekaar. Dit word “interseksionaliteit” genoem: “the ways in which oppressive institutions (racist, sexist, homophobic, transphobic, ableist, xenophobic, classist, etc) are interconnected and cannot be examined separately from one another” (3265).

“It’s Islamophobic to say Muslims really aren’t that creative when it comes to naming their children, despite the fact that if I stand in a playground in Leicester [‘n erg vermoslemde stad] and shout Mohammed, 4 562 children will come running” (3213).

“It is now sexist to say women and men are not equal and should not all be paid the same. That no two people are equal; that no two people put the same effort into the same job or achieve the same outcome, and that gender usually isn’t the differentiator” (3213).

“It is officially fattist to say that it’s not healthy to shove half the fridge in your face, become morbidly obese and then think it’s OK to ask the taxpayer to pay for the new hip you now need, or for your type 2 diabetes treatment” (3213).

“It’s fascist to say that Trump was democratically elected as the 45th President. Or that Brexiteers won with 52 per cent of the vote” (3219).

“It’s racist to say that Caster Semenya should not be allowed to compete in the female 800-metre race because she has internal testes and hormone levels three times that of a normal female” (3219).

“It’s homophobic to say that … I cannot abide the way that even in these tolerant processionals [in Gay Pride] certain individuals are excluded – viz the 2017 march at which the Israeli Pride flag in a rainbow was deemed offensive and those marching with it were asked to remove themselves from the event” (3219).

“It’s transphobic to say I agree entirely with Donald Trump that trans individuals should not serve in the military … the idea that this is something we need in our military, when there are other individuals who will not need the same level of cost to recruit and retain, then, for me, the simple economic argument wins every time” (3219).

“The Crown Prosecution Service [CPS] has just issued new guidance as to what constitutes hate. Now it’s enough that you perceive someone to deserve the label, even if you have no proof. The Association of Chief Police Officers and the CPS have agreed [on] a common definition of hate crime: ‘Any criminal offence which is perceived [!] by the victim or any other person, to be motivated by hostility or prejudice based on a person’s race or perceived race; religion or perceived religion; sexual orientation or perceived sexual orientation; disability or perceived disability and any crime motivated by hostility against a person who is transgender or perceived to be transgender.’ What madness is this? Perception and hurty feelings” (3226).

“So if you identify as black, you’ve got ‘racist’ in your armoury, to fling at anyone who crosses you. If you identify as a Muslim, you’ve got ‘racist’ and ‘Islamophobe’. If you are a black Muslim lesbian, you have ‘racist’, Islamophobe’ and ‘homophobe’. The one with the most identities gets the most weapons in their personal arsenal. It’s like a weird game of Top Trumps for victims” (3233). “If I speak out with my belief that Black Lives Matter is a nonsense organisation that needs to stop what it’s doing because it fuels civil unrest – an opinion supported by the niece of Martin Luther King, whom I met in a hotel lobby – then I am not critising your politics, I am criticising you as a black women, giving you the legitimacy to label me a racist” (3246).

“In this climate, any attack on the things you believe is an attack on your very humanity, which explains why men are so isolated from the feminist debate; appearing to attack womankind is dangerous. I, on the other hand, can say what I like about women; I might be called a misogynist (I frequently am), but I won’t be prosecuted for it, because I am a woman. That’s why I carefully referenced Martin Luther King’s niece above. I need the voice of a black women to say that Black Lives Matter needs to stop because if I say it, as a white woman, I will be labelled a racist. Plus, it’s hard to argue with someone called Luther King” (3246). Dit is waarom plaaslike linkse blankes so dikwels noem dat “meneer Nelson Mandela” of “aartsbiskop Desmond Tutu” dit of dat gesê het ten einde hulle eie standpunt te regverdig.

“Place all that in a climate of paranoia and fear and it quickly becomes apparent that this is not a good time to be a journalist fighting from the right. It’s a time in which labels are incendiary and entire legions of lawyers and litigators exist to pounce on the smallest perceived misdemeanours. Not to mention the appetite of the CPS and police for a Conservative scalp” (3284). In Suid-Afrika sit ons opgeskeep met die Menseregtekommissie en enige ANC-oorheerste parlementêre komitee matig hom die reg aan om enigeen te dagvaar om voor hom te verskyn. Die blankes, veral die Afrikaners, word tot stilswye geïntimideer. Dit is die soort vryheid waarvoor daar geveg is totdat die bloed gevloei het, soos ons so dikwels moet aanhoor.

“There is no rationalising with these people. I see that the world is changing. I see that the ability to speak out is being lost. That the platform from which to speak has shrunk down to its smallest size yet. And the direction of travel is still toward an ever-increasingly identity-bound form of politics. It is a great pity and a great shame. Sometimes I feel like a polar bear on a little island of ice where a whole polar ice-cap used to be, watching the land under my feet melt away. The old industry has changed; the media is controlled by those who think like [Hillary] Clinton, and socialism rules” (3297). ‘We need new ways, new platforms, new opportunities to speak out more freely and to keep standing up for the people in this country who feel like they have lost their voice. And I am committed to doing that” (3303).

“There are too many people out there who feel utterly dejected at the state of the country and a capital city [London] that increasingly looks and sounds like a foreign country. And I don’t mean anything to do with colour or background; I mean foreign in its true sense, as in a place where the natives [whites] have become the outsiders. A place where our own customs, rituals, language or behaviours take second place. A place [where] we no longer feel at home. I feel responsible for standing up against all that” (3309). “Right now, voices are needed more than ever before. This is no time to quit. It is time to find a way to keep speaking … to keep writing stuff that is honest and true and find a platform on which to post it” (3316).

Plaasmoorde

Ernst Roets se boek, Kill the boer: Government’s complicity in South Africa’s brutal farm murders (2019, 439p; Amazon Kindle $11,49), het ‘n mate van sleepvoetende kommentaar in die plaaslike hoofstroom-inligtingsmedia ontlok. Die outeur se standvastigheid tydens ‘n verhoor deur ‘n parlementêre komitee het hom eerder kritiek as waardering op die hals gehaal. Kort voor Roets se boek is twee boeke oor plaasmoorde gepubliseer: Alice VL se My turn: Waiting to be murdered in South Africa (2018, 200p; Amazon Kindle $5,16) en Katie Hopkins se Plaasmoorde: The killing fields – A first hand, emotional account of the farm atrocities in South Africa (Toronto: Rebel Media, 2018, 70p; Amazon Kindle $4,59). Die verskyning van hierdie twee boeke is plaaslik doodgeswyg. Vervolgens bespreek ek slegs Hopkins se boek. Dit is gepubliseer deur Rebel Media, waarna ek voorheen in die konteks van Lauren Southern verwys het (Praag 25.11.2018).

Hopkins het Suid-Afrika aan die begin van 2018 besoek. Sy was net drie weke hier en het twee van daardie weke gebruik om 3 000 kilometers in die land rond te reis. Sy was te kort hier om werklik ‘n diepgaande begip te ontwikkel van wat in hierdie droewe land aan die gebeur is. Maar haar boek kan help om mense in te lig wat deur die hoofstroom-inligtingsmedia doelbewus in onkunde gehou word. Soos die gebruik by Britte is, word apartheid sonder meer verdoem, asof rasseskeiding in geen opsig sy ontstaan in die Britse koloniale geskiedenis gehad het nie. “When people talk about apartheid and how dreadful it was, of course I agree. It was a horrible time and a horrible thing” (Kindle 450). Wat verblydend is, is dat Hopkins by plaasmoorde nie vaagweg na die aanvallers verwys nie, maar spesifiseer dat dit aan die misdadige boosheid van sommige swartes, bv “black gangs”, te wyte is (73; ook 111, 321, 462). “In South Africa the monsters are real. And they do come in the night” (243).

Sy het met twee voertuie en vyf sekuriteitswagte, asook ‘n kameraman, in die land gereis en ‘n dokumentêre video, Plaasmoorde: The killing fields (738), gemaak en hierdie boek na aanleiding van haar wedervaringe geskryf. Baie van die feite oor plaasmoorde, wat aan ingeligte Suid-Afrikaners oorbekend is, word verstrek, bv dat sagte teikens, bv bejaardes, by voorkeur uitgesoek word; dat die slagoffers nie bloot gedood en beroof word nie, maar brutaal gemartel word; dat die oorlewende kinders erg getraumatiseer is; dat baie plaaswerkers op hierdie manier hulle werk en verblyfplek verloor, maar dat hulle soms die swak skakel in die boer se veiligheidsmondering blyk te wees. Dit alles is “part of the reality of being white farmers in South Africa in 2018” (65), “where murder is seen as a solution rather than a crime” (283).

Sy het die Ysterberg besoek waar daar ‘n wit metaalkruis geplant is vir iedere blanke boer wat vermoor is. “When the number of murders is so high and the number of dead is so great, each death becomes less newsworthy” (104). Byvoorbeeld, in Die Burger haal plaasmoorde selde die voorbladsy. Normaalweg word slegs oor plaasaanvalle berig as hulle in die Wes-Kaap plaasgevind het en dan onprominent op ‘n binnebladsy. Oor die hoewemoord op Annette Kennealy is glad nie in Die Burger berig nie terwyl dit op dieselfde dag (22.05.2019) die hoofberig op die voorbladsy van Beeld was. Die Burger se eind- en mederedakteur, Johann Maarman, is ‘n ANC-ondersteuner wat (soos Jakes Gerwel) as koerier boodskappe aan ANC-terroriste gesmokkel het. In Media24-geledere behoort daar ernstig besin te word oor die nuutgevonde ideologiese grondslag van hulle publikasies, by uitstek die toestand waarin Die Burger verval het. Die koerant is nie ‘n skaduwee van die (redelik) betroubare inligtingsbron wat hy eens was nie.

“The country’s latest crime statistics revealed that 20 336 people were murdered between April 2017 and March 2018, compared to 19 016 in the previous year. Police minister Bheki Cele said this number rate, ‘borders close to the war zone’. (Based on 2016 figures, South Africa ranks #10 in the world for intentional homicides per 100 000 inhabitants, out of 219 nations” (546).

Sy noem hoe sleg die blanke slagoffers van plaasaanvalle deur die swart personeel in hospitale behandel word weens die anti-blanke sentiment wat deur die ANC en EFF gestook word (131). Ook dat die polisie om dieselfde rede traag is om plaasmoorde te ondersoek en selfs nie eens opdaag nie (158). Hopkins het respek vir die dapper blankes wat op hulle plase aanbly en hulle nie deur misdadigers laat intimideer nie. “A survivalist group called the Suidlanders, among others, are training white South Africans to make a last stand. They are preparing for some great final showdown between black and white” (335). In die Wikipedia word die Suidlanders beskryf as “a South African ethnonationalist racist white Afrikaner survival group whose ideology is based on the prophecies of Boer Siener van Rensburg [1864-1926].”

Blanke plaasbewoners (eintlik alle blanke inwoners) is grootliks op hulleself vir hulle veiligheid aangewese. Daarom is daar bv geëlektrifiseerde heinings, diefwering en kameras en kan die plaasbewoners hulleself met wapens verdedig. Groot honde word ter beveiliging aangehou. Dit lyk asof die plase in ‘n oorlogsone is, wat verstaanbaar is omdat die regering aan ‘n terroristies-kommunistiese bewind toevertrou is. It’s a constant and ongoing feeling of being a target and knowing you must prepare for an attack” (554) “I don’t think we can really understand what that’s like” (229). “This is normal life in South Africa” (236). “I think about the way I live my life [in England], sometimes leaving my front door wide-open whilst I potter about the house; often sleeping with windows open; letting my children walk to school alone; popping out to do the school run with my front door unlocked. It’s different trying to be a mum here … Trying to be a white mother in South Africa with white children is an endurence event in itself” (554). Maar die ANC en sy meelopers gee valslik voor dat die land in 1994 op ‘n positiewe manier genormaliseer is.

Hopkins het ‘n onderhoud met ‘n polisieman gevoer. “With certainty he sets out instances where police weapons have been used in the farm attacks, in exchange for a cut of the money (whether paid by the syndicate bosses or stolen from the white families)” (283). “There is something soul destroying about hearing that the very people who are supposed to protect and safeguard them are the ones who are perpetuating the slaughter of whites on the ground. And there is something deeply troubling about listening to him tell me that the police are equipping farm attackers, especially when I have sat with victims who tell me that as soon as the attackers left, they phoned the police for help” (299).

Die ANC-regering maak geen geheim daarvan dat blanke boere nie op hulle plase hoort nie; dat hulle daar ongewens is. Vandaar die beleid van onteiening sonder vergoeding, wat met oorgawe deur Cyril Ramaphosa gedryf word, of die blankes, in sy woorde, “daarvan hou of nie.” Die land het in ‘n netto invoeder van kos ontaard (306); voedsel sekerheid bestaan nie meer nie. “I wonder just how much more damage the ANC is going to be allowed to do to this country” (314). Met verwysing na wat in Zimbabwe met die eiendom van blanke boere gebeur het, skryf Hopkins: “History is set to repeat itself in South Africa … [the politicians] sat on their hands and watched as farmers were butchered from the land” (314).

“Black gangs feel they can attack white farmers with impunity – because the political leadership have created a climate where removing whites from the land is seen as accepted policy, and police can curry favour by facilitating attacks on the ground. One thing has become very clear: Politicians and corrupt police officers are in bed with the farm attackers on the ground. At best, they are creating the environment where they feel they have support for their murderous actions; at worst, providing weapons and stashing stolen cash” (321). Sy onderskryf dus die standpunt van Ernst Roets, soos hierbo uit die titel van sy boek blyk, dat die ANC-regering medepligtig aan die moorde op blanke boere is.

Hopkins gaan selfs verder. “In my opinion, the EFF are effectively the ANC’s terrorist arm. It is ANC political policy to pursue land expropriation without compensation, but the incitement of hate-fueled violence, retribution, and revenge on the ground is delivered by the dancing, singing [“Kill the Boer; kill the white man” – 328] leaders of the EFF” (335). “There is a sense that for whites to survive in South Africa, they will need to withdraw to territory they can defend. Instead of building endless fences and gates and shutters around their homes, they will build an almighty wall, a defendable fortress, behind which white South Africans will endeavour to endure” (343) – die ideaal van ‘n blanke tuisland.

Hopkins het arm blankes in ‘n plakkerskamp buite Pretoria besoek. “These are the outsiders, the people cast out by the system” (450); die uitgeworpenes. “Because of the new rules in South Africa, it is not possible for a white person to be employed if a black person could be employed to do the same task. Companies are penalized if they do not have a [demographic] representation of workers, and cannot secure government contracts unless black workers make up the majority of their business and their senior team” (450). Dít is die nie-rassige nuwe Suid-Afrika waarin daar na bewering nie meer rassediskriminasie bestaan nie. “The only difference is that now it’s black South Africans who wield the privilege and power. White South Africans are outcasts … I sense this is all about revenge. And it is particularly cruel” (457).

Naas wraak gee afguns/jaloesie en gierigheid aanleiding tot plaasmoorde. Die werkers kan begeer wat die boer het omdat aan hulle verkondig word dat alle mense gelyk en wesenlik eenders is, terwyl die boer en sy werkers in werklikheid op heeltemal verskillende vlakke van verdienstelikheid is. Werkers kan griewe hê of afgedreig en geïntimideer word om plaasmoorde uit te voer. ‘n Boervrou sê prontuit: “I can’t trust any of them” (487). Hopkins glo sindidate speel ‘n groot rol. Leiers word gewerf om plaasmoorde te orkestreer. “His syndicate boss dresses him up with a nice watch, gives him money for his wallet, lends him a car, and sends him to lure other farm workers to become informants” (516). “Farm attacks are not the random events they might appear. They are coordinated and equipped from the outside. But many, it seems, are set up from within” (524).

“Farmers aren’t taking farm attacks lying down. They aren’t simply waiting. Not only is there a strong personal resilience that accompanies the decision to die in ones boots – the farmers are also working together to defend themselves as a community, forming patrols on foot and by radio to provide a first level of security and safety checks within their own community” (576). ‘n Boer het tydens sy beurt op nagpatrollie gesê: “I do this tonight, so that tomorrow night I can sleep safely” (590). “The South Africans’ right to bear arms is being tested. Licensing laws have become more stringent, and many farmers are finding it difficult to secure them … Under the new [2001] law licence[d] gun owners had to renew their licence every five years, within 90 days of the expiration date. If they fail to do so, the licence will be considered cancelled, and the gun owner would be in possession of an illegal firearm. Most recently the highest South African court ruled that anyone possessing a gun for which the licence had expired must surrender the weapon to police for destruction” (627).

“This is not a message I expect farmers to heed. Right now in South Africa, it is no time to be handing over your weapons. At this stage the police have not announced what they intend to do, but there is a certain feeling that, despite the government’s denial, they are becoming more oppressive in its management of white South Africans. That this is just another attempt to disarm civilians” (634). Dit is bekend dat die polisiediens ondoeltreffend en korrup is; dat hulle nie vertrou kan word met die veilige bewaring en vernietiging van vuurwapens nie; dat vuurwapens uit polisiebewaring gesteel word en dat sulke wapens soms vir eie gewin verkoop word en in die hande van misdadigers beland.

Dit is ‘n bedenklike situasie. Die polisie kan nie met die beveiliging van blankes se lewens en belange, bv eiendom, vertrou word nie. Die polisiediens faal dus in die doel waarvoor hy bestaan en waarom hy van owerheidsweë met die belastingbetalers se geld befonds word. Die ANC-regering kan allermins met die beveiliging van die blanke se belange vertrou word, soos duidelik blyk uit die beleid van onteiening sonder vergoeding. Die ANC-regering het van 2003 tot 2008 die kommando-stelsel, wat plase en hulle bewoners sedert die 1770’s doeltreffend beveilig het – dus ook tydens die terroristiese aanslae – uitgefaseer. Sedert 2008 het plaasaanvalle eksponensieel toegeneem. Deesdae is die polisie veronderstel om die werk te doen wat eens deur die kommando’s gedoen is. Oor die vyandiggesindheid van die ANC en die EFF jeens die blankes, veral die Afrikaners, kan daar myns insiens geen twyfel wees nie.

Ná die onlangse algemene verkiesing het Pieter Groenewald, die leier van die Vryheidsfront Plus (VF+), aan boere gesê: “Vergeet van die kommandostelsel; dit sal nooit terugkom nie” (Netwerk24, 16 Mei). Groenewald plaas sy vertroue in die nuwe polisiestrukture wat glo intussen ontstaan het. Die VF+ het meer stemme in die afgelope verkiesing as voorheen getrek, maar boere het rede om teleurgesteld te wees insoverre hulle vertroue in die VF+ gestel het. Die VF+ streef deesdae daarna om die belange van alle minderhede op die hart te dra en hom nie meer eksklusief vir die blankes, veral die Afrikaners, se belange te beywer nie. In werklikheid het die VF+ ‘n enkele bestaansrede, naamlik om die blankes te dien. As nisparty kan die VF+ slegs as sodanige sinvol voortbestaan. As hy probeer om sy voetspoor te vergroot, sy fokus te verbreed en sy pro-Afrikaner-missie te verwater, is hy tot mislukking gedoem.

Tuinier in hegtenis as verdagte in Kennealy-saak

Die tuinwerker van die vermoorde Annette Kennealy is gisteraand in hegtenis geneem. Hy heet Kenny Ramatshimbila en het op haar perseel gewoon. Sowel boere in die Louis Trichardt-omgewing as die polisie se woordvoerder, kol. Moatshe Ngoepe, het dit bevestig.

“Annette het haar ma gebel en gekla dat die tuinwerker besig was om ‘n baie slegte houding te ontwikkel,” het die vermoorde Kennealy se buurman gesê. “Dis moontlik dat daar ‘n struweling was, waarna hy haar met die hamer en ysterpyp doodgeslaan het.”

Annette Kennealy was ‘n bekende kampvegter teen plaasmoorde in die Louis Trichardt-omgewing en het veral skakelwerk met buitelandse media gedoen om hulle oor die toestande in Suid-Afrika in te lig. Die nuus dat sy vermoor is, het landwyd skokgolwe veroorsaak. Vanoggend in Johannesburg en Pretoria het die dagblad Beeld se baniere op lamppale gelui: “Aktivis op hoewe vermoor.”

In sy reaksie gister het dr. Dan Roodt van PRAAG geskryf dat hy vermoed dat sy deur ‘n bekende vermoor is aangesien sy altyd gewapen was. “My vriendin en aktivis vir landelike veiligheid, Anntte Kennealy, het self die slagoffer van ‘n verskriklike plaasmoord geword…. Sy was baie dapper, en het altyd ‘n wapen by haar gedra, ‘n 9mm-Astra-pistool. Kennelik was haar paraatheid nie genoeg om haar uiteindelik te red nie. Sy is óf deur iemand gedood wat sy geken het óf sy is verras.”

Dit blyk dat Kennealy wel haar pistool by haar gehad het tydens die voorval. Nadat die verdagte ondervra is, het hy die pistool op die moordtoneel aan die polisie uitgewys.

“Waarom het sy hom nie geskiet nie?” het een van Kennealy se vriende, met wie PRAAG vanoggend gesels het, gevra.

Blykbaar het die verdagte reeds erken dat hy die moord gepleeg het. Hy het egter nog nie in die hof op ‘n moordklag verskyn nie.

Nog kommentaar van boere in die omgewing was: “Totdat ons ons eie werk begin doen, sal ons nooit veilig wees nie. Annette het hom nie nodig gehad nie. Sy het haar perde verkoop. Maar sy het hom daar laat bly en af en toe die pad bietjie laat regmaak. As sy alleen was, het sy nou nog geleef.”

Kennealy se moeder het Maandagaand begin onraad vermoed toe sy Sondagaand nie haar selfoon beantwoord het nie. Sy het ook nie soos gebruiklik haar om 18:00 op die plaaslike plaaswag se burgerbandradio aangemeld nie. Toe iemand Maandagoggend uitgestuur is om ondersoek in te stel, is haar lyk omstreeks 9:00 ontdek.

Op haar Facebook het Annette Kennealy haar die bynaam Tshinakaho gegee, tesame met die Engelse onderskrif: “White lives matter.”

Die radio-omroeper van RSG, Izak du Plessis, het foto’s van haar op sy Facebookblad geplaas en hulde aan haar gebring:

Mooi loop, Tshinakaho. Dankie vir die stil nagte in jou paradys op die berg wat jou hel geword het. Dankie vir die diep gesels, vir die spesiale tyd saam met jou, die straight shooting, die aand toe ons knieë geraak het in Saartjie se garage, die blywende vriendskap daarna en die mooi van jou hart. Dankie vir daai naweek toe ons dié foto’s geneem het. Ek sal jou nooit vergeet nie.

Afrikanerbond smeek Ramaphosa vir ‘ministerie vir minderhede’

Die Afrikanerbond het op Sondag 19 Mei voorgestel dat ‘n permanente ministerie van Suid-Afrikaanse minderhede / gemeenskappe gestig word.

In ‘n brief aan president Cyril Ramaphosa het die hoof van die Afrikanerbond, Jan Bosman, die president gevra om ernstig oorweging te skenk aan die vestiging van ‘n skakelingmeganisme vir minderhede en Suid-Afrikaanse taal-, kulturele en godsdienstige gemeenskappe om die bekommernisse en spesifieke aspekte te bevorder, te evalueer en te monitor, asook die behoeftes van hierdie groepe in die verskillende regeringsdepartemente, provinsies en staatsinstellings.

In hierdie verband het die organisasie een of meer van die volgende voorgestel:

  • ‘n Permanente ministerie van Suid-Afrikaanse minderhede / gemeenskappe;
  • ‘n Ombudsman vir Suid-Afrikaanse minderhede / gemeenskappe; of
  • ‘n Spesiale kantoor vir Suid-Afrikaanse minderhede / gemeenskappe in die presidensie.
Jan Bosman

“Daar is baie internasionale voorbeelde van spesiale meganismes in Europa sowel as die Ministerie van minderheidsaangeleenthede in Indië, waaruit Suid-Afrika die beste praktyke kan neem,” het hy gesê.

“Ons het die politieke wil nodig om internasionaal erkende minderheidsregte in Suid-Afrika te onderskryf.”

Dit kan gedoen word in die vorm van ‘n handves van minderheidsregte as ‘n toevoeging tot die Grondwet. So ‘n handves moet gegrond wees op internasionale konvensies en verklarings oor minderheidsregte.

Dit moet nie net die regte van minderhede of gemeenskappe insluit nie, maar moet ook die verpligtinge van die staat en die regering teenoor minderhede uiteensit.

“In hierdie opsig kan u [Ramaphosa] die proses as deel van die voorstel vir ‘n skakelmeganisme begin,” het Bosman gesê.

VF Plus kon nóg beter gedoen het – Werner Weber

Gedurende die onlangse parlementêre verkiesing het die Vryheidsfront Plus sy aantal stemme meer as verdubbel tot 414 844 om sy aantal setels in die nasionale vergadering tot op 10 te staan te bring. Dr. Dan Roodt het met ‘n veteraanverteenwoordiger van die party gesels.

Terwyl ‘n provinsiale raadslid van die EFF in Mpumalanga onlangs gedreig het om “die Witwolf se tande uit te slaan”, lag die VF Plus se verteenwoordiger in die wetgewer, Werner Weber, lekker daaroor. “Ek hoop hy sit langs my,” sê Weber. PRAAG het ‘n onderhoud met hom gevoer oor die party se vertoning in die onlangse verkiesing, asook sy toekomstige beleid.

Die VF + het beter gedoen as wat verwag is. Waaraan skryf u dit toe?

Werner Weber: Die koerante het dit gesê. Na my mening, het ons nie so goed gedoen as wat ek verwag het nie.

Was die DA ooroptimisties?

Werner Weber: Ja, die Die DA was ooroptimisties.

Daar was negatiewe reaksie van Collen Sedibe van die EFF op Twitter wat dreig om u tande uit te slaan. Verteenwoordig die VF+ en die EFF twee teenoorgestelde pole in die Suid-Afrikaanse parlement en politiek?

Werner Weber: Ek is nie oortuig dat hy uit sy hart uit praat nie. Om politieke redes maak hulle asof hulle die witmense haat. Ek ervaar nie sulke gevoelens van swartmense op straat nie.

Dink u die EFF is ook nie so anti-wit as wat hulle voorgee nie?

Werner Weber: Hulle verteenwoordig nie die gesindheid van swartmense nie. Daar is baie min plekke met soveel swartmense soos Piet Retief en ek ervaar hoegenaamd nie daardie gesindheid hier op ons dorp nie.

Oorspronklik is die VF gestig om selfbeskikking vir die Afrikaner te verkry. Maak dit nog deel van die party se grondwet en doelstellings uit?

Werner Weber: Onomwonde, ja! ‘n Mens moet byvoeg dat selfbeskikking verskillende fasette het. Ek kan sonpanele op my dak sit en self elektrisiteit opwek; dit is ‘n vorm van selfbeskikking. Om my eie hospitaal te hê, is ‘n vorm van selfbeskikking. ‘n Eie tuisland is die toppunt van selfbeskikking, maar nie die enigste nie.

Is dit nog die party se strewe om ‘n tuisland vir Afrikaners te verkry?

Werner Weber: Indien moontlik.

Wat dink die VF van die groei onder Europese patriotiese of behoudende partye?

Werner Weber: Daardie partye het ‘n baie sterk gevoel van nasionalisme, en dit verskil weinig van die gesindheid in die VF Plus, want ons is ook patriotte. Ons het ook Afrikanernasionalisme wat vir ons baie belangrik is. Ons vra nie verskoning vir dít wat ons is nie, glad nie. Ons is trots op wat ons is en moedig almal aan wat Afrikaners is en selfs witmense om trots te wees op hulle identiteit.

Is daar enige toenadering tussen sulke partye en die VF Plus?

Werner Weber: Die Duitse AfD het ‘n afvaardiging gestuur na die parlementêre koukus van die VF Plus en hulle het ontmoet. Dit was omtrent so ‘n jaar of 18 maande gelede.

Het die VF enige besoeke aan Europa gebring?

Werner Weber: Daar was so ‘n besoek, maar ek was nie by die gesprek nie.

Hou die VF dop wat in die EU-verskiesings gebeur?

Werner Weber: Ek persoonlik hou dit dop.

Hoe lyk Suid-Afrika se toekoms onder die ANC?

Werner Weber: Ek is geneig om die positiewe raak te sien, maar daar is baie meer negatiewe vooruitsigte as positiewes.

Hoe voel u byvoorbeeld oor die huidige ekonomiese situasie?

Werner Weber: Ek is van mening dat die ANC se finansiële plan nie volhoubaar is nie en dat hulle hul finansieel gaan vasdraai. Hulle planne is net nie volhoubaar nie. Daar is geweldige uitgawes aan sosiale programme. Hul munisipale plan is ook nie uitvoerbaar nie. Een of ander tyd wag daar baie groot moeilikheid.

Werk die demokrasie goed in SA?

Werner Weber: Ek is van mening dat die demokratiese formaat nie ontwerp is vir ‘n land soos SA met verskillende gemeenskappe nie. Dit het sy ontstaan in Engeland gehad wat oor ‘n homogene bevolking beskik het. Dit is uiters onbillik vir minderheidsgroepe. Die ANC sal altyd in beheer wees, en swartes sal altyd in beheer wees.

Is ANC-regering goed vir die breë massa swartmense in SA?

Werner Weber: Op die kort termyn, uitstkend. Maar dis nie volhoubaar nie. Nie finansieel nie. Daar is te veel maatskaplike toelaes, asook oormatige salarisse vir staatsamptenare. Die geld sal opraak, een of ander tyd.

Wat sal dan gebeur?

Werner Weber: Wat dan sal gebeur? Wat met enige besigheid gebeur! Uitgawes sal besnoei moet word en hulle sal vir die massas moet sê julle kry minder geld.

Is die VF Plus steeds ‘n Afrikanerparty of is dit nou ‘n party vir al die minderhede in SA?

Werner Weber: Die party se hooffokus is steeds die Afrikaner want hy het uit die Afrikaner ontstaan. Maar daar word teen alle minderhede gediskrimineer en dus is dit ons missie om alle minderhede te beskerm.

Is die media deesdae vriendeliker teenoor die VF Plus?

Werner Weber: In die laaste drie weke voor die verkiesing het die media baie duidelik gewys hulle veg teen die VF Plus en vir die DA. Hulle wil een groot opposisieparty hê, hulle glo nie in kleiner partye wat ‘n koalisie kan vorm nie.

Hoe sou ‘n ideale SA lyk vir die VF Plus?

Werner Weber: Dis ‘n baie moeilike vraag. Eerstens moet alles op meriete geskied. Ons wil ‘n vreedsame samelewing hê. Ons sou wou hê dat daar weggedoen word met regstellende aksie en swart bemagtiging. Ook dat die ANC se grondplan geskrap word. En dat daar nie teen minderhede gediskrimineer moet word nie.

Ek glo dat as ons normale kapitalistiese stelsel in SA kon implementeer met gelyke geleenthede vir almal sou dit ook beter met ons gaan.

Ek wil byvoeg oor ‘n tuisland: ‘n tuisland is ons strewe, maar dit is nie die oplossing vir almal nie. Die meeste van die witmense en Afrikaners sal nog altyd in die land aanbly. Ons strewe moet ook wees om geregtigheid te verkry vir diegene wat nie in die tuisland sal beland nie. Die res van die mense in die land het ook regte en ons sal vir hulle regte moet opstaan.

Dis baie moeiliker om ‘n tuisland te bekom terwyl die ANC regeer. FW de Klerk moes dit vir ons verkry het. Dis baie moeilik nou want die ANC wil dit nie vir ons gee nie. Ons het eintlik die geleentheid in 1994 verpas.

Leon Lemmer: Heart of darkness: Deel 2: As nuwe Suid-Afrika-letterkunde

Eben Venter (gebore in 1954) het in 1986 na Australië verhuis maar sedertdien (periodiek) na Suid-Afrika (Prins Albert) teruggekeer. Hy en sy lewensmaat, Gerard Dunlop, het ‘n restaurant in Melbourne bedryf.* Venter het ‘n roman oor die nuwe Suid-Afrika in wording gepubliseer: Horrelpoot (Kaapstad: Tafelberg, 2006, 326p, R215; Amazon Kindle $24,15 – ook in Engels beskikbaar: Trenchman, 2008; Amazon Kindle $36,79). Soos Ingrid Winterbach word Venter deur literêre kritici as van die beste hedendaagse romanskrywers beskou. Albei irriteer my met hulle onsuiwere Afrikaans.** In Venter se geval is daar heelwat pogings tot mooiskrywery. Wat oneg aandoen, is die onrealistiese oordrywing van baie van die gebeurtenisse. Wat afstootlik is, is die buitensporige klem op liggaamlikheid/lyflikheid, veral ekskresies. In die boek is daar heelwat teks in Engels, asook in Xhosa. Laasgenoemde na aanleiding van die outeur se jeug in die Oos-Kaap. Horrelpoot was nie eintlik ‘n aangename leeservaring nie. In daardie opsig beveel ek nie die boek aan nie. Ek bepaal my hoofsaaklik by inligting oor die toekomstige Suid-Afrika soos deur Venter in die vooruitsig gestel.

[* Na aanleiding van die jongste bekronings in die Afrikaanse letterkunde het ek my begin afvra: Behoort daar nie ‘n prys spesifiek vir heteroseksuele skrywers ingestel te word nie?

** Johannes Comestor het Winterbach se boek, Die aanspraak van lewende wesens (2012) bespreek en besware teen die gehalte van haar Afrikaans geopper (LitNet 22.10.2013). Chantelle Gray het Winterbach se geradbraakte Afrikaans teen hierdie besware verdedig (LitNet 7.07.2015).]

“Sekere karakters en scénes … is herinterpretasies van [Joseph] Conrad se oorspronklike teks” (p 325), te wete Heart of darkness (1899) – Praag 27.04.2019. Elkeen van die dertien hoofstukke begin met ‘n aanhaling uit daardie novelle. Marlouw (Martin Jasper Louw), die teenhanger van Conrad se Marlow, is die ek- en hoofkarakter. Marlouw is op soek na sy suster, Heleen Spies, se seun, Koert, die teenhanger van Conrad se Kurtz. Marlow onderneem ‘n moeisame tog tot diep in die Kongo om Kurtz te vind. Op ‘n soortgelyke manier vertrek Marlouw uit Australië, waar hy en sy suster hulle as oud-Suid-Afrikaners in Melbourne gevestig het, na Suid-Afrika om Koert op hulle destydse familieplaas, Ouplaas, in die Oos-Kaap te gaan soek en moontlik na Australië terug te bring. In albei verhale is daar heelwat gerugte en bespiegelinge vooraf oor Kurtz/Koert, bv dat hy dood is, totdat Marlow/Marlouw hom vind. In die lande waar die twee verhale afspeel, onderskeidelik die destydse Leopold-Kongo en die nuwe Suid-Afrika in wording, heers daar haas onleefbare omstandighede.

Marlouw is met ‘n gebreklike voet gebore. Hy is die horrelpoot in die boektitel. Sy neef, Koert, het gangreen in sy een voet. “Die kuit gaan definitief saam met die voet afgesit moet word” (288). Hierdie kreupelheid by albei dui moontlik op hulle beweerde apartheidskuld; dermate dat hulle nie normaal in Suid-Afrika kan funksioneer nie. Van Marlouw se voet word gesê: “Daar móét skuld gewees het. Snags die spalke, die leerbandjies en gespes gespan om die voet te probeer op- en terugbuig, bedags die potsierlike, ortopediese skoen” (140).

Marlouw het hom aanvanklik verset teen sy suster te aandrang dat hy Koert moet gaan opsoek en haal. Hy sê: “Ek wou nooit weer teruggaan na ‘n land waar ‘n wit vel as teken van bevoorregting gesien word nie” (8) en “Here, laat ek die vaderland en Ouplaas nooit weer sien nie, laat ek my vir die res van my kortstondige aardse bestaan daarvan losmaak” (10). “Kaart en transport van Ouplaas is aan drie [swart] families oorgedra” (11). Dit het gebeur nadat die Landless People’s Movement die plaaswerkers opgestook het met die geykte leuen: “Julle baas het die grond van julle gesteel” (108). Die swartes op die plaas het hardegat met die blankes geword. Mildred, een van die swartes op die plaas, het met hierdie verwyt vorendag gekom: “Meer kos vir julle honde as vir ons en ons kinders op die plaas, julle honde het meer vleis geëet as ons, jy dink ek het nie gesien nie” (146). “Hulle nuutgevonde gesag moet met ou griewe uitgebalanseer word” (146). “Ek het die [swart] mense nooit geken of verstaan nie, selfs toe ek nog hier tussen hulle gewoon het nie” (52).

“Toe die plaasaanvalle en grondeise begin toeneem, het ek en Heleen hom [Pappie] telkemale gesmeek om die plaas te verkoop … Ek was nooit bang ons sou alles verloor nie, ek het gewéét ons sou alles verloor … hierdie land is besig om te sink … Moes ons nou alles wat ons bereik het sommerso van die tafel afvee?” (208). Daar was dertien geslagte Louws in hierdie land (209). Ben, Marlouw se pa, “was bang ons Afrikaners word wortel en tak uitgewis. Dis die kern van my vrees” (211). Hierdie oervrees is glo in die brein, in die amigdala, gesetel. “Ek glo dat ons vanaf ons eerste vader wat hier voet aan wal gesit het, hierdie droom [van die oorlewing van ons spesie/blankes/Afrikaners] gehad het om ons teen lewensgevaar te waarsku … Dis aan ons gegee sodat ons kan opstaan, ons kan verdedig en kan oorleef. Maar dit lyk vir my of ons gefaal het. Die amigdala het ingesluimer. Ons het nie geluister nie, ons het die tekens nie reg gelees nie en daarom het ons nie betyds begin veg of padgee nie. Ons het handdoek ingegooi, ons het ons eie ondergang bewerk” (211-212).

Marlouw se suster het haar Suid-Afrikaanse (bruin) huishulp, Jocelyn, saamgebring na Australië. Jocelyn verkies om net Engels met Marlouw te praat en Marlouw wil net Afrikaans met haar praat. “Sy moenie vir my kom vertel dis wat sy by haar eie huis praat nie” (14). Vandat Jocelyn in Australië is, “het haar velkleur al hoe bleker geraak” (15). Oor sy voorgenome besoek aan Suid-Afrika sê Joselyn aan Marlouw: “Hulle sal jou nie respekteer nie. Dis nie ‘n marshmallowland waar almal ewe soet wag sodat die wit meneer eerste kan inklim nie. Het jy al gedink hoe daardie mense jou gaan sien? Jy kan ‘n victim word … Daardie mense het self soveel behoeftes” (23).

“Ek moet tot op Fidji kom om ‘n vlug na Johannesburg te haal. SAL-vliegtuie voldoen nie meer aan die standaarde van die Internasionale Lugvaartorganisasie nie en word my eie land se lugruim geweier” (36). Marlouw “slaan versigtig oor na Afrikaans” en sê aan ‘n mede-passasier, JL Smit: “‘Dis ‘n vlieënde doodskis, dié. Kyk hoe lyk die sitplekke. Ons moet seker maar ons gebede opsê’ … Daar is min van ons Afrikaners oor, en wie weet of dié een nog Afrikaans kan of wil praat” (36). Smit verkies om deesdae eerder in Angola te woon (37). In Botswana gaan dit ook beter as in Suid-Afrika (177). Oor Suid-Afrika sê Smit: “Daar is geen sentrale regering meer oor nie. Ná die [Koeberg-kernkragsentrale- (67)] ontploffing in die suide het dinge gou versleg. Meeste buitelandse beleggers het toe padgegee … hoe dieper jy die binneland invaar, hoe skaarser raak die dinge wat jy nodig het om te oorleef. En ek praat nou nie van ordentlik leef nie. Ek praat net van leef” (37). “As jy eers daar aangekom het, moet jy vir jouself kan sorg, dis die belangrikste” (38). “Die wit mense wat oorgebly het, bly oor omdat hulle nie kan padgee nie. Hulle is laer as die armblankes van destyds” (40).

Daar is nood (58), lyding en oorlewingsangs in Suid-Afrika (56). “Daar’s geen twyfel nie, bekommernis is ‘n vorm van ongeloof” (46). Marlouw verlang na “‘n juweeltjie nostalgie uit daardie [goeie ou] dae” (54). “Tyd vir gewetes is verby” (56). “Die kort geskiedenis van ons voorgeslagte” was “slegs ‘n asemteug lank” (49). Nou: “Daar’s siekte in daai land wat handuit geruk het” (4). “‘n Mens moet maar hard raak, anders gaan jy dit wragtig nie maak nie” (56). “Daar is te veel mense wat jy probeer help” (92). “Gee my ‘n paar dae, langer gaan die beelde van dié mense nie by my boer nie” (57). Marlouw haal ‘n Rooikat-taxi op Bloemfontein se lughawe – die Afrikaanssprekende bestuurder praat aanvanklik Engels. (Ek het onlangs ‘n minibustaxi met die gepaste naam van Stoutgat gesien.) “Sy taxi is ingerig met musiek – voloop en rondom” (55). Daar is nie meer televisie nie; net radio af en toe. “Daar is dan nie eers meer ‘n telefoondiens nie” (198). “Die krag kom net party dae, en hou nooit langer as tot by vyfuur in die middag nie” (95). “Min elektrisiteit. Lang, donker nagte volg al korter opmekaar” (70). In plaas van elektrisiteit is daar kerse, olielampe en paraffien-yskaste. Daar is geen geld oor in die staatskoffers nie. “Al hoe meer mense [het] op welsyn begin staatmaak” (61). “Daar het niks van die hospitale oorgebly nie” (90). Bull Brand bemark nou “Pap & Meat” (83).

Petrol is onbetaalbaar duur. “Snags durf niemand … die paaie aan nie” (67). Marlouw koop vir hom ‘n bakkie in Bloemfontein en reis suid na Aliwal-Noord. “Die bakkie styg en val soos die teerblad meegee en later heeltemal verdwyn, iets wat ek nie sou kon voorspel nie, al wou ek ook. Dis die ene gruis, slaggate en groot, los klippers” (75). Later val die bakkie “tot op diepwatervlak waar die teer sowel as die gruisbolaag heeltemal weggevreet is en die pad so ver insny dat ek tot op vensterhoogte onder die oppervlak ry. Hier kom ek op yslike slaggate af, groot genoeg om ‘n uitgegroeide boerboel in weg te steek” (75). Om Marlouw is daar verskroeide aarde. “Die asveld waardeur ek vandag gery het, die manier waarop die landskap haar aan my wou wys, wou hê dat ek niks van die voortyd meer herken nie” (99).

Op Smithfield is daar ‘n Skandinawiër wat sê sy “restaurant is maar net my poging om ‘n bietjie beskaafdheid te bewaar” (87). Hy “was reg, dit was ‘n [Europese] kultuur wat nooit by hierdie land gepas het nie, van die heel begin af was dit ‘n onmoontlikheid om dit hier vol te hou … Alles tot niet” (158). In sy gedagtes hoor Marlouw hoe sy ouma Attie dit beaam: “Dis alles tot niet” (160). Marlouw het tydens sy bevryde tyd in Australië terug aan Suid-Afrika gedink: “Ek het altyd die gevoel gehad dat ek nie in daardie land hoort nie, dat my mense, my voorgeslagte ook eintlik nooit daar gehoort het nie … En wie is jy? Ek het nooit êrens ingepas nie” (163).

“Jy hoef nie eers self te roei nie, spoel sommer saam” (57). Marlouw verset hom hierteen. “Hoop. Iewers moet daar ‘n bestemming wees. ‘n Plek waarheen mens kan gaan. Iets wat nog die moeite werd is … die wete dat daar nog iewers iets beter bestaan” (58). “Die moeite wat ek het om die vloed terug te hou, teen die gety in te swem en te keer dat ek saam wegspoel. Ek mag my nie oorgee nie, ek het nog oorgenoeg wilskrag om af te klim” (59). “Probeer om hulle oë te vermy. Ter wille van jou sieleheil, glo my, is beter so … jy kan vir die mense jammer voel. Jy kan probeer om iets vir hulle te doen, maar hulle het nou te veel geword … Dis die angs dat ek gaan wegspoel saam met hulle” (60). “Die reëls van die spel het soveel verander dat ek alles weer van voor af moet leer” (112).

Nadat Marlouw in Aliwal-Noord oornag het, vat hy die Steynsburg-pad na Maitland, die dorp waar hy grootgeword het. Dit is in werklikheid Burgersdorp, die outeur se geboortedorp, wat maklik herkenbaar is vanweë die verwysing na “die afkop-marmervrou, die ou Afrikaanse [eintlik Hollandse] taalmonument” (163), onthul in 1893. Die Britte het die monument tydens die Anglo-Boere-oorlog geskend. “Die Nederduitse Gereformeerde kerk het ‘n staal-en-lemmetjiesdraad-omheining” (110). “Solank ons net die Huis van die Here teen die oormag kan beskerm” (111). Die burgemeester, Mervyn Jantjies, vra of hy “die komende winter maar die kerkbome vir brandhout kan gebruik. Toe skrik die gemeente, hulle sien die wêreld het radikaal verander” (111). Die statige Gereformeerde Kerk is ‘n weeshuis. Aan ‘n winkeleienaar sê Marlouw: “Mister Wesley, I am shocked about the state of this town … Daar’s dan niks oor nie … I am in a constant state of readjustment as no answers and no solutions are apparent” (169). Wesley sê hy het besluit om hom eerder te laat veras as om begrawe te word. “No one wants to be buried in the graveyards anymore. Oh, it is a sin against God what is happening out here” (170).

Op Ouplaas aangekom – soortgelyk aan die plaas waarop Venter grootgeword het – merk Marlouw op: “Alles kaal, g’n boom soos in die voortyd toe die veld hier sonder huis of skuur of kraal gestaan het” (118). “Daar is, God vergewe die byl, geen enkele boom meer oor nie” (118). “Koert is nêrens te siene nie” (118). “Hy is hier, maar jy kan hom nie nou sien nie. Jy kan hom net sien as hy vir jou laat roep” (127). “Ek kyk hulpeloos om my rond waar die kinders en opgeskote meisie-ma’s en pluimvee en brandsiek brakke en verveerde katte ronddwaal of sommer op ‘n plek gaan staan sonder rigting of rede. Wat doen jy in godsnaam as jy so arm is dat jy niks het en niks het om te doen nie – alles is gedaan, alles tot niet sodat die werf byna onherkenbaar is” (119).

“Wat die plaas betref, het ek reeds genoeg gesien: die veld is vertrap, die watertafel laag, alles tot op die nerf toe verinneweer. Die mense op Ouplaas het min oor om van te lewe en die bietjie wat daar is, gaan hulle nie ver bring nie” (165). “Op ‘n afstand hou die swerm aasvoëlkinders ons almal dop” (161). “Ek huil” (119). Mildred, een van die nuwe eienaars, sê: “Tyd vir huil is verby … Dis nie meer jou mammie en jou pappie se plaas nie. Óns bly nou hier, sak en pak. Maar ons is dolgelukkig” (119). “‘Mildred,’ sê ek by gebrek aan iets anders om te sê – ek wou nooit weer enigeen van hulle gesien het nie, ek wou dít nooit sien nie – ‘ek is nou hier'” (119).

Die plaasopstal is in vier verdeel “om plek te maak vir die behoeftes van drie families, asook vir Koert Spies” (122). Koert het sy deel deeglik afgeskei deur dit aan die huiskant toe te messel en sy voordeur met ‘n veiligheidshek te beskerm. Al die familiemeubels word deur Koert in sy deel geberg. Die nuwe eienaars het egter op die gordyne beslag gelê en daarvan klere gemaak. “Van die ruite is gebreek en met hardbord of swart plastieksak bedek” (139). “Hier is húlle baas, dit is húlle huis. As daar gesê gaan word hoe dinge hier gedoen moet word, dan is dit hulle wat gaan sê” (129). Marlouw kry ‘n matras waarop hy in die kwartiere van een van die eienaars kan/moet slaap. “Dis die eerste keer in my lewe dat ek so deur mense verswelg word, elkeen met sy arms en hande en bene en voete reg om en by my. Hier moet ek wragtig uit, anders gaan ek ‘n floute kry” (128). Mildred sê: “Ons is te deurmekaar geknoop om ons van mekaar los te heg, slegs saam kan ons vorentoe beweeg” (129). Dit klink bekend.

Koert het “nie eers die moeite gedoen om te kom groet nie” (129). “Ek sal my kans met Koert afwag. Dis duidelik dat hy hier op Ouplaas ‘n besondere plek vir hom ingepalm het” (131). “Niemand mag blykbaar enigiets sonder Koert se toestemming doen nie” (132). Wat Koert gedoen het, is om ‘n florerende veehandel op te bou. “Hy het naderhand skape by ander plase aangekoop en op Ouplaas kom vetmaak om vleis aan die abattoir te lewer” (175). Die omgewing was van hom vir vleis afhanklik. Met sy geld het hy invloed by die eienaars van Ouplaas gekoop deur vleis, drank en ander geskenke aan hulle uit te deel. Op hierdie manier het sy woord wet op die plaas en selfs in die distrik geword. “Ag, Mildred … Jy praat van júlle plaas, maar intussen is dit Koert wat julle hiet en gebied” (265).

“Vreemdste van alles is dat die erfgename van die plaas, die wetlike erfgename, toegelaat het dat hy maak soos hy lekkerkry” (267). “Hy het ons baie gehelp, hy help almal” (152). “As dit nie vir Koert was nie, dan was daar al lankal niks meer hier op Ouplaas oor nie” (174). Koert het die wit/swart-grens oorgesteek deur een van die jongvroue op die plaas, Esmie Phumzile, tot bywyf en “prinses van die werf” te maak (120). “Koert trek haar voor en stop haar geld in die hande” (148). Sy dra duur klere maar is siek aan vigs. “Het Esmie dalk die virus by jóú opgetel, Koert?” (261). Esmie sê aan Marlouw: “Mense raak skoon opgewonde oor vars nuus. In die leë aande wanneer ons niks het om te doen nie, maak ons onsself daarmee vol. Dis een ding wat armoede nie van ons kan wegneem nie en wat ons nie siek maak nie. Vertel my hoe is dit daar anderkant” (130) in Australië.

Spoedig word dit vir Marlouw duidelik dat Koert siek is, belangstelling in die plaas verloor en in onaktiwiteit verval het. Nou verwag die swartes dat Marlouw moet regmaak wat op die plaas verkeerd is en hulle aan die lewe hou. “Ons moet daardie trekker weer laat regmaak, Marlo’tjie” (129). Die skape vrek op ‘n streep. Marlouw word gevra om doseermiddel op die dorp te gaan koop. Na verloop van dae het hy nog nie eens vir Koert te siene gekry nie. Marlouw antwoord: “Laat weet vir Koert hy moet hom gereed maak en ‘n tyd sê waarop ek hom kan groet en met hom praat. Dan sal ek julle help en kan ons die dous gaan koop” (149). Die volgende probleem wat voor Marlouw se deur gelê word, is “die windpomp werk nie meer so mooi nie” (153). “Sy pype lek … waar gaan ons geld kry om hulle reg te maak of nuwe pype en [rubber]sole te koop?” (154). “Dis nou net een windpomp hier in die Huiskamp wat werk” (154). “Die twee fonteine [het] lankal opgedroog” (155). Marlouw sê: “Julle maak seker grappies. Ek sal nooit weer hier kom bly nie. Ek weet nie eers hoekom ek my bekommer oor julle en julle vee nie” (154).

“Nie een van julle weet waarmee julle besig is nie” (155). “Ek is die pad byster, ongeduldig met myself, geïrriteerd met my sorgsaamheid … Ek is besig om stroomop te neuk om skaapdoseermiddel te gaan haal – is dit waarom ek na hierdie land gekom het? Om deur ander oorlewingstake opgeslurp te raak. My erbarmlike hart te oefen en uiteindelik af te gee: Hier, neem dit, ek het eintlik gekom om julle te help” (155). Naas die doseermiddel moet hy ook meel, koffie en suiker koop. “Ek is nie hier om julle los te koop nie” (168). Een van die swart plaasbewoners sê: “Marlo’tjie, dis ons land dié. Ons het ons eie rules. Jy moet nou nie vir jou opwerk nie, Marlo’tjie” (168). Wat doen die swartes terwyl aksie en geldbesteding van Marlouw verwag word? “Die winterson is op sy geselligste en almal sit en bak op die stoep agter die kombuis … Laat ons die bietjie hitte van die son geniet, vanaand slaap ons weer op ons dun, koue matrasse” (170).

“Hulle verdra my nie regtig hier nie. My teenwoordigheid het die verlede opgediep” (172). “Ek moes nooit gekom het nie” (173). Marlouw word verwyt: “Julle wit mense het altyd so min tyd en so baie goed” (172). “Die hand van die patron [donateur] wat altyd oop is, wat altyd gee. Waarom sal ons dan nie sit en wag dat die tyd omgaan nie. Marlo’tjie het teruggekom om ons te kom help” (173). Esmie sê: “As jy en Koert die dag hier loop, vrek ons almal op ‘n hoop” (174). Maar die oudste swarte op die plaas, ouma Zuka, noem wit mense mzungu. “Semanties hoort dit nie by die term ‘mens’ nie. Net Afrikane kwalifiseer as abantu, as mense. Ek, met my wit vel, en Koert, val buite die menslike kategorie. Vir ouma Zuka is ek en Koert mzungu, ‘n onding, ‘n soort nie-mens” (181).

Twee polisiemanne kom op Ouplaas aan en beskuldig Marlouw valslik daarvan dat hy sy bakkie gesteel het. Koert stuur een van die plaaswerkers om die polisie om te koop en Marlouw los te kry. “Koert het gesê ek moet die vleis bring dat jy nie vassit in die tronk” (192). Dit is die swartes wat hiet en gebied en Marlouw wat iets probeer uitrig. “Eers spit ek al die onkruid uit, dan dolwe ek die grond om en maak beddings reg vir saai. Ek het al drie klaargemaak, vir wortels, pampoen en tamaties” (204). Op die vullishoop het hy “op veertien boerpampoenpitte afgekom” (204). Daar is nie meer brandhout vir die kombuis nie. “Weet jy wat, Mildred? Ek is moeg vir almal van julle. Hier’s baie wat jonger as ek is en jy vra vir my om hout te gaan maak?” (230). Tog sê Marlouw: “Ek sal gaan hout haal” (205). Marlouw het ook die slaapkwartiere wat hy met die swartes deel, reggetrek. “Ek het vandag my bed opgemaak en November se woonruimte ‘n bietjie aan die kant gemaak. Ek het ‘n kledingstuk opgevou, Pilot se Nikes langs mekaar geplaas, sy beddegoed uitgeskud en lug gegee, toe uitgevee” (226).

Terwyl Marlouw hout in die veld versamel, kom daar ‘n blanke vrou te perd aan. Sy woon op ‘n buurplaas. Sy sê: “Nie een van ons [blankes] wat [in die land] oorgebly het, kan dit meer bekostig om Samaritaan te speel nie. Daar is te min van alles” (217). “Die Afrikaners het soos die Jode hulleself aan ‘n magtige diaspora uitgelewer en die bloedrivier vir goed verlaat, maar anders as die Jode het hulle selfs hulle taal soos mufbrood op die water gegooi, snel drywend en stroomaf sodat van die woorde binne die taal, woorde wat almal eens op ‘n tyd onthou het, al vinniger weggevloei en onderwater begin vedwyn het. Dan onder en dan bo die water soos vingervissies, soms kon jy hulle spatgeluid net nog onderskei, maar soos die geringste waterlewe het hulle ook verdwyn om nooit meer gesien of gehoor te word nie, vinniger en in groter getalle, sodat hulle teenwoordigheid altyd geringer geword het, altyd maar vaer totdat daar g’n enkele taal of tyding meer van hierdie woorde se bestaan oorgebly het nie” (219). “Sy moet tog weet dat die bloed- en woordbande waarop sy sinspeel, iets van die verlede is” (219-220). Sy antwoord: “Tye het so verander, ek was vir ‘n oomblik meegevoer, ek het vergeet dat die ou dae vir altyd verby is” (220). “Daar het niks meer warm of lekker vir ons oorgebly nie” (222). Sy vertel dat haar man skape steel. “Of jy baklei volgens die heersende reëls, of jy gaan tot niet … Daar bestaan nie meer iets soos gewete in hierdie land nie” (223). “Ons menswaardigheid, dié het ook later in die slag gebly” (224).

Na verloop van dae, “afgeleef van die antisipasie, van die triestigheid van alles” (242), staan Koert uiteindelik ‘n oudiënsie aan Marlouw toe. Koert lê in sy bed. Hy is erg oorgewig, “‘n logge gestalte soos dié van ‘n varkbeer” (183), ‘n “wanstaltige kolos” (245). Dit is omdat hy, soos hulle almal, twee keer per dag eet: “pap vir ontbyt en saans pap en sous” (182). Weens sy buitensporige gewig en sy besmette voet, kan Koert nie meer loop nie; ook weens dranksug. “Hoe’t jy so vet geword, man? Dis godsonmoontlik om jou te hanteer soos jy nou is” (261). “Ek kannie meer nie staan nie” (253). Koert het “die stem van ‘n vertraagde” (244) en praat ‘n mengsel van Afrikaans, Engels en Duits. “Whaz left for Koert … Eintlik fokkol-hol … nothin’ left to salvage. Alle hoop in sy malle moer” (246). “Die vrees dat die man met die mes by die bed van die voorvader die oorhand sal kry en dat daar niks van ons gaan oorbly nie: hier is dit nou, die niks, in groot maat. ‘n Misbaksel wat net ‘n spoegie van die oorspronklike taal behou het” (246).

Koert sê vir Marlouw: “Lag jou whiskers af, maine bradder. Van lag kom skyt, sien jy wat ek nog kan ge-remember kry. Julle-se taal wat julle so geshape en gedress en opgeprop het. Vir wat? Eintlik vir niks … ek is hy, ek is die taal, die volk, ekke is julle-se fear … die very heart of darkness wat geremyn het” (254). “Daar’s ni a past en no future hier nie” (256). “Ek vrek, ekke … My kingdom came and went. Ek sense dit nou, they’re starting to lose respects. Dollars is op, vlys is gedaan … Ekke’t alles vir hulle-se gegee wat ek kan, alles” (258). Wanneer ‘n blanke nie meer gee nie, is sy tyd verby. Koert “sê sy hele lewe is ‘n flater” (268). “Dis poegaai met als … Jy praat jou bek verby, gestuff met ‘n taal enne attitude wat nie meer hier belong nie” (260). Marlouw vra: “Wat het van jou geword, Koert? Wat het van ons geword?” (256). “Dis verby met Koert en dis verby met my, met ons almal, maar wie gee op die oomblik vir die almal om?” (256).

Marlouw glo sy pa wil niks met sy kleinseun, Koert, te make hê nie. “Hy is ‘n deurbringer wat sy moedertaal weggegooi het. Sy geslag het ons herkoms vertrap. Nekomgedraai. Ek ag hom nie as ‘n Louw nie … [Hy is] ‘n Basterafrikaner, skuim” (212). Dan kry Marlouw in sy gedagtes hierdie opdrag van sy pa: “Ek wil hê jy moet teruggaan na die begraafplaas op oupa Rhymie se plaas, daar waar ons begrawe lê. Gaan verwoes alles, alles. Steek die kransies aan die brand, vee die hele begraafplaas plat. Ek wil hê daar moet g’n niks van my en Mammie en ons familie in hierdie land meer oorbly nie … Ek weet jy twyfel aan die rede vir jou koms na die vervloekte land *… Gaan nog vandag en maak daardie begraafplaas gelyk met die grond. Dis die laaste ding wat ek van jou vra, my kind. Laat my in vrede rus, in Godsnaam” (213). “Koert het Pappie en Mammie se aardse nalatenskap onteer … Die enigma van Koert Spies, die wete dat hy, sy soort, die laaste van ons nageslag was wat daar oorgebly het – dit was so, maar ek kon nie daarmee vrede maak nie” (269). [* Nie meer FA Venter se Bedoelde land (1968) nie.]

Koert wil saam met Marlouw gaan om die familiebegraafplaas op sy oupa se eerstydse plaas te vernietig. Die swart woonbuurt sterk tot by die ringmuur. Grafskenders en kisdiewe is daar bedrywig. ‘n Draagbaar word geprakseer en met die hulp van verskeie persone word Koert, “die homp mens” (271), “die groot logge liggaam” (272), en sy matras op die bakkie gelaai; ook ‘n byl, voorhamer en sakke vleisbene. Toe die swartes in die buurt agterkom dat Koert agterop die bakkie is en hy hulle opdrag gee, help hulle met oorgawe aan die vernietiging van die grafte. Koert sê: “Hierso is julle-se long awaited vlysbene. Juicy, cummin fetch. Indulge yours, wretched of the earth” (275) – ‘n verwysing na Frantz Fanon se boek. Die vleisbene is egter nie genoeg vir almal nie. “Jy weet nie wat die mense alles wil hê nie” (279). Die swartes word al meer aggressief, gooi klippe na die bakkie en val vir Koert aan. “Almal in hierdie land is voortdurend uitgelewer aan die dood” (284). Hulle albei keer darem lewend terug na Ouplaas.

Die laaste windpomp, die een wat water aan die plaashuis voorsien, is nou ook stukkend. “Dis klaar met die mense op Ouplaas” (284) en die swartes lag daaroor. Mildred sê: “‘Water, Marlo’tjie. Die put is in die kalf,’ probeer sy vir Mammie namaak en kom vat aan my arm, sy’s desperaat. ‘Jy moet ons help'” (285). “Nuwe ysterpyp en [rubber]sole. Maar jy kry dié goed nie op Maitland nie. Jy sal na ‘n ander plek moet ry. Bloemfontein sal nog hê” (289). Marlouw het egter genoeg van hierdie parasiete gehad: “Vergeet dit. As julle dink ek gaan Bloemfontein toe jaag om vir julle windpompparte te gaan koop en weer met die einste parte terugry – Mildred, julle moet nou mooi luister: as ek weer in Bloemfontein kom, is ek klaar met hierdie land. Dan vlieg ek met die vliegtuig weg. Ek kom nooit weer terug nie” (290).

Koert besef dat hy én Ouplaas aan hulle einde gekom het. Marlouw: “Dertien geslagte en drie en ‘n halwe eeu op die kontinent kom tot ‘n einde. Ander gaan hier voortplant en -leef, maar óns sal nie. Ek en my mense het vir goed hiervandaan verdwyn” (297). Vir oulaas reël Koert ‘n groot partytjie op Ouplaas. Voertuie bring mense van elders. Daar is drie kleingoed agter in ‘n motor. “‘Hier,’ roep sy [Mildred] na my om hand by te sit met die bloedjies. Ek en Mildred dra hulle in ons arms aan” (293). November, ‘n swarte, sê: “Die Here sal ons nie weggooi nie, ons is sy mense” (297). Hulle wag op die verskyning van Koert. Mildred sê: “Hierdie nag gaan nog lank nag maak voor die dag kom. Ag, hy [Koert] kan ook wegbly, die dag van môre, ons het hom nie meer nodig nie” (299-300). “Teen môre gaan daar net as en stof oorbly” (303).

Uiteindelik daag Koert op. “Hy kruip, hy sleep homself voort” (303). Hy dink hy is steeds “die ware Jakob, die outentieke, wit meester” (305). Maar ouma Zuka sê: “Hierdie mzungu is ‘n ongedierte wat op julle mensewerf kom bly het” (306). Koert is nie meer bruikbaar nie. Sy nut is uitgedien. Die swartes steek Koert met ‘n mes dood. “Waar gaan hulle water vandaan kry om hulle moordenaarshande af te was?” (311). Soos by Kurtz (“The horror! The horror!”), is Koert se laaste woorde: “Die horrel, die horrel” (310) – die afgryslikheid en natuurlik ook ‘n sinspeling op die romantitel, Horrelpoot. Kurtz verwys na die afgryslik wat blanke koloniste in die Kongo geskep het. Koert, daarenteen, gee uitdrukking aan die volslae gemors wat swartes van Suid-Afrika, ‘n eens beskaafde Europese land, gemaak het. Marlouw wat, soos Koert, die swartes ook nie meer wil help nie, moet vlug vir sy lewe. Esmie wil saam met hom Australië toe gaan. Haar troefkaart is: “Jy moet my saamvat, ek het Koert se kind” (312). Maar Marlouw antwoord: “Hulle sal jou nooit binnelaat nie” (312). “Esmie het familie geword. Die veertiende geslag sal in hierdie land gebore word” (313).

Terug in Australië vertel Marlouw so min moontlik ongure besonderhede aan sy suster, Heleen. “Niks oor Koert se voorkoms, niks oor die omgewing waar hy gelewe en gesterwe het … nie” (318). Heleen is meer begaan oor haar hond wat dood is as oor die dood van haar seun, Koert. Sy stel eerder belang in wat Koert van haar gesê het: “Het Koert oor my uitgevra?” (317). “Het hy na my gevra toe hy sterf?” (319). “Hy was toe al baie ver heen, Heleen, dit moet jy goed begryp. Daar het allerhande woorde by sy mond uitgekom. Jy sou amper kon sê, uitgeborrel. En ja, een van die woorde was jou naam” (319-320). “Ek kom vinnig orent en tree weg van haar en my noodleuen en probeer myself tevergeefs vergewe” (320). “Sy gaan tot die bitter einde lojaal teenoor haar eniggeborene bly” (319).

Die vlermuise het eerste in die verlate huis op Ouplaas ingetrek. Die sinkplate van die dak is weggery. Miere het die opstal ingeneem. Paddas, skilpaaie, bosduiwe, springhase en springbokke het hulle verskyning in die veld gemaak. “Maar g’n mensespoor of mensestem ooit weer op daardie stuk aarde nie. Die naam van die plaas ook al lank vergete. Bid jou aan: wind dwarsdeur die murasie van die opstal asof daar nooit ‘n mens gewoon het nie” (323).

 

VF Plus veroordeel plaasmoord in Bonnievale

Besonderhede oor ʼn plaasaanval hierdie week in Bonnievale in die Wes-Kaap is ontstellend, maar terselfdertyd ook tekenend van die verskuiwing van die verskynsel van plaasaanvalle na die Wes-Kaap waar dit voorheen haas onbekend was.

In die voorval Maandag op die plaas Kapteinsdrif naby Bonnievale, is mnr. Tool Wessels (55) vermoor en sy vrou, Liezel, erg beseer nadat sy onder meer met kookwater gebrand is. Mnr. Wessels is ook grusaam gemartel voordat hy vermoor is.

“Die VF Plus veroordeel hierdie voorval, soos elke moord en geweldsvoorval in Suid-Afrika waarin mense betrokke is en vermoor of beseer word, in die sterkste terme moontlik. Dit is onaanvaarbaar,” sê dr Corné Mulder, VF Plus-leier in die Wes-kaap

Die party wil sy opregte medelye uitspreek teenoor naasbestaandes en vriende van die egpaar, en teenoor die gesinslede in die besonder.

“Die VF Plus het dit nog altyd sy erns gemaak met plaasaanvalle, en sal voortgaan om druk vol te hou op die regering om dié soort misdaad te prioritiseer, en sal ook aanhou met sy veldtog om die internasionale gemeenskap op hoogte te hou aangaande plaasaanvalle in Suid-Afrika,” sê Mulder.

Leon Lemmer: RW Johnson: Die nuwe Suid-Afrika, ‘n nagmerrie

Dit is moeilik, selfs onmoontlik, om ‘n lys saam te stel van die verliese wat Suid-Afrikaners sedert 1994 gely het. Uit die blanke oogpunt is die verlies van ‘n gemeenskapslewe een van die sake wat my die meeste hinder. Daar was pragtige stede en dorpe met ‘n Europese atmosfeer. Die plattelandse dorpe het hoofsaaklik Afrikanersakeondernemings gehad. Die dorpe was skoon, ordentlike, veilige plekke, grootliks vry van misdaad. Die plaaslike owerheid is deur blankes beheer, bv ‘n eerbare burgemeester en ‘n bekwame, opgeleide stadsklerk of dorpsbestuurder. Elke dorp het grootliks aan homself behoort en sy eie heil uitgewerk. Goeie, bekostigbare, betroubare munisipale dienste is gelewer. Dit was aangenaam om in so ‘n omgewing te woon. Daarna het die hele atmosfeer verander. ‘n Ander manier van dink en doen is deesdae aan die orde van die dag en dit is nie ‘n beter manier nie.

Nadat die land in 1994 mandaatloos aan swartes oorgegee is, het die (midde)stede en dorpe beheer oor hulleself verloor. Enersyds is metropolitaanse gebiede geskep deur middestede en die omliggende gebiede elk onder ‘n enkele owerheid in te dwing. Andersyds is groepe dorpe in makro-munisipaliteite saamgegroepeer. Die hoofmotivering hiervoor was dat daar nêrens in die land ‘n plaaslike owerheid mag wees waar die nie-blankes, veral die swartes, in die minderheid is nie. Die gevolg was dat poste in al die plaaslike owerhede meesal deur onervare en onkundige nie-blankes, veral swartes, verswelg is. Die koste van munisipale bestuur en administrasie het eksponensieel gestyg terwyl die gehalte van die dienste dramaties gedaal het. Die blanke belastingbetalers is die hoofverloorders omdat hulle al hoe meer in ruil vir al hoe minder moet opdok terwyl hulle, danksy FW de Klerk en sy groepie meelopers, geen deurslaggewende beheer oor die verslegtende situasie het nie.

Dit is nie net die plaaslike owerhede wat in die hande van veral swartes beland het nie, maar ook die sentrale en provinsiale regerings. Immigrante stroom meesal onwettig uit veral die res van swart Afrika en die Indiese subkontinent die land binne. Hierdie inkommers is oorwegend ongeskoolde mense vir wie daar plaaslik geen aanvraag bestaan nie. Hulle plak, tree op as bv voertuigwagte, straatsmouse en misdadigers en misbruik gratis mediese en onderwysdienste. Die land het reeds miljoene werkloses wat die staatskas uitput weens toelaes waarop hulle aanspraak maak en as stemvee vir die ANC funksioneer. Tydens die “bevrydingstryd” het die ANC die plaaslike swartes geleer om nie vir munisipale dienste te betaal nie. Die meerendeel van hulle hou vol met hierdie onsosiale, misdadige gedrag terwyl die inkommers met hierdie parasitiese leefwyse akkoord gaan. Die resultaat is ‘n onhoudbare en onvolhoubare situasie. Gewelddadige diensleweringsbetogings deur nie-betalers is ‘n daaglikse verskynsel wat groot skade veroorsaak terwyl daar nie doeltreffend teen hierdie misdadigers opgetree word nie. Die relatief klein groepie belastingbetalers moet ook vir hierdie skade betaal.

Seker geen plattelandse dorp kan meer daarop aanspraak maak dat dit ‘n goedversorgde blanke dorp is nie. Die sakeondernemings het in die hande van veral inkommers beland. Die tradisionele Afrikanerwinkels (met hier en daar ‘n Engelse of Joodse een) het plek gemaak vir bv Somaliese winkels waarin Westerlinge geen behae het nie. Selfs in die middestede en dorpe word daar geplak. Straatslapers is ‘n algemene verskynsel. Die strate en sypaadjies is dikwels onversorg en die paaie wat plekke verbind is vol slaggate. Betroubare, veilige openbare vervoer bestaan feitlik nie. Eie vervoermiddels kan nie eens meer snags veilig in die straat gelaat word nie. Ek onthou ‘n tyd toe motors nie gesluit is nie; toe motors uit gewoonte ongesluit in Adderleystraat in Kaapstad geparkeer is. Private sekuriteitsdienste het toe nie bestaan nie. Daar was bitter min misdaad. ‘n Doeltreffende polisiediens en regspleging het verseker dat enigeen, behalwe misdadigers, geluk onder die son kon vind.

Dit is asof daar geen werklike besef is van die mate waarin die land binne ‘n kwarteeu agteruitgegaan het nie. Dit is asof baie inwoners hulleself probeer wysmaak dat ons omstandighede nie dramaties versleg het nie. Wat veral ontstellend is, is dat dit ook Afrikaanssprekende blankes is wat opportunities en met ‘n groot skeut valsheid voorgee dat al wat nodig is, is dat ons almal die bedenklike owerhede moet onderskraag; dat sodra die amptenare genoeg gesteel en KFC geëet het, hulle gaan lostrek om die nuwe Suid-Afrika “te maak werk” en dat ons almal dan een groot gelukkige familie saam met ons broers en susters in die res van Afrika gaan wees. Een van die opvallendste verskynsels in die swart sektor is die misdaadgeneigdheid, waarvan korrupsie ‘n voorbeeld is. Mense wat hulleself van 1994 af as bekleërs van die hoë morele grond bestempel het, het geblyk opperste misdadigers te wees. Ek dink nie enige blanke het by die intrede van die nuwe Suid-Afrika werklik besef hoe endemies swart misdadigheid op alle vlakke gaan blyk te wees nie. Die tyd toe Hans Strijdom (1893-1958, eerste minister 1954-1958) sy eie posseëls en koppiespelde gebruik en sy ampsmotor nooit vir eie gewin misbruik het nie, voel asof dit ligjare van die hede verwyder is. ‘n ANC-bewind was die laaste ding wat Strijdom sou koester.

Hiermee het ek hoofsaaklik enkele van die sigbare verliese uitgelig wat ons sedert 1994 gely het. Van veel groter belang is die minder sigbare en onsigbare verliese wat Afrikaners aangedoen is. Daar is ‘n onoorbrugbare kloof tussen Afrikaners wat trots op hulle verlede én hulleself is en diegene wat die nuwe bedeling omarm en die skuldkultus aanhang pleks van skuldmoeg en gatvol vir die vyande van die Afrikanerdom te wees. Daar is Afrikanerkultuurverlies weens grondige wantroue in kerkgenootskappe wat die koers byster geraak het; dus van die smalle weg afgedwaal en die breë weg van globalisme van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke en die Wêreldbond van Kerke betree het. Die ongedurigheid van die NG-gemeente Moreletapark met die NG Kerk kan onder meer hieraan toegeskryf word. Die NG Kerk is nie meer ‘n volkskerk nie. Daardie eer kom veel eerder die Afrikaanse Protestantse Kerk (APK) toe.

Daar is die smart wat geradbraakte Afrikaans veroorsaak en die afskaling en selfs uitroeiing van Afrikaans in skole en aan universiteite. Daar is liggaamlike en geestelike vryheid en selfbeskikking wat deur Afrikaners koerster word maar waarop tans ernstig inbreuk gemaak word. Blanke woongebiede en eie skole is die minimum vereistes vir Afrikanerselfbeskikking. Inklusiwiteit, diversiteit en multi-kulturaliteit werk vernietigend in op Afrikaners se lewensruimte. Samevattend kan gesê word dat daar sedert 1994 ‘n hartverskeurende verlies aan (Europese) beskawing en selfs van doodgewone ordentlikheid, is. Deesdae dien brutaliteit as plaasvervanger vir beskawing. Gelukkig is daar steeds diegene wat kultureel onoorwinlik suiwer Afrikaners bly met onuitroeibare Afrikanerskap diep in hulle gees en hart en niere en wat hulle Afrikanerwees ook spontaan na buite uitleef.

Daar is veral twee Engelstaliges wat ‘n meer realisties blik op die nuwe Suid-Afrika as baie van die Afrikaanse outeurs bied. Die een is Anthea Jeffery, wat uitstekende boeke soos People’s war (2009), The truth about the Truth Commission (1999) en BEE: Helping or hurting (2014) gepubliseer het. Die ander een is RW Johnson met voortreflike boeke soos South Africa’s brave new world (2010), How long will South Africa survive (2015/2017) en The African university? (2012). Laasgenoemde handel oor die Universiteit KwaZulu-Natal.

Malegapuru William Makgoba, rektor 2004-2014, het gepoog om kennis van Zoeloe van al die studente en personeellede te verwag; klaarblyklik om blankes en Indiërs sover moontlik uit te werk. In sy jongste boek (kyk hier onder) skryf Johnson: Makgoba “had all but destroyed the University of KwaZulu-Natal (p 61). ‘n Mens kan jou afvra: Waarom het die eens Afrikaanse universiteite nie soortgelyke moed openbaar deur eentalige Engelse studente en personeellede uit te sluit nie? Die hoofrede hiervoor is dat ten gunste van swartes gediskrimineer word. Die nuwe Suid-Afrika het nie ‘n era van gelykheid en nie-diskriminasie ingelui nie. “Aspiring academics or researchers would find that many universities had a ‘blacks only’ appointments policy” (88), wat niks anders as blatante rassediskriminasie is nie. Die Wikipedia-artikel oor Makgoba bied interessante leesstof.

Sowel Jeffery as Johnson het die tradisionele liberalisme as vertrekpunt en veroordeel apartheid met oorgawe, bv: “Apartheid was a dreadful, inhumane, and degrading system, but it was a long way short of slavery” (160-161). Johnson verwys sonder meer na “the nonsense of Bantustans” (201). Terselfdertyd is Jeffery en Johnson egter uitstekende waarnemers van die onverkwiklikhede en ongeregtighede van die nuwe Suid-Afrika, bv: “Ironically, the West and East Africans who throng to South Africa today have little or no sense of victimhood and frequently comment on how curious it is that black South Africans exhibit this trait so strongly, together with an accompanying sense of entitlement” (161). Die veronregting en bevoordeling van Amerikaanse swartes word deur die plaaslike swartes nageboots terwyl hulle en hulle voorsate nooit eens slawe was nie. Met verwysing na werkloosheid, wat tans die lot van minstens 10 miljoen in Suid-Afrika is (terwyl toegelaat word dat inkommers die land binnestroom), het Joan Robinson (1903-1983), ‘n marxistiese ekonoom, geskryf: “The misery of being exploited by capitalists is nothing compared to the misery of not being exploited” (161).

Fighting for the dream

RW Johnson (gebore in 1943) se jongste boek is Fighting for the dream (Johannesburg: Jonathan Ball, 2019, xii, 244p, R275; Amazon Kindle $12,18). Die hooftema is: Die 1994-droom het ‘n nagmerrie geword. “What this book is about is how it came to this. What are the real problems? And what will be necessary to fight for the dream?” (p 13). Die outeur was ‘n dosent aan die Universiteit Oxford en het soos baie ANC-kamerade in 1995 na Suid-Afrika teruggekeer, waar hy mettertyd al hoe meer ontnugter is. Johnson skryf vloeiend en onderhoudend. Die boek lees maklik en bestaan uit kort hoofstukke met onderhoofde. Die outeur is buitengewoon goed ingelig oor wat in Engels oor Suid-Afrika gepubliseer word.

Let op hierdie ná 1994 gevonde realisme: “The uncomfortable truth has to be faced that the Afrikaner Nationalists were quite correct in their designation of their opponent: they pointed to the disasters wrought by African nationalists elsewhere and argued that if the ANC was allowed to come to power in South Africa, the results would be the same. For obvious reasons a large section of international opinion found it convenient to accept the ANC claims of exceptionalism. Nobody [?] today would argue that apartheid was ever justifiable, but it is a bitter truth for liberals in South Africa today (myself included) that in this respect, at least, their National Party opponents have been vindicated” (101). “The ANC has been in power for a quarter of a century and its policies have resulted in failure on almost every front” (116).

Vir ingeligte lesers behoort baie van die inligting in die boek bekend te wees, maar dit word oortuigend en gesaghebbend in duidelike kontekste geplaas. Johnson is glad nie (meer) ‘n bewonderaar van die ANC nie. Hy kam al die staatshoofde sedert 1994 af, insluitende Nelson Mandela en Cyril Ramaphosa. Oor Mandela skryf Johnson: “South Africa’s downward slide began under him” (16). Suid-Afrika het ‘n “formerly developed country” geword (86). Die buitensporig groot kabinet word beskryf as “a forum where ignorance, incompetence and ideological blindness jostled to produce often extraordinary arguments and proposals” (3). “This was Mandela’s most damaging legacy: an overlarge and massively overpaid and underskilled bureaucracy” (18). “The ANC had always been squeamish about disciplining its own, so when the job had to be done it was invariably whites or Indians in the ANC who had to chair the disciplinary committee. In the case of Malema, the job was given to Derek Hanekom” (4).

Johnson verduidelik hoe onseker Ramaphosa se posisie in die ANC is. Die ANC-parlementslede word deur die ANC-party uit Luthuli-huis bestuur. Die sekretaris-generaal van die ANC, Ace Magashule, en sy adjunk, Jessie Duarte, is Zuma-ondersteuners en eintlik teenstanders van Ramaphosa. Verder is die lojaliteit van Ramaphosa se adjunk, David Mabuza, onseker. Mabuza was ‘n Zuma-ondersteuner maar het tydens die 2017-ANC-kongres sy steun aan Ramaphosa toegesê. Dit was heel moontlik ‘n opportunistiese skuif. In die topses in die ANC-uitvoerende komitee is daar nou geen Zoeloes nie, terwyl die helfte Zoeloes was in Zuma se termyn (54). As ‘n Venda-stamlid kan Ramaphosa nie op substansiële stamsteun aanspraak maak nie.

“Every possible sort of manipulation and vote-buying was possible in the election of delegates to the ANC conference” (6). Ook tydens die konferensie kan afgevaardigdes geïntimideer en stemme gekoop word. “Undeniably many votes were bought and many more were rigged” (52). Dit is amper ‘n wonderwerk dat Ramaphosa met 179 stemme gewen het; des te meer omdat Nomvula Mokonyane, “one of his [Zuma’s] strongest supporters, was made head of elections for the conference” (53). “Ramaphosa has no control over Luthuli House, the ANC’s headquarters office, and also is at the mercy of shifting majorities at the party’s NEC [National Executive Committee] meetings” (185).

Oor die ANC se wapenskandaal skryf Johnson: “There were recurrent reports that he [Thabo Mbeki] received $20 million. It is highly probable that a considerable cast of lesser characters received pay-offs and that the deal also paid for the ANC’s election campaign in 1999, thus solving a major problem for Mbeki” (22). “There is little doubt that the vast amounts of money spent by government departments and SOEs [state-owned enterprises] in ‘wasteful and irregular expenditure’, noted every year by auditors, played a considerable role in funding the party, as well as filling many other private pockets” (23). “The ANC leadership had no objection to corruption in itself, only to its political consequences” (28). Korrupsie is ‘n endemiese probleem in ANC-geledere (28). “As much as R100 billion may have been stolen through state capture by the Guptas and others” (87). Sylvia Lucas, wat in 2014 die premier van die Noord-Kaap geword het, staan bekend as “‘the Fast Food Premier’, spending R53 000 on fast food in her first ten weeks in office” (47).

Die vakbond Cosatu is soos die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party ‘n alliansievennoot van die ANC. Vakbonde is van die hoofstruikelblokke in die pad van ‘n vreedsame, voorspoedige Suid-Afrika. Die ANC-regering het nie die moed of oortuiging om bv buitensporige looneise teen te staan en onnodige poste te verminder nie. “The Eskom workers won a 7.5 per cent increase despite the fact that Eskom was 66 per cent overstaffed and even more overpaid” (76). Daar is 15 000 tot 20 000 onnodige Eskom-“werkers” (208). Die gemiddelde salaris van Eskom-werkers is glo R700 000 per jaar (109), dus R58 000+ per maand. Kan dit werklik die geval wees? Maar ‘n mens kan dieselfde vraag oor die volgende stel: In Februarie 2019 het Eskom se skuld R420 biljoen beloop (150). “Its debt was expected to soar to R600 billion by 2022” (151).

Die buurstate van Suid-Afrika (Angola, Namibië, Zimbabwe en Mosambiek) wat ná 1974 polities onafhanklik geword het, het minstens een kenmerk gemeen: Dit gaan om die vestiging van ‘n welvarende swart opperklas en nie soseer om die lot van die armes te verlig nie. In hierdie opsig is die nuwe Suid-Afrika geen uitsondering nie. “Chiefs everywhere had begun to charge rent on land that had historically always been bestowed free, thus using their power to transform themselves into a wealthy landlord class” (92). Oor BEE (Black Economic Empowerment) word gesê: “The whole emphasis of the policy was bent towards the creation of black fat cats” (92). Daar is in werklikheid “a redistribution process from poor to rich” (83). “The only real attempt at redistribution towards the poor lay in the system of social grants, which at least kept many of the most poverty-stricken from starving. This was largely paid for by the minority of taxpayers” (92). Die groter wordende welvaartsgaping tussen ryk en arm word gerieflikheidshalwe maar valslik aan die eertydse blanke bewind toegedig. Die werkloses het van 3.7 miljoen in 1994 tot 9.6 miljoen in 2018 gestyg (86, 109).

“Effectively South Africa is now run for the benefit of a smaller minority than it was under white rule” (90). Johnson noem die nuwe swart opperklas ‘n “bureaucratic bourgeoisie” (82). “In 1998/99 there were 1.17 million civil servants. By 2014 there were 2.161 million – 455 701 at national level, another 1 118 748 in the nine provincial administrations, 311 361 in local government and 275 851 in other government organisations (though not including SOEs). This was ludicrous overstaffing and featherbedding … by 2018 there were well over 2.2 million civil servants, earning average salaries of R338 000 per annum [R28 000+ per month]… ‘the largest gravy train ever seen in Africa'” (123-124). “Civil-service salaries take up no less than 35 per cent of the national budget, and year after year such workers enjoy inflation-plus increases, even when the economy is not growing” (90). Dit gebeur ook in die res van swart Afrika.

Hierbenewens is daar ook ‘n tradisionele opperklas wat buitensporig baie staatsgeld inpalm: “By 2010 there were no fewer than 13 kings or queens in South Africa’s strange republic. In that year, it was decided to reduce the number to seven, but the pressure to increase that number again would be insistent” (92). Die ANC betuig graag lippediens aan die nuwe demokratiese Suid-Afrika, asof die regering (altyd) doen wat die meerderheid kiesers verlang. In werklikheid is die ANC “a naturally authoritarian movement” (94). Die land sit opgeskeep met “a Soviet-style democratic centralism. The party continued to view its electoral rivals not as opponents but as ‘enemies'” (95).

“The real reason why, despite all the ANC’s averrals [assertions of truth], African nationalism in South Africa has taken an almost exactly similar course as it did in the rest of the continent is that once in power it is driven by the same politically dominant class, the bureaucratic bourgeoisie. Moreover, the explosive factor that drives them far off course is also the same, the almost irresistible (and apparently bottomless) appetite of that class for primary accumulation. The fundamental problem, of course, is that a bureaucratic bourgeoisie is not productive in the way that a commercial and industrial (or even agricultural) middle class is. Because it does not itself generate wealth, it is inevitably parasitic and can achieve its goals only through patronage and corruption” (106). Hierdie geneigdheid tot parasitering verduidelik deels waarom die Ramaphosa-ANC so entoesiasties oor die onteiening van blankes se eiendom sonder vergoeding is. ‘n Ander rede is doodgewone wraaksugtigheid.

Die swartes word deur die ANC as die enigste egte Suid-Afrikaners en Afrikane beskou; dus “the assumption that the whites, Indians and even coloureds were mere settlers, not fully rooted in South African society” (108). Voorheen wou die bruines blank wees en het hulle geroem op moontlike blanke bloed in hulle are. Sedert 1994 probeer talle bruines ter eie bevoordeling om (generies) swart te wees en beklemtoon hulle die mate waarin hulle slawe- en ander swart bloed het. Die onregte en vergrype waaraan hulle blanke voorsate na bewering skuldig is, word hulle gerieflikheidshalwe nie toegereken nie.

“In the quarter-century that followed the ANC’s accession to power, the black middle class grew at great speed. Primarily it was composed of the overpaid workers of the massively overstaffed public sector, particularly its affluent upper ranks, but increasingly a black business class came into existence, usually feeding off state and other public-sector contracts and the preferential procurement laws applied to both public and private entities” (108). Dit is dus nie primêr bv inisiatief, kundigheid en toewyding wat swart sakelui laat slaag en hulle welvarend maak nie, maar blatante ANC-bevoordeling; dus rassediskriminasie ten koste van veral blankes en Asiate.

“Despite the theory that this patriotic bourgeoisie was merely afforcing the principal driver, the working class, it was apparent from the first that the former group was granted an absolute supremacy over the latter. Thus, for example, the forced sale of white farms to black interests invariably led to the loss of large numbers of farmworker jobs as production collapsed on the farms taken over, but usually the bankable asset of the land ended up in the hands of the black elite” (108). “Almost 90 per cent of the farms thus transferred have failed because farming is a highly specialised, competitive and tough business. In fact, relatively few Africans want to be farmers: far more want urban land or land that they can develop or sell for cash. Land is simply a proxy issue for feelings of black dispossession and inequality, feelings that can never be assuaged by any mere legislative proposal” (118).

“An even more clear-cut case [than farms] was the mines, in which successive editions of a Mining Charter compelled higher and higher equity shares (30 per cent by 2018) for black investors. The result was to stifle the mining industry almost completely, and many thousands of mining jobs were lost. Clearly, these lost jobs mattered much less to the ANC than the help they were trying to give to would-be black capitalists” (108-109). Johnson verwys na die ANC se poging “to insert a new and parasitic upper social class – the owners of that 30 per cent equity share – into the existing social structure. In effect, the insertion of this new layer would destroy the profitability of the capital already invested in the mines” (109).

“By insisting on the primacy of the interests of this would-be black bourgeoisie, the ANC guarantees that South Africa will be unable to compete internationally – after all, where else in the world do governments insist that investors simply give away 30 per cent of their equity?” (109-110). “The black middle class is clearly still, in Marx’s terms, only a class for itself – a multitude of individual interests all pushing and manoeuvring for personal advantage” (112). “What was missing was any conception of a national or common good” (112). “It is almost as if the ANC is intent on throttling the economy. Mining and agriculture are, after all, the historic mainstays of the economy and the Mining Charter and EWC [expropriation without compensation] seem almost designed to bring both to a halt” (121).

Vergelyk dié hede met die goeie ou dae. “The group that the ANC and SACP misnamed as the ‘comprador bourgeoisie’ [kapitaliste met buitelandse bande], ie the white business classes, really constituted far more of a ‘patriotic bourgeoisie’. Over many generations the white and Indian business classes had built thousands of productive and lasting businesses, a powerful and independent financial sector, highly successful retail chains that fed and clothed the population and a successful commercial agriculture sector that grew the country’s food. These were deeply rooted institutions that had invested massively in South Africa over the years and had also contributed philanthropically to many schemes and NGO’s with the aim of furthering the national future. They had of course done this for profit and their ranks included the normal number of scoundrels, but their overall achievement was not to be denied” (112).

“That old [white/Afrikaner] ruling class had many sins to its name [?] but over the 84 years since Union in 1910 it built a formidable infrastructure, a developed economy and a series of powerful and efficient institutions – the armed forces, Eskom, Transnet (including a large railway and port system), the civil service, a strong police force, a highly developed water distribution [and roads] system – and much else besides. It was able to do all this because it was a class for itself with a strong solidaristic consciousness of itself. This was crucial, for it ensured that individual or sectional interests within that ruling group were held in check and subordinated to a strong sense of a national interest” (122).

“The new [ANC] ruling elite is a merely bureaucratic bourgeoisie … This group has no settled relationship with the forces of production in the way that a class of farmers or industrialists might have. Instead, it is an artificial creation, existing only on the taxes paid by old productive businesses and the white middle classes, which it resents and despises (though also seeks to emulate). It is pumped up in size and income purely as a matter of political fiat and without any regard to function or utility. Inevitably it is opportunistic, with its members continually seeking to build business careers by means of illicit family companies to which they attempt to divert state procurement. All attempts to prevent such practices have failed and, indeed, they are endemic” (123). “The [black] elite wants power not in order to use it to achieve various policy goals but simply in order to possess it, to be in charge, to get rich and enjoy the perquisites of office” (182).

Aan die begin van die hoofstuk oor die DA (Demokratiese Alliansie) skryf Johnson: “As soon as the organisation grows to encompass all races, one begins to find separate racial caucuses forming” (127). Die DA het ‘n aparte swart koukus wat indruis teen die wese van ‘n (histories) liberale party (129). Aparte koukusse dui daarop dat mense naas gemeenskaplike belange ook groepbelange van ‘n eiesoortige aard het, bv ras-, etniese en kulturele belange. Wat plaaslik en elders (bv in Amerika) gebeur, is dat nie-blankes, veral swartes, die opsie van eie koukusse en verenigings gegun word as uitdrukking van hulle solidariteit, maar as blankes op ‘n soortgelyke manier uitdrukking aan hulle eiebelange gee, word dit as rassisme afgemaak.

Weens algemene stemreg vir volwassenes sedert 1994, met alle stemme wat gelyke waarde het (die stem van die plakker dra dieselfde gewig as dié van die nyweraar – tipies nuwe Suid-Afrika-geregtigheid) is daar die volgende werklikheid waarmee alle politieke partye gekonfronteer word: “South Africa was now and forever an African-majority country” (128). Op grond daarvan het die DA besluit: “To be competitive a party had to have African leaders” (128). Dit is ook waarom die “nie-rassige” ANC nooit iets anders as ‘n swarte as leier sal hê nie. Die noodsaaklikheid van ‘n swart leier druis nie net in teen die ideaal van kleurblindheid nie, maar ook teen die DA se “principle of meritocratic selection for all posts” (128). Die punt is: Sedert 1994 is dit nag vir die plaaslike blankes, met die komplimente van die Nasionale Party se grondwetlike onderhandelaars.

Weens sy ingesteldheid op die steun van swart kiesers het die DA swartes soos Lindiwe Mazibuko, Mamphela Ramphele en Mmusi Maimane voortydig in leierskapposisies gedruk. “It was a textbook case of how accelerated promotion through affirmative action can lead to overconfidence and an overdeveloped ego. For the curious nature of affirmative action is that even those who are most in favour of such a policy are wholly unwillling to believe that they themselves are affirmative action appointees” (130). Dít en die verwysing na “overdeveloped ego” laat my spontaan aan Jonathan Jansen dink. Teen die feite in (wat ek by vorige geleenthede verstrek het) beweer Jansen dat hy suiwer op grond van meriete as opvoedkunde-dekaan aan die Universiteit Pretoria en as rektor van die Universiteit Vrystaat aangestel is. Toets gerus hierdie waarheid: Hoe kleiner die ego, hoe groter die gees en hoe groter die ego, hoe kleiner die gees.

Soos in sy vorige boeke beskou Johnson dit as (feitlik) onafwendbaar dat rommelstatus-Suid-Afrika boedel aan die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) en die Wêreldbank sal moet oorgee. “An IMF bail-out looks increasingly likely” (143). Faktore soos gereelde salarisverhogings bo die inflasiekoers, lae produktiwiteit, minimum salarisse, stakings, meer as ‘n dosyn openbare vakansiedae, die behoud van oortollige personeel,* gratis tersiêre onderrig, die dalende landbou-opbrengs waarby al hoe minder boere betrokke is, asook endemiese korrupsie,** gaan die kameel se rug breek. “Just as pools of stagnant water inevitably attract mosquitoes, so in modern South Africa any large pool of capital – amased for whatever purpose, in a bank, trust, pension fund or state account – will attract looters” (146). In ruil vir geldelike hulpverlening sal die IMF vereis dat Suid-Afrika op ‘n gesonde ekonomiese grondslag geplaas moet word. Byvoorbeeld, Argentinië, met ‘n bevolking van 45 miljoen, is deur die IMF verplig om sy kabinet tot tien ministers te verklein. In Suid-Afrika, met ‘n bevolking van 60 miljoen, is daar naas die president en sy adjunk 33 ministers en 31 adjunk-ministers.

[* “The commitment made [by Cyril Ramaphosa] at the jobs summit in October 2018 that there would be no retrenchments at all anywhere in the public sector” (183).

** “Only 33 out of South Africa’s 257 municipalities got a clean audit in 2018” (209).]

“A key objective would be to make South Africa as internationally competitive as possible in order to maximise investment and job creation.* For a start, all taxes on investment would have to go. This would mean the abolition of BEE, of all rules governing racially directed procurement, of the Mining Charter and the various other industry charters, and also of affirmative action. This would doubtless produce some resistance, but once it became clear that these changes would vastly increase the number of jobs, that would soon fade away. South Africa needs to study such African success stories as Rwanda, Mauritius and Ethiopia – none of which allow any of these taxes on investment – and copy them” (164-165). “It would be pointed out that BEE and affirmative action were merely more recent varieties of social favouritism, akin to job reservation under apartheid, and that around the world most other countries had long since abandoned such practices. (The United States is a partial exception, but even there affirmative action is under attack almost everywhere.)” (165).

[* “In the period 2008-2018 South Africa lost 300 000 manufacturing jobs – nearly 15 per cent of the total” (198).]

Die afgelope 30 jaar het die Suid-Afrikaanse bevolking verdubbel. Daar is groot werkloosheid, ‘n nypende tekort aan behuising en ook waterskaarste. Desnieteenstaande stroom inkommers die land grootliks ongehinderd binne. “In March 2018 South Africa signed the African Continental Free Trade Agreement, which calls for the free movement of goods, capital and labour throughout the continent, a clear attempt to emulate the formula that has made the EU [European Union] a success. No one can doubt that freer trade and investment across borders would be beneficial, but for South Africa any agreement to a free movement of labour would constitute an almost suicidal triumph of ideology over common sense … if one does nothing, immigration control will be forced in the end through the explosion of xenophobic violence” (166-167).

“Why, for example, are SAA’s [South African Airways] costs per seat-kilometer 53 per cent higher than the average of their international competitors? Why does it cost several times as much to build a kilometer of motorway in South Africa as it does in the USA, despite higher American wages? Why are South African port charges and airport charges among the highest in the world? Why are South Africa’s educational levels among the worst in the world despite one of the highest proportions of GDP [gross domestic product] spent on education?” (209). Waar lê die fout? ‘n Aanduiding van waar die probleem gesoek moet word, kan dalk in ‘n stelling van Nelson Mandela gevind word. Hy het gesê: Suid-Afrika se grootste bate is sy inwoners. Die teenoorgestelde kan waar wees. Is baie Suid-Afrikaners (bv finansieel, maatskaplik) ‘n bate of ‘n las vir die land?

Wie betaal vir die gelag, eintlik ramp, genaamd die nuwe Suid-Afrika? “Only 13 per cent of the population pay income tax, which provides government with 38 per cent of all its revenue. And the wealthiest one per cent of the population pays 61 per cent of all income tax … 80 per cent of all income tax is paid by just three per cent of the population … taxes have increased 25 per cent since 1994, with South Africa now one of the world’s most highly taxed countries … In effect, all this heavy taxation in South Africa has a single purpose – the creation and maintenance of a large bureaucratic elite whose salary levels are 30 to 40 per cent above those for comparable jobs in the private sector … one finds that 36 per cent of all government revenue is spent on the public-service wage bill – a quite crazy figure. And another 17 per cent of the budget is spent on the social grants that essentially serve to keep the poorest from starving or rising in revolt” (204-205).

Al betaal almal koopbelasting (eufemisties belasting op toegevoegde waarde – btw – genoem ) sou dit ‘n veel beter opset wees as net diegene wat inkomstebelasting betaal stemreg het; dus net inwoners wat ‘n substansiële belang in die heil van die land het en moontlik werklik produktief is. Van politici op al drie regeringsvlakke moet nie net funksionele geletterdheid vereis word nie, maar ook ‘n graad, want matriekstandaarde het so laag gedaal dat matrikulasie geen waarborg vir effektiewe funksionering in die politiek is nie. Hierdie voorstelle bied die grondslag vir ‘n beter funksionerende en welvarender Suid-Afrika.

Wat doen Ramaphosa aan hierdie benarde situasie? Hy bak mooi broodjies wat nie met konstruktiewe aksies opgevolg word nie. “What he hopes to do is simply to talk up the economy – what Larry Summers, the former US treasury secretary, once called ‘the cheapest form of economic stimulus'” (211). “One has to ask such basic questions as to whether the ANC has ever been capable of a comprehensive South African patriotism. After all, what did all those decades of militant nationalist struggle amount to if, in practice, ANC leaders were willing to sell their country down the river at the bidding of a criminal family of Indian immigrants? It’s as if the whole ANC pursuit of power was really a journey powered by individual self-enrichment” (213).Wat kan gedoen word? Die beste skyn te wees om oor te begin. “It would be best to return to the status quo ante of 1994, that is to say, a GNU [government of national unity]” (215). Daarby moet nie net politici van die verskillende partye betrek word nie, maar ook “a few non-political businessmen and managers” (215).

Teen die einde van sy boek het Johnson verdere (hoewel gekwalifiseerde) komplimente vir Afrikaners in vergelyking met ANC-kamerade. “As one looks back, one realises that for most of the 20th century the white Afrikaners who constituted the ruling class enjoyed certain advantages. True, they were committed to white supremacy and, within that, to Afrikaner domination. But they felt a powerful patriotism towards their country, even if not to all its peoples, and their morale as a solidary group and their Calvinist morality exercised a strong limit on personal corruption. The net result was that they presided over a long period of successful national development in which not just Afrikaners but all the other groups shared: their numbers, per capita income, educational levels and life expectancy all increased. The sins and downside of Afrikaner rule are too well known to require re-enumeration but they nonetheless provide the only benchmark that there is. No Afrikaner leader feathered his nest in the way Jacob Zuma did. Already ANC rule has seen steep falls in African life expectancy (due to Mbeki’s Aids denialism) and the last five years have seen a steady fall in per capita income. Moreover, future economic development has already been blighted by the way the ANC has transformed Eskom from having a surplus of cheap electricity to dire shortages of very expensive electricity. The comparison is, indeed, so unflattering for the ANC as to make it clear that it cannot succeed on its own” (214); vandaar Johnson se voorstel dat die ANC-regering deur ‘n regering van nasionale eenheid vervang moet word.

Suidpunt: Terug na die Nordiese volkere!

Ek moes my rubriek heeltemal oorskryf. Aanvanklik wou ek voorstel dat ons kleiner taaltjies soos Skots-Gaelies leer, om verskeie redes, maar het vanoggend besef ek probeer, globalisties beskou, sand aan ‘n Arabier verkoop.

Selfs al sou Afrikaans heeltemal uitsterf, so het ek geredeneer, of slegs 300 000 sprekers oorhê, of selfs 300, gaan jy steeds met ‘n magdom literatuur hier ter plaatse en oorsee sit wat mense onmiddellik die taal tot ‘n spesialis-vakgebied sal laat omskep. Ons het genoeg televisieprogramme, onderhoude, boeke, dramas, ens., meer as die leesstof waarmee akademici Latyn in die Middeleeue moes rekonstrueer.

Ek was onder die indruk die landgenote oorsee steur hul nie veel aan die Gaeliese dialekte of Iers nie (“Jy hoef nie Iers te praat om Iers te wees nie”, “om Iers in die openbaar af te dwing is verregs!” is die algemene sêding in Ierland). Kornies moes eers heeltemal uitsterf voordat mense ‘n daadwerklike poging aangewend het om die taal te probeer herleef. Die Korniese bronne was uiters min toe die taal in die 1750’s uitgesterf het, en glad nie gestandaardiseer nie. Die taalkundiges en belanghebbendes spook dus vandag watter dialek nou eintlik vir akademiese doeleindes gebruik moet word.

Om te dink Oudengels het maar slegs meer as 400 werkies opgelewer! Goties het maar ‘n skamele paar Bybelversvertalings en kommentaar opgelewer: http://www.wulfila.be/gothic/browse/ . En die Vlaamse diplomaat Ogier Gisleen van Busbeke het in sy reisverslag (gedateerd 1562, in Latyn) ‘n stuk of 80 Krim-Gotiese woorde (soos beweer word) opgeteken. In 2016 vind Russiese navorsers ‘n kort Gotiese teks uitgekrap op brokstukke afkomstig uit ‘n Middeleeuse kerk wat iewers tussen 850 en 950 moet dateer. Dit was twee versreëls uit Psalm 77, met ‘n hulpversoek “Heer help u dienaar” (in Goties: Frauja hilp skalkis einis). (Sien die foto by: https://www.nrc.nl/nieuws/2016/05/06/late-gotische-graffiti-gevonden-op-de-krim-1618578-a1393343 )

Gegewe wat Afrikaans tot sover bereik het, voel ek glad nie swak nie. Dit kon véél erger gewees het. Maar eers vanoggend (11 Mei 2019) kom ek tot die besef: daar is geen rede om houtgerus te wees nie.

Aanloop

My kop het ‘n laterale denkpatroon gevolg:

Terwyl politici geskenke met lippetaal die afgelope twee maande uitgedeel het, so asof dit Kersfees is, onthou ek 2018 se Kersfees. En die hordes Engelse liedjies wat ek op ‘n nasionale Afrikaanse radiostasie gehoor het. Michael Bublé se tameletjie-trekkerige, jazz-“Have a holly, jolly Christmas!”, “Let it snow, let it snow”, wat my laat terugverlang na die oorspronklike Frank Sinatra. Maar steeds te New Yorkerig en triestige weer na my sin. Sou “Feliz Navidad” van Boney M nie juis geselliger, warmer by die Suid-Afrikaanse klimaat gepas het nie? En net daar tref dit my soos ‘n weerligstraal: maar ons het mos Afrikaanse liedjies! Waar is Lianie May se “Sneeuman” en “Geskenk uit Bethlehem”? Dis maar net uit 2008, skaars 10 jaar gelede. Of wat van “Jesus gaan verjaar” deur Nicholis Louw (2006), “Nou’s dit Kersfees” (Shine4, genade – wanneer was dit?), “Kersfeestyd, regoor die wêreld” (Kurt Darren/Nicholis Louw/Ray Dylan/Fredi Nest/Die Campbells/Amor Vittone/Pieter Koen/Hi-5/David Fourie/Shine 4/Jakkie). En “Hierdie kind kom weer” (Jan de Wet?). Moet ek by Cathy Viljoen in die 1980’s gaan draai? Kom ons laat maar “Pille vir Kersfees” eerder hier uit…

Hierdie intense belangstelling om ‘n hele Afrikaanse Kersliedjielys op te stel, dwing my toe om Waar kom ons Afrikaanse gesange vandaan? deur G.G. Cillie (1982, 567 bladsye) te bestel, vir jare al uit druk. Vandat N.G. Kerk-uitgewers omgetower is in ‘n popsielkunde-drukkery met winsbejag (Lux Verbi.BM) in die vroeë 1980’s, sukkel ‘n mens om ‘n boek te vind wat hierdie gehalte ewenaar. Eintlik so ironies, want hoe meer die N.G. Kerk leegloop, hoe meer kry ek daardie geweldige verlange vir die ou Gesange en Psalms wat ek, as iemand wat ingeseën en my eerste Nagmaal in ‘n Pinksterkerk gebruik het, nooit geken het nie. Onbeskaamd het daardie gesange ‘n beter rock-inslag gegee, maar ek verkies myne weer in ‘n dreunsang-mannekoor soos in die Middeleeue met kappies en swart habyte. Veral Gesang 9, “Psalm 42”, op maat van Louis Bourgeois se melodie.

Maar hoe dieper mens die boek bestudeer, hoe meer besef jy die Duitse werke waaruit Afrikaans so vryelik vertaal het, was weer gegrond op ou volksliedjies wat opgeteken is en dikwels as kontrafakte die kerk binnegedring het. ‘n Kontrafak is losweg iets soos “Jan Pierewiet” wat ‘n gewyde Gesang word.

So het ons “O, die goeie tyding, o, die blye tyding” wat ons gaan leen het by “O, du fröhliche, o, du selige”, waarvan Herder die melodie gekry het by Sisiliaanse vissers wat elke jaar op 6 Desember ter ere van die heilige Nikolaas gesing het, dan sy beeld uit die kerk gedra en op ‘n skuit tot diep in die see geneem het. In die aand is die beeld weer teruggeplaas, maar eers nadat hulle van huis tot huis beweeg, liedere gesing en vreugdevure aangesteek het. Die lied is “vandag” (dus, 1982), ironies genoeg, egter onbekend onder Sisiliane, maar in Venesië word dieselfde melodie gebruik, op die fees van die Maagd Maria, en dis waarom die wysie van “O, Sanctissima, O, Piissima” vir my so besonder bekend geklink het.

Dit is maar wat alleen musiek betref, ‘n eenvoudige melodie. Maar waarom is hierdie musiek ooit opgeteken?

Gedurende die 18de eeu het mense in Europa begin besef dat met die toenemende industrialisasie en trek na die stede, volkskultuur besig was om verlore te raak. Om te verhoed dat die volksmusiek in die verskillende lande vergete raak, was daar persone wat veral die volksliedere opgeteken het[…]

Moet mens nou kwaad wees oor die Duitser wat die Sisiliane se kultuur “gesteel” het, wat dit in ieder geval sou vergeet het? Wie se skuld is dit nou? Het Herder dit nie opgeskryf of nageboots nie, was dit tot in alle ewigheid verlore. In dieselfde sin moet mens seker dankie sê vir Jan Antonie Engelbrecht vir sy Studies oor Koranna taal (1928), vir Johann H. Schmelen vir die boek Annoe kayn hoeaati haka kanniti, Nama-kowapna gowayhiihati, d.i. “die heilige goeie boodskap, Vier (Evangelie)boeke, in die Namataal geskryf” (1831), en Hans C. Knudsen vir sy spel- en leesboekie van 16 bladsye Nama-A.B.Z (1845). En seker J. Theophilus Hahn vir sy boek Tsuni-//Goam (1881) miskien ook? Dankie dr. Nienaber vir hierdie inligting, soos vermeld in die opstel “Die Khoekhoense name van Kaapstad”, soos opgeneem in die huldigingsbundel Taalkunde – ‘n lewe, opgedra aan dr. W. Kempen (1974). Laat staan nog die hordes Suid-Afrikaanse plekname wat in Afrikaans vertaal is, en in die Wes-Kaap in die 1980’s deur ‘n drukgroep blankes weer “hernoem” is (as my geheue my nie parte speel nie), seker grootliks te danke aan Toponymica Hottentotica (1977) deur die einste G.S. Nienaber en P.E. Rapier. En wat kry mens hiervoor? Stank vir dank! Sou Engeland of Frankryk ooit weer die ou Keltiese name teruggee op sy grondgebied? Nooit! Nimmer!

Ek vra weer: Hoe kan mens so maklik hierdie musiek vergeet? Maar dit bly nie alleen by die musiek nie, ook die letterkunde bly in die slag. Hierdie keer weens onkunde.

In die Afrikaanse wetenskapsfiksie ( https://af.wikipedia.org/wiki/Lys_van_Afrikaanse_wetenskapsfiksie ), soos ek in die oorsig opgesom het, kan die leser sommer self maklik aflei dat die akademici herhaaldelik dieselfde standpunte dekadeslank sal herhaal, bloot omdat hulle van mekaar se werke onbewus was. Dit kos net iemand om ‘n deeglike en opgesomde kroniek/tydlyn op te stel, wat maklik gewysig kan word, om die diskoers en nuwe standpunte aan die gang te hou, en die feite te kontroleer, anders kom daar geen nuwe ontwikkeling nie.

Vir jare het mense in die waan geleef dat akademici niks van Afrikaanse wetenskapsfiksie dink nie. Dit is onwaar – die boeke was net swak geskryf: ‘n akademikus soek benewens logika en moontlikhede ook karakterontwikkeling (wat ‘n “space opera” beslis nie bied nie) en, waaraan alle wetenskapsfiksie tot dusver ontbreek, ‘n duidelike filosofie, om aan te peusel. Maar dit moet ook nie so ‘n droëbôkkôm filosofiewerk wees dat jy dit nie kan geniet nie.

Wat die Afrikaanse roman betref, beskou Etienne Leroux die suksesvolle roman so (soos verwoord deur F.I.J. van Rensburg, p. 58 van Gesprekke met skrywers 1, 1971): “Bolangs is daar die mees kontemporêre eietydsheid, maar onderlangs is daar ‘n onheuglike argetipiese toedrag.”

En hoewel District 9 eers op tuisfront die Afrikaanse gemeente bietjie wakker moes skud, wat aanleiding gegee het tot die uiteindelike opstaan van die strydrosse Afrifiksie en Thompson Boekdrukkery (ek het twee eksemplare uit daardie drukkery wat my beïndruk het, veral Deur na Nebula 9 het my aangenaam verras), het hierdie 2009-fliek weliswaar géén swaar of diep filosofie soos mens in The Matrix-trilogie sou vind nie. Wel ‘n klomp postkolonialiteit, bla-bla-bla. Skop-skiet-en-dooddonder. ‘n Marvel-strokiesprent, niks meer nie. ‘n Oopmondkouery van Fritos en Nachos. Jy die Suid-Afrikaanse publiek wou hom genomineer sien vir die Oscars? [Nou ja, hoe swaar weeg die filosofie in die 11-Oscar-wenner Titanic?]

Maar om filosofie te ken, beteken dit jy moet jou navorsing gaan doen. ‘n Skrywer mag nie raai as hy iets skryf nie, het Chris Barnard gesê in Gesprekke met skrywers 1 (p. 14). En dikwels is hierdie inspirasie in ‘n ander taal te kry. En hoe vreemder, hoe beter.

Van stemvee tot Kersfees tot sang wat vergeet word, van onkunde tot filosofie tot onontdekte tale: Dit is hoe ek my visier ingestel het op kleiner Europese tale.

Die Keltiese tale

Op 23 Februarie 1981 verskyn daar op bl. 23 van Beeld die opskrif: “Die Walliese taalstryd in Afrikaans.” Dit is ‘n brief wat onveranderd in Afrikaans geskryf is deur ‘n taalonderwyser van Swansea, Wallis, Robat Powell. Ja, ek sien hy is ook op Facebook, indien PRAAG met hom ‘n verdere onderhoud wil voer: ( https://www.facebook.com/people/Robat-Powell/100009377955193 ). Ek sou sê dis hoogtyd dat hy vir ons weer inlig wat die afgelope 38 jaar intussen verander het. En hiervoor is PRAAG die ideale plek.

Powell het die artikel geskryf na aanleiding van die uittreksels uit dr. Jaap Steyn se boek Tuiste in eie taal (1980) wat in Beeld verskyn het:

Powell het homself Afrikaans geleer nadat hy sowat tien jaar gelede in Swansea ‘n ou eksemplaar van Jannie de Waal se roman Johannes van Wyk in ‘n rommelwinkel gekoop het. Powell praat Afrikaans taamlik suiwer hoewel hy nog net by drie geleenthede gehoor het hoe die taal deur Afrikaners gepraat word, afgesien van ‘n grammofoonplaat van Anna Neethling-Pohl en Gerhard Viviers se stemme. Aan die Londense Universiteit was Latyn en Russies Powell se hoofvakke. Afgesien van Engels, Wallies en Afrikaans, praat hy ook Italiaans, Frans, Duits, Spaans en Nederlands redelik vlot en hy is nog besig om ‘n paar ander Indo-Germaanse tale baas te raak.

‘n Duidelike model van ‘n volwaardige Europeër!

Die brief is vier bladsye lank, maar ek gaan die hoofpunte uitsonder:

  •         Nadat die Engelse konings ‘n eeuelange stryd gevoer het, het Walllis in 1282 met die ombring van die laaste onafhanklike prins van Wallis in Engelse hande beland. In 1536 het Wallis deur die “Act of Union” ‘n administratiewe deel van Engeland geword. Engeland het die taal van die kerk, skole en administrasie geword. “Die Walliese taal wat al 1 000 jare ‘n geskrewe taal met sy eie literatuur was, het al sy hoë funksies verloor, en die baan vir die verengelsing en die verdwyning van die Walliese volk was klaar. Sedert die 16de eeuw het twee ander keltiese tale in Grootbritannien, Cornish en Manx uitgesterf, en die Ierse en Gaeliese tale het baie verval. Maar die vertroue van die ou man van Pencader is nog nie weerlê nie.”  [Die ou man van Pencader het voorspel op Oordeelsdag sal net die Walliese volk en die Walliese taal vir die landstreek verantwoord, ongeag of die Engelse hulle sal oorheers of nie.]
  •         Benewens die Bybelvertaling en die Keltiese opwekking, het die nywerheidsomwenteling tot ‘n bevolkingsontploffing gelei (in 1780 was daar slegs 180 000 Walliessprekendes, in 1911 was daar 977 000). Die ekonomiese opgang is gebruik om boeke te druk en kapelle te bou. Tussen 1741 tot 1760 is 177 boeke in Wallies uitgegee, maar tussen 1861 tot 1880 was dit 2 195. Was dit nie vir die nywerheidsontwikkeling nie, sou mense na Amerika of Engeland verhuis het, net om daar te verengels.

Maar sedert die taal- en skoolpligwet van 1870, waar Engels die uitsluitlike voertaal was, asook die gevolglike tweetaligheid, immigrasie, televisie, ‘n swak ekonomie en ontvolking, het die syfers geleidelik gedaal (persentasie Walliessprekendes in Wallis):

1901 – 929 824 (49,9%)

1911 – 977 366 (43,5%)

1931 – 909 261 (36,8%)

1951 – 714 686 (28,9%)

1961 – 656 002 (26,0%)

1971 – 534 000 (20,8%)

Hoewel Powell vandag die hoof is van Capel y Nant ( http://www.capelynant.org/ ), spreek hy reeds in 1981 sy kommer uit oor die godsdiens wat al hoe minder ‘n rol speel om volksgenote bymekaar te hou. Powell se kennis van die Europese tale kom hom wel goed te pas om Wallies aan buitelanders te leer. Maar wat het Afrikaans?

Met die skryf van die artikel word in 1981 bevind: “[d]ie helfte van die Walliessprekendes is meer as 45 jare oud, en tot 10 persent van die laerskoolkinders kan die taal praat.” In die Britse staat is Engels die enigste amptelike taal en Walliese ouers wou verseker dat hulle kinders vlot en korrek Engels kan praat en skryf, terwyl ‘n goeie kennis van Wallies nie nodig is nie. Toe die meerderheid van die Walliesers destyds nog eentalig was, moes immigrante uit Engeland en Ierland Wallies leer, maar met die onderwyswet van 1870 het alles verander. En later het ‘n golf immigrante uit die grootstede van Engeland na die rustige platteland van Wallis gestroom – ‘die laaste vestings van die taal’.

Sedert 1960 het “byna elke huis in Wallis sy televisie”. Kinders sal saans 3 tot 6 ure lank beeldradio kyk – die programme is 90% in Engels. In navolging van hul televisiehelde, praat die kinders ook Engels. Dr. Gwynfor Evans, destyds voorsitter van die Plaid Cymru (Walliese Nasionale Party) het selfs ‘n hongerbetoog gelewer – en daardeur is 22 uur Wallies per week op die televisie toegestaan vir 1982.

(Nota: Deesdae met die magdom oorgeklankte DVD’s met ondertitels wat ons vanuit Italië invoer, asook die internet, is die hegemonie van die eentalige televisie ook gelukkig nou verby).

Powell gaan voort:

‘n Ander faktor is die swak ekonomie en werkloosheid van Wallis omdat die land soos ‘n ekonomiese kolonie van Engeland uitgebuit is. Baie jong Walliessprekendes moet na Engeland trek om werk te soek, veral uit die landelike streke, en baie huise in daardie gebiede word as vakansiehuise verkoop.

Die meeste akademiese verslae is vreeslik bekommerd as ‘n bevolking eers tweetalig raak – hier word eentaligheid gewoonlik as ‘n bate beskou, want dit verhoed dat die volgende geslag ‘n taalverskuiwing sal beleef, byvoorbeeld na Engels. Jy kan egter om wil en dank nie in ‘n vakuum bly leef nie: as jy nie jou taal met niefiksie en wetenskaplike verslae uitbou nie (en daarvoor het jy ander tale nodig), dan kon jy netsowel reëndanse hou en net nog ‘n sorgelose heuningtapper in Utopiese Afrika word. Sodra jou kinders egter genoeg gehad het om ‘n voor met ‘n verroeste spyker te trek om mielies te plant, en beïndruk word deur die naderende stadsliggies daar doer in die verte… kyk – dan is dit Ikabod.

Afgesien van die ekonomiese probleme wat met opset in Wallis veroorsaak is om goedkoop mannekrag vir Suid-Engeland te werf, sien ek tweetaligheid pleks van meertaligheid hier weereens as die kortsigtige wortel van allerlei kwaad. Iemand wat 3+ tale onder die knie het, sal hoegenaamd nie sy moedertaal minag nie. Dis as iemand slegs twéétalig is, dat hulle oorspoel word deur ‘n minderwaardigheidskompleks en kniel voor daardie een “groot” Cargo Cult-taal (‘bestowed by the gods’) wat hulle ken, en daarom geneig is om sleg van hul eie taal te dink. Dis daardie “bietjie geleerdheid, soos voorgeskryf deur die staat”, daardie “bietjie kennis” wat doodmaak.

Juis daarom was my betoog dat ons ‘n wilde verskeidenheid tale leer, maak nie saak hoe klein dit is nie. As ons ‘n Keltiese taal sou leer, het ons nie ‘n groot taal meer nodig nie, word ons self die ondersoekers, word ons selfstandig, word brûe tussen die sprekers gebou.

Maar, toe kom ek ‘n foutjie in my teorie agter.

Strategie verskuif

My vraag is, waar staan Afrikaans vandag? Volgens Google Trends is die belangstelling in Skots-Gaelies dwarsoor die wêreld (wat geografie betref) die afgelope 5 jaar aansienlik meer as in Afrikaans (hoewel die intensiteit van Afrikaans sterk aan die opmars is https://trends.google.de/trends/explore?date=today%205-y&q=%2Fm%2F070zw,%2Fm%2F0x82 ):

Ook in Duitsland ( https://trends.google.de/trends/explore?date=today%205-y&geo=DE&q=%2Fm%2F070zw,%2Fm%2F0x82 ) is daar meer belangstelling in Skots-Gaelies as in Afrikaans. Dit was vir my ‘n effense gatslag. Veral Italië is halsoorkop verlief op Skots-Gaelies soos ‘n hings op steroïedes wat uit sy kamp wil losbreek. Frankryk trippel kort op sy hakke agterna. Het die mense dan stapelgek geword? Het Afrikaans dan heeltemal niks te bied nie? Is Afrikaans dan nie ook so “geïsoleerd” soos Skots-Gaelies nie? Was al ons wetenskaplike artikels uit die verlede dan kaf in die wind? Beteken ons vereenvoudigde grammatika dan niks nie? Is ons nie eksoties genoeg nie? Het ons nie veel meer boeke te bied nie?

Nee, Gaelies en ander Keltiese tale staan véél nader aan die Romaanse tale, aangesien hierdie volkere vir eeue langs mekaar gebly het, en oor en weer mekaar se biltong uit die yskas gesteel het. Dit was natuurlik in die jare voor die Romeine en Germane die Keltiese volke op ‘n hoop gejaag het na die Britse eilande toe. En die res in Frankryk, Roemenië, Italië en Spanje en Portugal hulle “bekeer” het tot die taal van die maghebbers. Maar die Keltiese tale is ‘n veel ouer strata as enige ander taalfamilie van Europa, en juis daarom is die Europese taalkundiges hoogs geïnteresseer in die taal wat eerste op hul geboortegrond gepraat is.

En met al die Afrikaner se doen en late, al ons vertalings uit Frans, al ons geswymel, al ons gekwyl en femelende geskuur teen die kerkbanke oor Frans op televisie en die akademie: dit het absoluut bôggerôl gehelp. André P. Brink was bloot ‘n selfopgelegde martelaar – ‘n kuriositeit – en hy is dood. District 9 het bietjie belangstelling in Afrikaans gebring – dit is verby. Die Antwoord was toe nie die antwoord nie: dit was eerder ongevraagd.

Die Fransman stel nie belang in Afrikaans nie. Punt. Ons kan erotiese danse met halsbande en goue kettings in hokke uitvoer vir ons taal voor die Franse Parlement, ‘n dagboek in Parys van die 1950’s uitgee, kook in Nantes, ‘n bundel briewe uit Provence uitgee, dit sal nie ‘n stomme moedertjie help om Afrikaans te bevorder nie.

Gelukkig is ou vriende (en vyande) is darem nog daar: Swede, Nederland en familie in Australië en Nieu-Seeland. En nog een outjie: Denemarke ( https://trends.google.de/trends/explore?date=today%205-y&geo=DK&q=%2Fm%2F070zw,%2Fm%2F0x82 )

Ek het wel ‘n eksperiment destyds probeer, en ek sien dit het nogal geluk. Op die Afrikaanse Wikipedia het ek probeer om elke liewe dorpie in Noord-Jutland uit Deens te vertaal. Was nogal moeilik. Sommer onbekende plekkies soos Ulsted, ‘n plek met 1 030 mense, destyds 1 085. My belangstelling het na ‘n rukkie gekwyn, want dit het nie vir my gevoel of ek “vriende maak” en/of die Dene byna oornag in Afrikaans sou belangstel nie. Ek was erg afgehaal. Dit was in 2011. So het die jare verbygegaan.

Toe ek dus vanoggend (11 Mei 2019) bietjie gaan rondloer of die Dene meer belangstel in Skots-Gaelies as Afrikaans, soos in die res van Europa, was ek heel aangenaam verras. My werk, so glo ek, het bietjie dividende gelewer. Region Nordjylland stel in Afrikaans belang, nie een enkele druppeltjie in Skots-Gaelies nie.

Het ek maar vasgebyt, kon ons posisie vandag selfs sterker gestaan het. Of oorskat ek my vermoëns?

Ek is nie spyt ek het artikels uit Duits en Frans vir die Afrikaanse gemeenskap vertaal nie, ek is net erg teleurgesteld dat die belangstelling in Afrikaans so verdomp min is, veral as jy die taalverwantskap met veral Duits inreken. Of is dit ons eie skuld? Uit al daardie boeke wat die Duitsers oor Suid-Afrika geskryf het – Wangemann inkluis – hoe is dit moontlik dat Afrikaans steeds slegter daaraan toe is as ‘n Keltiese taal wat op sterwe na dood is?

Ek dink die tyd het aangebreek dat ons terugkeer na ons Nordiese broers en susters, wat darem meer belangstelling toon as enige groot volk daarbuite wat Afrikaans skynbaar nie nodig het nie.

 

Leon Lemmer: Wannie Carstens: Die hibridisering van Afrikaans en Afrikaners

Doodskoot vir die kreoolsteorie? In hierdie uitgebreide resensie oor Wannie Carstens en Edith Raidt se tweede boek oor Afrikaans, wys Leon Lemmer nie net hul denkfoute uit nie, maar ook die gruwelike slordigheid rondom verwysings in die teks en in die register.

Deel 2 van WAM Carstens en EH Raidt se boek, Die storie van Afrikaans: Uit Europa en van Afrika (Pretoria: Protea Boekhuis, 2019, 1175p, R750), is in verskeie opsigte ‘n kolossale teleurstelling. Die gebreke wat in Deel 1 voorkom, word ook in Deel 2 aangetref. Die omvattendste bespreking van Deel 1 is op Praag (26.11.17) gepubliseer. Hierdie kritiek is destyds ook onder die aandag van die uitgewer gebring. Ek doen dieselfde met hierdie bespreking. Dalk slaag ek daarin om hierdie keer ‘n reaksie van die uitgewer te ontlok. Aanvanklik wek die boek die indruk dat op my vorige kritiek ag geslaan is, maar mettertyd kom dieselfde gebreke in oortreffende mate voor. Die teks is klaarblyklik paaiementsgewys geskryf en periodiek hersien, gevolglik is dele van die boek, wat foute betref, minder irriterend as ander dele.

Die onnodige en dikwels misleidende gebruik van die woord “weer” is slegs uit sommige dele van die teks geweer. Tipiese voorbeelde: “Britte keer terug in 1795 om Kaap weer te annekseer” (p 39) en “Vir ‘n kort tyd, 1803-1806, het die Kaap weer onder die Bataafse regering van Nederland gekom” (134). In bronverwysings het die gebruik van kleinletters pleks van onnodige hoofletters darem toegeneem. Maar vergelyk die styl van bv Van Jaarsveld 1971 met die ander bronne in daardie lys (20-21). Veral by skynbare latere toevoegings is teruggeval op die gebruik van onnodige hoofletters. Die geheelindruk is dieselfde as by Deel 1: dat ‘n deeglik afgeronde manuskrip nie gelewer is nie en dat die uitgewery tevergeefs probeer het om die teks redaksioneel te ontfout. Carstens is twintig jaar jonger as sy hoogsbejaarde en sieklike mede-outeur, Edith Raidt (gebore in 1932), en moet die hoofverantwoordelikheid vir die foute aanvaar.

Ek skryf aanvanklik oor tegniese gebreke om die gebrekkige afronding van hierdie manuskrip te illustreer. Baie lesers sal seker verkies om die volgende agt paragrawe, asook die laaste paragraaf hier onder, oor te slaan. In my lyste van foute kon daar foute ingesluip het, maar ek vind dit nie die moeite werd om wat ek geskryf het nogeens na te gaan nie. Dit sou ‘n uiters tydrowende proses wees.

Die eindnote beslaan 120 bladsye (933-1052), maar die note is nie deurlopend genommer nie, maw elke hoofstuk se note is afsonderlik genommer. Die aangewese praktiese manier om die eindnote te gebruik, is om – soos ek gedoen het – aan die begin van die eindnote die bladsynommers te lys waarop die eindnote van elke hoofstuk begin; dus om ‘n inhoudsopgawe vir die eindnote te skep.

Die bronnelys beslaan bykans honderd bladsye (1053-1146) en word op ‘n internet-webtuiste aangevul. Wat die leser redelikerwys kan verwag, is dat die bronne waarna in Deel 2 verwys word in die gedrukte bronnelys moet verskyn, maar dit is baie dikwels nie die geval nie. Byvoorbeeld, drie bronne waarna op bladsy 5 verwys word, verskyn nie in die gedrukte bronnelys nie. Dit veroorsaak dat die lees van die boek ‘n uiters frustrerende ervaring is. Verder is die bronverwysings in die teks nie altyd betroubaar nie. “Die verhaal van die Afrikaanse taal sedert die Anglo-Boereoorlog is ‘n storie van loop en val, val en weer opstaan” (265). Hierdie aanhaling word op bladsy 265 korrek aan JC Steyn toegeskryf, maar elders, in aangepaste vorm, verkeerdelik aan Pieter Kapp (122, 836).

In hoofstuk 19 (535-543) verskaf Carstens lyste van taalkundige boeke onder verskillende hoofde. Hy onderneem om hulle (alfabeties en) chronologies (535, 538) te lys, maar hy faal hierdie elementêre bibliografiese toets skouspelagtig. Malherbe 1917 moet voor AWS 2 1918 kom (536). Coetzee 1958 moet voor De Villiers 1958 kom en Carstens laat AWS 8 1991, 9 2002, 10 2009 en 11 2017 uit (537). Conradie 1934 moet voor Haarhoff 1934 kom en Kloeke 1950 voor Nienaber GS 1950 (539). Prinsloo 2008 moet ná Ponelis 1998 gelys word (540). Pheiffer 1980 moet voor Scholtz 1980 kom (541). Claassen 1983 (541) moet ná De Klerk 1968 kom (542). Picard 1988 moet ná Wybenga 1987 kom (543). Onder “Taalpolitiek” (542-543) is JC Steyn se Trouwe Afrikaners (1987) uitgelaat.

In ‘n omvattende werk soos hierdie is ‘n indeks (“register” genoem) as ‘n betroubare gids tot die inhoud vir naslaandoeleindes van die uiterste belang. Die register (1155-1175) is egter hoogs onvolledig. Dit sluit bv die eindnote uit. Vir hulp met die register word 14 mense bedank (1152-1153), maar die resultaat getuig van onkunde oor hoe ‘n boekindeks saamgestel behoort te word. Lang lyste bladsynommers onder ‘n onderwerpshoof (bv African National Congress, Afrikaner) is taboe. Onder “Tulbagh” word verwysings na die dorp en Ryk Tulbagh saamgegooi. Van die sewe verwysing by Sophia Kapp verwys net een na haar. Die ander verwysings is na PH (Pieter) Kapp. ‘n Indeks word saamgestel nadat die bladsynommers finaal vasgelê is. Blykbaar is daar aan die bladsynommers gepeuter nadat die indeks voltooi is. Byvoorbeeld, vergelyk die bladsynommers wat vir “LitNet” gelys word met die bladsye waarop die woord aangetref word. Die indeks wek die indruk van ‘n (volslae) mislukking. Wat nodig is, is om ‘n enkele kundige persoon, soos Marlene Burger van Clubview, Centurion, aan te stel om die indeks(e), verkieslik met name en sake apart, te versorg.

Selfs in die inhoudsopgawe is daar foutiewe bladsyverwysings, bv hoofstuk 14, paragrawe 3.1 tot 3.4. By Kaart 10 is die voorlopige onderwerpsaanduiding nie hersien nie (16). Die kaarte is blykbaar nie spesifiek vir hierdie boek geteken nie, gevolglik is daar ‘n gebrekkige sinkronisering van die teks en die kaarte. Die ergste is die talle onakkurate kruisverwysings in die teks (kyk die bylaag hier onder), wat tydens redigering reggestel kon word, maar waarvoor Carstens die verantwoordelikheid moet aanvaar. Foutiewe kruisverwysings getuig nie net van onbeholpenheid nie, maar dalk eerder van traak-my-nie-agtigheid. Carstens se vermoë om foute te begaan, durf nie onderskat word nie, maar hy bedank Nicol Stassen as die uitvoerende hoof van die uitgewery vir die vertroue wat daar in sy vermoë gestel is (1153). Toe ek die boek van voor tot agter deurgelees het, insluitende al die eindnote, het die gedagte by my opgekom: As iemand nie vloek terwyl hy die boek lees nie, ken hy nie ‘n vloekwoord nie.

By die uitgewery het die redakteur en die proefleser dieselfde as vir Deel 1 gebly, met die byvoeging van ‘n proefleser. Hierdie persone verdien ‘n handdruk ná hulle waarskynlik smartvolle pogings om die manuskrip persklaar te maak. Die resultaat is egter steeds dat ‘n koper wat R750 betaal (‘n gesubsidieerde prys) ‘n hoogs onvolmaakte produk ontvang. Dit is des te meer onverskoonbaar omdat hierdie tweedelige boek waarskynlik nooit herdruk sal word nie. Daar is te veel foute in om van die boek ‘n betroubare naslaanwerk te maak. Ek het talle opsigtelike foute met ‘n enkele deurlees opgemerk, sonder dat ek bewustelik ‘n poging aangewend het om foute te soek. Maar Carstens skryf: “Danksy julle almal kon ‘n mooi produk tot stand kom” (1153). Die teks van bladsy 644 ontbreek. In die plek daarvan is bladsy 664 gereproduseer. As Deel 1 en 2 van hierdie boek in die toekoms herdruk of as ‘n e-boek beskikbaar gestel word, sal dit waarskynlik in verkorte vorm in ‘n enkele band wees, soortgelyk aan JC Kannemeyer se Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur (Deel 1, 1978/1984, Deel 2, 1983) wat as Die Afrikaanse literatuur, 1652-1987 (1988) in verkorte en bygewerkte vorm hergepubliseer is. So ‘n taak behoort aan ‘n kundige persoon, iemand van die kaliber van bv Jaap Steyn, opgedra te word.

Daar is taalfoute: “op [in] die streek” (23), “aan [in] die binnelandse gebiede” (24), “in totaal [altesaam]” (24), “ten [liewer: te] alle tye” (28, 31, 58, 819, 946), “tekort aan hande [arbeiders]” (49), “in mindere of meerdere mate” [meerdere of mindere] (101), “in opvolging by [van]” (122), “terugvoer” [terugvoering] (221, 270, 991, 992), “tot [in] ‘n mate” (254, 372, 1021), “in [uit] eie reg” (412, 517, 1041), “stap geneem” [gedoen] (465), “Van agterna beskou” [Agterna beskou] (473), “vanuit die kant” [van die kant] (547), “beter in Engels” [meer in Engels] (557), “in die eerste instansie” [in eerste instansie] (570), “oorgedra aan [na] Afrikaans” (575), “uit [van] huis uit” (654), “verlies in [aan]” (685, 686, 687, 688), “van [met] mekaar verskil” (804), “gevestig was op [in]” (839), “neem”/duur (937), “opdateer” [bygewerk] (992), “bankkrotskap” [bankrotskap] (1021).

Daar is druk- en ander foute: “Esperanca” [Esperance – p 46] (45), “Oliphant” (45)/”Olifant” (46), “Hope” (45)/”Goede Hoop” (46)/”Goede Hope” (46), “van Van Riebeeck” (46), “Newton-Koing” [King] (53), “Krotoa (1642-1874)” [1674] (54), Simon van der Stel kommandeur “(1679-1991)” [1691] en goewerneur “(1679-1699)” [1691] – p 51 (64), “dié redes” [rede] (67), “(1993)”? (70), “1802” [1803 – p 77] (74), “Sparrmann” [Sparrman – p 76, 120, 1122] (77), “uit [in – p 77] den Jahren” (92), “2013” [2012 – p 93, 94] (94), Afrikaans “tot standaardtaal” [amptelike taal] in 1925 (127), “ere … aan [eere … in – p 293] Muisenberg” (130), Slag van Bloedrivier “1836” [1838 – p 178] (179), die Namibiese grensoorlog “1966-1988” [1966-1989 – p 223] (222), “waar van hulle [hulle x 2] gevestig het” (246), “ingeneem” [aangeneem] (267), “Sameul” [Samuel – p 312, 314, 539, 972] (306, 313), “Zwaartmans” [Zwaartman – p 312, 314, 539, 972] (313), “Die Afrikaanse Folkslied” [Di Afrikaanse Folksliid – p 326] (326), “Printjes Boekie” [Printjies Boeki – p 329] (329), “Zuid-Afriak” [Zuid-Afrika] (344), “ou” [nou] (345), “Die Unie gestig – word later Die Unie” (366), Langenhoven se Versamelde Werke “vyftien dele” [16 dele – p 372, aanvanklik 14] (976), “wat by” [wat hy] (372), “Die 20ste eeu (letterlik 1 Januarie 1900-31 Desember 1999” [1901-2000] (375), “in x [die] Nasionale Biblioteek” (406), “1989” [1889] (406), “Taal van vermaak” [Taal van kultuur – p 12, 478] (424), “Afrikaanse familie” [Afrikaanse taalfamilie – p 425, 524, 540, 1110] (394, 425, 432), “1916 – Eerste De Burger verskyn” [1915 – p 440, 450, 452] (394, 451, 452), “styweboodjie” [styweboordjie] (443), “Landstem … Sondagblad” [het Woensdae verskyn] (450), “Die Boerevrou 1916 [1918 – p 455] (456), “25 Oktober” [27 Oktober – p 465] (462), “van die 1970’s op FM” [1962 – p 464] (465), “opsig[t]e” (467), “in Afrikaans” [ in Suid-Afrika] (475), “1994 begin ontstaan” [1994 ontstaan] (476), “1938 … die oprigting van die Voortrekkermonument” [hoeksteenlegging] (481), “dwe[l]mmisbruik” (491), “Radio-omroepers soos … Dana Snyman” [Niehaus (1918-1995)] (502), “395000 artikels” [39500] (517), “16de eeu” [17de] (522), “Taalmonument opgerig in 1975” [onthul] (581), “enhoe” [en hoe] (592), “bewoon” [gewoon] (836), “1680’s” [1650’s] (843), “Nietsche” [Nietzsche] (862), “1657-1857” [1657-1867 – p 928, 942] (1085), “latere opvolgers” [opvolgers] (947), “ongeveer as” [ongeveer] (953), “onthou vir” [onthou] (960), “Proeve van een Hollandsch Idioticon” (1882) [Proeven van een Kaapsch-Hollandsch idioticon (1884) – p 336, 974, 1099, maar “Proeve” – p 336] (974), “onder ander” [andere] (976), “Burger vanaf” [Burger (vanaf] (988), “Blommart” [Blommaert – p 1058] (997), “wat wat” [wat] (1011), “Soweto beslaan ‘n gebied van bykans 200 km” (1011), “werskloosheid” [werkloosheid] (1021), “sat” [dat] (1031).

Sowel die skryfstyl as die teks in sy geheel dra swaar aan onnodige herhaling. Wat die outeurs te dikwels gedoen het, is om die roumateriaal uit bronne aan te bied pleks van bloot self kennis van die inligting in bronne te neem, dit te verwerk en slegs die resultaat in die teks neerslag te laat vind. Byvoorbeeld, beslaan die Von Dessin-versameling 4 000 (945) of 4 500 (71) boekdele? “… sou eers in die twintigste eeu algemeen bekend word as Afrikaans” (114) en “wat al sedert die 19de eeu as Afrikaans bekend staan” (115). 2 038 families of 15 000 blankes was deel van die Groot Trek (174) of 2 540 gesinne of 17 000 blankes (175). Inligtingsverwerking deur die outeurs kon ‘n baie korter en meer leesbare teks tot gevolg gehad het. Van die leser word verwag dat hy soms chaoties teenstrydige inligting tot ‘n eie sintese moet verwerk. Daar word ook baie inligting aangebied wat kwalik in verband met die onderwerp van die boek gebring kan word. Die inligting wat in tabelle/kolomme onder die opskrif “tydlyn” aan die einde van hoofstukke of in hoofstukke aangebied word, is soms teenstrydig met wat in die teks staan, maar vul die teks soms ook aan.

In die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se Afrikaanse woordelys en spelreëls (2017) staan: “Khoi (taalgroep), Khoi-Khoi (lid van bevolkingsgroep), -n [meervoud]” (371). Soos in Christo van Rensburg se boeke word hierdie onderskeid tussen taal en etniese groep nie deur Carstens gehandhaaf nie. Dikwels word Khoi as ‘n verkorting van Khoi-Khoin gebruik (bv 48), wat verwarrend is. Die Zuid-Afrikaanse Akademie voor Taal, Letteren en Kunst is in 1909 gestig. Aanvanklik het dit om “de handhaving en bevordering van de Hollandse Taal en Letteren” (530) eerder as Afrikaans gegaan. In 1942 is die naam verander na Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Pieter Kapp skryf in sy boek, Draer van ‘n droom (2009), wat oor die eerste eeu van die Akademie handel: “Die Akademie is gestig as ‘n taalstrewe” (530).

Sedert 1961 is die English Academy of Southern Africa ‘n teenhanger vir die SA Akademie. Aangesien Afrikaans veral sedert 1994 onder politieke druk verkeer, het die gedagte by my opgekom dat dit eintlik die Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns behoort te heet. Deel van die Akademie se huidige visie is “die bevordering van die gebruik en die gehalte van Afrikaans” (532). As die Akademie sy naam soos voorgestel verander, sal hy moontlik meer geneë wees om taalsuiwerheid aktief te bevorder; ‘n funksie wat die afgelope kwarteeu erg verwaarloos is. Anne-Marie Beukes is pas aangestel as die nuwe uitvoerende hoof van die Akademie. Sy is ‘n oud-voorsitster (2014-2017) en huidige direksielid van die Afrikaanse Taalraad waar sy blykbaar versoening en meertaligheid eerder as Afrikaans voorstaan.

In Carstens se boek word ses van Beukes se publikasies gelys (1057), een in Afrikaans en vyf in Engels. Carstens skryf: “Dit is nie ‘n skande of ‘n verswakking om in Engels die Afrikaanse saak te stel nie” (810). Beukes se aanstelling laat myns insiens my wens vir ‘n meer agressiewe Afrikaanse Akademie vervaag. Carstens se visie vir die Akademie is soos dié van die ANC, “dat sy ledesamestelling die Afrikaanse gemeenskap se demografie weerspieël” (533). Die ANC-regering het in 1994 sy jaarlikse subsidie aan die Akademie gestaak en ondersteun nou eerder die Academy of Science of South Africa (532), gestig in 1996. Carstens verwys na “die aanslag op Afrikaans” “sedert 2010” (533). Waarom nie sedert 1994 nie?

Ek bepaal my by voorkeur tot wat van aktuele belang is. Ek gaan nie ‘n oorsig gee van die geskiedenis van Afrikaans nie, maar ek kan my nie daarvan weerhou om die volgende aan te haal nie; pêrels wat deur die historikus, Dan Sleigh, uitgerol is: “Jy kan die Engelse buitelandse politiek op een hand se vingers tel. Een: Gaan plant die vlag. Twee: Skiet die donders. Drie: Vind hulle goud en stuur dit oorsee. Vier: Soek jou volgende teiken” (129). Tydens die Slagtersnekopstand in 1815 is na die Britte as “Godvergete tiranne en skelms” verwys (157). Jaap Steyn skryf: “Vandat die Engelse hul voet aan wal gesit het [1795] het die stigmatisering van die Afrikaners begin, en dit het eintlik nog nooit end gekry nie” (208). Die ANC sit hierdie tradisie voort. Waarom die vyandiggesinde ANC vir Afrikaners verwerplik is, blyk onder meer uit die volgende: “Sedert 1994 word daar nie meer deur die ANC-regering fondse beskikbaar gestel om hierdie [Anglo-Boereoorlog- (ABO-)] begraafplase in stand te hou nie” (263). In 1901 het Charles Aked (1864-1941) oor die ABO gesê: “Great Britain cannot win the battles without resorting to the last despicable cowardice of the most loathsome cur on earth – the act of striking a brave man’s heart through his wife’s honour and his child’s life. The cowardly war has been conducted by methods of barbarism … the concentration camps have been Murder Camps” (967).

Volgens Carstens moet die term “blankes” blykbaar met “wittes” vervang word. Kyk bv “nie-blankes (sic)” en “blankes (sic)” (310, 613). Carstens se gesindheid teenoor Afrikaners blyk duidelik uit die feit dat hy “volk” telkens tussen aanhalingstekens plaas (bv 187, 188, 189, 254, 269, 270, 276, 324, 373, 394, 465, 481, 582, 849, 958); ook “volkseie”, “volksiel” (373), “nasie” (394), “Afrikaner” (608) en “Boerevolk” (958). “Vir ‘n lang tyd ná 1975 was die taalmonument die simbool van Afrikanernasionalisme en daardeur [!] is Afrikaans ook gestigmatiseer” (589). Carstens erken: “Swart nasionalisme is waarskynlik net so erg as wit nasionalisme” (188), maar dit is laasgenoemde wat hy vir hewige kritiek uitsonder. Die “pyn” wat blankes glo vir swartes veroorsaak het, word beklemtoon terwyl baie sagter geoordeel word oor wat swartes die blankes aandoen.

Die volgende stelling kan bevraagteken word: “In Suid-Afrika het veral Afrikanernasionalisme vir so lank die land se bestaan gedefinieer, maar ook bedreig, in die besonder in 1900-1976” (189). MT Steyn het gesê: “Indien ons ons taal verwaarloos, dan moet ons ook verwag dat ons volksbestaan langsamerhand sal kwyn om uiteindelik verlore te gaan” (269-270). Christiaan de Wet het gesê: “De taal van een volk is zijn meest gewaardeerde kleinnood” (270). Carstens distansieer hom hiervan deur skynbaar lughartig te skryf: “Na afloop van die oorlog [ABO] is die taalkitaar gereeld geslaan om die volk bymekaar te hou” (270).

Die volgende stelling kan ook bevraagteken word: “Gebruikers van Afrikaans reken dat die wegneem van Afrikaans se amptelike status in die land [Namibië], die taal ook ontneem het van die stigma as ‘taal van die verdrukker'” (221). In werklikheid hou die verlies aan amptelike status vir Afrikaans in Namibië geen voordele in nie. Die valse toedigting van ‘n stigma aan Afrikaans gaan voort, afgesien daarvan of Afrikaans ‘n amptelike taal is al dan nie. Dink aan die situasie in die nuwe Suid-Afrika waar Afrikaans nie veel meer as in naam ‘n amptelike taal is nie. Carstens weet dat stigmatisering die resultaat van propaganda is. Hy verwys na “die gebruik van propaganda om een taal ten koste van ‘n ander taal te bevorder (stigmatisering is hier ‘n tipiese patroon)” (232).

Carstens skryf oor “politieke druk om Afrikaans in die land af te skaal (1970-2000)” (402). “Die politiek van die 1970’s en 1980’s het Afrikaans geknou en dit [!] het tot gevolg gehad dat ná 1994 Afrikaans afgeskaal is aan universiteite” (401). Hier word erg kortpad gevat. Afrikaans was nie al sedert die 1970’s onder druk nie. Die invloed van die Soweto-opstand in 1976 moet nie oorskat word nie. Afrikaans is nie as gewonde of gestigmatiseerde taal aan universiteite afgeskaal of afgeskaf nie. Hierdie onreg word Afrikaans aangedoen deur veral Afrikaanssprekende akademici weens hulle kruipsug by die ANC. Carstens verwys bv na “die rol wat Afrikaanssprekendes in bestuursposte speel om Afrikaans se funksies te ondergrawe” (1034). Ek het al dikwels hieroor geskryf.

“Afrikaans is vandag steeds stewig gevestig as kerktaal in Suid-Afrika” (405). Maar dan haal Carstens aan wat Johan Combrink reeds in 1999 geskryf het: “In baie van die kerke word die Afrikaanssprekende lidmate oorheersend in Engels of in Engels naas Afrikaans bedien” (405). By NGK-predikante is daar die neiging om al hoe meer geradbraakte Afrikaans te gebruik; Afrikaans gemarineer in Engels. In werklikheid is daar niks verkeerd met “korrekte, suiwer, styweboo[r]djie-Afrikaans” nie (443). Die VGK maak geen geheim van sy voorkeur vir Engels nie. In 1997 het die Algemene Sinode van die VGK besluit “dat die voertaal en skryftaal van die VGKSA op Algemene Sinode-vlak voortaan Engels sou wees” (906). Terloops, Carstens het uit die NG Kerk bedank omdat daar glo nie toeskietlik genoeg met homoseksuele gehandel word nie (Netwerk24 12.11.2016).

Carstens is ‘n voorstander van integrasie en inklusiwiteit op (seker) ierdere terrein en iemand wat klaarblyklik op die voorste snypunt van verligtheid wil wees. Maar dan skryf hy: “Dit is vanselfsprekend nie die doel van hierdie boek om in ‘n politieke diskoers betrokke te raak nie” (596). Die ANC-regering het ‘n Engelsdosent, Mashudu Mashinge, as raadsvoorsitter van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) aangestel. ‘n Absurde situasie het ontstaan deurdat Mashinge in hierdie prima-Afrikaanskonteks in Engels met die raadslede gekommunikeer het en die raadsvergaderings (hoofsaaklik) in Engels gehou is. Carstens was toe ‘n ATM-raadslid. Hy verwerp die kritiek wat teen die uittartende aanstelling van Mashinge uitgespreek is. “Dat daar hoegenaamd teenstand was, was ongelukkig juis omdat Afrikaanse instansies nog so dikwels uitsluit eerder as insluit” (998).

Dwarsdeur die boek word die “Swart gevaar” en die “Rooi gevaar” afgemaak asof hulle onskadelik is (bv 614). In werklikheid ervaar ons sedert 1994 daagliks die uiters skadelike gevolge van albei. Soos Robert Ross dit stel: “What matters is the sort of country South Africa has become and continues to become” (597). Op ‘n geykte manier word daar dikwels na apartheid-Suid-Afrika en die apartheidsregime verwys, maar nie na rommelstatus-Suid-Afrika en die rommelstatusregime nie. Danny Titus se besondere insig is: “Ons land het inderdaad ten goede verander” (604). Carstens juig: “Die verkiesing op 27 April 1994 was die begin van ‘n nuwe Suid-Afrika, ‘n land vry van verdrukking en van diskriminasie” (620); asof daar sedert 1994 nie teen blankes gediskrimineer word nie; asof blankes se eiendomsreg teen onteiening sonder vergoeding beskerm word; asof blankes veilig in die land kan woon en vryelik daarin kan rondgaan, ens.

Carstens kry dit reg om die geskiedenis van Suid-Afrika van 1960 tot 1994 te skets sonder om na die ANC en PAC se terrorisme te verwys (613-621). Later word enkele besonderhede daaroor darem verstrek maar sonder om dit te veroordeel (652). Oor Nelson Mandela skryf Carstens: “Sy politieke aktiwiteite het hom in onguns by die destydse owerhede laat beland” (1007). Mandela se bomplantveldtog word nie genoem nie. Daar was “‘n atmosfeer van weerstand, gesteun deur enkele [!] gewelddade” (1013). Carstens wek die indruk dat hierdie terrorisme matig en redelik was. Die onbeskaafde anargie van die Soweto-opstand in 1976 word aangebied as “die bevryding van Afrikaans” (638).

Telkens word beswaar geopper teen die beweerde afdwing van Afrikaans in swart skole, maar nêrens word die opdringing van Engels as bv prakties die enigste amptelike taal in die nuwe Suid-Afrika veroordeel nie. Carstens se vriend, Michael le Cordeur, skryf “dat Afrikaans nooit weer aan mede-Suid-Afrikaners opgedwing moet word nie: nie op skool nie, en ook nie aan tersiêre instellings nie” (1013). Maar Engels word oogluikend as (dikwels die enigste) voertaal aan skole en universiteite opgedring en dan is Le Cordeur en diesulkes stil. Hy steun selfs die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch.

Carstens kan kwalik trots wees op die uiterste eensydigheid waaraan hy hom skuldig maak. Daar is ‘n afdeling oor “Die gevolge van apartheid” (630-633). Oor die gevolge van terrorisme, bv dat daardie soort gewelddadigheid steeds voortgesit word, word glad nie besin nie. Dat terrorisme destruktief was, moet die leser maar self aflei uit die feit dat die “heropbou” van die land nodig was/is (633). Oor die nuwe politieke bedeling skryf Christo van Rensburg waaragtig: “Taalregte word nou as voorregte gesien … Daarmee is niks verkeerd nie” (633). Daarteenoor skryf Carstens darem: “Die gebruik van jou eie taal is ‘n mensereg” (679).

Carstens haal die volgende skynbaar afkeurend aan: “Jare later sou die meerderheid Afrikaanstalige films steeds gekenmerk word deur ‘n verknogtheid aan die verlede, ‘n ideaal van taalsuiwerheid, rassuiwerheid en godsdiens en morele norme” (488). Met sodanige uitbeelding kan ek geen fout vind nie. In die 1970’s is talle Afrikaanse rolprente vervaardig “wat die Afrikaner ‘goed kon laat voel'” (489). Hoekom nie? Die volgende aanhaling pas uitnemend in die Carstens-kraal: “Elke woord wat in Afrikaans teen apartheid/bevoorregting/politieke uitsluiting gedink en geskryf (is), is vir Afrikaans suiwer wins. Dit is in hierdie konteks die beste manier waarop Afrikaans ‘bevorder’ kan word” (507).

Propaganda het op ‘n hoogs suksesvolle manier skuldgevoelens by Carstens gewek. In die voorwoord staan: “Dit is so dat aspekte van Afrikaans se verhaal nie so mooi is soos ‘n mens dit sou wou hê nie” (17). Met ‘n “sosiohistoriese benadering” (17) probeer die outeurs glo om “bloot historiese keuses en gebeure [te] kontekstualiseer en nie [om] gebreke of foute [te] regverdig nie” (18). Daar word glo na “objektiwiteit” gestreef (17). Die benadering van die outeurs word selfs tot navolgenswaardige norm verhef: “In hierdie hoofstuk word die agtergrond geskets waarteen die ontwikkeling van Afrikaans in die 17de en 18de eeu beskou moet [!] word” (41) en “Ter wille van die ontwikkeling van die argument word hier onder net enkele opmerkings gemaak om die gebeure in die regte [!] konteks te plaas” (200). Deel van hierdie “regte konteks” is om die werk van die nasionalistiese Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) te reduseer tot: “Die Eerste Taalbeweging was feitlik in sy geheel aan die waardering en ‘verheerliking’ van Afrikaans gewy” (203).

Ek vra my af: In die breër, inklusiewe konteks waarin Carstens Afrikaans plaas, is dit moontlik om geradbraakte Kaaps te verheerlik? Enigeen wat ‘n aanvoeling vir Afrikaans het en begaan oor sy toekoms is, móét Kaaps, in soverre dit in ruime mate Engels is, as absoluut verwerplik beskou. “Selfs persone wat nie toonaangewendes is nie, kan ook die standaardvariëteit korrek gebruik” (522). Suiwer(der) Afrikaans kan en mag dus van alle Afrikaanssprekendes verwag word. Engels word nie in die nuwe Suid-Afrika as ‘n verderflike koloniale taal gebrandmerk nie; wel Hollands: “Selfs Nederlands was ‘n koloniale taal met ‘n negatiewe verlede in Indonesië, en ook vir ‘n tyd in suidelike Afrika” (379). Carstens noem dat “Afrikaans in die politieke slagveld beland het” en dat bruin en swart mense na Engels oorgegaan het “wat hulle nie so seergemaak en verneder het nie” (592). Afrikaans se verlede was glo nie “vlekkeloos” nie (593), maar die indruk word gewek dat Engels, anders as selfs Hollands/Nederlands, ‘n vlekkelose verlede het en selfs ‘n neutrale taal is (906).

Let op hoe skeef Carstens die GRA beskou: “Die doel van die GRA was duidelike nasionalistiese vertrekpunte. Die taal word wel hieraan gekoppel. Die beweging was dus nie eksplisiet taalgerig nie [!], maar eerder op die Afrikaner se nasionale ontwaking” (326). “Die taalfaktor [was] nie van sosiale en politieke faktore te skei nie, en hier begin die tragiese verstrengeling wat ‘n eeu later [dus 1975, toe bv die Taalmonument onthul is] tot groot nadeel van Afrikaans sou lei. Die nuwe taalbewussyn en taalstrewe was ná 1875 amper eksklusief gekoppel aan die wit Afrikaanssprekendes, en hulle opheffing en opvoeding terwyl die stimulus tot die proses juis die bruin mense was” (287). Die stimulus waarna verwys word, is Arnoldus Pannevis se begeerte in 1872 om die Hollandse Bybel in Afrikaans te vertaal. Dit was dus ‘n blanke inisiatief en nie ‘n bruin een soos moontlik geïnsinueer word nie.

Carstens borduur voort: “Hoewel ongeveer die helfte van die Afrikaanstaliges bruin was, is hulle nie in die doelbewuste [GRA-]uitbouingsproses aktief betrek nie. Dit sou Afrikaans in die loop van tyd onmeetbare skade berokken” (287). Die letterkundige, Carstens, se Potchefstroomse kollega, die taalkundige, Hans du Plessis, (die “arm man” se Christo van Rensburg), “sluit hierby aan met sy siening dat 14 Augustus nie regtig ‘Afrikaansdag’ is nie” (334). Die eerste byeenkoms van die GRA was op 14 Augustus 1875. Dus, die ontstaan (en dalk selfs die vestiging en voortbestaan) van Afrikaans moet volgens mense soos Carstens en Du Plessis nie by die blankes nie maar eerder by die nie-blankes gesoek word (kyk hier onder); nog ‘n manier om iets, naamlik Afrikaans, wat Afrikaners in groot mate eiehandig tot stand gebring het, te verkleineer. Dit gaan vir diesulkes om afrikanisering. Soos Du Plessis dit stel: “Hoe nader Standaardafrikaans aan Nederlands is, hoe minder Afrika is daar in die taal” (572).

Die outeur(s) se skuldgevoelens is egter oorweldigend, gevolglik word in die voorwoord nogeens gewag gemaak van “wat verkeerd geloop het … [en] hoe probeer word om dit reg te maak” (18). Daar is geen teken van waardering vir (Afrikaner)nasionalisme soos by Jaap Steyn nie: “Die gevoel vir jou ‘eie mense’ wat hulle in ellende bevind, is die sterkste en edelste dryfveer vir nasionalisme” (188). Die “onsheid” van Afrikaners word deur Steyn beklemtoon (189). Hierteenoor is Carstens se standpunt: “Sodra die wit Afrikaanssprekende daarin slaag om hom los te maak van die Afrikanernasionalistiese band wat hom vashou, sal daar bevryding vir die taal kom en sal dit die taal van almal word” (636). “Deur … voorkeur aan die eie [te gee] … het Afrikaans in die 20ste eeu enorme skade opgedoen” (194). Ek sou eerder beweer: Deur voorkeur aan die ander te gee, word Afrikaans in die 21ste eeu al hoe meer in sy swernoot gestuur. Jaap Steyn skryf tereg: “‘n Taal kan oorleef as sy mense die seggenskap oor hul eie sake behou” (231). Carstens, daarenteen, verhef – op grond van hulle getalle (John Stuart Mill se tirannie van die meerderheid) – die bruin mense tot die lotbeskikkers van Afrikaans terwyl hy weet dat hulle, anders as die Afrikaners, nie oor die gehalte en toekoms van Afrikaans begaan is nie: “Vir bruin Afrikaanssprekendes is ‘n taal dikwels ‘n mindere saak” (895).

In die Afrikaanse vakliteratuur is dit veral Steyn wat die term “taalgetrouheid” in omloop gebring het. Dit is ‘n kwessie van benadering of houding. Een van die gevolge van taalgetrouheid is dat jy jou taal na die beste van jou vermoë korrek gebruik (238). In hierdie opsig is daar ‘n haas onoorbrugbare kloof tussen die sprekers van Afrikaans en dié van die mengeltaal Kaaps. Afrikaners gee om vir die gehalte van hulle moedertaal. Juis daarom waak hulle teen die inklusiwiteit wat deur Carstens bepleit word. Hy het twee dik boekdele oor die storie van Afrikaans gepubliseer sonder om enige werklike besorgheid oor die huidige verengelsing van veral gesproke Afrikaans uit te spreek. Dit laat my wanhoop aan sy taalgetrouheid.

Carstens skuil agter die beweerde “inherente heterogeniteit van Afrikaans” (239), ook “diversiteit” genoem (240). Daar moet myns insiens eerder krag geput word uit die eenheid wat Standaardafrikaans verteenwoordig. Die historiese grondslag van Standaardafrikaans is Nederlands. Volgens Christo van Rensburg is die saambindende faktor van die historiese variëteite (die taal van die slawe, Khoi-San en ander nie-blankes) nie-Standaardnederlands (240-241), verwysende nie net na onder meer 17de eeuse Suid-Hollandse dialekte nie, maar ook na bv Oosterse invloede. Dit kan beteken dat Standaardafrikaans, in soverre dit aansluiting by die latere Standaardnederlands vind, deur bv Kaaps vermurwe word. Tekste in Kaaps, met talle Engelse woorde, deur Peter Snyders en Nathan Trantraal, word in die boek weergegee. Carstens noem hulle “mooi” voorbeelde van hedendaagse Kaapse Afrikaans (242), terwyl ek verkies om hulle nie as Afrikaans te erken nie.

Victor Webb word soos volg aangehaal: “Daar is nie iets soos die beste of die korrekste vorm van Afrikaans nie” (558). Maar daar is sekerlik variëteite van Afrikaans, bv Standaardafrikaans, wat meer geskik vir eerbare oorlewing as ander, bv Kaaps, is. Standaardafrikaans is ongetwyfeld ook meer korrek as die Engels-elemente in Kaaps. Maar Carstens en sy dissipel, Ronel van Oort, beweer: “Die Afrikaanse variëteite is nie ‘foutiewe’ of ‘onsuiwer’ Afrikaans nie” (559). As Kaaps nie onsuiwere Afrikaans of ‘n mengeltaal is nie, kan onsuiwerheid aan geen taal toegedig word nie. “Die standaardtaal [word] voortdurend deur die omgangstaal verryk” (544). ‘n Omgangstaal soos Kaaps kan en het Afrikaans ongetwyfeld egter ook met verengelsing besoedel. Polities byderwets word Kaapssprekers feitlik nooit hiervoor verkwalik nie. Dit is dieselfde Van Oort wat hoogs oordrewe skryf: “Die Nasionale Party se Afrikanernasionalistiese taalbeleid en apartheidsideologie het Afrikaans as erfenis en as eksklusiewe taal van die wit Afrikaner geannekseer” (WAM Carstens & Michael le Cordeur, Ons kom van vêr, Tygervallei: Naledi, 2016, p 553).

Op grond van hulle getalle gelas Carstens: “In enige proses rakende Afrikaans moet die bruin sprekers van Afrikaans ‘n dominante rol speel. Dit kan mettertyd ‘n impak hê op die standaardvorm van Afrikaans via die proses van herstandaardisering” (708). Die Afrikaanse Taalraad (ATR), gestig in 2008 (735), waarvan Carstens die eerste voorsitter was (2008-2011), word deur hom beskou as dié liggaam wat in 1998 reeds in sy voorgeskiedenis die prosesse aan die gang gesit het wat tot die heling van die betrekkinge, onder meer taalbetrekkinge, tussen blankes en nie-blankes kan lei (729, 734, 841). Die primêre oogmerk van die ATR is van ‘n politieke aard, naamlik versoening (735) en nie die bevordering van Afrikaans soos sy naam valslik aandui nie. In sy aksies is die ATR meer begaan oor die bevordering van meertaligheid, wat Afrikaans kan uitsluit, as met Afrikaans. Vir die ATR “lê die klem onbeskaamd op versoening” (737).

“Die ATKV is vandag met reg [!] die grootste rolspeler in die Afrikaanse kultuurlewe” (485), met een van die afdelingshoofde, Danny Titus, wat die meeste oor Afrikaans en Afrikanerkultuur te sê het. Japie Gouws, wat die ATKV van ‘n pro-Afrikaner in ‘n pro-bruin instansie getransformeer het – die ATKV het “onbeskaamd inklusief” geword (486) – het ná sy uittrede as uitvoerende hoof in 2017 die voorsitter van die ATR-direksie geword. Anne-Marie Beukes het noue bande met die ATR en is, soos hier bo genoem, as uitvoerende hoof van die SA Akademie aangestel. Dit lyk dus asof die Akademie, ATKV en ATR al hoe meer uit een mond gaan praat en aksies sal loods waarin Afrikaans, as eiesoortige taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is, die groot verloorder en die verderflike mengeltaal Kaaps die wenner gaan wees. Carstens skryf: “Die ATKV het hom goed aangepas in die nuwe Suid-Afrika ná 1994 deurdat die beeld van ‘n Afrikanerorganisasie afgeskud is” (486). “Die rol van die ATKV as brugbouer in die Afrikaanse gemeenskap durf nie onderskat word nie en in hierdie proses word die ATKV ‘n voorbeeld vir ander Afrikaanse organisasies” (812). Ton Vosloo en Carstens het verseker dat die ATR van sy begin af die stempel van ‘n nie- (selfs anti-) Afrikanerorganisasie dra. Die Akademie is fluks op pad om dieselfde te doen. Vir die FAK het ek (amper) hoop gekry toe aangekondig is dat hy Steve Hofmeyr in September gaan vereer deur sy Prestige-prys vir besondere kultuurprestasie aan hom toe te ken (Die Burger, 29.04.2019, p 10). Die ATKV en ATR sou so iets nooit eens oorweeg nie.

In die laaste twee hoofstukke draai Carstens die krane van sy oorverligte vooroordele oop om die einde van Afrikaans as ‘n eerbare taal én van ‘n eie Afrikanerkultuur en selfs van Afrikaners as ‘n etniese groep te probeer verseker. Dit gaan vir hom om integrasie en inklusiwiteit met veral die bruin mense wat die kitaar slaan en die blankes wat hulle daarna skik om na bewering “heling” te bewerkstellig van al die booshede wat hulle glo in die naam van apartheid gepleeg het. ‘n Rolmodel vir Afrikaners is bv: “Die vrou wat haar bediende se kind se skoolrapport kom haal, sy skooltoebroodjies inpak” (800). Carstens is voorskriftelik oor “wat ‘n mens behoort te doen” (745). Byvoorbeeld: “Moenie toelaat dat Afrikaans gekaap word vir regse politiek nie” (797) en selfs: “Aanvaar die hegemonie van Engels” (810).

Ek voorspel: Wanneer mense in die toekoms in sak en as sit oor die vernietiging van Afrikaans as dié taal waarop Afrikaners eens trots was, sal hulle in Carstens se Afrikaansstorie kan lees van die dwase opsies wat bv Afrikaansinstansies en Afrikaansdosente sedert 1994 uitgeoefen het in die waan dat hulle Afrikaans gaan red terwyl hulle in werklikheid die taal se ondergang bewerkstellig het. Soos Carstens se geesgenoot, Hans du Plessis, dit stel: “Afrikaans gaan nêrens anders as waarheen ons dit vat nie” (792). Vir Carstens gaan dit om “die aanvaarding van die uitkomste van die proses sedert 1994” (747). H Kruger skryf: “Afrikaans sal net kan voortbestaan indien die Afrikaanssprekendes die nuwe politieke bedeling in Suid-Afrika aanvaar” (800). Die selfvernietiging van Afrikaans en Afrikaners word deur diesulkes bepleit.

Afrikaners verset hulle tereg teen die politieke bedeling wat in 1994 mandaadloos aan hulle opgedring is. Afrikaners verlang ‘n heeltemal ander opset waarin hulle afdoende politieke mag het om hulle eie lot te bepaal. Kortom, hulle verlang selfbeskikking. Dit sluit beskikking oor die lot van Afrikaans en Afrikanerkultuur in. Soos die gebore Suid-Afrikaner, Brace Courtenay (1933-2012), dit gestel het: “When we destroy a language we effectively undermine the culture it belongs to. Language is the very soul of a culture” (825).

Afrikaansrelevante kultuurorganisasies word in tabelle/kolomme gelys (753-759). Praag is (doelbewus) uitgelaat, waarskynlik omdat Praag nie in Carstens se FW de Klerk-oorgeemodus verkeer nie. Die enigste verwysing na Praag in die boek is in die volgende sin: “Van die tradisionele Afrikaners – in die betekenis van wit Afrikaanse mense wat hul onderskei as ‘n eiesoortige volk naas ander volkere – het daar min oorgebly, behalwe in groeperings soos in die voormalige Afrikaner-Volksfront (1994-1996), Orania-beweging, Praag, die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans (GHA), die Afrikaner-Weerstandsbeweging (AWB), en andere” (848). Van handhawing, wat histories so ‘n groot behoudende rol in die geskiedenis van Afrikaans gespeel het, is daar geen teken by Carstens nie. Hy is die mede- en hoofouteur van ‘n boek van 639 + 1175 bladsye waarin nêrens besorgdheid oor die gehalte van hedendaagse Afrikaans uitgespreek word nie. Geradbraakte Afrikaans, soos in Kaaps, is vir hom klaarblyklik nie aanstootlik nie.

Ter wille van versoening is Carstens blykbaar bereid om ordentlike Afrikaans op te offer. Hy sal nie van bruin mense eis dat hulle hulle Afrikaans van onnodige Engelse woorde moet suiwer nie. Hy sal dit seker nie eens as ‘n verpligting op blankes lê nie. Hy verseg ook om enige erkenning te gee aan die behoudende rol wat Dan Roodt in Afrikaans en Afrikanerkultuur speel. Roodt word nêrens genoem nie. Vir MK-terroriste soos Ashley Kriel (890, 1049), Basil Kivedo (814, 891, 893, 894, 903, 909, 914, 915) en Jeremy Vearey (913) is daar plek in Carstens se storie van Afrikaans, maar nie vir Roodt nie. Carstens se inklusiwiteit, diversiteit en versoening sluit konserwatiewe, behoudende Afrikaners uit. Maar alle nie-blankes word ten minste potensieel by sy uitverkorenes ingesluit. Carstens onderskryf die gevleuelde woorde van die deurlugtige Tim du Plessis: “Afrikaans se toekoms (lê) in bruin hande” (803, 814). Carstens voeg by: “Dit is die werklikheid van Afrikaans” (814). Waarop Carstens se standpunt neerkom, in die woorde van iemand anders, is: “Om die taal op te offer is ‘n klein opoffering om te maak ter wille van beter verhoudings” (853). Dit is die eindresultaat wat mense soos Carstens bereik omdat hulle groter waarde aan politiek (naamlik versoening) as aan taal (naamlik Afrikaans) heg.

Carstens wil nie ‘n tradisionele Afrikaner wees nie. Die term en begrip Afrikaner moet glo herdefinieer word; dus verbreed word om almal in te sluit “wat aan Afrikaans gebonde is. Dan verval die etniese konnotasie en sal Afrikaans waarlik vry van bagasie kan wees” (855). “Afrikaner” word dan ‘n sinoniem vir Afrikaanssprekende. Hiervolgens moet die Afrikaner se geskiedenis, tradisies, ens, agtergelaat word; sy historiese wese moet afgewater word. Die veronderstelling is dat wat die Afrikaner was, sleg is en dat die groter groep waarin hy moet opgaan sonder bagasie is; dat hulle só goed is dat hulle selfs die Afrikaner kan ontsmet.

Carstens se volgende skuif is om wat eie aan die Afrikaner is, eintlik te ontken sodat hy naatloos deel van die voortreflike groter groep kan word. Dit gaan glo om “die woord ‘Afrikaner’ te herstel tot sy oorspronklike betekenis: iemand wat in Suid-Afrika gebore is, die taal praat en deel het aan dieselfde [!] geskiedenis, geloof, kultuur, gebruike, en so meer” (856). Historiese, geloofs- en kultuurverskille word goedsmoeds ontken. Maar daar is bruin Moslems, die Kaapse Maleiers, wat in geloof hemelsbreed van Afrikaners verskil. Gestel ‘n Somaliese Moslem of Etiopiese Rastafariër kry as onwettige immigrant plaaslik ‘n kind wat Afrikaans leer praat. Volgens Carstens se definisie is hy ‘n Afrikaner, wat die mate aantoon waarin hy die begrip Afrikaner uithol sodat dit grootliks waardeloos of betekenisloos word. Die begrip Afrikaner moet volgens Carstens geen ras- (856) of etniese (855) konnotasie hê nie.

Dan vervolg Carstens waaragtig met: “Taal* en identiteit word hiermee erken” (856) en “dan verval die voorkeur aan die eie behoeftes (soos in die ou politieke bedeling)” (857). Dus, Afrikaners moet eiebelang afsweer en diensbaar aan ander mense, die land en die res van Afrika wees; ‘n boetedoenende, identiteitlose slaaf. “Dit gaan nie oor Afrikaans nie, maar oor die skep van ‘n Suid-Afrikaanse gemeenskap waarin almal tuis voel” (858). Sal die tradisionele, behoudende Afrikaners in so ‘n opset ook tuis voel? [* Sowel taal/Afrikaans as identiteit/Afrikanerskap word deur Carstens misken. Kyk hier onder vir Afrikaansmiskenning, dus Afrikaans wat soos Afrikanerskap afgewater en uitgehol word.]

Volgens Carstens is alle Afrikaansvariëteite gelyk. Op ‘n soortgelyke manier is alle mense gelyk verklaar. Alle mense is mos lede van dieselfde ras, die menseras. As etniese en kultuurverskille geïgnoreer word, kan inklusiwiteit, oftewel integrasie, skynbaar maklik bewerkstellig word. Dit is klaarblyklik wat Carstens verlang. Aan die Kaap is rasgemengde huwelike reeds in 1685 verbied (57, 927). Ek vind dit interessant dat daar terselfdertyd ‘n beroep op die gebruik van “korrekte, goeie Nederlands” gedoen is (58). Aan die Kaap was daar minder rasvermenging as in ander koloniale gebiede, bv Suid-Amerika. Carstens verwys egter na die “fornikasie met slavinne” (58, 79). Hy volg dit op met ‘n tabel van Afrikaanse vanne waarvan die nageslagte slavinne as stammoeders het (109-110). Hy doen dit met verwysing na JA en Hans Heese se navorsing waarvolgens 7% van die Afrikanerfamilies in die 20ste eeu ‘n nie-Europese stammoeder gehad het. Wat Carstens beklemtoon is dat Afrikaans nie die uitsluitlike skepping van blankes is nie en dat Afrikaners insgelyks nie suiwer blank is nie. Wat doelbewus agterweë bly, is beklemtoning van die geringe voorkoms van albei.

Hoogs oordrewe beweer Carstens dat die slawe “n groot deel van die geskiedenis van Suid-Afrika [nie net van die Kaap nie], maar ook van Afrikaans, uitmaak” (873). Oor laasgenoemde skryf hy: “Volgens aanduidings word daar bykans 400 woorde van Maleise en Arabiese herkoms daagliks in kommunikasie tussen Moesliems gebruik as hulle Afrikaans of Engels met mekaar praat” (878). Maar dit is in die konteks van hulle kultuur en godsdiens en daardie woorde is meesal of nie noodwendig deel van Afrikaans nie. In elk geval is enkele dosyne of selfs honderde woorde ‘n druppel in die emmer van die Afrikaanswoordeskat.

Die verligte Leopold Scholtz beweer blankes en bruines het “ewe veel tot die ontstaan van Afrikaans bygedra” (895). Hierdie stelling is eerder polities as feitelik korrek, maar let daarop dat dit net na die ontstaan, oftewel die begin, van Afrikaans verwys en die hupstoot ignoreer wat Hollands aan Afrikaans gegee het, asook die leeue-aandeel wat blankes in die verdere ontwikkeling van Afrikaans gehad het. Wanneer daar deesdae oor die “eiendomsreg” van Afrikaans geredekawel word – eiendomsreg het eers ná 1994 in die spervuur beland – moet duidelik onderskei word tussen diegene wat die taal gemaak wat wat dit is (dus nie net by die ontstaan betrokke was nie), naamlik hoofsaaklik die blankes/Afrikaners, en watter etniese groep die meeste Afrikaanssprekers het (glo die bruines, maar dan word Kaaps as Afrikaans gereken). Daar moet dus duidelik tussen taalskeppers of -bouers (veral die blankes) en taalgebruikers (blankes en bruines) onderskei word. Die eiendomsreg van Afrikaans weeg ongetwyfeld swaar in die guns van die Afrikaners. Dit is ook in die blanke sektor waar feitlik uitsluitlik die Afrikaansgetroues aangetref word. Onder die bruin Afrikaanssprekendes waarmee instansies soos die ATR en ATKV so gereeld saamwerk, is daar (feitlik) niemand wat van Afrikaansgetrouheid beskuldig kan word nie (bv dat hulle kinders in Afrikaans skoolgaan en dat hulle teen die verengelsing van eens Afrikaanse universiteite gekant is).

Ter wille van die nuwe Suid-Afrika wens Carstens as ‘t ware dat die Afrikaners minder blank is as wat hulle is. As rasvermenging ‘n tradisie aan die Kaap was, kan met groter gemak verseker word dat dit in die hede herleef. Aan die einde van die boek keer Carstens dus terug na “die genealogie van Afrikaanssprekendes” (923). Hy verwys na HT Colenbrander se boek, De afkomst der Boeren (1902). Volgens Colenbrander se berekening “was die slawe- of gekleurde komponent [in die blankes] minder as 1%” (927). Die Heeses se latere bevinding van 7% (maar in ‘n ander opsig) klink dus dalk meer aanvaarbaar in die onverkwiklike tyd waarin ons leef. Maar die persentasie nie-blanke bloed in Afrikaner-are is steeds minimaal. Desnieteenstaande wil Carstens die ons/hulle-verdeling afbreek en blankes en bruines tot broers en susters verklaar; soortgelyk aan die ANC wat broers en susters in die res van swart Afrika koester. Die Carstense het wel ‘n voorbeeld gestel en oor die rastou getrap. Hulle bevind hulle in die volgende groep: “Sommige slavinne het getrou met wit boere en so is die wit nedersetter se van oorgedra in die bruin gemeenskap” (925). ‘n Verdere lys van Afrikanervanne, in hulle hoedanigheid as oor-die-tou-trappers, word in tabelvorm verskaf (929-930). Die Lemmers skitter in hulle afwesigheid.

In talle aanhalings word beweer dat Afrikaans aan die slawe, die Khoi-Khoin of die Khoi-San, dus nie-blankes, behoort; dat hulle die taal geskep het en dat die blankes die taal (soos in die geval van grond) daarna van hulle gesteel het. Die eiendomsreg van Afrikaans word dus aan die nageslag van die slawe en inheemse Khoi-San, dus aan die huidige geslag bruin mense, oorgedra. Dít ten spyte van onomstootlike feite soos dat Afrikaans wesenlik uit Hollands/Nederlands en ander Germaanse tale ontwikkel het en blankes ongetwyfeld die leeue-aandeel in die ontwikkel, vestiging, amptelike erkenning, standaardisering, handhawing en uitbouing van Afrikaans gehad het.

Carstens en diesulkes aanvaar goedsmoeds dat die toekoms van Afrikaans aan bruin mense toevertrou moet word. Dit kom neer op onteiening van Afrikanerkultuurgoedere sonder vergoeding. Hiermee word ‘n misdaad teen ‘n deel van die mensdom, die Afrikanerdom, gepleeg. Ter vergoeiliking van hierdie dwaasheid word nie net die term en begrip Afrikaner herdefinieer/verbreed nie, maar by implikasie ook Afrikaans. Nêrens besin Carstens oor wat Afrikaans is nie, in die sin van wat met reg in- en uitgesluit behoort te word nie. Hy predik sonder meer inklusiwiteit, dus dat alle Afrikaansvariëteite gelykwaardig is en ingesluit moet word en dat Kaaps een hiervan is.

Kaaps mag ‘n variëteit van sowel Afrikaans as Engels wees, maar dit is nie ‘n taal uit eie reg nie omdat dit kennis van sowel Afrikaans as Engels veronderstel. Dit is ‘n mengel- of tussentaal wat, in soverre dit Engels is, geen heil vir die toekoms van Afrikaans inhou nie. In hierdie opsig is variëteite nie gelykwaardig nie. Oranjerivier- of Griekwa-Afrikaans bedreig nie die toekoms van Afrikaans nie, maar Kaaps doen dit wel in oortreffende mate. Omdat Carstens eerder politiek- as taalkorrek wil wees, kritiseer hy Kaaps in geen opsig nie. Om dieselfde rede spreek hy hom nie ten gunste van taalsuiwerheid uit nie. Vir hom gaan dit primêr om versoening en om dit te bereik word van Afrikaners verwag om op te offer; ‘n vereiste wat nie aan bv bruin mense gestel word nie. In werklikheid moet en mag Afrikaners van alle Afrikaanssprekendes verwag om Afrikaans so suiwer moontlik te gebruik sodat al sy sprekers trots op die taal kan wees; dat veral verengelsing ten alle koste vermy moet word.

As op die huidige manier voortgegaan word, gaan die verengelsing van Afrikaans die vernietiging van die taal veroorsaak en dit sal by uitstek op die rug van Kaaps gedoen word. In soverre Kaaps ongefiltreerde Engels is, moet dit ondubbelsinnig verwerp word. Deur die heil van Afrikaans aan bruin mense (en by implikasie aan Kaaps) toe te vertrou, is soortgelyk aan Marthinus van Schalkwyk se skuif om die Nasionale Party in die skoot van die ANC te laat beland. Twee onverenigbares is saamgegooi. Die resultaat was die einde van die Nasionale Party. Die ANC het geseëvier. Op ‘n soortgelyke manier gaan die Carstens-strategie Afrikaans via Kaaps vernietig en gaan net Engels uiteindelik oorbly.

In Carstens se boek word daar ‘n enkele keer na Guarani verwys, na aanleiding van wat in Jaap Steyn se boek, Tuiste in eie taal (1980), staan (355). Dit bied ‘n scenario vir wat met Afrikaans kan gebeur as voortgegaan word met die huidige verheerliking van Kaaps deur Carstens en sy geesgenote. Guarani is ‘n Indiaanse taal wat as die algemene spreektaal in Paraguay en omstreke gepraat word; soortgelyk aan Afrikaans wat meer as enige ander taal die algemene spreektaal in Suid-Afrika was en dalk nog is; ook in Namibië en voorheen in bv Zimbabwe. Guarani en die koloniale taal Spaans is die amptelike tale in Paraguay. ‘n Variant van Guarani, Jopará, het ontwikkel en word gekenmerk deur uitgebreide en toenemende Spaansbesoedeling, soortelyk aan die besoedeling van Kaaps deur Engels.

Jopará is die algemene spreektaal in Paraguay, maar Spaans word hoër geag. Vir laevlak-kommunikasie word minder en vir hoëvlak-kommunikasie meer Spaanse woorde in Jopará gebruik. Jong mense gebruik meer Spaans in Jopará as ouer mense. Deur die lot van Afrikaans aan bruin mense oor te gee, soortgelyk aan die manier waarop FW de Klerk die land aan swartes toevertrou het, verseker heel moontlik dat ‘n mengeltaal soos Kaaps – en nie Afrikaans nie – al hoe meer die taal van Afrikaanssprekendes sal word; ‘n nuwe taal geskik vir die nuwe Suid-Afrika; ‘n mengeltaal sogenaamd sonder bagasie maar een waarop ‘n mens nie trots kan wees nie; ‘n taal wat noodwendig tweede viool naas Engels sal speel en al hoe meer deur Engels verswelg sal word. Aan alle Afrikaansgetroues: Wees gewaarsku: Wannie huldig gevaarlike wanopvattings oor Afrikaans en Afrikaners.

Bylaag: Daar is ‘n swetterjoel bronverwysings in die boek. Ek het geen poging aangewend om hulle vir korrektheid na te gaan nie. Dit behoort die maklikste te wees om kruisverwysings korrek te doen, dus verwysings van een deel in die manuskrip na ‘n ander deel in die manuskrip. Ek het party van hierdie kruisverwysings nagegaan en die volgende (moontlike) foute opgespoor. Die volgorde waarin die inligting hier aangebied word, is: foutief/korrek (soms is dit te moeilik om vas te stel waarna verwys word, vandaar die vraagtekens): 4.3/4.2 (146), hoofstuk 24, 2.2.2.2/? (242), hoofstuk 12, 3.2/hoofstuk 12, 3.1 (245), hoofstuk 15, 3.2/hoofstuk 14, 3.2 (293), hoofstuk 14/hoofstuk 15 (354), hoofstuk 18, 2.4/hoofstuk 19, 2.4 (386), hoofstuk 14, 1.6.3/hoofstuk 15, 1.6.3 (394), hoofstuk 15, 4.3/hoofstuk 16, 4.3 (403), hoofstuk 14, 1.6.3/hoofstuk 15, 1.6.3 (424), hoofstuk 15, 5/hoofstuk 14, 5 (436), hoofstuk 14, 1.3/hoofstuk 15, 1.3 (447), hoofstuk 16, 4.4.5/hoofstuk 16, 4.4.3 (505), 8.3.4/2.4 (541), hoofstuk 22, 2.1/hoofstuk 22, 3.2.3 (543), hoofstuk 14, 2.4/hoofstuk 18, 2.1 (544), hoofstuk 14, 2.2/hoofstuk 15, 2.2 (568), hoofstuk 14, 1.2 & 1.4/hoofstuk 15, 1.2 & 1.4 (573), hoofstuk 15, 4.3.4/hoofstuk 16, 4.3.4 (573), hoofstuk 14, 1.2/hoofstuk 13, 7.1 & hoofstuk 14, 2.1 (577), hoofstuk 16, 5/hoofstuk 20, 2.2.1 (598), 5.3.1/? (674), 3.1.1/3.1 (676), hoofstuk 14, 1.6/hoofstuk 15, 1.6 (684), hoofstuk 22, 2.1.3.1.1/hoofstuk 23, 2.1.3.1.1 (691), hoofstuk 21, 2.4/hoofstuk 20, 2.4 (692), kaart 15/kaart 13 (835), hoofstuk 21, 3.5.1/hoofstuk 21, 5.1? (841), hoofstuk 15, 3.5/hoofstuk 14, 3.5 (872), hoofstuk 16, 4.3/hoofstuk 15, 2.2 (873), hoofstuk 16/hoofstuk 15, 2.2.1 (876), noot 95/96 (945), hoofstuk 28, noot 29/hoofstuk 24, noot 28 (969), hoofstuk 16, noot 69/hoofstuk 16, noot 70 (981), hoofstuk 13, 4.2.2/hoofstuk 13, 4.2 (986), noot 77/noot 153 (992), hoofstuk 20, 3.2/hoofstuk 21, 3.2 (996), hoofstuk 14, noot 93/hoofstuk 14, noot 94 (1003), hoofstuk 23, 2.1.3/hoofstuk 21, 4 (1018), note 73, 93, 122, 198 en 303/note 73, 122, 198 en 363 (1029), hoofstuk 22, noot 13/? (1035), noot 281/? (1036). note 73, 93, 122, 198 en 365/note 73, 93, 122, 363 (1036), noot 281/? (1036), punt 45 hieronder/? (1037), note 73, 93, 122, 198 en 363/note 73, 93, 122 en 198 (1045), hoofstuk 16, noot 17/hoofstuk 13, noot 121 (1049).