Willem Petzer: Wat is kultuurmarxisme?

In die boek Das Kapital beskryf Karl Marx ‘n kulturele paradigmaskuif wat eers in elke Westerse land moet plaasvind voordat kommunisme in daardie land sal seëvier. In so ‘n land moet die familie vernietig word: die familie word beskryf as die kern van die Westerse samelewing, en die grootste teenstander van kommunisme. Godsdiens moet ook vernietig word
– veral die Christendom – en so ook die waardestelsel wat uit hierdie godsdiens (Christenskap) spruit. Daarna, kan aandag geskenk word aan die onteiening van privaat eiendom en uiteindelik die vernietiging van die volk, sodat die mense hul by ‘n globale kommunistiese regering kan skaar.

Marx, glad nie ‘n onintelligente man nie, was dus bewus van die populistiese tekortkominge van kommunisme in die weste. Aan die begin van die twintigste eeu, ongeveer drie dekades na die dood van Marx, was die algemene siening onder marxiste egter anders. Hulle het geglo dat, wanneer daar ‘n oorlog uitbreek in Europa, die werkersklasse van die nasies sal opstaan teen die “bourgeoisie” en ‘n kommunistiese revolusie begin. Hulle was egter verkeerd. Toe die oorlog uitbreek in 1914 was die mense se gevoel van nasionalisme, as gevolg van die Christen-Westerse waardes (soos beskryf deur Marx), groter as enige selfsugtige gevoel van selfverryking, en die proletariaat het hul uniforms aangetrek en oorlog toe gegaan.

Aan die einde van die oorlog, was die enigste vraag op dié marxistiese teoretici se lippe: “Wat het verkeerd geloop”?

Twee baie prominente Marxistiese denkers van die dag was Antonio Gramsci en Georg Lukács. Elkeen het, op sy eie, tot die slotsom gekom, dat die Europese werkersklas verblind is, deur die sukses van Westerse waardes en kapitalisme. Beide het geredeneer dat die, toe amper eeu oue, kommunistiese aanval op kapitalisme (dat dit ‘n stelsel is waarin die werker
verdruk word deur die werkgewer) nie suksesvol kan wees totdat Westerse waardes vernietig is nie.

Gramsci en Lukács se lewens het daarna heel verskillende wendings geneem. Gramsci is in Italië tot tronkstraf gevonnis, waar hy in 1937 dood is, as gevolg van swak gesondheid. In 1918 word Lukács egter minister van kultuur in bolsjewistiese Hongarye.

Hier besef Lukács dat die logiese eerste stap tot die afbreek van die samelewing sou wees om die familie-eenheid, deur
middel van seksuele immoraliteit, uit te wis.

Lukács het ‘n beleid, wat hy “kulturele terrorisme” genoem het, aangeneem, om juis op dié doelwit te fokus. Kulturele terrorisme het gefokus op jong kinders, deur hulle in die skole te teiken, met klasse wat hulle sou aanmoedig om Christelike waardes en etiek te verwerp. In hierdie klasse is die kinders aan harde pornografie blootgestel (pornografie
word tot vandag toe nog baie suksesvol deur kultuurmarxiste gebruik – ek sal nog ‘n artikel hieroor ook skryf). Die kinders is ook geleer om seksueel “vry”(losbandig) te lewe. Kulturele terrorisme het egter vinnig gefaal toe die mense woedend word oor wat vir hulle kinders geleer word, en Lukács vlug vir sy lewe in 1919 na Duitsland.

In 1923 te Frankfurt, ontmoet Lukács ‘n jong marxis, genaamd Felix Weil, wat baie welgesteld was ná ‘n erflating. Voor die koms van Lukács, het die marxistiese teorie in Duitsland slegs op ekonomie gefokus, maar Lukács oortuig Weil om ‘n nuwe dinkskrum te befonds wat sal fokus op marxisme op kulturele vlak – die Instituut vir Sosiale Navorsing, of eenvoudig net die Frankfurtskool. In 1930, onder leiding van Max Horkheimer, begin die skool die idees van Marx te vermeng met die idees van Sigmund Freud, en so word kultuurmarxisme gebore.

Klassieke marxiste het gefokus daarop om die werkersklas te oortuig dat hulle onderdruk word, deur die heersersklas. Die nuwe marxiste van die Frankfurtskool het egter begin om ál die mense te oortuig dat hulle elkeen op ‘n manier onderdruk word deur Westerse kultuurwaardes.

In 1933 verskuif die Frankfur skool na New York, die destydse bastion van Westerse kultuur en kapitalisme, en hulle begin in 1934 weer aan die Universiteit van Columbia. Hier begin die lede van die Frankfurtskool hul idees wêreldwyd propageer deur van die drukpers gebruik te maak. Die skool publiseer verskeie gewilde werke, waarvan die eerste
Critical Theory was.

Critical Theory is ‘n toneelstuk oor semantiek. Die boodskap was eenvoudig: elke pilaar van die Westerse kultuur – familie, christenskap, gemenereg, vryheid van spraak, seksuele kuisheid, en ander – word gekritiseer as ‘n vorm van onderdrukking.

Hierna volg ‘n boek deur Theodor Adorno en ander, The Authoritarian Personality. Hierin word die Christelike waardes van geslagsrolle en seksuele moraal beskryf as “veroordelend”en “verdrukkend”. Adorno vergelyk hierdie Christelike waardes met met die fascistiese wetgewing in Italië.
Hoe merkwaardig is dit nie dat “fascis” tot vandag toe nog een van die gunstelingbeledigings van die polities “korrekte” klomp is (om vir diegene wat Christelike waardes hoog aanslaan toe te snou) nie?

Die werke van die Frankfurtdkool deel die gemeenskap op in twee groepe, naamlik die onderdrukkers en die slagoffers. Die onderdrukkers word gepropageer as mans van Europese afkoms, en die slagoffers as enige ander groep wat die kultuurmarxiste tot vandag toe nog kan bedink.

Adorno en Horkheimer het ná die tweede wêreldoorlog teruggekeer na Duitsland, maar ander lede, soos Herbert Marcuse, het agtergebly in Amerika. In 1955 publiseer Marcuse die boek, Eros and Civilization (let op Amerikaanse spelling). In die boek word gefokus op “polimorfe perversiteit”, ‘n Freudiaanse begrip wat onder andere voorhou dat daar niks fout is met seksuele plesier buite die huwelik nie. Eros and Civilization het die due grondslag uitgemaak van die “seksuele revolusie” in die 1960’s.

Marcuse was ook die individu wat uiteindelik Horkheimer se droom van die 1930’s sou uitvoer. Deur middel van al die anti-wit en anti-christelike bewegings van die 1960’s – swart “bemagtiging”, feminisme, homoseksuele “regte”, seksuele “bevryding”- het hy dit dit reggekry om kultuurmarxistiese idees in die hoofstroom vry te laat. Dié anti-wit, anti-
christelike retoriek het vinnig by universiteite regoor die Westerse wêreld, waaronder Suid-Afrika, posgevat. Die 1960’s was die tyd toe die kultuurmarxiste die kultuuroorlog gewen het.

As ‘n finale spyker in die doodskis van Westerse Christelike waardes, publiseer Marcuse die boek, Repressive tolerance, in 1965. Hierin argumenteer hy dat verdraagsaamheid teenoor Christelike waardes gelykstaande aan die verdrukking van “korrekte” idees is. Hy leer dus sy “nuttige idiote” om die term “liberating tolerance” na te streef. Dit beteken basies om alle idees te verdra, behalwe Christelike of behoudende idees.

Vandag 50 jaar later in Suid-Afrika, is die kultuurmarxistiese denkwyse steeds die korrekte denkwyse – ons word almal geleer om “polities korrek” te wees, terwyl ons instellings soos universiteite en selfs sommige kerke kultuurmarxiste aan die stuur het.

Dit is nie moeilik om Kultuurmarxisme in ons alledaagse lewens raak te sien nie. Kyk net na enige van die media wat ons elke dag inneem. Die flieks en reekse op die televisie se protagonis en/of antagonis is gewoonlik geskei; die vroue is dominant terwyl die mans sensitief en swak is; iemand in die gesin is altyd homoseksueel; vroue is in beheer van die etlike
families wat nog bymekaar is; swart mense is altyd verantwoordelik, wys en regverdig, terwyl wit mense sleg, dom, swak of misdadig is. Die nuusmedia word dikwels beskryf as “met ‘n linkse vooroordeel”, maar eintlik is hulle ook net kultuurmarxisties. Hierdie is maar net ‘n paar voorbeelde.

Die enigste manier om werklik ons volk te help, is om hierdie kanker uit ons lewe uit te sny en terug te keer na die waardes toe wat deur die kultuurmarxiste vernietig is.

Volg gerus die skrywer op Twitter: @willempet

Hoërskool Overvaal môre gesluit weens verdere intimidasie, betogings

Ondanks die pleidooi van die minister vir basiese onderwys, Angie Motshekga, dat die regte van die kinders by Hoërskool Overvaal eerbiedig behoort te word, het ‘n aantal swart organisasies en linkses voortgegaan om die skool te intimideer en met geweld te dreig. Môre sal ‘n optog vanaf die Caltex-vulstasie in Vereeniging na die skool vertrek. Van die organisasies wat daaraan sal deelneem, is die MK-veterane, Cosatu, Sasco, COSAS, Sadou en die ANC.

In ‘n twiet het SASCO in Gauteng die skool en sy leerlinge as “remnants of the apartheid regime” beskryf.

Onlangs het verteenwoordigers van COSAS voor die skool ‘n oproep gedoen dat alle blanke mans doodgemaak moet word.

‘n Woordvoerder van die polisie, Brig. Sonja Slabbert, het aan Netwerk24 gesê dat hulle ‘n “vreedsame optog verwag”.

Op Facebook het ‘n swartman, Aubrey Thamsanqa Mabele, in die afgelope week egter gevra dat Zuma ammunisie behoort te verskaf om “die demokrasie mee te verdedig” waaronder hy “een koeël, een Boerekind” verstaan.

Etlike Afrikaanse organisasies en individue uit die ou NP-Broederbond-dampkring het Afrikaners egter gemaan om hulle nie aan die betogings en vyandigheid jeens Afrikaans te steur nie, en eerder aan “inklusiewe oplossings te werk”, wat dit ook al mag beteken.

Die ANC-lid en voormalige ambassadrise wat met een van die Verwoerd-kleinkinders getroud was, Melanie Verwoerd, het op News24 geskryf:

“Laat ek dit duidelik stel: Ek was nog nooit en sal ook nooit ‘n ‘taalstryder’ of vegter vir die Afrikaanse taal of enige taal hoegenaamd wees nie. Ek is ook ten volle daarvan bewus dat Afrikaans met soveel van die euwels van apartheid-Suid-Afrika verbind geraak het en dat vele Afrikaners steeds diep rassisties is.”

 

Leon Lemmer: Korrupsie in Kenia en Suid-Afrika

Nigerië word algemeen as die korrupste land in Afrika beskou. Dit maak hom heel moontlik die korrupste land in die wêreld omdat korrupsie deesdae so kenmerkend van en endemies in Afrika is. Dit was nie altyd so nie. Toe daar blanke politieke bewinde in Afrika was, was korrupsie nie prominent nie. Suid-Afrika was tot 1989 in ‘n groot mate korrupsievry. Ek dink onwillekeurig aan JG (Hans) Strijdom (1893-1958, eerste minister 1954-1958) vir wie dit ‘n passie was om sy amptelike en persoonlike sake, net soos die rasse, apart te hou. JC (Jan) Smuts (1870-1950, eerste minister 1919-1924, 1939-1948) het persoonlik geen groot waarde aan geld en besittings geheg nie. Sy Nkandla was ‘n sinkhuis, ‘n eertydse Britse militêre menasie, wat hy gekoop en in Irene laat heroprig het. Daar is gerugte dat daar tydens die berugte onderhandelingsera (1990-1994) staatsbates geoes is, maar ons sal nog ‘n tydjie moet wag op die bevestiging hiervan en die besonderhede. Ek moet byvoeg dat ek nog nie Hennie van Vuuren se boek, Apartheid, guns and money (2017, Kindle $19,77), gelees het nie.

Dat die nuwe Suid-Afrika uitmunt in korrupsie en dat dit van kwaad tot erger gaan, behoef geen betoog nie. In hierdie rubriek vestig ek egter die aandag veral op Kenia, wat in talle opsigte waardevolle insigte vir plaaslike toepassing na vore bring, maar ek gaan dit nie elke keer uitwys nie. Ek het reeds by drie geleenthede op Praag oor Kenia geskryf. Die jongste keer was op 13 Januarie, toe ek ook na die twee voriges verwys het. Hierdie keer skryf ek na aanleiding van Michela Wrong (gebore in 1961) se boek, It’s our turn to eat: The story of a Kenyan whistleblower (London: Fourth Estate, 2009, 368p; Amazon Kindle $11,83). Sy is ‘n joernalis wat jare lank die Britse Financial Times se korrespondent in Kenia en omliggende gebiede was. Sy het eerstehandse kennis van Afrika. Voorheen het sy ‘n boek oor die Kongo, In the footsteps of Mr Kurtz: Living on the brink of disaster in Mobutu’s Congo (2000, Kindle $10,44), en een oor Eritrea, I didn’t do it for you: How the world betrayed a small African nation (2004, Kindle $11,97), gepubliseer. Wrong het ‘n Britse pa (‘n spesialis in nierkwale) en ‘n Italiaanse ma gehad. Haar teks is ewewigtig, deeglik nagevors en goed geskryf.

In Desember 2002 is die korrupte Daniel arap Moi (gebore in 1924, president 1978-2002), ‘n lid van die Kalenjin-stam, deur Mwai Kibaki (gebore in 1931, president 2002-2013), ‘n Kikuyu, as president van Kenia opgevolg. Hy het die kandidaat waaraan Moi voorkeur gegee het, Uhuru Kenyatta (gebore in 1961, president sedert 2013), ook ‘n Kikuyu, verslaan. “The generals had gone to Moi when it became clear which way the election was going and offered to stage a coup … But the Old Man had waved the generals wearily away” (147). Dit was die eerste keer sedert onafhanklikheid in 1963 dat die staatshoof op grond van ‘n verkiesingsuitslag aangewys is (101). Tot 1992 was Kenia ‘n eenpartystaat. Teen 2002 was Kenia as die “land of the ‘little something’, the homeland of the bribe,” bekend (108).

Tydens die bewind van die eerste Keniaanse president, Jomo Kenyatta (1893-1978, president 1964-1978), het dit korrupsiegewys glad nie beter gegaan nie. Daar word verwys na die Jomo Kenyatta-era “when the Kikuyu had enriched themselves without compunction” (2649). “Kenyatta Africanised the civil service” (2790), soos ook in Suid-Afrika gebeur het, met dieselfde gevolge van ondoeltreffendheid en korrupsie. “A 1970-71 parliamentary commission helpfully authorised government employees to run their own businesses while holding down civil service jobs” (1057). Hoe bygelowig die eerste president van Kenia was, blyk uit die volgende: “Jomo Kenyatta had refused to spend a single night in State House [Kenya’s Union Building], convinced it was haunted by vindictive ghosts of the white administration” (618). In 1938 het Jomo Kenyatta vertel hoe harmonieus sy stam, die Kikuyu, gelewe het voordat die blankes opgedaag het (1681). In Nelson Mandela se outobiografie word dieselfde leuen verkondig: “The African people lived in relative peace until the coming of the abelungu, the white people” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 27).

In Kenia is daar meer as 40 stamme (4728). Diegene in beheer van die politiek gee voorkeur aan eiebelang, asook die belange van hulle familie, vriende en stamgenote. “The various forms of graft cannot be separated from the people’s vision of existence as a merciless contest, in which only ethnic preference offers hope of survival” (751). Maar hierdie kernkenmerk van die Keniaanse samelewing word in die inligtingsmedia verdoesel. “In matters ethnic, newpapers and radio station bosses adopt a policy of strict self-censorship” (768). “Directors of foreign NGOs [non-governmental organisations] puzzle over the fact that political parties, born and dying with the speed of dragonflies, either don’t bother publishing manifestos, or barely know their contents. But who needs a manifesto when a party’s only purpose is furthering its tribe’s interests?” (783).

Die politieke stelsel van ná-onafhanklikheid is al as “ethno-elitism” beskryf. “A pattern of competing ethnic elites, rotating over time, was established which made a mockery of the notion of equal opportunity” (908). Daar word wyd geglo dat Raila Amolo Odinga (gebore in 1945, eerste minister 2007-2013), ‘n lid van die Luo-stam, die presidentsverkiesing in 2007 en weer in 2017 gewen het, maar die verkiesingskommissie is Kikuyu-partydig. Johann Kriegler, wat in 1994 so skouspelagtig misluk het in die reëlings vir Suid-Afrika se eerste “demokratiese verkiesing,” het ‘n kommissie gelei wat aanbevelings oor die hervorming van Kenia se verkiessingskommissie gedoen het (5065). Dit is soos om by FW de Klerk, Roelf Meyer en Leon Wessels om hulp aan te klop oor hoe daar onderhandel behoort te word.

Kibaki was voorheen die minister van finansies en daarna die adjunk-president (1166). Hy was bekend vir sy luiheid by die werk en die baie tyd wat hy op die gholfbaan deurgebring het; “a man with a reputation for soft living and hard drinking” (210). Hy het met sy inhuldiging belowe: “Corruption will now cease to be a way of life in Kenya” (163). Korrupsie is egter nie die enigste misdaad in Kenia nie. Die hoofstad Nairobi word “Nairobbery” genoem (233). “In Nairobi’s sprawling slums, the largest and most sordid in Africa, Western-funded non-governmental organisations (NGOs) provided basic services, not the state, of which nothing was expected” (248). Tweederdes van Nairobi se bevolking lewe in plakkerskampe (2401). Vergelyk dit met die plaaslike aansprake op gratis huisvesting en dienste, wat teen wil en dank deur die belastingbetalers gefinansier moet word. In 2005 is berig dat 6 000 rotte in die Wakulima-mark in Nairobi gedood is “and an equal number made good their escape … More than 750 tonnes of garbage was removed and more than seventy tonnes of fecal waste sucked out of the horror toilets” (732).

Soos in die res van Afrika is agteruitgang aan die orde van die dag. “At independence in 1963, average per capita income had been level with that of Malaysia; now Malaysia’s was ten times as high” (248). “[Other] statistics made the same point…: living standards in the independent, sovereign state of Kenya were actually lower than when the hated British ruled the roost” (255). “Everyone agreed …: in a system of corruption and patronage so ingrained, so greedy it was gradually throttling the life from the country” (263). Transparency International “viewed [Kenya] as only slightly less sleazy than Nigeria or Pakistan” (263).

Hierdie “gorging on state resources” word “eating” genoem (263); “a culture where power is so often expressed in terms of ‘eating'” (3245). Diegene wat voorheen spreekwoordelik honger gely het toe hulle nie politieke mag gehad het nie, eet met oorgawe uit die staatstrog tot eie voordeel sodra hulle magsposisies beklee. Byvoorbeeld, “those in government were now eating ‘like gluttons’ out of a combination of arrogrance, greed and panic” (3254). Kibaki het ‘n nuwe pos geskep om hierdie eetlus hok te slaan: “Permanent Secretary in Charge of Governance and Ethics,” met direkte toegang tot die president (271). In hierdie pos is John Githongo aangestel. “His job, as envisaged by Kibaki, was not to formally investigate suspected corruption, nor did he have any powers to prosecute. Those tasks remained with the police force and the attorney general. His role was purely to advise the president – an interesting insight into the extraordinarily centralised nature of power in Kenya” (664). In Suid-Afrika is daar ook die al hoe groter gesentraliseerde konsentrasie van politieke mag. Daar is selfs sprake dat die provinsiale regerings afgeskaf gaan word, onder meer omdat die ANC-regering nie meer mag oor al die provinsies uitoefen nie. Sterk gesentraliseerde regering was en is natuurlik kenmerkend van kommunistiese lande.

Buitelandse regerings het Githongo se afdeling finansieel ondersteun omdat hulle belang het by die doeltreffendheid waarmee buitelandse finansiële hulp bestee en ander hulp gebruik word. Soos Kibaki is Githongo ‘n Kikuyu, “Kenya’s largest and most economically successful tribe” (210). Die Kikuyu word beskryf as “the most intelligent of the African tribes” en Kikuyu is ook “the most susceptible to subversive activities” (1714), soos blyk uit hulle destydse teenstand teen die Britse bewind. “[The] Mau Mau was always predominantly a Kikuyu phenomenon” (1770). Die Kikuyu maak aanspraak op “entitlement: a sense of being special, different, better – and therefore more deserving” (1901). Gikuyu is hulle moedertaal. “In Kenya, language holds the key to identity” (2325). Ek beweer dieselfde van Afrikaners; dat Afrikaans die kern van ons identiteit is. Dit is waarom daar van owerheidsweë en deur kruipsugtiges so baie moeite gedoen word om Afrikaans te ondermyn.

Githongo was voorheen ‘n joernalis en daarna in diens van Transparency International. Hy het aanvanklik geglo dat hy korrupsie kon uitroei en het gedink dat Kibaki opregte bedoelings het en hom hierin sou ondersteun. Die outeur het Githongo in Kenia leer ken. Sy het by geleentheid aan hom genoem dat hy welkom is om by haar om hulp aan te klop as dit nodig sou word. Daarna het sy na Londen verhuis. In Februarie 2005 het Githongo daar aangekom en ingetrek in die gastekamer van haar woonstel. Hy het uit Kenia gevlug en uit sy pos as sekretaris (soortgelyk aan minister) bedank. Hierdie boek is die verhaal van Githongo as fluitjieblaser teen korrupsie, maar ook veel meer omdat dit baie goeie insig bied in die omstandighede in Kenia, insluitende die politiek. Die outeur het drie jaar lank aan die boek geskryf.

Githongo was bevrees dat hy die slagoffer van ‘n sluipmoordaanval kon word. “Camden [in metropolitan London] has an awful lot of Africans living in it” (491). As bewysmateriaal het Githongo in Kenia klankopnames gemaak van ministers wat openlik hulle korrupte dade erken het. Hy het ook sy dagboeke en ander inkriminerende dokumentasie na Londen gebring. Nadat hy ‘n tyd lank by Wrong gewoon het, het hy ‘n woonstel in Londen gehuur maar spoedig ‘n pos in die East African Studies Programme van St Anthony’s College, Oxford University, gekry (3664).

Die Wêreldbank en die Internasionale Monetêre Fonds het finansiële bystand onderhewig aan die privatisering van sommige staats- en semi-staatsbates gemaak. “The privatisation process itself … provided all kinds of openings for the entrepreneurial fraudster, including ruthless asset-stripping,” bv “import goods duty-free as famine relief … then sell them locally, undercutting the competition” (1065). Anders as in Suid-Afrika, waar swart ekonomiese bemagtiging blanke besit van ondernemings ondergrawe, word gesê “Kenya was full of one-ethnic companies” (1033). Korrupsie “not only enriched senior officials, they provided slush funds for what the ruling party knew would be fiercely contested elections” (1096). Vir die politici gaan dit nie om demokrasie – dus regering ooreenkomstig die wense van die kiesers – nie maar om politieke mag ter selfbevoordeling.

“Kenya … became the first country in the world to ratify the UN Convention against Corruption. Then there were the two pieces of legislation Kibaki had announced on the lawns of State House soon after his inauguration: the Public Officers Ethics Act, which spelt out a code of conduct for public officers and obliged them to declare their wealth; and the Anti-Corruption and Economic Crimes Act, which created the Kenya Anti-Corruption Commission (KACC)” (1121), met ‘n regter aan die hoof, wat spoedig korrup geblyk te wees het. Later het Westerse donateurs, wat tot 45% tot die regeringsbegroting bygedra het (2961), die Kenya Anti-Corruption Authority (KACA) gestig (2995).

Die toepassing van hierdie wette en die funksionering van die genoemde instansies is egter gebrekkig. “A Prevention of Corruption Act has actually been on the Kenyan statue book since 1956. ‘You don’t need any more bodies, you don’t need any more laws, you just need good people and the will'” (5232). “Upstanders” is nodig, nie “bystanders” nie (5309). Kenia het ‘n staatsintelligensiediens, maar Githongo het hulle verslae onbruikbaar gevind. “The intelligence service was part of the architecture of corruption” (1403). Jacques Pauw se bevindings oor die plaaslike intelligensiediens is soortgelyk. Githongo was verplig om eerder staat te maak op inligting wat sy eie personeel ingesamel het (1341). In die uitvoering van sy pligte het hy doodsdreigemente ontvang en smeerveldtogte is teen hom gevoer (1561).

Denkende Keniane is “all too aware of how much better things work elsewhere” (2470). In ander lande kan dit onder meer aan meriete aanstellings en dus doelteffende(r) regering toegeskryf word. Pleks daarvan speel stamverwantskap ‘n deurslaggewende rol in Kenia. Van Githongo is eenvoudig verwag dat hy stamlojaliteit hoër as die bestryding van korrupsie moet ag, al is dit waar dat “systemic corruption is the most efficient poverty factor on the continent” (4265). “The issue … is not guilt or innocence, but loyalty” (4618). Ook in Kenia is daar “the growing divide between rich and poor” (4519), wat die kiem van gewelddadige revolusie in hom kan omdra. Githongo se pogings om korrupsie te bestry, is beskou as “the naïve projection of inappropriate ‘mzungu‘ [white people’s] values onto an African nation where they were doomed to fail” (2560). Hy is beskou as iemand wat die regerende politieke party ondermyn, terwyl baie geld, verkry uit korrupsie, nodig was om die party met die oog op verkiesings te finansier (3539).

Benewens ministers in kernposte was president Kibaki self die kern van die euwel van korrupsie. “Kibaki was the system” (3784). Aanvanklik het Githongo gedink Kibaki was opreg en ernstig oor die bestryding van korrupsie. Spoedig het die teenoorgestelde geblyk waar te wees. “The president urged John to slow down” (2812). Daar was sprake dat Githongo na ‘n ander pos verskuif sou word (2880). Hiervoor het korrupte ministers druk op Kibaki uitgeoefen. Hoewel Githongo nie verskuif is nie, het hy hierna nie meer vertroue in Kibaki gehad nie: “The trust had gone” (2923). Na minder as twee jaar in die pos het Githongo landuit gevlug. Daar was sprake dat hy van hoogverraad aangekla sou word, veral nadat hy inkriminerende inligting oor ministers se korrupte doen en late aan die pers gelek het.

Die situasie was soortgelyk aan staatskaping. “Corruption can reach a point … where an entire nation is there for the taking, where sleaze has security implications not just for the nation concerned, but for its neighbours and allies” (4135). Daar was “mounting evidence of State House’s links with global gansterism” (4157). Jacques Pauw noem Suid-Afrika ook ‘n gangsterstaat (Praag 11 November). ‘n Aantal ministers en amptenare is na Githongo se onthullings afgedank, maar van hulle was spoedig terug in hulle poste (4378). “Kenya’s highly politicised legal institutions and judicial system … systematically erased the anti-coruption work done” (4300). Regter Ringera “exonerated former justice and finance ministers David Mwiraria and Kiraitu Murungi of a preliminary charged of obstructing justice. John’s testimony, ruled Ringera, was of no legal significance because he had not held the status of official investigator” (4378). “By September 2007 there had not been a single case of a public servant being prosecuted or even fined under the legislation” (4541).

Die Europese Unie het finansiële bystand aan Kenia verleen sonder om hom danig oor korrupsie te bekommer. In Brittanje was die departement in beheer van buitelandse hulpverlening die enigste een wat nie opdrag gekry het om te bespaar nie. Verder was daar by die Britse regering die “principled insistence on untied aid” (3322), dus soos Afrika-lande, bv Kenia, daarop aangedring het. Hierdie “inherent unaccountability” (3333) was die teelaarde vir korrupsie. “The Netherlands was the only bilateral donor to announce it was actually freezing aid over corruption concerns” (4178). “Kenya’s foreign partners failed to grasp that a system of rule based on the ‘Our Turn to Eat’ principle was explicitly designed to prevent the tickle-down upon which they counted for progress” (5200). Westerse donateurs dring nie sterk genoeg aan op die uitroeiing van korrupsie nie. “Fundamentally the West doesn’t care enough about Africa to pay too much attention to how its money is spent. It wants to be seen to do the right thing, and that’s as far as the interest goes” (5232).

In Kenia gaan dit nie om demokrasie in die sin van dat alle kiesers inspraak in die regering het nie. Dit gaan om politieke mag, om beheer oor die staatsbates uit te oefen, om dit te gebruik en misbruik. Stamverwantskap speel ‘n deurslaggewende rol in verkiesings. Diegene wat voel hulle kandidate het verloor, wend hulle dan tot grootskaalse geweldpleging. “The myth of Kenyan exceptionalism – the notion that the chaos associated with other parts of Africa simply ‘didn’t happen here’ – has been forever laid to rest” (5049). Die resultaat is dat daar al hoe meer polarisering plaasvind; dat stamlede hulle deur ‘n proses van “self-segregation” (5005) in bepaalde areas vestig met die uitsluiting van ander stamme. Dit word balkanisering genoem; ‘n terugkeer na hulle “ancestral homelands” (5016). Dit herinner aan Suid-Afrika se eertydse beleid van afsonderlike ontwikkeling, wat in etniese tuislande vergestalt is.

Veral sedert die Tweede Wêreldoorlog word nasiestate veroordeel omdat hulle interstaatlike konflik sou veroorsaak. In Kenia word vrywillige etniese segregasie egter bedryf juis om vreedsamer toestande binne die land te skep.”Ethno-nationalism is emerging as Africa’s most toxic problem, challenging the continent’s very post-colonial structure” (5211). Dit word gesê na aanleiding van die arbitrêre landsgrense wat etniese stamme enersyds binne landsgrense saamgevoeg en andersyds in verskillende lande verdeel het. Die Afrika-Unie kon geen vordering maak met die verandering van die koloniale landsgrense nie. Die afskaffing van langsgrense word eerder oorweeg. ‘n Ander vorm van etniese nasionalisme kom in onrusbarende mate in Suid-Afrika voor. Swart politieke mag voed swart bewussyn, gevolglik word al hoe minder lewensruimte en regte aan minderheidsgroepe, soos die bruines, Asiate en veral die blankes, gegun.

Om die onrus na verkiesings te kalmeer, word daar in Kenia, soos in Zimbabwe, lede van die opposisie in die kabinet aangestel (5016). Maar daar is diegene wat bly aandring op regverdige verkiesings. “We will not eat bones while the others are eating all the steak” (5027). “With forty-two departments, the coalition government finally unveiled was the largest in Kenyan history, accounting for 40 per cent of MPs. Merely servicing this bloated exercise in jobs-for-the-boys would gobble up 80 per cent of the national budget” (5038). Suid-Afrika het ook ‘n yslike kabinet van 35 ministers en 38 adjunkministers (Wikipedia), wat nie net buitensporige salarisse ontvang nie, maar ook oordadige byvoordele, soos twee ampswonings (vir ministers) en luukse ampsvoertuie. Van die Keniaanse opposisiepartye word gesê: “Momentarily dampened, their hatred only await the next referendum or election to re-emerge, red-eyed and bent on revenge” (5049).

Media en Lesufi orkestreer steeds haat teen Hoërskool Overvaal oor Afrikaans en ‘witheid’

Vandag het hernieude geweld, brandstigting en voorvalle van anti-blanke rassehaat in die omgewing van die Hoërskool Overvaal uitgebreek, ná die geslaagde hofbevel wat die skool teen Panyaza Lesufi, LUR vir onderwys in Gauteng, verkry het. Op die voorblad van The Star, ‘n koerant wat reeds geslagte lank anti-Afrikaanse propaganda publiseer, het ‘n uiters eensydige berig verskyn met die titel Pupils rejected by #HoërskoolOvervaal now at another school: Lesufi.

Dinsdag op RSG se “Praat Saam”-program het sowel Pieter du Toit van die links-liberale webblad Huffington Post as die Beeld-rubriekskryfster Christi van der Westhuizen teen die Hoërskool Overvaal uitgevaar en “witheid” die skuld gegee vir die rassespanning rondom die skool.

Gister en vandag het lede van die EFF en die ANC voor die skool betoog en slagspreuke geskreeu dat alle blankes die land moet verlaat of selfs doodgemaak moet word.

Een van die opgeruide swart betogers het luidkeels gekla: “Daar is wit onderwysers daarbinne!”

Die studente-organisasie COSAS het gedreig om die skool “toe te maak” en het tydens ‘n onderhoud met die TV-kanaal ANN7 gesê dat Lesufi die skoolbeheerraad moet afdank en eenvoudig beheer van die skool behoort oor te neem.

Verskeie anti-Afrikaanse betogers is ook vandag in hegtenis geneem nadat hulle ‘n petrolbom na ‘n polisievoertuig geslinger het.

Oorwinning vir Afrikaans in Hoërskool Overvaal-saak

In sy uitspraak vanmiddag het regter Bill Prinsloo gesê dat die besluit van Afrikaanshater Panyaza Lesufi en die Gautengse onderwysdepartement om eensydig die taalbeleid van Hoërskool Overvaal te verander “teen die wettigheidsbeginsel indruis”. Hy het ook bevind dat die twee Engelse skole in die omgewing wat teenstrydige verklarings oor hul kapasiteit afgelê het en eintlik namens die departement gelieg het, slegs die skool se saak versterk het.

“Ek vind dit wesentlik onwaarskynlik dat twee hoogs gekwalifiseerde, ervare skoolhoofde so ‘n growwe fout kan maak as hulle ‘n verklaring opstel,” het die regter in sy uitspraak gesê.

Beide Engelse skole in die omgewing, General Smuts en Phoenix High School het oor genoegsame plek vir meer as 55 leerlinge beskik, maar het hul aanvanklike verklarings in opdrag van Lesufi en sy departement gewysig toe die departement besef dat hulle die saak teen Overvaal sou verloor indien dit op die lappe kom dat die Engelse skole nog plek vir die leerlinge gehad het.

Volgens regter Prinsloo, “het die departement sy reg om die skool se kapasiteit te verifieer, nooit sinvol uitgeoefen nie. Indien hulle enige moeite gedoen het, sou hulle die oorweldigende kapasiteit vir nog leerlinge by die twee ander skole ontdek het.”

Regter Prinsloo het verder bevind dat Lesufi en sy distriksdirekteur “geen ag geslaan het op die kapasiteit van die skool om die leerlinge te akkommodeer vergeleke met die twee ander skole in die gebied nie”. Weens haar rol in die debakel, en dat sy wesentlik besig was om die gereg te dwarsboom, het regter Prinsloo aanbeveel dat sy aan professionele tugstappe onderwerp behoort te word.

Die regter het ingeslyks WhatsApp-boodskappe aan die twee Engelse skoolhoofde as getuienis in die hof toegelaat. In die boodskappe word een van die hoofde gedreig dat hy afgedank sal word as hy nie sy verklaring verander om te sê dat daar nie meer plek by sy skool is nie. Daarmee het die onderwysdepartement die skoolhoof gedwing om meineed te pleeg.

Regter William Prinsloo het ‘n bestraffende kostebevel teen die Gautengse Onderwysdepartement uitgereik en bevind dat Hoërskool Overvaal nie die Engelse leerlinge hoef in te neem nie.

In sy reaksie op die uitspraak, het Panyaza Lesufi gesê dat hy die skool se beheerraad teen Maartmaand gaan afdank en met die belastingbetaler se geld teen die uitspraak gaan appelleer.

Volgens ‘n joernalis, Barry Bateman, het van die swart ouers na afloop van die hofsaak in Pretoria gedreig om die skool af te brand, omdat hulle dit as “rassisties” beskou.

Afrikaanse skole en ouers hou asem op oor Overvaal-uitspraak

Met die aanslag teen Afrikaanse skole wat steeds meedoënloos deur Panyaza Lesufi en die linkse blanke Engelse dames in die Gautengse onderwysdepartement gevoer word, is Afrikaanse skole en ouers in die provinsie erg bekommerd oor vandag se uitspraak deur regter William Prinsloo in die Noord-Gautengse Hooggeregshof. Die Hoërskool Overvaal in Vereeniging het die hof genader omdat Lesufi en sy bullebakke die skool wou dwing om te verengels deur 55 Engelstalige leerlinge te aanvaar terwyl die skool reeds vol is.

Die Engelstalige media het voortdurend stemming teen die skool gemaak en die Nasperspublikasie, News24, het selfs die plasing van Afrikaanse leerlinge by Afrikaanse skole deur ‘n amptenaar van die onderwysdepartement as “rassisme” en “rasprofilering” beskryf.

Ook Netwerk24 het ‘n artikel geplaas oor ‘n swart ouer wat 5 km na die naaste Engelse skool moet ry terwyl dit vir haar baie geriefliker sal wees as Overvaal net na Engels sal oorskakel.

Volgens Netwerk24 is dit “gevaarlik en duur” om 5km skool toe te ry. Die ouer het geen vertroue in die Afrikaanse onderwysers by Overvaal nie en wil hê dat hulle deur Engelse onderwysers vervang moet word.

“Ek is bekommerd dat die onderwysers wat al jare lank in Afrikaans skoolhou, gaan sukkel om dit in Engels te doen en daarom is dit baie belangrik dat die departement moet sorg vir Engelse onderwysers.”

Indien die skool die saak sou verloor, kan die aanslag teen Afrikaanse skole verhewig en kan sulke skole oorweldig word deur swart leerlinge en hul ouers wat aggressief op Engels aandring.

Leon Lemmer: Die lot van blankes in Kenia

In Kenia word die klein blanke bevolking in selfs groter mate as in Suid-Afrika deur swartes verswelg. ‘n Ander opsig waarin Kenia histories tersaaklik is, is dat daar eens ‘n gevestigde Afrikaner-boeregemeenskap veral in die omgewing van Eldoret op die hoogland was.* Ek het by vorige geleenthede hieroor geskryf (Praag 4 en 11 Maart). Volgens laasgenoemde rubriek was daar aan die begin van hierdie eeu nog net ‘n enkele (en daarby kruipsugtige) Afrikaanssprekende boer, Fanie Kruger, in Kenia oor. Wat in Kenia gebeur, kan aandui wat blankes plaaslik te wagte kan wees. Met politieke onafhanklikheid in 1963 het baie blankes en Asiate Kenia verlaat. “Of whites who are citizens of Kenya today, those with family roots in the colonial era number only between about three and five thousand” (McIntosh, bron hier onder, Kindle 162). Dit is minder as ‘n tiende van wat die getal eens was (1153).

[* “European and South African settlers … ran their farms on the back of poorly paid Africans squeezed into labor by household taxes.” (McIntosh 1256). Hier word na die Britse koloniale regering se hutbelasting verwys, wat as doel gehad het om swartes te verplig om te werk en sodoende die land te ontwikkel. In beginsel kan dit nie verkeerd wees om teenprestasie vir owerheidsaalmoese te vereis nie.]

Ook in ‘n ander opsig gaan ek in hierdie rubriek op een van my ou weë terug. Sommige linkse akademici, veral sosioloë en kulturele antropoloë, meesal Amerikaners, vind dit skynbaar onweerstaanbaar om veldwerk onder polities regses, of blankes wat bloot nie graag met swartes sosialiseer nie, te gaan doen. Daardie akademici onderneem sodanige navorsing nie om self tot ander politieke insigte te kom nie maar eerder om hulle politieke byderwetsheid op ‘n meerderwaardige manier in die resultate (in die vorm van gepubliseerde artikels en boeke) te adverteer. Weens gebrekkige objektiwiteit kan die wetenskaplike gehalte van sulke navorsing ernstige tekortkominge hê. ‘n Voorbeeld hiervan is Arlie Hochschild, ‘n sosioloog, se relaas oor regse blankes in die suidelike Amerikaanse staat Louisiana (Praag 4 Februarie).

Vandag skryf ek weer oor Kenia se blankes. Hierdie keer na aanleiding van Janet McIntosh (gebore in 1969) se boek, Unsettled: Denial and belonging among white Kenyans (Oakland: University of California Press, 2016, 307p; Amazon Kindle $18,43). Tot onlangs het hierdie boek $27,75 gekos. Ek het die aankoop uitgestel totdat die prys meer bekostigbaar geword het. Anders as Hochschild is McIntosh ‘n kulturele antropoloog. Soos Hochschild is sy polities onredbaar links. Sy beskryf haarself as “a leftist American academic” (823). Vir haar doktorale proefskrif het sy navorsing oor die Swahili- en Giriama-stamme in Kenia gedoen (2997).

McIntosh se linksheid kom van haar ma, Peggy (gebore in 1934), wat ‘n feminis en “anti-racism activist” is (Wikipedia). “I must give special acknowledgement to my mother, Peggy McIntosh, who in the late 1980s [1988] wrote a now well-known paper about [unearned] white privilege before that became a household phrase” (105). “My project [in Kenya] was (at least partly) about whiteness. I am sure my mother saw it before I did …I am particularly grateful for her intellectual influence” (112). Daardie invloed voed McIntosh se vooroordeel, soos ‘n mens uit ‘n sin soos die volgende kan aflei: “Although here and there one could find a settler with an unusual affinity for ‘the natives,’ most considered Africans to be intellectually inferior, polluting, and potentially dangerous” (162).

“I was an anthropologist conducting research and rightly divined that my academic (and American) background gave me progressive leanings and an inclination to be critical of colonial projects” (472), asof Amerika nie koloniale of oorsese gebiede het nie. “In speaking to me, most settler descendants knew that I was unlikely to see things the way they do, or to represent them in a way they find flattering” (86). Hulle het haar tereg getakseer as “an embodiment of American liberalism” (1855). Met ander woorde, diegene met wie sy onderhoude gevoer het, kon haar bevooroordeeldheid aanvoel. Volgens die etnograaf, Stephan Pax Leonard, is antropologie as akademiese dissipline in Amerika en Brittanje in buitensporige mate links verpolitiseer, “turning fieldwork into some kind of politicised academic tourism. It is a form of intellectual terrorism that insists education is embedded in global structures of repression” (Travels in cultural nihilism, London: Arktos, 2017, 305p; Amazon Kindle $9.11, 1233 – ‘n buitengewoon briljante boek).

Ter wille van objektiwiteit in navorsing moet daar glo teen “ethnographic seduction” gewaak word, “in which ethnographers develop a certain sympathy as a result of being embedded in the world of their respondents” (McIntosh 507). “The elderly former settlers and younger settler descendants who at first had seemed like museum pieces became real, human, and, in some cases, likeable … most did not enact the boorish persona of the hard-line white supremacist” (529). Terwyl McIntosh veldwerk gedoen het, kon sy heel moontlik die redelikheid van die blankes se standpunte en houdings insien, maar dit is myns insiens vir haar belangriker om eerder in die oorweldigend linkse Amerikaanse akademie aanvaarbaar te wees as in Kenia, wat sy nooit weer hoef te besoek nie. “I had to work harder to reestablish my critical distance – something that was easier once I returned from the field” (536).

McIntosh se vooroordeel blyk ook duidelik uit die term “settler” wat sy deurgaans vir Kenia se blanke inwoners gebruik. Soos ‘n Keniaanse blanke dit stel: “‘Colonial’ and ‘settler’ … suggest something brutal, unimproved, unchanged” (2420). ‘n Blanke is “just a visitor here” (222) of ‘n “guest” (732) en word dus as ‘n “outsider” (290) of “interloper” (400) beskou, al het blankes hulle sedert die einde van die 19de en begin van die 20ste eeu in Kenia gevestig en grootliks tot die ontwikkeling van die land bygedra. ‘n Hedendaagse blanke Keniaan sê: “It would be a lot harder to demonize colonialism if the infrastructure of Kenya had moved on [since independence in 1963] and didn’t still look like the 1950s” (2493). Die meeste van hierdie sogenaamde setlaars “had been raised to think that their settler family members were good, giving people who lived bravely and sacrificed much, and that the colonial endeavor had been engineered to uplift Africa. Now they are informed that their forebears were oppressors, and that perhaps in some fashion they are too” (252). “Shame is not a comfortable dwelling place, and many settle into a defensive stance … A few, though, a small minority, have come to soul-search” (260).

Nie-wit inwoners wat Kenia later as die blankes binnegekom het, veral Indiërs toe die spoorlyn gebou is, noem sy nooit setlaars nie. Die “unsettled” in die boektitel verwys na hierdie blankes se “tenuous task of finding their place in Kenya when the structure that their ancestors supported has been exposed – and widely re-presented – as deplorable” (112). Apartheid is dus nie ‘n voorvereiste vir die veroordeling van blankes in Afrika nie (maar McIntosh noem dat daar “passes and segregation” was “that looked like a prototype for apartheid” – 629), al het blankes voor politieke onafhanklikheid en swart regering ‘n konstruktiewe bydrae tot ontwikkeling oor sowat sewe dekades (1895-1963) in Kenia en selfs eeue (1652-1994) in Suid-Afrika gelewer. Beskou McIntosh blankes wat ná 1652 in Amerika aangekom het (wat heel moontlik haar en haar voorgeslagte insluit) as setlaars? Amerika was immers tot 1783 ‘n Britse kolonie. Wat blankes se bydrae tot Kenia se ontwikkeling betref, word daar woordeliks presies geredeneer soos Nelson Mandela plaaslik gedoen het: Die blankes “built a country for white people on the backs of black people” (857).

“In this ethnography, I explore the subjective lives and stances of white Kenyans descended from colonial families as they navigate their unsettled sense of identity in the nation today … my material emerges from participant observation among roughly 150-200 individuals of middle- to upper-class status, about fifty of whom I interviewed … They continue to enjoy enormous privileges, but their self-consciousness and uncertainties suggest that in some respects, they are of two minds about their entitlement to belong. The phrase that captures the unease of some white Kenyans is ‘moral double consciousness’ …’this sense of always looking at one’s self through the eyes of others'” (222). McIntosh ontleen die frase “double consciousness” aan die swart Amerikaanse aktivis, WEB du Bois (1868-1963). Waarop dit neerkom, is dat blanke Keniane nie net bewus is van wat hulle is (dus hulle identiteit) nie, maar deur die verswelgende swart meerderheid geïntimideer word om ook (dalk veral) bedag te wees oor hoe hulle deur swartes bejeen word. Volgens McIntosh, “it can open the possibility of much-needed self-critique” by blankes (237). Maar let op McIntosh se gebruik van die woorde “privileges” en “entitlement,” waarmee sy impliseer dat blankes (noodwendig) op meer aanspraak maak as wat hulle regmatig verdien. Dit is blykbaar net swartes wat (selfs sonder teenprestasie) op bevoordeling geregtig is.

McIntosh hou van Du Bois se “characterization of the fragile white American ego when challenged by even the slighest recognition of black humanity” (245). Sy pas dit toe op Kenia: “Among former settlers and their descendants, their nascent double consciousness stems from an unsettling of the colonialist notion that whites are paragons of humanity, and a realization that to some, they and their history represent injustice … they see themselves ‘othered,’ that is, refracted through essentialist stereotypes that portray them as part of an undesirable, alien social mass” (245).

As swartes reekse misdade teen blankes in Kenia pleeg (bv diefstal, vee-rooftogte, die stigting van brande, plaasmoorde) is daar geen bohaai nie. Maar as daar ‘n uitsonderlike geval voorkom waar ‘n blanke ‘n swarte benadeel, selfs vermoor, het, word ‘n veldtog vir bv “redistributing white-owned farms” gevoer (148). “White Kenyans’ colonial history marks them as easy targets for grievances – ‘out group’ members who weren’t born from the soil, but instead, stole it (their ancestors did, anyway)” (724). Soos in Suid-Afrika is die nie-wittes, sonder kaart en transport, glo die “rightful owners” (1386) van al Kenia se grond. Swartes se “failure to make something perceptibly new out of the land, and perhaps even the invisibility of their blood, sweat, and tears, disqualify them from holding it” (1565). Die suiwer rassistiese redenasie teen ‘n blanke oortreder is soos volg in swart geledere verwoord: “He does not really represent Kenyans. Kenyans are black while he is white … for some his race made him unsuitable as a representative of the nation” (206). Dit bevestig McIntosh se onderskeid tussen setlaar (wit) en Keniaan/Afrikaan (swart).

“The public stance of many white Kenyans has shifted from identification with Europe to proud Kenyan nationality. But beneath the surface, this change has been fraught with ambiguity. For one thing, history has left most of them with trappings of privilege, and for all of their efforts to support those in poorer communities, they prize their lifestyle of manicured gardens and cheap domestic help” (185). In Suid-Afrika het talle blankes sedert 1994 (skynbaar) ook entoesiasties pro-swart geword. As blankes beter as swartes daaraan toe is, is dit noodwendig weens bevoordeling of veel eerder danksy kundigheid, talent, ondernemingsgees, harde werk, ens? Is dit in die openbare belang dat die blankes se lewenswyse verlaag word totdat dit op dieselfde vlak as dié van die meeste swartes is? Word hierdie vereiste vir blankes net so dikwels aan bv Asiatiese inwoners gestel?

Oor die beweerde goedkoop dienste van huishulpe: Dikwels word hier net aan die kontantloon gedink en nie aan die ander byvoordele (huisvesting, kos, klere, mediese versorging, aalmoese, gesteelde items, onterugbetaalde “lenings,” ens) nie. Die blanke werkgewers “know they are the backstop” (3272). Maar McIntosh skryf: “I couldn’t help thinking again that it’s the low pay itself that creates the need for this ‘backstop’ to begin with” (3280). Swartes verkies blankes as werkgewers bo swartes en Asiate. “They preferred to work for whites because they felt they were less likely to be physically or financially abused. But the pay from white Kenyans, they agreed, is low, and while several noted that their employers had an ‘urge to help’ with soft loans and emergency money, some indicated they had to make a strong case ‘with evidence and facts,’ as one man put it, to extract such assistance. When they received aid, employees appreciated the sense of a social safety net, remarking that there are advantages to being employed by the same family over the long term” (3322). “Employees do not necessarily beg for help; sometimes they simply expect that their employers, who assume responsibility for their basic need, will comply … If they do agree to help, they [whites] get a chance to feel virtuous … a gift or a personal loan is social glue” (3227).

Sommige blankes vind huishulpe “emotionally exhausting … it’s easier to use appliances to clean one’s home, and they don’t have to deal with what they call the ’emotional rent’ of their servants” (3242). Met verwysing na die voorgeskrewe minimum loon beweer die voorbeeldige McIntosh: “I’d pay domestic staff at least three times that amount” (3025). “‘Staff’ is the word white Kenyans prefer today, skirting the decadent connotations of the term ‘servant'” (3071). As blankes aan die bewind is, word hulle vir die lae lone verkwalik. As swartes aan die bewind is, word blanke werkgewers steeds daarvoor verkwalik. Grootskaalse werkloosheid druk lone noodwendig laer. Dit is ‘n kwessie van vraag en aanbod. “I was struck by the contrast between their [whites’] gated residences and the tremendous poverty just a short stroll away” (514). Die blankes leef glo in ‘n “isolation bubble” (521). Die blankes tref veiligheidsmaatreëls weens misdadigheid. Hulle behoort nie daarvoor verkwalik te word nie. Die owerheid is veronderstel om almal teen misdaad te beskerm, maar doen dit nie doeltreffend nie. Armoede behoort ook eerder voor die deur van die regering gelê te word as om die klein blanke bevolking daaroor te verwyt. As die swartes beter regeer het, sou daar meer blankes én meer werk gewees het.

McIntosh verwys dikwels vergelykenderwys na die omstandighede in Zimbabwe en Suid-Afrika. “In South Africa and Zimbabwe … whites have had reason to feel more destabilized, more unsettled, than perhaps ever before” (436). “To be sure, they [white Kenyans] haven’t seen the nadir of loss faced by white Zimbabweans forcibly removed from their farms over the past decade and a half in Robert Mugabe’s violent campaign of land reform. Nor have they faced an economic restructuring like that in South Africa, where racist apartheid-era protections for white employment were replaced by an affirmative action program to empower blacks” (199). Teen die blatante rassediskriminasie en doelbewuste benadeling van blankes in Zimbabwe en Suid-Afrika opper McIntosh geen beswaar nie. Dit lyk eerder asof sy dit verwelkom as blankes se verdiende loon en dat dit ook in Kenia toegepas moet word.

Vir swart Keniane “to own land increasingly hinges on having deep ancestral roots in local soil” (252). “Many Kenyans hope to be buried on their ancestral homesteads, to dwell alongside the spirits of their forebears” (1241). Sommige swartes verwoord dit soos volg: “The land contains our history; it is the keeper of our memories and culture, and protector of our forefathers’ bones” (1580). Die swartes dateer hulle aanwesigheid in Kenia terug tot “since time immemorial” (778), soortgelyk aan die Khoi-San in Suid-Afrika wat as hedendaagse bruines daarop aanspraak maak dat hulle altyd hier was. Kenia se blankes, daarenteen, het glo “limited time-depth” (778).

Hoe reageer Kenia se blankes op die skurkstatus wat sedert politieke onafhanklikheid in 1963 deur swartes en hulle wit meelopers (soos McIntosh) aan hulle toegedig word? Blankes “must lead a more clandestine existence” (274). By hulle is daar “political invisibility … most lie low” (800). Hulle vind hulleself “grasping for self-esteem” (283) en dit word bemoeilik deurdat swartes “control over the plotline of Kenya and the narration of its colonial past” het (283); soortgelyk aan die herskrywing van Suid-Afrika se geskiedenis sedert 1994 en die beheer wat swartes en spesifiek die ANC toegelaat word om op die openbare lewe met bv propaganda uit te oefen.

Met politieke onafhanklikheid in 1963 is besluit dat Keniaanse burgerskap net aan nie-swartes toegeken sou word as hulle hulle ander burgerskappe opsê (741). Die gevolg was dat talle blankes en Asiate die land verlaat het. Sedert 2010 is dubbele burgerskap wel toelaatbaar, wat seker daarop dui dat Kenia graag blankes wil teruglok; ‘n stadium wat nog nie in Suid-Afrika bereik is nie. Van owerheidsweë word blankes in die nuwe Suid-Afrika eerder vervreem as gekoester. Byvoorbeeld, volgens Jacob Zuma het Suid-Afrika se probleme in 1652 begin.

Selfs al het sommige van die blanke inwoners Keniaanse burgerskap word hulle verwerp omdat hulle glo nie “cultural citizens” is nie, dus “on mingled grounds of race, class and history” (306). “Many settler descendants I met cleave to their cultural comfort zones, and this, in conjunction with their geographic choices, often amounts to self-segregation” (2755). Soos ‘n blanke Keniaan dit stel: “When you actually socialize … you naturally do it with the people you feel most comfortable with” (2771). “Culturally we [whites] are quite different” (2810). Volgens hom is die blankes “merely one among many self-segregating tribes” (2771). “People stay with their own cultures. It’s the same even within the black culture, there’s tribal divisions” (2780).

Onder die swartes vier swart bewustheid as “ethnic nationalism” hoogty en word oor blankes gevra: “How ‘African’ are they – and how African do they want to be?” (313). Dit is ‘n verlore stryd vir daardie blankes wat hulle identiteit wil behou en selfs ook vir blankes wat bereid is om hulle identiteit sover moontlik prys te gee, bv deur met swartes te trou. “Interracial dating was on the rise and increasingly accepted in the settler-descendant community … such relationships are ‘a real problem, because of the cultural issue'” (2849). “Although Kenya’s settlers were loath to marry Africans, and most kept African society at arm’s length, a select and striking few did stake their belonging on a particular kind of cultural intimacy” (2959). ‘n Keniaanse antropoloog en politikus, Richard Leakey, sê: Blankes se “most intimate relationships were nevertheless with other whites. If settler descendants are looking for a way out of the charge that they are socially isolated or racist, why don’t they publicly woo and marry black Africans more often? … they don’t feel bigoted or racist. So how do white Kenyans interpret their aversions to interracial marriage?” (2644). Maar Leakey het self albei kere met ‘n blanke getrou.

Die blankes kan nie die kultuuroorlog teen swartes in Afrika wen nie, onder meer omdat hulle relatief te min is. Soos ‘n Keniaanse blanke dit stel: “Yeah, we don’t totally belong. We’re white people in an African country” (2315). Selfs in Amerika, waar blankes tans nog in die meerderheid is, is dit moeilik om die kultuuroorlog te wen vanweë die groot aanhang wat kulturele marxisme (onder die vaandel van bv liberalisme, progessiwiteit en politieke linksheid of byderwetsheid) onder al die bevolkingsgroepe geniet. Iemand soos McIntosh spreek die swartes oor niks aan nie.

Swartes roei die natuur en wildlewe uit terwyl blankes bewaringsgesind is, maar ook dit word hulle nie ten goede gereken nie. Blankes kan glo “conserve and protest poaching precisely because they own so much land” (700). “The whites care more about African wildlife than they do about Africans” (1386). Hedendaagse blankes word vir “Kenya’s colonial history of sport hunting” verwyt (1604), maar “sporthunting was banned in 1977” (1686). In Kenia, soos in Suid-Afrika, word swartes in die omgewing van wildreservate bv geldelik beloon; nie om iets te doen nie, maar om te keer dat hulle wild stroop (1760). “Some ranches use the profits from tourism to support schools and clinics” (1784); dus ubuntu.

Naas “moral double consciousness” gebruik McIntosh die frase “structural oblivion.” “The worst of the colonial past is sometimes renounced, sometimes held at arms’ length as a product of another time and another attitude, or sometimes denied altogether. These announcements of loyalty and protestations often seem heartfelt, but they are also adaptive efforts to belong in the face of having the wrong sort of history and the wrong lines of descent. Locating their comfort zone – that mode of moral conscious in which white Kenyans use their own yardstick – requires particular dismissals and blind spots, and particular ideas of good. To capture these, I have coined the phrase ‘structural oblivion.’ Structural oblivion is a state – a subject position – of ignorance, denial, and ideology that emerges from an elite social structural position, and it is constituted by the refusal of certain implications of social structure. In particular, structural oblivion includes refusing the experience of and/or reasons for the resentment of less privileged groups, and overlooking the ways in which one’s ideologies, practices and very habits of mind continue to uphold one’s privilege … If double consciousness has precipitated a minor crisis of identity for some settler descendants, structural oblivion is what allows them to shake it off” (328).

Strukturele vergetelheid as doelbewuste selektiewe geheue word hier uitsluitlik aan blankes toegedig. Maar die swartes in Kenia wil (soos in Suid-Afrika) enersyds nie herinner word aan wat hulle alles aan die blankes te danke het nie (dink aan die bohaai wat opgeskop is toe Helen Zille beweer het dat daar ook iets goeds in kolonialisme/blanke bewind kan wees). Andersyds wil swartes hulle grusame wandade tydens die “bevrydingstryd” (in Kenia gepleeg deur die Mau Mau en in Suid-Afrika deur die ANC/UDF en PAC) onder die mat vee. Ek vind dit ironies elke keer as ANC-politici geweld in die nuwe Suid-Afrika veroordeel. Dit is ‘n geval van: Maak soos ek sê. Moenie maak soos ons kamerade in die vorige eeu met oorgawe gedoen het nie.

Melissa Steyn, ‘n blanke sosioloog gemoeid met diversiteitstudie aan die Universiteit van die Witwatersrand (en bekend vir haar anti-blanke en pro-homoseksuele gesindheid) praat nie van blankes se strukturele vergetelheid nie, maar van “‘The Ignorance Contract’ and contends that white South African ignorance of the depredations of apartheid ‘must be studied as a social accomplishment, not just as a failure of individual knowledge acquisition'” (342). McIntosh borduur voort: “I locate systematic ignorance as well among some of my respondents, but with the phrase ‘structural oblivion’ I highlight the architecture of elite ignorance, self-deception, and ideology, a crucial component … like most people of European descent, my white Kenyan respondents presume a liberal, individualistic model of personhood in which persons are (ideally) self-determined and rational; a largely capitalist model of economy in which private property structures access to resources and land should be made ‘productive’; and a model of civic nationhood, in which ethnicity and descent should be irrelevant to rights. In the moral domain, they presume that a person’s intentions are or should be crucial to the adjudication of their morality, while individual deeds should be central to one’s entitlements” (350).

“Such assumptions cluster together again and again, and their logic privileges European expertise by envisioning an ideal, ‘developed’ Kenya that looks like the West, eschewing customary African modes of organization and power (collective land rights, expansive kinship structures and attendant structures of reciprocity and obligation, ritual healing, or respect for occult agency, to name but a few) and actively marginalizing the colonial past, deeming it irrelevant; after all, if the individual is sovereign, the son does not inherit the sins of the father, and belonging is (or should be) established at the individual level rather than by descent” (357). Wat McIntosh in hierdie betoog aantoon, is dat die kultuur of lewensbeskouing van blankes en swartes verskil en nie dat blankes se oriëntasie of benadering noodwendig verkeerd is nie; eerder dat dit bloot onversoenbaar met dié van die swartes is. Selfs McIntosh erken: “It is possible that some of these liberal individualistic ideologies … might hold seeds of a less ethnically turbulent Kenya” (357).

“Self-professed liberal whites in South Afrika treat fluency in a Bantu language as a signal of important social contact with black South Africans, and – more important – an index of feeling” (3557). In Suid-Afrika leef ons in ‘n tyd waarin van die inwoners, veral skoolkinders, verwag word om ‘n inheemse taal te leer, met “inheems” wat van owerheidsweë sorgvuldig omskryf word sodat die (verpligte) aanleer van Afrikaans uitgesluit word. Dít ten spyte van misleide, kruipsugtige Afrikaanstaalkundiges se onvermoeide pogings om die wesenlik Europese aard van Afrikaans so veel moontlik te verdoesel en Afrikaans eerder as ‘n inheemse Afrika-taal te deklameer.

In Kenia “Kiswahili was decreed the national language in 1974, and English remained important as part of ‘the wider demand for equality of opportunity’ … English is also required in school and stands as the language of higher education … high court proceedings and parliamentary deliberations are conducted primarily in English, most national newspapers are written in the language” (3642). “In Kenya’s linguistic landscape, then, English is the paramount language of education, wealth, and cosmopolitanism, while Kiswahili is seen by most as a lingua franca with a nationalist flavor” (3650). “English is the language of highest prestige” (3667; ook 3898). Daar is ‘n “Kiswahili-English … hybrid form known as ‘Sheng'” (3658).

“Younger white Kenyans born since Independence [1963] rhapsodise about Kiswahili, as if sheer enthusiasm might atone for colonial disparagement” (3741). Sommige van hulle sê van Swahili: “I love it; it’s a beautiful language” (3741). “Such aesthetic evaluations seem an overcompensation for the past, reaching the opposite extreme of popular colonial opinions of Bantu languages” (3741). In Kenia doen sommige blankes moeite om Swahili, die enigste amptelike taal, te leer en dit met swartes te praat. Let op hoe mislik beoordeel McIntosh dit: “Many of my younger white Kenyan respondents talk about Kiswahili with an attitude I call ‘linguistic atonement’; a stance of enthusiatic feeling about African languages, pitched as if to mitigate a history of colonial discrimination. Part of linguistic atonement is the hope that Kiswahili might help them achieve a sort of ‘connection,’ a mutual sympathy of sorts, with Kenya’s majority, while signaling their eagerness to be part of the nation … But while their linguistic attitudes seem to reach for reconciliation – the mending of pathological colonial relationships – I also suggest that these amends are limited” (3408).

“What isn’t clear, though, is whether their efforts at linguistic atonement are enough for them to redeem their cultural citizenship … linguistic connection needn’t beget the bodily and social intimacies such as intermarriage or group socializing … And for all of the positive aspects of white efforts at linguistic atonement, it attempts reconciliation without making reparations inasmuch as it does not so much reapportion advantages as carve out a fresh way of inhabiting elite identity” (3979).

“Many settlers spoke a simplified ‘secondary pidgin’ version op die pidgin Kiswahili used by upcountry people. However, many others barely attempted to learn even the most rudimentary versions of this language, which colonials and their subjects alike called ‘kitchen Kiswahili’ [Kisettla] since whites used it mostly to communicate with domestic staff” (3447). “Kisettla embodied, in the phrasing of the Kenyan linguist John Mugane, ‘a state of mind’; a willfully belittling stance … Their choppiness and lack of fluency showed a certain indifference to the language and its speakers” (3500). Swartes “will often mimic the settler Swahili” (3526). “Neatly matching Kiswahili’s noun classes with the appropriate prefixes in one’s adjectives and verbs shows respect, not only for the language, but also for one’s interlocutor; it is both formal and polite” (3749).

Iets soortgelyks kan myns insiens van Kaaps in vergelyking met ordentlike, eerbare Afrikaans gesê word. In ‘n poging om die “eienaarskap” van bruines te beklemtoon, moet ons veral sedert 1994 dikwels aanhoor dat Afrikaans as ‘n kombuistaal ontstaan het. Daarteen voer ek graag aan dat Afrikaans, gedagtig aan die eerste vergadering van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) in 1875, eerder ‘n voorkamertaal is waarop ons, veral in die gedaante van Standaardafrikaans, ongekwalifiseerd trots behoort te wees. Die mengeltaal Kaaps, daarenteen, is (soms/dikwels) ‘n uitdrukking van minagting, of dan ten minste van ‘n gebrek aan trots, vir die Afrikaanse taal en vir Afrikaners. Wanneer Kaaps in sekere kontekste gebruik word, is die sprekers nie vry te pleit van uittarting van Afrikaners nie. Daar word dan doelbewus met Afrikaans gemors.

Iets wat kenmerkend van volkekundiges is, is hulle belangstelling in onderontwikkelde mensgroepe se omgang met die okkulte. McIntosh is geen uitsondering nie. Sy skryf in besonderhede oor swart Keniane se bygelowe, bv hulle gehegtheid aan toordery en toordokters, asook hekse, spoke en voorvadergeeste, en die rituele wat daarmee gepaard gaan. Soos verwag kan word, is bygelowe by swartes tydens die “bevrydingstryd” uiters slu deur die Mau Mau ten koste van die blankes uitgebuit. Tans word die okkulte (bv voorvadergeeste) steeds polities tot die uiterste ter bevoordeling van swartes misbruik, bv om blanke plase (gratis) te bekom of daarop te plak of ten minste daar begrawe te word. Blankes het min simpatie met sulke irrasionaliteit en word daarvoor verkwalik. Dit word dus nog ‘n opsig waarin blankes kultureel nie Afrika-burgers is nie.

Die slothoofstuk begin soos volg: “White Kenyans have a slang term for whites in Africa they perceive as especially retrograde: kaburu. The word refers to an unreconstructed type, possibly Afrikaner, definitely low in intellect and high in racism. In the decades after Kenya’s independence, settler descendants circulated schoolyard jokes hinging on a character named van der Merwe, a fictive Afrikaner who embodies the kaburu spirit” (4623). “The kaburu is disrespectful to Africans, logistically incompetent, and morally backward” (4627).

Die blankes in Zimbabwe en Suid-Afrika word in woord en daad deur sowel die blanke Keniane as McIntosh as veel meer rassisties voorgestel as wat Kenia se blankes ooit was en veral is. In Kenia word deesdae dikwels gewag gemaak van “the mass incarcerations and human-rights abuses during the Mau Mau era [1952-1960]” (4694) deur blankes terwyl die gruweldade van die swart terreurbendes verswyg word. Dieselfde gebeur in Suid-Afrika. In Suid-Afrika “progressive white citizens are at pains to distance themselves from the apartheid regime and its racism, as well as the ‘Boer nationalists’ who continue to make separarist gestures” (4701).

McIntosh daal so laag moontlik en is so gemeen moontlik deur soos volg te skryf: “A hundred years ago, British settlers found Afrikaners in Kenya distasteful because, says the historian Brett Shadle,* they were too lowly. The crude ways of the barefoot, undereducated Boers who had migrated north during and after the Anglo-Boer war and lived on under-resourced farms near Eldoret blurred the lines between white and African and embarrassed the cause of British settler ‘prestige'” (4709).

[* Brett L Shadle, The souls of white folk: White settlers in Kenya, 1900s-1920s (Manchester University Press, 2015, 193p; Amazon Kindle $125,39). Teen R12,50 per Amerikaanse dollar kos hierdie boek R1567. Ek het ‘n gratis monster (tot by Kindle 285) afgelaai. Shadle is ‘n geskiedenisdosent verbonde aan die Virginia Tech, die derde grootste universiteit in Virginia. Hy is gemoeid met “courses on whiteness, African history and settler colonialism” (101). Hy bedank Janet McIntosh vir kommentaar op hoofstukke in sy boek (92). Volgens Shadle het ras nie ‘n biologiese grondslag nie. Dit is ‘n uitvinding (229). Vir Shadle gaan dit klaarblyklik om “the seamier side of European settlement in Kenya” (167). Hy erken: “It is a matter of what we wish te see” (177). In dieselfde reeks is die volgende boek, waartoe ek nie toegang het nie, gepubliseer: Will Jackson, The lives of Kenya’s white insane (19). Op die Amazon-webwerf word oor Shadle se boek gesê: “This book shows how settlers could proclaim real affection for their African servants, and tend to them with intimate medical procedures, as well as whip, punch and kick them – for these acts were central to the joy of settlement, and the preservation of the settlement.”]

Die gevolgtrekking waartoe ‘n mens na aanleiding van die voorafgaande kan kom, is dat wat blankes in Afrika ook al doen, hulle kultureel te veel verskil om ooit werklik Afrikane te kan wees. Dit is ‘n wete wat ontstellend of vertroostend kan wees.

Taalstryd in skole: Panyaza Lesufi vaar teen Afrikaans uit

Die LUR vir onderwys in Gauteng, Panyaza Lesufi, het opnuut teen Afrikaans uitgevaar, na aanleiding van die huidige hofstryd tussen die Hoërskool Overvaal en die provinsiale onderwysdepartement oor taal. Hoewel die skool vol is, wil Lesufi dit dwing om nog Engelstalige leerlinge in te neem sodat Overvaal verengels kan word.

Vol vertroue dat die howe met Boerehaatregters en vyande van Afrikaans gepak is, het Lesufi alle Afrikaanse skole in die provinsie “uitgedaag” om die onderwysdepartement “hof toe te vat”. “Ons het miljoene rande om met julle in die howe klaar te speel. Afrikaans moet uit,” het Lesufi gesê.

Die Hoërskool Overvaal het Dinsdag in die Gautengse Hooggeregshof te Pretoria dringend aansoek gedoen om Lesufi en sy departement daarvan te weerhou om hulle te intimideer en te dwing om 55 ekstra Engelstalige leerlinge in te neem waarvoor daar nie plek by die skool is nie.

Lesufi het met druipende sarkasme in ‘n verklaring gesê:

“Hier is ‘n skool wat Afrikaanse leerlinge bo ander tale verkies. Op die waglys, wat hulle doen is die volgende: as jy Engels, isiXhosa of isiZulul praat, sien hulle jou oor en kyk vir iemand wat Afrikaans praat en trek daardie persoon nader, waardeur hulle mense ondermyn wat betyds aansoek gedoen het. Ons het die skool aangesê om hiermee op te hou en hulle het ons hof te geneem. Daarom sê ons: doen dit maar, ons is nie bang vir die howe nie, hulle is Engels en aan ons kant, en julle Afrikaners is net setlaars wat nie in ons land hoort nie.”

Volgens die skool het hy geen meer plek vir ekstra leerlinge nie. Maar die onderwysdepartement aanvaar dit nie en wil hê dat daar met Afrikaans weggedoen word. Lesufi het hom al verskeie kere in die verlede teen Afrikaans as onderrigmedium, asook teen Afrikaanse skole, uitgespreek.

In sy verklaring stigmatiseer die onderwysdepartement Afrikaans as ‘n “apartheidstaal wat deur 90% van Suid-Afrikaners verwerp word”. Die gedeelte in sy verklaring lui:

“Dit is ongelooflik en/of ongelukkig dat ons tot vandag toe, in hierdie Engelstalige grondwetlike demokrasie, ‘n gemeenskap het wat niks verkeerd sien met Afrikaans, ‘n taal wat as ‘n instrument van segregasie en diskriminasie gedurende apartheid gebruik is en deur 90% van Suid-Afrikaners verwerp word.”

Volgens die departement beskik hy oor die volste reg om soveel leerlinge as wat hy wil by die skool te plaas aangesien die beheerliggaam “geen rol by die toelating van leerlinge speel nie en nie ‘n skool vol (mag) verklaar nie aangesien dit die departement se plig is”.

Die skool beskik oor 21 klaskamers wat reeds ongeveer 30 leerlinge per klas bevat.

Die saak is Dinsdag tot môre (Donderdag 11 Januarie) uitgestel om nog getuienis toe te laat en om regter Willem Prinsloo kans te gee om al die stukke te lees.

 

Leon Lemmer: Oor ‘vryheidsvegters’ en eksistensialisme (Deel 2)

Claude Lanzmann

Claude Lanzmann (gebore in 1925) is die laaste oorlewende getuie van die binnewerking van die Franse eksistensialisme na die Tweede Wêreldoorlog. Hy was deel van die vriende- en werkkring van Sartre en Simone de Beauvoir (1908-1986), Sartre se lewenslange vennoot/metgesel. Lanzmann het ook vir Maurice Merleau-Ponty (1908-1961) en Albert Camus geken. Camus het op die buiterante van die eksistensialisme beweeg. Hy wou graag in Parys ‘n verligte intellektueel wees maar het dit bitter moeilik in die oorverligte geselskap van Sartre en Beauvoir gevind. Camus is in Algerië gebore en het daar opgegroei en was bekommerd oor die veiligheid van sy ma, wat in Algiers bly woon het. Sy novelle, Die pes/The plague (1947), kan as ‘n allegorie gelees word van die verpesting wat die FLN in Algerië en die ANC in Suid-Afrika was en is. “We all were up against the wall that plague had built around us, and in its lethal shadow we must work out our salvation” (The collected fiction of Albert Camus, London: Hamish Hamilton, 1962, p 200).

Lees ook: Oor ‘vryheidsvegters’ en eksistensialisme (Deel 1)

Claude Lanzmann, Simone de Beauvoir en Jeal-Paul Sartre in Egipte

Lanzmann het ook vir Gilles Deleuze (1925-1995), ‘n nie-eksistensialis, goed geken omdat hy, soos Sartre, met Lanzmann se suster, die aktrise Évelyne Rey (1930-1966), deurmekaar was. Lanzmann (outobiografie hier onder, Kindle 5216) en sy suster (2541) het Algerynse FLN-terroriste in hulle wonings gehuisves, insluitende Ahmed Taleb Ibrahimi (gebore in 1932), wat ‘n minister in die eerste Algerynse regering ná onafhanklikheid was (2586, 5216).

Lanzmann en Beauvoir het sewe jaar lank (1952-1959) soos man en vrou saamgewoon. “I am the only man with whom Simone de Beauvoir lived a quasi-marital existence” (3602). Terselfdertyd het Lanzmann deurlopend ‘n goeie verhouding met Sartre gehad. Lanzmann het later drie keer getrou, maar dit het hom nie van hierdie eksistensialistiese binnekring vervreem nie. Lanzmann het ‘n leidende aandeel in die begrafnisreëlings van sowel Sartre as Beauvoir gehad. Na Sartre se dood het hy die hoofredakteur geword van die tydskrif, Les Temps Modernes, wat in 1945 deur Sartre tot stand gebring is.

Lanzmann het in 2009 ‘n boek in Frans gepubliseer, wat in Engels vertaal is, The Patagonian hare: An autobiography (London: Atlantic Books, 2012, 545p; Amazon Kindle $13,67). Die boektitel verwys na ‘n haas wat Lanzmann as bejaarde mens in Patagonië teëgekom het en hom opnuut laat besef het dat hy hier en nou springlewendig is (2725); “Patagonia and I were true together” (7914). Hiermee bevestig Lanzmann sy eksistensialisme; dus die werklikheid van sy bestaan, sy syn, wat vir hom die voorwaarde vir die ervaring van die bestaan van alle dinge en gebeure is. “It has never occurred to me, in all the years I have amassed, to dissociate myself from the present, to say, for example, ‘In my time …’ My time is the time I am living right now and even if I like the world less and less – with good reason – it is mine, absolutely” (7898). “You must understand that I love life madly, love it all the more now that I am close to leaving it” (319). Die volgende sin laat my aan Afrikaners in die nuwe, opgedonderde Suid-Afrika dink: “We may be alive, but we no longer recognize the places of our lives; we are no longer contemporaries in our own present” (2389).

In die voorwerk van die boek word genoem: “This publication was granted a translation subsidy from the Centre National du Livre, French Ministry of Culture” (25). Die Franse regering is klaarblyklik bereid om geld te bewillig ten einde hulle kultuur in ander tale te bevorder. Daarom kan Afrikaanse vertalings van Franse boeke seker ook op sodanige subsidiëring aanspraak maak. Dan Roodt het bv vroeër vanjaar ‘n vertaling van een van Jean-Philippe Toussaint se boeke onder die titel, Die badkamer, gepubliseer waaroor ‘n resensent, Joan Hambidge, liries is (Netwerk24, 1 Mei).

Naas joernalis was Lanzmann ook rolprentregisseur. Sy bekendste rolprent is Shoah (1985), met ‘n tydsduur van 9½ uur, wat oor die Holocaust handel en waaraan hy twaalf jaar gewerk het. Ongelukkig word sy outobiografie met herinneringe hieraan oorlaai. Soos Sartre en Beauvoir het hy kommunistiese neigings. Hulle het (terugskouend in die geval van Lanzmann) die Republikeine tydens die Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) teen Francisco Franco (1892-1975) ondersteun en daarna die FLN (Front de Libération Nationale) in Algerië. In 1964 het Sartre die Nobelprys vir Letterkunde geweier omdat hy nie met so ‘n Westerse instelling geassosieer wou wees nie. “He did not want to compromise his independence and … he deplored the [Nobel] committee’s tendency to offer the prize only to Western writers or to anti-Communist émigrés, rather than to revolutionary writers from the developing world” (Sarah Bakewell, bron hier onder, p 277). Na alles wat Sartre gedoen het om bv Algerië se bloedige dekolonisering te bevorder, het hy waaragtig gesê: “I might have accepted the Nobel Peace Prize for what I did to help the Algerian people” (4006); dieselfde prys wat FW de Klerk en Nelson Mandela in 1993 ontvang het; eintlik as beloning en bekroning vir alles wat hulle gedoen het om die ANC aan die bewind te kry.

Lanzmann se Joodsheid slaan oorweldigend oral in die boek deur. Wat van ander mense verwag word, geld nie noodwendig vir Jode nie. “Assimilation is another form of annihilation, a triumph of forgetting” (1428). Jode kan hulle kultuur en godsdiens behou, maar van die blanke Algeryne verwag Lanzmann dat hulle hulle kultuur versaak en met die Moslems assimileer. Soos in Suid-Afrika tydens ons stryd teen die terroriste was daar in Frankryk ‘n veldtog teen konskripsie vir diensplig in die kolonies, bv Algerië, met Lanzmann as een van die leidende figure. Hy het Algerië se onafhanklikheid entoesiasties gevier (5216), maar is spoedig uit sy naïwiteit geskok toe die nuwe regering besluit het om 100 000 troepe na die Midde-Ooste te stuur “to liberate Palestine. For me, it was over: I had thought it was possible to believe both in an independent Algeria and the state of Israel. I was wrong” (5221).

Lanzmann was ontevrede met die volgende reaksie van Sartre op die “massacre of the Israeli athletes in Munich” in 1972: “In this war, the only weapon the Palestinians have is terrorism. It is a terrible weapon, but the oppressed have no other … The principle of terrorism is that one must kill” (5954). Sowel Lanzmann as Sartre het die Moslems in Algerië as vryheidsvegters beskou. Noudat Israeli’s in München afgemaai word, word die geweldenaars terroriste genoem. Lanzmann skryf: “Sartre’s comments are hardly surprising: this was how the Algerian War had been triggered, by an attack on civilians, and though we deplored it, we did not express our indignation at Algerian terrorism, but considered it a response to secular colonial oppression, to institutionalized torture” (5954). Sartre “did support Palestinian terrorism, the taking hostage of the Israeli athletes and their assassination in Munich being but a forerunner to a long series of bloody actions” (5981).

Vir Lanzmann en sy politieke meelopers was Fanon wat die “vredesikoon” Nelson Mandela vir linkses in Suid-Afrika was en is. “The encounter that really shook me, unsettled me, captivated me and that was to have a profound effect on my own life was my meeting with Frantz Fanon” (5024). Nadat hy Sartre se opstel, Réflexions sur la question juive (1946, in Engels: “Anti-Semite and Jew”) gelees het, “Fanon became acutely conscious of being black” (5029). Die afleiding wat gemaak kan word, is dat die swartes, soos die Jode, na bewering slagoffers van diskriminasie en benadeling deur die blankes is. Lanzmann skryf: “Fanon is infinitely more violent and demanding: just as Jews are not the creation of the anti-Semite … so blacks will finally be free of the white masks glued to their skin only through struggle, by becoming the sole authors of their own freedom” (5034). Die titel van Fanon se eerste boek is Black skin, white masks (1952).

Hoe het Fanon sy kennis van psigiatrie misbruik om sy politiek te pas? “By linking mental illness to colonial alienation” (5040). Fanon is in 1956 uit Algerië verban. Lanzmann het Tunisië en Algerië besoek en met lede van die FLN-topstruktuur kennis gemaak. In Tunis het Lanzmann vir Fanon besoek. Oor al hierdie FLN-“vryheidsvegters” is Lanzmann in die wolke. “It was hardly surprising that we idealized these people, that we regarded them as our purity” (5179). Fanon “questioned me about Sartre, about Sartre’s health, and I could sense the affection, the admiration he felt for the man” (5050). Sartre se boek, Critique of dialectical reason (1960), het Fanon grondig beïnvloed. “He talked with … persuasive power … about African unity and brotherhood” (5061). “Fanon saw a generalized armed struggle as the only hope for the emancipation of the African continent groaning beneath the weight of the various colonial powers, and cited Algeria as a model, as the spearhead in a struggle that would have to be ruthless: ‘And in our struggle for liberty,’ he concluded, ‘we should plan actions that will strike at the heart of the imperialists – we will have to act with force and, truth be told, with violence'” (5066). Na die publikasie van Fanon se boek, The wretched of the earth (1961), waaruit ek in deel 1 aangehaal het, “the ANC … were lucidly to choose the path of violence” (5066).

Frantz Fanon

Fanon wou hê Sartre moet die manuskrip van hierdie boek lees en die voorwoord skryf (5098). Sartre “felt he too had to meet Fanon, something unusual for him” (5071). “It was easy for me to persuade Sartre to see Fanon, and it was I who organized their meeting in Rome in 1961 … Beauvoir and I went to meet Fanon at Rome airport; we had booked a room for him at our hotel and the three of us had dinner with Sartre on the first night. At this point something unthinkable, something unheard of happened: Sartre, who spent every morning, every afternoon writing, whatever the circumstances or the weather … who never compromised about his work schedule – he would never deviate from his schedule, nothing justified his not working – now Sartre stopped work for three days to listen to Fanon. Simone de Beauvoir did likewise” (5185). Dit is soos bv Max du Preez aan die blankes voorskryf: Moenie vir swartes die waarheid vertel nie; swyg en luister na wat hulle te sê het.

“Fanon’s words burned like flames. And he was also a gentle man whose delicacy and warmth were contagious … He was persuasive, convincing, it was impossible to raise objections, in the face of his words every objection seemed trivial. It is impossible to object to a prophet’s trance” (5190). Kortom, Fanon was vir hierdie drie Franse soos Nelson Mandela was/is vir baie misleide blankes. “I never saw Sartre as charmed, as captivated by a man” (5200). Oor Sartre se voorwoord by Fanon se boek (kyk deel 1) skryf Lanzmann: “Sartre was much critized for that preface … the call to violence and its glorification ring false, he clearly intended to please Fanon, using formulas such as ‘the patience of the knife’, or others that sound excessive or irresponsible when one reads them today, in the light of all the ‘nights of the long knives’ that still bathe independent Algeria in innocent blood” (5964). Ook in Suid-Afrika het ‘n swart regering nie ‘n einde aan bloedvergieting gebring nie.

Fanon “announced like a visionary that Africa, the Africa of his dreams, would not experience the Middle Ages as Europe had – one could not but be carried along by his words, could only subscribe to his glorious utopian ideal” (5072). “We now know that the real Africa is not the Africa of Fanon’s dreams, that it has not managed to bypass our Middle Ages. The real Africa is Rwanda, the genocide of the Tutsis, it is the Congo, Liberia, Sierra Leone, Darfur and others [Marikana, Coligny]. Horror seems to slowly pervade the whole continent, not sparing Algeria … Once the French had left, the Algerians found themselves hobbled on the inside. Hobbled and lame” (5195).

Sarah Bakewell

‘n Motor kom klaargemaak uit ‘n fabriek. ‘n Mens word egter nie klaargemaak gebore nie. Eksistensialiste leer dat ‘n mens word wat jy is ingevolge die manier waarop jy lewe. Jy is vry om te kies watter soort mens jy wil wees. Van eksistensialiste kan tereg verwag word om ooreenkomstig hulle filosofie te lewe. Maar dit is daarenteen eintlik voor die hand liggend dat mense met verskillende eienskappe, bv talente, gebore word en dat omstandighede ook ‘n groot rol kan speel in wat ‘n mens word, al kan jy ‘n mate van invloed op jou eienskappe (bv intelligensie) en omstandighede (bv die beroep wat jy kies) uitoefen.

Sarah Bakewell (gebore in 1963) het bekendheid verwerf met haar boek, How to live (2011, 400p; Amazon Kindle $12,14), wat oor die Franse skrywer, Michel Montaigne (1533-1592), handel. Onlangs is ‘n boek van haar gepubliseer wat op ‘n verfrissende manier oor die lewe en idees van die prominentste eksistensialiste handel, At the existentialist café:Freedom, being and apricot cocktails (London: Vintage, 2017, 440p, R211; Amazon Kindle $14,46). “I think philosophy becomes more interesting when it is cast into the form of a life” (p 32); “the rich confusion of that person’s real life” (314). Bakewell het voorheen in boekwinkels en biblioteke gewerk en het baie moeite gedoen om eksistensialisme en veral ses eksistensialiste te verstaan.

Naas die Franse wysgere wat ek reeds genoem het, Sartre, Beauvoir, Camus en Mereau-Ponty, skryf sy ook oor die twee bekendste Duitse eksistensialiste, Martin Heidegger (1889-1976) en Karl Jaspers (1883-1969). Dan is daar ook die Deen, Søren Kierkegaard (1813-1855), wat ‘n voorloper van die eksistensialisme was, en die Duitser, Edmund Husserl (1859-1938), wat met sy fenomenologie ‘n wysgerige grondslag of wegspringplank aan die eksistensialiste gebied het. Husserl het gesê dat ons moet dink en handel volgens hoe dinge en gebeure hulle in ons sintuiglike ervaring voordoen: “to see what stands before our eyes” (39). Gras lyk vir ons groen en die lug blou. Hierdie soort direkte ervaring is voldoende om ‘n sinvolle lewe te kan lei. Ons hoef ons nie te verknies oor of die grasspriete werklik (of in hulleself) groen en die lug werklik blou is nie.

Fenomenologie word eksistensialisme wanneer dit die vorm aanneem van “describing lived experience as it presents itself” (34). Geen wonder dat eksistensialiste, soos Sartre en Beauvoir en die semi-eksistensialis Camus, naas wysgerige werke ook fiksie geskryf het nie. Eksistensialiste verwag dat ons ons vrye wil moet gebruik om self sin aan ons lewens te gee. “This life is what we have, and we must make of it what we can” (323). Syn/bestaan en sin/betekenis is van deurslaggewende belang in eksistensialisme. Dit blyk uit die twee vakkundig invloedrykste werke oor die eksistensialisme, Heidegger se Sein und Zeit/Being and time (1927) en Sartre se L’être et le néant/Being and nothingness (1943). ‘n Mens bestaan in tyd wat voortdurend besig is om uit te loop. As jou tyd uitgeloop het, is daar niks, hou jou gewaarwordinge op, is jy vir altyd uitgewis. Die dood “takes away the ability to experience anything at all, ever” (300).

Tydens besoeke aan Amerika is Sartre, Beauvoir en Camus met die Amerikaanse rassevraagstuk, soos ongelykheid, rassediskriminasie en rassisme, gekonfronteer. Dit was voor die groot instroming van swartes in Frankryk. “Many blackAmericans who found themselves in Paris after the war [1939-1945] appreciated the experience of being treated with basic human respect. They were more than respected; they were often idolised, as French youngsters so loved black American music and culture” (171).

Aan die begin van hoofstuk 12, waarin na Sartre se ontmoeting met Fanon verwys word, is daar hierdie sin: “If something is not true in the eyes of the least favoured, says Sartre, then it is not true” (271). Dit is dalk een van die oorspronge van die verderflike standpunt dat wat swartes as die waarheid beskou, die waarheid is. Byvoorbeeld, as swartes dink daar is niks goeds in slawerny, kolonialisme, imperialisme, rassesegregasie en apartheid nie, dat al hierdie verskynsels net sleg is, dan is daardie standpunt glo objektiewe waarheid. Dus, subjektiewe waarheid word tot die status van objektiewe waarheid verhef ten einde diegene wat na bewering benadeel is, as’t ware te vergoed. Myns insiens behoort geen rasionele mens met selfrespek hieroor met Sartre saam te stem nie.

Bakewell het by my as leser die indruk van intelligentheid gewek totdat ek op haar kommentaar op Sartre se pasgenoemde stelling afgekom het: “As an idea, this is astoundingly simple and refreshing. At a stroke, it wipes out the weasely cant indulged in by the advantaged – all those convenient claims that the poor ‘deserve’ their fate, or that the rich are entitled to the disproportionate wealth that accumulates upon them, or that inequality and suffering should be accepted as inevitable parts of life” (271). Alle armes verdien nie noodwendig om arm te wees nie, maar sommige luies en niksdoeners verdien dit wel. Alle rykes verdien nie noodwendig hulle rykdom nie, want daar is baie ryk skelms (bv die Guptas?). Maar dit hoef rykes nie verplig te laat voel om hulle rykdom vrywillig met armes te deel nie. Met allerhande belastings verplig die staat rykes in elk geval om hulle rykdom met armes te deel. In sekere opsigte is ongelykheid en lyding noodwendig deel van die werklikheid en albei word by sowel rykes as armes aangetref.

“From now on … Sartre submits himself joyfully to the alienated, downtrodden, thwarted and excluded. He tries to adopt the gaze of the outsider, turned against the privileged caste” (271). Suksesvolle en ryk mense is nie noodwendig suksesvol en ryk omdat hulle (onbillik) bevoordeel is nie. Hulle kan die aanskyn van bevoordeeldes hê danksy bv hulle talente, toewyding, deursettingsvermoë en doodgewone harde werk. Sukses en rykdom impliseer nie noodwendig die benadeling van ander mense nie. Verder was Sartre graag en lank blind vir die lot van diegene wat deur kommunistiese stelsels benadeel is (272).

Bakewell herhaal wat Lanzmann oor Sartre se ontmoeting met Fanon geskryf het (273-274), maar voeg by dat toe Sartre om 2-uur vm ophou gesels en wou gaan slaap, “Fanon was offended: ‘I don’t like people who hoard their resources'” (274); dus, hy as swarte voel geregtig op wat Sartre as blanke het, selfs Sartre se gedagtes of idees. Die oorverligte Sartre en Beauvoir hou egter niks teen Fanon nie. “Beauvoir recalled Fanon saying in Rome, ‘We have claims on you’ – just the sort of thing they loved to hear” (274); ‘n klassieke geval van ubuntu: blankes gee, swartes ontvang.

“That burning intensity, and the willingness to make demands and to assign guilt if necessary, was what had attracted Beauvoir to Lanzmann. Now it thrilled Sartre too. Perhaps it took them back to their war years: a time when everything mattered. Sartre certainly embraced Fanon’s militant arguments, which in this book [The wretched of the earth] included the notion that anti-imperial revolution must inevitably be violent, not just because violence was effective (though that was one reason) but because it helped the colonised to shake off the paralysis of oppression and forge a new shared identity. Without glorifying violence [?], Fanon considered it essential to political change; he had little sympathy for Gandhi’s idea of non-violent resistance as a source of power” (274).

“In his contribution [preface], Sartre endorsed Fanon’s view so enthusiastically that he outdid the original, shifting the emphasis so as to praise violence for its own sake. Sartre seemed to see the violence of the oppressed as a Nietzschean act of self-creation. Like Fanon, he also contrasted it with the hidden brutality of colonialism. And, as in ‘Black Orpheus’ [an essay by Sartre, 1948], he invited his readers (presumed white) to imagine the gaze of the oppressed turned against them stripping away their bourgeois hypocrisy and revealing them as monsters of greed and self-interest” (274).

“Sartre’s foreword to The wretched of the earth provides a snapshot of what was at once most odious and most admirable about him in these miltant years. His fetishising of violence is shocking, yet there is still something to be admired in his willingness to engage with the predicament of the marginalised and the oppressed in such a radical way. Indeed, Sartre had by now become so used to taking radical stances that he hardly knew any longer how to be moderate” (274-275). “In the case of anti-colonial violence, or violence against whites, Sartre’s own people were implicitly on the receiving end, but this only made him applaud it more. There was satisfaction to be had in reversing viewpoints and picturing himself standing in the gale of someone else’s righteous rage. Beauvoir similarly celebrated news of uprisings against France’s colonising forces around the world, feeling elated about anti-colonial attacks in Indochina in the 1950s” (275).

Die ouderdom bring soms wysheid. Selfs Sartre was aan die einde van sy lewe blykbaar nie meer volstoom onredbaar links nie. Toe hy blind was en nie meer kon skryf nie is ‘n reeks onderhoude met hom in die laaste weke van sy lewe gevoer. Sartre was “unusually apologetic – about his earlier pro-Soviet and Maoist views, about his 1946 book on anti-Semitism … and about his earlier fascination with violence … He admits to being a daydreamer in matters of politics” (309-310).

H&M vra verskoning vir ‘oulikste apie in die oerwoud’-advertensie met swart kind

Die globale Sweedse klerewinkel H&M het om verskoning gevra vir die foto van ‘n swart kind met ‘n kappiehemp waarop staan, “oulikste apie in die oerwoud” (coolest monkey in the jungle op Engels).

Aanlynbeelde van die swart kin in die “apie”-kappie het woed op sosiale media ontketen. Die internasionale modeketting het om verskoning gevra nadat sy webblad die swart kindermodel met die “oulikste apie in die oerwoed”-kappie vertoon het.

Van die aanlynkritiek wat uitgespreek is, sluit beskuldigings van “onvanpas”, “walglik” en “nalatig” in.

Die klere-item vir kinders wat op die winkel se blad in die Verenigde Koninkryk as ‘n “gedrukte top met kappie” beskikbaar is, is Sondag opgemerk, onder andere deur die woernaalskryfster Stephanie Yeboah, wie se ontstoke skermafdruk van die klere-aanbod viraal versprei het.

H&M het intussen die groen apietrui van sy webblad verwyder, terwyl twee blanke kinders met ontwerpe in dieselfde kategorie steeds op die blad aanbly.

Een dra ‘n hemp met die woorde: “Mangrove jungle” of “Official survival expert”, terwyl ‘n ander ontwerpe van kameelperde of tiere vertoon.

Die swart Britse Arbeider-LP Kate Osamor het getwiet:

British Labour MP Kate Osamor tweeted: “I was totally shocked, dismayed to say the very least to find this online imagine. @hm do you think this imagery is an appropriate representation of a young black boy?”

The Weeknd, ‘n Kanadese popster wat mansklere vir die ketting geprodoseer het, het gesê dat hy sy bande met die maatskappy verbreek.

Nog ‘n Twitter-gebruiker het gekla:

“n Rubriekskrywer vir die New York Times, Charles M. Blow, het gevra: “Het julle van julle verdomde koppe af geraak?”

Lebron James, ‘n swart Amerikaanse professionele basketbalspeler, het ook teen die beeld op Instagram uitgevaar:

“U got us all wrong! And we ain’t going for it! Straight up! Enough about y’all and more of what I see when I look at this photo. I see a Young King!! The ruler of the world, an untouchable Force that can never be denied!”

“We as African Americans will always have to break barriers, prove people wrong and work even harder to prove we belong but guess what, that’s what we love because the benefits at the end of the road are so beautiful!!”

‘n Woordvoerder vir die kleinhandelaar het gesê:

“Dié beeld is nou van alle H&M-kanale verwyder en ons vra om verskoning aan enigiemand wat aanstoot kon geneem het.”

Maar dit was eintlik ‘n Afro-Amerikaanse regisseur, Spike Lee, wat die idee van “swartes-uit-die-oerwoud  gewild gemaak het in sy film oor verhoudings tussen die rasse, Jungle Fever, in 1991.

In Calais, Frankryk, het die sedertdien afgebreekte en berugte migrantekamp as die “Oerwoud” (Jungle) bekendgestaan, maar niemand het ten tye van die bestaan daarvan oor rassisme gekla nie.

Karel Combrinck: Weimar 1918/2018

Daar is vele wat glo dat die geskiedenis hom herhaal. Kom ons hoop maar dit is nie so nie, want daar is weinig in die geskiedenis wat ons herhaal wil sien, veral die verhaal van die twintigste eeu, sekerlik die donkerste blad in die geskiedenis van die mensdom. As dit so is dat die geskiedenis hom herhaal, is dit miskien omdat die mensdom nie wil leer nie.

Die oorsake van die Tweede Wêreldoorlog is menigvuldig en kompleks, maar die hoofoorsaak is die ineenstorting van die Duitse geldeenheid in die twintigerjare van die eeu.

Ná die afgryslike menseslagting van die Eerste Wêreldoorlog wat in 1918 met die Duitse nederlaag beëindig is, het Frankryk, Engeland en Amerika ontsaglike reparasies van Duitsland geëis. Terselfdertyd het die sg. Geallieerdes die Duitse produksiemiddele, industrieë, grondstowwe ens. afgetakel en weggery. Die Franse het bv. die Swartwoud uitgekap en die hout na Frankryk gekarwei. Die gevolg was dat Duitsland reusagtige skulde opgestapel het wat hulle net nooit sou kon betaal nie.

Die President van die Duitse Reichsbank, oftewel die Duitse sentrale bank onder die Weimar regering, Rudolf Havenstein, het die probleem probeer aanpak deur steeds meer en meer Marke te druk wat die Duitse ekonomie op sy knieë gedwing het en die algemene bevolking in die diepste ellende gedompel het.

‘n Paar syfers oor die gevolge van Havenstein se besluit volg, tesame met, tussen hakies, die parallelle groei van Hitler se Nasionaal Sosialistiese (Nazi-) Party:

  • Maart 1915 1$ = 4,85 Mark (Hitler totaal onbekend)
  • Feb 1920 1$ = 100 Mark (Hitler begin klein groepies toespreek)
  • Maart 1921 1$ = 260Mark (Hitler hou toespraak voor 6000 mense)
  • Des 1922 1$ = 6,800 Mark
  • Jun 1923 1$ = 193,000 Mark (Die Nasionaal Sosialiste wen 6,5% van die setels in die Reichstag.
  • Nov 1923 1$ = 3,4,000,000,000,000 Mark
  • Sept 1930 Die Nazi’s wen 18,3%van die setels in die Reichstag.
  • Jul 1932 Nazi’s wen 37, 4% van die setels.
  • Maart 1933 Nazi’s wen 48% setels. Hitler word Rykskanselier.
  • Sept 1939 Tweede Wêreldoorlog breek uit.

Die Weimar-regering het geglo dat hulle geen ander keuse gehad het nie as om hulle geldeenheid te kelder ten einde aan die oorlogskuld te ontkom.

Vandag sit ons weer met ‘n situasie van astronomiese private en staatskuld. Daar is egter geen verskoning soos oorlog of oorlogskuld nie. ‘n Land soos Frankryk bestee die totaliteit van die inkomstebelasting wat sy burgers betaal aan die vereffening van die rente op staatskuld. L.W. die rente alleen. En die ander Westerse lande is nie juis beter daaraan toe nie, sommige selfs veel slegter.

In die private sektor gaan die banke steeds voort om maar te leen en te leen, dermate dat dosyne banke wêreldwyd die afgelope paar jaar bankrot en gesluit is. Talle ander banke, veral die heel grotes, is tegnies ook bankrot, maar dit is aanvaarde wysheid dat hulle “te groot is om bankrot te laat gaan”.

Hoe is dit dus moontlik dat reusebanke nie “toegelaat” kan word om in duie te stort nie? Die verklaring is tweërlei: Aanvanklik het die Westerse regerings probeer om die banke uit die verknorsing te help deur die bevolking (die middelklas) te belas. Die stadium is nou bereik dat die middelklas wêreldwyd belastingvoos is en nie verder uitgemergel kan word nie, wat maak dat Westerse regerings nou hulle toevlug neem tot … die druk van rommelnote, of soos dit ook genoem word, monopoly money.

Die Europese geldstelsel, nl. die euro, was uit die staanspoor gegrond op die Duitse Mark. Dit was trouens ‘n voorwaarde vir die toetrede van Duitsland tot die Europese Unie en die oogmerk was Duitse beheer oor die stelsel. Die Europese sentrale bank (ESB) is dus eintlik die Duitse sentrale bank met ‘n ander naam.

Vir baie jare het die Duitse sentrale bank met ‘n arendsoog gewaak oor die ESB en dus oor die lotgevalle van die euro. Die angswekkende gevolge van ‘n gepeuter met hul geldeenheid was nog te vars in hulle geheue om weer so-iets toe te laat.

Maar ongelooflik soos dit is, het Duitsland oor die afgelope paar jaar begin om, gebuk onder ‘n ondraaglike skuldlas van die staat en die groot banke, weer die druk van rommeleuros toe te laat. Die afgelope twee jaar druk die ESB 80 miljard rommeleuros per maand, so te sê in sy geheel bestem om die bodemlose put van die groot banke te probeer vul. Soos die Weimar-regering glo hulle dat hulle geen ander keuse het nie. (Die groot banke kan nie “toegelaat” word om te vou nie.)

Die Duitse nasionale skuldlas beloop tans 2, 064, 623, 120, 800 euro. Of liewer, dit was die posisie ‘n paar minute gelede, want die Duitse skuld groei teen 92,040 € per minuut. Minstens is dit ‘n syfer waarvan ons ‘n begrip kan vorm. Die jaarlikse rente op Duitse skulde beloop 48,396,856,438 euro. En, soos gesê, dis die algemene patroon in die Westerse nywerheidslande.

Die wesentlike vraag is: Wat doen die derduisende “demokraties verkose” politici wêreldwyd om die katastrofe te beredder? Hulle doen net niks, enersyds omdat die soustrein nog te lekker loop — vet salarisse en toelaes van allerlei aard, motors met bestuurders, gratis huise, ens. — en andersyds omdat hulle niks kan doen nie. Dis die groot banke wat die opdragte gee. Parlemente is niks meer nie as rubberstempels vir die banke en “demokratiese” verkiesings is weinig meer as sleutels tot die soustrein. En verder hou hulle hulle besig met die oplegging en invordering van belastings.

In skrille teenstelling met die fabelagtige rykdomme van ‘n handjie vol oligarge lewe dermiljoene mense in die Westerse wêreld vandag in armoede. Ons hoor net selde daavran. Netsoos die Weimar-regering in Duitsland in die twintigerjare, verkies “demokraties verkose” regerings om dit net te ignoreer. En so ook die fatsoenlike media, by uitstek die lakeie van die geldmagte. Hoeveel ruimte wy Die Burger bv aan die derduisende mense wat in Suid-Afrika in ellende verkeer? Ek lees die ding nie, maar my indruk is hulle bestee meer tyd aan die swangerskappe in die Britse koningshuis as aan die nood van hulle eie mense.

Dit moet vir enigeen met oë en ‘n bietjie verstand in sy kop duidelik te wees dat die situasie nie onbepaald kan voortduurtnie. Dis nie meer ‘n vraag van of die kaartehuis in duie gaan stort nie, maar wanneer en wat die gevolge gaan wees. Tog net nie weer ‘n wêreldoorlog nie, maar dis nie uitgesluit nie, helaas.

Leon Lemmer: Oor ‘vryheidsvegters’ en eksistensialisme (Deel 1)

In hierdie rubriek skryf ek in deel 1 oor Frantz Fanon se radikale anti-kolonialisme, eintlik anti-blanke rassisme, en Jean-Paul Sartre se ondersteuning van geweld teen blanke koloniste. In deel 2 is daar Claude Lanzmann se verduideliking van die konteks waarin Sartre se uitlatings plaasgevind het en die perspektief wat Sarah Blakewell hieroor in haar onlangse boek oor eksistentialisme verskaf. Hou in gedagte dat Algerië en Suid-Afrika dié twee lande in Afrika was waar bv die stede, dorpe en plase die aanskyn van Europese beskawing gehad het, danksy die aanwesigheid van ‘n substansiële blanke bevolking.

Frantz Fanon

Frantz Fanon (1925-1961) is in Martinique, ‘n Franse Windward-eiland in die Karibiese See, gebore. Hy is in Frankryk as mediese dokter opgelei en het later in psigiatrie gespesialiseer. Die bevolking van Martinique is oorwegend swart; slegs sowat 5% is blank. Die eiland geniet ‘n groot mate van politieke selfbeskikking. Die relatiewe voorspoed van die inwoners is te danke aan die finansiële ondersteuning wat Frankryk steeds verleen. ‘n Mens kon verwag dat Fanon en die swart bevolking van Martinique hulle parasitiese bevoordeling, danksy blanke welwillendheid, sou waardeer. Die teenoorgestelde is die geval. Ontevredenheid en agitasie is aan die orde van die dag.

Fanon het sy radikale marxistiese politiek nie in Martinique uitgeleef nie, maar eerder onrus in veral Algerië tydens die stryd om onafhanklikheid (1954-1962) aangeblaas. Sy idees het Steve Biko (1946-1977) beïnvloed, asook sogenaamde swart eksistensialiste soos die Amerikaners Richard Wright (1908-1960), wat hom in 1946 in Frankryk gevestig het, en Lewis Gordon (gebore in 1962), wat die besoekende Nelson Mandela-professor aan Rhodes University in Grahamstad is. ‘n Blanke Brit, Nigel Gibson, skryf deesdae graag in Amerika oor diesulkes. Vir hulle almal gaan dit om die interseksionaliteit van swartheid en eksistensialisme. Opvallend is dat nie een van hulle hulle idees onafhanklik van blanke rolmodelle, soos Karl Marx (1818-1883) se kommunisme en Jean-Paul Sartre (1905-1980) se eksistensialisme, kon ontwikkel nie.

Die bekendste boek van Fanon is The wretched of the earth (London: Penguin Books, 2001, 255p) wat in 1961 in Frans en in 1965 in ‘n Engelse vertaling gepubliseer is. Soos die latere vredesikoon, Nelson Mandela (1918-2013), is Fanon behep met die voortreflikheid van geweld; dat dit glo die enigste doeltreffende manier is waarmee koloniale of blanke politieke beheer omvergewerp kan word. Fanon se idees het as inspirasie gedien vir omtrent almal wat in die vorige eeu Suid-Afrikaanse vryheidsvegters/terroriste was. Vir Fanon is ‘n inheemse/”native” swart en ‘n slaaf terwyl ‘n setlaar blank is. ‘n Blanke word ‘n setlaar/uitheemse/vreemdeling genoem al het blankes hulle sedert 1830 oor geslagte op groot skaal in Algerië gevestig.

Let op hoe ondubbelsinnig en radikaal Fanon geweld in die aanhalings hier onder ophemel. In sy jongste boek, As by fire: The end of the South African university (Cape Town: Tafelberg, 2017), noem Jonathan Jansen dat hy inspirasie uit Fanon se woorde geput het (p 79). Ook dat hy as rektor van die Universiteit Vrystaat (UV) hierdie boek van Fanon, asook ‘n anti-koloniale boek van Albert Menni en ‘n soortgelyke een van Aimé Césaire, aan ‘n (swart) studenteleier geleen het (154). Jansen verwys na ‘n artikel van Ritchard Pithouse waarin Pithouse die verregaande bewering maak dat Fanon verkeerd gelees word as beweer word dat Fanon geweld voorgestaan het (79): “It is his [Fanon’s] commitment to reason … and not violence that lies at the heart of his thought” (Mail & Guardian 7.04.2016).

Fanon val met die deur in die huis. Sy hele eerste hoofstuk is tot lof van geweld. “Decolonization is always a violent phenomenon … the proof of success lies in a whole social structure being changed from the bottom up … Decolonization … is … a programme of complete disorder” (p 27). “A murderous and decisive struggle … can only triumph if we use all means to turn the scale, including, of course, that of violence” (28). “The native … at the moment he realizes his humanity … he begins to sharpen the weapons with which he will secure its victory … when the native hears a speech about Western culture he pulls out his knife” (33). “The native’s muscular tension finds outlet regularly in bloodthirsty explosions” (42). “The peasants … are revolutionary, for they have nothing to lose and everything to gain … only violence pays” (47). “Colonialism only loosens its hold when the knife is at its throat … colonialism … is violence in its natural state, and it will only yield when confronted with greater violence” (48).

“This impatient violence of the masses is the most efficient means of defending their own interests” (49). “Between oppressors and oppressed everything can be solved by force” (56). “It is the intuition of the colonized masses that their liberation must, and can only, be achieved by force” (57). “The existence of an armed struggle shows that the people are decided to trust to violent methods only” (66). “For the native, this violence represents the absolute line of action. The militant is also a man who works … To work means to work for the death of the settler” (67). “The native’s work is to imagine all possible methods for destroying the settler … For the native, life can only spring up again out of the rotting corpse of the settler … each individual forms a violent link in the great chain, a part of the great organism of violence … the building-up of the nation, is helped on by the existence of this cement which has been mixed with blood and anger” (73-74).

“Violence is a cleansing force. It frees the native from his inferiority complex and from his despair and inaction; it makes him fearless and restores his self-respect … Illuminated by violence, the consciousness of the people rebels against any pacification” (74). “The mass of the country people have never ceased to think of the problem of their liberation except in terms of violence, in terms of taking back the land from the foreigners” (101). “The settler owes the fact of his very existence, that is to say his property, to the colonial system” (28). “For a colonized people the most essential value, because the most concrete, is first and foremost the land” (34). “The native … is most acutely aware of all the things he does not possess. The masses by a sort of (if we may say so) childlike process of reasoning convince themselves that they have been robbed of all these things” (58).

“All resources should be pooled” (38). “Nationalization quite simply means the transfer into native hands of those unfair advantages which are a legacy of the colonial period” (122). Na bewering plunder die setlaar die land: “the history of colonization [is] the history of pillage” (40). “What they [the natives] demand is not the settler’s position or status, but the settler’s place. The immense majority of natives want the settler’s farm. For them, there is no question of entering into competition with the settler. They want to take his place” (47). “The farmers isolated on their land, are the first to become alarmed” (56) – soos in Suid-Afrika.

“European opulance is literally scandalous, for it has been founded on slavery, it has been nourished with the blood of slaves and it comes directly from the soil and from the subsoil of that under-developed world. The well-being and the progress of Europe have been built up with the sweat and the dead bodies of Negroes, Arabs, Indians and the yellow races” (76). “What counts today … is the need for a redistribution of wealth” (78). “Deportations, massacres, forced labour and slavery have been the main methods used by capitalism to increase its wealth … and to establish its power” (80). “The wealth of the imperial countries is our wealth too … Europe is literally the creation of the Third World. The wealth which smothers her is that which was stolen from the under-developed peoples” (81). “The settler was singularly forgetful of the fact that he was growing rich through the death-throes of the slave” (156). ‘n Mens vra jou af: As die Derde Wêreld, die onderontwikkelde lande, werklik Europa geskep het, waarom slaag die meeste sulke lande, bv in Afrika sedert onafhanklikheid ‘n halfeeu en meer gelede, nie daarin om dieselfde welvaart as Europa te ervaar nie?

Die blanke bewind in Suid-Afrika is na 1910 deur “progressiewe” aktiviste as die voortsetting van kolonialisme beskou. Soos oor apartheid beweer is, verkondig Fanon dat kolonialisme swartes verontmenslik; van hulle diere maak. “Decolonization is the veritable creation of new men” (28). “The oppressor … dehumanizes the native … turns him into an animal” (32). “Decolonization unifies … people by the radical decision to remove from it its heterogeneity, and by unifying it on a national, sometimes a racial basis” (35) – soos in Suid-Afrika. “Individualism is the first to disappear;” iedere swarte word ‘n “brother, sister” (36). “In Africa, the movement of men and culture is a movement towards the Negro-African culture or the Arab-Moslem culture. It is not specifically towards a national culture” (175). Dit is waarom die ANC-regering geneig is om voorkeur aan Afrika bo Suid-Afrika se belange te gee. “No one can truly wish for the spread of African culture if he does not give practical support to the creation of the conditions necessary to the existence of that culture; in other words, to the liberation of the whole continent” (189).

“The good [for natives] is quite simply that which is evil for ‘them’ … the settler never ceases to be the enemy, the opponent, the foe that must be overthrown” (39). “Centuries will be needed to humanize this world which has been forced down to animal level by imperial powers” (79). Soos daar deesdae in Suid-Afrika die neiging is om apartheid, dus die blankes, die skuld te gee vir alles wat verkeerd is, doen Fanon dit met verwysing na kolonialisme: “The Algerian’s criminality … [is] the direct product of the colonial situation” (250).

Fanon raak soms dinge kwyt wat die waarheid kan wees. Oor die “setlaar”/blanke skryf hy: “The streets of his town are clean and even, with no holes or stones. The settler’s town … is always full of good things” (30). “The native … is the corrosive element, destroying all that comes near him” (32). “The masses may destroy everything” (48). “The settler, from the moment that the colonial context disappears, has no longer any interest in remaining or in coexisting” (35). “In under-developed countries a small dose of dictatorship is needed” (94). “A dictatorship of civil servants … quickly showed themselves incapable of thinking in terms of the nation as a whole. These civil servants very soon began to sabotage the national economy and throw its structure out of joint” (145); bekend as bv rommelstatus.

“After a few years, the break-up of the party [for instance the ANC] becomes obvious” (137). “The party is becoming a means of private advancement. There exists inside the new regime, however, an inequality in the acquisition of wealth and in monopolization. Some have a double source of income and demonstrate that they are specialized in opportunism. Privileges multiply and corruption triumphs, while morality declines … scandals are numerous, ministers grow rich, their wives doll themselves up, the members of parliament feather their nests and there is not a soul down to the simple policeman or the customs officer who does not join in the great procession of corruption” (138).

“In under-derveloped countries … no true bourgeoisie exists; there is only a sort of little greedy caste … This get-rich-quick middle class shows itself incapable of great ideas or of inventiveness” (141). “The whole of the ruling class swarms into the towns built by colonialism” (143). “The youth of Africa ought not to be sent to sports stadiums but into the fields and into the schools … The African politician should not be preoccupied with turning out sportsmen, but with turning out fully conscious men, who play games as well … We ought to uplift the people; we must develop their brains, fill them with ideas, change them and make them into human beings” (158-159).

“The native’s laziness is the conscious sabotage of the colonial machine … the nigger is a great worker … Under the colonial regime … they should not lift their little finger nor in the slightest degree help the oppressor to sink his claws deeper into his prey … the slightest gesture has to be torn out of him. This is a very concrete manifestation of non-cooperation, or at least of minimum cooperation. These observations … could equally be applied to the respect the native has for the oppressor’s laws, to the regular payment of rates and taxes and to the relations which the native has with the colonial system” (237-238). Dit is blykbaar A Porot wat in 1918 en 1939 tot ‘n ander gevolgtrekking gekom het: “The hesitation of the colonist in giving responsibility to the native is not racism nor paternalism, but quite simply a scientific appreciation of the biologically limited possibilities of the native” (244).

“Independence is … an indispensable condition for the existence of men and women who are truly liberated” (250). Dit geld egter net vir die swartes in die nuwe Suid-Afrika; nie vir die blankes nie. “If we want to turn Africa into a new Europe, and America into a new Europe, then let us leave the destiny of our countries to Europeans. They will know how to do it better than the most gifted among us” (254). Dit is die absolute waarheid, maar dit is nie wat Fanon wil hê nie. Hy soek ‘n nie-Europese Afrika-oplossing vir Afrika; ‘n “Africa for the Africans” (62). “We today can do everything, so long as we do not imitate Europe, so long as we are not obsessed by the desire to catch up with Europe” (251-252). “Let us decide not to imitate Europe; let us combine our muscles and our brains in a new direction … the sickness and the inhumanity of Europe have grown to appalling dimensions” (252).

Afrikanisering veroorsaak die ontheemding van blankes in die nuwe Suid-Afrika. Soos Charles de Gaulle (1890-1970) die blanke Algeryne in 1962 vir die wolwe gegooi het, het FW de Klerk in 1994 dieselfde met die blankes in Suid-Afrika gedoen; met dié groot verskil dat veral die Afrikaners geen koloniale moederland het waarheen hulle kon vlug nie.

Jean-Paul Sartre

Jean-Paul Sartre, wie se idees seker in groter mate as enige ander eksistensialis by die publiek bekend is, het die voorwoord by Fanon se boek geskryf. ‘n Mens kon verwag dat hy as blanke Fransman ‘n mate van sensiwiteit vir die belange van mede-blankes en Frankryk sou openbaar; bv dat hy Fanon se buitensporige voorliefde vir geweld ten minste met ‘n beskaafde Westerse aanslag sou bevraagteken. Daar is egter geen sprake hiervan nie. As marxis en selfs Stalinis skaar Sartre hom vierkantig agter die opstandige Moslems (Arabiere en Berbers) in Algerië. Anders as Albert Camus (1913-1960), ‘n gebore Algeryn, gee Sartre nie ‘n flenter om vir die blankes wat sedert 1830 Algerië voortreflik ontwikkel en hulle daar ingeburger het en alles onder ‘n Moslemregering kon verloor nie. Ten spyte daarvan dat Sartre met oorgawe by die Algerynse terroriste gekruip het, het Fanon se weduwee, Josie, sy voorwoord uit die tweede Franse uitgawe gelaat, “because he had … signed a petition supporting Israel” (Lanzmann, bron hier onder, Kindle 5237). In die Engelse vertaling is Sartre se voorwoord egter behou.

Die wysheid om swartes te probeer verwesters kan bevraagteken word, maar kyk hoe formuleer Sartre dit: “The European élite undertook to manufacture a native élite ... they branded them, as with a red-hot iron, with the principles of Western culture … After a short stay in the mother country they were sent home, white-washed. These walking lies had nothing left to say to their brothers” (7). “Everything will be done to wipe out their traditions, to substitute our language for theirs and to destroy their culture without giving them ours” (13). In die kolonies is Sartre ten gunste van “no less than a complete demolishing of all existing structures” (10). “In order to triumph, the national revolution must be socialist … we must achieve revolutionary socialism all together everywhere” (10). Sartre is gekant teen “Western culture, and what is equally to be feared, the withdrawal into the twilight of past African culture” (11), blykbaar omdat Afrikakultuur tradisioneel te gedwee en onderdanig was. “For the only true culture is that of the Revolution; that is to say, it is constantly in the making” (11), wat neerkom op ‘n pleidooi vir Trotskiïstiese permanente revolusie. “The native has only one choice, between servitude or supremacy” (11).

Na watter instinkte by die inboorling verwys die Europeër? “The instincts that urge slaves on to massacre their master? Can he not here recognize his own cruelty turned against himself? In the savagery of these oppressed peasants, does he not find his own settler’s savagery, which they have absorbed through every pore and for which there is no cure?” (14). “You said they understand nothing but violence? Of course; first, the only violence is the settler’s; but soon they will make it their own; that is to say, the same violence is thrown back upon us … they have become men: men because of the settler, who wants to make beasts of burden of them … Hatred, blind hatred which is as yet an abstraction, is their only wealth” (15).

Soos Fanon beskou Sartre die inboorlinge se luiheid as ‘n soort sabotasie. “Others make men of themselves by murdering Europeans” (15). “It is not their violence, it is ours” (16). Geweld is inboorlinge se “last refuge of their humanity … their impulse to murder is the expression of the natives’ collective unconsciousness” (16). Dit is darem ‘n gerieflike posisie om in te wees; dat die inboorlinge so gewelddadig kan wees soos hulle wil, want dit is bloot ‘n spieëlbeeld van die koloniste se gewelddadigheid. Die blankes is daarvolgens die oorsaak van nie-wittes se gewelddadigheid. Gekoloniseerdes gee glo uitdrukking aan hulle menslikheid wanneer hulle gewelddadig is. ‘n Mens kan kwalik ‘n meer absurde standpunt bedink. Maar dieselfde soort redenasie word in Suid-Afrika aangetref: dat apartheid so sleg was dat geen optrede daarteen immoreel kon wees nie.

“There is one duty to be done, one end to achieve: to thrust out colonialism by every means in their power” (18). Fanon “shows clearly that this irrepressible violence is neither sound and fury, nor the resurrection of savage instincts, not even the effect of resentment: it is man re-creating himself … no gentleness can efface the marks of violence; only violence itself can destroy them” (18). “The rebel’s weapon [violence] is the proof of his humanity. For in the first days of the revolt you must kill: to shoot down a European is to kill two birds with one stone, to destroy an oppressor and the man he oppresses at the same time: there remain a dead man, and a free man; the survivor, for the first time, feels a nationalsoil under his foot” (19). “Once the last settler is killed, shipped home or assimilated, the minority breed disappears, to be replaced by socialism” (20). Die blankes wat nie uitgemoor is nie het feitlik almal uit Algerië padgegee en sosialisme, asook ‘n Moslem-teokrasie, is ingevoer, met katastrofiese gevolge. Maar Sartre skryf: “The child of violence, at every moment he draws from it his humanity. We were men at his expense, he makes himself man at ours: a different man; of higher quality” (20).

Soos blankes in die nuwe Suid-Afrika oor bv apartheid moet aanhoor, skryf Sartre: “All of us without exception have profited by colonial exploitation” (22). Die blankes verteenwoordig glo “a racist humanism since the European has only been able to become a man through creating slaves and monsters” (22). Oor die “new men, freed men,” dus die inboorlinge, sê Sartre: “Each of them has every right, and the right to everything” (22-23). Die vraag is: Sou Sartre dit gesê het as sy eie lewe en eiendom op die spel was? “The only chance of our being saved from shipwreck is the very Christian sentiment of guilt” (23).

Dalk is die volgende ‘n toekomsblik van blankes in Frankryk/Europa en Suid-Afrika: “It’s our turn to tread the path, step by step, which leads down to native level. But to become natives, altogether, our soil must be occupied by a formerly colonized people and we must starve of hunger” (25). Dit lyk tans asof dit presies is wat kan gebeur, al beweer/wens Sartre “this won’t happen” (25). Nadat blankes Fanon se boek gelees het “you will be convinced that it would be better for you to be a native at the uttermost depths of his misery than to be a former settler” (25).

‘n Geseënde Kersfees aan al ons lesers!

Aan al ons getroue lesers en diegene wat al byna agtien jaar lank meedoen aan die PRAAG-avontuur, word ‘n Geseënde Kersfees toegewens!

Die foto hier bo is vanuit Nederland waar die Sinterklaas-en-Zwarte-Piet-tradisie vanjaar vir heelwat omstredenheid gesorg het. Net soos wat Nederlanders stry om hul tradisies te behou, moet ons daagliks veg vir ons taal en identiteit in Suid-Afrika. Dit sluit selfs Kersfees in, want dis ‘n fees wat as “te Westers en te Christelik” gesien word en daarom toenemend onder skoot kom van die huidige bewind en die heethoof- linkse hoofstroommedia in ons land. Wêreldwyd bestaan daar ‘n alliansie tussen die links-liberale en die Moslems wat sowel die Christelike as die sekulêre tradisies in die Weste wil vernietig.

Selfs Kersfees verteenwoordig daarom ‘n vorm van rebellie teen politieke korrektheid. En soos N.P. van Wyk Louw gesê het:

“Opstand in ‘n volk is net so noodsaaklik soos getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik as rebellie misluk nie. Wat wel gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag verby sal gaan sonder protes.”

Ons dink ook aan diegene wie se gesinne weens regstellende aksie en geweldsmisdaad verstrooid oor die wêreld woon. Mag elke Afrikaanse gesin — al is dit bloot in die gees — vandag herenig wees.

Terwyl Kersfees simbolies met sneeu en rendiere voorgestel word, doer uit die koue Noorde van waar ons vandaan kom, is daar aan die ander kant niks so tipies Afrikaans soos ‘n Kersfees in die buitelug en soms kaalvoet te midde van ons warm somer en Desembervakansie nie. Dit is iets unieks in die Westerse wêreld en mag dit, soos ons volk self, nooit vergaan nie.

Mag elkeen vandag ‘n gelukkige dag hê, omgeef van daardie warmte, geselligheid en gasvryheid wat so eie aan ons mense is en byna nêrens elders in dieselfde graad bestaan nie!

En watter beter manier om dit te sê as Steve Hofmeyr se onlangse liedjie “Feeslied”, vanaf sy album Skree?

— Die PRAAG-redaksie

 

Mnr. Domestos: Georgië is nie vir sissies nie…

Georgië, dit is nou die piepklein republiek met ‘n bevolking van 3,5 miljoen neffens die Kaukasus-bergreeks en nie die staat daar doer in die VSA nie. In die meer as 4 jaar in hierdie ongelooflike mooi land met sy eindelose berge, valleie en riviere het ek vinnig besef dat nóg die internet nóg enige reisagentskap jou kan inlig oor lewensomstandighede hier – elke dag leer jy iets nuuts, en menigmaal moet jy aanvaar gebruike en situasies is wat dit is, sonder om te poog om dit te analiseer. Jy moet aanpas, hulle gaan nie by jou aanpas nie.

Die Republiek van Georgië, voormalige Sowietuniegrondgebied, lê knus omring deur Rusland, Armenië, Azerbaijan, Turkye en die Swart See. Argeologiese opgrawings het onlangs wynkleipotte opgelewer wat 8000 jaar terugdateer met geskrewe rekords sedert die 12de eeu vC. Sedert onafhanklikwording op 9 April 1991 het die land geweldige probleme ervaar waarvan sommige deur die omstrede voormalige president Mikhail Saakashvili opgelos is. Die amptelike taal is Georgies (asook ander Kartweliese tale), en is een van die moeilikste tale ter wereld met sy eie unieke skrif – vlak 4+ uit 5. Russies is nie-amptelik die tweede taal, en Engels is besig om geleidelik meer gewild te word.

Maar, vergeet van Engels op die platteland. As jy nie Georgies of Russies praat of verstaan nie, kry ‘n tolk, bel ‘n vriend of gebruik gebare en wees gereed vir misverstande – moet nie wonderwerke verwag nie. Jou skool-Duits uit die sewentigerjare kan soms help met die ouer garde. En, die Georgiërs skroom nie om jou onbeskaamd aan te staar indien jy anders lyk of klink nie.

Die Georgiërs is patrioties, vrolik, gasvry, vriendelik, baie nuuskierig en behulpsaam, en hul familie en vriende word bokant alles gestel. Stiptelikheid is ‘n illusie. Vergaderings, enige reëling of gebeure is onderhewig aan die familiesituasie en is hoogs vloeibaar. Dit is niks ongewoons vir mense om ‘n uur of twee laat op te daag vir enige funksie nie, selfs konserte begin gewoonlik ‘n uur of twee later as die aangeduide tyd. Jou oproep(e) sal bevestig – nog net 5 minute… Byt maar op jou tande want ‘n uur later sal hul steeds op pad wees terwyl jy buite staan en verkluim.

Besoekers word met ope arms ontvang, en hul kultuur, huis en etes word met trots gedeel. Supra’s is tradisionele feeste wat gevier word met ‘n toastmaster wat deurlopend heildronke instel op al wat leef en beef. Dit gaan gepaard met gellings en gellings wyn, meestal tuisgemaak. Dit skop soos ‘n muil, en maak jou dus gereed vir die moeder van alle babelasse. Wynbou is Georgë se primêre nywerheid en wingerde is orals te vinde.

Huishoudings word deur die vrouens bedryf alhoewel hul ook toenemend die broodwinners is. Wasgoed word buite die woonstelvensters gehang en ingekatrol – lakens wys straatkant, dan mansklere, vroueklere, kinderklere en laastens jou fyngoedjies en sokkies. Dis is nie vreemd om vroue-onderklere en sokkies in die takke verstrengel te sien as die wind waai nie. Wasoutomate is so skaars soos hoendertande, dus jy doen jou eie wasgoed.

Dit is algemene gebruik dat 3 tot 4 generasies in een woonstel/huis woon. Georgië het ‘n hoogs patriargale sisteem, pappa is baas. Die mans is maar luierig en verkies om op sypaadjies en in parke te sit waar hul bordspeletjies speel en/of politiek gesels. Mans doen nie huiswerk tensy hul enkellopend is en geen ander keuse het nie. Die Georgiërs is ‘n polikroniese gemeenskap en het geen benul van persoonlike ruimte nie. Almal bondel saam, orals. By supermarkte en banke word daar letterlik teenaan die persoon voor hul gestaan – indien daar ‘n gaping is sal iemand doodeenvoudig indruk want jy laat dus spasie vir iemand. Die hele konsep van toustaan is problematies aangesien selfs die kassiere voorkeur gee vir persone met slegs twee of drie items, al sou jy al toustaan vir ‘n ewigheid.

Die meeste Georgiërs besit hul woonstelle wat na die ondergang van die Sowietunie deur die nuwe regering aan die familie wat dit beset het toegeken is, dus betaal hul nie huur of verbande nie (maar almal het banklenings!). Die staat besit die eksterne struktuur maar beskik nie oor die finansies om dit in stand te hou nie, dus is al die Sowiet-era-woonstelle in ‘n uiters swak toestand. Historiese geboue is vervalle en die dekoratiewe tradisionele oorhangbalkonne klou verbete aan verkrummelende strukture. Half voltooide/afgebreekte geboue is volop.

Verskeie woonstelle het nie hysbakke nie, dus klim jy trappe. Waar daar wel hysbakke is, is dit meestal muntbeheer en slegs groot genoeg vir 3 tot 4 mense wat knap ingeryg staan (1.5 x 1.5m). Geen goederehysbakke bestaan nie, en meubels word of met die trappe opgedra of opgekatrol aan die buitekant van die gebou en dan deur die vensters ingehark. Dit lol as jy op die 10e vloer woon en sussie ‘n klavier nodig het.

Die kombuis vorm die middelpunt van die huishouding en die meeste het ook ‘n bed in die kombuis en/of die sitkamer. Beddens word gedeel, en dit is algemeen vir twee of drie vrouens in een bed, of twee of drie mans in ‘n bed. Die meeste families besit ook huise in die dorpies of nedersettings wat gewoonlik slegs in die somervakansies gebruik word en die res van die jaar toegesluit word. Daar is weinig voorstede soos in Suid Afrika, en Georgiërs verkies die noue gemeenskapsbande wat woonstellewe meebring. Die meeste huishoudings het ook ‘n klavier, en musiek word sterk deur ouers aangemoedig. Die tradisionele polifoniese musiek en volksdanse is uiters gewild en die meeste kinders word van jongs af geleer.

Georgiese kos is wonderlik, maar die oorgrote meerderheid restaurante het presies dieselfde spyskaart. Feitlik alle kosstalletjies het dieselfde wegneemitems en pryse is laag en redelik standaard. KFC en Dunkin Donuts sukkel, maar McDonalds is baie gewild onder die jeug. Groente en vrugte is spotgoedkoop en ou-tante-bemande informele stalletjies is om elke hoek en draai, maar melk, botter en vleis is duur. Die plaaslik geproduseerde suurkaas en suurroom is uiters gewild en goedkoop. Die supermarkte het ‘n ongelooflike keuse van tamatiesous en mayonnaise, maar vergeet maar van Mrs Balls, Marmite of vla. Jou vodka of bier kan jy by enige kafeetjie koop, en baie apteke wat ook koffie, suiker, waspoeier ens aanhou is 24-uur oop. Sigarette is goedkoop en Georgiërs rook – orals. Kliëntesorg is swak, en word nie verstaan nie. Die houding is dat as jy nie van die artikel se prys of kwaliteit hou nie moet jy dit los – iemand anders sal verbykom en dit koop.

Daar is feitlik geen werksgeleenthede in die formele sektor vir buitelanders nie, en aangesien Georgies en dan Russies die spreektaal is, is feitlik alle poste gereserveer vir Georgiërs, buiten Engelse onderrig. As jy een student verloor omdat jy goor was, verloor jy ook summier al dié se vriende en families as studente. Alle salarisse is bitter swak in vergeleke met Europa en Suid Afrika. Werkloosheid is hoog, en jongmense verruil die dorpies vir die stede waar hul óf by familie óf in groepe saamwoon. Dit is algemeen vir ‘n groep van 4 of 5 vriende waar net een werk, maar hy onderhou en voorsien sy groep van kos, drank, sigarette en vermaak. Lewenslange vriende.

Vergeet van sommer jou eie besigheid hier kom oopmaak, dit werk nie. Indien jy ‘n loodgieter, elektrisiën of werktuigkundige nodig het, word dié gewoonlik gewerf uit die familie- of vriendekring, en as jy ‘n kragprop kan ruil is jy ‘n “meester” op jou gebied. Kostes word gewoonlik onderhandel voor die tyd en daar is nie vasgestelde pryse vir dienste nie. As buitelander weet maar jy gaan bedonner word – met ‘n glimlag, genaamd die “Georgian Bonus”.

Gas is standaard vir elke woonstel of huis en word gebruik vir stowe en waterverwarming. Rekeningbetaling is maklik, via internet of betaalkassies op elke blok. Niks van toustaan maandeinde by jou munisipaliteit nie. Gas en krag is aansienlik goedkoper as in Suid-Afrika, en onbeperkte waterverbruik word in die meeste gevalle nog gehef op ‘n vaste bedrag per inwoner, bv vir twee persone beloop dit ± R13 per maand. Maar, baie van die afgeleë dorpies het nog nie gas of lopende water nie en water word nog uit ‘n put of rivier aangedra – deur die vrouens.

Vullisverwydering is flink, en daagliks. Huisafval word in plastieksupermarksakkies geplaas en op elke straatblok is daar staaldromme op wiele waar jy dit self gaan ingooi. Strate en sypaadjies word gevee en vullisdrommetjies word elke dag leeggemaak. Oppas net vir landmyne, honde-eienaars is nie baie fluks nie.

Die toerismebedryf is onderontwikkel en die meeste museums buite die hoofstad is slegs in Georgies of Russies. Buiten die luukse hotelgroepe, is die meerderheid hotelle en gastehuise nog op die Sowjet-/Georgiese tradisies geskoei en word hul stergraderings deur die eienaar aangebring na willekeur – dit is ongereguleerd. Kleiner hotelle, gastehuise en B&B’s het selde fasiliteite en badkamers word gedeel, soms ook met die inwonende eienaars. Vergeet van privaatheid.

Daar is orals ruïnes van forte sonder inligtingsentrums of personeel, en feitlik geen inligting is meer beskikbaar oor hul geskiedens nie. Die uitsonderings is Rabati-kasteel en Narikala-vesting.

Die land is oorheersend Georgies Ortodoks (95%), en kerke is om elke hoek en draai en dieselfde ontwerp word gebruik. Dienste is staande en meestal sonder ‘n spesifieke tyd of duur. Jy val bloot in en bly solank jy kan – mense kom en gaan deurentyd en “Georgiese koorsang” maak die grootste deel van die diens uit. Alomteenwoordigende priesters dra lang swart gewade en daar is heelwat kloosters regoor die land.

Voertuie, nuut en gebuik, word ingevoer in groot getalle uit Europa en Asië. Buiten die groot handelsnaamagente, is die gewildste motormark by Rustavi waar jy direk met die eienaar kan onderhandel. Koop- en verkooptransaksies word daar uitgevoer, is goedkoop en nommerplate word by registrasie gekoop. Die hele proses duur minder as ‘n uur. Geen padwaardigheidsertifikaat word benodig nie, en daar is tans geen voertuiginspeksie nodig nie – as die wiele draai, is die voertuig wettig op die pad, ongeag sy toestand. En, vergeet van die Ventertjiehaak – sleepwaens bestaan nie. Op die platteland is dit alledaags om die stokou Russiese motorfiets met ‘n bak te sien wat gebruik word vir die vervoer van kleiner items. Ladas en Opel Astra-stasiewaens is uiters gewild op die platteland agv hul praktiese waarde.

Bakkies is so skaars soos hoendertande, en meubels, materiaal ens word aangery op die dak deur Opel Astra-stasiewaens, stokou Russiese VAZ-, GAZ-, Moskvitch- of Lada-motors. Daar is wel groter paneelwaens beskikbaar vir die vervoer van huishoudelike toestelle soos yskaste, stowe, asook klaviere.

En, parkering in die stad is ‘n ramp. Die meeste geboue het nie hul eie parkeerplekke nie, en almal parkeer waar hulle ‘n gaatjie kry, soms op sypaadjies en ook dig teenaanmekaar.

Voertuie is meestal linkerhandstuur en jy bestuur in die regterbaan. Bestuurders se styl is aggressief/passief – haastig, lief vir die toeter, verander van baan sonder waarskuwing, druk gereeld in of stop summier om ‘n passasier op of af te laai. Voertuie, oud en nuut, het almal duike en skrape en baie vermis buffers.

Die stadspaaie het die afgelope paar jaar aansienlik verbeter, en die hoofpad van Tbilisi na Batumi (Georgian Military Highway), is sowat 380km maar duur maklik tussen 7 en 8 ure. Dit is onlangs opgegradeer en in ‘n baie goeie toestand maar kronkel op plekke deur die berge en dorpies wat tydrowend is. Die paaie in die verafgeleë dorpies is egter meestal vol slaggate en teerpaaie is bitter skaars. Alhoewel dit nou verbeter het op die snelweg, is daar is ‘n geweldige tekort aan padtekens, straatname en dorpnaambordjies. Verdwaal is ‘n gereelde ding, en vergeet van padkaarte – daar is selde enige beskikbaar.

Op die platteland van Georgië

Publieke vervoer is relatief goed, en uiters goedkoop. Daar is basies 4 maniere van reis – busse, metro’s, geel minibussies of taxis. Bus- en metrotariewe is so R2,50 per rit ongeag die bestemming in die stad, en met die gebruik van die kaart is alle daaropvolgende ritte binne ‘n bestek van 1½ uur kosteloos. Minibusse is volop en ± R4 per rit. Maar, alhoewel die bestemmings op die voorkant aangedui word, is dit in Georgiese skrif en die bestuurders praat geen Engels nie. Babelse verwarring as jy dit moet gebruik, en as jy wil afklim moet jy in Georgies vir hom skree om te stop. Wees net voorbereid om baie dig te staan, wat nogal ‘n probleem raak in die somerhitte. Die taxitarief word vooraf onderhandel met die bestuurder na gelang van afstand, asook die kwaliteit van die voertuig en hy gaan jou sommer dadelik probeer verneuk.

Die polisie, wat ook in beheer van die verkeer is, is uiters doeltreffend en behulpsaam, veral met buitelanders. Ek het ‘n pap wiel op die snelweg gehad en geen gereedskap nie. Die polisie het die band afgehaal, na ‘n bandeplek geneem, teruggebring en opgesit – met ‘n glimlag. Indien jy in ‘n botsing betrokke sou raak, word die polisie geskakel wat die omvang van die situasie en skade evalueer en onmiddellik ‘n beslissing maak en boetes uitreik. Die skuldige moet dan ook ‘n uitroepfooi van ±R1 200 betaal.

Aansoeke vir residensiële verblyf duur ‘n maand, maar kan versnel word teen bykomende koste. Registrasie van besighede duur minder as ‘n uur, registrasie van eiendom is goedkoop, duur ongeveer 4 werksdae en geen prokureurs word benodig nie. Buitelanders mag tans nog eiendom besit.

Publieke toilette, selfs in die stad, bestaan nie – jy piepie by die huis. As die nood roep, moet jy noodgedwonge ‘n restaurant indraf en toestemming vra. Die meeste staatsgeboue en universiteite gebruik nog die gat in die grond, die gewraakte squatty potty. Dit is ‘n kragtoer in balans, vaardigheid en higiëne op ‘n sopnat vloer. Mik net mooi, hou jou asem op en bid. En, jy bring jou eie toiletpapier. Laasgenoemde word nie gespoel nie maar in die drommetjie naas jou gegooi waar die vorige gebruiker se nalatenskap vir jou loer. Genadiglik begin die nuwe geboue en restaurante nou die Westerse toilette installeer en toiletpapier word meer geredelik beskikbaar.

Internet en wi-fi is orals beskikbaar, en selfoonoproepe is bitter goedkoop. Oproepkostes is minder as ‘n R1 per oproep na dieselfde verskaffer, ongeag tydsduur. Dit wys jou net hoe Vodacom en MTN jou verneuk. Almal het selfone, en in die openbaar en op publieke vervoer is almal besig op Facebook of met teksboodskappe of speletjies.

Alhoewel daar ‘n paar peperduur privaatskole in Tbilisi en Batumi is, is die meeste kinders in staatskole. Feitlik alle skole bestaan uit graad 1 tot 12 in dieselfde gebou, en buiten die klein skooltjies in die dorpies het hul geen groot sportvelde nie en tennisbaangrootte velde word ook vir sokker, ens gebruik. Dissipline is problematies, lyfstraf word nie toegelaat nie. Studente het nie die keusevakke soos in SA nie, en almal moet maar noodgedwonge al die vakke op die leerplan neem, waaronder wiskunde, wetenskap en biologie. Die Georgiërs is feitlik almal geletterd en ouers uiters gesteld op hul kinders se ontwikkeling – hul bestudeer van jongs af al hul skrywers soos Rustaveli, Chavchavadze en Orbeliani, asook Russiese literatuur deur Dostojewski, Poesjkin en Tsjekof. Bygesê, hul algemene kennis, asook kennis van aardrykskunde en geskiedenis is beperk tot die Kaukasiese streek. Giorgi is die mees algemene seunsnaam, en dit is algemeen om 3 tot 5 in een klas te hê. Onder die meisies is dit Mariam of Nino. Kinders spreek ook hul ouers op hul voornaam aan. Verwarring…

Mediese dienste is orals beskikbaar, en nooddienste is gratis vir burgers. Maar, spesialisdienste is moeilik bekombaar, duur of bestaan in baie gevalle glad nie.

Alhoewel misdaad tog voorkom, is dit bitter min en is Georgië een van die veiligste lande ter wêreld. Hier is geen motordiefstal, kapings of selfoondiefstal nie, en inbrake is omtrent ongehoord. Saans speel die kinders op straat of in die parke, en ma’s en oumas sit en klets in die somer tot laataand. Dit is nog relatief veilig snags op straat, en verkragtings en aanrandings bestaan feitlik glad nie. Net soos Suid Afrika in die 60’s, 70’s en 80’s.

Ons het mettertyd kennis gemaak met die Afrikanergemeenskap wat in 2011 tydens die Saakashvili-periode na Georgië verhuis het om die landbousektor te ontwikkel. Van die aanvanklike groep wat belanggestel het, het net ‘n handjie vol die groot trek aangdurf en hier is waarskynlik minder as 40 Suid-Afrikaners in totaal. Gedurende die eerste paar jaar het die belangstelling getaan en het die meerderheid na SA teruggekeer. Die TLU bring sporadies groepe boere oor om “te kom kyk” maar dit is meer ‘n sosiale geleentheid as ‘n werklike hervestigingsaksie. Die SA boere is nie bereid om dít wat hul in SA het, prys te gee vir die land met sy grou, ysige winters nie, ongeag die geleenthede. As jy hier woon, gaan jy jou stert af werk om dit te verdien. Vergeet van ‘n ous en tuinbooi.

Oor die algemeen aard Suid-Afrikaners nie goed in Georgië nie. Myns insiens is Suid-Afrikaners te bederf en die gerief blyk swaarder te weeg as veiligheid of politiek. Almal wil kom, sommiges maak so, maar weinig bly agter. Vir die meeste is dit net eenvoudig te moeilik. Vir die handjie vol boervrouens hier wat dit wel gedoen het, haal ek my hoed af – julle is nie sissies nie.

— Mnr Domestos