Leon Lemmer: François Levaillant as sosio-politieke kommentator

In 1973 het JC (Jacobus Christiaan) Quinton (gebore in 1922 en hoof van die Parlementsbiblioteek 1967-1982) in die Suid-Afrikaanse Biblioteek die volgende boek bekend gestel: JC Quinton, AML Robinson and PWM Sellicks, eds: François Le Vaillant: Traveller in South Africa, and his collection of 165 water-colour paintings, 1781-1784 (Cape Town, Library of Parliament, 1973, 2 volumes). Die Parlementsbiblioteek en die Suid-Afrikaanse Biblioteek is regoor mekaar geleë aan Die Laan, aan die bo-punt van Adderley-straat, in die Botaniese Tuin in Kaapstad. Robinson was die direkteur van die Suid-Afrikaanse Biblioteek (1961-1981). Hierdie waterverfskilderye het plaaslik groot geskiedkundige waarde en is om hierdie rede deur die Parlementsbiblioteek gekoop. Ten einde die skilderye as lands- of openbare besit wyer bekend te stel, het die Parlementsbiblioteek hierdie publikasie onderneem. Dit is immers nie moontlik om die 165 skilderye permanent uit te stal nie.

Die aanleiding vir my skrywe is die volgende boek wat op 6 Desember bekend gestel is: Ian Glenn, The first safari: Searching of François Levaillant (Auckland Park: Jacana Media, 2018, 230p, R280). Jacana is ‘n uitgewery wat daarvoor bekend is dat hy graag polities linkse boeke publiseer. Let op dat François Levaillant (1753-1824) se van verskillend in die genoemde twee publikasies gespel word. In werklik het hy sy van op vyf maniere geskryf: Vailant, Vaillant, Le Vaillant, LeVaillant en Levaillant (p 38). My bladsyverwysings is na Glenn se boek, gevolglik gebruik ek sy spelling. Ek kan nie meer onthou wat die bekendstellingsprys van die Quinton-boek was nie. Hoewel dit dadelik die stempel van waardevolle Africana gedra het, kon ek nie bekostig om ‘n eksemplaar te koop nie. Vandaar my belangstelling in Glenn se boek. Laasgenoemde boek is ‘n pragstuk: mooi stofomslag, plat rugkant, estetiese tipografie en ryklik geïllustreer. Party van die illustrasies is egter so klein en/of donker gereproduseer dat al die besonderhede nie maklik sigbaar is nie.

In die eerste paragraaf noem ek slegs die Engelse weergawe van die 1973-boek omdat dit plaaslik die bekendste is en ook deur Glenn gebruik is. In werklikheid is Franse en Afrikaanse (François Le Vaillant: Reisiger in Suid-Afrika …) weergawes terselfdertyd gepubliseer. Dit was die goeie oudae toe die regering tweetalig was en nooit, soos tans, Afrikaans afgeskeep of geminag het nie. Ek vind dit teleurstellend dat Glenn nie die Afrikaanse uitgawe noem nie; net die Engelse en Franse weergawes (13, 228). As oorverligte probeer hy ook om op ‘n vergesogte en skandalige manier ‘n politieke konnotasie aan hierdie publikasies te heg: “An attempt, at the height of the apartheid regime’s control, to assert French-South African links and historical ties. On the hard power side, South Africa bought French Mirage aircraft and submarines; on the soft power side, South Africa asserted its historical links with the country of the Huguenots and wine” (13).

Quinton het tydens die bekendstelling in 1973 genoem dat publikasie in drie tale en die reproduksie van die skilderye groot probleme vir die redaksie veroorsaak het. Een van die groot tekortkominge van ouer publikasies van en oor Levaillant is juis “unsatisfactory reproductions” (1); aanvanklik “hand-coloured” (172). Quinton het sy gehoor destyds verseker, “Nooit weer nie”, toe hy gevra is of hy weer so ‘n projek sou onderneem. Dit is ook verstaanbaar dat hy op 60-jarige ouderdom afgetree het. Parlements- en senaatslede het die personeel van die Parlementsbiblioteek voor groot uitdagings gestel. Politici is geneig om hulleself as belangrik en verhewe bo ander te beskou en van die biblioteekpersoneel allerhande vergesogte bystand te verwag, onder meer omdat ‘n lees- en biblioteekkultuur in groot mate by baie van hulle ontbreek. Sedert 1994 het hierdie situasie vererger omdat daar by die politici aan selfs funksionele geletterdheid heelwat ingeboet is.

Glenn was ‘n Engelsdosent aan die Universiteit Kaapstad (UK) en ‘n kollega van JM Coetzee, wat nie so verlig soos Glenn is nie en na Australië uitgewyk het. Glenn skryf oor wat hy beskou as “the central obsession of the South African novel in English: illicit relations between a man and a woman from different racial groups” (7), met verwysing na skrywers soos André P Brink, Nadine Gordimer en Alan Paton. In die konteks van Paton verwys Glenn na “the scandal of apartheid” (119). Hy vra: “Why did most novels deal with the transgressive relations between black men and white women rather than the socially prevalent exploitation of women of colour by the white colonist?” (7, 9). Later was Glenn ‘n dosent in Mediastudie aan UK, waar sy plek tans deur die ewe oorverligte Herman Wasserman ingeneem word; iemand wat dink dat Nelson Mandela een van die grootste geeste en beste mense ooit was.

Glenn se Brink-mentaliteit blyk uit sy verwysings na ‘n 16-jarige Khoi-Khoin-vrou: “Levalliant named the beautiful Gonaqua maiden Narina, a Khoi word for flower, and described her as one of the Graces” (8). “In meeting the young Gonaqua woman Narina, he compares her to a Grace, to give the black body the dignity and grace of classical art” (89). Levaillant skryf: “I found her figure charming. She had the healthiest and most beautiful teeth in the world, she was elegant and slender, and the sensual curves of her body could have made her a model for the brush of [Francesco] Albani [1578-1660]. She was the youngest of the Graces in the guise of a Hottentot” (90). Naby Cookhouse in die Oos-Kaap “Levaillant dallied with the beautiful Narina” (35-36). Later word dit beskryf as: “The flirtation with the delicious Narina” (46).

“Levaillant’s portrayal of Narina was the erotic highlight of the narrative. He spies on her bathing naked with her friends, she makes it clear to him that physical love is natural and she is open to it, their mutual attraction is evident. Yet, nothing happens … Levaillant’s criticism of the behaviour of the English sailors and Diderot’s rage against the colonists seducing the daughters of indigenous people inhibit any irresponsible encounter” (90). “In Levaillant’s case, he [Joel Kovel] suggests that racial difference and exoticism can be sexually attactive, and this desire and attraction across the colour line help humanise the Gonaqua fully against Western prejudices” (101-102). “Levaillant’s portraits simply do not apply any pejorative or racial filters … Only with the advent of social Darwinism in the mid-nineteenth century did the crude racial primate stereotyping recur” (94).

Levaillant het ‘n voëlspesie Narina Trogon genoem (153-154). “When he comes to explain why he gave the bird the name ‘narina’ (not capitalised), he simply says that in the Khoi language it means flower. The description he gave surely suggests he was not thinking fondly of the svelte Narina” (202). “He gave this country’s birds some of their most memorable names [eg Bokmakierie – 157, 198], while naming nothing after himself” (3).

Op die oomblik is Glenn ‘n navorsingsgenoot in kommunikasiekunde aan die hoogs getransformeerde Universiteit Vrystaat, weens onder meer die anti-akademiese hervormings van Jonathan Jansen en diesulkes. Glenn het dekades (“a quater of a century” – 4) lank navorsing oor Levaillant gedoen en in dié proses talle plekke, bv biblioteke en argiewe, plaaslik en oorsee besoek. “Working in archives may sound dull as ditchwater, but it is probably the most clothed fun you can have outside a casino and in many ways resembles the excitement of picking up cards at a card table” (147). Glenn verwys verskeie kere na inligting wat Karel Schoeman (1939-2017) aan hom verskaf het (bv x). Schoeman het jare lank in die Suid-Afrikaanse Biblioteek gewerk. “Trying to trace Levaillant’s footsteps in southern Africa has never worked that well for me. Part of the reason may be that landscapes have changed so much that it is difficult to feel that one is experiencing the same spirit of place that our explorer did” (34). Dit is ‘n skrale troos dat nie net verkrampte blankes ontuis in die getransformeerde Suid-Afrika voel nie, maar ook dat ‘n verligte aktivis soos Glenn ervaar hoe radikaal die land verander het – sekerlik nie altyd ten goede nie.

Levaillant is in 1753 aan die noordkus van Suid-Amerika, in Paramaribo, die hoofstad van wat tans as Suriname bekend staan, gebore. Ek het reeds oor Suriname geskryf (Praag 27.05.2017). Dit was ‘n Hollandse kolonie, maar sy ouers was Franse burgers. Levaillant se pa was die Franse ere-konsul en sy sake-onderneming het “trading in natural history specimens” onderneem (16). Dit het Levaillant se lewensloop deurslaggewend bepaal. Reeds van jongs af was hy “obsessed by birds” (17). Aan die Kaap het Levaillant steeds by voorkeur in voëls belang gestel: “The search for animals seems secondary to the search for birds” (48). “Levaillant produced twelve volumes of bird books from 1796 till 1818” (174) – “five volumes of birds of Africa” (176). In 1763 het Levaillant sy ouers se terugkeer na Frankryk meegemaak (222). Hy het as kind die Hollandse taal goed bemeester (17), terwyl sy Frans nie altyd op peil was nie (121). Dit is een van die probleme waarmee Quinton en sy redaksielede geworstel het.

Die volgende vertolking van Glenn oor inkommers in Frankryk kan aangedik wees: “Levaillant became one of the first literary and cultural figures in France … with a double identity, a cultural hybridity, as part of the painful benefit of not being born into settled metropolitan French society. For all of them, negotiating the complex heritage of a colonial history becomes part of their burden, though Levaillant was one of the few who had to negotiate between different European languages” (19). In hierdie konteks verwys Glenn na “a host of African and Caribbean figures” wat uit Franse kolonies ontvlug en hulle in Frankryk en by voorkeur in Parys gevestig het. Maar hulle was, anders as Levaillant, swartes, met kulturele hibriditeit van ‘n ander orde. Die blanke Algeryn, Albert Camus (1913-1960), word ook hier genoem. Camus het hard probeer om by bv oorverligte eksistensialiste, soos die kommuniste, selfs Staliniste, Jean-Paul Sartre (1905-1980) en Simone de Beauvoir (1908-1986), in te pas. Maar Camus se eerstehandse kennis van toestande in Algerië en sy opregte simpatie met die blanke ingesetenes het dit vir hom onmoontlik gemaak om kolonialisme sonder meer te veroordeel.

In April 1781 het Levaillant in die Kaap aangekom. Sy eerste groot ekspedisie die binneland in was van Desember 1781 tot Maart 1783. Hy het ooswaarts gereis tot by Port Elizabeth en vandaar na Cradock en die Groot Visrivier en deur die Karoo teruggekeer (32). Hy beskryf sy waarnemings en ondervindings in sy boek, Travels into the interior of Africa, gepubliseer in Frans in 1789 (33). Sy tweede groot ekspedisie het waarskynlik ses of agt maande lank geduur, van Junie (34) of Julie 1783 (223) tot vroeg in 1784 (34). Van Kaapstad af het hy noordwaarts langs die weskus op tot by die Oranjerivier gereis. Hy skryf hieroor in sy boek, New travels, gepubliseer in Frans in 1795. “Some of these elements may have been exaggerated or even fabricated” (57). “This second volume is far less reliable than the first” (33).

“The New travels feels … like a not-so-successful sequel compelled by the success of the first product. It is much more haphazard and inaccurate than the first, as though Levaillant had padded out a short journey” (140). Dit is dalk weens die langer tydsverloop tussen die ontdekkingsreis en die publikasie, al het hy ‘n dagboek gehou, wat ongelukkig steeds nie opgespoor kan word nie. “He must have worked on this sequel during the Revolution, as it was certainly ready for printing by the end of 1794” (138). Moontlik is dit ‘n geval van: “The author of the adventure is likely to find it ‘improved’, rewritten and made more exciting and sellable” (109). “The process of writing” het vir Levaillant geword “a way of reflecting his travels, so he gives it not only an intellectual but an emotional or psychological value” (45). Levaillant het die Kaap in Julie 1784 verlaat en via Holland na Frankryk teruggekeer (223). In 1800 is aangekondig: Levaillant “will depart again for Africa to spend the rest of his life there” (205), maar hiervan het niks tereg gekom nie.

Van 1797 tot 1804 was John Barrow (1764-1848) aan die Kaap tydens die eerste Britse besetting. Hermann Giliomee skryf: “Ten tye van die Sesde Grensoorlog [1834-1835] was dit al meer as dertig jaar dat Britte uiters negatief oor die grensboere geskryf het. Dit het begin met die reisverhaal van John Barrow” (Die Afrikaners, ‘n biografie (Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 112). “Daar was hierdie kontras – tussen wit mense wat vry en gelyk is en swart mense wat ongelyk en onvry is – wat in die Kaapkolonie so sterk onder druk gekom het van die Britse Ryk met sy klem op die regsorde en die regte van die individu. Met ‘n geloof in hul eie meerdere deug en onskuld het skrywers soos John Barrow en John Philip [1775-1851] die Afrikaners veroordeel oor die groot onreg wat hulle teen die inboorlinge gepleeg het deur hul grond te vat, hulle kinders as arbeiders in te boek, hulle uit die kerk uit te sluit, en hul menswaardigheid te ontken” (632). Wat is Glenn se evaluering van Barrow se boek, An account of travels into the interior of Southern Africa in the years 1797 and 1798 (1802)? Glenn verwys na “the matter-of-fact British explorer John Barrow” (34). Dít geld vir Barrow beskrywings van die natuur; nie vir sy beoordeling van mense nie. Hopelik skryf ek eersdaags hieroor. Barrow noem dat die Ghonaquas ‘n basterstam van Khoi-Khoin en swart mense was (Kindle 2725). Tydens sy besoek was daar niemand wat Levaillant se “gay Narina” kon onthou nie (2739).

Glenn noem Levaillant “our hero” (38, 117). By hom is daar die neiging om Levaillant (te) hoog aan te slaan. Hier moet in gedagte gehou word dat Levaillant geen geleerde was nie. “He had no formal training in science” (24). Hy was bloot ‘n ontdekkingsreisiger wat inligting gedokumenteer het en wat meesal deur ander kunstenaars geïllustreer is. Levaillant het self ook geteken, maar met beperkte sukses. Byvoorbeeld, “Levaillant has been identified as the artist, as the quality is not nearly as good as most of the other botanical illustrations!” (iv, 129). Ons word darem verseker “Levaillant’s painting improved over time” (212).”Levaillant was one of the first artists to try to capture birds in life-like poses and to differentiate between adults, females and juveniles” (200). Hy word “a major cultural and scientific figure” genoem (2). “The first important modern ornithologist” (4), “Our first and greatest ornithologist” (5) en “The founding figure of African ornithology” (178). Hy was glo ook “the best taxidermist of his day” (20; ook 137). “He was a major innovator of techniques and technologies and infrastructures to portray nature” (5). “The well-armed traveller established his credentials as the first person to bring a giraffe specimen back in France” (iv). Sy roem berus ook op “a never-before-described antelope (surely the Bloubok)” (148), ‘n spesie wat in die omgewing van Caledon en Swellendam voorgekom maar uitgesterf het (158-159).

“He produced the first major, widely read account of southern Africa” (4). “Leviallant was the first writer to convey the excitement of the African wilderness, not only as hunter but as explorer” (5). “We can see this as the first example of a safari,* or voyage of discovery in the African wilderness, a voyage that combines danger, wild animals, self-discovery and transcendence” (46). Emosie word as ‘n noodsaaklike deel hiervan beskou: Levaillant “shares his emotional involvements and feelings. This turns his journey from being simply a recollection of a hunting or collecting expedition into a safari, a journey of discovery and change” (52-53). [* Vandaar die boektitel: The first safari.]

“For the first time, in Levaillant’s work, we are not only in the wilderness, but are on safari. Safari comes from the Swahili word for a journey and is originally derived from Arabic. Safari is closely allied to the notion of wilderness but is a particularly African variation of it in that it involves encouters with dangerous, deadly, charismatic wild animals and hunting – originally with rifles; now, most of the time, with cameras. Whole tourism industries depend on the feeling that one is returning to nature. And if travels provide freedom, they also become a voyage, a safari which involves self-discovery, a new distance from where one comes from, a different sense of time and space and values … When Levaillant … observes the behaviour of birds, he tries to give the sense of a world out of European control. To go into the wilderness, or on safari, is to move out of one’s comfort zone, to view the everyday world of constraints and norms differently” (58).

“Levaillant was a major social and cultural commentator” (5). “Levaillant is the only one of the earlier commentators to predict an uprising and rebellion againt the Company [VOC] from the settlers – something which took place in Swellendam with a short-lived republic proclaimed in 1795. And his sense of the frontier famers’ willingness to leave Company control for a new destiny foreshadows the Great Trek of the 1830s in ways the others do not foresee” (18). Glenn skryf hierdie raak voorspellings toe aan Levaillant se “linguistic and cultural sophistication and insights” (66). “In France, the Revolutionary parliament hailed his work as revealing colonial and racial exploitation” (3). In sy laaste hoofstuk verskaf Glenn die volgende samevatting: “Levaillant was a major innovator in the field of how to capture and convey nature and the new country and society he encountered” (219).

Levaillant was onder die invloed van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) se opvatting van “die edele barbaar” (“The Noble Savage” – 80, “good savages” – 115) en hy was teen kolonialisme gekant. “Rousseau’s interpretation of this story turns Enlightenment thought about the Khoikhoi away from one set of responses (‘you can’t civilise these people; they are the lowest rank of humanity’) to another (‘their ways of life are more authentic, truer, better; we are in a fallen state’)” (80,82). “Before him [Levaillant] there was exploitation and the messy business of colonial expropriation; after him much of the world looked at the Cape with the anthropological eyes of Rousseau or the anti-colonial eyes of [Denis] Diderot [1713-1784]” (2). By Rousseau was daar baie subjektiwiteit en ‘n skeut romantiek. Diderot was deel van die rasioneel-wetenskaplike Verligting. Rousseau het baie meer en Diderot baie minder erkenning ontvang as wat hulle verdien het.

Dit is eintlik verbasend hoe baie lasposte in Europa hulle toe reeds (oor)krities oor rasseverhoudings in Suidelike Afrika uitgelaat het. Glenn skryf: “Only when I started working on Levaillant did I realise how much the early Cape had influenced European philosophical debates and the thinking of Rousseau, particularly in his Discourses on the origins of inequality [1754]” (79-80). Rousseau se invloed op Levaillant blyk bv uit die volgende: “In literature, his descriptions of travel and nature were first influenced by a Romantic sensibility about wilderness and nature” (4). “In his presence everything to do with nature becomes a delight” (207). Levaillant skryf oor hoe hy in 1781 op sy eerste ekspedisie gevoel het toe hy Sir Lowry-pas oorgesteek het: “I returned, so to speak, to man’s primitive state, and breathed, for the first time in my life, the pure and delicious air of freedom” (53). Glenn skryf hieroor: “The free air he breathes shapes his sense of the indigenous people he meets: if they are living before their encounter with colonists, they are free and good; if they have met the colonists, they have been or are being degraded and enslaved” (53).

Levaillant “reveals himself to be the philosopher, the profound observer, capable of appreciating men and of grasping their nature, no matter what their barely perceptible differences are” (114); dus soortgelyk aan die hedendaagse klem op die onderlinge eendersheid eerder as die andersheid van mense. Levaillant skryf selfs oor die inheemses: “Distrust is the only cause of their barbarity” (114). “For Levaillant, as for Rousseau, nature provides a healthy version of what society provides in a debased, luxurious form” (54). In hierdie gees het Levaillant in 1789, die jaar waarin die Franse Revolusie ‘n aanvang geneem het, “the first important African travel narrative” gepubliseer (30).

Ná die onregverdigbare Suid-Afrikaanse revolusie in 1994 het veral ANC-kamerade persoonlik buitesporig daarby gebaat. Hierdie soort onreg was ook een van die gevolge van die Franse Revolusie. “Levaillant was a revolutionary in good standing” (134) en “benefited from the Revolution in some important ways – notably in the sale of his natural history collection [to the state, the Natural History Museum – 135] and from receiving property [“an estate at La Noue near Sézanne” – 131] from his second wife’s family that had been confiscated from the Catholic Church” (130). Levaillant is in Sézanne begrawe (208).

As geswore linksgesinde vind Glenn “considerable ironies” in die publikasie van Levaillant se werk deur die Parlementsbiblioteek (13). Levaillant het “a very harsh view of settler brutality and Dutch East India Company exploitation of the indigenous people at the Cape” (13). “He was able to take a detached and critical view of commercial colonialism. Levaillant saw the treatment of slaves in the Cape as relatively benign compared with that in Suriname, but, influenced by Rousseau and Raynal,* his book took a scathing view of Dutch colonial exploitation and criticised the local officials and especially the colonists in the interior” (31; ook 46). [* Guillaume Thomas François Raynal (1713-1796), A philosophical and political history of the settlements and trade of the Europeans in the East and West Indies (Franse uitgawes in 1770, 1774 en 1781).]

Dit verbaas Glenn geensins dat die elf geleerdes wie se bydraes in die 1973-boek gepubliseer is, “glossed over Levaillant’s political and social views … from Levaillant’s life to the provenance of the watercolours, to his contributions to ornithology, botany, anthropology, understanding local architecture, insects and snakes and the routes he took. Matthys Bokhorst’s biographical account was perhaps the most marked by his awareness of Levaillant’s ‘Negrophile sentiments’ (as the index puts it) but he tried to find reasons not to take them seriously – by suggesting, for example, that they were simply an addition by another writer, or the result of the malign influence of Rousseau” (13). Oor Bokhorst se artikel word verder beweer: “It allowed South Africans to distance Levaillant from the views of the French Revolution” (142). Glenn se benadering van Levaillant word dermate deur sy linkse politiek oorheers dat hy dink dat alles wat die NP-regering gepubliseer het, soos die 1973-boek, noodwendig die stempel van apartheidspolitiek moet dra.

Levaillant was krities teenoor veral die blankes in die binneland ingestel. Tog moes hy diep onder die besef gewees het dat die besit van wapentuig en ammunisie vir hulle noodsaaklik was: “Technological know-how becomes the way in which the coloniser saves himself or gets the upper hand over indigenous people” (57). Dit is “the colonist’s way of surviving in hostile territory” (44). Op sy togte het Levaillant hom met 16 gewere (43), 2 pistole, ‘n swaard en ‘n mes bewapen (44). Soos by die blanke inwoners was dit vir hom nodig om hom nie net teen aanvalle deur wilde diere te bewapen nie, maar ook teen inheemse mense. “He has a close encounter with a marauding bandit who nearly kills him” (57).

Hoofstuk 4 is die langste in Glenn se boek en het as opskrif: “Levaillant as social and cultural observer.” Die res van hierdie rubriek handel hieroor. Volgens Glenn, in sy navorsing, “one of the surprises was how often the early English translators … simply could not grasp how radical his criticism of colonialism was. Levaillant would say something sharp about the ‘colons’ or settlers; the translators would transfer the criticism to the indigenous people” (61). “Speaking Dutch and, he claims, Khoi gave Levaillant considerable advantages over other travellers, who could not talk to either the settlers or the indigenous peoples directly but had to rely on translations or hearsay. Levaillant himself comments on this directly when complaining that the Swedish traveller Anders Sparrman [1748-1820, at the Cape 1772, 1775-1776] based his account of indigenous customs on colonists’ accounts” (65).

Glenn borduur voort op wat reeds hier bo geskryf is: “Major French writers like Diderot and Rousseau influenced Levaillant’s critical stance on colonialism, and their omission from literary curricula has emasculated the South African literary canon. Levaillant’s text was clearly marked by the revolutionary, anti-colonial mood of major texts of his time: from Diderot’s Supplément au voyage de Bougainville (1772) to the third edition of Raynal’s Histoire des deux Indes, the major history of colonial expansion that was so critical of colonialism that it was banned in France. In the third edition of Raynal’s text, the analysis of the Dutch at the Cape, and in particular of the first Dutch commander there, Jan van Riebeeck, became far more hostile and suspicious than in earlier editions. In the earlier editions, Van Riebeeck is presented as a fairly humane and rational figure. But in the third edition, the new author, generally assumed to be Diderot, unleashes one of the classic anti-colonial tirades, urging the Khoikhoi to armed revolt” (66-67).

Daarna volg “a stinging portrayal of Dutch hypocrisy as the colonists feign friendship and charity, ‘but cruelty, but treason are at the bottom of their hearts.’ They will drive the Hottentots from their huts, steal their herds, corrupt their women, seduce their daughters … ‘You must send them your arrows’ … The Dutch cultivate land the Khoikhoi regard as theirs, and they feel themselves being reduced to slavery” (67-68). Levaillant reageer op Joseph Banks se siening. “Banks had been in the Cape only a decade before Levaillant and wrote that the Khoikhoi ‘are generally represented as the outcasts of the human species, a race whose intellectual faculties are so little superior to those of beasts, that some have been inclined to suppose them more nearly related to baboons than to men” (82). Daarenteen het Levaillant die Khoi-Khoin as “fully human” beskou: “If there is one place where one can still find decency in conduct and manners, it is in the far-off wilderness” (84). “I know his soul to be quite good” (84).

Levaillant vul die Raynal/Diderot-teks aan met: “Riebeeck[‘s] … shrewd policy was to appear as a able peacemaker and he used all the devious means necessary to attract the good will of the Hottentots, and covered the lip of the poisoned cup with honey. These masters of this whole portion of Africa by imprescriptible right, these savages, were won over by these cruel lures, and did not see at all how this culpable debasement was taking away their rights, their authority, their peace, and their happiness” (68). Levaillant gaan voort: “The Dutch held out great hopes for their greedy policy … by offering the Hottentots two highly seductive lures: tobacco, and brandy … [The Dutch] rejected violently all that might resist its ambitions and greedy advancement … This logic nullified the sacred and respectable rights of property. On several occassions, they grabbed indiscriminately more than was needed, taking all the land that the government or individuals it favoured thought good and suited them” (69-70).

“For Levaillant, the Khoikhoi are, ironically, the true ‘cosmopolitans’ for whom the world is their birthright and who do not understand private property or farming … Levaillant’s text is closer in its analysis of the South African colonial situation and its aftermath to the present-day Economic Freedom Fighters than to the apartheid government or what most white South Africans think now. It is thus hardly surprising that his work has received such a hostile reception from English or white South African critics” (71-72). “Levaillant went on to provide a front-line report of conditions and abuses on the frontier … He analyses how the frontier farmers manipulate the Company in Cape Town by reporting stolen livestock and obtain permission to retaliate, a permission which they abuse to enrich themselves … ‘This warfare, or robbery rather, went on all the time I was in Africa'” (73).

Levaillant het sy voorspelling soos volg verwoord: “I do not regard it as impossible that one day they [the colonists in the interior] might shake off the yoke and dictate the law to the government of the colony. This day will come when one man of ability can win the confidence and the minds of the multitude and dangle in front of their eyes an image of independence and liberty in alluring colours” (74-75). Dít kan ook ‘n boodskap van hoop inhou vir die huidige geslag Afrikaners. “They can already feel just how easy an undertaking this is and what the advantages of success would be” (75).

Oor die Xhosas aan die Oosgrens skryf Levaillant: “The Caffres are generally peace-loving and calm, but he [Hans] assured me that as they were constantly harassed, robbed, and slaughtered by the whites, they had no choice but to take up arms in self-defence” (76). Twee eeue later het Nelson Mandela met dieselfde drogredenasie gekom; dat geweld die enigste saligmakende opsie vir die ANC is. Hans “told me that the colonists reported them far and wide to be a barberous and bloodthirsty race to justify the robberies and atrocities they perpetrated on the Caffres every day and which they misrepresented as retaliation. Under the pretext that a few head of cattle had been stolen, they had exterminated whole hordes of Caffres, regardless of sex or age, stolen all their oxen, and laid their country to waste” (76). Mandela het insgelyks graag gepraat van “our country” wat onregmatig deur die blankes beset is. Levaillant skryf: “I would never stop if I wanted to report in detail the shocking atrocities which are indulged in every day against these unfortunate savages who have no protection and no support … all the horrors invented in hell are committed” (77). “Levaillant was witnessing the early days of something close to a colonial genocide” (78).

Sedert 1994 beleef ons veel eerder volksmoord, soos rassediskriminasie, in omgekeerde vorm. Ingesluit in menseregte is die onvervreembare reg van Afrikaners om in Afrika te wees. Afrikaners behoort toegelaat te word om hulle eie heil te verwesenlik. Dit word ‘n (sterk) moontlikheid as Afrikaners hulle kompromisloos daarvoor beywer.

Winnie en apartheidstamhoof veg saam vir Qunu-huis

Die AbaThembu koninklike familie wil buite die hof skik met Winnie Madikizela Mandela oor Mandela se huis in die gewese Transkei.

Hulle vra dat sy haar twis met oudpresident Nelson Mandela se familie buite die hof besleg. Sy word intussen daarvan verdink dat sy verklarings vervals het.

Die oudpresident se gewese vrou is van plan om sy testament Maandag in die Hooggeregshof in Mthatha uitmekaar te trek omdat die huis op Qunu in die Oos-Kaap opeis.

Madikizela-Mandela voer aan dat sy ingevolge gewoontereg die wettige eienaar daarvan is, maar die oud-terroris het destyds die huis aan sy derde vrou, Graca Machel, nagelaat.

Winnie se regsverteenwoordiger, Mvuzo Notyesi, sê hy is tevrede dat die regters wat die saak sal aanhoor, van ander dele van die land afkomstig is en nie van die Oos-Kaap nie.

Winnie het ‘n uitval gehad met Dikgang Moseneke en Themba Sangoni, twee van die drie eksekuteurs van die Mandelaboedel oor die Qunu-huis.

Betrekkinge tussen Moseneke en Madikizela-Mandela was nie altyd gespanne nie, want die adjunk-hoofregter het haar op versoek van Mandela in die Stompie Seipei-moordverhoor verteenwoordig.

‘n Oos-Kaapse stamhoof het in ‘n beëdigde verklaring Madikizela-Mandela se bewering gestaaf dat die grond waarop die eiendom gebou is, aan haar behoort.

Die stamhoof Zwelidumile Mbande, is van die Mthentu Administrasie.

Die AbaThembu koninklike familie het Winnie egter herhaaldelik versoek om nie die kwessie deur die howe te voer nie, maar om buite die hof te skik.

Afrikaners se Nongqawuses

delport_manfred_600deur Manfred Delport

[followbutton username=’ManfredDelport’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Volg Manfred op Facebook.

In die jaar 1856, aan die Oosgrens, het ‘n jong Xhosa-vrou, Nongqawuse, water gaan skep langs ‘n rivier. Met haar terugkeer het sy haar oom vertel dat sy ‘n boodskap van haar voorvadergeeste ontvang het. Dié het haar vertel dat die Xhosas hul gesaaides en beeste moes vernietig. In ruil daarvoor sou die voorvaders die Engelse setlaars in die see in jaag. Die Xhosas sou dan gesonder beeste en vetter gesaaides ontvang, aangesien baie van die Xhosas se beeste ‘n longkwaal by die setlaars se beeste aangesteek het.  Nongqawuse het voorspel dat die son op 18 Februarie 1857 rooi sou word, en dat haar voorspelling bewaarheid sou word op daardie dag.

Die Xhosas het toe gehoor gegee aan Nongqawuse se visioen, en massas van hulle eie beeste begin doodmaak. Daar word bereken dat soveel soos 400,000 beeste doodgemaak is.  Die uitkoms was voorspelbaar: Derduisende Xhosas het omgekom van die honger.  Helaas vir die Xhosas het die voorvaders nie saamgespeel nie. Op 18 Februarie, 1857, het die son nes elke ander dag opgekom, en was hy nie rooi nie. Die Engelse is ongelukkig nie die see in gejaag nie. Vandag, meer as ‘n honderd en vyftig jaar later, is ek persoonlik jammer laasgenoemde het nie gebeur nie, terloops.

Ek as Afrikaner kan egter nie té veel neersien op die Xhosas wat nasionale selfmoord wou pleeg nie.  In der waarheid kan ek glad nie op die Xhosas neersien nie, want elemente in my eie volk is besig om presies dieselfde met Afrikaners te maak as wat Nongqawuse destyds met haar volk gemaak het.  Nongqawuse het voorvadergeeste aanbid. Nongqawuse se modern geestesgenote is eweneens fanatici wat ‘n ander geloof aanhang, ‘n geloof wat selfs meer absurd is as Nongqawuse se geloof in haar voorvaders, maar wat net sulke geloofsspronge vereis.

Dié geloof se gode het verskeie name. Een van die afgode heet nie-rassigheid, maar dit is ‘n misleidende naam, omdat dit eintlik nie-blankheid beteken. Nog ‘n afgod heet anti-rassisme, maar weer eens is die naam ‘n misleiding, want dit beteken in wese anti-blankheid.  Die sentrale kategismus van hierdie afgodediens kan na die volgende eenvoudige leerstelling gereduseer word:

Swart goed. Blank en Afrikaner sleg.

Daar is dus hoegenaamd geen verskil tussen die primitiewe Nongqawuse en die ewe primitiewe fanatici van hierdie godsdiens se lewensuitkyk nie. Vir Nongqawuse was dit: “Xhosa goed. Brit sleg.”  As daar dus steeds Afrikaners is wat hulself meerderwaardig voel teenoor die volksselfmoord van die Xhosas in die 1850’s, sou ek dink hulle moet bietjie gaan besin oor die volksselfmoord van die Afrikaner en ander blankes wat op 2 Februarie, 1990 in aanvang geneem het, toe Pienk Frikkie die dooie terroris-afgod, Mandela, se vrylating aangekondig het, iets wat uitgeloop het op die skandelike oorgawe by Kodesa.

Die liggelowige Xhosas is beter gesaaides en gesonder beeste belowe. Liggelowige blankes is die son, maan en sterre in 1992 se referendum beloof, en soos idiote het ‘n meerderheid van ons ja gestem. Die Xhosas het geglo dat die son rooi sou opkom  op 18 Februarie, 1857. Blankes is oortuig die land van melk en heuning sou op Suid-Afrika neerdaal op 27 April, 1994. Die Xhosas het weliswaar hul gesaaides vernietig en hul beeste geslag en van die honger omgekom, maar baie blankes was en is steeds nog dommer as die Xhosas. Ek hoor dikwels volslae blanke idiote wat opgee oor hoe transformasie, rasstellende aksie en SEB kwansuis nodig is, wat my noop om te dink dat daar heelwat blankes is wat steeds, in 2014, meer agterlik en primitief as die mees primitiewe Xhosa van die 1850’s was. Om jou kinders se toekoms aan rasstellende aksie uit te lewer, is net so dom as om jou en jou kinders se beeste te laat slag.

Dit is onduidelik of Nongqawuse bloot versteurd of kwaadwillig was, en of sy die gevolge van haar optrede sou kon insien. Dit ly egter geen twyfel nie dat daar onder die hedendaagse blankes wel die kwaadwilliges is. Daar is diegene, die fanatici en slange aan eie boesem, wat onverbiddelik daarop uit is om die volksselfmoord wat op 2 Februarie, 1990 begin is, te voltrek. Niks wat Afrikaans en eie aan Afrikaners is, mag staande bly nie.

Nie die NG Kerk nie, dáárvoor sal ekstreemlinkse, fanatiese Nongqawuse-dominees sorg, en hul guerrilla-metode om die NGK te vernietig heet die Boesakbelydenis.

Nie Afrikaners wat professionele poste beklee nie. Hulle sal getransformeer word. Hulle sal deur rasstellende aksie geteiken word. Bied hulle weerstand, skree die fanatici dat hulle rassiste is.

Nie die korrekte, suiwer vorm van die taal nie. Daarvoor sal Magdaleen Kruger van RSG en haar trawante sorg. Kruger wil Afrikaans “teruggee”, maw transformeer na een of ander basterbraktaal – gaan sy haar Kaapse basterbrak-Afrikaans, deurspek met Engelse terme met slegs hier en daar ‘n herkenbare Afrikaanse woord, moontlik  Kafrikaans noem?

Al die voormalige Afrikaans universiteite is reeds uitgewis, behalwe vir een, die NWU, wat nog effentjies Afrikaans is.  Dit kan egter nie geduld word deur die Nongqawuses van Naarpers nie. Onder die liggewig weergawe van Nongqawuse wat stelselmatig besig is om Beeld se lesers te beledig en te vervreem, Adriaan Basson, het ‘n horde Naarpershoernaliste onlangs op die PUK toegesak, met die uitsluitlike doel om om die laaste Afrikaanse universiteit ook te vernietig.

Hul metode is eenvoudig. Onthou die sentrale leerstelling van hul geloof: Swart goed, Afrikaner sleg. Hoe maak mens ‘n ganse volk sleg? Maklik – jy noem hulle rassiste of Nazi’s, al is jou teikens verbouereerde eerstejaarstudente. Kennelik is die liggewig Nongqawuse Adriaan Basson nie opgewasse teen meer formidabele opponente as eerstejaartjies of elfjarige dogtertjies nie.

Gelukkig is daar diegene wat begin wakker word, wat begin vrae vra oor die agenda van die Nongqawuse’s in eie geledere. Die liggewig wat elfjarige meisietjies en eerstejaars teiken is toegegooi met kritiek deur huidige en voormalige PUKKE, top op die punt dat Nongqawuse Basson geteem het in ‘n huilerige hoofartikel dat hy kwansuis geen agenda het nie. Ek lees selfs gister ‘n twiet van Flip Buys wat vra of Basson ‘n aktivis of ‘n joernalis is.

Ek hoop die meeste Afrikaners word wakker bevry hulself van die Nongqawuses in eie geledere, voordat laasgenoemde se vernietigingswerk voltooi is. So nie, verdien ons dit om dieselfde lot as die Xhosas van die 1857 te deel.

Die oorlog is nog lank nie verby nie

Dan Roodtdeur Dan Roodt

[followbutton username=’danroodt’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Hou van Dan Roodt se Facebookblad

So pas het ek twee YouTube-video’s gekyk. Die eerste is ‘n musiekvideo van Bok van Blerk wat omtrent ewe patrioties as die De la Rey-video is, Die Kaplyn.

Die titel van die tweede video, veel langer, het by my taamlik verwagting geskep: Betrayed. Ek het gehoop dat dit oplaas vir mense perspektief sou gee oor die grensoorlog en veral dan die verraad wat FW de Klerk en Roelf Meyer teen die soldate gepleeg het. In die laaste paar minute is daar wel sprake van ‘n soort misnoeë met die oorgawe aan… nie net die ANC nie, maar ook SWAPO. Dog werklike ontleding, begrip, bestekopname? Nee, daarvan was daar min sprake. Maar kyk dit gerus, al is dit net om te besef aan watter gevaar ons troepe destyds blootgestel was, ter wille van hartelose politici wat net planloos voortgeploeter het.

Weliswaar het Rusland intussen verander en bedreig ons nie meer soos in die dae van die Angolese oorlog nie, maar al ons ander vyande is nog steeds op hul pos, met sommige sterker en aggressiewer as ooit. ‘n Afgetrede kolonel in die weermag is lief om te sê: “Die oorlog is nog steeds aan die gang. Die kaplyn het net van die grens tussen Angola en Namibië na rondom jou bed verskuif .”

Dis humor, maar wrang. Hoeveel van ons mense word nie deesdae op hul plase, in hul huise en selfs in hul slaapkamers aangeval en doodgemaak nie? Daarom steek daar ‘n groot stuk waarheid in sy stelling. Soos ek al voorheen gesê het, heers daar tans ‘n konflik in Suid-Afrika wat die Pentagon se definisie van lae-intensiteitsoorlog volmaak pas:

… a political-military confrontation between contending states or groups below conventional war and above the routine, peaceful competition among states. It frequently involves protracted struggles of competing principles and ideologies. Low-intensity conflict ranges from subversion to the use of the armed forces. It is waged by a combination of means, employing political, economic, informational, and military instruments. Low-intensity conflicts are often localized, generally in the Third World, but contain regional and global security implications.

Kom ons kyk kortliks hoe hierdie definisie van lae-intensiteitskonflik by die huidige Suid-Afrika pas. Dit druis teen my literêre beginsels in, maar kom ons nommer aspekte van die huidige konflik.

  1. Toegegee, ons word nie letterlik deur ‘n ander staat vanuit die lug met bomme bestook nie, maar vir seker is daar “groepe” in hierdie land wat kwalik hul vyandigheid jeens ons bedek. Luidens bogaande definisie, is hul vyandigheid benede konvensionele oorlog maar bokant roetine-mededinging.
  2. Dit ly geen twyfel dat daar by ons ‘n uitgerekte stryd tussen mededingende beginsels en ideologieë heers nie. Die soort aangepaste kommunisme wat die ANC en SAKP tans aanhang, staan in stryd met die Afrikaner se ekonomiese konserwatisme en Christelikheid.
  3. Ondermyning en die gebruik van gewapende magte. Is plaasmoordenaars wat dikwels in groepe van vier of vyf ons mense aanval, “gewapende magte” of nie? Wie lei hulle op? Wie verskaf aan hulle wapens, waaronder ook outomatiese wapens? Dit is alles tergende vrae wat niemand nog na behore beantwoord het nie. Ondermyning is ‘n wye begrip, maar as ons sien hoe ons deur staats- en privaatagente gedurig gemanipuleer word, hoe daar van buite af konstant onmin en verdeeldheid tussen Afrikaners – selfs op sosiale media – gesaai word, dan is dit tog helder dat ons deur vyandelike groepe ondermyn word?
  4. Kombinasie van gevegsmiddele, waaronder politieke, ekonomiese, inligtings- en militêre instrumente. ‘n Mens sou dink, noudat die ANC en die SA Kommunisteparty totale beheer oor die staat, die SAUK en groot dele van die ekonomie uitoefen, sou hulle “tevrede” wees. Inteendeel, die propaganda- en inligtingsoorlog teen Afrikaners was nog nooit so intens soos tans nie. Daar word ook van politiek en wetgewing gebruikgemaak om ons meedoënloos af te takel. Lyk my die einddoelwit is om die laaste Afrikaner in ‘n plakkerskamp te kry, landuit te verdryf of, les bes, dood te maak.

Na bewering het die Duitse regering en die Nazi-party in ‘n kasteel buite Berlyn byeengekom om die “eindoplossing” teen die Jode te bespreek en in werking te stel. Daar is ‘n dokument wat as die Wannsee-protokol bekendstaan en wat die notule van dié vergadering bevat. Ek weet nie waar en wanneer die Afrikaner se vyande, sowel in ons land as daarbuite, bymekaargekom het om hul eie Wannsee-vergadering te hou nie. Dalk was dit in ‘n luuksehotel in die buiteland of miskien was dit ‘n geheime kabinetsvergadering waar Pieter Mulder toevallig nie teenwoordig was nie. Maar dat ons vyande planmatig te werk gaan, is helder.

Vandaar dus hierdie lae-intensiteitskonflik wat dag na dag, maand na maand, jaar na jaar, teen ons woed. Elke moontlike vastrapplekkie – ek praat nie eens van magsbasis nie, want dit het ons lank nie meer nie – waaroor die Afrikaner beskik, moet stelselmatig onder hom weggekalwe word. Sy grond, sy universiteite, sy maatskappye, sy skole, sy kerke, selfs sy effens groter kultuurverenigings soos die ATKV. Maar ook: die wese van sy identiteit en sin vir wie hy is.

Verby is die dae van “versoening”, wat in elk geval ‘n slenter was om ons, naïef, vredeliewend en goedgelowig soos ons is, gerus te stel. Terwyl die weermag, polisie en inligtingsdienste stelselmatig “getransformeer” word. En noudat feitlik alle magsinstrumente in die hande van die vyand is, word daar tande gewys…

Die Verenigde Nasies praat van identiteitsoorlog om konflikte soos dié tussen die Israeli’s en die Palestyne of tussen die Toetsi’s en Hoetoes van Rwanda te omskryf. Wat anders is hier by ons aan die gang as ‘n identiteitsoorlog?

Soms wil dit vir my voorkom asof ons al 200 jaar lank in dié oorlog betrokke is, of selfs 400 jaar as ons die vroeë oorloë tussen Engeland en Nederland hierby inreken. Immers is die oudste gebou in ons land, die Kasteel, deur Jan van Riebeeck en daaropvolgende goewerneurs opgerig om ons teen Engelse skepe te beskerm! Die oorloë teen die Xhosas in die laat aqtiende  en negentiende eeue het ‘n honderd jaar geduur, van 1779 tot 1879. Gedurende daardie oorlog het die Fingo-stam aan die kant van die blankes teen die amaXhosa geveg. Hulle het uiteindelik die Ciskei as tuisland ontvang. Die laaste leier van die Ciskei, Oupa Gqozo, het sy matriek in Afrikaans afgelê.

Wat was die eerste ding wat Ronnie Kasrils gedoen het toe hy weer terug in die land is? Hy het na die Ciskei toe opgeruk om van Oupa Gdozo ontslae te raak en sodoende ‘n moontlike swart bondgenoot van die destydse Afrikanerregering te neutraliseer.

Met leiers soos FW de Klerk en Roelf Meyer was dit natuurlik nie nodig om enigiemand te neutraliseer nie. Hulle het sommer vanself besluit dat volslae oorgawe beter as enige verdere bakleiery gaan wees en sodoende ‘n streep deur 400 jaar se geskiedenis getrek. Oor die afgelope tien jaar en meer het elke denkende Afrikaner wat daar nog oor is hom of haar al teen die groteske verraad van 1994 uitgespreek.

Ons vyande sien dit egter glad nie as verraad nie. Hulle sien dit as hul logiese oorwinning oor ons. Trouens, ek hoor elke dag mense op Twitter en elders wat sê dat ons “dankbaar moet wees dat ons nie almal doodgemaak is nie”. Ons moet bly wees ons lewe nog, want die magtige ANC-SAKP-COSATU-alliansie het ons militêr, sielkundig en ideologies verslaan.

Die meeste Afrikaners beskou dit egter as verraad, dat daar onder voorwendsel van “onderhandeling” eintlik oorgawe plaasgevind het. Ons vyande het soveel minagting vir ons vermoëns dat hulle die oorgawe as onvermydelik en vooraf bestem sien. Waarskynlik is die waarheid iewers tussenin: nóg verraad, nóg neerlaag kan die komplekse wyse waarop ons onderwerp is, verklaar.

Want, synde ‘n lae-intensiteitskonflik (LIK), het die oorlog soveel fasette. In weerwil van sy enorme middele, waaronder die ambassades, inligtingsdienste, die SAUK, simpatieke mediagroepe, ens., het die ou regering die propaganda-oorlog loshande verloor. ‘n Mens hoef nie ‘n briljante veggeneraal te wees om dit te weet nie: as jou troepe geestelik, ideologies of met propaganda oorwin word, is hulle verslaan.

Die Chinese wysgeer Soen Tsoe het gesê:

Want om ‘n honderd oowinnings in ‘n honderd veldslae te behaal, is nie die toppunt van vaardigheid nie.  Om die vyand te onderwerp sonder om te veg, is die toppunt van vaardigheid.

Is dit nie wat Joe Slovo, Ronny Kasrils en hul paar swart luitenante soos Mandela of Cyril Ramaphosa reggekry het nie? Om ons te onderwerp sonder om te veg?

Dis nie so sleg om te verloor nie. Duitsland het twee wêreldoorloë verloor en verteenwoordig vandag die grootste ekonomie in Europa. Wat dié land op die slagveld verloor het, het hy deur harde werk in vredestyd weer ingepalm.

Die Afrikaner sal moet besef dat sy stryd nog lank nie verby is nie. De Klerk en die vorige NP-regering het met menselewens gespeel. Hulle het ons Afrikanerseuns gestuur om op die slagveld te sterf sodat hulle “bietjie tyd kon koop voor hulle oorgee”. Waarom dan hoegenaamd weerstand bied? vra ek.

Oor die afgelope twintig jaar het jaarliks veel meer Afrikaners in hierdie oorlog – ons gewelddadige “vrede” – gesterf as wat alstesaam in byna dertig jaar van grensoorlog omgekom het. Om nie te praat van al die ander verliese wat ons aanhou om op soveel gebiede te ly nie.

Iewers sal ons die streep moet trek. Al is dit in die kombuis. Sodat ons en ons geliefdes nie meer in ons beddens hoef te sterf nie.

Die oomblik wat ons besluit het dat ons wel in die land wil oorbly, dat ons wel wil oorleef, is daar ‘n duisend en een dinge wat ons kan begin doen om te hergroepeer en weerstand te bied.

Pallo Jordan van die ANC het ‘n dekade of wat gelede smalend gesê dat die ANC maar kan maak wat hy wil, want “by die vyand is die wil om weerstand te bied eenvoudig nie teenwoordig nie”.

Dit mag waar wees, dat ons ons wil om weerstand te bied, verloor het. Dit maak my trouens mismoedig as ek altyd net argumente hoor oor hoe ons “alles moet aanvaar, want danksy De Klerk se oorgawe is daar niks aan te doen nie”.

Dog plek-plek is daar nog rebelle onder die Afrikaners. Ons is nog in staat om te rebelleer.

En soos ons grootste Afrikanerdigter, N.P. van Wyk Louw, gesê het:

Opstand in ‘n volk is net so noodsaaklik soos getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik as rebellie misluk nie. Wat wel gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag verby sal gaan sonder protes.

[followbutton username=’danroodt’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Hou van Dan Roodt se Facebookblad

Swart Kersfees

Jan Rabie

Hierdie, waarskynlik die mees polities onkorrekte kortverhaal in Afrikaans, is in 1947 vir die eerste keer gepubliseer. Daarna het dit in die vergetelheid versink en is ook nie opgeneem in Jan Rabie se Versamelverhale wat in 1980 op die skrywer se sestigste verjaardag verskyn het nie. Dit word vandag op 24 Desember 2009 deur praag.co.za op die internet gepubliseer, gedagtig aan die simboliese en politieke betekenis wat ‘n “Swart Kersfees” opnuut in ons land verkry het. Die verhaal, wat op Kersdag 1850 afspeel, beeld ook treffend die vernietigende gevolge van ‘n geloof in ‘n “valse vrede” uit.

(Geskiedkundig waar)

Alhoewel sy nou in sonlig op die groen gras lê, kan sy nie help om te ril en haar oë te sluit nie.

Twee dae gelede het sy ‘n halfnaakte kaffer in die bergkloof gesien: brons en bewegingloos het hy in die skadu’s van varings en struike gesit, met assegaai en knopkierie in sy hand, en toe sy te verskrik om te roer, bly staan het, het hy geruisloos verdwyn. Maar toe sy vir Dick daarvan vertel het, het hy gelag en gesê die kaffer het seker ook geskrik.

Skielik sit sy regop. ‘n Groepie Gaikas het versamel aan die rivierkant van die dorpie. Niemand van die blankes om haar is verbaas daaroor nie, dit is tog ou gebruik van die kaffers om na Auckland te kom en tabak en ander snuisterye van die nedersetters te bedel of te ruil.

In ‘n rooigetrapte kol aarde is Munro, sy seun, en Gibson, besig om te onderhandel met Xaimpi en sy vreedsame volgelinge.

Sy draai na Dick en haar hand speel en vleg in sy blonde hare. Haar bruin vlegsels het effens afgeval en haar ovale gesig nog dunner en ernstiger gemaak; laer buig sy oor hom en kyk met hartstogtelike aandag in sy oë. “Die ses maande was so kort,” fluister sy.

Haar man glimlag met haar: vriendelik en kommerloos sy blou oë en gesig met klein sproetjies. “Dit gaan nog eeue duur,” antwoord hy, toegeeflik vir haar grillige buff.

“Ja, Dick, Dick, Dick …” sê sy en draai haar oë skielik weer weg asof sy gehipnotiseer is deur die versameling kaffers.

Weer roer die onverklaarbare vrees in haar: met half-geopende lippe sit sy, voor sy langsaam kan terugdraai en langs hom in die suurwarme sekerbeid van gras kan neerval. Met kinderlike skrik, lag sy toe hy haar wil soen.

Om hulle is die ander mense van die dorpie, wat ook van hierdie heerlike rusdag en die ope lug gebruik maak: vrolike, heldere stemme wat haar almal bekend is.

Dick gee ‘n lang, welbehaaglike sug. Toe hy sy hand opstrek na die lug waar die wit vlokkie van ‘n voël teen die somerhemel drywe, sien sy die haartjies op sy voorarm blink soos syige draadjies vuur. Alles is rus, warmte, vrede. Dit is 25 Desember, Kersdag 1850.

Ná die vorige grensoorlog is die klein dorpie Auckland, saam. met Juanasberg en Woburn, laer of met die vallei van die Tjumie-rivier, aangelê as ‘n tuiste vir soldate-nedersetters. Na die weste strek witmansgebied; na die ooste, oorkant die rivier en donker, beboste hange, is Gaikaland waarvandaan hordes telkemale stroom om te roof en te moor onder die voorposte van die blanke beskawing.


Getuie van die gevaarlike tye is die halfvoltooide klipgeboutjie wat in die middel van die twintigtal huise staan, en diens moet doen as fort. Dit is drie jaar gelede begin, nooit voltooi nie, omdat vrede oënskynlik gekom het om te bly, en nou staan dit daar, met klipmure en ‘n ry skietgate, maar sonder dak, terwyl welige struikgewasse van alle kante naderkruip en reeds teen die mare oprank.

Agter die huisies en landerye rys die hoogtes van die Amatola-berge, wild en geweldig, ‘n reus wat afstaar op die skuim van terrasse bome en gras.

Dit is skoon, skoon, o, sy weet, sy het haar hele lewe geweet dat ‘n plek só skoon en volmaak soos hierdie berghoekie bestaan. En na Afrika het sy gekom uit Engeland se benoude stede om dit en die bruingebrande, die vrolik laggende soldaat, Dick te vind. Hier het haar lewe eintlik begin. En nou is sy elke minuut bang om dit te verloor …

In die groot kloof ruis die stroom oor wit blokke rots, in die spekbome en geelhoute sing duiwe dromerige note, en die gras waar sy op lê, het die swaar ritseling van sonlig en groei gekry. In haar weet sy die suising van bloed, die dag self waarvan sy oplaas ook deel is. Sy is ‘n kind, ‘n dwaas.

Niks is verkeerd nie, niks mag verkeerd wees nie.

Koorsagtig dink sy net dit.

Dit is Kersfees en namiddag, ná ete.

Die merendeel van die mans en vrouens en kinders is onder die bome voor die huise versamel, en die gesprek gaan vandag oor meer dinge as die arbeid en die makmaak van hierdie wilde en vrugbare plekkie aarde. Naby lê ‘n paar byle en grawe met ysterkante blink van gister se gebruik. Na onder, by die swemgat weggesteek in die groen koelte van bome, is die geplas en gejuig van die jongere mans hoorbaar. Wanneer hulle eindelik lui-stappend terugkeer, is die wit son al oor die helfte van die hemel.

Gelyktydig hiermee kom ‘n Hottentotmeidjie uit die bosse van die suidekant gestap. Sy het haastig geloop; toe sy die Gaikas sien, sittende of leunende op skild en assegaai, vertraag sy haar pas en kom so tot by die voorste vroue.

“Dit is maar net die wasmeidjie,” brom Dick toe Jane haar oprig om te kyk. Sy antwoord nie, want die meidjie het by die vroue neergehurk en haastig, fluisterend begin praat.

Met ‘n vinnige beweging staan Jane op en gaan daarheen; nou ook gevolg deur Dick en die ander.

“Wat is dit?” vra die eerste die beste persoon. Die vrou vir wie sy gevra het, lag rukkerig en sê: “Die meidjie vertel dat sy van die dwarsrant gesien het hoe rook van Juanasberg en Woburn se kant optrek.”

Jane kyk met vergrote en verdonkerte oë na die vertelster.

“Wat sê sy verder, wat sê sy…”

“Niks meer as dit nie.” Die vrou kyk na Jane.

“Aag,” stel ‘n ander gerus, “dis seker maar weer ‘n veldbrand soos daar laas gewees het.”

“Kom, kom, my skat,” sê Dick agter haar, en vou sy arms om haar middel, “wat kan dit sodanig wees, dis mos vrede. Ek weet jy is altyd so onnodig bang en besorg.” Hy fluister in haar oor: “En in jou toestand móét jy nie.”

Sy maak sy arms stadig en vasberade van haar los. “Een moet gaan kyk,” sê sy.

“Maar kyk dan daar,” dring haar man aan, en hy wys na waar die drie witmans met die vredige groepie Gaikas onderhandel. “Kyk, die kaffers sal mos nie so sit en gesels as hulle ons wil aanval nie.” Terselfdertyd sien hulle hoe ‘n jongman brood en koffie na Munro en sy twee maats bring, hoe dit aangebied word en hoe Xaimpi en die omsittende Gaikas daarvan begin eet.


“Hulle het net gekom om te bedel, die luiaards,” besluit hy effens veragtelik. Maar daar is ‘n fronsie op sy voorkop.

Dit is onmoontlik dat die dag iets anders as Kersdag, as ‘n dag van vrede kan wees. Die son, die vleklose hemel, die groen, glinsterende gras, alles vertel dit… en nogtans gaan ‘n klein rilling deur die groepie blankes.

Want nou dat hulle oplet, is daar meer kaffers as wat hullo gedink het. Nie net voor hulle in die oop plek is die bruin gestaltes te sien nie, ook tussen die huis, na agter, in die bosse, loop of staan klein groepies skynbaar doelloos rond, blinkgesmeer met vet, diersterte om die knieë en elmboë, en hoë veerbosse om die koppe.

“Miskien is iets tóg verkeerd,” prewel Jane byna geluidloos, en gryp met ‘n gebaartjie na Dick se arm.

In die oomblik sien sy hoe al die ander verstywe het in stilte rondom haar, en hoor sy hoe die gesing van ‘n sonbesie êrens in die hitte versamel tot ‘n skreeu in haar keel…

Tog het dit onbegryplik snel gebeur. Xaimpi en sy Gaikas het opgespring, daar was ‘n skel gefluit, en die drie witmans het neergesink in ‘n maling van kieries en assegaaie. Sy kon die roof sien op ‘n assegaaipunt wat die tweede keer neergaan, toe die verstarde landskap om haar wakkerruk.

Toe hardloop sy self met waansinnige haas tussen die vroue en kinders na die klipfort. Maar voor hulle almal is die mans wat die naaste huise binnestorm en gewere en koeëls en kruit daaruit ruk. Kaffers sien sy, honderde, stormende, skreeuende barbare wat hulle probeer afsny. Voetegeklapper en rou krete vul die lug. Eerste skote val skeurend.. .

In die fort waar hulle mekaar verdring, klou sy aan die deurkosyn vas om te sien tot Dick veilig inkom.

Toe hulle almal binne is – negentien mans en dertig vroue en kinders, en die geveg in alle erns begin, buk sy reg agter hom met die sakkie koeëls en die kruithoring op haar skoot. Daar is geen tyd vir angs nie, die verskriklike is daar en nou moet sy so sterk wees soos hy.

Die eerste verwoede aanval van die oormoedige Gaikas word afgeslaan. In die helder son, in ‘n sirkel om die fort, 1ê die swart liggame in die ruïnes van hul vere en skilde. Die aanval word tydelik gestaak, en toe Dick een maal omdraai, roep hy haar toe dat die kaffers agter die huis skuilgegaan het en toegespreek word deur Xaimpi en sy indoenas.

Iemand vloek monotoon, oor en oor. ‘n Kind huil, nie hard of beangs nie, net saggies, verdwaasd, baie klein.

Toe sy opkyk, sien sy dieselfde blou lug bo haar hoof. En sy weet: Ons is klaar verlore. Sy dwing haar hande en lippe om nie te bewe nie.

Dick het vinnig na haar gedraai. “As ons lank genoeg uithou, sal hulp wel opdaag.” Sy knik en sy glimlag outomaties. Skielik buig sy vorentoe en gryp haar aan hom vas.

Hy moet haar wegstoot om na sy geweer te gryp. Die volgende aanval het begin en langs hom het ‘n man sonder ‘n kreun vorentoe gesak…

Teen die skemering het dit stil geword buite. Beangstigend stil. Die mans het haastig kajuitraad gehou en besluit om voortaan net te skiet as die kaffers tot teen die mure kom. Die vrouens het die kinders gesus, bymekaar gehurk in die middel van die nou ruimte. Een of twee van die verstandigstes het los planke wat daar gelê het tot splinters begin kap met klippe, en met stroke van hul rokke gebind in die vorm van fakkels, om oor die mure te gooi as dit heeltemal donker word. Toe het hulle gewag vir die volgende plan van die vyand; niks het hulle so uitgeput soos daardie wag nie.

Uit die duisternis het ‘n stem in Xhosa geroep: “Gee julle oor?”

Een van die mans het na die deur gespring, een oomblik oop en onbeskerm gestaan, en veragtelik teruggeskreeu. Daarna was dit weer stil.


Meteens het ‘n klip oor die muur uit die donker sterrelug gekom. Nog een. Nog… Dit het ‘n reën van klippe geword, en hulle het verbaasd en ontset hul koppe en lywe probeer beskut so goed hulle kon.

‘n Man het histeries begin lag. “Hulle wil die fort opvul!” het hy uitgeroep. Maar voor by kon byvoeg: “Almal! Uitgooi!” het Jane al die klippe naaste aan haar gegryp en met geweld teruggeslinger oor die muur. Almal het weggebuk en meegehelp, vrouens, selfs die klein kindertjies, en die mans wat nie by die skietgate waggestaan het nie.

Wanneer ‘n klip haar met ‘n dowwe slag tref, het Jane haar elmboë krampagtig omhooggeruk, voor sy weer kon aangaan. Later het sy nie meer die pyn gevoel nie, die dierlike gehyg en die kletterende hone nie meer gehoor nie, net aangehou met werk soos een in ‘n droom waar onmoontlike take verrig word met die blote gebeur van dinge.

Maar dit was vergeefse arbeid. Klippe het uit bebloede hande gegly en meer as die helfte van die vroue het later bewusteloos langs die klipmuur gelê met klein kindertjies in hul arms. Terwyl die dreuning van die klippereën nie verminder nie en die hoop in die middel langsaam groei en afrol na die kante.

Dagbreek het hulle op die rand van menslike uithoudingsvermoë gevind. Tog het enkeles nog ure wanhopig volgehou. Die son het gestyg, oor die muur geloer soos ‘n nuwe vyand, en verblindend geskitter op die klippehoop wat byna tot die hoogte van die skietgate gelê het.

Sporadiese geskiet het voortgeduur. Buite het die kaffers toegeneem in getalle, en boonop gewere bygekry. Soms het tartende krygers skreeuend en dansend tot naby die mure gekom. Maar hulle had tyd genoeg en het nie ‘n reguit stormloop gewaag nie.

Binne in die fort was die ammunisie byna gedaan en het vyf mans se dooie liggame half toegerol onder stene gelê. ‘n Vrou het onophoudelik in ‘n dun ylstem geskreeu dat sy God gesien het. Daar was groot bloedvlekke aan Dick se klere. Dors het almal gemartel.

Ook die gekerm het stil geword. Niemand het meer daaraan gedink om stene na buite te gooi nie. Vrouens en mans het in enige houding langs die mure gelê of gestaan – in uiterste moegheid en wanhoop nie eens in staat om mekaar te herken nie.

Jane het Dick se wond verbind en toe aan die ruwe klippe van die muur vasgeklou bly staan. Hullo het ure laas met mekaar gepraat. Maar met die verloregaan van alle hoop, het ook die laaste trots gekom, en daar was geen klag, geen kreun behalwe van die kant van die kinders wat nie verstand had nie.

Êrens in die middel van die dag was daar ‘n lang, lamme stilte waaruit ‘n helder kafferstem geroep het.

Een van die mans het omgedraai en vertaal: “Laat die vroue en kinders uitkom, ons sal hulle niks doen nie.”

Dit het ‘n ruk geduur voor die betekenis van die woorde tot hulle versufte breine kon deurdring. Toe het die mans gelyktydig begin praat. Ja, so moet dit wees, het hulle eenparig gese. Na die Gwali-sendelingstasie kan die vroue gaan, die ou opperhoof Gaika het gesweer dat sy manne niemand in daardie plek sal aanval nie. Met verwese gesigte het hulle na die protesterende vroue gekyk, alreeds verby begrip van liefde en wanhoop. Dit het al meteens verskriklik belangrik vir hulle geword; hulle het verstaan dat hulle eerbaar moes sterwe. En dit sou makliker wees as hulle alleen is.

Jane het Dick aan sy skouers geruk. “Ek gaan nie, hoor jy, hoor jy,” het sy gehyg en hom verwilderd aangestaar.

Hy het sy gesig weggedraai en skor gesê: “Jy moet gaan.”

Sy het haar teen hom aan gewerp, sy afwerende hande en arms gesoen, en hartstogtelik geroep dat sy hom nie gaan verlaat nie.

“Dink aan ons toekoms, dink aan ons toekoms,” het hy moeg herhaal.

Toe het hy haar ineens aangekyk met so ‘n smartlike verwyt in sy oë dat haar hande langs haar sye geval het. Want in dié oomblik het sy besef dat sy trane verskrikliker as sy dood sal wees, dat sý moet verhoed dat die lewe só gebreek word.

‘n Beeld van ‘n einde waar hulle langs mekaar sterwe, vlam voor haar op, en sy begryp oombliklik dat dit daardie vernedering is waaraan hy dink. Vir sy ontwil moet dit wees. Vir haar ontwil.

En sy het omgedraai en ver agter haar geslote ooglede die felle sonlig gevoel en gehoor hoe daar geroep word na buite.

Haar mond het oopgegaan in aaklige verbasing. Alles sal verby wees, alles, altyd, verby. ‘n Ewigheid van arbeid onder ‘n klippereën. Toe Dick se stem soos ‘n hees snik kom en hy sê: “Hulle rand nooit vrouens en kinders aan nie,” het sy omgedraai sonder om hom te mag soen of die kosbare afskeid te mag neem.

Sy het stom voortgegaan, met haar hande oor haar mond geklem, te midde van die kermende vroue, en sy moes nie soos hulle losgeskeur en uitgestoot word by die nou deur nie.

Sy het voortgegaan tussen die grynsende dromme swartes deur, regop, blind, en skaars met struikeling. Geen hand is na haar uitgesteek nie, sy het niks gesien nie, en sy het nie eenmaal omgekyk om te sien of die ander haar volg nie.

Agter die vlugtende vroue het die skote en kafferrumoer al dowwer en dowwer geklink. Toe dit aand word en die westerlug voor hulle rooi kleure soos bloed kry, het dit heeltemal stil geword agter hulle.

Van die heuwel waar hulle gaan staan het om terug te kyk, kon hulle ‘n rooi gloed en swart wolke rook sien bo die bosse en klowe in die verte. En ‘n doodse stilte. Die einde.

Jane het weer aangestap. Skaars ‘n myl vorentoe het Gwali en veiligheid gewag. En terwyl sy haar voete een vir een vorentoe dwing, kon sy net aan een ding dink; aan Dick. Sy het nie geweet waarom sy voortgaan om weg te stap uit haar eie lewe uit nie, sy kon net onthou dat iets groter as die dood nie mag sterwe nie.

каркасные бани фотоtopcargo отзыв

Ontmoetings met sendelinge

Die reisgeselskap van De Mist kon agterkom in watter moeilike omstandighede baie mense lewe. Op Matjesfontein in die Roggeveld het Lichtenstein geluister na die ervarings van die “dikke” Gerrit van Wyk se dogter. Byna twee jaar tevore het slawe en Khoi-Khoin haar man, Cornelis Coetsee, haar skoonvader en nog drie mense voor haar oë vermoor, die plaas leeg geplunder en met die geld, beeste en ander besittings gevlug. Sy is meegevoer en het ternouernood aan die dood ontkom. ‘n Broer van die vermoorde en sy suster het op die moordplaas gewoon. Sy het Nederlands suiwerder as ander plattelanders gebruik, en die tale van die Xhosas, Khoi-Khoni en San geken.

In Desember 1803 het die reisgeselskap van De Mist die Herrnhutters se sendingstasie bereik. Ongeveer 200 huise, omring deur goed versorgde tuine, het sowat duisend Khoi-Khoin gehuisves. Daar was vyf sendelinge, wat saam met hul vroue in een huis gewoon het. Die naam is in die Bataafse tyd na Genadendal verander. Die kerkgebou, huise en werkplase was uitstekend onderhou en messemakery was ‘n welvarende bedryf. Na aanleiding van die Herrnhutters het die boere van “herneutermesse” gepraat.

Verder oos het hulle die veelbesproke Coenraad de Buys teëgekom wat jare lank tussen die Xhosas gewoon het. Sy buitengewone liggaamsbou, fiere houding en hoë voorkop met die skerp omlynde gelaatstrekke het op Lichtenstein die indruk van ‘n Griekse godheid geskep. De Mist se vrae oor die Xhosas het hy beantwoord met ‘n beskeie terughoudendheid, wat ‘n aangename indruk gelaat het.

‘n Groot kontras met Genadendal was die sendingstasie Bethelsdorp van De Mist se jeugvriend, dr. J.T. van der Kemp. Hy was ‘n dokter wat tot inkeer gekom het ná ‘n ramp waarby sy vrou en enigste kind verdrink en hy self ‘n noue ontkoming gehad het. Hy was een van die sendelinge wat die Londense Sendinggenootskap in 1799 gestuur het. Op Bethelsdorp het almal in lendelam hutte gewoon. Lichtenstein skryf: “Op ‘n uitgestrekte vlakte sonder een enkele boom, ja byna heeltemal sonder drinkwater, staan 40 tot 50 klein hutte in die gedaante van halwe koeëls, waarin geen mens regop kan staan nie. […] Omtrent in die middel staan ‘n grondhut met ‘n strooidak en vlak langsaan ‘n paar hutte vir die sendelinge. Tans reeds sien alles vervalle daar uit, soos dit ook slordig en armoedig gebou is. Ver in die rondte is in die geheel omtrent geen struik te sien nie, want wat daar maar van dié aard te vinde was, is tot brandstof gebruik; die hele grond is oral kaal en plat getrap; nêrens is enige spoor van menslike vlyt nie.”

Die traagheid en morsigheid op Bethelsdorp het ‘n teenstelling gevorm met die ywer van die boere om hul plase te herbou. So het die weduwee en kinders van ene veldkortnet Van Rooyen wat deur die Xhosas vermoor is, die landerye netjies geskoffel en die gaste met druiwe en spanspek onthaal. Tydelik het die gesin in ‘n meule gewoon, die enigste deel van die pragtige opstal wat nie verbrand is nie. In die omgewing van Graaff-Reinet het vier, vyf gesinne in groepe bymekaar gebly omdat hulle só makliker kon weerstand bied teen aanvallers.

Nog geskiedenisartikels deur Jaap Steyn (in omgekeerde chronologiese volgorde):

Reise van Janssens en De Mist

Die Kaap is weer Hollands

Kaap kry sy eerste weekblad

Begin van ‘n kultuurbotsing

Lady Anne Barnard se waarnemings

Die eerste goewerneur

Halfhartige verdediging van die Kaap in 1795

Herlewing in die boukuns

Die agteruitgang van Nederland

Die piëtisme brei uit

‘n Groot Kaapse prediker

Kerklike lewe aan die Kaap

Die lewe in die Kolonie

Nuwe name vir nuwe sake

Verkenning van die land

Skipbreuke en die held Woltemade

Sewe Duiwels

By die uitspanplek

Op die trekpad tydens die Groot Trek

’n Nuwe geldstelsel aan die Kaap

Die Afrikaner se eerste demokratiese opvattings

Godsdienstigheid van die trekboere

Die lewe van die 18de-eeuse trekboere

Hoe ‘n admiraal en ‘n prins Afrikaans gered het

 

мед справка 095Данильченко Юрий прокурор