Etiket: afrikaans
Beskermd: Bodem 16: Die agteroor
‘Disfunksionele gemeenskap lei tot distopiese letterkunde,’ sê Gustav Venter
praag voer ‘n onderhoud met Gustav Venter, skrywer van Die amigdala van Alrina Smal en die huidige apokaliptiese vervolgverhaal Bodem.
Wanneer het u die idee gehad om ‘n vervolgverhaal vir internetpublikasie te begin skryf?
Terwyl ek beplan het wat om in 2014 te doen. Dit het neergekom op ʼn eenvoudige formule: My loopbaan vereis dat ek ten minste 1,000 woorde per dag skryf, ses dae van die jaar. Dit sluit nie my algemene werk soos herskryf van manuskripte, vertalings, rubrieke en verslae in nie. ʼn Duisend woorde bedoel vir boeke. As ek dit kan handhaaf, is dit ʼn raps meer as 300,000 woorde per jaar, oftewel drie substansiële boeke. Sou die Liewe Vader my nog twintig jaar gun om te skryf, is daar nog 60 boeke in my. Dis genoeg.
By praag besin ons voorts gereeld oor hoe om meer verskeidenheid vir die leespubliek aan te bied. ʼn Duisend woorde is nommerpas vir ʼn aflewering van ʼn vervolgverhaal. Vandat ek dit besef het, was dit ʼn klein sprong daartoe om Bodem as ʼn vervolgverhaal aan te bied.
Stel u belang in die vervolgverhaaltradisie soos dit in die negentiende en vroeë twintigste eeu bedryf is?
Beslis! Ek dink gereeld aan Charles Dickens wat sy roem as vervolgverhaalskrywer gevestig het. Sy stories het op dié manier ʼn sensasie geword aan beide kante van die Atlantiese Oseaan. In Boston, byvoorbeeld, het mense mekaar by die hawe vertrap as die skip met die nuwe besending van Little Dorrit opdaag.
Ek dink die krag van ʼn vervolgverhaal is juis dat dit ʼn oop, onafgeslote kant het. Die leser bly betrokke vir maande, selfs jare. ʼn Mens kan gaan sit en ʼn boek lees van voorblad tot agterblad, dit toemaak en jouself daarvan onttrek. Die karakters daarin word verskuif na een of ander solder in jou verstand. Maar karakters in ʼn vervolgverhaal bly vir jou lewend so lank as wat die aflewerings gepubliseer word. Die mens soek afsluiting, en met ʼn vervolgverhaal word hierdie afsluiting vir maande of langer uitgestel.
Dit lyk dus vir my dat die vervolgverhaal ʼn meer geskikte draer van ʼn openbare gesprek kan wees. Lesers spekuleer oor die toekoms en gedrag van die karakters en wat hulle te doen staan.
Abraham Lincoln het vir Harriet Beecher Stowe beskryf as die “tantetjie wat die Burgeroorlog begin het”. Sy was die skrywer van die melodramatiese vervolgverhaal Uncle Tom’s Cabin. Dit het die inwoners in die Noorde so opgesweep teen die slawebedryf in die Suide, dat hulle eenvoudig op Afskaffing aangedring het en dit het tot die Burgeroorlog gelei.
Terloops, Uncle Tom’s Cabin demonstreer juis die mag wat ʼn vervolgverhaal kan hê. Toe die minsame klein Eve in een episode gesterf het, was die volk briesend vir Stowe en het hulle haar uitgekryt en selfs met die dood gedreig.
‘Distopiese literatuur’
Daar word deesdae van “distopiese literatuur” in Afrikaans gepraat, ook deur akademiese literatore. U vorige boek, Die amigdala van Alrina Smal, het ‘n sterk distopiese inslag gehad. Is Bodem ‘n voortsetting daarvan?
Dit hoort tot dieselfde genre, beslis. Samuel Goldwyn het die beroemde instruksie aan sy draaiboekskrywers gegee dat as hulle ʼn boodskap wil stuur, hulle Western Union moet gebruik. Maar in beide hierdie werke is die boodskap primêr van belang vir my. Ek het voorheen nooit gedink dat ek ʼn boek sou skryf waarin die molestering van ʼn blanke vrou deur ʼn swartman so omvangryk beskryf word nie. Dit is net asof dit voorkom asof die gemeenskap ʼn skok nodig het om die omvang van die brutaliteit in ons land opnuut te snap en iets daaromtrent te doen.
Verlede jaar is ʼn dierbare vriend van my, Daan Wybenga, in Clarens gemartel en vermoor. Clarens het ʼn sterk liberale gemeenskap. Ek het gereeld ʼn gesprek met dorpslede oor Daan se moord aangeknoop. In die meeste gevalle het mense die tong geklik en dan die gesprek weggelei na ʼn ander onderwerp. En Daan was self baie liberaal. Hy was geografies maar ook sosiaal één van hulle. Beteken die dood van ʼn skadelose, vrygewige ou man, ʼn intieme vriend van hulle, so min dat hulle nie eers ʼn hele gesprek daaraan kan afstaan nie?
Iets het losgespring in ons gemeenskap dat die hele land kan ween en eindeloos teem oor die heengaan van ʼn ou terroris, maar eenvoudig die skouers optrek oor die marteldood van ʼn doodgoeie mens soos Daan.
My funksie as skrywer is om die gemeenskap en die moontlike toekoms daarvan te beskryf. ʼn Disfunksionele gemeenskap met ʼn duistere toekoms moet dus tot distopiese letterkunde lei.
Bodem is my poging om mense as’t ware voor die bors te gryp en te sê: Hiér is wat kom! Besef jy dit? Is jy reg daarvoor? Daarom sal die beskrywings in Bodem gaandeweg meer bloedig en brutaal word. Ek het genoeg geweld in my lewe gesien om ʼn afkeer daarin te hê, maar ek sal enige iets doen om mense te laat dink en reageer oor die komende ellende.
‘Die apokalips is onafwendbaar’
Is u self pessimisties oor die toekoms van Suid-Afrika?
Dit verg die allerverskriklikste onnoselheid om enigsins optimisties te wees oor wat vir ons voorlê. Gesonde verstand, geskiedenis en die eenvoudige wiskunde van die situasie dui op ʼn onafwendbare apokalips. Niemand bid harder as ek en hoop vuriger dat dit nie sal gebeur nie, maar dit maak nie saak hoe ek die feite skommel en herrangskik nie, ek kan nie tot ʼn ander gevolgtrekking kom nie.
Dis asof iemand vir die ANC ʼn puntsgewyse diagram gegee het hoe om ʼn totale katastrofe te bewerkstellig. Vrede in selfs die mees verslonse vorm kan net deur ekonomiese welvaart gehandhaaf word en ons ekonomie is ʼn kano wat nie meer uit die stroomversnellings geroei kan word nie en waarvan die neus reeds oor die watervalafgrond steek.
Die grootste verwoesting gaan egter veroorsaak word deur hierdie onheilige, onbesonne poging tot gedwonge rasse-integrasie. Ek het onlangs heelwat opgelees oor die Amerikaanse Burgeroorlog. Hier het jy twee groepe van dieselfde volk gehad, met dieselfde kultuur, wat dieselfde boeke gelees het, dieselfde helde gehad het, saam die supermoondheid van die tyd verslaan het, wat in dieselfde kerke dieselfde liedere gesing het. En al het almal die ellende sien kom, was hulle skynbaar onmagtig om dit te voorkom. En toe dit losbars het hulle mekaar met die grootste venyn verpletter.
As twee groepe van dieselfde volk so iets aan mekaar kon doen, hoe absoluut kranksinnig is dit nie om te dink dat verskillende, dominante rasse in dieselfde gebied onbepaald in selfs die skyn van vrede kan saamleef?
Waaroor ek wel optimisties is, is dat die Afrikaner die bloedige proses sal oorleef, sy nasionalisme sal herontdek en weer sterk en vooruitstrewend sal word, ʼn baken van vooruitgang en hoop in ʼn moeras van armoede, verval en ellende.
In Bodem is daar sprake van ‘n apokalips iewers in die toekoms. Sonder om die vervolgverhaal vooruit te loop, wat sou die onderliggende oorsaak van so iets wees? Die onvermoë van verskillende rasse en kulture om saam te leef, korrupsie en ‘n staat wat misluk of kan een of ander gebeurtenis dit ontketen?
Die blanke, en in besonder die Afrikaner, word toenemend geposisioneer as die klassieke teiken van ʼn toekomstige volksmoord. Die heersende politieke en maatskaplik-kulturele emosie van ons tyd is afguns. Dit is die magtigste menslike motivering met die uitsondering van die oorlewingsdrang. Die ANC en die idiotiese hoofstroommedia – met ons eie Naspers as voorsanger – span hierdie afgunsemosie in om die aandag weg te kaats van die swartmens se gedemonstreerde onvermoë om die land te regeer en hulleself op te hef.
Tog voorsien ek dat dit juis hierdie onbeholpenheid van die regering is wat die vlam teen die lont gaan hou. Sodra die ANC nie meer hulle ondersteuners kan omkoop nie, gaan die breër bevolking met ʼn kolossale strooptog begin. En hulle selfvertroue en gepaardgaande bloedlustigheid gaan net toeneem wanneer hulle besef die regering beskik nie meer oor die organe om hierdie rampokkery hok te slaan nie.
Eerste op die agenda gaan ʼn plunderorgie wees en dan gaan hierdie vloedgolf mense hulle aandag verskuif na vergelding vir gewaande onreg. Dis dan wanneer hulle gesamentlik in die rigting van die witmens gaan kyk.
En die liberales se hoop sal beskaam. Jou vel sal jou uniform in dié oorlewingstryd wees.
Interessant is dat daar soms in die verhaal na die massamoordenaars as “zombies” verwys word. Hoe letterlik moet ‘n mens dit opneem?
Glad nie letterlik nie. Dis bloot ʼn kopknik in die rigting van die zombie-genre waarin mense desperaat vir oorlewing moet veg teen ʼn talryke, onredelike, immer-verterende, bloeddorstige element.
Weermagkultuur
Dit wil voorkom asof die groepie oorlewendes in die verhaal wat ‘n stryd teen die oormag stry taamlik put uit die ou Weermagkultuur van Suid-Afrika, veral natuurlik die manlike karakters. Is daar nog so iets soos ‘n Weermagkultuur onder Afrikanermans van ‘n sekere ouderdom?
O ja! Dit was redelik lank sluimerend maar die ou veglus is besig om te ontwaak. Daar is opnuut ʼn waardering vir die voortreflikheid van die ou SAW en die manne is nou eers trots op wat hulle weermag was en vermag het en hulle aandeel daaraan. Dit groei in ooreenstemming met die afgryse en minagting waarmee die nuwe weermag bejeën word.
As ‘n mens na ‘n jeugdige karakter soos Joubert of “Harpoen” in die verhaal kyk, dan lyk dit asof iets van die ou Weermagkultuur tog via sy pa op hom afgesmeer het. Hoe realisties is dit?
Baie realisties. Ek is deesdae baie betrokke by die bemarking van twee boeke wat ek geskryf of help skryf het oor die ou weermag. (“Ek was Daar” en “Rowers” – laasgenoemde in Engels, albei beskikbaar by praag.) Voorts hou ek en my weermagpeloton jaarliks ʼn reünie. Die gevolg is dat ek met al hoe meer jongmense te doen kry wat nuuskierig is oor ons tyd in die weermag. Ek vind dit interessant dat die oorwegende emosie van die meeste jongmans een van afguns is. Hulle wens gereeld hardop dat daar so ʼn weermag was waar hulle kon aansluit.
Die veterane begin ook al hoe meer openlik met hulle seuns oor hulle weermagavonture praat.
Kyk, ons as volk is deur meer as drie eeue in Afrika gefilter sodat die dapperstes en veglustiges oorleef het. Jy kan nie ʼn volk se gene binne twintig jaar uitskakel nie. Al daardie krygersinstinkte het behoue gebly.
Ek kom by heelwat plattelandse skole en ek verkyk my aan die fierheid en vurigheid van ons seuns. Glo my, as daar ʼn bakleiery kom, kan ons oumanne maar opsy staan. Hierdie jong vegters sal die aarde voor hulle gelyk maak.
Uiteraard is Bodem ‘n fantasievlug, ‘n bietjie soos Nadine Gordimer se July’s People waarin ‘n blanke huisgesin tydens die revolusionêre apokalips saam met hul swart mansbediende, July, ronddwaal. Het u hoegenaamd na ander tekste van dié aard gekyk of is daar dalk ‘n verwysing na ‘n boek of film waarvan die lesers bewus behoort te wees?
Nie in besonder nie. Ek is te versigtig om my eie skryfstyl te probeer buig om ʼn ander se matrys te pas. Ek glo ʼn skrywer moet opreg met sy lesers wees. Dis hulle keuse of hulle hou of nie van wat jy aanbied, maar jy skuld dit vir hulle om jou stof onverdun vir hulle aan te gee. Natuurlik sal daar raakpunte wees met ander boeke en rolprente. Ons almal beskryf tog die doen en late van dieselfde spesie.
Tans wil dit voorkom asof Afrikaanse e-boeke in die mark maar sukkel teen papierboeke. Dink u daar is ‘n toekoms vir e-fiksie in Afrikaans?
Ek is seker daar is. Die gerief van moderne tegnologie is net te oorweldigend. Tans is die kern van ons leespubliek ouer mense wat gemaklik is met papier in teenstelling met toestelle soos e-lesers, tabletrekenaars en slimfone. Ons uitdaging is om ons jongmense aan die lees te kry. By praag is ons propvol idees hoe om dit te doen. Ons kort net die nodige fondse. As ons dít kan vermag, gaan die lesersmark beduidend in die rigting van digitale leesstof verskuif.
U skryf ook rubrieke en politieke kommentaar. Beplan u enige publikasies van dié aard?
O ja! Ek is tans besig om ʼn bundel van my praag-rubrieke saam te stel wat eintlik net ʼn groot kopskud is oor die dwaasheid van die hoofstroommedia en in besonder Naspers en dié se stal brandsiek rubriekskrywers, met spesiale verwysing na die dorpsidioot van politieke kommentators, Max du Preez. Hou praag dop vir die verskyning van hierdie boek!
Natuurlik het iets soos Bodem ook ‘n taamlike sterk politieke onderbou omdat dit iets omtrent die land se huidige toestand suggereer, nes Nadine Gordimer se July’s People of seker JM Coetzee se Age of Iron. Dis seker al ‘n holruggeryde vraag, maar: Is u ‘n “betrokke skrywer”?
Op ‘n manier is ek seker. Om net te skryf ter wille van skryf is redelik sinloos in ons situasie. Ek probeer die werklikheid voorstel soos hy is.
Maar as fiksieskrywer volg ek maar ook die wette van die romanskrywer na. Ek tree eintlik bloot as onbetrokke verslaggewer op wat rapporteer wat hy in sy kop sien. Die vreugde van skryf lê vir my juis daarin om ʼn feitestel te ontwerp, karakters te skep en om hulle as’t ware op te wen en hulle manewales dop te hou en te beskryf.
Terwyl Amigdala ‘n taamlik literêre boek was, lyk dit asof u in Bodem meer leen by gewilde fiksiegenres soos die zombieverhale, Hollywood se “rampflieks” en dergelike. Dit kan amper óók as popkultuur deurgaan. Hoe voel u oor populêre genres?
Ek is nie ʼn snobistiese skrywer nie. Ek dink juis die mag van die pen is in populêre letterkunde geleë. Gewone mense fassineer my. Vir my is die ideale protagonis ʼn buitengewone doodgewone mens eerder as ʼn doodgewone buitengewone mens. Ek vind pretensieusheid afstootlik. Dit is wat my ʼn afkeur in ʼn literêre beweging soos die Sestigers gee. Hulle was ʼn klompie selfvoldane hoogmoediges wat as klein groepie in hulle literêre kampong mekaar se letterkundige buikwinde opgeruik en gehersirkuleer het – dít terwyl die werklike lewe rondom hulle, maar ongesiens deur hulle, plaasgevind het.
Om te sê dat ʼn mens van gewilde letterkunde hou, impliseer nie dat ʼn mens nie ʼn bewustheid en voorkeur vir gehalte het nie. Moet ons, byvoorbeeld, Dalene Matthee se werk smalend beskou bloot omdat sy ook baie gewild was?
‘Hoofstroomkritici sal voortgaan om my te ignoreer’
Dit lyk asof daar amper ‘n algehele stilte van hoofstroom- literêre kritici oor Gustav Venter is. Hoe dink u gaan hulle Bodem met sy oënskynlike tema van ‘n soort rasseoorlog of Rwanda iewers in die toekoms hanteer?
Ek verwag heeltemal dat hulle sal voortgaan om my te ignoreer, en dit pas my geheel en al. Hulle eie werk en menings is van so ʼn lae gehalte dat ek teleurgestel sou wees as hulle enige van my werk hoegenaamd aanbeveel. My gesprek is nie met hulle nie. My gesprek is met my eie mense en hulle kwalifiseer nie.
Tans skryf u teen ‘n geweldige tempo, amper 2000 woorde elke dag wat lesers elke oggend op praag.co.za kan ontdek. Dit lyk asof u taamlik maklik skryf of moet die idee ‘n mens eers beetpak?
Ek is ʼn baie trae skrywer. Die skryfproses hou vir my min bekoring en heelwat bedreiging in. Ek gaan prewelend en teësinnig na die tikplank toe, maar as ek eers skryf, loop die masjien gewoonlik glad. Met Bodem het ek die voordeel van lesers se verwagting en my eie nuuskierigheid om te sien hoe gebeure oopval.
Hoe lank gaan Bodem uiteindelik wees?
Ek mik na so 120,000 woorde, oftewel ʼn boek van so 380 bladsye. Teen die huidige tempo behoort ons die boek in April te kan publiseer. Maar ek voorsien dat dit net die eerste in ʼn reeks kan wees. Ek het nog baie om oor die onderwerp te sê.
U vra ook kommentaar en kritiek van lesers, wat die interaktiewe moontlikhede van internetpublikasie ontgin. Is dit iets waarmee u graag wil eksperimenteer, naamlik dat u lesers as’t ware kan deelneem aan die skeppende proses rondom ‘n boek?
Beslis! Dis een aspek van die proses, juis met Bodem, wat ek baie geniet. En die deelnemers het ʼn uitwerking. Hierdie afgelope week het hulle drasties ingegryp toe ek een van die hoofkarakters wou laat afsterf.
Ek beskou Bodem as ʼn soort laboratorium waarin ons saam die meganika, die uitwerking en die bestuur van so ʼn apokalips kan bestudeer. Praag se lesers is buitengewoon intelligent en goed ingelig en hulle en hulle menings weeg swaar by my.
U woon tans op ‘n plaas in die Vrystaat. Verkies u die rustigheid van die platteland of het ‘n mens ook die stimulasie van die stad nodig? Of is ons almal deesdae via die internet in elk geval met die hele wêreld verbind sodat die verskil tussen ‘n stedelike en plattelandse bewussyn vervaag?
Kyk, ek is ʼn boorling van Brakpan wat nou in ʼn verruklike vallei in die Oos-Vrystaat woon. Miskien is ek net subjektief, maar die berge, klowe en rivier hier is vir my net soveel aanskouliker as mynhope en taxi-parkades. Wie sou nie hier wou bly nie? En ja, met die internet en sosiale media tot my beskikking, selfs TV toe ek nog sterk genoeg was om daarna te kyk, het ek al die nodige stimulering. So ek werk en leef baie lekker hier. Maar ek is seker dat ek ʼn woordverwerker, goeie musiek, goeie koffie en my hond, BlouDraadt Venter, by my het, ek net so gemaklik in ʼn spoorwegvraghouer in Sunnyside sou kon werk.
Terloops, ons het ʼn pragtige gastehuisie op die plaas. As enige iemand hier wil kom inboek om te kom saamklets oor politiek, Afrikaner-dinge en Bodem, laat weet my net en ek sal vir julle inligting met betrekking tot tariewe ensovoorts aanstuur.
Hoe sou u die mens Gustav Venter in ‘n paar sinne opsom?
Net een is nodig: Ek is ʼn fantastiese minnaar.
Beskermd: Bodem 15: Die heg-en-steg
Beskermd: Bodem 14: Die roete
Beskermd: Bodem 13: Die gety
Beskermd: Bodem 12: Die herwinning
Beskermd: Bodem11: Die modderland
Bodem 10: Die geskarrel
‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter
Lees eers Bodem 9 en alle vorige episodes.
Waarskuwing: Skokkende en eksplisiete leesstof.
By voorbaat vra ek om verskoning vir my lesers. Dit was nooit my begeerte om so ʼn scenario te beskryf nie, net soos wat dit my innigste wens is dat so iets nooit mag, nooit sál, gebeur nie. Maar die moontlikheid van so ʼn gebeurtenis is tragies goed. Om die waarheid te sê, op ʼn klein skaal gebeur dit reeds, elke dag in ons land. Laat ons nie vra of ons dit durf om daaroor te praat nie. Laat ons eerder vra: Durf ons stilbly? – GV
Die trok is deur NAVO aangedui as ʼn “Mine-Resistant High Utility Transport,” maar dit het gou allerweë bemind geword as die ”Mutt” – die basterbrak – onder die Kanadese, Europese en Amerikaanse troepe wat dit in Irak en Afghanistan gebruik het. Dit is vervaardig in Port Elizabeth deur Defence Logistics en meer as ʼn duisend is uitgevoer. Orals waar dit gebruik is, is dit gewild. Dit is net so ʼn gewillige voertuig, groter en meer robuus as die Amerikaanse Humvee en kleiner en makliker om te gebruik en te onderhou as hulle MRAP. Dit is ʼn hoë, gepantserde, vyftonvragmotor wat bakbeen staan op groot wiele, met ʼn koeëlvaste kompartement wat ontwerp is vir agt swaargewapende soldate en ʼn masjiengeweerinstallasie op die dak.
Hierdie een was spierwit gewerf met die letters “UN” in groot blou letters op die deure, tot onlangs deel van ʼn oorspronklike besending wat vir Verenigde Nasies-vredesoperasies in Sentraal-Afrika bedoel was. Dit het onverwags oor die hoogtetjie van Villiers se kant af verskyn, begelei deur twee Land Cruiser-bakkies en vier van die alombekende Hilux’e. Al die voertuie het gewemel van jillende swart milisie.
Die Mutt se 7,62 mm-tweelingmasjiengewere is bo, voorop die voertuig gemonteer en kan met afstandbeheer vanuit die kajuit gevuur word. In hierdie geval is dié beheer ontkoppel en die wapens is beman deur ʼn gesette, jong swartman met ʼn wit bofbalkeps agterstevoor op sy kop en sonder ʼn hemp. Hy staan halflyf uit die luik en hurk agter die masjiengeweerstellasie. Twee skroeiende kolligte is weerskante gemonteer en beweeg in gelid met die wapens.
Die voertuie het hulle hoofligte af gehou en eers aangeskakel toe hulle oor die kruin van die hoogtetjie gejaag kom. Die Mutt se kolligte het oombliklik in die donker ingesteek en toe begin die geskietery. Die koeëls van die eerste lang sarsie het 11 motors getref, deur sagte bakwerk metaal gefluit, stukke uit enjinblokke geruk, vensters verkrummel en tonnels geslaan deur stoffering, bagasie, klerasie en menslike organe en skelette. Agter die skut op die Mutt het sy kamerade gejubel en geskreeu en gefluit en sterspronge gedoen om sy werk goed te keur en hom aan te moedig.
Binne oomblikke het die motoriste gereageer soos hoenders as daar ʼn string klappers in hulle hok val. Voertuie het links en regs uit die rye geswaai; dié in die regterkantste baan meestal na regs in die rigting van Vereeniging en dié in die linkerbaan na Balfour se koers. ʼn Benoude asemhaling later en daar was reeds dosyne ongelukke in die chaotiese geskarrel. Motors het mekaar uit die pad gestamp. Ander was te laag om oor die middelmannetjie of deur die afvoerslote te kom en het vasgeval. Meeste van die insittendes het deure oopgegooi en uitgetuimel en begin hardloop; meeste van húlle is deur die dosyne milisie op die bakkies afgemaai voordat hulle enkele treë kon vorder.
ʼn Geel-en-wit Fiat Panda het reg voor die Mutt ingejaag en die dikvelvragmotor is sonder vertraging eenvoudig bo-oor sodat die breë swaar wiele diep dongas oor die karretjie gedruk het, soos wat koekrollerhoue met ʼn sagte sjokoladekoek sou doen. Vyf mense daarin is vergruis. Een tienerseun het minute gevat om in sy eie longbloed te verstik.
Vyftig meter verder het die Mutt eers die Hyundai-bussie wat Daan-Dirk uit die pad gestoot het en toe die BMW X5 getref en kante toe gekaats in ʼn boogreën van glasbrokkies en verskeurde voertuigstaal. Die Indiër wat vir Daan-Dirk ʼn stywe middelvinger gewys het, het gesterf met ʼn voorarmbreedte stuk metaal wat hom onder die ken getref en teen die kopleuning van die sitplek vasgesteek het.
Nagenoeg ʼn kilometer verder het die Mutt sonder meer kortom regs geswaai, ʼn Golf en ʼn Bantam-bakkie uit die pad geskouer en dwars agter die rye voertuie gaan staan en enige ontsnapping na daardie koers geblokkeer.
Nog twee Mutts het intussen verskyn en die pad in die rigting van Villiers geblokkeer. Tussen die voorste en die agterste versperrings is meer as 300 motors vasgekeer. Van dié wat regs geswaai het, het 34 die veld gehaal.
Heel voor, amper komieklik, was ʼn klein sportbuksie, ʼn Daihatsu Terios, wat oor die veld geskoert en gebokspring het soos ʼn vlakhaas voor ʼn pak windhonde uit. Die ander voertuie het in waaierformasie agter die Terios aan oor die veld geskarrel. Die sedanmotors het eerste vasgeval, toe ʼn Chrysler Voyager-bussie en ʼn Volkswagen Amarok. ʼn Chevrolet Captiva het skerp regs geswaai en die Nissan Murano langs hom het ewe heftig links gedraai en die twee voertuie het met groot vaart en met ooppoffende lugsakke teen mekaar gebots.
Drie van die Hilux’e en twee van die Land Cruisers het tussen die motors ingejaag en die bloedkoorsige milisie daar agter op het onbeheersd op alles en almal begin skiet, meestal met R4- en R5-stormgewere. Onder die wapens was ten minste vier 40-millimeter-enkelskootgranaatwerpers en die eerste ontploffings het diep en gedemp in die nag geknal.
Die eerste busse het nou opgedaag, ʼn streep van sewe passasiersdraers, die kleinste een gelisensieer om 64 sittendes te vervoer, almal van hulle met meer as ʼn honderd rasende, gierende mense aan boord. So gretig was hulle om uit te klim dat hulle by die deure uitgestroom het terwyl die busse nog in aantog na die toneel was en net twee busse het nie enige passasiers wat voor om gestorm het, doodgetrap nie. 11 mense is so dood, skreeuend, singend, sissend en selfs laggend onder die swaar wiele.
Die busse het in ʼn linie met lang gapings tussen hulle stilgehou en die passasiers is uit in ʼn woedende, krioelende, verterende stroom mense, mans en vrouens en heelwat kinders en in hulle swaaiende, kappende, flitsende hande was daar Lasher-kapmesse, pikke, skoffelpikke, byle, hamers en messe, selfs kaal stokke of ysterstawe vir dié wat niks anders kon kry nie.
Die nag se slagwerk het begin.
Hulle het begin met die voertuie wat op die snelweg vasgekeer is. Insittendes het, natuurlik, die deure gesluit. Maar dit het nie gehelp nie. Vensters is eenvoudig met sarsies hamer- of bylhoue in losbarstings van glas verpletter. Mans, vrouens, kinders en hier en daar troeteldiere, is uitgesleep aan arms, nekke, gesigsvelle wat vasgegryp is, en hare. Die slagoffers is op die grond geslinger en tierende aanvallers het kringetjies om elkeen, of twee-twee, gevorm, soos bakterieë om ontblote weefsel, en die byle, hamers, stokke en ysterstawe het gerys en gedaal, gerys en gedaal, gerys…
Motors is omgekeer en aan die brand gesteek, soms met soebattende passasiers nog daarin.
Sporadies en in kolle het van die motoriste hulleself probeer verweer. Vuurwapens is getrek en skote gevuur. Aanvallers is getref en het geval. Maar die bloedlus was te oorweldigend en die weerstand te onsamehangend en die milisie het met hulle outomatiese gewere dit maklik en brutaal uitgedoof.
Daar was meer as vyftig motors wat wel links van die pad af kon kom, maar hulle roete is versper deur die rantjies waarop Daan-Dirk en Brian so ʼn kort tydjie vroeër geklim het. Die massas het agter hulle aangestroom en die onheilige werk het voortgegaan.
In die oorkantste veld, toe hulle motors en bakkies vasval, het die meestegeknal insittendes te voet probeer vlug. ʼn Halfdosyn 4 x 4’s het die veld getem, maar is van agter af voos geskiet deur die milisie op die Toyota-bakkies. Een van die busse het roekeloos genoeg oor die pad gedraai en is holderstebolder die veld in waar dit skaars 200 meter verder vasgeval het. Maar dit was ver genoeg. Die moorddadige saamryers is uit en het oor die veld versprei en die voortvlugtendes maklik ingehaal en oorrompel of het dié wat in hulle motors gebly het, omsingel en die ruite gebreek of die rygoed omgegooi en aan die brand gesteek.
Net een voertuig het aanhou ry: Die verstommende Terios. ʼn Gemonteerde masjiengeweer op ʼn Land Cruiser het ʼn volle ammunisieband op hom leeggeskiet. Dit was duidelik hy is getref, want hy het in reaksie geswenk. Maar nie opgehou ry nie.
Agter die Terios, in die veld, het die bloedorgie voortgegaan.
Een man, middeljarig met teruggekamde grys hare, het self uitgeklim en al ses skote uit sy Taurus .357 Magnum op ʼn aanstormende bende leeggeskiet. Meeste van die kragtige koeëls is deur die lywe wat hy getref het sodat hy vier doodgeskiet en vier gewond voor die rewolwer leeg was. En daar was nog baie, so baie, wat na hom genael gekom het.
Hy het weggestaan en met sy linkerhand die sakke van sy reënbaadjie en sy langbroek geklop op soek na nog ammunisie toe hulle sy vrou, sy twee hoërskoolseuns en laerskooldogter uit die Audi gesleep het. Naderhand het hy sy rewolwer laat val en bloot die kante van sy kop vasgegryp terwyl hulle met sy seuns besig was en die klere van sy vrou en dogter op die grond geskeur is voordat hy amper terloops van agter met ʼn tuinvurk doodgesteek is.
Dit was uit die hel, ʼn bladsy uit ʼn gids van Oemghoenghoendloewoe, ʼn illustrasie van die Inferno. Hoë vure het by wrakke gebrand en in die gloed is daar gekap en gesteek en gedans, sulke hoogopskopdanse met knieë en elmboë. Daar is gesing en geskaterlag en gejou en dreigend gebulder. En daar is gegil, gesmeek, belowe, vervloek…
Hulle is verbrysel en vermoor; dikwels verbrysel, verkrag en vermoor. Man, vrou, kind, troeteldier. Jonk en oud. Blank, swart, kleurling en Indiër. Maar verreweg meestal blank.
Oorkant die veld het die Terios die dwarsgrondpad oorgesteek en die graanland bereik. Voor hom was daar tien voertuie in desperate vlug.
(Lees vervolgens Bodem 11)
Bodem 9: Die enkelgelid
‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter
Lees eers Bodem 8 en alle vorige episodes.
Die tien voertuie staan in ʼn linie langs mekaar, die snelweg aan hulle rugkant en hulle snoete in ʼn suidwestelike rigting: sewe stasiewaens, twee bakkies en die Unimog met sy hoë toegeboude laairuimte vierde van regs. Dit het opgehou reën en ʼn stywe wind stoot die wolkbank uitmekaar in groot, donker, wollerige wolke wat soos geruislose slagskepe weg van mekaar dryf. ʼn Driekwartvolmaan skiet geelwit strale deur die gaping bo die voortvlugtendes en vee die veld met sagte lig. Voor hulle lê ʼn weiveld vol kniehoogte gras en onkruid. Daar was hierdie seisoen nog nie vee in hierdie kamp nie. Dis ń wye veld wat ʼn kilometer, kilometer-en-‘n-half strek tot wie weet wat daar voor in die nag skuil.
“Alle stasies, alle stasies, Charlie Papa… is alle voertuie hier?” vra Daan-Dirk oor die lug in sy amptelike stem.
“Dis ʼn negatief, Charlie Papa,” sê JP vinnig sodat niemand hom kan voorspring nie. “Die X-Trail sal nie verder saamry nie.”
“Alfa Victor Twee, Charlie Papa, gee sitrap.”
“Die moervelle het hulle van die pad afgery, die donners in die BMW’s.”
“Charlie Papa, en die insittendes?”
“Ons het hulle saamgebring. Hulle is orraait, maar Barry het hulp nodig. Ek dink die dok moet by hom uitkom.”
“Alpha Hotel Twee, Charlie Papa, Dok, het jy ge-copy. Kan jy hulp verleen?
“Mense, ons moet hier wegkom.
“Dok, as jy net gou kan kyk wat sy toestand is, ek wil dat ons so gou moontlik ten minste anderkant hierdie veld kom.”
“Charlie Papa, Alpha Hotel Twee, Dok sê sy copy.”
Dokter Jana Verhoef, wat soos ʼn veer op die wind die konvooi meegemaak het – met min vertroue maar sonder verset – het in die hoek tussen die agtersitplek en die Patrol se bakwerk in ʼn groot kontinentale kussing versink gesit toe die berig deurkom. Haar instinkte is so akuut dat sy oombliklik regop sit en dadelik haar hand op die vierkantige toeritsseiltas met haar mediese implemente en middels lê. Sekondes later staan sy langs die Ramkat met haar hand op Barry Hackett se skouer.
Sy is ʼn lang vrou in haar vroeë dertigs met lang teruggebinde, glanslose donker hare, eens ʼn skraal meisie met swemmerskouers, lang gespierde bene en borste wat groot genoeg is om ʼn faktor in haar beroep te wees, maar nou meer geset as mollig met dik polse en enkels, en ʼn streng gesig deesdae met bolwange en ʼn skraal neus wat te groot is vir haar om ooit as mooi gereken te word. In die lig van ʼn flits maak sy ʼn vinnige oorsig van Barry se situasie. Sy gesig is ʼn gefrommelde masker van dik rooi bloed en hy hyg vir asem deur ʼn mond wat drie voortande in die bokaak en twee onder makeer, ʼn donker spelonk van bloed en rooigeverfde tande. Jana kry ʼn handvol katoendeppers en pers dit op die snywonde aan sy voorkop, een oogbank en linkerwang.
“Hou dit vir my daar!” beveel sy en Thelma, bewerig maar met die krag wat vroue in nood ontdek, rek haar hande oop en plaas vingers op al die katoenkussinkies.
Jana gaan voort om te druk op potensiële probleemplekke met haar vingerpunte op Barry se bolyf terwyl sy hom uitvra en versoek om op haar tastinge te reageer. Sy staan terug en kry haar stetoskoop uit en heg dit aan haar ore.
“Hy het twee gebreekte ribbes,” lig sy fronsend vir die insittendes van die Ramkat in, “en twee of drie is gekraak. Moontlike inwendige beserings, hoe ernstig kan ek nie sê nie. Sy borsbeen is ten minste gekraak, sy wangbeen het ʼn fraktuur en sy een oogbank ook en sy neus is beslis gebreek. Ons moet hom op ʼn bed kry dat ek hom behoorlik kan ondersoek. En ʼn drup op hom kry.”
“ʼn Bed?” vra Thelma bedremmeld. “Maar waar?”
“Kom!” sê JP en plaas sy halfgerookte Camel-sigaret in die hoek van sy mond en trek sy linkeroog halfmas teen die opkrullende rooklint. Hy leun vorentoe en draai die aansittersleutel. Die dieselenjin rammel aan die gang.
Jana Verhoef vra nie vrae nie, hys haarself bloot op teen die kant van die Ramkat en sit met een boud op die pypraam sodat haar bene buite afhang.
JP ry voor langs die konvooi verby en hou voor die Holtzschuh’e se Unimog stil. Hy wip uit en rek lang treë tot by die bestuurdersvenster wat aan die linkerkant van die voertuig is. Andreas Holtzschuh laat die venster saak.
“Wat gaan aan?” vra hy?
“Ons het ʼn bed nodig. Die zotte het vir Barry gemoer. Hy is… nie lekker nie.”
“Gebruik die agterste deur,” sê Andreas, “dit sal die maklikste wees.”
Die binneruim van die Unimog is karig maar luuks uitgelê met ʼn slaapkompartement dwars bo die bestuurskajuit en twee stapelbedjies net agter die voorste passasiersitplek. Die twee Holtzschuh-sussies, Ellen en Dalene (uitgespreek “Dih-LIEN”) ontruim die onderste bedjie waarop hulle gesit het en klouter op na die hoofslaapkompartement. Jana, met die ietwat bruuske hulp van Jack en JP – smeulende Camel nog steeds in sy mondhoek – installeer ʼn kreunende Barry op die smal bed terwyl ʼn verbouereerde Thelma oor haar skouer loer.
Die twee Hackett-seuntjies probeer inklim wanneer JP die voertuig verlaat en hy keer hulle aan.
“Kom julle bulle,” sê hy, ʼn hand op elkeen van hulle se skouer. “Die dokter en julle ma gaan mooi na Pa kyk. Julle ry saam met my in die Ramkat. Hou julle oë oop vir Apaches!”
“Charlie Papa, wat kan die dokter vir ons sê?”
“Barry is nou in die ‘Mog,” sê JP. “Die dokter reken hy het ribbes gebreek, ʼn wangbeen en oogbank ook en moontlike inwendige beserings. “
“Charlie Papa, Charlie Papa, Alpha Hotel,” val Andreas in. “Die dokter is besig om hom verder te ondersoek. Sal berig sodra ons meer inligting het.”
“Charlie Papa, goed. Goed. Maar mense, ons moet ry. Ek wil so ver ek kan van die snelweg afkom. Die situasie lyk of dit uitmekaar kan val.”
“Joubert is nog nie hier nie.”
“Ek is twee mikes van julle af!” skuur Joubert se gejaagde stem oor die radio tussen die windsteuringe deur en met die gerammel van die XT duidelik hoorbaar. “En ja, kry afstand tussen julle en die pad. Ry! Ry! Ek is nou daar.”
“Alpha Hotel, die dokter sê sy het nog tyd nodig.”
“Alpha Hotel, Charlie Papa, sê sy moet haar bes doen terwyl ons ry. Ons kan nie wag nie, ons ry!”
“Charlie Papa, ons ry!”
Die Möllers se Land Cruiser, heel links in die linie, begin dreun en orals word enjins in gehoor oorgeswaai.
“Daan-Dirk!” sê JP, “laat ek voor ry!”
“Charlie Papa, negatief, ek herhaal negatief. Ek het dit.”
“Wag! Laat ek dit doen. As daar ʼn gat of ʼn donga of ʼn stomp is, die Ramkat kan dit vat. As jy vasval, gaan ons al ons dae hê!”
Stilte wat rek.
“Alpha Hotel Twee, Alpha Hotel Twee, Charlie Papa berig oor!”
“Praat met my, Daan-Dirk.”
“Charlie Papa, nou goed. Jy is touleier. Hou ʼn goeie spoed maar moenie jaag nie. Alle ander roepseine, val in, enkellinie. Bly in die spore van die voertuig voor jou. Ons wil nie aandag trek nie, so parkeerligte, net parkeerligte.”
JP bring die Ramkat voor die konvooi verby en regoor Daan-Dirk se Land Cruiser swenk hy regs en pyl oor die veld op die kortste roete na die oorkant weg van die snelweg af. Hy skakel sy hoofligte aan en die twee strale slaan wit bane oor die veld.
“Parkeerligte het die man gesê,” maan Jack terwyl hy homself in posisie probeer stut met sy linkerhand teen die skommelstang teen die voorste paneel en sy regterhand wat die onderkant van sy sitplek vasgryp.
“Laat hy my eers vertel hoe om in die donker te sien, dan friekin’ ry ek sonder enige ligte!” skree JP oor die tromgeraas van die oop enjin.
Op die agterste sitplek, tussen die twee seuntjies, sprei Jeanelle haar arms en kry ʼn rolstaaf met elke hand beet.
“Hou vas!” gil sy vir hulle en die twee Hackett-tjies klou aan haar soos blouapies aan ʼn vlagpaal in stormweer.
Daan-Dirk vertrek agter die Ramkat aan en een na die ander val die voertuie agter hom in die linie in.
In die helderverligte binneruim van die Unimog kyk dokter Jana Verhoef besorg na Barry wat wip en skommel op die smal bed terwyl sy vernielde gesig vertrek elke keer as die voertuig wip of skud en hy punktueer dit met kreune en soms selfs ʼn half-gedempte gil. Sy buig oor hom en kry die oorkant van die bed beet en probeer hom met haar lyf verhoed om af te val. Agter haar wieg en steier Thelma, haar arms kante toe gehou om haarself teen die wande van die voertuig te steun.
Uiteindelik hoor hulle die Unimog in ʼn cadenza van enjinritmes terugwissel na laer ratte. Nog ʼn paar tellings en die groot wa wieg tot stilstand. Buite hoor hulle die enjinrammelings van ander voertuie wat aan hulle regterkant parkeer.
Jana sit orent, vroetel in haar mediese tas en kry ʼn plastiekbotteltjie met haar sterkste pynkapsules uit. Sy stoot die doppie met haar duim oop en skud twee van die silindertjies in haar handpalm uit.
“Drink dit,” sê sy vir Barry. “Ek kry vir jou water. Ek dink jy gaan dit nog nodig kry. Ons is nog nie daar nie.”
Die voertuie staan weer in ʼn uitgespreide linie. Daan-Dirk het uitgeklim en staan by die doringdraadheining voor hulle. Hy skyn met ʼn groot batterylamp oor die toneel. Aan die ander kant van die heining is ʼn smal strook rowwe veld en dan ʼn grondpad wat voor hulle van links na regs lê. Oorkant die pad is ʼn baie groot graanland, vol deinings nat grond en ʼn woesteny van opskietmielies en onkruid.
JP en Jack val weerskante van hom in.
“Geweet ek moes met my Massey Ferguson gery het,” sê Jack. “Selfs die Ramkat sal sukkel daardeur. Dis ʼn see van modder.”
“Ramkat sal dit doen,” sê JP.
“En ʼn ML Benz?”
In die veld slaan ʼn bekende klapper-in-ʼn-koekblikgeluid op en die drie draai in gelid om.
Joubert kom gebukkend staande op die Yamaha in die maanlig aangery.
JP suig diep aan sy Camel-stompie, haal dit met voorvinger en duim uit sy mond, skiet dit teen die grond vas en boor sy skoenpuntsool daarop. Hy stap in die rigting van die motorfiets en Joubert glybriek tot by hom. Hy staan regop met die motorfiets luierend tussen sy bene.
“Jy vat maar jou tyd, pel,” sê JP en slinger ʼn arm om sy seun se skouers.
Daan-Dirk en Jack kom staan by hulle.
“Ons moet besluit wat om te doen,” sê die konvooileier en sy groot kop draai onrustig. “Gaan ons padlangs of gaan ons deur die land.”
“Err.. die pad?” sê Jack onseker.
“Die land,” sê JP ferm.
“Hoekom sê jy so?” vra Daan-Dirk.
“Ons karre. Op die pad kan hulle met ons doen wat hulle wil. Ons kan nie vir ʼn Hilux wegkom nie, wat nog daai BMW’s of enige ander kar. Maar sonder die X-Trail is ons baas in die veld.”
“Die land is sag,” stry Jack. “Dis nag. Jy weet wat is die reël oor om in die nag te vier-by-vier.”
“Ek dink,” sê JP en sug, “die reëls is nie meer vir hier of nou nie. Daan-Dirk?”
Daan-Dirk Möller gooi sy kop agteroor en kyk asof daar antwoorde in die sterre is. Hulle kan nie nou ʼn flater maak nie en padlangs of deur die land, ʼn potensiële katastrofe is een besluit – sy besluit – ver.
Hy laat sak sy kop en laat die asem uit hom lek.
“Die land,” sê hy. “Ons ry deur die land.”
“Oom!” sê Joubert wat omgekyk het na die snelweg se rigting hard. “Die land is reg, Oom, maar ons moet dit nou doen, nou! Kyk!”
ʼn Anderhalfkilometer van hulle, eers een paar, dan nog een en nog en dan oor ʼn wye front, swaai motors se hoofligte oor die veld en steek soos stywe vingers deur die donker. Dan hoor hulle dit: Die gekastanjet van outomatiese geweervuur in die nag. En die motors, bakkies, vragmotors, nutsvoertuie kom en hulle ligte flits nou op en af, heen en weer, soos opstelstokkies wat deur die lug trek.
“Here, Here Jesus,” prewel Daan-Dirk, “hier gebeur dit nou…”
En dan: “Kom!” gil hy, draai om en begin waggelend in die rigting van sy Land Cruiser hardloop. “Ons ry, ons ry, ons ry!”
(Lees vervolgens Bodem 10.)
Op 15 Januarie 1876 is die eerste Afrikaanse koerant uitgegee!
Vandag, presies 128 jaar gelede, is die eerste koerant in ons taal, die Afrikaanse Patriot, gepubliseer. As ‘n mens kyk na die kwessies op die voorblad, het dit in byna 130 jaar geensins verander nie. Vandag skryf ons op die internet, maar veg steeds vir die erkenning en behoud van Afrikaans. Daar is ook min of meer drie identiteite onder Afrikaners: dié met “Engelse harte”, dié met Kaaps-Kreoolse harte wat meen dat Standaardafrikaans afgeskaf moet word en die “ware Afrikaners” met Afrikaanse harte wat steeds die ideaal van die Patriot-beweging nastreef: ‘n trotse eie taal, met ‘n beskaafde kultuur en letterkunde wat vir geen ander ter wêrreld hoef terug te staan nie.
Is dit nie ironies dat ons in byna 130 jaar gevorder het, maar tog ook nie? Aan die ander kant: sonder ons voorgangers wat jare lank so hard vir volk en taal gestry het, was daar geen Afrikaners of Afrikaans meer oor nie.
Hulle het 5 sjielings gevra; ons vra R50!
Bodem 8: Stormloop
‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter
Lees eers Bodem 7 en alle vorige episodes.
Die drie Hilux-bakkies, groot en vol moderne kontoere, kom oor die kruin van die bult met die snelweg af aangesnel. Die dieselenjins snou en dis asof die laaibakke uit woelende arms bestaan. Elke bakkie het ten minste tien swart manne agter op en is asof gehul in newels van testosteroon en uitbundige woede.
“Pahhhpie!” skreeu Jack, “hier gaan die broeke skeur,” terwyl hy sy nek heen en weer wring om die afstand tussen hulle en die bakkies en hulle en die aanstrompelende Hacketts te peil.
“Jy moet kole gooi, pel, jy moet kole gooi!” beveel hy aan.
“Ek gooi! Ek gooi!” kners JP tussen geknersde tande deur terwyl hy vooroor na die stuurwiel buig en met elke verwisseling die rathefboom in rat inkap.
Die pypkar is koning van die veldheg- en-steg, maar dit is nie mededingend op die teerpad nie. Die 2C Turbo-kragpak lewer ʼn onaansienlike 54 kilowatt wat dit geleidelik laat versnel tot ʼn minderwaardige topsnelheid. Die moderne Hilux-bakkies suig die afstand na die veteraan-Hilux-pypkar toe weg soos lint in ʼn stofsuier in.
Voor die Ramkat duik Thelma Hackett en haar twee laerskoolseuns op.
“Spring in! Spring in!” gil Jack en hy kom orent en hou homself regop met een arm oor die windskermraam gebuig.
JP stop nie behoorlik vir hulle nie, maar skuur regs van hulle verby. Jack hou sy arm uit, slaan dit om Thelma en pluk haar oor sy skoot in die voertuig in en die twee seuntjies duik halsoorkop in die pypkar in. ʼn Goeie dertig meter verder met die pad af kom Barry aangeslinger op ʼn mank draffie, vooroorgebuig, linkervoorarm oor sy maag geklem asof hy sy ingewande probeer verhinder om uit te val. JP stoot die versneller tot teenaan die vloermetaal met sy regtervoet in.
“JP… JP!” waarsku Jack. “JP, moer van die pad af!”
“Ons sal dit maak, bliksems,” sê JP ongejaag terwyl hy die aanstormende bakkies in die buitetruspieël dophou. “Hulle moere!”
“Nie hulle moere, nie JP! Ons moere!”
Jack is teen hierdie tyd redelik seker dat hulle agtervolgers in hulle gaan vas jaag in wat belowe om ʼn skouspelagtige botsing te wees.
“Jeanelle,” skree JP met sy kop skuinsgedraai na haar toe, “ons stop nie. Kry hom!”
Barry Hackett, deurtrek met kerfpyne regdeur sy borskas, sy gehyg reeds verhewig tot ʼn geroggel, kyk op na die pypkar wat in sy rigting snork met die helder agterbeligting van die aankomende Hilux’e.
“Kom! Kom!” kreun hy en waai sy los arm in ʼn wye windskermveërbeweging van links na regs, van links na regs.
Die pypkar kom reguit na hom toe en dan, twintig meter van hom af, pypkan dit effens na sy regterkant op ʼn koers teenaan hom verby. Hy meet die korterwordende afstand en dan, volgens die beste van sy oordeel werp hy homself eenvoudig teen die kant van die Ramkat vas en sou hy sekerlik daarvan afgeskram het as die jong Jeanelle hom nie op een of ander manier aan sy arm en aan die bokant van sy reënbaadjie beetgekry het nie. Vir vier, vyf treë klap sy skoensole teen die teer vas en dan kan sy bene nie meer bybly nie en word hy geheel en al langs die kar gesleep.
Jack het teen die tyd homself tussen die twee voorste sitplekke, bo-oor die verskrikte en gillende seuntjies langs Jeanelle gewerp en hy slaan sy twee werktuigkundige hande aan die desperate man se baadjie en met ʼn kreet sleep hy die man bo-oor die pypraam van die kar tot bo-op die agtersitplek, ʼn maneuver wat vir Hackett laat bulder van pyn.
ʼn Oomblik later doem die eerste Hilux reg agter hulle op en die hoofligte is skel en dreigend en dit verlig die hele pypkar en al die verskrikte passasiers en vasberade drywer daarin. Die D-4-D-enjin van die bakkie rammel soos ʼn oorlogtamboer en die pypkarenjin se turbo skel skril in ʼn verskrikte samesang. Swart lywe hang vooroor oor die bakkie se kajuit en vuiste word in die nag geskud en ʼn bloeddors word die nag in geskree.
“Hou vas!” beveel JP, trek die sidderende Ramkat net effens regs en as die bestuurder van die bakkie die wending met ʼn tikkie meer heftigheid naboots, klits JP die rempedaal van die pypkar met sy linkervoet in, net een vinnige skerp pomp, en wanneer die tollende wiele vir ʼn oomblik gryp en gly, ruk hy die stuurwiel skerp na links en gaan volspoed oor die skouer van die snelweg trompop deur die betonafvoersloot.
Die bestuurder van die bakkie, ten volle verbind om die pypkar te jaag, wring sy voertuig se stuurwiel ook links maar die Hilux, in stede daarvan om die afvoersloot loodreg te nader, tref dit skuins, baie vinnig en heeltemal te hard meters van waar die Hacketts se X-Trail ontspoor is, en die wand van die afvoersloot ruk die bakkie se wiele onder hom uit. Die groot bakkie tref die veld teen ʼn metaalverterende momentum en skuur op sy sy deur die heining waarvan die doringdrade soos garing verdeel en laat graspolle, suile modder en klippe in die naglug invlieg. Die Hilux se vrag stroom in ʼn rondomtaliewarrel van arms en bene oor die grond.
Die ander twee bakkies, sonder om ʼn meter-per-uur se snelheid in te boet, jaag by die toneel verby met blêrende toeters en ʼn Babelse uitjouery van die bendes agterop. Die Hilux wat nou voor is nader die stilstaande BMW’s op volspoed. Een van die sedans se passasiers is te laat om terug te klim in die BMW en hy is te na aan die middel van die snelweg. Die Hilux se voorste modderskermhoek tref hom in sy midderif en slinger hom in ʼn wapperende wawielbeweging van arms en bene wat omtol en klere wat losruk in die veld in. Die bakkie hou nie stil nie en die BMW se insittendes klap die deur sonder enige verdere ondersoek toe en die motor vertrek met loeiende agterbande.
Die Ramkat se eie momentum laat dit oor die ongelyke grond bons en bars en die passasiers en toerusting word ʼn keer of wat skrikwekkend in die lug geslinger om in ʼn warboel in nuwe rangskikkings terug in die voertuig te val.
Vir klein Lyall en Roger is dit ʼn oomblik van allesoorweldigende skok en vrees terwyl Thelma vasslaan in ʼn semi-katatoniese toestand en Barry hardop neul van pyn en Jeanelle desperaat probeer om alles en almal binne die voertuig te hou.
Wat Jack en JP egter beleef, is ʼn ou bekende vrylating van adrenalien en dopamien. Alle beskawingsvernis skilfer weg en hulle gil soos willewragtags, skerp, skril, uitgerekte krete, die aankondiging van die manlike van die spesie dat hy die vyand gesien, ontmoet en omseil het.
“Julle moere!, julle moere!, julle MOEHHHHHREEEE!” gil JP.
“Ek het jou gesê!, ek het jou gesê!, ek het jou gesê ons sal dit maak!” jubel Jack.
JP se gil maak ʼn fuga na ʼn skaterlag en hy stamp die toeter in ʼn oorwinningstaccato.
Dan kyk hy na Jack in die doflig van die instrumentepaneelliggies.
“Ja, jou ou moervel,” sê hy naderhand sag en uitasem. “Jy het my gesê.”
Hy verminder spoed en ry versigtig tot waar hulle die spore van die konvooi kry.
Hulle volg dit deur die gaping in die heining en sluit by hulle mense aan.
(Lees vervolgens Bodem 9.)
Bodem 7: Die swenk
‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter
Lees eers Bodem 6 en alle vorige episodes.
Fred Bakkes, bekwaam as tegniese-tekeninge-onderwyser, onlangs departementshoof by ʼn laerskool in Alberton, met ʼn lewensingesteldheid, houding en kleredrag afgetrek op die leerkragte van die sewentigs toe hy op hoërskool was, eggenoot van Lucille, twaalf jaar jonger as hy en adjunkhoof by ʼn vooraanstaande hoërskool in Randburg, is ʼn man van lysies. Hy is ʼn kompulsiewe neerskrywer en bewaarder van lyste selfopdragte, voornemens, begrotings, inventarisse en instruksies. Hy het elke lesing wat Harry Duval vir die lede van die GPF aangebied het, bygewoon en bondige, presiese aantekeninge in sy A6-grootte notaboekie met ʼn HB-kloupotlood gehou, en tog het hy nooit werklik met die man se bevindinge of aanbevelings saamgestem nie. Nietemin het hy die instruksies uitgevoer, waarskynlik omdat hy onwillig was om verkeerd bewys te word.
Die eerste en belangrikste item op Duval se lys van oorlewingsmiddele was ʼn ou-tegnologiese, dieselaangedrewe viertrekvoertuig. Ná vele konsultasies, ure se internetnavorsing en onderhoude, alles helder neergepen in genommerde kolomme, het hy sy getroue 2002 Toyota Corolla – met volledige diensrekord en brandstoflogboeke – verkwansel en ʼn 1997 Land Rover Tdi-stasiewa gekoop. Vir die Land Cruiser-manne het dit hulle vertroue in lysies ondermyn. Daarna het hy bykans die aankoopprys van die stasiewa herhaal om dit meganies in orde te kry en met langafstandtenks en ʼn dubbelbatterystelsel toe te rus, soos per instruksies.
Hy was nog in die proses om lysies op te stel vir die aankoop van ʼn haelgeweer en ʼn koeëlgeweer toe die Chaos die proses van die baan geskrap het. Die Bakkes-arsenaal is noodwendig beperk tot die Beretta Model 92F wat hy as student gekoop het en Lucille se vyfskoot-Astra Cadix-kortsnoetrewolwer. En ʼn CZ 200S PCP-windbuks. Dit behoort nie aan Fred nie, maar aan sy seun, Frederik Hermanus Alarus Bakkes, by ieder en elk bekend as “Frekie”, ʼn vyftienjarige boontjierank van ʼn seun met ʼn kleredragsin wat blykbaar in solidariteit met sy pa sʼn ontstaan het, sodat hy altoos aangetrek is in langmou-oopknoophemp, moulose truitjie, grys of donkerbruin langbroek wat ʼn halwe handbreedte bo sy Grasshopper-skoene – bruin of grys – eindig.
Die windbuks is nie aangeskaf vir oorlewing nie, maar omdat die knaap – wat net een gesigsuitdrukking het: algehele verbasing – ʼn lid is (was) van die Sentraal-Gauteng-skyfskietspan.
Lucille Bakkes – kort, bruin van haar en mollig met ʼn middellyf gevorm asof van ringtennisringe wat opgestapel is – weet van beter as om haar man se oorspronklike besluit om die uittog mee te maak, te bevraagteken. Die heilige lysies het gepraat en kan nie in twyfel getrek word nie. Tog wil sy weet wat volgende gebeur.
“Daar is besluit om in die veld in te beweeg,” sê Fred terwyl hy die sleutel draai om die Land Rover aan die gang te kry.
“En stem jy saam daarmee, Fred?”
“Daar was nie genoeg tyd om die situasie te ontleed nie.” Bedoelende dat hy nie ʼn tweekolomlysie met voor- en nadele kon opstel nie. “Daar is ongerymdhede voor in die pad. Dit lyk asof rebelle die roete blokkeer en voertuie plunder. As ons in die veld is, het ons seker meer opsies.”
Voor en agter hulle ontstaan ʼn onharmonieuse gerammel wanneer die lede van die konvooi hulle voertuie aanskakel. Een of twee se hoofligte kom aan.
“Charlie Papa aan alle stasies,” sê Daan-Dirk oor die radio, “skakel julle hoofligte af tot verdere kennisgewing. Ons wil so min aandag trek as moontlik.”
Die konvooi se vertrek het van meet af ʼn belemmering: Hulle is agter mekaar in die linkerbaan en wil oor die regterbaan beweeg en van daar oor die leë teenoorgestelde roete van die snelweg. Maar die regterbaan is ook buffer-teen-buffer vol voertuie. Langs die Möllers se Land Cruiser is ʼn X5 BMW en die ruimte tussen hom en die Hyundai H1-bussie is te skraal om die konvooi deur te laat.
Die Bakkes-gesin sien hoe Daan-Dirk die bonkige Toyota laat vorentoe kruip en dan na regs beweeg om aan te dui dat hy ʼn deurweg soek. Dis aan die voertuiglyftaal duidelik dat hy wil hê die X5 moet terugstoot dat hy kan deurry. Die ooglopende versoek word begroet met ʼn geflits van die BMW se ligte en ʼn Indiër-bestuurder wat nogal oorleun om met ʼn stywe middelvinger te beduie.
“Wat het hy gedink?” vra Fred.
“Koelies?” vra Frekie wat voor op sy sitplek sit en, hande weerskante op die rugleunings van die voorste sitplekke tussen sy pa en ma hang, sy jong Jack Russell-teef, Passer, opgekrul op sy skoot.
“BMW,” sê Fred. “Dis ʼn bewese biologiese feit dat as ʼn man in ʼn BMW klim daal sy IK met 30 punte en sy peester krimp met vier duim.”
“Fred!” sê Lucille.
Hy weet self nie hoekom hy dit gesê het nie. Hy het dit lank terug in die personeelkamer gehoor en nooit deur al die jare gedink hy sal dit hardop herhaal nie. Die druk van die situasie het vreemde gevolge.
“Jammer,” sê hy. “Dis nie juis nie. Ek het bedoel om te sê vyf duim.”
“Wat gaan Daan-Dirk doen?” vra Lucille gespanne.
“Moeilik om te spekuleer, maar wat dit ook al is, dit gaan nie aangenaam wees nie.”
Fred se toonhoogte is normaalweg ingestem op A onderkant Middel C, en gaan een noot af as hy diep sake praat en een noot op as hy opgewonde is. Dis nou op D-kruis. Maar sy voorspelling hou water.
Daan-Dirk stoot die Land Cruiser terug en swaai die stertkant uit na die skouer van die pad. Daar is ʼn oomblik se verposing terwyl hy vermoedelik skakel na 4 x 4-laestrek. En dan rammel die stasiewa vorentoe, loodreg op die gaping tussen Hyundai en BMW en wanneer die swaar, wye botsingstellasie wat hy voor aan die Land Cruiser aangebring het die twee voertuie tref is dit met die geluid van ʼn groot koekblik wat met simbale geslaan word, gevolg deur die fluitgil van rubberbuitebande wat oor die teeroppervlakte gesleep word. Die Hyundai en die BMW vou weg soos kroegdeure wat oopgemaak word en die Land Cruiser is deur die gaping, deur die ongesnoeide struike op die middelmannetjie met ʼn geplof van takke en blare.
Fred kan in die swak lig sien hoe die bestuurder van die BMW sy arms wild swaai en in gebaretaal – en vermoedelik per mond – refleksie werp op Daan-Dirk se vroulike voorsate.
“Hou vas!” sê Fred bedaard en stuur die Land Rover in die gaping in. Die stasiewa pas maklik in die gaping en tog kry hy dit reg om die passasierskant teen die hoek van die Hyundai se agterste buffer te krap. Die Defender skommel en bons oor die middelmannetjie en hulle breek deur die heiningstruik wanneer die Möllers se Land Cruiser reeds oor die pad is en skuins deur die hoekige betonafvoersloot waggel.
Fred volg tot agter Daan-Dirk. Die Toyota se een agterdeur is oop en Brian staan by die sewekoorddoringdraadheining en is besig om dit met ʼn draadtang af te knip. Hy nael terug na die motor, spring in en klap die deur toe. Die Land Cruiser beweeg oor die drade wat slap lê en draai links.
Hulle is in ʼn groot veld, voorheen weiding vir ʼn kudde beeste en die gras staan kniehoogte. Daan-Dirk maak seker dat daar genoeg ruimte agter hom is, draai regs sodat die voertuig die veld in wys en kom tot stilstand. Fred bestuur agter hom aan en draai langs hom aan sy regterkant in en parkeer die Defender.
Die volgende vier voertuie – die ML Benz van Costa Karedes, die Land Cruiser van Andreas Vermeulen, die Defender 90 van Chris Lourens en die Chevrolet K20 van Bart Kolver volg maklik genoeg in die gaping tussen die bussie en die X5, maar dan kom die Holtzschuh’e se Unimog aan en dit is hoër, en meer tersaaklik, wyer as die ander voertuie. Die Duitser, sy arms soos beeshorings om die stuurwiel van die ‘Mog geslaan, ʼn uitdrukking op sy gesig asof hy gereed is om sy voorkop deur ʼn baksteenmuur te kap, trap die versneller weg en die groot voertuig kom snorkend en met hewige momentum aan en vee die Hyundai en BMW weg voor sodat hulle nou soos dwarsbalke teenoor die voertuie agter hulle staan; die H1 se snoet na Noord en die X5 sʼn na Suid.
Die twee Patrols geloods deur die “medievalist” Stetner en die skoolseun Degenaar vaar sonder teenspoed deur die gaping, oor die middelmannetjie, oor die snelweg, oor die skouer en in die veld in, waar hulle een na die ander, skouer teen skouer, langs mekaar parkeer. Nou nog net die Hacketts se X-Trail en die Ramkat van JP Els.
“Nou wat nou!” wil Jack weet wanneer JP die pypkar se snoet tussen die Hyundai en BMW deur druk. Een oomblik was Barry Hackett se Nissan voor hom en die volgende oomblik, in plaas van om die res oor die pad te volg, swenk dit regs in die snelweg af en versnel in die rigting van die Oos-Rand.
“En hier, hier en nou,” sê Jack, “kom die kak.”
Links van hulle slaan die wit skynsel van aankomende verkeer agter die hoogtetjie uit en die volgende oomblik kom twee swart BMW-sedans met skokspoed oor die bult gejaag. Die pad voor hulle is leeg – behalwe vir die Hacketts se X-Trail.
“Vat hulle,” sê Jack. “Jy kan hulle vat.”
En vir ʼn oomblik is dit waar. As die pypkar net meters vorentoe beweeg en een van die BMW’s net die geringste stootjie gee, sal die onbeheerste snelheid waarteen die motor trek dit in die veld in laat wegtol. Dan is die twee motors verby, so vinnig dat die pypkar in hulle sleurstroom wieg.
“Sal nie,” sê JP. “Sal net stront oor my kar kry.”
Die ander luister nie na hom nie want hulle staar droëmond na regs waar die BMW’s die afstand tussen die Nissan en hulle verslind. Wanneer die voorste een by die stasiewa kom, pluk die bestuurder die sedan na links, vol aggressie, reg oor die boeg van die X-Trail in.
Die remligte van die Nissan kom aan en die neus pluk na links. Momentum neem oor en die voertuig skuur sykant na voor in die rigting van die BMW. Dan word dit oorrompel deur die weerspannige kinetiese kragte wat daarin gestoor is. Die Nissan tol regs, kap na links, herstel effens na regs en dryf dan links van die snelweg af en wanneer die linkervoor- en agterwiel die betonafvoersloot tref, word dit onder die nutsvoertuig uitgepluk. Die Nissan tref die oorkantste wal op die sy, maar die impetuskragte is nog nie uitgewoed nie en die kar bons terug van die graswal af en kom wiegend op sy wiele tot stilstand.
Oombliklik is die tweede BMW by. Die deure skiet oop en vyf swartmans, in los hemde en wapperende broeke, elkeen met ʼn geweer, krioel uit en bestorm die Nissan. Die voorste BMW maak ʼn paar kringe op rokende en fluitende bande en jaag tot teenaan die Hacketts se kar. Nog vier gewapende swartes verskyn met skielikheid en geweld in hulle houding.
Die deure van die Nissan word oopgeruk en twee van die aanvallers kry ʼn greep op Barry en begin hom uit die voertuig sleep. Hulle poging word vertraag, vermoedelik omdat sy veiligheidsgordel nog vas is, en na ʼn geruk, gille, ʼn gebulder en ʼn kort sarsie skote hemelwaarts uit ʼn AK, kom Hackett uit die kar, reguit grond toe, waar hy omsingel word deur vier rampokkers wat hom uitbundig, met die los, bytende, vloeiende voetbewegings eie aan die swarte, skop terwyl hy soos ʼn wurm op die grond wriemel, arms oor sy kop gevou om die ergste skade te verhoed.
Die ander insittendes, Thelma en die seuns Roger en Lyall kom van die ander kant van die voertuig af gehardloop, agtervolg deur ʼn drietal jubelende swartmans wat allerhande los voorwerpe – skoene, bottels, klippe – agter hulle aanwerp.
Een van die aanvallers gee ʼn instruksie en Barry se folteraars hou op om hom te skop. Hy kom orent tot handeviervoet en begin skarrel agter sy vrou en kinders aan. Een van die swartes steek vas en gooi ʼn skoen, ʼn lemmetjiegroen Croc, agter hom aan en dit woer-woer, woer-woer in die nat aand en, tot groot vermaak van die swartes, tref dit hom teen die agterkop sodat sy kop vorentoe knik.
Een van hulle maak ʼn voertsekgebaar met sy een hand. Die res lag en slinger uitroepe agter die roggelende Barry aan.
In die Ramkat sit JP-hulle vasgenael.
Jack kyk links. Die gloed van ligte verskyn agter die bult.
“Hier kom die Hilux’e!” sê hy skerp. “Kom ons gaan kry hulle!”
JP laat los die pypkar se koppelaar en skop die versneller ten diepste in. Hy swaai na regs in die rigting van die Hackett-gesin wat struikelend en gillend in hulle rigting beweeg.
(Lees vervolgens Bodem 8.)
Bodem 6: Die besluit
‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter
Lees eers Bodem 5 en alle vorige episodes.
Vir ʼn oomblik kom dit voor of niemand iets kan of wíl sê nie, ʼn oomblik van sprakeloosheid terwyl die reënvingers op die seildak trommel. Miskien is dit asof nie een geweet het wat hy of sy aan die situasie kon doen nie, of miskien het hulle net nie geweet wat hulle wou doen nie. En tog was daar een wat op daardie oomblik in die lig van duisendkerskragsekerheid geweet het wat hy nie wou gehad het nie. Barry Hackett wou nie daar onder die afdak, langs die Unimog op die snelweg wees nie. En ewe seker het hy geweet waar hy wou wees.
“Ek gaan huis toe,” sê hy en vir ʼn oomblik is hy die middelpunt van die res se aandag.
Hackett is ietwat geset, met sy slap bruin hare onder ʼn nat reënhoed, met ʼn donkergroen Dri-mac-alleweerbaadjie aan en dik bene wat onder ʼn knielengte, donkerblou kortbroek uitsteek en in wit Nike hardloopskoene met hoë, dik walle verdwyn. Hy is normaalweg ʼn inskiklike, selfs gemoedelike man van 35, altyd op die rimpels van die GPF se bedrywighede en tog ywerig daarin; ʼn man met ʼn aangename geaardheid wat hom goed toegerus het vir ʼn bestendige loopbaan as verteenwoordiger van ʼn chemiese maatskappy wat industriële skoonmaakmiddels verskaf.
Die lewe se alledaagse besluite kon hom tot dadeloosheid verstrengel, wat nog te meer die allergrootste besluit om huis en haard te verlaat vir ʼn halsoorkoplike jaagtog na moontlike veiligheid? Hy het uiteindelik sy X-Trail gelaai, sy vrou Thelma en twee seuns Roger (7) en Lyall (4) laat inklim en toe die konvooi vertrek, het hy ingeval, geïntimideer deur die Chaos maar onseker of hy die regte ding doen. Nou is hy seker wat reg is. Reg is om by sy drieslaapkamer-, klinkersteenhuis in Dawnview Park te wees en om homself en sy gesin dáár op die genade van die noodlot te werp.
“Dis te laat, Barry,” sê Daan-Dirk.
“Nou wat doen ons?” vra Chris Lourens, die jong korporatiewe monster van Edenvale.
“Ja,” sê Deon Stetner wat vreemd genoeg aangetree het met ʼn Engelse langboog en ʼn koker vol pyle. “Wat doen ons?”
“Ons bly by die plan,” sê Daan-Dirk. “Die plan was nog altyd ons bly op die pad totdat ons nie meer kan nie, dan laat vat ons vir die veld. Dis hoekom ons nog altyd vier-by-viers gespesifiseer het. Dis wat die plan vereis.”
“Miskien moet ons net hier bly,” sê Fred Bakkes. “Staan vas en trek nie aandag nie.”
“Ons ry!” sê Daan-Dirk. “Ek ry! Elkeen van julle besluit of julle saamry of bly of wat ook al. Maar ek ry. Dié van julle wat saamry, bly in gelid agter my. As ons eers in die veld is, kan ons besluit wat volgende.”
“Daan-Dirk!” sê Barry Hackett en wanneer die groot man na hom kyk, smeek hy met sy glimlag. “Ek is jammer!”
“Barry! Moenie… Luister vir my, jy sal dit nie terug maak tot by die huis nie. Dit wat agter ons is… is verby. Ek weet nie wat voor ons is nie, maar ons sal dit uitwerk. Ons moet bymekaar bly, almal van ons. Dis ons beste kans.”
“Totsiens my vriend. Ek hoop julle kom uit waar julle moet.”
Daan-Dirk byt op sy tande.
“Gaan dan. Maak net vinnig. Julle ander, as julle ry, maak reg, ons ry soos in dadelik. Julle wat karre ry met free wheeling hubs, onthou om hulle vas te maak voor julle inklim. Ons gaan vier-by-vier nodig hê. Kom ons beweeg!”
Hy kry die radio teen sy lippe: “Brian, so vinnig as wat jy kan, kar toe! Joubert, sluit by ons aan wanneer jy kan! Ons ry!”
Die groepie fladder uitmekaar. Bart Kolver begin om vir Holtzschuh te help om die afdakkie terug te rol, maar die Duitser keer hom.
“Gaan na jou trok toe, vriend,” sê hy. “Ek doen dit.”
Edna Möller sit skuins in haar sitplek en staar na die bestuurdersdeur wanneer dit oopgaan en haar sopnat man inklim en die Land Cruiser na sy kant toe laat oorwieg.
“Wat nou?” vra sy. “Skat, wat gebeur?”
“Moeilikheid,” sê hy. “Daar is trokke zombies daar voor. Hulle versper die pad. Het ʼn tenkwa met ʼn vuurpyl geskiet. Nou is hulle op pad hierheen.”
“Wat gaan ons doen?”
“Ons gaan aftrek in die veld in en uit hulle pad uit kom.”
“En dan?”
“Dan sien ons.”
“Dan sien ons? Dan sien ons! Dis nie tyd om te ‘dan sien ons nie!’ Dis tyd om te weet wat om te doen, Daan-Dirk, dis tyd dat jy wéét wat jy doen!”
“Ek doen my bes, maar ons kan nie hier sit nie; nie hier nie! Ons moet uit hulle pad kom, ons moet eenvoudig net. Dán het ons opsies.”
“Wat sê die ander?”
“Die ander ry saam.”
“Almal?”
“Ja. Nee. Ek dink die Engelsman gaan omdraai en probeer om die huis te haal.”
“Barry Hackett?”
“Ja. Hy maak ʼn fout, maar wat kan ek doen?”
“Hy is reg! Sien jy dit nie? Hy is reg.”
“Hy’s ʼn blerrie gek.”
‘Daan-Dirk, nee! My man, ons het alles gedoen wat jy gevra het, maak nie saak wát nie, al het dit ons wat gekos. Ons het ons huis opgegee en nie een van ons weet wat daarvan gaan word nie. Ons het ons lewens stopgesit, omdat jy hierdie idee het, omdat jý so sê. Magtag! Jy het jou dogtertjie se hond geskiet omdat jy hierdie idee het!”
Daan-Dirk se verweerde geduld raak daar en dan op: “My moer! Het jy nie televisie gekyk, toe ons nog televisie gehad het nie? Het jy nie berigte op die internet gelees nie? Het jy nie gesien wat in Bethal, in Randfontein, in Delmas, in Potties gebeur het nie? Het jy nie gesien hoe die huise afgebrand en die mense aan hulle hare in die strate gesleep is nie? Ek weet jy het gesien hoe die mense in Brits in die straat doodgekap is. Het jy dit nou vergeet?”
“Maar dis anders by ons? Ons staan saam! Ons weet wat om te verwag!”
“Jy is reg! Ons weet! Ek weet! Dis hoekom ons ry!”
“Wel! Ek! Wil! Nie! Ry! Nie!”
In ʼn blitsstroom van bewegings is Daan-Dirk se deur oop en storm hy om die motor en ruk hy Edna se deur oop. Hy stop die Land Cruiser se sleutels in haar hand.
“Nou bliksemswel ry! Gaan terug huis toe! Gaan wag daar vir een of ander diklipgedrog om jou in die straat uit te sleep en jou klere af te skeur! Ek sal by iemand anders inval, by Bart of by JP of iemand. Gaan! Toe nou! Jy wil teruggaan, gaan nou!”
Edna sit versteen, haar onderkake slap na onder, haar oë groot.
“Nou wat?” skree Daan-Dirk. “Wil jy ry? Jy wil mos ry! Terug soontoe! Jy karring en karring en karring aan my vandat ons gery het, van vóór ons gery het, so vat die donnerse kar en moer terug!”
“Daan-Dirk,” sê Edna bewerig. “Daan-Dirk, nee…”
“Nee? Nee! Jy wil nie terugry nie?”
“Nee.” Sy huil nou, asof die wasser van ʼn kraan meteens meegegee het en die soutvog uit haar ooghoeke laat loop.
“Nou as jy nie wil terugdonner nie, ry jy dan saam met my?”
“Ja. Ja.”
Sy groot regterhand kom vinnig op na haar kop en sy dink verbysterd dat hy haar gaan klap, maar hy gryp haar agter die kop en pluk dit in sy rigting en druk sy gesig na aan hare.
“Nou luister, want ek het nie tyd om dit weer te sê nie: As jy saam ry, ry jy saam omdat dit jou besluit is. Ek vra nie dat jy my ondersteun nie, want vandag se vrouens weet nie wat dit is om by hulle mans te staan nie. Maar moet nie weer nie, moet nooit weer nie, nie eers een keer, aan my karring nie. Nie een keer nie!”
Edna kan haarself nie sover kry om iets anders te doen as om verskrik te huil en haar kop te knik nie.
Daan-Dirk gluur vir ʼn lang hartklop na haar en sy is te benoud om haar oë te knip. Hy verslap sy greep agter haar kop skielik, staan terug, gryp die sleutels uit haar hand wat nog oop, palm na bo, uitgehou is. Hy slaan die deur van die stasiewa met volle geweld toe en die trillings daarvan rimpel na voor en agter uit. Hy stap met lang treë om die voertuig en wanneer hy sy deur oopmaak, trek die geluide van ʼn vinnige voetval hom. Dit is Brian wat uit die veld genael kom.
“Wat doen ons?” vra die seun, blinkoog van opwinding.
“Ons ry,” sê Daan-Dirk Möller, klim in die Land Cruiser, trek sy deur toe en laat die dieselenjin oorswaai.
Die voertuig grom en hulle is reg om te ry.
(Lees vevolgens Bodem 7.)