Marikana – Bladsy 3 – praag.co.za

Kaal mynwerkers beoefen rituele op vooraand van Marikana-slagting

deur Jonisayi Maromo en Gavin Emmanuel

‘n Groot groep kaal mynwerkers het die dag voor die Marikana-skietery rituele op ‘n koppie beoefen, het die Farlam-kommissie Vrydag aangehoor.

Brigadier Adriaan Calitz van die polisie het getuig dat ‘n wit Toyota-bakkie op 15 Augustus verlede jaar emmers by ‘n koppie naby die Nkaneng-plakkerskamp in Marikana naby Rustenburg in die Noordwesprovinsie afgelaai het.

”;n Groep stakers het na die bakkie toe gegaan en dit omring. Ek het dit aan die (GOK) gesamentlike operasieskomitee gerapporteer dat sommige van ons lede gedink het die emmers bevat moetie,” het hy gesê.

Ná 4 nm. het ‘n polisiehelikopter wat die toneel gepatrolleer het, verslag gedoen dat omtrent 800 kaal stakers agter die koppie geskuil het “en dat ‘n tradisionele geneser met hulle besig was”.

Die volgende dag is 34 mense, meesal stakende mynwerkers, tydens ‘n botsing met die polisie doodgeskiet. Agt-en-sewentig is gewond terwyl hulle uitmekaar gespat en naby die Lonmin-platinamyn in Marikana ontwapen is.

Die Farlam-kommissie is later daardie maand aangestel om die omstandighede rondom die skietery te ondersoek, asook die dood van 10 ander mense, waaronder twee polisiemmanne en twee veiligheidswagte, gedurende die voorafgaande week.

Calitz, een van die polisie-offisiere wat tydens die arbeidsonrus aan die Marikana-operasie toegewys is, het Vrydag tydens die kommissie se openbare verhoor in Centurion getuienis gelewer.

Hy het gesê die wit Toyota-bakkie is waargeneem waar dit stowwe in emmers aan die mynwerkers gelewer het.

“Die helikopter het verslag gedoen dat die ongeveer 800 kaal stakers besig was om rituele uit te voer.”

Calitz het gesê dat een van die versetsleiers, wat as Noki geëien is, herhaaldelik die polisie aangesê het om die koppie te verlaat.

Mnr. Noki het na vore gekom en gesê dat hulle nie meer met die SAPD (Suid-Afrikaanse Polisiediens) gaan praat nie en dat hulle met die mynbestuur deur hul prokureur, Shapiro, wil praat. Hy het toe na die groep teruggestap,” het Calitz gesê.

“‘n Kort rukkie later het die bui van ‘n groep van ongeveer 300 mans merkbaar verander, want hulle het groter aggresssie getoon deur hul wapens teen mekaar te slaan en het heen en weer in ‘n hegte eenheid beweeg.”

In Maart het die kommissie aangehoor dat die sangoma wat blykbaar die rituele op die betogende mynwerkers uitgevoer het, doodgeskiet is.

Ishmael Semenya het namens die polisie die sangoma se dood by die openbare verhoor aangekondig.

Indertyd het hy gesê dat die polisie gepoog het om die 69-jarige sangoma, Alton “Ndzabe” Zikhuthele Joja, na die kommissie te bring om te getuig.

In Junie het die Nasionale Vervolgingsgesag gesê dat Lindelani Mkhize, 28, wat daarvan beskuldig word dat hy die sangoma gedood het, in die Bizana-landdroshof verskyn het.

Mkhize is in sy tuisdorp, KwaMaphumulo, in Kwazulu-Natal in hegtenis geneem.

Joja sou voor die Farlam-kommissie oor sy rol, en dié van sy seuns, getuig het, betreffende die rituele wat op die stakende mynwerkers uitgevoer is.

Die rituele was blykbaar veronderstel om die mynwerkers onsigbaar in die aangesig van geweervuur te maak.

Vyf gewapende mans het Joja geskiet toe hy na hul voertuig voor sy huis stap om hulle te vra wat hulle daar soek.

Die skieters het op die vlug geslaan. Hul motor is later verlate en uitgebrand met ‘n geweer daarbinne gevind .

Joja het by sy aankoms by ‘n plaaslike hospitaal gesterf..

Die openbare verhoor word Maandag voortgesit. – Sapa

Drie van na moord op NUM-takvoorsitter

Drie swart mans is in hegtenis geneem na die moord op die takvoorsitter van die National Union of Mineworkers (NUM) op Marikana in Noordwes.

Brig. Thulani Ngubane sê die drie verdagtes – tussen die ouderdom van 33 en 37 – is vroeër vandeesweek in Nkaneng, Wonderkop Uitbreiding 2, gearresteer.

Ngubane sê die drie mans sal binnekort in die landdroshof in Rustenburg verskyn.

William Setelele (46) is verlede week agt keer in die Nkaneng-lokasie geskiet. – Sapa

Nuwe beeldmateriaal wys glo vreedsame Marikana-betogers

Beeldmateriaal wat voorheen nie beskikbaar was nie en wat die polisie se verklarings weerspreek oor hulle rol in die moorde is deur die Marikana se ondersteuningskommittee verkry.

Die beeldmateriaal wys glo hoe polisiebeamptes hulle pistole uithaal voor die beweerde aanval deur mynwerkers.

Dit wys ook hoe mynwerkers rustig aangestap kom en nie op die polisie afgestorm het soos voorheen beweer is nie.

Sowat 270 Lonmin-myners, wat op 16 Augustus verlede jaar in hegtenis geneem is toe 34 mynwerkerks by Marikana in Noordwes doodgeskiet is, sal ook vandag in die Garankuwa-landdroshof noord van Pretoria verskyn.

Die myners staan tereg op aanklagte van openbare geweld wat tydens ‘n onbeskermde staking by die Lonmin Platimun-myn plaasgevind het.

Die Marikana-kommissie van ondersoek na die dood van 44 mense tydens die voorval sal ook in Pretoria voortduur. – RSG

Polisie ondersoek jongste moord by Marikana

‘n 27-Jarige swart man in hegtenis geneem in verband met nog ‘n moord by Marikana buite Rustenburg, het Noordwes polisie gesê.

Die mans is in die Groep 5-seksie van die Lonminmyn in hegetenis geneem, waar die moord gepleeg is.

Die aanvaller het sy slagoffer in bors bors gesteek en hy is op die toneel dood.

Gerugte wil dit hê dat die moord verband hou met die twis tussen die twee strydende vakbonde, maar die polisie sê dit is nie bekend of die oorledene aan een van die strydende vakbonde, die NUM of Amcu behoort het nie.

Die NUM-leierskap sal Maandag met die polisie vergader oor vordering in die ondersoek na die moord van een van die takvoorsitters by die Westelike platinum-afdeling naby Koppie verlede week.

Gaan vat die wittes se grond, sê Malema

Julius Malema, Juju, se EFF-ondersteuners (Economic Freedom Fighters) het in hul getalle opgedaag om die bekendstelling van die party by Marikana-koppie Sondag te vier.

Daar was meer as 5 000 mense wat anti-Zuma liedjies gesing het, baniere van die onderskeie liggings rondgeswaai het soos Johannesburg se Alexandra, Bophelong in die Noord-Wes en Kathlehong aan die Oos-Rand.

Soortgelyke liedjies het luid uit die taxi’s weerklink. Ondersteuners het ook opgedaag in meer as 50 busse.

Die EFF-leier het by die Nkaneng-lokasie in Marikana vir die amptelike bekendstelling ingery met ‘n brullende motorfietskavalkade.

Die skare het beserk geraak en begin gil “Juju, Juju” toe die agt motorfietsenjins se toere opgejaag is. Na die lawaai het Malema sy sitplek langs die United Democratic Movement se leier en goeie vriend van Roelf Meyer, Bantu Holomisa, ingeneem.

Pastoor Ralekgolela het die formele program met ‘n gebed geopen en die skare het weer luidrugtig ge-Juju.

“Vandag is ons hier om die geboorte van ‘n nuwe baba te vier, ‘n baba waarop ons kan trots wees. Dit is ‘n teken dat Suid- Afrika ‘n demokratiese land is.”

Hy het gesê die duisende deelnemers teenwoordig het getoon dat hulle bekommerd is oor die toekoms van die land en sy ekonomie. Die land van Suid-Afrika behoort aan die grondloses, het Malema hulle belowe.

“Dit is jou grond. Jy (die grondlose) hoef nie te betaal vir die grond nie. Dit is reeds betaal deur die sweet van jou vaders,” het hy gesê by die bekendstelling in Marikana.

Hy het gesê dat wit Suid-Afrikaners nog steeds weier om die grond te oorhandig wat hulle “gesteel” het.

“Tot vandag toe is hulle (blankes) nie skaam oor die doodmaak van ons mense nie. Hulle wil dat ons kniel voor hulle.

“Ons is nie van plan om dit te doen nie. Ons is nie van plan om te bedel vir die grond nie. Gee terug die grond.“

Juju het gesê as die ryk wittes met die swart armes deel sal daar geen misdaad wees nie.

“As jy deel met die armes sal daar geen behoefte wees om hoë mure te bou om jou huis nie.“

Malema het mynwerkers gehelp met die verskaffing van vervoer na die begrafnisse van hulle kollegas wat geskiet is tydens die oproer in Marikana.

Rustenburg se voortbestaan in gedrang weens mynbou-onrus

deur Johannes Myburgh

Onrus in die mynbousektor het Suid-Afrika ontstig, maar die voortdurende chaos het die land se platinumgordel baie swaar getref, wat selfs die voortbestaan van ‘n hele stad in die gedrang bring.

Eers was daar die geweld en toe die gepaardgaande afleggings.

Ná maande van arbeidsonrus en jare van hoë koste, beplan twee topmaatskappye in Rustenburg om skagte te sluit en duisende poste te beëindig.

Anglo American Platinum gaan drie van sy bedrywe hier sluit en vanaf September 4 800 poste tot niet maak; dit kom ‘n jaar ná die Marikana-massaslagting by die naburige Lonmin-myn.

Lonmin, waar 34 mynwerkers ‘n jaar gelede deur die polisie doodgeskiet is, het reeds verlede jaar ‘n skag voorlopig gesluit.

Vir die stad van Rustenburg, waar mynbou amptelik 77 persent van die ekonomie verteenwoordig, kan die uitwerking rampspoedig wees.

Plaaslike sakemanne, vanaf ‘n dienstekonsultant soos Ben Roothman tot straatsmouse soos Tomaz Utui, vrees dat die verlies aan werksgeleenthede ook ‘n verlies aan klante gaan beteken.

Vir elkeen wat afgedank word, verloor ‘n hele huishouding sy inkomste, dus word duisende meer daardeur geraak, meen Roothman.

“Dis ‘n uitgemaakte saak dat dit ‘n besliste uitwerking op Rustenburg sal hê,” vertel hy aan AFP.

Utui, wat versnaperinge, klere en sigarette smous buite Amplats se Khmanani-skag, wat binnekort gesluit gaan word, voorsien ‘n duister toekoms as die mywerkers verdwyn.

“Daar is niks anders hier nie. Ons kan niks verkoop as dié manne nie werk nie.” Dit gebeur reeds, sê hy. “Hulle het net nie meer geld nie.”

Volgens die voorsitter van die plaaslike kamer van koophandel, Pieter Malan. “is die gevolge op die mikro-vlak enorm”.

“Vir mediumgrootte maatskappye wat dienste direk aan die myn lewers, is dit pynlik,” voeg hy by.

Rustenburg is 162 jaar gelede deur die Voortrekkers gestig en was aanvanklik ‘n boerderygemeenskap.

Sedert die 1920s is platina – wat nou oorwegend in katalisators en juweliersware gebruik word – in die gebied gemyn, wat by geoloë as die Bosveld-stollingskompleks bekend is.

Rustenburg was ‘n gasheerstad vir die 2010-wêreldsokkerbeker en was in daardie jaar die land se snel groeiendste metropolitaanse gebied, volgens regeringsyfers.

Tans groei die stad steeds teen ‘n rasse tempo.

Moderne behuisingskomplekse verrys oral om die stad en die streek se luukse-oorde en wildreservate lok steeds toeriste by die duisende.

Met omtrent 70 persent van die wêreld se platinumproduksie wat van die gebied afkomstig is, het die stad tot nou toe die op-en-af-bewegings van mynbou-aktiwiteit gevolg.

Maar die skaal van die mees onlangse onrus laat vele vir moeilike tye vorentoe vrees.

Verlede jaar se stakings het die wêreldwye produksie van die metaal met 13 persent laat afneem, die laagste in 12 jaar, volgens syfers van die Londense edelmetalefirma, Johnson Matthey.

Weens die produksie wat tot stilstand gekom het, het Suid-Afrika in die geheel ‘n volle $1,15 miljard aan inkomste ingeboet, maar in Rustenburg is die kontrakteurs – wat werksgeleenthede aan ten minste 30 000 mense verskaf – besonder hard getref.

Verlede jaar reds het die ingenieurs- en boufirma Murray & Roberts sy kontrakte met die nabygeleë Aquarius Platinum en Lonmin opgesê.

Soos wat immer stygende lopende koste en arbeidsonrus beleggers tot kommer oor Suid-Afrika stem, bestaan vrese dat Rustenburg met sy myne in duie mag stort, soos wat al met ander “spookdorpe” gebeur het.

Driehonderd kilometer ver hiervandaan is daar ‘n waarskuwing dat dit wel kan gebeur.

Welkom, met sy optimistiese Afrikaanse naam, het eens op ‘n tyd ‘n kwart van die wêreld se goud geproduseer en ongeveer 170 000 mense in die mynbedryf van werk voorsien.

Maar die stad se bloeityd is lank reeds verby. Die dalende mynboubedryf verskaf vandag werk aan 30 000 mense, terwyl daar met hoë koste en lae goud-inhoud geworstel word.

Om ‘n soortgelyke afgang te vermy, wil Rustenburg se kamer van koophandel hê dat die stad se ekonomie moet aanpas ten einde die uiteindelike agteruitgang van mynbou te oorleef.

“Ons moet baie meer bekommer oor wat ons 30 jaar van nou af gaan doen,” sê Malan.

“Hoe raak ons minder afhanklik van mynbou? – dis die belangrikste vraag.” – AFP

Rand verloor 17% van sy waarde

Die Suid-Afrikaanse geldeenheid word tans geteister deur die ekonomie se afhanklikheid van swak Europese markte, blootstelling aan verlangsamende ontluikende markte, plaaslike onrus en strenger VS- monetêre beleid.

Die Amerikaanse Federale Reserwe het op 22 Mei aangekondig dat hy uiteindelik sy stimuleringsprogram sal moet beëindig, iets wat insgelyks ‘n stormagtige bydrae gevoeg het tot die orkaan reeds die Suid-Afrikaanse rand tref.

Soos in ander geldeenhede in die sogenaamde “ontluikende markte”, het Suid-Afrikaanse valuta onlangs gesukkel.

In Januarie was die rand nog op 8,75 teenoor die Amerikaanse dollar.

Donderdag het die rand ‘n vierjaarlaagtepunt van 10,44 bereik, met min tekens dat die swakker geldeenheid uitvoere stimuleer, soos mens sou verwag.

“Sedert die begin van die jaar het die rand, soortgelyk aan die Brasiliaanse real of die Indiese roepee, met omtrent 17 persent gedaal het,” sê Daniel Makina, ‘n professor aan die Universiteit van Suid-Afrika.

“Die fondse vlug nou terug Amerika toe,” sê hy.

Onbestendige kapitaalvloei is niks nuuts vir ontluikende markte nie, maar teen die agtergrond van stadiger Chinese groei, is dit ‘n harde slag.

Die wanhoop was ooglopend toe die Suid-Afrikaanse minister van finansies, Pravin Gordhan, die Verenigde State in Junie tot versigtigheid gemaan het.

“Bestuur u interne sake en globale sake op verantwoordelike wyse sodat die negatiewe uitwerking op ons ekonomieë nie so ernstig is as wat dit mag voorkom nie,” het hy gewaarsku.

Sy woorde het egter op dowe ore geval.

In Suid-Afrika het krediet opgedroog, terwyl invoere – wat nou duurder is – die land steeds binnestroom.

Hoër brandstofpryse het verbruikersinflasie bokant die sentrale bank se boonste teikenband van ses persent laat toeneem.

Tesame met stadiger groei, heers daar tans donker voorspellings van ‘n “stagflasionêre spiraal”.

Na verwagting sal Suid-Afrika, wat Afrika se grootste ekonomie verteenwoordig, vanjaar slegs twee persent groei.

Dit moet vergelyk word met die meer as agt persent groei in die buurland Mosambiek.

Een destabliserende faktor is arbeidsonrus.

Ondanks die feit dat geskille dikwels gewelddadig raak, lyk die ANC – wat noue bande met die vernaamste vakbondfederasie COSATU handhaaf – dikwels onwillig om in te gryp.

“Daar is ook plaaslike redes waarom die rand die wind van voor kry. Die motor- en mynsektore, asook ander sektore, is tans besig met taai onderhandelings en daar mag turbulensie as gevolg daarvan wees,” sê die Nedbank-ekonoom, Busisiwe Radebe.

Sedert die begin van die week staak daar 30 000 motorwerkers, wat die plaaslike produksie knielhalter, terwyl werknemers in die boubedryf na verwagting vanaf Maandag hul werktuie gaan neerlê.

Hulle sal waarskynlik deur werkers in die myn- en tekstielbedrywe gevolg word.

Sulke stakings is dié tyd van die jaar algemeen in Suid-Afrika, wanneer die jaarlikse loononderhandelings plaasvind.

Maar te midde van ‘n trae ekonomie en die spanning ná die dodelike mynstaking verlede jaar by Marikana, waartydens 34 stakers deur die polisie doodgeskiet is, bly beleggers senuagtig.

“‘n Gebrek aan ‘n ooreenkoms tydens loononderhandelings in die mynsektor mag beleggers nogmaals die skrik op die lyf jaag,” sê Shilan Sha, ‘n ekonoom by Capital Economics.

Die vooruitsigte vir die rand lyk tans onseker.

“Die toekoms van die rand sal hoofsaaklik deur die uitslag van die verkiesing aanstaande jaar in April bepaal word,” sê Radebe – AFP

Grondwethof verwerp Marikana-aansoek om staatsbefondsing

Die Grondwethof het die appèlaansoek van regsverteenwoordigers van mynwerkers by die Marikana Kommissie van Ondersoek verwerp.

Die regters in die hof het in ‘n eenparige uitspraak die aansoek verwerp om ‘n tussentydse bevel van die Noord Gautengse Hooggeregshof ter syde te stel. Dié hof het gelas dat die staat nie ‘n verpligting het om die mynwerkers se regsverteenwoordigers te betaal terwyl hulle op ‘n hersienig van die befondsingskwessie wag nie.

Die Grondwethof sê hy hoor nie appèlaansoeke oor tussentydse bevele aan nie.

Die president van die Hof het die uitspraak gelewer.

Die uitspraak oor die Marikana Kommissie van Ondersoek se befondsinggeskil sou aanvanklik Vrydag – die eerste herdenking van die slagting – gelewer word.

Die hof het egter later ‘n kennisgewing uitgereik dat uitspraak Maandag gegee sal word.

Die geskil oor betaling het die Kommissie se werksaamhede lamgelê. Die regsverteenwoordigers van die mynwerkers, en die families van die 34 afgestorwe mynwerkers, het hulle aan die Kommissie se werksaamhede onttrek nadat hulle aansoek dat die staat hulle regskoste betaal, in die Hooggeregshof van die hand gewys is.

Daarna het hulle ‘n dringende appèlaansoek by die Grondwethof ingedien. Uitspraak is gelewer sonder dat betoë aangehoor is.

Intussen sal die Kommissie van Ondersoek sy werksaamhede hervat. – RSG

Regering sal Marikana-slagting gedenk

Verskeie geleenthede om die Marikana-slagting te gedenk word beplan deur die regering, geaffekteerde gemeenskappe, mynmaatskappye en vakbonde, het die nasionale kommissaris van polisie Riah Phiyega gesê.

“Ek vra dat ons ernstig bid vir die familie, vriende en kollegas van die sekuriteitswagte, polisiebeamptes, werkers en vakbondamptenare wat hul lewens verloor het.

“Baie van diegene wat geraak word deur die tragedie is nog steeds hartseer. Sommige is nog steeds kwaad as ‘n gevolg van hul verlies,” het sy gesê in ‘n voorbereide toespraak.

“Ek voel die pyn wat hulle ervaar … Ek leer om vrede te maak met dit.“

Sy het Suid-Afrikaners gevra om die tragedie verantwoordelik en sensitief te onthou en gesê sy wil die kloof tussen die polisie en die gemeenskap herstel, veral in die platinumstreek.

Phiyega het gister by ‘n kerkdiens in Langa wat deur lede van die SA Metodiste Kerk gehou is in die Kaapse Skiereiland gesê sy hoop daar is nie verdere vertragings met die ondersoek nie.

Sy sê daar sal waarskynlik baie lesse te leer wees uit die bevindings van die kommissie.

Die kommissie is verlede jaar aangestel ná 44 mense by die Lonmin myn in Marikana dood is tydens ‘n onbeskermde staking.

Die sittings van die kommissie is etlike kere vertraag weens onder meer probleme met die befondsing van mynwerkers se regsverteenwoordigers. – RSG/Sowetan

Pangas, byle en handbyle ‘uitverkoop’ in Marikana

‘n Winkeleienaar by Marikana se voorraad pangas en byle het tydens die onluste in die gebied van Marikana weens die verhoogde aanvraag daarna opgeraak.

“Daar was ‘n skielike en geweldige aanvraag na pangas, byle en handbyle vanaf 11 Augustus,” het die algemene handelaar, Mohammed Cassim, in ‘n verklaring vermeld.

Adv. Vuyani Ngalwana, namens die polisie, het gister voor die Farlam-kommissie uit die winkeleienaar se verklaring voorgelees.

“Ek het gewoonlik minstens 30 pangas op ‘n gegewe tyd in die winkel aagenhou, maar hulle is baie gou uitverkoop en ek moes nuwe voorraad gaan aankoop.”

Die kommissie, met as voorsittende beampte die afgetrede regter Ian Farlam, ondersoek die omstandighede wat tot die dood van 44 mense verlede Augustus gedurende ‘n onbeskermde staking by die Lonmin-platinamyn te Marikana gelei het.

Cassim se verklaring, tesame met dié van ‘n “mnr. Y”, is Dinsdag aan die kommissie voorgelê. Volgens Cassim was dit die eerste keer dat hy soveel wapens verkoop het.

“In al die tyd wat ek dié onderneming bedryf, was dit die eerste keer dat ek soveel pangas, byle en handbyle binne ‘n week verkoop het.”

Hy het gesê klante het gewoonlik pangas in koerantpapier toegedraai voordat hulle by die winkel verlaat het. Daardie week het hulle die wapens eerder in hul broeke en baadjies versteek.

Volgens “mnr. Y” se verklaring is hy op 13 Augustus op pad werk toe aangeval. Hy is verskeie kere gesteek en vir dood agtergelaat. Hy het oorleef en kon twee van sy aanvallers identifiseer.

Ngalwana het gesê dat dié verklarings bedoel is om dié van generaal William Mpembe, die adjunkpolisiehoof van Noordwes, aan die kommissie te ondersteun oor hoe mense in die gebied gedurende die onluste aanhoudend aangeval en beroof is.

Farlam het gesê dat die kommissie sou besluit of Cassim gevra sal word om te getuig.

Die ondersoek duur voort.

SA krisis is deur Dinokeng-scenario’s voorspel

Die frustrerende aspek van Suid-Afrika is dat die land voortstrompel op pad na ‘n voorspelde ramp. Soos ‘n slaapwandelaar onderweg na ‘n afgrond, gil en skree ‘n mens, maar die pasiënt word nie wakker nie.

Vir liberale en linkses, is dit maklik om geregverdigde vrese oor die land se toekoms as “regse” of konserwatiewe vooroordele af te lag. Tussen 2008 en 2009 het ‘n hele klomp swart leiers en enkele liberale blankes egter werkswinkels by Dinokeng gehou om drie uitweë of scenario’s vir Suid-Afrika te voorspel. Selfs Graça Machel was op die paneel verteenwoordig. So ook Ryan Coetzee, die DA-strateeg en Kallie Kriel van Solidariteit/Afriforum. Ander Dinokeng-name, wat sekerlik deur die hoofstroom- linksliberale media en deur die buiteland as “belangrik” geag sou word, is: Miriam Altman, Reuel Khoza, Yogan Naidoo, Frans Baleni, Njongonkulu Ndungane, Ann Bernstein, Antjie Krog, Maite Nkoana-Mashabane, Nkosinathi Biko, Thandi Nontenja, Cheryl Carolus, Mary Malete, Thami ka Plaatjie, Angela Coetzee, Vincent Maphai, Mamphela Ramphele, Rick Menell, Sonja Sebotsa, Paul Hanratty, Daniel Mminele, Raenette Taljaard, Bob Head, Namhla Mniki, Mathatha Tsedu, Haniff Hoosen, Aaron Motsoaledi, Sim Tshabalala, Moemedi Kepadisa, Jay Naidoo en Musa Zondi.

Daar is seker heelwat geld op die Dinokeng-”proses”, soos dit genoem is, geblaas en kort na afloop daarvan het heelwat artikels daaroor in die media verskyn. Intussen het dieselfde joernaliste en kommentators egter gerieflikheidshalwe van hul selfversekerde voorspellings en ontledings vergeet.

‘n Boek is insgelyks oor die Dinokeng-scenario’s uitgegee, wat in PDF-vorm van die Dinokeng-webwerf afgelaai kan word (sien skakel hier bo).

Die Dinokeng-span het egter drie uitweë vir Suid-Afrika voorspel: “Loop apart, loop agter en loop saam.” Uiteraard het die span die Amerikaanse “reënboognasie”-begrip vooropgestel en is “loop saam” as die ideaal voorgehou.

“Loop saam” word só beskryf: “Dié is ‘n scenario van aktiewe burgerlike skakeling met ‘n regering wat doeltreffend is en luister. Dit vra die deelname van burgers wat beter dienslewering en regeringsverantwoordelikheid vereis. Dit hang af van die wil en vermoë van burgers om hulle te organiseer en om met die owerheid in gesprek te tree, en van die gehalte van politieke leierskap en die bereidheid van sodanige leiers om met burgers te skakel.”

Tensy ‘n mens blind is – of vir Naspers/Media24 werk – kan ‘n mens vrylik konstateer dat hierdie gunstige scenario nie verwesenlik is nie. Die ANC-bewind steur hom nie aan die menings van burgers nie – of dit nou oor water, elektrisiteit, dienslewering, taal, plekname of veiligheid gaan. Selfs die ANC se eie kiesers brand nou meer openbare geboue en motorbande as ooit onder PW Botha, sondat dat die regerende party hom hoegenaamd daaraan steur. Intussen is ANC-maghebbers bloot besig om hul sakke te vul en onder mekaar oor die buit te baklei.

Die tweede scenario wat die Dinokeng-groep geëien het, is dié van “loop agter”. Dit behels ‘n soort Sowjet-staat waar alles sosialisties beplan word. Josef Stalin het mos die “vyfjaarplan” wêreldberoemd gemaak. Ook Frankryk is lief vir sulke staatsgedrewe “planne”, maar die Franse slaag darem daarin om sommige planne te laat werk, hoewel die beperkings van sulke “dirigisme” soos hulle dit noem, insgelyks die land van sy volle potensiaal weerhou. Bygesê: anders as Suid-Afrika, beskik Frankryk oor hoogs opgeleide staatsamptenare, wat redelik onafhanklik van die politici, die staatsdiens en groot openbare ondernemings bestuur.

Hier by ons sit ons natuurlik met “kaderontplooiing” wat ongeag kwalifikasies of vermoëns geskied. Dog die Dinokeng-span sien dié scenario as negatief vir die land omdat “sterk staatsinmenging privaatonderneming deur die sakesektor en burgerlike gemeenskap verdring. Die risiko’s van hierdie scenario is tweeledig: eerstens, dat die land onhoudbare skuldvlakke opbou; tweedens dat die staat toenemend outoritêr raak.”

Is hiedie scenario dalk in ons land verwesenlik? Daar is sekerlik elemente daarvan, soos die ANC se voorneme om te nasionaliseer en boere se grond af te neem, maar oor die algemeen weerhou die ANC se onbekwaamheid hom daarvan om ‘n werklike ystergreep, soortgelyk aan dié wat in totalitêre Oos-Europese lande onder kommunisme gegeld het, te verkry.

Die derde Dinokeng-scenario van “loop apart” is egter die mees negatiewe. Ons kan dit ook, ten einde enige verwarring met apartheid te voorkom, “stort in duie” noem. Vir alle praktiese doeleindes behels dit ‘n staat wat misluk. Volgens die Dinokeng-span gaan dit vir die leiers om ‘n speletjie van “vrot-eier” waar een faksie of elitegroep ‘n ander vervang. Geen van die land se uitdagings of probleme word aangespreek nie. Daar heers veral “swak kapasiteit in regeringsdepartemente” en politieke faksionalisme wat die staat kortwiek.

Soos die Dinokeng-span dit stel: “Die burgerlike gemeenskap raak toenemend vervreem soos wat openbare vertroue in openbare instellings afneem. Die staat word toenemend deur burgers vermy, wat daartoe lei dat onverantwoordbare groepe mag of beheer oor sekere dele van die maatskappy verkry. Die gaping tussen leiers en volgelinge raak groter. Burgers se geduld raak uiteindelik op en gaan oor tot betogings en onrus. Die regering, wat daartoe gedryf word deur sy onvermoë om aan burgers se eise en verwagtinge te voldoen, reageer brutaal, en ‘n spiraal van weerstand en verdrukking word ontketen. Verval en desintegrasie neem oor.”

Enigeen wat ons situasie nugter beskou, sal saamstem dat die “loop apart”-scenario dit die beste opsom. Oral is daar betogings, stakings en geweld soos vragmotors wat verbrand word wat die staat slegs deur hardhandige optrede soos tydens die Marikana-slagting kan afweer.

Terwyl die Dinokeng-scenario’s veronderstel was om oor ‘n dekade vanaf 2009 uit te speel, is die uiters negatiewe “loop apart”-scenario egter binne slegs drie jaar verwesenlik! Dus het dit nie tien jaar geneem soos die scenario-voorspellers aanvanklik gedink het nie. Dit is iets wat ek ook tydens my tydperk in die finansiële markte geleer het: dinge gebeur altyd vinniger as wat mens dink. Teen die tyd dat jy ‘n toekomstige mark- of maatskaplike beweging in die vooruitsig stel, gebeur dit klaar.

Uiteraard was die idealistiese, liberale “loop saam”-scenario van die begin af gedoem omdat Suid-Afrika in 1994 die verkeerde politieke stelsel verkry het wat alle mag in die hande van ‘n voormalige terroristebende gekonsentreer het. Indien ons oor ‘n federale stelsel soos die VSA, Duitsland of veral Switserland beskik het, sou die land veel meer suksesvol gewees het en in staat om huidige probleme die hoof te bied.

Afrikaners sal moet aanvaar dat mnr. FW de Klerk, asook sy Britse en Amerikaanse meesters, se visie vir Suid-Afrika as “klein Engeland waar almal vir een regering stem” totaal misluk het. Te midde van die toenemende anargie sal ons ons eie planne moet maak. ‘n Herrese Afrikanerdom kan op die lang duur die land en die streek net ten goede strek, omdat daar uiteindelik ‘n stabiele pool sal ontstaan waaromheen die samelewing hom kan herrangskik.

Is ons reg vir die uitdaging?

Etiket: Marikana