Senekal: Lokasiebewoners drink riool weens waternood

Terwyl dele van die land toenemend onder waterbeperkings gebuk gaan met die droogtekrisis wat vererger, het die gemeenskap van Senekal in die Vrystaat reeds vir weke al geen watertoevoer nie.

Die situasie het so drasties geraak, dat verslae van lokasiebewoners wat rou rioolwater drink na vore gekom het.

Die uitwerking van die droogte het selfs daartoe gelei dat ‘n boer glo selfmoord gepleeg het.

Volgens waarnemers baklei lokasiebewoners nou oor water en jaag diere weg van drinkwater om hul dors te les.

Die waternood is besig om te vererger, met boorgate en krane wat heeltemal opdroog het. Die regering doen ook nie veel om inwoners by te staan nie.

Die Setsoto Munisipaliteit, wat verantwoordelik is vir Senekal en die omliggende gebied, het nie gereageer op navrae oor die droogte nie.

Boere in die gebied het water uit hul boorgate aan die lokasie voorsien, maar hulle sê hulle sal dit nie kan volhou nie, aangesien talle boorgate reeds opgedroog het.

Hittegolftoestande duur voort

Hittegolftoestande sal na verwagting van môre af in die grootste deel van die Noord-Kaap, Vrystaat en Noordwes voorkom.

Droë toestande duur rampspoedig voort in die sentrale deel van die binneland, met uitermatige hoë temperature.

Maksimum temperature van tot 44 grade Celsuis word vir Upington voorspel, terwyl Bloemfontein en Kimberley ook van môre af behoorlik gaan sweet met temperature van 40 grade Celsius en hoër.

Dieselfde toestande word ook in die grootste deel van Noordwes verwag. Volgens Rossouw sluit dit dele soos Vryburg, Rustenburg, Klerksdorp en Potchefstroom in.

Rekordtemperature gaan dié week voorkom en tot Donderdag voortduur, waarna laer temperature in die lae dertigs verligting kan bring in die Noord-Kaap en Vrystaat, sê hy. Teen Vrydag behoort hoë temperature in Noordwes ook te daal.

Rossouw waarsku mense om waar moontlik uit die son te bly, gereeld water te drink en hulself koel te hou in die bloedige hitte. Dit geld veral vir bejaardes en kinders.

Wegholveldbrand rig groot skade aan by Zastron

‘n Wegholveldbrand het Maandag duisende hektaar weidinggrond in die Zastron-distrik verwoes asook die bekende Aasvoëlberg-buitelugsentrum vernietig, het OFM berig.

Voorsitter van die Zastron Brandbeskermingsvereniging, Steyn van Ronge, sê ‘n brand wat vermoedelik deur lede van ‘n inisiasieskool in die gebied begin is, het weens matige tot sterk winde vinnig na die suide van dié Vrystaatse dorp versprei. Die droë en warm weersomstandighede het sake vererger.

Van Ronge sê weens ‘n tekort aan water op die dorp moes boere, inwoners en plaaswerkers water vanuit vee se krippe gebruik om die brande te blus. Daar word geraam dat tussen 3 000 en 5 000 hektaar grond vernietig is en minstens drie plase hul totale weidinggrond verloor het.

Rondawels, bome en geboue by die buitelugsentrum, beter bekend as die Buitelugskool, het tot op die grond afgebrand.

Dit kom ná nog ‘n brand wat tien dae gelede tussen 10 000 en 15 000 hektaar in dieselfde omgewing vernietig het.

Van Ronge sê dit smeul steeds plek-plek vandag, maar weens stiller wind is daar geen onmiddellike brandgevaar nie.

El Nino byt vas

Klimatoloë het opnuut hulle kommer uitgespreek oor een van die sterkste El Nino weerstelsels in die geskiedenis, en sê daar is geen aanduiding dat dit sy houvas op die wêreldklimaat gaan verslap nie.

Die stelsel het in Suid-Afrika en Ethiopië gelei tot die ergste droogte in meer as 50 jaar, het RSG berig.

Verskeie lande in Suid-Amerika het ook reeds ‘n noodtoestand verklaar, en die VN help nog tien lande met noodvoorraad.

Die VN sê die huidige El Nino kan waarskynlik die sterkste sedert 1950 wees. In Indonesië en Papua Nieu Guinee het riviere opgedroog en swaar ryp het oeste verwoes.

Die Suid-Afrikaanse Weerdiens verwag dat El Nino sal vererger en tot Maart aanstaande jaar sal voortduur.

Veeboere in en om Rustenburg in Noordwes het intussen by die provinsiale regering gepleit om dringend met ‘n verbeterde droogtehulpplan vorendag te kom. Boere sê hulle verloor vee in groot getalle weens die droogte.

Volgens die boere is die Molatedidam net vier persent vol.

Hittetoestande duur voort

Baie warm en droë weerstoestande duur ongelukkig voort in groot dele van die Vrystaat en Noordwes die volgende week met ‘n geringe kans op reën teen volgende week.

‘n Weervoorspeller in die Bloemfonteinse weerkantoor, Sihle Kunene, sê ‘n hittegolf sal na verwagting tot môre in die suidelike deel van die Vrystaat woed, wat Wepener en Fauresmith insluit.

Die kwik gaan in dié gebied tot 37°C en hoër styg. Teen die naweek word koeler toestande in die suidelike deel van die Vrystaat en die Noord-Kaap verwag.

Kunene sê die kwik kan aansienlik met tussen 4°C en 5°C in die Noord-Kaap daal weens ‘n kouefront wat op pad is. Hy sê temperature kan in die res van die Vrystaat en Noordwes ietwat afneem, maar dit gaan steeds bloedig warm wees met bewolkte toestande die naweek.

Kunene sê geen reën word vir die sentrale deel van die Vrystaat dié naweek voorspel nie. Teen Woensdag is daar ‘n 30%-kans op reën vir die hele Vrystaat. Droogtetoestande duur voort.

Streng veiligheid in Parys vir klimaatsberaad

Streng veiligheidsmaatreëls geld in die Franse hoofstad, Parys, waar 149 ander staatshoofde vir die klimaatsonferensie, CoP, byeen is, nadat Parys onlangs deur Moslemterreur getref is.

Die Verenigde Nasies se spitsberaad oor klimaatsverandering, die grootste diplomatieke byeenkoms tot nog toe, sal ook deur Edna Molewa, minister van omgewingsake, en president Jacob Zuma bygewoon word.

Die beraad wat vandag begin, se doel is om ‘n ooreenkoms te bereik om die vrystelling van kweekhuisgasse te verminder.

Geen ooreenkoms blyk egter in die vooruitsig te wees nie, nadat ‘n Amerikaanse dokument uitgelek het.

Wetenskaplikes sê die gemiddelde temperatuurstyging wêreldwyd moet tot minder as twee grade Celsius beperk word, maar hul weermodelle blyk omstrede te wees.

Volgens berigte het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, John Kerry gesê geen ooreenkoms sal Amerika wetlik verplig om sy kweekhuisgasvrystellings te beperk nie.

Die dokument wat uitgelek is, maak dit duidelik dat die VSA nie sal toegee nie. Amerika eis ook dat die verdeling tussen sogenaamde ryk en arm lande verander moet word.

Nywerheidslande het in die verlede aanspreeklikheid vir klimaatsverandering aanvaar.

Amerika sê só ‘n skeiding is kunsmatig, omdat ontluikende lande binnekort die grootste oortreders van kweekhuisgasvrylatings gaan wees.

Kerry het verlede week Indië uitgesonder as die land wat waarskynlik ‘n “uitdaging” vir klimaatsveranderingsgesprekke in Parys inhou, maar nooit China by die naam genoem nie.

Die Indiese hoofstad verdonker onder tans die besoedeling van steenkool. Hulle beoog om 1,5 miljard ton steenkool jaarliks te lewer teen 2020, dubbel die huidige uitset.

En as daar een ding is wat Westerse lande saamsnoer, is dit dat steenkool uitgefaseer moet word.

Ongelukkig is dit nie iets wat Indië, reeds die derde grootste besoedelaar in die wêreld, gaan oorweeg nie.

“Dit getuig van ‘n koolstofimperialisme,” het die Indiese regering gekla.

Die polisie moes Sondag traangas inspan om omgewingsaktiviste uiteen te jaag. Hulle het byeengekom ondanks ‘n verbod op openbare protes.

Die groep aktiviste beywer hulleself vir ‘n beperkings op mensgemaakte vrystellings in die atmosfeer.

Caledonrivier droog amptelik op

Die Caledon-rivier het amptelik opgedroog en gevolglik is Ficksburg, Clocolan en Marquard in die Oos-Vrystaat sonder water.

Munisipale bestuurder vir die Setsoto-munisipaliteit, Tshepiso Ramakarane het aan OFM-nuus vertel dat die situasie hulle nie onkant gevang het nie, en dat dit te verwagte was gegewe die gebrek aan reën.

Hy sê verder die munisipaliteit is in verbinding met die departement van water en sanitasie en dat daar verskeie gebeurlikheidsplanne in plek is.

Dit sluit in die ontplooiing van watertenks vanaf nabygeleë Senekal, en die vrystelling van water uit die Lesotho hoogland.

Rooibospryse kan met 90% styg weens droogte

Suid-Afrika se ergste droogte die afgelope twee dekades kan ‘n verwoestende daling in Rooibosuitset beteken.

Die daling in produksie kan die prys van rooibostee met soveel as 90% laat styg.

Volgens ‘n woordvoerder van die SA Rooibosraad, Ernest du Toit, word die produk net in die Cederberg- en Bokkeveldstreke van die Wes-Kaap gegroei, en is steeds baie gewild.

Du Toit sê afgesien van Rooibos se gebruik as ‘n drank, warm of koud, word dit ook beskou as waarskynlik die grootste anti-allergiese en anti-oksidantproduk in die wêreld.

Dit bevat ook anti-diabetiese en anti-stres-eienskappe, en word dikwels ‘n wonderwerkproduk genoem.

Beurtwater vir KZN ingestel

KwaZulu-Natal gaan ook beurtwater instel, nadat die Vrystaat waterbeperkings aangekondig het.

Die watervoorsiener, Umgeni Water, sê van aanstaande week sal streng waterbeperkings in die provinsie ingestel word.

‘n Woordvoerder van Umgeni Water, Shami Harichunder, sê die watervoorsiener, saam met die iLembe Distriksmunisipaliteit, die eThekwini Metro en Sembcorp, het ooreengekom om van 23 November af water met 50 persent te beperk.

Harichunder sê dit beteken dat daar van ses tot agt ure per dag geen water sal wees nie. Die besluit is geneem omdat die Hazelmere-dam slegs 25 persent vol is.

Die vervaardingsektor het intussen kommer uitgespreek oor die uitwerking van die voortslepende droogte op produksie.

Ondernemings in die vervaardigingsbedryf wat aan die opname vir die derde kwartaal van 2015 deelgeneem het, sê watertekorte belemmer produksie in terme van verskaffing, alhoewel watervoorsiening nog betroubaar is.

Altesaam 88 vervaardigers uit verskeie sektore het aan die peiling deelgeneem. Sakevertroue in die bedryf bly broos, met ‘n afname van tien indekspunte in die derde kwartaal tot 38.

Dit is die indeks se laagste vlak sedert die vierde kwartaal van 2011.

Droogte: SA moet mielies invoer

Die regering sê hy gaan meer as R2,3-miljard bestee om mielies in te voer.

Die SABC berig dit kom te midde van een van die ergste droogtes in die land in 23 jaar.

Suid-Afrika sal vir die eerste keer in sewe jaar ‘n netto-invoerder van mielies wees. Die regering sê witmielies sal van Zambië en Meksiko ingevoer word, terwyl geelmielies van Argentinië en Brasilië verkry sal word.

Die landbou-organisasie, AgriSA meen Suid-Afrika benodig sowat 770-duisend ton mielies vir die seisoen, waarvan sestig persent reeds ingevoer is.

Die minister van landbou, Senzeni Zokwana het vroeër gesê die droogte kan nog ‘n ramp vir die hele streek van suidelike Afrika word indien dit voortduur. Vyf provinsies – Noordwes, KwaZulu-Natal, die Vrystaat, Limpopo en Mpumalanga – is tot dusver tot rampgebiede weens die droogte verklaar.

Beurtwater ingestel

Die munisipaliteit Moqhaka – wat Kroonstad, Steynsrus en Viljoenskroon insluit – het die eerste munisipaliteit geword om beurtwater te implementeer.

Volgens ‘n verklaring deur die munisipaliteit sal water nie deurlopend aan inwoners beskikbaar wees nie en sal hulle daagliks slegs sekere tye water in hul krane te wagte kan wees.

Inwoners word ook nie toegelaat om tuinslange te gebruik om voertuie te was of hul grasperke nat te lei nie, en geen gebruik van besproeiingstelsels sal toegelaat word nie.

Swembadeienaars word ook nie toegelaat om hul swembaddens leeg te maak of te vul nie en die afspuit van harde oppervlaktes is verbode.

Die munisipaliteit het gesê inwoners wat nie gehoor gee aan die beperkings nie kan ‘n maksimum boete van R2 000 of gevangenisstraf ontvang.

Weervoorspellers sê inwoners van die noordelike provinsies kan uiteindelik reën verwag in die komende week.

Dit gaan egter nie genoeg wees om die land se leë damme vol te maak nie.

‘n Waterhulpbrondeskundige sê sowat 4 000 megaliter van onbehandelde of gedeeltelik behandelde riool vloei elke dag in ons damme en die land se riviere.

Dr Anthony Turton sê rioolwater is met mening terug in ons drinkwater omdat die huidige droogte die gehalte van die water in die stelsel aantas.

In ‘n ontleding in die Bulletin van die SA Instituut vir Rasseverhoudinge, sê Turton die gemiddelde waterverbruik in Suid-Afrika, is 235 liter per persoon per dag, sowat 26% hoër as die wêreldwye gemiddeld van 173 liter per dag.

Ongeveer 80% van munisipaliteite se rioolstelsels werk nie en daar is geen ingenieursvernuf teenwoordig om dit te herstel nie.

Gauteng se LUR vir gesondheid Qedani Mahlangu sê wateronderbrekings by die Helen Joseph en Rahima Moosa hospitale is opgelos en daar sal geen verdere ontwrigting wees vir operasies en behandeling nie.

Joburg Water moes inderhaas Woensdag watertenkwaens na die hospitale stuur.

Pasiënte wat dialise moes kry is huistoe gestuur, terwyl operasies gekanselleer of uitgestel is.

Joburg Water moes ook watertenkers na gebiede soos Brixton, Greenside, Coronationville en ander voorstede uitstuur weens waternood.

Minister belowe hulp aan veeboere

Die minister van landbou, Senzeni Zokwana, het verligting van R220 miljoen vir veeboere belowe.

Hy het in die Parlement aangekondig dat sy departement geld uit sy bestaande begroting gaan heraanwend vir veeboere wat gebuk gaan onder die ergste droogte in dekades.

Die geld is onmiddellik beskikbaar vir boere wat geen voer meer het vir hul vee nie.

Die portefeuljekomitee oor landbou en landelike ontwikkeling in KwaZulu-Natal het intussen onderneem om boere finansieel by te staan wat deur die droogte geraak word.

Die voorsitter van die komitee, Themba Mthembu sê die besluit is geneem tydens ‘n vergadering in Pietermaritzburg.

Hy sê die presiese bedrag wat beskikbaar gestel gaan word en hoeveel individuele boere gaan ontvang, sal afhang van die skade wat hulle gely het.

Mthembu sê boere kan hul plaaslike kantoor van landbou en landelike ontwikkeling vir meer inligting kontak.

Rou riool vloei deur droogtegeteisterde dorp

Die Mohokare-munisipaliteit in die Vrystaat, wat Smithfield en Zastron insluit, word geteister deur rou riool in die waterkanaal wat in Generaal Hertzogstraat in Smithfield ingeloop het.

Munisipale woordvoerder, Lehlonolo Mafatman, sê hoewel die rioolstelsel herstel word, is daar steeds ‘n krisis met lopende water, maar dit sal die week aandag geniet.

Smithfield gaan gebuk onder ‘n algemene watertekort weens die droogte. Riool het die laaste twee weke in die kanaal beland as gevolg van swak bestuur wat nou aan ‘n “blokkasie” toegeskryf word.

Agt plaaslike munisipaliteite in die Vrystaat se drinkwater-voorsieningstelsels het tans dringend aandag nodig.

Die nasionale departement van waterwese en sanitasie sal onverwyld moet ingryp om krisisse soos in Smithfield die hoof te bied.

Minister Nomvula Mokonyane het in antwoord op ‘n vraag in die parlement gesê ‘n lys van 250 plaaslike munisipaliteite landswyd– wat dringende watervoorsieningsprobleme ondervind – is saamgestel.

Verskeie van die dorpe in die Vrystaat wat reeds vir dae sonder water is as gevolg van die knellende droogte en verouderde infrastruktuur, vorm nie deel van die agt munisipaliteite nie.

Vrystaat premier Ace Magashule het die provinsie maande gelede tot rampgebied weens die droogte verklaar.

Mokonyane sê haar departement het begin om inspeksies by munisipaliteite landswyd uit te voer om die omvang van die probleem vas te stel en ‘n taakspan is reeds in sommige provinsies saamgestel om waterprobleme aan te spreek.

Intussen het haar departement ‘n ooreenkoms met die Deense regering gesluit in ‘n poging om die waterkrisis in die land op te los. Sy sê ingevolge die ooreenkoms gaan daar dringend gekyk word na ‘n langtermynoplossing.

Dit is nie duidelik hoe die Denemarke bevoeg is om ‘n droogteprobleem op te los binne die konteks van voortslepende wanbestuur en korrupsie nie.

Bloedige hitte terwyl WB aardverwarming en armoede bespreek

Suid-Afrikaners in die binneland moet hulle staal teen bloedige hitte in die droë week wat voorlê, het RSG berig.

Die Suid-Afrikaanse Weerdiens het ‘n waarskuwing uitgereik van volgehoue hoë temperature in die noordelike dele van die land, waaronder Limpopo, Gauteng, Mpumalanga en Noordwes.

Die kwik sal in sommige gebiede hoër as 40 grade Celcius styg. Weervoorspellers verwag dat die oostelike dele van die land, insluitend Gauteng en die suidelike deel van Mpumalanga, teen die komende naweek reën kan kry.

Die Wêreldbank het intussen gewaarsku dat 100 miljoen mense teen 2030 armoede in die gesig sal staar indien daar nie nou stappe gedoen word teen aardverwarming nie.

Die bank sê die verskynsel sal gewasse verwoes en die verspreiding van malaria en ander siektes aanwakker.

Die Wêreldbank sê klimaatsverandering het reeds ‘n impak op arm mense wat sukkel om gewasse te groei ten spyte van uiterste weersomstandighede en lae reënval.

Die wêreld se armstes kry minder hulpbronne en is nie voorbereid op toekomstige klimaat-skoktoestande soos erge droogte en stygende seevlakke nie.

Die bank het ‘n beroep gedoen op die wêreldleiers om nou stappe te doen om koolstof-vrystelling te beperk en meer hulpbronne vir armes beskikbaar te stel.

Die VN se beraad oor klimaatsverandering vind oor ‘n paar weke in Parys plaas.