Veiligheid by die land se grootste platinummyne in Rustenburg is opgeskerp nadat sowat 70.000 Amcu-lede vanoggend met ‘n onbepaalde staking begin het.
Veiligheidsbeamptes bewaak tans die ingange van die mynskagte.
Duisende werkers sal na verwagting later vanoggend by die Wonderkopstadion stroom waar die president van Amcu, Joseph Mathunjwa die stakers sal toespreek.
Produksie het gisteraand laat tot stilstand gekom.
Werkers het die skagte van die drie groot platinummyne Woensdagaand verlaat en nie vir die vieruurskof opgedaag nie.
Amcu-lede by goudmyne staak nie saam nie, nadat die Arbeidshof Woensdag uitspraak oor die staking voorbehou het.
Cosatu sowel as Fedusa en NACTU het ‘n NEDLAC-konferensie in Pretoria bygewoon om ‘n gesamentlike strategie te formuleer wat vyandigheide tussen vakbonde kan oplos.
Die president van Cosatu, Sduma Dlamini, sê vakbonde moet byeenkom en hulle verskille bylê.
Hy het ‘n beroep op Amcu gedoen om die konferensie by te woon om te fokus op werklike probleme.
Die helfte van die wêreld se platinummyne kom vandag tot ‘n stilstand wanneer lede van die vakbond, Amcu vir beter salarisse begin betoog, het RSG berig.
Amcu-lede sal by Implats, Anglo American Platinum en Lonmin staak. Implats het bekendgemaak dat hy sy bedrywighede in Rustenburg sluit om sy werkers te beskerm. Werkers wat vir diens aanmeld sal egter steeds betaal word
Die Arbeidshof in Johannesburg het intussen beslis dat Amcu nie kan voortgaan met sy beplande staking by goudmyne nie, totdat die hof op 30 Januarie oor die saak uitspraak gelewer het.
Amcu sou ook by talle goudmyne begin staak het. Die Arbeidshof het besluit dat hy meer tyd nodig het om die voorlegging van alle rolspelers te oorweeg.
Die Kamer van Mynwese het die uitspraak verwelkom en gesê hul grootste prioriteit is om werkers in te lig dat hulle vir skofte moet aanmeld.
Die president van Amcu, Joseph Mathunjwa, het op sy beurt gesê hulle beskou die uitspraak as ‘n oorwinning.
Die komende staking by platinummyne deur die Association of Mineworkers and Construction Union (Amcu) by die platinum- en goudprodusente kan tot geweld lei, skryf ‘n arbeidskenner Jan de Lange in Sake24.
De Lange sê omstandighede by die platinummyne van Anglo American Platinum, Impala Platinum (Implats) en Lonmin, is uniek en verskil van dié by goudmyne.
Die goudmyne waar Amcu gaan staak, is nie marginale myne nie en sluimerende geweld weens ‘n arbeidsgeskil word nie in die vooruitsig gestel nie.
Daarbenewens kan die drie groot platinumprodusente baie baat by ’n uitgerekte staking aangesien dit ‘n geweldige prysstyging op die wêreldmark kan beteken weens die skaarsheid die metaal wat ‘n loondispuut tot gevolg kan hê.
Dit kan selfs die redding vir verliesmakende myne beteken om nie nou te produseer nie omdat ’n staking geen of min lopende koste inhou.
De Lange glo daar is oorgenoeg tekens van ’n “derde mag” wat arbeidsverhoudinge op die platinummyne probeer in die wiele ry en geweld aanhits.
Verskeie sluipmoorde en geïnstigeerde rebellies teen Amcu om NUM se afgang te probeer stuit, kan tot hernieude konflik lei wat die toekoms van die bedryf in die land in die weegskaal kan plaas.
Stakings by platinummyne was lank voor die Marikana-slagting reeds gewelddadig.
Werkers sal waarskynlik nie weer by die NUM aansluit as hulle vertroue in Amcu verloor nie, want die ontnugtering met die NUM is te groot.
Die National Union of Mineworkers (NUM) het ‘n geskiedenis van uitbuiting deurdat hulle werkers by platinummyne al vir dekades lank as kanonvoer vir politieke loopbane en korrupsie misbruik het, skryf De Lange.
Platinummyners voer ’n sukkelbestaan van armoede terwyl hulle een van die waardevolste grondstowwe in die wêreld moet myn.
Amcu eis ’n basiese loon van R12 500 per maand wat deur werkerkomitees ná die Marikana-slagting besluit is.
As Amcu die vertroue van platinummynwerkers verloor, sal dieselfde werkers weer hul eie werkerkomitees vorm, wat tot ‘n bedingingskrisis sal lei.
Werkerskomitees skep anargie want kommunikasie stort daarmee in duie met ‘n kakofonie van stemme en eise wat daaruit opklink.
Die bemiddelaars wat ná die Marikana-slagting met hierdie komitees probeer redeneer het, het dit tot hul skok ontdek. Amcu het juis hierdie anargie gestuit toe hulle op ‘n kritieke tydstip tussenbeide getree het.
De Lange sê ‘n terugkeer na werkerskomitees kan die einde van Suid-Afrika se platinumbedryf beteken.
As Amcu die werkers se vertroue verloor, sal die platinumprodusente ongelukkig ook nie veel slaap daaroor inboet nie. Vir hulle is daar groot winste in die vooruitsig.
Vir die mense in die platimungordel egter, sal dit nag word.
’n Fotograaf van die Daily Sun is Saterdag in hegtenis geneem en aangerand nadat hy foto’s van polisiebeamptes wat omkoopgeld van Chinese winkeleienaars aanvaar, probeer neem het.
Volgens Reggy Moalusi, die adjunkredakteur, is die fotograaf, Ricky Dire na bewering in Rustenburg, Noordwes deur die polisie aangerand, het die koerant Maandag berig.
Die winkeleienaars het Dire gekontak om te kla dat die polisie hulle afdreig vir omkoopgeld.
Moalusi het gesê hulle het regsverteenwoordigers gekry om tussenbeide te tree, en die fotograaf is vyf ure later vrygelaat. Die polisie het glo ook gedreig om Dire tot Maandagoggend toe te sluit.
Volgens Moalusi is Dire se selfoon gekonfiskeer en die foto’s is uitgevee.
Volgens ‘n polisiewoordvoerder, het die beamptes klagtes van intimidasie, crimen injuria en verset teen inhegtenisneming teen Dire aanhangig gemaak. Sy het ook gesê die fotograaf was onder die invloed van drank.
“Hy is in hegtenis geneem omdat hy die polisie beledig het. Toe hulle hom in hegtenis wou neem, het hy hom daarteen verset,” het sy gesê.
Molale sê die polisie is nie bewus van die bewerings oor omkoopgeld nie.
Amcu se president Joseph Mathunjwa het lede aangemoedig om te verseker dat ‘n loonstaking by drie groot platinumprodusente, wat Donderdag begin, te alle tye vreedsaam verloop.
Amcu-lede by Anglo American Platinum, Impala Platinum en Lonmin, almal met myne rondom Rustenburg in Noordwes het oorweldigend gestem ten gunste van industriële aksie.
Dit sal die helfte van die wêreld se platinumproduksie raak.
Die vakbond is verlede week deur die KVBA van ‘n sertifikaat voorsien om by al drie myne te staak, ná loongesprekke ‘n dooiepunt bereik het.
Kennisgewing sal Maandag op werkgewers bedien word dat die staking sal voortgaan.
Mathunjwa sê hulle sal nie van hulle R 12 500 vraag intreevlak afsien nie.
“Ons ontvang ons mandaat van die werkers. Ons het nooit werkers R12 500 belowe nie. Dit is ‘n mandaat van die werkers. Ons is die dienaar van die werkers. Dus kan ons nie besluite neem namens die werkers nie. As hulle more sê hulle wil R15 000 hê, sal ons dit op die tafel plaas soos dit is.
Platinum-aandeel pryse het die hoogte ingeskiet Vrydag nadat stakings by die wêreld se drie grootste produsente platinum pryse tot die hoogste vlak in twee maande laat opskiet het.
Arbeid is ongeveer 50% van die bedryf se kostebasis. Die bedryf sukkel om die val in produktiwiteit en stygende koste aan te spreek.
Lang stakings sal die land aan beduidende buitelandse valuta verliese kos.
Die vraag na ‘n basiese loon van R12, 500 is eenvoudig onbekostigbaar , sê Johan Theron, woordvoerder by Impala .
Terwyl die swakker rand help, kan die loonprysstygings nie vir laer produktiwiteit en stygende koste te vergoed nie.
Die voorste platinumprodusente in Zimbabwe het die spertyd van president Robert Mugabe gehoorsaam en planne voorgelê om voor die einde van 2016 ‘n raffinadery in die land te bou.
Mugabe het platinummyne in die land tot 19 Januarie tyd gegee om voorstelle vir die bou van ‘n edelmetaalraffininadery teen 2016 in te dien of ‘n verbod op onverwerkte grondstowwe te trotseer.
Anglo American Platinum en Impala Platinum, wat die grootste bedrywighede in die land het, het reeds hulle planne ingedien.
Zimabwe het naas Suid-Afrika die grootste platinum-reserwes in die streek.
Die plaaslike geldeenheid is onder druk nadat ‘n vyfjaar-laagtepunt van R10,87 teen die dollar bereik is.
Die verswakking in die geldeenheid is egter besig om ‘n rekordgetal besoekers na die land te lok.
Duisende besoekers stroom na Kaapstad wat deur die New York Times en die Gaurdian in Brittanje aangewys is as die top bestemming in die wêreld vir 2014.
Die stad sê sowat R13 miljard is verlede jaar deur besoekers in die stad bestee en dat dit reeds wil voorkom asof vanjaar net so gunstig sal wees.
Die wisselkoers is veral voordelig vir besoekers uit Brittanje, Amerika, Duitsland en Nederland.
Brigadier Adrian Calitz, het ontken dat die polisie-operasie by op 16 Augustus 2012 te Marikana daarop gemik was om die staking deur Lonmin-mynwerkers te beëindig.
Calitz was die polisie se operasionele bevelvoerder tydens die gebeure naby Rustenburg toe twee twistende vakbonde, Amcu en NUM, mekaar die stryd aangesê het.
Die eerste voorvalle van geweld is aangemeld op 11 Augustus 2012 toe NUM-leiers op hul eie NUM-lede wat wou staak, geskiet het. Hulle wou waarskynlik verhoed dat lede oorloop na hul mededinger Amcu.
Die geweld wat daarna losgebars het, het die daaropvolgende drie dae gelei tot die dood van agt mense, waaronder stakers, polisielede en sekuriteitspersoneel by die myn.
Tydens kruisondervraging deur advokaat Dali Mpofu, ‘n lid van Julius Malema se Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF), het Calitz gesê die polisie se enigste doelwit was om openbare orde te handhaaf.
Mpofu is die regsverteenwoordiger van die families van mynwerkers wat in die voorval dood is. Hy verteenwoordig nie die polisielede of sekuriteitspersoneel wat tydens die oproer vermoor is nie.
Mpofu het vroeër aan die kommissie gesê dat daar bewyse is dat die polisie inligting oor die bewegings van die mynwerkers van Lonmin se bestuur en veiligheidspersoneel ontvang het.
Volgens Mpofu het dit die vermoede laat ontstaan dat die polisie met Lonmin saamgewerk het om die staking te beëindig, en nie onafhanklik opgetree het nie.
Die ANC se adjunk-president Cyril Ramaphosa se oproep vir “meegaande optrede” en die weermag se betrokkenheid in die Lonmin-staking was ‘n “eufemisme vir dodelike geweld”, het Mpofu vroeër gesê.
Hy het Ramaphosa se rol belig tydens kruisondervraging van die Nasionale Unie van Mynwerkers (NUM) se president Senzeni Zokwana voor die Marikana-kommissie van ondersoek.
Die dood van 44 mense tydens ‘n onbeskermde staking deur rotsbooroperateurs in diens van Lonmin, word deur sommige ontleders voor die deur van Ramaphosa gelê, aangesien sy maatskappy Shanduka 18% van Lonmin besit.
Mpofu het verwys na ‘n ketting van e-posse waarin Ramaphosa die ontplooiing van die weermag en die polisie vir “meegaande optrede” wat geneem moet word, aanbeveel om die staking te beëindig.
Drie swart mans is in hegtenis geneem na die moord op die takvoorsitter van die National Union of Mineworkers (NUM) op Marikana in Noordwes.
Brig. Thulani Ngubane sê die drie verdagtes – tussen die ouderdom van 33 en 37 – is vroeër vandeesweek in Nkaneng, Wonderkop Uitbreiding 2, gearresteer.
Ngubane sê die drie mans sal binnekort in die landdroshof in Rustenburg verskyn.
William Setelele (46) is verlede week agt keer in die Nkaneng-lokasie geskiet. – Sapa
‘n 27-Jarige swart man in hegtenis geneem in verband met nog ‘n moord by Marikana buite Rustenburg, het Noordwes polisie gesê.
Die mans is in die Groep 5-seksie van die Lonminmyn in hegetenis geneem, waar die moord gepleeg is.
Die aanvaller het sy slagoffer in bors bors gesteek en hy is op die toneel dood.
Gerugte wil dit hê dat die moord verband hou met die twis tussen die twee strydende vakbonde, maar die polisie sê dit is nie bekend of die oorledene aan een van die strydende vakbonde, die NUM of Amcu behoort het nie.
Die NUM-leierskap sal Maandag met die polisie vergader oor vordering in die ondersoek na die moord van een van die takvoorsitters by die Westelike platinum-afdeling naby Koppie verlede week.
Die polisie en veiligheidsbeamptes van ‘n private maatskappy hou die situasie dop by die Twickenham Platinummyn naby Burgersfort in Limpopo waar ‘n groep plaaslike inwoners op ‘n koppie saamgetrek het.
Inwoners in die gemeenskap het gister op ‘n plundertog gegaan en die pad na die myn versper en geëis om die bestuur te sien.
Hulle eis dat die herontplooiing van myners vanaf Rustenburg en ander gebiede na die Twickenham-myn gestaak word.
Hulle beskuldig die myn daarvan dat plaaslike mense se werk van hulle weggeneem word.
Vyf-en-veertig mense wat gister in verband met openbare geweld en kwaadwillige saakbeskadiging in hegtenis geneem is, sal môre in die Mecklenburg rondgaande hof verskyn. – RSG
Onrus in die mynbousektor het Suid-Afrika ontstig, maar die voortdurende chaos het die land se platinumgordel baie swaar getref, wat selfs die voortbestaan van ‘n hele stad in die gedrang bring.
Eers was daar die geweld en toe die gepaardgaande afleggings.
Ná maande van arbeidsonrus en jare van hoë koste, beplan twee topmaatskappye in Rustenburg om skagte te sluit en duisende poste te beëindig.
Anglo American Platinum gaan drie van sy bedrywe hier sluit en vanaf September 4 800 poste tot niet maak; dit kom ‘n jaar ná die Marikana-massaslagting by die naburige Lonmin-myn.
Lonmin, waar 34 mynwerkers ‘n jaar gelede deur die polisie doodgeskiet is, het reeds verlede jaar ‘n skag voorlopig gesluit.
Vir die stad van Rustenburg, waar mynbou amptelik 77 persent van die ekonomie verteenwoordig, kan die uitwerking rampspoedig wees.
Plaaslike sakemanne, vanaf ‘n dienstekonsultant soos Ben Roothman tot straatsmouse soos Tomaz Utui, vrees dat die verlies aan werksgeleenthede ook ‘n verlies aan klante gaan beteken.
Vir elkeen wat afgedank word, verloor ‘n hele huishouding sy inkomste, dus word duisende meer daardeur geraak, meen Roothman.
“Dis ‘n uitgemaakte saak dat dit ‘n besliste uitwerking op Rustenburg sal hê,” vertel hy aan AFP.
Utui, wat versnaperinge, klere en sigarette smous buite Amplats se Khmanani-skag, wat binnekort gesluit gaan word, voorsien ‘n duister toekoms as die mywerkers verdwyn.
“Daar is niks anders hier nie. Ons kan niks verkoop as dié manne nie werk nie.” Dit gebeur reeds, sê hy. “Hulle het net nie meer geld nie.”
Volgens die voorsitter van die plaaslike kamer van koophandel, Pieter Malan. “is die gevolge op die mikro-vlak enorm”.
“Vir mediumgrootte maatskappye wat dienste direk aan die myn lewers, is dit pynlik,” voeg hy by.
Rustenburg is 162 jaar gelede deur die Voortrekkers gestig en was aanvanklik ‘n boerderygemeenskap.
Sedert die 1920s is platina – wat nou oorwegend in katalisators en juweliersware gebruik word – in die gebied gemyn, wat by geoloë as die Bosveld-stollingskompleks bekend is.
Rustenburg was ‘n gasheerstad vir die 2010-wêreldsokkerbeker en was in daardie jaar die land se snel groeiendste metropolitaanse gebied, volgens regeringsyfers.
Tans groei die stad steeds teen ‘n rasse tempo.
Moderne behuisingskomplekse verrys oral om die stad en die streek se luukse-oorde en wildreservate lok steeds toeriste by die duisende.
Met omtrent 70 persent van die wêreld se platinumproduksie wat van die gebied afkomstig is, het die stad tot nou toe die op-en-af-bewegings van mynbou-aktiwiteit gevolg.
Maar die skaal van die mees onlangse onrus laat vele vir moeilike tye vorentoe vrees.
Verlede jaar se stakings het die wêreldwye produksie van die metaal met 13 persent laat afneem, die laagste in 12 jaar, volgens syfers van die Londense edelmetalefirma, Johnson Matthey.
Weens die produksie wat tot stilstand gekom het, het Suid-Afrika in die geheel ‘n volle $1,15 miljard aan inkomste ingeboet, maar in Rustenburg is die kontrakteurs – wat werksgeleenthede aan ten minste 30 000 mense verskaf – besonder hard getref.
Verlede jaar reds het die ingenieurs- en boufirma Murray & Roberts sy kontrakte met die nabygeleë Aquarius Platinum en Lonmin opgesê.
Soos wat immer stygende lopende koste en arbeidsonrus beleggers tot kommer oor Suid-Afrika stem, bestaan vrese dat Rustenburg met sy myne in duie mag stort, soos wat al met ander “spookdorpe” gebeur het.
Driehonderd kilometer ver hiervandaan is daar ‘n waarskuwing dat dit wel kan gebeur.
Welkom, met sy optimistiese Afrikaanse naam, het eens op ‘n tyd ‘n kwart van die wêreld se goud geproduseer en ongeveer 170 000 mense in die mynbedryf van werk voorsien.
Maar die stad se bloeityd is lank reeds verby. Die dalende mynboubedryf verskaf vandag werk aan 30 000 mense, terwyl daar met hoë koste en lae goud-inhoud geworstel word.
Om ‘n soortgelyke afgang te vermy, wil Rustenburg se kamer van koophandel hê dat die stad se ekonomie moet aanpas ten einde die uiteindelike agteruitgang van mynbou te oorleef.
“Ons moet baie meer bekommer oor wat ons 30 jaar van nou af gaan doen,” sê Malan.
“Hoe raak ons minder afhanklik van mynbou? – dis die belangrikste vraag.” – AFP
Mynwerkers by Amplats in Rustenburg in Noordwes gaan die maatskappy se aflegging van seweduisend werkers teenstaan.
Werkers se toekoms is steeds onseker omdat werkers nog moet besluit of hulle skeidingspakkette gaan aanvaar of verplaas wil word.
‘n Massavergadering is gister gehou deur ‘n taakspan by Khuseleka 2 en die Khomanani 1 en 2 skagte. Amplats beplan om sowat 7-duisend werkers teen Maandag af te dank, maar myners sê hulle gaan dit betwis.
Dit is vandag die laaste dag wat werkers om skeidingspakkette kan aansoek doen. ‘n Lid van die taakspan, Gadaffi Mdoda sê hulle gaan ‘n dispuut indien by die Kommissie vir Bemiddeling, Versoening en Arbitrasie en ook die howe nader.
Hy sê die werkers is militant en bereid om die afleggings te beveg.
Intussen gaan die National Union of Mineworkers sy lede raadpleeg nadat hy vroeër die Kamer van Mynwese se finale salarisverhogingsaanbod van die hand gewys het.
Goudmynmaatskappye se laaste aanbod is om basiese salarisse met tussen 6 en 6,5% te verhoog. Die NUM se woordvoerder, Leshiba Seshoka het die aanbod as lagwekkend bestempel.
Die NUM en Amcu eis verhogings van tussen 60- en 150-persent.
Die vakbond, Solidariteit het vir meer tyd gevra om die aanbod met sy lede te bespreek. Die hoofonderhandelaar vir die goudprodusente, Elize Strydom sê die aanbod kom neer op ‘n gewaarborgde salaris van R9 170 per maand op intreevlak. – RSG
‘n Myner is Maandag doodgeskiet by ‘n woongebied in Wonderkop, naby Lonmin se Marikanamyn buite Rustenburg, het Noordwes-polisie gesê.
Die 44-jarige vrou is in die kop geskiet terwyl sy teruggekeer het van ‘n winkel op Wonderkop om 12:30, het brig. Thulani Ngubane gesê.
“Dit is ‘n myn residensiële gebied wat nie ver van Rowland Shaft is nie en in die nabyheid van die National Union of Mineworkers (NUM) en Association of Mineworkers and Construction Union se kantore by Lonmin.”
Die vrou, wat gewerk het op vier Belt Shaft, was van diens af ten tye van haar dood. Ses 9mm patrone is gevind.
‘n Moorddossier is geopen. Die motief is nog nie bekend nie.
Ngubane kon nie NUM se vroeëre bewering bevestig dat die vermoorde vrou ‘n NUM-organiseerder was nie.
Noordwes se polisie kommissaris Lt-genl Zukiswa Mbombo het ‘n beroep op plaaslike inwoners gedoen om nie te spekuleer oor die motief vir die moord nie.
Vroeër, het NUM se woordvoerder Lesiba Seshoka gesê in ‘n verklaring dat die vrou ‘n vakbondorganiseerder was.
“Ons is teleurgesteld dat te midde van die toenemende sluipmoorde in Marikana en die breër Rustenburg-area, daar nie enige vordering met betrekking tot die inhegtenisneming en vervolging van die verdagtes is nie,” het hy gesê.
“Terwyl baie van die verdagtes bekend is aan die polisie, is nie een in hegtenis geneem of vervolg nie.”
Seshoka het gesê Lonmin-vakbondverteenwoordigers is opdrag gegee om terug te keer om te werk, selfs al het die NUM gewaarsku dat dit nie veilig is nie.
“Die vakbond is bekommerd dat die maatskappy se pre-okkupasie met winste en die polisie se onbevoegdheid kan lei tot ‘n ernstige bloedbad in Rustenburg,” het Seshoka gesê.
Kommentaar van Lonmin was nie onmiddellik beskikbaar nie.
Cosatu het gesê dit is tragies dat die moord gebeur het dae voor die 16 Augustus-herdenking van die Marikana-slagting.
In die vorige week, is 10 mense, onder wie twee polisiebeamptes en twee veiligheidswagte, dood in staking-verwante geweld.
Veiligheid by die land se grootste platinummyne in Rustenburg is opgeskerp nadat sowat 70.000 Amcu-lede vanoggend met ‘n onbepaalde staking begin het.
