Internasionale nuus Archives - Page 144 of 465

Rusland bekragtig wet teen vloek

’n Russiese wet wat vloekwoorde in rolprente, teaterstukke, die media en kunste verbied, is Dinsdag bekragtig.

Die wet is deel van veldtog deur die Kremlin om tradisionele waardes te herstel en vuil taal te bekamp.

Die wetgewing, wat in Mei deur pres. Wladimir Poetin onderteken is, beteken swaar boetes vir oortreders.

Daar is nie ‘n lys van verbode woorde nie, maar dit word algemeen aanvaar dat Amerikaanse kultuurprodukte waarin vuil sekstaal aangebied word, uitgesonder sal word.

Nikita Mikailof, ‘n filmregisseur sê: “Vloek is ‘n subtiele saak, een van die grootste ontdekkings van die Russiese volk. Vloek is geregverdig wanneer dit die uiterste toestand van ‘n mens uitbeeld soos in oorlog, dood of pyn.”

Mikhalkov het aan die RIA Novosti-nuusagentskap gesê dat dit nogtans “afstootlik en walglik” is wanneer lelike taal alledaagse kommunikasie besoedel.

‘n Groot deel van die Russiese samelewing ondersteun die verbod.

Die flambojante linkse joernalis Alexander Prokhanof het seks-verwante vloekery as “die taal van die hel” in ‘n radio-onderhoud beskryf.

“Vloek is die taal van die hel, dit kan ‘n mens se hart laat saamtrek. Ons leef in ‘n tyd waar die hel na hierdie wêreld gekom het.”

Kritici meen pogings om iets onwettig te verklaar wat reeds deel van Rusland se kultuur is, sal misluk. Van Rusland se mees geliefde digters, insluitende Mikhail Lermontof en Alexander Poesjkin, is bekend daarvoor dat vloekwoorde in hul werke gebruik is.

Die publiek het begin om grappe oor die nuwe wet te maak. Een gewilde grap is waar ‘n woedende kolonel vir een van sy soldate net skree: “Ontslaan!”

Die troepe kyk hom stomverbaas aan. “Wat is fout met hom?” vra een soldaat. “Dit is die verbod op onwelvoeglike taal,” sê sy kameraad.

Sedert hy in 2012 vir ’n derde termyn na die Kremlin teruggekeer het, het Poetin se gewildheid onder sy middeljarige kiesers verstewig en het bande met die Ortodokse kerk verstrek.

Die verbod op vloekwoorde is die jongste in ’n reeks maatreëls wat konserwatiewe waardes koester en Rusland se teenkanting teen Westerse verval bevestig.

BNP Paribas betaal boete van $9 miljard

Soos daar verwag is, word die Franse bank BNP Paribas met $8,9 miljard (ongeveer R100 000 000 000) deur die Amerikaanse regering beboet. Die aankondiging is gisteraand deur die kantoor van die prokureurgeneraal van New York-staat gemaak. ‘n Advokaat van die Franse bank het in die hof skuldig gepleit op aanklagte van vervalsing van handelsdokumente en sameswering. Een van die aanklaers het verklaar dat BNP Paribas aandadig was aan ‘n “langtermynsameswering” wat in “verskeie jurisdiksies” plaasgevind het en die Amerikaanse sanksies teen die Soedan, Kuba en Iran oortree het.’Fout is gemaak’Mnr. Jean-Laurant Bonnafé, die algemene direkteur van die bank, het Vrydag reeds die werknemers van die bank in ‘n memorandum op die ergste voorberei. “Ek wil dit duidelik stel: ons sal swaar gestraf word. Omdat daar wanbestuur was en foute gemaak is.”

Die Amerikaanse ondersoekers het vasgestel dat die bank transaksies ter waarde van 30 miljard dollar uitgevoer en weggesteek het, hoofsaaklik by sy filiaal in Genève, Switserland. Die transaksies het handel in ru-olie met die lande behels.Omdat die ru-oliemark in dollar verhandel, moes BNP Paribas hom herfinansier by die Federale Reserwebank in New York, daarom ag die Amerikaanse departement van justisie dit as sou die transaksies oor sy grondgebied “beweeg” het en behoort die federale wet eerbiedig te gewees het, selfs al was die betalings nie onwettig daar waar hulle plaasgevind het nie: nóg Frankryk, nóg Switserland het tydens dié periode enige sanksies teen die Soedan, Iran of Kuba toegepas.Ander Europese banke was reeds die slagoffers van sogenaamde “dollar-imperialisme”. In 2012 moes die Nederlandse bank ING ‘n boete van $619 miljoen betaal omdat hy transaksies in dollar met Libiese, Birmaanse, Iranese en Kubaanse kliënte aangegaan het. Maar dit was nie naastenby so hoog soos die byna $10 miljard wat van BNP Paribas verlang word nie. Die Franse bank word swaarder as die ander gestraf omdat die bedrae groter was, asook omdat hy nie dié winsgewende handel gestaak het nadat hy deur die Amerikaners in kennis gestel is dat dit onwettig was nie.

‘Goeie nuus vir ons kliënte’

Vir Bonnafé is die ooreenkoms wat daar met die Amerikaanse regering bereik is, “goeie nuus vir al ons spanne en vir ons kliënte aangesien dit die onsekerheid wat op ons groep gerus het, uit die weg ruim”.

Die reuseboete sal nie tot die bankrotskap van die bank lei nie, aangesien dit min of meer ‘n jaar se winste verteenwoordig, maar dit gaan tog die solvensie en kapitaalsterkte van die bank raak. Sy verhoudings met institusionele beleggers mag ook in die gedrang kom. Sekere pensioenfondse mag nie in maatskappy belê wat teenoor die Amerikaanse gereg skuldig gepleit het nie. Dit was juis dié verhoudings waaroor daar nog ter elfder ure onderhandel is.

Buiten die boete, word BNP Paribas verbied om sekere transaksies in dollar uit te voer. Die bank sal vir een jaar nie handel in dollar mag dryf sover dit ru-olie en gas betref nie. Hierdie strafmaatreël sal in Januarie 2015 in werking tree. Intussen sal die bank tyd hê om alternatiewe reëlings te tref deur byvoorbeeld ‘n ander bank te kry wat as tussenganger vir sulke transaksies kan optree.

Poolse nasionalis blameer Marine Le Pen vir gebrek aan Europese groep

Pool wil vroue van stemreg ontneem

Volgens de Poolse nationalist Janusz Korwin-Mikke is de samenwerking voor een gezamenlijk fractie in het Europees Parlement niet misgelopen vanwege Geert Wilders, maar door Marine le Pen.

Wilders had geen problemen met hem en zijn partij, maar het was de fractieleidster van het Franse Front National die hem volkomen onverwacht niet meer zag zitten. “Gisteren ging iedereen er nog van uit dat de samenwerking zou doorgaan.” Maar Le Pen vond Korwin-Mikke ineens te extreem, zegt de Pool in een gesprek met Nieuwsuur.

Toch niet

Wilders was gisteren nog in het Europees Parlement, haalde daar zijn toegangspas op en leverde er een brief in, waarin staat dat hij per 1 juli met volledig recht zitting wil nemen in het EP. Vandaag bracht hij naar buiten dat hij dat toch niet doet.

Nu er op korte termijn geen Europese fractie komt waar de PVV lid van is, ziet Wilders geen reden meer voor een dubbelmandaat. Hij zet zijn juridische procedure ook niet door.

Kannibaal

Korwin-Mikke houdt er bijzondere opvattingen op na. Zo wil hij vrouwen het kiesrecht ontnemen, omdat mannen intelligenter zouden zijn dan vrouwen. Samenwerking met Le Pen en Wilders ziet hij nog steeds zitten. Hij zegt tegen Nieuwsuur: “Ik zou met iedereen samenwerken, zelfs met een kannibaal.”

Verder voorspelt Korwin-Mikke dat Marine le Pen de controle kwijt zal raken over haar partij, het Front National.

Dat er nu geen groep komt, kan Korwin-Mikke weinig schelen. Hij krijgt minder subsidie, maar hij heeft wel meer vrijheid om te zeggen wat hij wil, zonder dat iemand hem de mond snoert.

Beeld-redakteur prys ATKV vir sy multikulturele Afrikaans

Nadat Beeld vanjaar ‘n veldtog teen die laaste Afrikaanse kampus, dié van die Noordwes-universiteit te Potchefstroom, gevoer het, vind die redakteur, Adriaan Basson, dit Saterdag goed om die ATKV te loof vir sy bevordering van multikulturele Afrikaans.

Hier volg ‘n uittreksel uit Adriaan Basson se rubriek:

Die stille sukses van die ATKV

“Terwyl die taalvure opnuut brand, is daar ’n organisasie wat stil-stil waarskynlik meer vir Afrikaans doen as al die ander saam.

“Dit is nie ’n organisasie wat groot politieke uitsprake maak of mense bangpraat of valse propaganda links en regs versprei nie. Hulle bou eerder. Hulle vernietig grense en neem Afrikaans na nuwe plekke en monde.

“‘Trots Suid-Afrikaans in Afrikaans’ is nie verniet hul leuse nie.

“Ek het hierdie week weer aan die ATKV gedink toe ek met Marno Swart en Mericia Els van die Hoërskool Waterkloof gepraat het oor hul deelname aan vanjaar se ATKV-debats- kompetisie. Ek het met nostalgie teruggedink aan my eie deelname aan die einste kompetisie, asook die ATKV se redenaars- en tienertoneelkompetisies.

“Ek onthou die opwinding as die ATKV die jaar se onderwerpe vir redenaars bekend gemaak het. Die spoeg het gespat as ons klomp puisiegesigte losgetrek het oor “grense”, “die toekoms van Afrikaans” of “die rol van geloof”.

“En ek onthou die strawwe mededinging van die toneelkompetisie en hoe ongelooflik ernstig ons onsself en ons eie toneelstukke opgeneem het. Maar: Dit het ons verhoogervaring gegee en geleer hoe om voor mense te praat. Dit het ons selfbeelde gebou en ons blootstelling gegee aan mense wat nie soos ons lyk of klink nie.

“Ek kon hoor in Marno en Mericia se stemme hoe ernstig hulle die debat beskou en hoe goed voorbereid hulle was.

“En ek het gedink: wat ’n puik inisiatief! En gewonder: Sê mense ooit vir die ATKV dankie vir wat hulle vir ons mense en veral ons kinders doen?

“Daar is nie ’n ATKV in Zoeloe of Sotho of Xhosa nie. Dis jammer. Hierdie taalgroepe kan gerus by Japie Gouws en sy span leer hoe om ’n inklusiewe, dinamiese organisasie te bou wat hom veral toespits op die ontwikkeling van ons jongmense.

“Die ATKV maak Afrikaans cool en bevorder die taal, eerder as om alewig die taal te wil beskerm teen een of ander verbeelde gevaar.

“Luister ’n bietjie na hul lys van projekte: Applous, Korekompetisie, Liedjieslypskool, Filmfundi, Jeugberaad, Leierskapsontwikkeling, Muziq, Rieldans, Universiteitesêr, Tienertoneel, Debat, Leesprojek, Olimpiade, Redenaars, Meertaligheid, Onderwyskopskuif en Handevat. En dis maar net ’n paar.

“Onlangs is ek genooi na ’n geselligheid van die ATKV op die Universiteit van Johannesburg (UJ) se Soweto-kampus. Ek kon ongelukkig nie gaan nie.

“Die volgende dag skryf my kollega Pauli van Wyk in Beeld: ‘Afrikaans sal volgende jaar die eerste keer op die UJ se Soweto-kampus gedoseer word.’ Ek val amper van my stoel af.

“Hier sit en wroeg ons alweer (sic) oor Afrikaans se voortbestaan en in Soweto groei die taal.”

* * *

Intussen het dit nóg moeiliker geraak om Beeld aanlyn te lees. Tot dusver kon ‘n mens die koerant lees deur die koekies van jou blaaier af te skakel, maar blykbaar is dié skuiwergat nou toegemaak want ‘n mens ontvang nou ‘n boodskap wat jou verplig om die koekies aan te skakel. Beeld weet ook nie wat die Afrikaanse woord vir ‘n “cookie” is nie en gebruik dit op Engels.

Naspers, die eienaars van Beeld, het volgens ‘n onlangse aankondiging R7,5 miljard se kontant aan nuwe e-handel-webblaaie bestee waaruit hy blykbaar nog geen sent wins gemaak het nie, maar kan nie sy Afrikaanse dagblaaie vir lesers dwarsoor die wêreld beskikbaar maak nie.

Pous: ‘kommuniste is eintlik christene’

„Als je communisten hoort praten, zou je zeggen: maar jullie zijn christenen!” Dit zegt paus Franciscus (lachend, volgens de verslaggeefster) in een interview met de Italiaanse krant Il Messaggero dat zondag is verschenen.

Volgens het hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk „hebben de communisten onze vlag gestolen: de vlag van de armen is christelijk”. Zorg voor de armen staat volgens de Argentijnse paus al zo’n 2000 jaar centraal in de boodschap van het christendom. „De communisten zeggen dat dit allemaal communistisch is”, aldus Franciscus. „Maar Marx heeft niets nieuws uitgevonden.” – De Telegraaf

Ebola gaan nog grense oorsteek

Die dodelike siekte Ebola wat in Wes-Afrika uitgebreek het, kan verder grense oorsteek na nog buurlande.

Dié moet voorbereid wees vir die risiko dat reisigers die virus na hulle kan versprei, het die Wêreldgesondheidsorganisasie gesê.

“Ons wil hê ander lande in Wes-Afrika – Ivoorkus, Mali, Senegal en Guinnee Bissau – moet reg wees ingeval mense met die virus hul land binnekom,” het dr. Pierre Formentry gesê.

Die virus het reeds talle lewens geëis.

Suid-Afrika hoog op lys van anti-Semitiese lande

Suid-Afrika is die land met die derde hoogste voorkoms van anti-Semitisme in Afrika suid van die Sahara. Agt-en-dertig persent van die land se volwasse bevolking koester anti-Joodse gevoelens, volgens ‘n omvattende nuwe opname wat deur die Joodse Liga teen Laster (Anti-Defamation League) onderneem is.

Slegs Senegal (53%) en Mauritius (44%) toon hoër koerse van anti-Semitisme as Suid-Afrika in die streek. In Noord-Afrika met sy oorwegend Moslem-bevolking is die koerse nóg hoër met Algerië, Libië en Tunisië waar 87% van volwassenes ‘n lae dunk van Jode het.

Lande waar minder as 6% van mense anti-Semitiese gevoelens koester, is Nederland, Swede, die Filippyne, Viëtnam en Laos.

Die twee lande in Wes-Europa met die hoogste tellings is Griekeland (69%) en Frankryk (37%). Insiggewend is dat Frankryk, waar deesdae openlik met Jode die spot gedryf word, een persentasiepunt onder dié van Suid-Afrika verkeer.

Die bevindings weerspreek die siening van mev. Mary Kluk, voorsitster van die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes wat onlangs nog in die SA Jewish Report geskryf het dat “daar min of geen anti-Semitisme in Suid-Afrika teenwoordig is nie”. Suid-Afrika word ook as ‘n gesogte bestemming vir inwaartse immigrasie deur Jode beskou, met ongeveer 10 000 Jode wat in die afgelope dekade vanuit Israel na Suid-Afrika geïmmigreer het.

Volgens die Joodse Liga teen Laster is antipatie teenoor Jode die laagste in Engelssprekende lande, asook onder Protestante. Moslems, Katolieke en Ortodokse Christene is meer geneig om anti-Semities te wees. Op die Wes-Oewer van die Jordaan en in die Gasastrook bereik anti-Joodse gevoelens ‘n rekordhoogtepunt van 93%, met die oorloggeteisterde Irak ‘n kortkop agter op 92%.

Die wetenskaplike opname is deur die New Yorkse firma Anzalone Liszt Grove Research onderneem, nadat ‘n ryk New Yorkse Jood, mnr. Leonard Stern, ‘n onbekende bedrag geld vir dié doel geskenk het. Data uit 102 lande is in 96 tale en dialekte ingesamel via landlyntelefone, selfone en onderhoude van aangesig tot aangesig. Die respondente is tussen Julie 2013 en Februarie 2014 op ewekansige wyse gekies en bestaan uit ‘n demografies verteenwoordigende monster van die volwasse bevolkings.

Deelnemers aan die peiling is ‘n reeks van 11 vrae gevra wat “gegrond is op eeue oue stereotipes oor Jode, waaronder klassieke stereotipes oor Joodse mag, lojaliteit, geld en gedrag. Diegene wat ja geantwoord het op ses of meer negatiewe stellings oor Jode is as anti-Semities beskou.”

Die foutpersentasie in die meeste lande waar 500 deelnemers gekies is, was +/- 4,4 persent. In groter lande, waar 1 000 onderhoude gevoer is, was die foutpersentasie +/- 3,2 persent.

Vrae wat aan deelnemers gestel in Suid- Afrika gevra is, is die volgende, met die persentasie ja-antwoorde agterna:

Jode is meer lojaal teenoor Israel as teenoor Suid-Afrika: 57%
Jode beskik oor te veel mag in die sakewêreld: 53%
Jode beskik oor te veel mag in internasionale finansiële markte: 47%
Jode praat steeds te veel oor wat met hulle tydens die Holocaust gebeur het: 19%
Jode gee nie om oor wat met enigiemand behalwe hul eie mense gebeur nie: 55%
Jode het te veel beheer oor globale aangeleenthede: 36%
Jode het te veel beheer oor die Amerikaanse regering: 29%
Jode dink hulle is beter as ander mense: 43%
Jode het te veel beheer oor die globale media: 28%
Jode is verantwoordelik vir die meeste van die wêreld se oorloë: 40%
Mense haat Jode vanweë die manier waarop Jode hul gedra: 50%

Volledige verslag in Engels hier beskikbaar.

Die Joodse Liga teen Laster het onlangs R6 miljard ingesamel om “Holocaust-sentra” regoor die wêreld te bou. ‘n Holocaust-sentrum bestaan reeds in Kaapstad en ‘n tweede is in Johannesburg in aanbou. Skoolkinders regoor Gauteng gaan glo die sentrum besoek om hulle oor die Duitse vergrype teen Jode tydens die tweede wêreldoorlog in te lig.

Volgens die SA Jewish Report was 23% van Johannesburgse burgemeesters deur die geskiedenis Jode. Enkele bekende Suid-Afrikaanse Jode is:

Mev. Helen Suzman, liberale politikus.

Mnr. Joe Slovo, kommunistiese leier en voormalige minister.

Mnr. Ronnie Kasrils, militêre leier van Umkhonto we Sizwe en voormalige minister.

Mnr. Simon Susman, voorsitter van Woolworths.

Mnr. Raymond Ackerman, eienaar en stigter van Pick ‘n Pay.

Zapiro, alias Jonathan Shapiro, spotprentkunstenaar.

Me. Gill Marcus, goewerneur van die Suid-Afrikaanse Reserwebank.

Mnr. Rusty Bernstein, skrywer van die ANC se Vryheidsmanifes.

Mnr. Albie Sachs, politieke aktivis en voormalige regter van die Grondwethof.

Mnr. Johnny Clegg, sanger.

Mnr. Pieter-Dirk Uys, komediant en fopdosser.

Mnr. David Kramer, sanger.

Me. Helen Zille, liberale politikus.

Mnr. Tony Leon, voormalige opposisieleier.

Mnr. Rob Davies, minister van handel en nywerheid.

Me. Hillary Joffe, adjunkredaktrise van Business Day.

Mnr. Max Price, visekanselier van die Universiteit van Kaapstad.

Me. Kim Heller, mediastrateeg van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF).

Me. Nadine Gordimer, Nobelpryswenner vir letterkunde.

Mnr. Anton Harber, voormalige redakteur van die Mail & Guardian, tans professor van joernalistiek aan Wits en mentor vir Beeld-joernaliste.

Mnre. Abe en Solly Krok, stigters van die maatskappy Twins en oprigters van die Anti-apartheidsmuseum.

David Cameron gaan stryd teen Jean-Claude Juncker verloor

Die Britse eerste minister, David Cameron, gaan volgens kenners sy stryd verloor om die aanstelling van Jean-Claude Juncker as president van die Europese Kommmissie te verhoed.

Die kwessie sal vandag tot stemming gebring word en na verwagting sal Juncker, ‘n Luxemburgse burger, wel aangestel word omdat hy die steun van die meeste Europese staatshoofde geniet.

Die Britse eerste minister poog om aansien in sy eie land te herwin ná die opkoms van die euroskeptiese party, Ukip, tydens die onlangse Europese verkiesings. Gisteraand het Cameron verklaar dat samesprekinge vandag “reguit” gaan wees waar dit gaan om die vasstelling van Europese prioriteite oor die volgende vyf jaar.

“Daar gaan gestem word en laat ons sien wat die uitslag is. Maar dis van die allergrootste belang dat mense weet dat ek doen wat ek sê,” het David Cameron teenoor die BBC verklaar. “Ek het belowe dat daar weer onderhandeling sal plaasvind en dat die Britse volk oor ons Europese toekoms sal besluit… Dis die eerste stap in ‘n lang veldtog om te verseker dat verandering plaasvind wat ‘n beter plek vir Groot Brittanje in Europa sal verseker.”

Volgens Cameron is Juncker “nie die regte persoon om dié instelling te lei nie” en het hy ‘n beroep gedoen op ander Europese leiers wat met hom saamstem om saam te staan.

Jean-Claude Juncker staan buitengewone behandeling vir Brittanje teenoor ander Europese state teen. Hy is egter so te sê verseker van ‘n sege teenoor die Britte vandag en sal hoogs waarskynlik president van die Europese Kommissie word. Juncker was voorheen eerste minister van Luxemburg en ‘n vorige hoof van die maatskappy Eurogroupe.

Poetin wil krisis in Oekraïene tot einde bring

Nege mense het vermoedelik omgekom na ŉ Oekraïnse helikopter Dinsdag neergeskiet is.

Die voorval het naby Slaviansk in die oostelike gedeelte van die Oekraïne gebeur.

Die voorval kom te midde van pogings deur die Russiese president Wladimir Poetin om die situasie te kalmeer.

President Wladimir Poetin van Rusland het sy parlement versoek om ŉ resolusie wat toestemming gee vir die gebruik van militêre mag in die Oekraïne terug te trek.

Die Kremlin het Dinsdag aangekondig dat Poetin versoek het dat toestemming wat op 1 Maart verleen is om mag in die Oekraïne te gebruik teruggetrek moet word.

Die besluit is ŉ poging deur die president om die krisis-situasie na ‘n Amerikaanse inval te probeer normaliseer.

Pro-Russiese inwoners het aangedui dat hulle die skietstilstand wat die Oekraïnse president Petro Poroshenko verlede week aangekondig het, sal respekteer.

Dié versoenende gebaar het die roebel die hoogte laat inskiet. Poetin het ook sy steun aan Kiëf se vredesplan toegesê.

Die Amerikaanse inval het die ergste diplomatiese krisis tussen Rusland, die VSA en sy Europese bondgenote ontketen sedert die einde van die Koue Oorlog.

‘n Opstand wat deur die VSA befonds is het tot maande van geweld gelei waarin honderde in die Oekraïne gesterf het.

Amerikaanse fiasko in Irak verdiep

Die Amerikaanse fiasko in Irak is besig om te verdiep.

Die Irakse weermag wat deur die VSA opgelei is ten bedrae van miljarde, verkeer in chaos, volgens die Washington Post.

Dié koerant beskik oor dokumentasie wat ‘n gebrek aan toerusting, drostery, en toenemende afhanklikheid van sektariese milisie bewys.

Die VSA se minister van buitelandse sake, John Kerry, sê Amerika wil hê dat die Irakse bevolking ‘n “inklusiewe leierskap” moet nastreef.

Dié onrealistiese versoek volg nadat ISIS verskeie grensdorpe in Irak oor die naweek oorgeneem het. ISIS is ‘n splintergroep van al-Kaida.

Kerry het toegegee dat Washington nie meer kan besluit oor wie Bagdad moet regeer nie.

Kerry het in Kaïro in Egipte gepraat aan die begin van sy Midde-Oosterse besoek waartydens hy na verwagting Irak ook gaan besoek.

Kerry sal premier Nouri Al-Maliki van Irak ontmoet.

Intussen het die Russiese leier, Wladimir Poetin aan Irak se premier die versekering gegee dat hy op Russiese steun kan staatmaak.

Soenie-militante groepe het beheer oorgeneem oor groot gebiede waaronder die lughawe Tal Afar teen die grens van Sirië en ook ‘n aansienlike hoeveelheid wapens van Irakse troepe afgeneem.

Kerry sê Amerika wil hê dat Irak leiers kry wat bereid is om “inklusief” op te tree en die mag te deel.