As ons ’n kykie neem in die wêreld van vandag is dit moeilik om te ontken dat belangrike konflikte langs die breuklyne van geloof plaasvind.
Die Moslembroederskap, Taliban en waarskynlik nog ’n rits ander ekstremiste is besig om die Midde-Ooste te destabiliseer, die moraliteit van die Christelike Weste het die laaste twintig jaar ernstig agteruitgegaan, die Jode word beskuldig van sameswering teen die Weste en die Ooste, en die Jesuïete word beskuldig dat hulle eintlik die boosdoeners is wat die Jode stilletjies inspan. Die Ismaelimoslemleier, die Aga Khan word beskuldig dat hy die werklike kwaadstoker in die Moslemwêreld is, en die Sabbateaanse Jode word beskuldig van die vyandige effekte van Sionisme.
Met ander woorde, globaal beskou is die wêreld ’n puinhoop wat sy geloofstelsels aanbetref.
Aangesien dit nou eenmaal menslike natuur is om chaotiese situasies te ontrafel om te sien of daar nie dalk ’n metode agter hierdie malligheid skuil nie, sal dit ’n goeie idee wees om dit nou toe te pas.
Ek gaan myself nou gevaarlik begewe binne die wêreld van komplotdenkers en kan daarom nie met sekerheid stel of ek werklik hieragter staan nie, maar die toeval waarmee sommige gebeurtenisse plaasvind maak dit die moeite werd om te bespreek.
’n Vooraanstaande negentiende eeuse Vrymesselaar en Jesuïet, ’n sekere Albert Pike, het volgens sommige bronne ’n brief geskryf na die Italiaanse rewolusionêr Giuseppe Mazzini. In hierdie brief, gedateer 15 Augustus 1871, het hy planne gesmee vir drie wêreldoorloë. Aldrie oorloë moes mekaar komplimenteer om saam ’n hoër doel te bereik.
Die Eerste Wêreldoorlog se doel sou wees om die tsaar in Rusland te vernietig, en daarmee gepaardgaande die Ortodokse Slawiese kerke af te breek. Kommunisme sou die nuwe ideologie word wat stadigaan buurlande sou insluk en sodoende onder beheer te kry.
Die Tweede Wêreldoorlog se doel sou wees om ’n Sionistiese aanwesigheid in die Midde-Ooste te skep. Daarmee gepaardgaande moes kommunisme sterk gemaak word om ’n bedugte teenstander te word van Christendom in die Weste. Sodra die tyd reg is, sou kommunisme in al sy volle kragte die Weste oorweldig. Dit mag ’n verklaring bied hoekom Truman en Churchill gehelp het om omliggende lande by die Sowjet Unie in te lyf.
Die Derde Wêreldoorlog se doel sou wees om Sionisme en Islam teen mekaar uit te speel. Dit is die bedoeling dat albei hierdie partye die stryd moet verloor om vir nog verdere verdeeldheid en verwarring te sorg by hul onderdane. Die uiteindelike wenner moet ateïsme en nihilisme wees. Hierdie stryd moet dus so lank moontlik uitgerek word sodat mense fisies, geestelik, spiritueel en ekonomies volledig uitgeput raak dat hulle hul geloof afsweer, en uit desperaatheid enige godsdiens sal aangryp wat “vrede” belowe.
As die toeval met die werklikheid vandag nie so opvallend was nie, sou dit nie die moeite gewees het om hierdie skrywe van Pike te noem nie. Origens word hierdie brief deur offisiële instansies ernstig in twyfel getrek en baie van hulle ontken dat daar ooit soiets geskryf was.
Die Islamitiese lande in die Ooste is nog uiters onstabiel, met eindelose aanslae wat verder help om mense te traumatiseer en wanhopig te maak, en daar het al gerugte rondgegaan dat ons hier met ’n voorloper van die Derde Wêreldoorlog te make het.
Die probleem is egter dat terwyl almal se aandag afgelei is deur die Midde-Ooste, het Rusland stilletjies opgang gemaak wat sy geloofsituasie aanbetref. Omdat die Russe steeds gelowiger begin word het na die val van kommunisme, kan ’n mens stel dat die doelstellings van die Eerste Wêreldoorlog eintlik besig is om ongedaan te raak.
Die ortodokse geloof het een van die vinnigste groeiende gelowe ter wêreld geword as gevolg van die Russe wat hierna teruggryp, en die belydenis hiervan het ondertussen ’n gevoelige snaar geraak by die Russe. Dit sien ons met die Pussy Riot-insident asook met die walgkunstenaar Marat Guelman wat in Krasnodar ’n stewige paar klappe van die bewoners moes trotseer en uit hul stad weggejaag was oor sy godslasterlike kitsch wat hy as kuns probeer verkwansel het. Om die waarheid te sê, sal dit my nie verbaas as die Russies-ortodokse patriargaat agter die skerms besig is om die verstrooide bloedlyne na te speur om te sien of hulle die tsareryk weer kan herstel nie.
Nou wonder ’n mens: Is hierdie “inval” van Rusland in die Krimgebied – wat eintlik hoegenaamd geen inval is nie – nie dalk ’n poging om Rusland te intimideer en op soortgelyke wyse te belaster soos wat ons tydens die apartheidjare meegemaak het nie? Eers was dit die missielafweer langs die Poolse grens, toe volg die Pussy Riot-sage, daarna die sogenaamde anti-gaywetgewing tydens die Olimpiese Winterspele, en nou met Obama wat dreigende taal jeens Rusland besig oor hul demokratiese referendum wat hulle gehou het terwyl hyself ’n onwettige marionetregering in Oekraïene bewerkstellig het.
Ons eie ervaring in Suid-Afrika het ons daarop gewys dat daar dikwels meerdere redes is om ’n sekere land te laat wankel, hetsy geostrategies, hetsy minerale of ideologiese belange. Suid-Afrika se mineraal- en kapitaalbelange was ’n belangrike rede gewees om die NP regering uit die saal te lig, maar tegelyk het dit ook ’n ideologiese doel gedien, naamlik om die Westers-gesinde kulture wêreldwyd te ondermyn ten gunste van die derde wêreld. Blykbaar het die kommuniste so lank gelede as 1953 planne beraam om van Mandela ’n afgod te maak; iets wat onder die ingewydes as “Plan M” bekendgestaan het.
Die geskiedkundige James Billington se boek Fire in the Minds of Men: Origins of the Revolutionary Faith, word allerweë beskou as een van die mees gedetailleerde werke wat nog ooit verskyn het oor proletariese rewolusies en geloof. Hierin beskryf hy onder andere hoedat die jong rewolusionêre hulself Promethiane genoem het, verwysend na die Griekse god Prometheus, wat vuur van die gode gesteel het om aan die mens te gee. Die Promethiane het hulself soortgelyk as gode gewaan wat oor die mensdom sou hoed, en interessant genoeg is die Prometheus standbeeld in New York se Rockefeller Plaza ’n huldeblyk aan hierdie vurige jong geeste – en nou weet ons sommer ook wie hulle gefinansier het.
Ons het gesien hoe die mitologiese Mandela wêreldwyd die groot Promethiaan geword het van ons tyd, met rockgroepe, strokiesboeke, en natuurlik Hollywoodfilms wat sy lewe besing, soortgelyk aan Sowjetlektuur en operas waarin Lenin en Marx as die groot bevryders opgehemel was. Die soortgelyke denkstrome is ’n goeie aanduiding dat dieselfde invloede heimlik werksaam is.
Dit is belangrik om die volgende te onthou: Iemand wat te streng gelowig opgevoed is het ’n ruggraat maar geen ledemate nie. Iemand wat te ongelowig opgevoed is het ledemate maar geen ruggraat nie. Die een is ’n hark en die ander ’n jellievis. Die beste kompromis sou wees om sowel ’n ruggraat as ledemate te ontwikkel om ’n gebalanseerde lewensvisie te ontwikkel. ’n Stewige ruggraat en stewige ledemate komplimenteer mekaar en is saam die beste manier om waaksaam te wees teen die subtiele kragte wat die mens wil verswelg. Ons noem dit wysheid.
Ons kan immers ’n belangrike les leer uit die mite van Prometheus. Hy was ook die god van ongewenste nagevolge gewees, en verklaar hoekom Mary Shelley se roman Frankenstein se subtitel die moderne Prometheus geheet het.
Net soos Frankenstein se monster baie sterk en slim maar tegelyk afskuwelik was, sien ons hierdie analoog in Suid-Afrika en ander Westerse lande wat nou ten onder gaan: Goeie wetgewings, ekonomie, demokrasie ensovoorts maar tegelykertyd vulgêr, lelik, karakterloos, identiteitloos en nihilisties tot die dood toe. Sonder ’n gesonde volksgees is hierdie eksterne stelsels gedoem om iewers in die toekoms te misluk.
Ons moet die kragte wat geloof wil wegvat nie geringskat nie. Dit is gevaarlik, dreigend, uitputtend en te primitief om die hele menslike belewenis sin en rigting te gee. Dit haal die slegste uit mense en reduseer hulle tot (kudde)diere.
Gelukkig is ons belangrikste volksbesit nie stoflik nie, maar immaterieel. Karakter, deug, versigtigheid en wilskrag is die bronne waarin ons heil lê. As ons hierin volhard is die stryd teen ons Promethiane al grotendeels gewen.
Soos Rusland vandag vir ons geleer het, kan hulle ons uiteindelik slegs oorwin as ons dit toelaat.
Willie Esterhuyse (middel), met Thabo Mbeki (regs)
deur Leon Lemmer
Willie Esterhuyse (gebore in 1936) was tot 1987 lid van die Broederbond en jare lank skynbaar ‘n liefling van die Afrikaner en die NG Kerk. Byvoorbeeld, aan die Universiteit Stellenbosch het die inisiatief van hom uitgegaan om aan PW Botha ‘n eredoktorsgraad toe te ken. Esterhuyse kom uit ‘n Sap-gesin, maar hy het ‘n stoere ondersteuner van apartheid geword. Hy was een van diegene aan wie die Nasionale Party-regering aanvanklik sy onderhandelinge met die ANC toevertrou het. Kort nadat hierdie samesprekings ‘n aanvang geneem het, het Esterhuyse en Thabo Mbeki vriende geword en het Esterhuyse besluit dat hy eerder ANC- as NP-gesind is.
Deesdae kan Esterhuyse blykbaar nie verstaan waarom hy nie meer deur sy mede-Afrikaners op die hande gedra word nie. Naspers nooi hom darem nog soms uit wanneer daar ‘n onthaal of ander funksie aangebied word. Daarna verskyn sy foto in die koerant. Andersins moet hy in die na-Mbeki-era maar briewe aan die koerant skryf of ‘n toespraak vir publikasie aanbied om nie heeltemal in die vergetelheid te verdwyn nie. Die waarheid is dat die spreekwoordelike nuttige idioot ‘n beperkte rakleeftyd het.
Kom ons gaan ‘n bietjie na hoe Esterhuyse self sy openbare beeld getransformeer het. Daarna kan hierdie geykte vraag beantwoord word: Is Esterhuyse ‘n Afrikaner? Sy Sap-wortels en waarheen hy op pad was, het in 1979 die eerste keer duidelik geblyk met die publikasie van sy boek, Afskeid van apartheid. Dit is onder meer op grond van sy afkeer van apartheid en sy “geheime gesprekke” met die verbode ANC dat die ANC-regering tydens die Mbeki-bewind in 2003 aan hom die Orde van Luthuli (silwer) toegeken en hom ‘n leidende Afrikaner genoem het. Ek bepaal my aandag vervolgens by sy drie jongste boeke.
Esterhuyse het sy verset teen sy kweekskoolagtergrond getoon met sy boek, God en die gode van Egipte: In die voetspore van die Onsienlike (Wellington: Lux Verbi, 2009, 256p). Daarin verskyn hierdie neerbuigende opmerking: “Veral sedert 1979 het dit vir my al moeiliker geword om na die ortodokse gebulk van die Afrikanerbulle in die Groot Kraal (staat, kultuur en kerk) te luister” (p 21). Waaroor “bulk” Afrikanerbulle? Oor beskawing, oor Westerse waardes, oor die handhawing van standaarde, oor wat blankes en veral Afrikaners tot stand gebring het. Dit is wittes wat hierdie land oor meer as drie eeue ontwikkel het, in ‘n era wat deesdae as “donker” voorgestel word. Afrikaans het in daardie duisternis as ‘n volwaardige taal tot stand gekom. Dit gaan vir hierdie “Afrikanerbulle” om kwalitatiewe sake. Moet daar saam met apartheid ook hiervan sonder meer afskeid geneem word?
Die kernboodskap wat Esterhuyse in sy 2009-boek oordra, is dat stories en mites in die Bybel vertel word. Dit beteken nie dat die gebeure wat in die Bybel beskryf word werklik plaasgevind het nie. Dit gaan om ‘n bepaalde boodskap ter singewing oor te dra. Die Bybel word bloot ‘n “openbaring van mense” (p 67). Hy laat hom soos volg uit oor die Bybelboek Eksodus: “Dis eintlik ‘n sameflansing van ‘n verskeidenheid kampvuurstories en godsdienstige praktyke van woestyntrekkers op pad na hulle beloofde land” (p 35).
Die Ou Testament word beskryf as “‘n storie oor hulle [die Jode se] verstaan van God en sy rol in die lewe en geskiedenis van mense, state en gemeenskappe, wat oor tyd heen in skrif beslag gekry het” (p 111). “Dis nie die gode of God wat tekste heilig maak omdat hulle regstreekse goddelike openbarings bevat nie. Heilige tekste, ‘die Skrif’ ingesluit, is niks anders en niks meer nie as die getuienisse van mense se uitsonderlike ontmoetings en ervarings” (p 135). Soos in die geval van apartheid het Esterhuyse afskeid geneem van die God waarin hy in sy ouerhuis, “die klipkerk van Laingsburg” en aan die Kweekskool van Stellenbosch geglo het (p 188).
Godsdienstige opvattings word sodoende diensbaar aan Esterhuyse se neo-verligte politiek. Hy wil (en ons moet) hande vat (p 235) en ‘n verskil maak (p 231, 233, 241). Die modewoorde van die huidige plaaslike politieke retoriek (bevryding, verandering/transformasie, geregtigheid, ens) word kwistig rondgestrooi. Geloof word “‘n verbintenis aan saakmakende en vernuwende geregtigheid” (p 240). “Die profetiese tradisie was … primêr ‘n bevrydingstradisie” (p 240). Esterhuyse gaan selfs sover om te beweer: “Vanaf Jesaja en Miga tot by Jesus. Binne dié tradisie … Jy moes jouself identifiseer as ‘n geroepene, ‘n aktivis vir die droom van geregtigheid, ‘n vryheids- en vredestryder” (p 246).
Jesus word voorgestel as “‘n bepaalde inkarnasie of vleeswording van die geregtigheidsdroom … ‘God’, in Jesus as ‘n rolmodel, is volgens die stories van die Bybel ‘n simbool van die ewige, goddelike soeke na geregtigheid” (p 248). Dit is duidelik dat Esterhuyse (soos) ‘n bevrydingsteoloog geword het. Sy vertolking van die Bybel is sodanig dat dit sy neo-verligte en pro-ANC-politiek ondersteun. Religie word diensbaar aan sy politieke voorkeur gemaak. Sy nie-teïstiese, pragmatiese godsbegrip rugsteun sy politieke (wan)opvattings.
.
Esterhuyse se volgende boek, Die God van Genesis: Drama in die amfiteater van die Oneindige (Durbanville: Christelike Media Publikasies, 2010, 294p) is in dieselfde trant as sy vorige boek geskryf en vul dit aan. Van onder meer die Bybel skryf hy: “Self dink ek nie meer die geskrifte is heilig in die sin dat hulle deur die Goddelike self met ‘heiligheid’ beklee is nie. Dit is mense wat deur hulle vereenselwiging met ‘n bestaande geskrif die geskrif as iets spesiaals, as ‘heilig’, uitsonder” (p 68). Let op die volgende vertolking: God “se fokus is nie op die hemel nie. Ook nie op die skepping as sodanig nie. Dit is op verhoudinge, veral met die mens en die aarde” (p 108). Esterhuyse kan sekerlik nie daarop aanspraak maak dat hy dit wetenskaplik vasgestel het nie. Dit is bloot sy vertolking. Daarmee gee hy ‘n vrypas aan die verderflike politiek van die bevrydingsteoloë.
Hy erken dat dit maklik is om die Bybel te misbruik (p 283): “Dit is nie moeilik om die Bybel volgens eie vooroordeel en voorkeure te interpreteer nie” (p 252). Maar dan kom hy tog met hierdie myns insiens uiters vergesogte stelling: “Terloops, as daar ooit ‘n godsdienstige en morele revolusionêr en aktivis was, dan was dit Jesus van Nasaret. Dit is beslis nie gepas om ongekwalifiseerd ‘liewe’ voor sy Naam te skryf nie” (p 198). Dit lyk asof Esterhuyse die “voerbakke” (p 140) polities korrek rondskuif. Die volgende is sprekend van die outeur se veranderde politieke gesindheid: “Nóg ‘die volk’ nóg ‘die taal’ is ‘n skeppingsordinansie! Dit is veranderlikes” (p 253). Hy versuim om by te voeg: Dit beteken nie dat jy jou eie mense en moedertaal vir ander moet verruil nie.
Die derde en laaste boek wat hier bespreek word, is Esterhuyse se Eindstryd: Geheime gesprekke en die einde van apartheid (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 367p). Die teks handel oor die verkennende gesprekke wat Esterhuyse en ander “uitgesoekte” lede van die Afrikaanse “binnekring” van 1987 tot 1990 met ANC- lede gevoer het. Esterhuyse praat van die “Afrikaner-ANC-gespreksgroep” (p 115). Heel aan die begin van sy betrekkinge met Mbeki het Esterhuyse aan hom bely dat hy deur die Nasionale Intelligensiediens (NI) gestuur is en dat hy aan die NI rapporteer (p 122). Omdat Esterhuyse hom spoedig eerder by die ANC as die NP geskaar het, kon hy skryf: “Die ANC sal my nie vermoor nie. Hulle het belang by my oorlewing” (p 30).
In die boek word daar uitdrukking aan heelwat volslae naïwiteit gegee. Asof dit wysheid uit die mond van ‘n suigeling is, haal Esterhuyse sy dogter soos volg aan: “Thabo Mbeki kan tog nie ‘n terroris wees nie” (p 170). Elders noem hy egter dat Mbeki militêre opleiding in die Sowjet-unie ondergaan het (p 115), wat sekerlik nie ten doel gehad het om hom mooier in die kerk te laat sing nie. Esterhuyse wou spesifiek in die geval van Mbeki “die konstruk van ‘terroris’ ondermyn” (p 142).
Wat Esterhuyse in sy handel en wandel en ook in hierdie boek doen, is om te ontken dat ons hier met werklike vyande te make gehad het. Vyand is ‘n “mite” (p 182 – soos hierbo in Bybelse verband), ‘n “konstruk”, bedoelende dat dit ‘n misleidende of onvanpaste term en begrip is. So ook “terroris” (p 142). Hierdie vyande moet “vennote” word (p 195). Hy wend hom tot linguistiese higiëne ten einde die ANC goed voor te stel. Dit gaan om die “ontdemonisering van die ANC” (p 36). Hulle is dus nie geweldadige en bloeddorstige terroriste nie. “Bloedorstige vyand” is ‘n “mite” (p 43). Ons is glo almal Suid-Afrikaners met ‘n gemeenskaplike vaderland, dus ‘n enkele tuisland, en ons het almal ‘n “gemeenskaplike toekomsdroom” (p 160).
“Die ANC is in die eerste plek nie ‘n terroriste-organisasie nie, maar ‘n politieke beweging” (p 129). In die boek word moeite gedoen om die ANC, ‘n “civilised and cultured group of people” (p 138), te ontdemoniseer. In dié proses word Afrikaners (minstens dié wat apartheid ondersteun) gedemoniseer. Die apartheidsregering het moordbendes gehad (blykbaar is dit nie bloot ‘n “konstruk” of “metafoor” nie) omdat die NP-regering in die “mite” van ‘n Totale (kommunistiese) Aanslag geglo het (p 56) en dus met ‘n Totale Strategie as teenvoeter vorendag gekom het (p 70). Hierteenoor hang Esterhuyse “totále transformasie” aan (p 156). Hy gebruik graag die term “sekurokrate” (p 81) vir diegene wat die Suid-Afrika van weleer teen geweld probeer beveilig het. Blykbaar is ook hierdie term nie bloot ‘n “konstruk” nie.
Tog konstateer Esterhuyse darem hierdie waarhede: “Die buitelandse vleuel van die ANC het finansieel, militêr en polities hoogs afhanklik van Moskou en sy meelopers geword” (p 62) en “sonder Sowjetsteun sou die ANC nêrens gekom het nie” (p 205), asook dat die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party die ANC “intellektueel en ideologies gedomineer het” (p 84). Die Botha-regering en sy veiligheidsmagte, wat hulle teen terrorisme en kommunisme verset het, word die “ystervuis” genoem (p 38) en die oorlog ‘n “burgeroorlog” (p 131). In ‘n oorlog word mense gedood, maar Esterhuyse gebruik telkens ANC- en WVK-taal: ANC-aktiviste word “vermoor” (bv p 39). Dalk net ‘n enkele keer erken hy dat die ANC moorde gepleeg het wanneer hy skryf oor “geweld en moordbendes aan albei kante” (p 181).
Esterhuyse munt nie uit in objektiwiteit nie. PW Botha word die “Groot Krokodil” genoem en Nelson Mandela die “Groot Ikoon” (p 207). Botha was glo “arrogant” (p 108) en het ‘n “obsessie met mag en publisiteit” (p 193) gehad, maar nie “denk-elastisiteit” nie (p 177). Hy word telkens as “halsstarrig” getipeer (bv p 169). Mandela, daarenteen, is ‘n “meesterlike oorrompelaar” (p 94-95), ‘n “passievolle politieke omvormer” (p 208) en “die sjarmante en eg menslike leier” (340). “Hy tree soos ‘n visionêre leier op. ‘n Moses-figuur” (p 175). “Mandela is sy ware self: Vredesoeker; versoener; gematigd; nie-rassig” (p 272). Maar Mandela was in werklikheid die inisieerder, stigter en eerste hoof van Umkhonto weSizwe (MK), die militêre of geweldsafdeling van die ANC. Let op hoe Esterhuyse hierdie feite oor sy vredesikoon verdoesel: Mandela “het wel ‘n hoë posisie in MK gehad” (p 238).
Mbeki het, volgens Esterhuyse, ‘n “skerp analitiese vermoë” (p 125) en “hy praat beredeneerd en baie logies” (p 164). Hy is vir Esterhuyse “die soort mens … wat ek bereid sal wees om met my lewe te vertrou” (p 142). Desmond Tutu en Allan Boesak word voorgehou as “gerespekteerde kerkleiers” (p 39), “charismatiese leiers” (p 107), “uiters bekwaam en leiersikone in eie reg. Nie revolusionêre militantes nie” (p 219). Oliver Tambo was glo ‘n “gematigde” ANC-leier (p 41), terwyl dit in werklikheid hy was wat gelas het dat sagte teikens in blanke woonbuurte deur die UDF/ANC aangeval moet word (p 87). Tambo het die gewelddadige UDF geloof as ‘n “uitstaande voorbeeld van die ‘political maturity of our people'” (p 133).
Esterhuyse het allerhande romantiese en uiters naïewe verwagtinge van die nuwe Suid-Afrika gekoester. Hy skryf “dat ‘n nuwe politieke daeraad besig was om deur die duisternis van apartheid te breek” (p 207-208). Hy beskou dit as: “‘n Dramatiese paradigmaskuif, weg van rasgebaseerde politieke voordele en verskansings, na nie-rassigheid” (p 296). Daar is hierdie mondvol hoop: “Volhoubare vrede, geregtigheid, regverdigheid en stabiliteit” (p 302). Andrew Young, die swart Amerikaanse aktivis, het beweer dat “die ANC eendag kan bewys dat swart mense ‘n gesofistikeerde land kan regeer” (p 271). Het die ANC-regering dit bewys, of juis die teenoorgestelde? Patrick Fairweather, ‘n Britse regeringsamptenaar, het gesê: “The best way to address white fears in South Africa is to make an economic success of Zimbabwe” (p 120). Die oorverligte Esterhuyse het sy hoop gevestig op ‘n “Suid-Afrika waarvoor ons nie skaam hoef te wees nie” (p 15) en ‘n “ware nie-rassige demokrasie” (p 48).
Die skandaligste aspek van Esterhuyse se naïwiteit is sy teenkanting teen minderheidsregte, insluitende vetoreg, vir blankes. Dít terwyl swartes in die VSA in ruime mate minderheidsregte het. Esterhuyse, die oud-Broederbonder. is “ten gunste van ‘n een-mens-een-stem-verkiesing in ‘n eenheidstaat” (p 27). Oor die grondwetlike onderhandelinge in 1993 skryf hy: “Ek het toe al lankal weggestap van die NP se idee van groepsregte en minderheidsveto’s” (p 299). In die praktyk het dit die gevolg dat alle Suid-Afrikaanse nie-wittes deesdae groepsregte het (bv ingevolge regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging) terwyl al die wittes (en net die wittes) geen groepsregte het nie. Hiervoor kan ons Esterhuyse en andere wat ‘n “onmisbare en deurslaggende rol” in die voorbereidingsfase gespeel het (p 335) mede-verantwoordelik hou. Hy is een van dié wat geen onheil in swart oorheersing gesien het nie. Hy het geen beswaar teen die verswelging van wittes deur swartes met hulle vreemde nie-Westerse waardes geopper nie. Hy het die duisternis van apartheid gekontrasteer met die lig wat die ANC sou bring. Ek is diep dankbaar dat ek dit nie op my gewete het dat ek medepligtig aan verraad teenoor my eie etniese groep is nie.
Vervolgens vestig ek die aandag op die jongste brief (12 Oktober, p 18) en artikel (19 Oktober, p 11) wat Esterhuyse in Die Burger gepubliseer het. In die brief verwys hy na “baie Afrikaners wat hulself as ‘slagoffers’ ervaar.” Dit is glo “die moeder van onverdraagsaamheid.” Met verwysing na Jonathan Jansen se onlangse anti-Afrikaanse uitlatings skryf Esterhuyse: “Ek het groot waardering vir jou Voortrekkersrol in ons land.” Omdat Tim du Plessis kritiek op die loskanon Jansen uitgespreek het, reageer Esterhuyse soos volg: “Ek het besluit om nie meer Rapport te lees nie.” Hy verkwalik Leopold Scholtz omdat laasgenoemde twyfel uitgespreek het oor die mate waarin Russel Botman die heil van Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch bevorder. Ten slotte haal hy Brigalia Bam, ‘n ANC-aktivis, goedkeurend aan: “We seem to have unlearned the power of real dialogue which served us so well in the past.” Die dialoog waarna verwys word, is daardie gesprekke wat die land in die skoot van die ANC laat beland het. Die “us” wat so baie daarby gebaat het, is die swartes. Hierdie brief dui op ‘n groot mate van frustrasie by Esterhuyse; dermate dat dit twyfel oor sy geestelike ewewig kan wek.
Esterhuyse se jongste artikel is gebaseer op ‘n toespraak wat hy in Washington, DC, gelewer het. Die bedoeling was seker onder meer dat die koerantlesers kennis moet neem dat sy mening soms nog in aanvraag is. Hy stel hierdie vraag oor Suid-Afrika: “Waarom wás en is ons steeds ‘n geweldsland?” In Eindstryd het Esterhuyse apartheid, en nie die ANC se terrorisme nie, as die oorsaak van geweld voorgehou. Dít wat die verlede betref. Die politieke en ander geweld wat tot in die hede onder die swart massa voorduur, behoort ongetwyfeld aan die voorbeeldstelling van die ANC as “bevrydingsorganisasie” toegeskryf te word, maar Esterhuyse doen dit nie. Hy profeteer: “Gewelddadige betogings op plaaslike vlak is bestem om toe te neem.”
Hy toon deesdae, dus in die na-Mbeki-era, ‘n mate van ongedurigheid met die ANC: “Géén volhoubare vrede sonder ‘n suksesvolle staat nie … Brose en mislukte state, sistemies korrupte state en state wie se leiers die staat intern ‘herkoloniseer’ het, kan beslis nie vrede bevorder nie … Nelson Mandela en Thabo Mbeki se vorme van visioenêre leierskap, gedra deur ‘n ANC-organisasiekultuur en korps toegewyde ‘wyse vroue en manne’ [let op die volgorde], is verruil vir blatante transaksieleierskap waarin politieke lojaliteit (en tenders en poste) koopbaar geword het. Dié soort leierskap verander ons swaar verworwe demokrasie [ANC-taal] stelselmatig en doelbewus in ‘n vorm van ‘n kliëntestaat: kolonialisme en neo-kolonialisme [gedefinieer as: “uitsluiting deur ‘n nuwe elite”] getransformeer in neo-patrionialisme[;] die staat ‘n verlengstuk van die leier, sy familie, sy vriende en geslepe sakemanne.” Esterhuyse het klaarblyklik nog nie vrede gemaak met die feit dat hooggeprese demokratiese prosesse, naamlik sy geliefde gepeupelkrasie, die oorsaak was dat sy vriend Mbeki die trekpas gekry en Jacob Zuma hom vervang het nie. Dat Suid-Afrika beter daaraan toe tydens Mandela en Mbeki se bewind was, dui in werklikheid nie, soos Esterhuyse beweer, op hulle “visionêre leierskap” nie, maar bloot op die feit dat die verval onder swart bewind geleidelik plaasvind en eksponensieel toeneem.
Maar dan kom die oorverligte Esterhuyse weer in rat: “Vergewe en vergeet … is ‘n vorm van ‘ontkenning’ deur veral wit mense.” Hy verwys na “die onreg van die verlede” en nie na die talle opsigte waarin die land tydens bv die apartheidsera beter daaraan toe was nie. Eintlik kom sy pleidooi daarop neer dat die nuwe Suid-Afrika nou weer “brugbouers” nodig het; mense soos Esterhuyse, die “koerier” (Eindstryd, p 180) of superbode wat boodskappe tussen die NI en die ANC vervoer het.
Ten slotte moet hierdie vraag beantwoord word: Kan ‘n ANC-meeloper soos Esterhuyse en iemand wat ongetwyfeld medepligtig aan die nuwe Suid-Afrika is, ‘n Afrikaner genoem word? Daar is veral drie kenmerke wat in ag geneem moet word: godsdiens, taal en politiek. Afrikaners is tradisioneel met christelik-protestantse godsdiens geassosieer. Die afstand wat daar veral sedert 1990/1994 tussen formele godsdiens en baie Afrikaners ontstaan het, maak van godsdiens die ontbeerlikste kenmerk van die genoemde drie. Sekularisasie in Westerse samelewings speel ook ‘n rol. Met of sonder formele kerkbande gaan die meeste Afrikaners voort om soortgelyke waardes te koester. Esterhuyse het nie net sy rug op die Afrikaner se “klipkerk” gekeer nie, maar hom ook in ruime mate met nie-Westerse Afrika-waardes vereenselwig.
Taallojaliteit, Jaap Steyn se taalgetrouheid, neem myns insiens deesdae toenemend die plek van godsdiens in as ‘n onmisbare bestanddeel van Afrikanerskap. Afrikaanssprekendes wat nuwe-Suid-Afrika-entoesiaste geword het, praat sonder beswaar geradbraakte Afrikaans en/of maak Engels hulle taal van voorkeur. Wat opval is dat Esterhuyse, sover ek weet, nêrens kommer oor die lot van Afrikaans in die nuwe Suid-Afrika uitgespreek het nie; ook nie werklike kommer oor die lot van Afrikaners en ander blankes in ‘n land waar die swart meerderheid in beheer is nie. Hy het hom nooit vereenselwig met die “taalbulle” wat hulle vir die behoud van Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch beywer het nie. Kyk bv sy reaksie in die brief waarna hierbo verwys is. Esterhuyse het hom van die bevordering van die heil van Afrikaans en van die “taalbulle” gedistansieer omdat assosiasie met hulle afbreuk sou doen aan die neo-openbare beeld wat hy van homself in sy na-Boederbond-era probeer vestig het. Ook wat Afrikaans betref, slaag Esterhuyse nie die toets vir Afrikanerskap nie.
Lojaliteit teenoor Afrikaans word in groot mate deur politieke gesindheid bepaal. Jan Smuts, Bram Fischer, Beyers Naudé, Nico Smith, Frederik van Zyl Slabbert, Leon Wessels, Anton van Niekerk en Willie Esterhuyse druip veral om politieke redes die lakmoestoets vir Afrikanerskap. Afrikaners voel lotsgebonde aan hulle mede-Afrikaners en ander blankes en verraai en vertrap nie Afrikaner-ideale deur eerder nie-wit etniese groepe se belange na te jaag nie. My beswaar is nie teen die uitreik na ander etniese groepe as sodanig nie, mits dit binne perke geskied. Daardie perke word oorskry as daar ‘n oordrewe sug bestaan om ander etniese groepe ter wille te wees ten koste van Afrikaners en ander blankes se belange. Dit is die kernprobleem wat al die pas genoemdes met hulle potensiële Afrikanerskap behoort te hê.
Die Suid-Afrikaanse debat poog om die algemene gesprek te bevorder, om sodoende die land self te verbeter. Suid-Afrika is moontlik ‘n organisasie, waarvan afgelei word dat gewone organisatoriese verbeteringstegnieke aangewend kan word soos byvoorbeeld:
1. Leiding of leierskap met hernude energie en nuwe benaderinge
2. Prosesverbetering en optimisering
3. Kapasiteitsopbouiing met behulp van opleiding
‘n Alternatiewe benadering is egter moontlik vanuit ‘n oorlewingskonteks, waar eienskappe soos lewensverwagting van toepassing gemaak kan word op organisasies. Die gedagte dat nie net mense nie, maar ook organisasies tot sterwe kan kom is nie meer nuut nie en word beskryf in boeke oor “The decline of the Roman Empire”, “Why Nations Fail”, “How the Mighty Fail”, “Why Big Projects Fail” ensovoorts. Die motivering hoekom ‘n oorlewingsbenadering meer van toepassing vir hierdie debat is, is gegrond op die feit dat Suid-Afrika nog nooit ‘n organisasie is of was nie met die gevolg dat leierskap, prosesse en opleiding nog nooit ‘n sentrale rol vervul het nie. Iets wat nie bestaan nie, kan dus nie verbeter word nie. ‘n Alternatiewe “begin” word dus benodig en die eerste doelwit is om te oorleef (volgens Maslow).
Die geskiedenis van Suid-Afrika wys hoofsaaklik dat die ANC vir oorlewing baklei het en dat hulle suksesvol oorleef het deur die gebruik van 2 handvatse
1. Die stryd tussen Engelse en Afrikaners
2. Twyfel in die Kerk
Aangesien die Afrikanerregering die apartheidswette opgeskryf het, het die ANC onwillekeurig, maar ook willekeurige, voortdurende geteikende aksies teen die Afrikaner wat noual (amper) landuit is, (amper) sonder ‘n Kerk sit en met nog steeds die stryd teen die “plaaslike” Engelse. Geen wonder hulle (en die Engelse) dink die Afrikaner is “stupid” nie.
Om ‘n oplossing te soek wat die Afrikaner (oral) sal laat oorleef, moet na ‘n universele benadering gesoek word – iets wat sal werk vir almal. In beginsel is ‘n “scenario” gebaseer op fundamentele onstuitbare aspekte oor tyd.
Dit moet in ag neem dat die balans tussen kerk en staat vervaag en geleidelik vervang word met kommunikasie soos musiek en tegnologie, waarna finansies en globaliteit alles insluk totdat mense besef dat kultuur en natuur wesenlik is vir menslike voortbestaan. Die balans (spanning) word hier gehou deur kultuur/natuur teenoor geld en globaliteit. ‘n Toekomsaanduiding vir die Afrikaner soos afgelei hiervan is dat die Staat, asook die kerk, minder belangrik word en dat ‘n gemeente of buurt-fokus versterk moet word.
Die gemeente of buurte stem ooreen met vandag se wydverspreide meenthuiskomplekse (verwys ook na die Franse “Bastides”) en word ook ondersteun deur die opkoms van “gemeentes” wat in tente vergader. Die verdonkering van die NG Kerk (Organizational Darkness – Howard F Stein) ondersteun die gedagte dat die kerk tot ‘n einde gaan kom en dat die Kerk-Staat balans dus iets van die verlede is. Populasiegroei is vandag minder ‘n probleem as wat geldgroei is en globaliteit se ondersteuning van arbeiders wat nie meer produktief (hoef te) wees nie dra by tot die afbreek van kultuur. Die verwagting is dat mense sal aktiveer om natuur en kultuur weer op te bou omdat die gewone familie nie daarsonder kan nie (tensy kinders in broeikaste grootword).
Die voorwaardes vir oorlewing gaan dus in beginsel daaroor dat kommunikasie en prosesse in plek moet wees om gemeentes/buurtes te ondersteun en nie die Staat of die Kerk nie (dit geld vir almal).
Die kommunikasie vereistes is as volg:
Indien mens aanvaar dat die basiese bestuursmodel van die samelewing bestaan uit makro, mikro en mikro-mikro vlakke, waar byvoorbeeld regerings op makro-vlak is, maatskappye op mikro-vlak en gemeentes op mikro-mikro vlak, kan mens aandui dat in die geval van minderhede moet kommunikasie die brug vorm tussen die gemeente/buurte en makro-vlak deelnemers oor die aardbol. Daarvoor is ‘n platform nodig, nie noodwendig soos ‘n rekenaarplatform nie, maar meer soos ‘n verhewe gesag wat seker maak alles word aangespreek op alle plekke wanneer dit nodig is.
Die proses vereistes is as volg:
1. Strategie bepaling: dit behels die oorlewingsstrategie van die gemeente/buurt in die normale verwysingsraamwerk van visie, missie, reputasie, beleid, implementering, uitkomste. Hierdie klink moeilik maar as mens onthou dat daar reeds meenthuiskomplekse is met toepaslike wetgewing dan raak dit makliker. Die hoof addisionele eienskap ter oorweging is onafhanklikheid of onafhanklke denke en aksies. Hiervoor is ook voorbeelde met verwysing na “intentional communities” met opleidingsgeleenthede aan plaaslike universiteite ens. Verder is Strategiese Konsultante beskikbaar (veral vanaf Amerika) wat dmv simulasies en kompeterende intelligensie heelwat bydrae kan maak tot die oorlewing van gemeentes/buurtes.
2. Batebestuur: dit behels normaalweg menslike/finansiele/fisiese bates, maar hier word hoofsaaklik verwys na fisiese bates. Die gemeente/buurt moet sy “eie” fisiese bates effektief bestuur oor die lang termyn, of te wel lewensiklusbestuur toepas. Hierdie aanwendingsveld is gedefinieer en beskikbaar in SA vanuit finansiele, tegniese en operasionele perspektiewe. Huidiglik word dit verkeerd aangewend wat nou lei tot ‘n erge oorlewingsrisiko.
3. Kultuurmeting: Alhoewel daar heelwat navorsing oor kultuur en ekonomie is, was dit in die verlede moeilik om kultuur te bestuur omdat niemand dit kon meet nie. Dit kan vandag gedoen word en daarom is dit moontlik om die gemeentekultuur so te bestuur dat dit ekonomies voordelig bly.
Die stappe soos bogenoem is op hoë-vlak beskryf maar dit is (nou) prakties uitvoerbaar (met bietjie hulp) deur enige gemeente/buurt, agv ‘n verskeidenheid voorbeelde plaaslik en oorseë.
In vorige artikels het lesers van Praag hulle uitgelaat oor kerk-staatverhoudinge en die wedersydse beïnvloeding van godsdiens en politiek op mekaar.
Die Christelike godsdiens het ‘n gedaanteverwisseling ondergaan in die periode 325 tot 380 nC en daarna. Met Romanisering word bedoel dat hoofsaaklik twee keisers ‘n uniforme dogma op die kerk afgedwing het en ‘n aantal biskoppe die dogmas van die kerk met die Griekse filosofie versoen het. Teen 380 nC het keiser Theodosius ‘n interdik afgekondig dat burgers van die hoofstad Konstantinopel voortaan in een godsidee bestaande uit die Vader, die Seun en die Heilige Gees sou glo.
Dit is die oordeel van Charles Freeman in sy A New History of Early Christianity (2009) 377 paginas.
Die teologie van die vroegste kerk nC het die subordinasie van Jesus aan God onderskryf (239p.) Jesus het homself hiervolgens oor sy verhouding tot die Vader uitgespreek. Die Vader is groter as die Seun. Voorstanders van hierdie standpunt was biskop Sirmium van die Balkan. Veel later, het ook die kleinseuns van Konstantyn – Konstantyn II, Konstantius en Konstans – aan die onderhorigheid van Jesus aan die Vader geglo.
Transformasie van die godsdiens
In die genoemde periode het Romeinse keisers inhoud aan kerklike dogma gegee. Biskoppe is deur keisers aangestel wat die keiserlike voorskrifte en dekrete in sake die godsdiens nougeset gevolg het (226p.). Die veelvormigheid van die kerk is tot uniformiteit verander. Die kerk is weggestuur van die Judaïstiese oorsprong daarvan.
As teenprestasie is biskoppe met kerklike en selfs politieke magte beklee. Groot kerklike strukture is daargestel (236p.).
Konstantyn die Grote
Die eerste keiser wat ‘n belangrike eerste inset tot die Romanisering van die Christelike godsdiens gemaak het, was keiser Konstantyn. In 313 kondig hy in Milaan, en in samewerking met Licinius, namens die Oos- en Wesryke, ‘n Edik van Verdraagsaamheid af, wat die einde van die vervolging van Christene was. Op hierdie stadium was dit nie die bevoorregting van die Christelike godsdiens bo ander godsdienste nie. ‘n Belangrike politieke oogmerk was om die gode aan sy kant te kry (325 p.). Hy het verskillende visioene gehad, wat hy geïnterpreteer het as goddelike insette. Volgens Konstantyn het:
* die songod Apollo aan Konstantyn belowe het dat hy vir dertig jaar ononderbroke sou regeer. * die teken van die Alfa en die Omega, verbind aan die woorde “deur hierdie teken sal jy oorwin”, het militêre oorwinnings meegebring.
Konstantyn het die woorde Alfa en Omega op die skilde van sy krygers laat aanbring, wat gelei het tot etlike oorwinnings (326 p.).
In sy Rede in sake die Heiliges bevorder hy die monoteïsme(228 p.). Politeïsme is dikwels die rede vir openbare geweld. Die idee van een God is ‘n meer effektiewe simbool van eenheid en van gesag.
Daar is twyfel of Konstantyn ooit werklik ‘n Christen was. Die godsdiens van sy krygers was geloof in die songod, die sol invictus. Die kop van Apollo was nog steeds teen 320 nC op sy muntstukke gedruk. Konstantyn is eers op sy sterfbed, klaarblyklik toe reeds in ‘n koma, gedoop (326p.).
In die soeke na uniformiteit is Konstantyn met twee mekaaruitsluitende standpunte gekonfronteer, wat die geestelikes in twee kampe gejaag het. Dit is onderskeidelik dié van Athanasius en Arius en wel oor die verhouding van Jesus tot die Vader. Aanvanklik het hy sy gewig by die standpunt van Athanasius ingegooi. Arius is gemarginaliseer. Later het Konstantyn gepoog om die eer en status van Arius te herstel. Athanasius wou hieroor nie kopgee nie.
Derhalwe is Athanasius gevolglik ook verban (234 p.).
Athanasius
Athanasius was van oordeel dat die verhouding tussen die Seun en die Vader nie in woorde uitgedruk en ook nie verduidelik kon word nie. Hy het geredeneer dat die Seun van altyd af deel van die Godheid was. Jesus het dus ‘n voorgeboortelike voorafbestaan geken.
Volgens Freeman was Athanasius nie juis veel van ‘n akademikus en intellektueel nie (242 p.). Sy strategie was eerder een van aanval as verdedig. Diegene wat nie met sy standpunt akkoord gegaan het nie is as napraters van Arius afgemaak. Sy teologie was ingebed in die idee van die radikale verdorwenheid van die mens. Daarom moes God ‘n afskynsel van Homself na die aarde in die persoon van die Seun stuur. Een van die weinige tekste waarop Athanasius kon steun was Johannes 10:30 waar Jesus die woorde uiter dat hy en die Vader Een is.
Die standpunt van Athanasius is by die sinode van Nicaea onder invloed van keiser Konstantyn gehandhaaf. Onder die keiserskap van Konstantius, die kleinseun van Konstantyn, is Athanasius egter verban, omdat hy geweier het om hom by die standpunt van die onderhorigheid van Jesus aan die Vader neer te lê.
Arius
Arius, daarenteen, word as ‘n charismatiese leier getipeer (230 p.). Hy was populêr onder die kerkleiers.
In navolging van Sibellius was Jesus volgens Arius ‘n latere maar belangrike skepping van God (230 p.). God se majesteit kan nie deur ‘n geskape persoon gedeel word nie. God is groter as Sy skepping. Arius wys daarop dat Jesus self verklaar het dat hy net die wil van die Vader doen.
Arius is ondersteun deur Eusebius, die biskop van Nikomedia (230 p.). Omdat Arius nie die status van ‘n biskop gehad het nie, is die standpunt van Arius by die sinode van Nicaea deur Eusebius gestel.
Nadat Arius deur Konstantyn verban is het Konstantyn wel later besluit om Arius se eer te herstel. Arius is op weg na die plegtigheid dood.
Sinode van Nicaea
Die mekaaruitsluitende standpunte tussen Athanasius en Arius is op die Sinode van Nicaea in 325 nC onder invloed van keiser Konstantyn besleg. Die keiser was die voorsitter. Gevolglik was hy in staat om die gang van die besluite te beïnvloed (232 p.).
Tussen 200 en 250 biskoppe is deur Konstantyn byeen gebring. Daar was klaarblyklik weinig, indien enige afgevaardigdes, uit Wes-Europa teenwoordig.
Die doelwit van Konstantyn was om teologiese konsensus by die Sinode te verkry (232 p.). Hoog op die agenda was die verhouding van die Seun tot die Vader. Vir hierdie doel is die nie-Bybelse konsep van homoousios as uitdrukking van die Vader/Seun-verhouding te tipeer. Vader en Seun was dus in wese Een. Jesus was nie ‘n skepping van God nie. Jesus was net ‘n ander substansie as God. Oor die verhouding van die Heilige Gees tot die Vader en die Seun is daar nie besluit nie.
Die begrip dat Jesus gegeneer (“begotten”) is, is ewe kontroversieel. Die begrip generasie verwys ewe eens na ‘n onafhanklike skeppingsdaad (233 p.).
Die implikasie van die kanonisering van homoousios was die afsnyding (ekskommunikasie) van Arius en twee ander Biskoppe (233 p.).
Theodosius
Keiser Theodosius was die Keiser van die Oosryk (379 nC). Op voetspoor van keiser Konstantyn het Theodosius ‘n beleid deurgevoer om doktrinêre uniformiteit op die kerk af te forseer (248 p.). Kerkleiers wat ‘n ander standpunt ingeneem het, is gewoon van hulle ampte onthef. Biskop Demophilus was genoodsaak om die leer in sake die onderhorigheid van die Seun aan die Vader af te sweer. Vader en Seun was van gelyke majesteit. Toe die Biskop weier is hy as biskop van Konstantinopel afgesit.
Theodosius het net biskoppe aangestel wat die Orde van Nicaea gevolg het. Diegene wat afwykende standpunte gehuldig het is as “van lotjie getik”(insane) afgemaak. Theodosius het die afgestorwe voorsitter van die Raad van Konstantinopel met ‘n politieke senator (Nektarius) vervang (250 p.). Daarmee het Theodosius die onderskeid tussen staats- en godsdiensfunksies en -ampte opgehef.
Raad van Konstantinopel
Die byeenbring van die Raad van Konstantinopel (381 nC) was gewoon om die besluite van Nicaea te herbevestig (249 p.). Wie daarvan afgewyk het is gedissiplineer. Die dogma van Nicaea is opnuut uitgevaardig en staan bekend as die deklarasie van die Raad van Chalcedoon (451 p.).
Na die kortstondige byeenkoms van die Raad van Konstantinopel het Theodosius ‘n nuwe stel reëls (epistulae) vir kerklike ampte uitgevaardig (251 p.). Hy het vir elke biskoppegebied net biskoppe aangestel wat die Geloofsbelydenis van Nicaea onderskryf het. Biskoppe het ook die mag verkry om sertifikate van meriete aan diegene uit te reik wat die ortodokse standpunte onderskryf het.
Meningsvormende teoloë
Die belangrikste meningsvormende teoloe wat in ongeveer 380 nC die Belydenis van Nicaea bevorder het, het ingesluit:
* Die Kappadosiese Vaders wat navolgers van die Griekse Neoplatonisme was (246 p.). * Gregorius van Naziansus wat ‘n student van Philo en van Origen was. * Basil van Caesarea en sy broer Gregorius van Nyssa.
Uit die pen van Basil is ‘n traktaat geskryf wat daarop aandring dat teoloë van daardie tyd eers die Griekse filosofie moes bemeester, alvorens hulle die heilige skrifte van die Christelike godsdiens aangepak het.
Gebaseer op die Ideëleer van Plato, ingevolge waarvan konkrete dinge net afskynsels van ewige goddelike vorme is, is die leer aangaande die drie-eenheid geformuleer.
Gevolgtrekking
Konstantyn se rol om ‘n uniforme dogma op die Christelike godsdiens af te forseer, is tot vandag toe deurslaggewend (226 p.). Opposisie daarteen word as opstand teen God gesien.
Die gevolgtrekking waartoe Freeman kom is dat die kerk nie in staat is om die geloofsbelydenis van Nicaea op skriftuurlike gronde te onderskryf nie. Nicaea word gesien as die manifestasie van die misterie van geloof wat nie net op verstandelike gronde berus nie.
Die begrip homoousios het volgens Freeman nie die oplossing gebied op die vraag hoedat Vader en Seun een substansie , maar tog twee afsonderlike persoonlikhede kan wees nie.
Freeman haal Richard Hanson aan dat die belydenis van Nicaea ‘n mynveld van onoplosbare verwarring is (“The Search for the Christian Doctrine of God”, 1988 (168 p.).
Athanasius se afdwinging van die Geloofsleer van Nicaea is deur beide die politiek en die gangbare dogma van die tyd daargestel.
Binne die kerklike sfeer het die Platonisme die wysgerige fundering van die Romaanse teologie geword (239 p.).
Deur Joseph Secreve.
In vorige artikels het lesers van Praag hulle uitgelaat oor kerk-staatverhoudinge en die wedersydse beïnvloeding van godsdiens en politiek op mekaar.