Terwyl hy sukkel om die radio by sy oor te hoor, wys Wesley Wudea vir sy kleinkinders dat hulle moet stilbly soos wat hy sonderlinge wenke oor Ebolavoorkoming in sy eie taal opdoen.
In Liberië, wat die sentrum van die Wes-Afrikaanse uitbraak is, is die luggolwe gewoonlik die beste manier om inligting oor die epidemie te versprei; nietemin verstaan groot dele van die etnies diverse land geen Engels nie, ‘n taal wat gewoonlik as lingua franca of omgangstaal voorgehou word.
‘n Gemeenskapsradiostasie in Liberië
“Dis nie dat hulle breedweg nie die woorde (oor die radiostasies) wat in Engels gebesig word, verstaan nie. Sommige mense verstaan geen woord Engels nie,” sê die 61-jarige, in sy eie gebrekkige poging om sy land se enigste amptelike taal te praat.
Wudea is ‘n sonderlinge figuur tussen sy landgenote, want slegs ‘n beraamde 20 persent van die bevolking van vier miljoen verstaan Engels, terwyl die res almal in een van 30 minderheidstale kommunikeer.
“Sonder die spreektaalprogram, sou hulle nie die voorkomende maatreëls verstaan het wat hulle teen Ebola moet tref nie,” sê die afgetrede onderwyser vanaf Saint John, ‘n statjie naby die suidelike hawe Buchanan.
Wudea hou ‘n radio byderhand en loop nooit die nuusprogramme in sy Bassa-moedertaal mis nie, wat deur die plaaslike stasie Radio Gbezohn uitgesaai word.
Hy sê dit was die Bassa-programme wat hom in die gewoonte gekry het om sy kinders en kleinkinders te vra om dikwels hul hande te was as ‘n maatreël teen Ebola-besmetting.
En sy mede-inwoners is nou almal bewus van die voorkomende maatreëls teen die siekte, asook die behoefte om fisieke kontak met die siekes of dooies te vermy, sê hy.
Sleutelwapen
Die openbaregesondheidsboodskap is so ingegrif, sê hy, dat die sosiale gewoontes wat oor eeue heen ontwikkel het, soos om hande te skud of om die dooies by begrafnisse aan te raak, gestaak is.
“Om hande te skukd, is deel van ons tradisie. Ons kan dit nie tans doen nie, vanweë Ebola. Dis moeilik om te aanvaar, maar ons móét,” sê Wudea.
Radio Gbehzohn het sy programme in Bassa verdubbel, ‘n taal wat deur ‘n paar honderdduisend lede van die Kru-stam gepraat word, sedert die epidemie begin het, vertel Isaac Siegal, die programdirekteur by die stasie.
Besoekers aan sy kantoor in Buchanan, wat met plakkate beplak is wat teen die gevare van Ebola waarsku, moet hul hande met chloorbehandelde water was onder die wakende oog van sy veiligheidswag alvorens hulle binnegelaat word.
“Die plaaslike taal speel ‘n baie belangrike rol in ons programme want die meerderheid van die bevolking woon in die plattelandse gebiede,” sê Siegal.
“Voorheen het hulle net 15 minute drie maal per dag gehad. Vandag ontvang hulle 30 minute drie maal per dag. Ons ontvang boodskappe van mense wat ons bedank dat ons hulle in ‘n taal wat hulle verstaan, inlig.”
Die adjunkminister van inligting, Patrick Worzie, erken dat uitsaai in plaaslike tale ‘n “kardinale rol” gespeel het tydens sy onlangse besoek om higiëniese toerusting aan gemeenskapsradiostasies in die nabygeleë Margibi-distrik te versprei.
Wes-Afrika bestaan uit lande waar die amptelike taal Frans, Engels of Portugees is.
Maar in Liberië, Sierra Leone en Guinee – die drie lande wat die ergste deur die epidemie getref word wat reeds 5 000 mense gedood het – asook in nabygeleë lande, het die fokus op stamtale ‘n sleutelwapen in die stryd teen die verpreiding van Ebole geword.
Dodelike taak
Advertensies, inbelprogramme en nuusbulletins word oor die radio en op televisie in die plaaslike taal uitgesaai, met die luggolwe wat vir godsdiensleiers, stamkapteins en vertroude meningsvormers oopgegooi word.
Human Rights Watch (HRW) het die “sleutelrol” verwelkom wat die Liberiese mediagroepe in opvoeding oor openbare gesondheid speel, wat inligting oor Ebola in inheemse taal op 44 gemeenskapsradiostasies uitsaai.
HRW het ook die rol beklemtoon wat deur Radio MOA in Kailahun, ‘n dorp in die episentrum van die uitbraak in Sierra Leone, gespeel word.
Die stasie het ‘n veldtog geloods om gerugte te onderdruk wat die stryd teen die virus ondermyn, waarmee tienduisende luisteraars in die grensgebied tussen Sierra Leone, Liberië en Guinee bereik is.
‘Blanke komplot teen swartmense’
Tog kan die taak om bewustheid oor Ebola in afgeleë gebiede te verhoog, ‘n ondankbare en selfs dodelike wees.
In suidelike Guinee is agt lede van die Ebola-veldtogspan, waaronder drie radiojoernaliste, deur statbewoners vermoor wat ontken het dat die epidemie werklik is en dink dat dit ‘n blanke komplot teen swartmense is.
Die stryd oor die radio is nie tot lande in die Ebolagebied beperk nie.
Canal France International, ‘n staatsgesubsidieerde Franse agentskap wat die ontwikkeling van uitsaaimedia in Afrika bevorder, het verlede week ‘n projek geloods om mense by 48 Wes-Afrikaanse radiostasies in Ebolavoorkoming op te lei.
Die hoofdoelwit is om die aanvaarding van sulke inligting te bevorder onder mense wat dikwels wenke oor siektevoorkoming wantrou, en om by te dra om sodanige gedrag te verander, sê die agentskap.
Die “Radio teen Ebola”-veldtog teiken die Ivoorkus, Burkina Faso, Togo en Benin – lande wat tot dusver nog geen Ebolageval gehad het nie – asook Senegal, wat as Ebolavry verklaar is, en Mali, die mees onlangse land wat deur die virus geraak is.
Die jongste navorsing toon dat bevolkingsaanwas buite beheer is, veral in Afrika.
Selfs streng beperkings op geboortes, rampspoedige pandemies of ‘n derde wêreldoorlog sal nie Afrika se aanwas keer nie, sê navorsers.
Volgens die navorsing sal ‘n derde wêreldoorlog, wat soveel lewens soos die vorige twee wêreldoorloë saam sou eis, geen verskil maak nie.
Australiese navorsers se vooruitskattings voorspel dat die wêreld se bevolking van sewe miljard tot tien miljard aan die einde van die eeu sal groei.
‘n Professor aan die Universiteit van Adelaide, Corey Bradshaw sê sulke getalle is nie volhoubaar nie en die klimaat en omgewing sal daaronder lei.
Die verminderde verbruik van natuurlike hulpbronne en verbeterde herwinning sal ‘n beter kans op doeltreffende volhoubaarheid in die volgende 85 jaar gee as ‘n derde wêreldoorlog, het die studie getoon.
Daar was nege scenario’s tot en met die jaar 2100.
Professor Barry Brook, wat mede-leier van die studie was, het gesê dat ‘n vyfjaarlange wêreldoorlog skaars geregistreer het as ‘n remskoen op die menslike bevolkingstrajek vir hierdie eeu.
Die Tweede Wêreldoorlog het tussen 50 miljoen en 85 miljoen burgerlike en militêre lewens gekos, meestal wit. Dit is die meeste ooit in die wêreld se geskiedenis.
Meer as 37 miljoen mense is vermoedelik in die Eerste Wêreldoorlog dood.
Die bevindinge is gepubliseer in die tydskrif Proceedings Of The National Academy Of Sciences.
Volgens die navorsers sal korttermynplanne om die bevolkingsaanwas te bekamp, eweneens onsuksesvol wees.
Die sogenaamde “pro-demokratiese” opstand in Hong Kong begin stoom verloor.
Leiers het pas het planne laat vaar om ‘n referendum te hou oor of hulle van die regering se toegewings moet aanvaar.
Die betogers staar toenemende druk in die gesig. Die opstand, wat begin het op 28 September, is reeds in sy tweede maand en geen teken van toegewings van die Chinese regering is in sig nie.
Alhoewel daar nog mense op straat kampeer, begin hul getalle afneem. Betogers het gesê dit is omdat daar nie enige oplossing gevind kan word nie.
Talle het gesê dit sal beter wees om terug te trek want hulle kan nie net die strate beset met geen tydsbeperkinge nie.
Die leiers van weke-lange demokrasie-betogings sê hulle het besluit om die referendum te laat vaar ná onenigheid oor die formaat en het betogers om verskoning gevra, omdat daar nie met hulle beraadslaag is nie.
Hulle het egter onderneem om met die betogings vir “demokrasie” in Hong Kong voort te gaan.
Het door kinderen gemaakte beeld van Nelson Mandela is afgelopen nacht afgebrand. Journalist Patrick Dorder plaatste er een foto van op zijn Facebookpagina. Het beeld was vrijdag in opspraak geraakt toen Iwan Leeuwin, fractievoorzitter van GroenLinks in Amsterdam Zuidoost, verontwaardigd de opening van het Nelson Mandelapark verliet omdat hij het beeld aanstootgevend vond. Volgens hem leek het teveel op een Zwarte Piet.
Die voorsitter van die Afrika-Unie Kommissie, Nkosazana Dlamini-Zuma, sê verskeie lidlande het onderneem om gesondheidspersoneel na ebola-geteisterde gebiede te stuur.
Afrika-lande gaan meer as ‘n duisend gesondheidswerkers na Liberië, Sierra Leone en Guinee stuur wat die ergste deur die ebola-virus geraak word.
Sy het nie nadere besonderhede oor die sending gegee nie, maar lande in Oos-Afrika het glo meer as 600 werkers belowe, volgens die AU-voorsitter.
Dlamini-Zuma sê die internasionale gemeenskap het met groter erns op versoeke vir infrastruktuur en gesondheidspersoneel gereageer.
Sy is tans op besoek aan die drie lande wat die ergste onder die virus gebuk gaan.
Byna 5000 mense is reeds in Wes-Afrika aan die siekte dood en meer as 10 000 het die virus opgedoen.
Intussen het Mali sy eerste geval van Ebola bevestig.
Dit is nou die sesde land in Wes-Afrika wat deur die jongste uitbreking van die virus geraak word.
Mali se minister van Gesondheid, Ousmane Kone het op staatstelevisie gesê die pasiënt is ‘n twee-jarige meisie in die westelike dorp Kayes.
Sy is onlangs na Mali gebring van die buurland, Guinee, waar haar ma dood is. Diegene wat in kontak was met die meisie is geïdentifiseer en word gemonitor.
‘n Dokter wat onlangs na New York teruggekeer het is positief vir ebola getoets.
Hy het met sy terugkeer in die VSA deur die doeanepos se siektebeheer geen koors getoon nie.
Die dokter, Craig Spencer, wat ebola-pasiënte in Guinee behandel het, het nou positief vir die siekte getoets.
Spencer is in afsondering in ‘n hospitaal in New York, die Bellevue Hospital Centre geplaas nadat hy weens hoë koors en naarheid opgeneem is.
Met sy terugkoms verlede week uit Guinee is hy by die John F Kennedy-lughawe aan die intensiewe beheermaatreëls wat ingestel is om reisigers te toets wat uit lande met ebola in die VSA aankom, onderwerp.
Die toetsing vir reisigers wat vermoedelik ebola onder lede het, kon geen simptome by die dokter uitwys nie.
Die stad se gesondheidsowerheid het gsê Spencer “was nie met baie mense in aanraking sedert sy terugkoms nie”, maar dit moet reeds duisende mense wees wat geraak kan word.
Twee van sy vriende en sy verloofde is as voorsorgmaatreël onder kwarantyn geplaas.
Die vierde persoon wat in kontak was met die medikus wat vir Dokters Sonder Grense werk, is die bestuurder wat Spencer Woensdagaand by ‘n kegelbalbaan gaan aflaai het.
‘n Skietery by die land se parlement waarin een soldaat dood is, het die Kanadese hoofstad, Ottowa geskud.
Volgens omstanders is minstens 30 skote afgevuur nadat die aanvaller die parlementsgebou binnegegaan het.
Een van die aanvallers is in die parlementsgebou doodgeskiet.
Skote is afgevuur net buite die vertrek waarin die Kanadese eerste minister, Stephen Harper met lede van sy Konservatiewe Party vergader het.
Harper is haastig onder begeleiding uit die gebou vergesel.
Harper het intussen getwiet dat die land nie deur die aanval geïntimideer sal word nie en dat die aanval van Kanada ‘n hegter nasie sal maak.
Die strate om die regeringsgeboue in Ottowa wat gewoonlik besig is, was Woensdag verlate nadat die regeringsamptenare deur veiligheidsdienste gemaan is om binne te bly.
Owerhede het aanvanklike gevrees dat die skietery deel van ‘n groter aanvalsplan mag wees.
Jim Watson, burgemeester het aan die Ottawa Citizen-dagblad gesê die stad is “steeds een van die veiligste stede in die wêreld, nie net in Kanada nie.”
Kanadese parlementsgeboue was voorheen toeganglik vir die publiek, maar kenners meen veiligheid sal nou opgeskerp moet word.
Volgens die jongste berigte soek die polisie na `n Kanadese man van Quebec wat blykbaar die Islamitiese geloof aangeneem het.
Die warmste September sedert rekordhouding in 1880 begin het, is verlede maand as ‘n wêreldgemiddelde temperatuur aangeteken.
Dit was ook die 38ste agtereenvolgende Septembermaand met ‘n wêreldtemperatuur wat hoër was as die gemiddeld vir die 20ste eeu.
Die Amerikaanse federale agentskap vir oseaniese en atmosferiese bestuur, die National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) sê met die uitsondering van Februarie, was elke maand tot dusver onder die vier warmste maande op rekord.
Mei, Junie en Augustus was net so warm vandeesjaar.
Die nasionale klimaatdatasentrum in Asheville, N.C. meen dit is baie waarskynlik dat 2014 die rekord vir die warmste jaar sal breek.
Die agentskap sê die rekordhitte was in baie dele van die noordwestelike deel van Afrika voelbaar.
In die suidooste van Suid-Amerika, suidwestelike dele van Australië, dele van die Midde-Ooste en suidoostelike deel van Asië is dit ook warmer.
Die herrie herinner aan die spanning uit die laaste jare van die Koue Oorlog, toe die Sweedse vloot gereeld jag gemaak het op verdagte duikbote in hul territoriale waters en kennelik het Swede vasgehaak op die tema.
Die afgelope drie dae al gons dit oor ‘n beweerde Russiese duikboot wat glo ‘n noodsein uitgestuur het in Sweedse waters, kompleet soos in ‘n nuwe Rooi Oktober-fiksie.
Die Telegraph in Brittanje het probeer om die gerugte as feite aan te bied deur verdere spekulasie oor ‘n komende “kernoorlog” wat kan uitbreek, in die jongste kwalik bedekte anti-Russiese koors.
In Oktober 1981 het ‘n Russiese duikboot in die buurt van Karlskrona, nie ver van ‘n belangrike vlootbasis nie gestrand, wat ‘n diplomatieke voorval veroorsaak het.
Maar die geheimsinnige duikboot waarna al drie dae gesoek word in Sweedse waters is moontlik die Nederlandse duikboot, Zr. Ms. Bruinvis, volgens Ria Novosti.
Die Ministerie van Verdediging in Den Haag het bevestig dat die Nederlandse duikboot wél in die betrokke gebied is.
“Ten einde die spanning in die Oossee te verminder en nie langer geld te vermors van die Sweedse belastingbetalers nie [met die soektogte], beveel ons aan dat die Nederlandse marine om opheldering gevra word,” het ‘n bron binne die Ministerie van Verdediging in Moskou gesê.
Vrydag het die Sweedse koerant die Aftonbladet ook berig dat die geheimsinnige duikboot een van die Nederlandse vloot sou wees.
Volgens die Ministerie van Verdediging in Den Haag is die Zr. Ms. Bruinvis sedert 11 Oktober uit op ‘n oefening in die gebied, saam met ander Nederlandse vlootvaartuie en dié van die Sweedse vloot.
Die Sweedse vloot soek al sedert Vrydag met helikopters en oorlogskepe na “buitelandse onderwateraktiwiteit” nadat ‘n noodoproep in Russies gerig was aan ‘n basis in Kaliningrad, het die Svenska Dagbladet berig. Meer as 200 troepe neem aan die operasie deel.
Maar ‘n woordvoerder van die Sweedse vloot wou nie bevestig of ontken dat daar na ‘n Russiese duikboot gesoek word in die eilandgebied van die kus van Stockholm nie.
Die Kremlin het die spekulasie met afwysing begroet. “Daar was geen enkele buitengewone situasie gewees nie, laat staan nog ’n noodgeval, waarby Russiese militêre vaartuie betrokke was.”
