Leon Lemmer: Graham Greene se besoek aan Liberië in 1935

Graham Greene (1904-1991) is ‘n bekende Britse skrywer. Hy het ‘n graad in geskiedenis aan die Universiteit Oxford verwerf, waar hy volgens eie erkenning meer gedrink as studeer het. Hy was toe ook vir ‘n wyle ‘n kommunis. Mede-skrywer Evelyn Waugh (1903-1966) was een van sy mede-studente wat, soos Greene, bekend vir sy alkoholisme en Rooms-Katolisisme was. Volgens Greene is Rooms-Katolisisme nie met (politieke) konserwatisme verenigbaar nie. Greene was geestelik onstabiel en het aan depressie gely en veral in sy jeug verskeie kere selfdood probeer pleeg. Hy het ‘n onderskeid tussen sy romans/”novels” en “entertainments” (minder ernstige werke) getref. Sy skryfwerk is beskryf as “readable, lean, realistic prose.” ‘n Hele aantal van sy boeke is verfilm en het tot sy finansiële welgesteldheid bygedra. Veral in sy latere lewe het Greene na talle lande gereis en dan in koerantberigte daaroor verslag gedoen.

Greene se briewe

Die eerste boek van Greene wat ek gelees het, is Richard Greene se Graham Greene: A life in letters (London: Abacus, 2008. 446p). Richard skryf in die inleiding Graham “chronicled the suffering of the world’s most oppressed people” (p xiv) en “[he] wanted to be on the side of victims and that victims change” (xi), soos ons deesdae in Suid-Afrika besef. In 1970 het Graham tereg geskryf: “I have small respect for those who wished to protect themselves by a majority opinion” (308). In Suid-Amerika het Graham met die bevrydingsteoloë geïdentifiseer (xxii). In Mexiko kon hy egter nie die Mexikane verdra toe daar teen die Rooms-Katolieke gediskrimineer is nie (xxiv). Maar dit is die (blanke) Amerikaners wat hy bowenal verpes het (xxviii).

In hierdie boek blyk Graham se Suidelike Afrika-verband uit sy vrou, Vivien (1904-2003), wat in Rhodesië gebore is (10). Hulle is in 1927 getroud, het twee kinders gehad, maar sedert 1947 nie meer saam gewoon nie. Op 22 November 1934 skryf Graham: “On Jan 5 I leave on the most absurd trip. I’m going to Liberia; Heinemann [publishers] have contracted for a travel book” (65). The Times sou van sy artikels publiseer (68). Hy laat sy Nazi-teenkanting blyk deur na die Duitsers as “that nice, sentimental, abysmally stupid race” te verwys (66). Kommuniste meet hy nie met dieselfde maat as die Duitsers nie. “I liked [Salvador] Allende [Chile’s president, 1970-1973] very much and I liked the type of communists who were around him” (328). In Nicaragua het Graham in 1980 probeer bemiddel met die kommunistiese Sandinista-rebelle wat die Suid-Afrikaanse ambassadeur, Eddie Dunne, gyselaar gehou het, maar dit was tevergeefs (367-368, 378).

In sy skryfwerk het Graham politieke en morele kwessies aangespreek. “Making the work of the State a degree more difficult – and that is a genuine duty we owe society” (155). “Literature has nothing to do with edification. I am not arguing that literature is amoral, but that it presents a personal moral, and the personal morality of an individual is seldom identical with the morality of the group to which he belongs … As a novelist, I must be allowed to write from the point of view of the black square [of the chess board] as well as of the white” (151-152). Op 8 Desember 1949 skryf Graham in Dakar, Senegal, aan ‘n vriendin: “I have loved no part of the world like this [West Africa] & I love no woman as I love you. You’re my human Africa … I am happy talking nonsense about Africa” (168).

In 1954 skryf Graham: “I loved Haïti” (212), wat sedert 1804 polities onafhanklik onder ‘n swart bewind is en reeds eeue lank die agterlikste land in die Weste is. Oor Fidel Castro in Kuba skryf Graham: “I like him a lot … Raul Castro, Fidel’s brother, gave me a military plane to take me to the Isle of Pines” (286). In 1953 het Graham Kenia besoek: “Although Graham was always sympathetic to rebels, he was struck by the cruelty of the Mau Mau and by the courage of the white settlers” (213). In 1959, toe die volle invloed van Afrika se “bevryding” van kolonialisme al hoe meer aangevoel kon word, skryf Graham terwyl hy op besoek in die Kongo is: “One rather feels the end of European Africa is coming quickly” (242). Tydens die Viëtnam-oorlog (1954-1975) skryf Graham in 1968 aan ‘n Moskouse vriendin: “[I am] on your side if the world has to choose between America and Russia” (296). ‘n Jaar later verander hy sy mening nadat hy kennis van die Russiese strafkampe geneem het: “I am afraid my honeymoon with the Russians is over!” (301).

In Richard Greene se boek is daar ‘n brief wat Graham in 1972 aan die Afrikaanse skrywer, Etienne Leroux (1922-1989), geskryf het (318-319), “a nice South African writer and friend” (325). In 1973 het Graham vir Leroux op sy plaas by Koffiefontein besoek. Die teks van een van die briewe wat Graham op daardie plaas geskryf het, is in Richard se boek (326). Graham het hierna ‘n boek, The human factor (1978), geskryf waarin hy onder meer apartheid betrek. Dit is die verhaal van ‘n MI6-agent wat voorheen in Suid-Afrika was en weens ‘n verhouding wat hy toe aangeknoop het nou met sy swart vrou in Londen woon. ‘n Kommunis het gehelp dat hierdie vrou uit Suid-Afrika kon ontsnap, gevolglik ondersteun die MI6-agent hierna kommuniste wat swart mag in Suid-Afrika bevorder. Ek het nie hierdie roman gelees nie en wil ook nie, om redes wat ek in die volgende paragraaf verstrek.

Graham erken: “I am not a literary man” (369). Daarom skryf hy: Charles “Dickens always sooner or later fails” (243) en “I find myself unable to reread Virginia Woolf and [EM] Forster” (369). Hy verkies die skryfwerk van bv mede-Rooms-Katoliek, Muriel Spark (xiii, 206, 281). Oor Joseph Conrad skryf hy: “I would place him faraway above Virginia Woolf” (164). James Joyce se Ulysses word “one of the most overrated classics” genoem (288). Naas sy eiesoortige benadering tot die letterkunde is daar Graham se onvermoë om die natuur te waardeer. “Anyone like myself who doesn’t care for nature” (92) en “Nature doesn’t really interest me” (182). Ek dink Graham het by die kern van die saak gekom toe hy skryf: “He soon came to realise that I was not an intellectual” (338). Hierdie selferkende gebrek aan geestelike en seker ook ideologiese dieptegang moet myns insiens by die beoordeling van Graham se skryfwerk in ag geneem word.

Journey without maps

In 1935 het Graham as dertigjarige deur Sierra Leone, Guinee en Liberië gereis en ‘n boek oor sy wedervaringe geskryf. Hy is vergesel deur sy niggie/”cousin”, Barbara Greene (1903-1991). In Guinee en Liberië is sy in ‘n hangmat gedra terwyl Graham die reis te voet afgelê het. Soos Graham het Barbara ‘n boek oor hulle ondervindige gepubliseer: Land benighted (1938), hergepubliseer as: Too late to turn back (1981). Ek het ongelukkig nie toegang tot haar boek nie. ‘n Vergelyking van hierdie twee verslae oor dieselfde avontuur behoort interessante leesstof te wees. Twee mense wat albei boeke gelees het, het tot verskillende gevolgtrekkings gekom. Volgens die een vul die boeke mekaar aan, terwyl die ander een beweer dat die boeke mekaar teenspreek. In Graham se boek word daar bitter min na sy niggie verwys. In 2009 het Tim Butcher die twee Greene’s se roete herreis en ‘n boek daaroor gepubliseer: Chasing the devil (2010). Reeds in 2004 het Butcher dieselfde met Henry Morton Stanley (1841-1904) se Kongo-roete (1874-1877) gedoen en ‘n boek daaroor geskryf: Blood river (2007). Vir die Amerikaner Stanley het ek baie meer respek as vir sy mede-ontdekkingsreiser, die Skot, David Livingstone (1813-1873). Kindle-weergawes van laasgenoemde twee boeke is beskikbaar. Volgens Amazon woon Butcher in Kaapstad.

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Graham Greene na Wes-Afrika teruggekeer toe hy in Freetown, Sierra Leone, vir die Britse Geheimediens, MI6, gewerk het (1941-1943). Die res van hierdie rubriek word gewy aan Graham Greene se boek oor sy 1935-besoek aan Sierra Leone, Guinee en veral Liberië: Journey without maps (London: Vintage, 1936/2010, 256p; Amazon Kindle $14,48). Tim Butcher het die voorwoord by hierdie uitgawe geskryf. Na Graham Greene word voortaan as Greene verwys omdat sy reisgenoot, Barbara Greene, feitlik nooit in hierdie reisboek ter sprake kom nie. Ek het reeds oor Sierra Leone (Praag 11.11.2018) en Liberië (Praag 18.11.2018) geskryf.

Butcher vestig die aandag op foute wat in Greene se weergawe voorkom en ook dat dit Greene se eerste besoek aan lande buite Europa was (Kindle 78). “I came to see Greene as a man not just of considerable physical toughness, but also of enormous mental strength” (85) – hoewel Greene teen die einde van sy staptog vertel hoe naby hy aan algehele liggaamlik en veral geestelike ineenstorting was. Naas die fisiese of geografiese reis was daar vir Greene ook ‘n “metaphysical trip” (91), wat sy delikate geestesgesteldheid tot die uiterste beproef het. Greene skryf in sy 1946-voorwoord by die 2de uitgawe: “I can look back now with a certain regret at the hard words I used about Freetown” (105). “I have begun to forget what the visitor noticed so clearly – the squalor and the unhappiness and the involuntary injustices of tired men” (112).

Voordat Greene per skip uit Liverpool, Engeland, vertrek, lees hy die amptelike inligting wat die Britse regering oor Liberië verstrek: die algemene voorkoms van koors weens malaria/tsetsevlieë, die peste weens rotte, die gebrekkige mediese dienste, die afbrand van hutte weens dispute en die moorddadigheid van die inwoners. In die hoofstad, Monrovië, is daar net twee geneeshere en in die res van die land enkele sendelingdokters (179). Greene verstrek die volgende agtergrondsinligting oor Liberië: “The Republic was founded as an example to all Africa of a Christian and self-governing state. An American philanthropic society at the beginning of the nineteenth century (many of its directors, it is said, were slave-owners who found it convenient thus to get rid of their illegitimate children) began to ship released slaves to the Grain Coast of Africa. Land was bought from the native rulers and a settlement established at Monrovia. ‘The love of liberty brought us here,’ but one can hardly blame these first half-caste settlers when they found that love of their own liberty was not consistent with the liberty of the native tribes” (186). Die Liberiese kus was bekend as die plek waar Europese skepe peperkorrels kon koop, vandaar die benaming “Grain Coast”; ook “Windward Coast” genoem..

Die interessante verskynsel wat ons hier het, is dat die Amerikaanse setlaars swart of basters is en hulle teenwoordigheid nie deur die inheemse Liberiese swartes geduld is nie. Ook, al het die setlaars die grond gekoop wat hulle beset het, hulle eiendomsreg nie deur die inheemses erken is nie. Vergelyk dit met Jan van Riebeeck en sy geselskap se aankoms aan die Kaap en wat daarop gevolg het. In Liberië was daar nie net weerstand by die inheemses teen die Amerikaanse beskawing wat die setlaars gebring het nie, maar ook teen die christelike godsdiens, wat deel van die setlaars se kultuur was. Naas inheemse godsdienste was daar reeds die uitgebreide aanwesigheid van Islam in Liberië. Die grootste bron van wrywing was egter dat die setlaars as oud-slawe sterk teen slawerny gekant was, terwyl die inheemse opperhoofde ten gunste van slawerny was as hulle bron van inkomste uit slawehandel en ook omdat slawe goedkoop arbeid voorsien het. Die huidige propaganda dat dit (uitsluitlik) die blankes was wat slawerny ten koste van swartes bedryf het, word hiermee teengespreek.

Greene verwys na die volgende voorval: “The black Quakers from Pennsylvania, teetotallers and pacifists, who when they were attacked by Spanish slavers, depended on prayer and were massacred. Only a hundred and twenty escaped and settled in Grand Bassa” (193) – tans bekend as Buchanan, die plek waar Greene se epiese staptog in 1935 geëindig het. Desnieteenstaande het hierdie idealistiese oud-slawe in 1847 hulle grondgebied onafhanklik verklaar (200). “There seemed to be a seediness about the place [Monrovia/Liberia] you couldn’t get to the same extent elsewhere” (206). Hierdie onguurheid het vir Greene ‘n eienaardige bekoring ingehou (of moet ek eerder skryf: Vir die eienaardige Greene …). Die outeur assosieer Liberië dikwels met die “heart of darkness” (206, 2508, 3663), verwysende na die titel van Joseph Conrad se 1899-novelle oor die Kongo. (Ek wil nog oor Chinua Achebe se kritiek op Conrad se boek skryf.) Greene haal Conrad aan en skryf dan: “Today our world seems peculiarly susceptible to brutality” (227), bv “the pleasure of cruelty” (481).

Behalwe twee hoogs onvolledige landkaarte, die een Brits en die ander een Amerikaans, kon Greene vooraf geen betroubare inligting opspoor om hom met die beplanning van sy staproete te help nie. Op die Amerikaanse kaart staan daar in die leë ruimte: “Cannibals” (625). Greene beskryf die heenreis via Madeira en die Kanariese Eilande. In Bathurst/Banjul, Gambië, is daar ‘n uitbraak van geelkoors en in Dakar, Senegal, is daar pes (283). “In Dakar the young negroes simply die, not of tuberculosis, plague, yellow fever, but of ananition, of hopelessness” (434). Daarna doen die skip aan by Conakry, Guinee, en uiteindelik by “the shabby town”, Freetown, Sierra Leone, waar Greene in “heat and damp” aan land gaan (489). Hy noem die “tin roofs and peeling posters and broken windows” en die baie roofvoëls (496). Die klein groepie blanke inwoners woon “at the hillside [in] smart bungalows” (502), dus apart. In 1935 was Sierra Leone ‘n Britse kolonie (sedert 1808). By die goewerneur-generaal se tuinparty “white and black keeping sedulously apart” (544).

Die volgende eienaardige beskrywings is deur ‘n outeur wat (aanvanklik) geneig was om hom by die inheemses/onderdruktes te skaar: “They [Europeans] had planted their seedy civilization and then escaped from it as far as they could. Everything ugly in Freetown was European: the stores, the churches, the Government offices, the two hotels; if there was anything beautiful in the place it was native” (502). Hierdie inheemses “had been educated to understand how they had been swindled, how they had been given the worst of two worlds, and they had enough power to express themselves in a soured officious way; they had died, in so far as they had once been men, inside their European clothes” (509). Die swartes “were funny … to the heartless prefect eye of the white man. If they had been slaves they would have had more dignity; there is no shame in being ruled by a stranger, but these men had been given their tin shacks, their cathedral, their votes and city councils, their shadow of self-government; they were expected to play the part like white men and the more they copied white men, the more funny it was to the prefects. They were withered by laughter; the more desperately they tried to regain their dignity the funnier they became” (516). “A few Creoles make money out of their prefects, by deliberately playing the inferior, the lower boy” (557).

“The … men in the City bar, prospectors, shipping agents, merchants, engineers, had to reproduce English conditions if they were to be happy at all. They weren’t the real rulers; they were simply out to make money; and there was no hypocrisy in their attitude towards ‘the bloody blacks’. The real rulers came out for a few years, had a long leave every eighteen months, gave garden parties, were supposed to be there for the good of the ruled” (585). “This was perhaps the meanest economy among the many mean economies … The economies were nearly all at the expense of the coloured man … there had been only one sanitary inspector for the whole colony and protectorate … he would apply in vain for assistants. Forced labour is illegal in a British Colony, but the sanitary inspector without a staff had to choose between breaking the law or leaving villages as dirty as he found them” (591).

Greene het per uiters stadige trein dwarsoor Sierra Leone gereis, van Freetown in die noordweste tot by Pendembu in die noordooste (652). In Freetown het hy drie kreole, bv ‘n kok, as reisgenote gewerf (672). Tydens sy treinreis kon hy die landelikheid waarneem van bv “babies rolling in the dust, the men lounging in torn hammocks hung under the thatch” (733). Spoedig was die aanskouing van naakte liggame nie meer vreemd nie: “It was curious how quickly one abandoned the white standard” (740). Kom die afrikanisering van die nuwe Suid-Afrika nie ook wesenlik neer op die versaking van tradisionele Europese lewensstandaarde nie? Die eerste dag se treinrit het in Bo geëindig, waar Greene in ‘n “rest-house” oornag het. “There was a cockroach larger than a black beetle in the bathroom” (760).

“The Englishmen here didn’t talk about the ‘bloody blacks’ nor did they patronize or laugh at them; they had to deal with the real natives and not the Creole, and the real native was someone to love and admire. One didn’t have to condescend; one knew more about some things, but they knew more about others. And on the whole the things they knew were more important. One couldn’t make lightning like they could, one’s gun was only an improvement on their poisoned spear, and unless one was a doctor, one had less chance of curing a snake-bite than they. The Englishmen here were of a finer, subtler type than on the Coast; they were patriots in the sense that they cared for something in their country other than its externals; they couldn’t build their English corner with a few tin roofs and peeling posters and drinks at the bar” (747).

Die volgende dag het Greene se treinreis, soos die spoorlyn, by Pendembu geëindig. Met ‘n vragmotor is hy na Kailahun, op die grens van Guinee, waar hy in “the Government rest-house” gebly het (794). Hier het Greene die draers vir sy safari gewerf. “Kailahun, in memory, has become a clean village, one of the cleanest we stayed in, but what impressed me at the time was the dirt and disease, the children with protuberant navels relieving themselves in the dust among the goats and chickens, the pock-marked women smeared about the face and legs and breasts with some white ointment they squeezed from a plant in the bush and used for beauty and for medicine. They used it for smallpox, for fever, for toothache, for indigestion; for every ailment under their bleak sun; when they were young it soothed their headaches; when they were older they smeared it on their big bellies to bring ease in their confinement; when they were dying it lay like a sediment of salt on their dried-up breasts and in their pitted thighs. Here you could measure what civilization was worth; looking back later to Kailahun from the villages of the Republic [Liberia], where civilization stopped within fifty miles of the Coast, I could see no great difference … why should we pretend to talk in terms of the world when we mean only Europe or the white races? … Civilization here remained exploitation; we had hardly, it seemed to me, improved the natives’ lot at all, they were as worn out with fever as before the white man came, we had introduced new diseases and weakened their resistance to the old” (847).

Gedurende sy staptog het Greene veral gevalle van geslagsiektes en melaatsheid teëgekom. Die inheemses was vir gesondheidsdienste op die beperkte getal sendingstasies aangewese. “One couldn’t help comparing the manner of these nuns living quite outside the limits of European protection with that of the English in Freetown who had electric light and refrigerators and frequent leave, who despised the natives and pitied themselves” (1163).

Greene het sowat twee dosyn draers afkomstig van Bolahun vir sy safari gewerf (632). Gedurende die staptog het die getal draers gewissel, maar Greene se geselskap het uit sowat dertig mense altesaam bestaan. “I could see the full extent of the luggage we had brought with us: the six boxes of food, the two beds and chairs and mosquito-nets, three suitcases, a tent we were never to use, two boxes of miscellaneous things, a bath, a bundle of blankets, a folding table, a money box, a hammock” (934). “I was able to average more than twelve miles a day over a period of four weeks” (961). Die totale afstand afgelê, was sowat 350 myl (3270). Dit was problematies om die grens tussen Sierra Leone en Liberië met so baie besittings oor steek. “It was impossible to bribe an official who probably took a lion’s share anyway of what he exacted” (1082). “I enjoyed the first day’s trek into the Republic [of Liberia] because everything was new … the smell of the carriers; it wasn’t an unpleasant smell, sweet or sour; it was bitter, and reminded me of a breakfast food I had as a child after pleurisy, something vigorous and body-building which I disliked” (1082).

In die Liberiese binneland was Greene verplig om in hutte te oornag. Voor sy vertrek uit Freetown het iemand gevra: “Had we ever considered what a native hut meant? The rats, the lice, the bugs” (686). Daar was ook vlieë, muskiete, vlermuise (wat die muskiete jag), motte, miere, kewers, kakkerlakke en spinnekoppe. Op die werf was daar honde, katte, hoenders, bokke en koeie. Die swartes het hulle aan die blankes vergaap omdat hulle sulke mense selfde indien ooit gesien het. “This intent unamused stare got on the nerves. And they were so ugly, so diseased” (1860). “There was nothing you could do without their noticing it; to draw a handkerchief from the pocket caused a craning of necks. It worked a little on the nerves, this constant stare … We were as good as a circus” (2248). Toiletgeriewe het nie bestaan nie. In die riviere kon nie gebad word nie weens die gevaar van infeksie en siektes. Ten einde veral van die rotte te ontsnap, het Greene in ‘n hangmat geslaap. “When [the] lamp went out the rats came. They came all together, falling heavily down the wall like water” (1845). “I would chiefly remember as Africa: cockroaches eating our clothes, rats on the floor, dust in the throat, jiggers under the nails, ants fastening on the flesh” (2104).

Maar Greene beweer: “I never wearied of the villages in which I spent the night” (1103). “The timelessness, the irresponsibility, the freedom of Africa began to touch us at last” (1942). “I remember wandering round the village listening to the laughter and the music among the little glowing fires and thinking that, after all, the whole journey was worth while: it did reawaken a kind of hope in human nature. If one could get back to this bareness, simplicity, instinctive friendliness, feeling rather than thought, and start again …” (2791). Toe Greene uiteindelik die kus en ‘n mate van beskawing bereik, skryf hy: “Civilization might not have seemed quite so desirable in comparison with what I was leaving: the complete simplicity on the edge of subsistence … But civilization, for the moment, I was ready to swallow whole” (3270).

Hierdie gehuggies en dorpies “never varied, only their kindness to strangers, the extent of their poverty and the immediacy of their terrors. Their laughter and their happiness seemed the most courageous things in nature … One was aware the whole time of a standard of courtesy to which it was one’s responsibility to conform” (1109). “It was no good protesting later that one had not come across a single example of dishonesty from the boys, from the carriers, from the natives in the interior: only gentleness, kindness, an honesty which one would not have found, or at least dared to assume was there, in Europe. It astonished me that I was able to travel through an unpoliced country with twenty-five men who knew that my money-box contained what to them was a fortune in silver” (1116). Sy pistool was in die geldhouer. “There wasn’t an instance of even the most petty theft, though in every village the natives swarmed into the hut where all day my things were lying about” (1123). “It was as if suddenly one saw what Africa might be if she were left to herself to choose from Europe only what would beautify her” (1497).

By iedere plek wat hulle aangedoen of oornag het, moes Greene kennis met die hoofman maak. Hy het dikwels ‘n klein fooi aan die manhoof gegee en hulle het saam van Greene se whisky gedrink. Die samewerking van die hoof het dit vir Greene moontlik gemaak om kos aan sy werkers te voorsien.Die inheemses het graag musiek gemaak, gesing en gedans; “a music hard for a European to understand” (1243). Tatoeëring kom algemeen by hierdie swartes voor, maar dit is eerder ‘n geval van sny- of kerfmerke wat in die vel aangebring is (1256).

Greene verskaf ‘n interessante karakterisering van sy draers. “The character of a carrier is childlike. He enjoys the moment. He cannot connect cause and effect. He is used to one meal in the day at evening, he lives on the edge of subsistence and it would be a hard master who grudged him the unexpected pleasure of an extra meal … It was always the same throughout the four weeks of marching; whenever they had a breakfast they worked badly, grumbled and made palavers; when food became scarce they worked well and were happy” (1671). Die draers “could be distracted, too, as easily as children, and when a man presented me with a small grey monkey on a string they were temporarily happy again. They liked something to torment. They poked it with sticks. They turned it upside down. They dragged it head first in the dust … they left it in peace for a moment it sat with its head in its wrinkled hands as if it were weaping … they were like bullies at school with a new boy who couldn’t hit back”1677).

In die roete deur die woude en veld was daar skoenlappers, bloedsuiers en ander insekte, bv spinnekoppe, asook voëls, paddas, slange, ape, bobbejane, luiperds en olifante. “The man in front was in the greater danger from a snake, but the man behind from a leopard” (1784). Die oorsteek van riviere was gevaarlik. Die hangbrue het dikwels uit gevlegde klimop bestaan, is nie altyd goed in stand gehou nie en het heen en weer geswaai as daarop beloop word. ‘n Enkele keer is ‘n rivier met ‘n vlot oorgesteek (2208).

In die binneland van Liberië is daar feitlik geen winkels nie; net smouse. “The black Government distrusts them [whites] and no European firm has any trading posts in the Liberian hinterland” (1177). “No white man is allowed to own land in the Republic, the missions are at the mercy of the Government” (1183). Elke distrik het ‘n swart (of baster) regeringsaangestelde kommissaris gehad wat belasting moes invorder. Oor een van hulle skryf Greene: “I found plenty of evidence: stories of his house built by forced labour and paid for by the seizure of the natives’ produce; stories of how his messengers flogged the men working on the road” (1196). “I never came across a single native in the interior who had a good word for the politicians in Monrovia [the capital]. If they preferred one ruler to another it was simply because they were happier under one Commissioner than another. Everywhere in the north I found myself welcomed because I was a white, because they hoped all the time that a white nation would take the country over. This attitude is unreasonable, but their minds do not move on the level of reason. To accept a black overlord offended some deep communal instinct which was unaffected by the fact that under the worst black Commissioner they had not suffered what the natives in French West Africa had suffered under white Commissioners” (1530) – ‘n Brit wat beweer die Britse koloniale owerhede was beter/mensliker as dié van die Franse.

Greene het aanvanklik dieselfde roete gevolg as Alfred Sharpe in 1919, dus ooswaarts deur die noorde van Liberië en ‘n suidelike deel van Guinee (wat voorheen Liberiese grondgebied was) en dan terug in Liberië, sonder dat hulle daar doeaneposte teëgekom het. Daarna was die roete suidwaarts tot by die kus te Grand Bassa/Buchanan. Aan die kus en omliggende gebiede verander die ingesteldheid of gesindheid van die inheemse swartes: “the coastal civilization had corrupted the natives, in which I found nothing to admire” (1874). Oor die Bassa-stam wat in die kusstreek aangetref word, skryf Greene: “I developed a bitter dislike of the very appearance of Bassa men … The Coast had corrupted them, had made them liars, swindlers, lazy, weak, completely undependable” (3188). “The beach is the most dangerous road in all Liberia to travellers, because its people have been touched by civilization, have learnt to steal and lie and kill” (3290).

In die kusstreke is daar winkels (2416). Ook huise: “A few seedy houses appeared, definitely houses now and not huts, with a first floor and tin roofs but without glass in the windows, with the air of old-fashioned chicken coops magnified to take men” (3263). Verduidelik dit dalk waarom vandale ‘n voorliefde vir glasruite het? Die binneland van Liberië is hoogliggend en bedek met woude. Namate die kusstreek deur Greene se geselskap genader is, was die gebied al hoe meer moerasagtig en die temperatuur al hoe warmer. Greene het sy staptog in die middel van die winter begin en moes vinnig vorder, nie net om koste te bespaar nie maar ook omdat vroeë somerreëns die roete moeiliker begaanbaar sou maak, bv: “the first few miles of path were flooded waist-high” (3101).

“I was paying them three shillings a week and that sum paid, not only for an eight-hour day or more of heavy carrying, but for their loyalty” (1771). By geleentheid het die draers meer geld as vergoeding geëis, maar tog nie vir Greene in die steek gelaat nie. Hy erken: “After all, the carriers were disgracefully underpaid” (2167). “The Government wage for a carrier was a shilling a day” (2174), maar dit was as hulle op ‘n daaglikse basis gehuur is. “I said that the Government wage didn’t include food, and I was paying for their food. They could not tell that their food only came to about twopence a head … I was exploiting them like all their other masters” (2181). “A moment later they were laughing and joking as if there had been no disagreement; they were like children who had tried to get an extra holiday but bear no grudge because they never really believed they would succeed … they began to work together happily and smoothly” (2187). Dit laat my dink aan die ANC wat spog dat die swartes in 1990/94 in die grondwetlike onderhandelinge baie meer ontvang het as wat hulle regmatig kon verwag.

Teen die einde van die staptog was Greene se skoene flenters maar hy het die opsie om in die hangmat gedra te word, probeer weerstaan: “It was too close to using men as animals for me to be happy” (3135). Baie van die gehuggies wat hulle teëgekom het, kan op geen kaart gevind word nie. Die draers het Greene probeer mislei of ontmoedig deur dikwels te beweer dat die plek wat hy daardie dag wou bereik te ver sou wees. “I nursed the idea that a black always exaggerated, when the fact was they had so hazy an idea of time that they were just as likely to minimize” (1723). “All the white men I had met in Sierra Leone had told me how blacks must be driven, how they lied and humbugged, and it was not unnatural that I should believe they were lying now, ‘trying it on’, like schoolboys who are testing a new master’s discipline” (1757).

Teen die einde van die staptog het Greene gehoop hulle kon eerder van vervoer gebruik maak, maar: “There was only one car in Grand Bassa and that had broken down some months before, and they doubted whether it had been repaired” (3257). Maar die laaste skof het hulle wel per vragmotor afgelê; die enigste voertuig in die omgewing. In Grand Bassa het Greene aan die draers hulle vergoeding betaal en hulle moes self hulle weg terug na Bolahun vind en die ander drie, die kreole, na Freetown. ‘n Plaaslike ingesetene het die draers gewaarsku: “To be gone as quickly as possible from Grand Bassa, for the police would be after their money. I felt sorry for the end of something which was unlikely ever to happen again. One was never likely to live for long in a company so simple and uncorrupted; they had none of them before seen so many stores, the sea, a motor-lorry; their eyes were full of excitement and wonder at Grand Bassa, and they didn’t even know the way back” (3284). Maar sommige van hulle het eerder palmwyn gekoop en te veel gedrink en in Grand Bassa ten prooi van die polisie geval.

Greene is per boot na die hoofstad, Monrovië. Hy verneem toe daar is iemand daar wat ‘n kaart van Liberië van die ontdekkingsreisiger Anderson het. Daar is talle halfvoltooide geboue en nie eens ‘n telefoondiens nie. “No one can pretend they have made much of their country” (3402). “To me it seems remarkable that they have retained their independence at all: a kind of patriotism has emerged from the graft and the privation. England and France in the last century robbed them of territory; America has done worse, for she has lent them money” (3408). “Nor can you wonder at their hatred and suspicion of the white man. The last loan and the last concession to the Firestone Company of Ohio all but surrendered their sovereignty to a commercial company with no interests in Liberia but rubber and dividends” (3415). “Apart from the Firestone employees, who lived outside in European comfort on the plantation, there were not more than three dozen whites in Monrovia … There was not such a thing as a water-closet in Monrovia” (3442). “What the Whites suffered, they suffered with the whole population, from lack of drainage, medical services, communications and the desire to intervene was an expression of boredom rather than of imperialism” (3488). “At the end of several hours’ rough driving from the capital, live the Firestone men in houses containing shower baths and running water and electric light, with a wireless station, tennis courts and a bathing pool, and a new neat hospital … They, more than the English or the French, are the official Enemy” (3508). En die politici en plaaslike inwoners glo dit. “The Government owns both the newspapers” (3515).

In 1935 het Westerse beskawing ‘n onsekere houvas op Liberië gehad. “It was the democracy of men and women wrecked together on a deserted coast” (3449). “There was no ambition, for Liberia, whether to the diplomat or to the storekeeper, was about the deadest of all ends” (3462). “Even in the capital town of Liberia one was aware only of a settlement, a very chancy settlement that might be wiped out at any time by yellow fever” (2104). Die swart politieke bewind was nie gewild by die breë massa, die swartes in die binneland, nie. “There was not a carrier who would not have welcomed white intervention; patriotism in their minds had nothing to do with who ruled them, it was love of a certain territory” (2482). Blankes is deur die inheemses beskou as simbole van hoop vir ‘n beter toekoms. Greene verwys bv na ‘n swart man wat vir hom medisyne vir sy geslagsiekte gevra het: “The sight of a white man had made him hope; he just stood there waiting for the magic pill, the magic ointment” (3216).

Per skip op pad terug na Engeland “we drank ourselves free from Africa” (3669). “It isn’t that one wants to stay in Africa” (3683). “After the long push of the Atlantic sea, the lights of Dover … the only loot I had brought with me, was as far back as one needed to go, was Africa: the innocence, the virginity” (3689).

Leon Lemmer: Sierra Leone: Nasiebou so moeilik soos staatsbou

Ek het die logika van bruin mense probeer karakteriseer (Praag 4 en 12 Augustus 2018), waaruit blyk dat veral wat die benadering tot Afrikaans betref daar ‘n groot kulturele gaping tussen die bruin elite en blankes is. Polities en demografies is die karakterisering van swart logika van veel groter belang. Waarby ek eintlik wil uitkom, is Liberië, die “kolonie” wat vir Amerikaanse slawe gestig is. Maar die geskiedenis van Liberië het in Sierra Leone begin, gevolglik moet ek duidelikheidshalwe eers oor laasgenoemde skryf. Aan die kus van Wes-Afrika is daar drie lande wat in die Mano-kom/”basin” of -stroomgebied geleë is: Van noord na suid: Guinee, Sierra Leone en Liberië. Laasgenoemde twee grens aan Guinee en hulle geskiedenis is in verskeie opsigte deur Guinee beïnvloed. Maar Guinee was ‘n Franse kolonie (1849-1958) met ‘n koloniale geskiedenis wat heeltemal van dié van Sierra Leone en Liberië verskil. Ek beperk my aandag dus tot Sierra Leone en Liberië wat onderskeidelik veral ‘n Britse en Amerikaanse verbintenis het. Dit vergemaklik vergelyking met Suid-Afrika, hoewel ek nie elke keer ooglopende ooreenkomste of verskille gaan uitwys nie.

Die naam, Sierra Leone (letterlik leeu-bergreeks), is ‘n omvorming van die oorspronklike Portugese naam, Sierra Leoa, of the Spaanse Sierra Leona. ‘n Portugese seevaarder het reeds in 1462 die Freetown-gebied beskryf. In 1495 is ‘n Portugese handelspos daar gevestig. In die 17de eeu het Brittanje handelsposte op Bunce-eiland, naby Freetown, en York-eiland, oos van Cherbro-eiland, gehad. Sierra Leone se koloniale geskiedenis het in 1787 begin toe sommige swart Amerikaners, wat aan die Britse kant in die Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog (1775-1783) geveg het of Britse bo Amerikaanse gesag verkies het, hulle daar gevestig het. Party was slawe wat gedros het en tydelik ‘n heenkome in Londen gevind het. Hierdie setlaars het aanvanklik uit 400 Amerikaanse swartes en 60 blankes bestaan. In 1788 is die Freetown-gebied vir hierdie doel van die Temne-opperhoof gekoop. Die nedersetting was bekend as Granville Town. In 1792 het nog 1 200 Amerikaanse swartes via Nova Scotia, Kanada, aangekom en is Freetown gestig. Die nedersetting is aanvanklik deur ‘n maatskappy bestuur (1791-1807 – soortgelyk aan die VOC aan die Kaap) maar die gesag oor die 1 871 setlaars (1807) is in 1808 na Brittanje oorgedra.

Die Britte het Freetown hierna as hawe gebruik om slawerny op see te bestry. Onder dwang is slawe van ander lande se skepe na Britse skepe oorgeplaas. Hierdie slawe is “recaptives” genoem. “These were Africans, particularly Yoruba and Igbo people from what is now Nigeria, who had been liberated from Portuguese and Spanish slave ships by the British navy and taken to Freetown. By 1815, over six thousand had landed and in the 1820s and 1830s thousands more arrived each year until the final shipload disembarked in 1863. Some came from as far afield as the Congo” (David Harris, bron hier onder, Kindle 224). In die suide is die groot eiland Sherbro (600 vk km), met Bonthe as hawe, en die naby geleë Turner-skiereiland (110 km lank) van vroeg af ook by die Britse koloniale bedrywighede betrek. In 1815 het 88 bevryde Amerikaanse slawe op Sherbro aangekom; ‘n kleedrepetisie van Liberië se setlaar-voorgeskiedenis. Die water was ondrinkbaar en malaria het sy tol geëis. Die oorblywende sestigtal is spoedig in Fourah-baai by Freetown hervestig. Die Turner-skiereiland is in 1815 deur die Britte beset en Sherbro is in 1861 geannekseer om die Franse te fnuik.

Sendelinge het reeds in 1804 hulle opwagting in Freetown gemaak. Op hierdie manier is die Engelse taal en die christelike godsdiens in Sierra Leone gevestig. Wat ek interessant vind, is dat die setlaars oorwegend swart was, dat sommige van hulle die draers van (‘n mate van) Westerse beskawing was en dat hulle in baie opsigte dieselfde probleme met die inheemses as die blankes aan die Kaap ondervind het. Van die begin af was daar skermutselinge tussen die setlaars en die inheemse bevolking. In 1789 het die Temne Granville Town vernietig. In 1801 is hulle aanval op Freetown afgeweer. In 1800 het ontevrede setlaars in opstand gekom en het die Britte 500 Marone (gedroste slawe) uit Jamaika verskeep om die opstand te onderdruk. Tydens en ná die Napoleontiese oorloë (1803-1815) is Wes-Indiese en swart Afrikane wat aan die Britse kant geveg het in Freetown hervestig. Dit lyk asof die Britte Liberië as ‘n stortingsterrein gebruik het vir swartes wat in oorloë nuttig gebruik is maar nie in Brittanje welkom was nie.

Die kompeterende Franse kolonialisme het ook groot probleme vir die Britte veroorsaak, bv hulle plundering van Freetown in 1794 en die besetting van gebiede in die binneland van Sierra Leone. Die Britse bewind het periodiek meer grond aangekoop en in 1896 die res van Sierra Leone tot ‘n Britse protektoraat verklaar. Dit het gevolg op die Berlynse konferensie van 1884/5 waarvolgens die koloniale moondhede grondgebied daadwerklik moet beset én beheer as hulle hulle aanspraak op ‘n land wou beveilig; dus “effective occupation of the hinterland of coastal claims” (Harris 197, 344). Die verklaring tot protektoraat was enersyds om die Franse uit te hou en andersyds om die stamgevegte onder die inheemse swartes aan bande te lê. Dat swartes in Afrika voor die koms van die blankes (dus voor kolonialisme) idillies en vreedsaam saamgeleef het, is ‘n mite. Om die administratiewe koste te bestry, is ‘n hut-belasting ingestel. In 1898 het die Temne-stam in die noordweste en die Mende-stam in die suidooste hierteen in opstand gekom. Blanke sendelinge, polisiemanne en staatsamptenare is vermoor. Honderde lewens het in die slag gebly.

Om beheer in die binneland uit te oefen, het die Britte gepoog om die samewerking van die stamhoofde te verkry. Spoorweë is van 1896 tot 1914 aangelê, hoewel die koste hiervan steeds nie verhaal was toe die meeste spoorlyne in 1971 gesluit is nie. Hierna het die beloofde verbetering van die padnetwerk egter grootliks agterweë gebly. Skole is opgerig. Slawehandel is verbied, maar tuisgebaseerde/”domestic” slawerny is voortgesit totdat daar eers in 1928 ‘n algehele verbod daarop geplaas is. [In Suidelike Afrika het die Britte die slawe reeds in 1834 vrygestel, dus bykans ‘n eeu vroeër, en in 1838 is hulle inboeking, as oorgangsmaatreël, ook opgehef. Dit was teen Afrikaner-slawe-eienaars gemik, want die Britte het “die Britse setlaars van 1820 verbied … om slawe te besit” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 71). Daar is klaarblyklik ‘n reuse verskil tussen hoe die Britse regering blanke slawe-eienaars in Suidelike Afrika en swart slawe-eienaars in Sierra Leone behandel het, terwyl die swart eienaars hoogs waarskynlik hulle slawe (baie) slegter as die blanke eienaars versorg het.] Die meeste slawe het (soos in die Amerikaanse Suide) na vrystelling verkies om in diens van hulle vorige eienaars te bly. Die rede vir die stadige uitfasering van slawerny was dat die stamhoofde en die swart elite in Sierra Leone die grootste slawe-eienaars en -handelaars was en die Britte hulle nie wou vervreem nie. Gedwonge arbeid is deur die stamhoofde as deel van hulle gewoontereg beskou. Wat hier staan, gee ‘n ander perspektief op slawerny as wat deesdae polities byderwets aan ons voorgehou word.

‘n Kreoolse setlaarbevolking, die Krios, het aan die kus, veral in Freetown, ontstaan, met Engels as die amptelike taal en die Engels-gebaseerde Krio as omgangstaal, wat ook woorde uit Yoruba, Portugees, Frans en inheemse tale oorgeneem het. In die noorde en in die land in sy geheel is Islam dominant en in die suide animistiese inheemse godsdienste, asook die christelike religie. (Animisme: Alles in die natuur het ‘n siel.) Freetown in die weste was die koloniale hoofstad en Bo na die ooste toe die hoofstad van die protektoraat. Die Britse regstelsel is in die kolonie gebruik maar by uitstek inheemse stamreg in die protektoraat. Ystererts is in 1926 ontdek en spoeldiamante in 1930, wat onder andere Libanese na die land gelok het. In 1935 het die De Beers-maatskappy die monopolie in die diamanthandel bekom. Dit het tot 1974 voortgeduur. Ten einde smokkelhandel te beperk, is die stamhoofde se vergoeding uitermate verhoog: “A process which did not reduce illicit mining but did serve to further increase chiefly power” (Harris 477).

Die voorafgaande uiteensetting is gebaseer op inligting uit verskeie bronne, onder meer die Encyclopaedia Britannica en die Wikipedia. Maar ek maak voorts gebruik van veral David Harris se uitstekende boek, Sierra Leone: A political history (New York: Oxford University Press, 2014, 245p; Amazon Kindle $16,55). Harris het baie tyd as navorser in Sierra Leone deurgebring. “I have spent fifteen years visiting, researching and living in Sierra Leone” (Kindle 54). Hierdie land is ook die onderwerp van sy doktorale proefskrif. Die teks toon dat hy buitengewoon goed oor toestande in Afrika ingelig is, insluitende Suidelike Afrika. In sy inleiding noem Harris dat Sierra Leone omtrent so groot soos Ierland is en dat dit ‘n bevolking van sowat 6 miljoen mense het. Ook dat dit een van die armste lande in die wêreld is. Dit is ‘n geval van “poverty with rights” (2911). Sowat 60 tot 70% van die staatsbegroting is aan buitelandse finansiële hulp te danke (2431). Die boek handel onder meer oor die “faltering efforts to build a cohesive nation and a functioning state” (61). Sake word bemoeilik omdat daar byna 200 stamme en sowat 16 etniese groepe is. Naas die nasionale is daar dus sterk sub-nasionale identiteite (67). Daar is die kontras tussen die eertydse kolonie (Freetown en die kusstreke) en die eertydse protektoraat, dus die binneland; vandaar die latere pogings tot desentralisering. Daar is die verskil tussen moderne en tradisionele gesag (bv in die regsorde). Naas gekose lede het 12 opperhoofde deesdae sitting in die parlement (2251, 3108).

Die Krios of setlaars van Amerikaanse oorsprong was bekend met die Westerse leefwyse en het dit in hierdie Afrika-kolonie toegepas, bv in die boustyl van die huise en in hulle kleredrag, al was die klere glad nie vir tropiese weerstoestande geskik nie. Die inheemse swartes het die setlaars beskou as “savvy niggers or trousered Africans” (321) en ook as “degenerated and interlopers” (435). Die Krios het as ‘t ware as “interpreters of Western culture to other Africans” opgetree (259). “They saw themselves as socially superior to indigenous Sierra Leoneans and in a paternal sense responsible for educating them in the benefits of more appropriate ways of living … Krios were also seen and saw themselves as ‘the intellectual leaders, the vanguard of political and social advance in West Africa’. In 1853, Colony inhabitants were given British citizenship, which officially put them on a different footing to the bulk of other Sierra Leoneans” (266). Die neiging tot of aanvoeling vir etniese meerderwaardigheid is dus nie tot blanke setlaars beperk nie.

Namate Afrikanisering en “demokratisering” toegeneem het, het die inheemses die koloniale owerheid en die Krios, dus daardie twee groepe waaraan Sierra Leone by uitstek sy ontwikkeling te danke het, al hoe meer geminag en veroordeel. Die eerste staatshoof ná politieke onafhanklikheid in 1961, Milton Margai, het gesê: “The Krios were a handful of foreigners to whom their forefathers had given shelter, who imagined themselves to be superior because they aped Western modes of living but who had never breathed the true spirit of independence” (685). Sedert 1994 ervaar blankes in Suid-Afrika soortgelyke verguising asook snode ondankbaarheid. In Sierra Leone was daar instansies en individue wat onafhanklikheid vir die kolonie apart van die protektoraat bepleit het (685); soortgelyk aan pogings in Suid-Afrika om die Kaapprovinsie, of die Wes-Kaap, of Natal, onafhanklik van die res van die land te maak, of om tuislande vir etniese groepe te stig.

Die Krios was aanvanklik suksesvol in die koloniale staatsdiens en in die professies. Maar hulle was en is ‘n minderheid in die totale landsbevolking. Namate die Britse owerheid voorkeur aan die protektoraat en die stamhoofde bo die kolonie gegee het, is die Krios al hoe meer gemarginaliseer. “The decision to integrate the Colony and the Protectorate initiated a fraught and piecemeal process that lasted from 1922 to 1951 and further changed the political balance, thus undermining the Krios” (547). Ná politieke onafhanklikheid in 1961 is die staatsdiens ont-Krios en met inheemses geafrikaniseer: “Supposedly apolitical civil service posts up to the top echelons were also handed to supporters, thus accelerating erosion of the independence of the civil service” (1013), soortgelyk aan wat in die nuwe Suid-Afrika gebeur.

‘n Hoë prys, bv weens ondoeltreffendheid, word vir die afrikanisering van die staatsdiens betaal. In 2007 is bv vasgestel dat net 125 van die 236 top staatsamptenare by hulle werk was (2457). “Across the board, one can readily find continuing evidence of incompetence, unwillingness to work, deliberate obfuscation, and blatant corruption and intimidation” (2876). In die geval van die polisiediens is daar “bribes at roadblocks and stories of police collusion in robberies and of continued political bias” (2423). Dit klink bekend.

In die nuwe Suid-Afrika is die staatsdiens op ‘n brutale wyse ontwit en oorgetransformeer sodat daar tans heelwat meer as 80% swart amptenare is. Hierdie verswartingsproses, oftewel verkamerading, word meedoënloos en suiwer rassisties voortgesit. In Suid-Afrika, soos in Sierra Leone (1143), is doelbewuste homogenisering aan die orde van die dag, waarin blanke belange, bv Afrikanerbelange soos Afrikaans, nie hulle regmatige plek gegun word nie. Vergelyk die voorafgaande ook met FW de Klerk se belofte in 1992 dat geen blanke sy pos sou verloor nie.

In 1951 was die bevolkingsverhouding 2 miljoen in die protektoraat en 60 000 in die kolonie (580). Daar was bv ‘n tyd toe die inwoners van die kolonie geletterd en eiendomseienaars moes wees om te kan stem (554). In die geval van die protektoraat het slegs die inwoners wat belasting betaal het, stemreg gehad (699). Sodanige kwalitatiewe vereistes sou tot voordeel van die Krios in Sierra Leone en die blankes in Suid-afrika en sekerlik tot algemene voordeel van albei lande gewees het. Pleks daarvan kan alle volwassenes wat asemhaal deesdae in albei lande stem, afgesien daarvan of hulle tot voordeel of nadeel van hierdie lande bestaan. ‘n Gepeupelkrasie bevoordeel die gepeupel maar nie die land nie.

Die stamhoofde is in die Britse administrasie gekoöpteer, “where obedience was rewarded and resistance punished by removal from office” (450). “The extent to which the British were able to shift Protectorate society into Western ways of thinking and doing … was rather limited” (513). Sedert 1948 het die volgende absurditeit ten koste van die Krios bestaan: “Voting rights were … extended to non-Krio Freetonians, a right not held by Krios living in the Protectorate … to pacify the hinterland” (600). Soos in Suid-Afrika was (potensiële) geweldpleging deur die inheemse swartes ‘n instrument vir bemagtiging, dus die bevoordeling van swartes bo ander groepe. Die stamhoofde het hulleself in selfs groter mate as die gepeupel bevoordeel, wat eweneens tot geweld gelei het.

Die volgende klink bekend omdat elemente daarvan ook ruimskoots in die nuwe Suid-Afrika by bv ANC-politici aangetref word: “The riots in 1955 … spread throughout the Protectorate in 1956 … [They] were aimed at the chiefs who had enriched themselves with houses and cars through local tax corruption, tribute including forced labour, and market protection” (712). Nog iets oor stemreg: Aan die Libanese, wat reeds baie dekades lank in Sierra Leone gewoon het, is die reg op burgerskap eers in 2010 toegestaan (3053). Dus: Blanke regerings diskrimineer soms teen nie-blankes, maar as swartes aan die bewind is, word daar soms ook teen blankes gediskrimineer, soos tans in buitensporige mate in Suid-Afrika.

“In many ways it was the colonial period that did most to codify rules, territorially define chiefdoms and solidify and politicise ethnic identities. British notions of scientific classification and the need to parcel people into groups for administrative purposes meant the gradual reifying of ethnicity and chieftaincy” (379). “The British did not subscribe to French and Portuguese notions of assimilation” (477). Hierin lê die oorsprong van rasse-segregasie as politieke beleid. Dit is die Britte eerder as die Afrikaners wat rasseskeiding/apartheid uitgevind het. In werklikheid is rasse-segregasie egter die uitlewing van mense se natuurlike aard; dus dat mense verkies om met mense wat tot hulle kultuurgroep behoort, te assosieer; des te meer as daar groot ontwikkelings- en/of kulturele verskille is.

“It has been argued that ‘tradition’ was invented during colonialism … whilst holding some truth, the idea of inventing ‘tradition’ wholesale is unlikely as the colonial authorities required something legitimate and recognisable on which to build. Perceiving identity as somehow primordial and unchanging is of course fanciful, but it is also important to see the limits of both constructivism and the notion that identity has little other substance than its instrumental use to gain advantage or resources” (385). Deesdae word dikwels beweer dat ras ‘n konstruksie en dus oneg/fiktief is. In werklikheid is rasseklassifikasie (bv blank, bruin, swart, Asiaat) op identifiseerbare liggaamlike en geestelike/kulturele kenmerke gebaseer. Die ANC-regering maak steeds met oorgawe gebruik/misbruik van die tradisionele of apartheidsklassifikasie van rasse, etnisiteite en kultuurgroepe ten einde swartes te bevoordeel en veral blankes, in die besonder Afrikaners, te benadeel.

“Many Colony laws, particularly those pertaining to land tenure and ownership, were not extended to the Protectorate. It was declared that Protectorate land belonged to the people and could not be bought and sold” (526). “African history suggests the reassertion of modified pre-colonial patterns of rule or ‘re-traditionalisation'” (629). Is dit nie dieselfde primitiewe Afrika-benadering wat nou ook in Suid-Afrika toegepas word nie? Die inheemses het nooit die grond gekoop en besit nie; bloot sommige daarvan geokkupeer, soms selfs op ‘n nomadiese grondslag. In Suid-Afrika het ten minste die huidige geslag blankes (maar ook talle vorige geslagte) die grond gekoop en verbeterings daarop aangebring; bv barre grond in produktiewe plase omskep. Ingevolge die ANC se beleid moet die blankes aan die swartes teruggee wat van hulle gesteel is; vandaar die aandrang dat geen vergoeding betaal hoef te word nie.

Die blankes het nie (ontwikkelde) plase van die swartes gesteel nie, gevolglik kan daar geen sprake van die teruggawe van gesteelde eiendom wees nie. Wat ons hier mee te make het, is nie weerwraak nie maar wraak, diefstal en uitbuiting in hulle suiwerste vorme. Wraak is nie versoenbaar met die ideaal van versoening nie. Die kuur vir die beweerde ou wonde van een groep is nie om nuwe wonde aan ‘n ander groep toe te dien nie. Om iets in ruil vir niks te ontvang, is nie ‘n mensereg nie. Wat hier vorm aanneem, is opportunitiese, hedonistiese parasitisme. Onteiening sonder vergoeding is ‘n uiterste pro-swart, anti-blanke maatreël wat deur die blankes tot die uiterste teengestaan behoort te word.

Die jongste politieke geskiedenis van Sierra Leone kan soos volg opgesom word: “Sierra Leone became independent from the United Kingdom on 27 April 1961, led by Sir Milton Margai. Siaka Stevens’ party, the APC defeated the ruling SLPP in the 1967 Sierra Leone parliamentary elections. Stevens ruled Sierra Leone from 1968 to 1985. While in office, Stevens suppressed oppositions and critics of his government. Some senior military and government officials convicted for trying to overthrow his government were executed. In 1971, Stevens abolished Sierra Leone’s parliamentary government system and declared Sierra Leone a presidential republic. Sierra Leone was a one party state from 1978 to 1985, in which Stevens’ APC was the only legal political party in the country. The current constitution of Sierra Leone, that includes multi party democracy was adopted in 1991 by the government of President Joseph Saidu Momoh, Stevens’ hand picked successor.

“In 1991, a rebel group known as the Revolutionary United Front led by former Sierra Leone army Corporal Foday Sankoh launched a brutal civil war against the Sierra Leone government. In 1992 the military toppled Momoh from power. In 1996 Brigadier General Julius Maada Bio returned the country to multi party democracy and the 1991 constitution was reestablished. Bio handed power to Ahmad Tejan Kabbah of the SLPP after his victory in the 1996 Sierra Leone presidential election. In May 1997, the military overthrew president Kabbah. However, in February 1998, a coalition of West African Ecowas armed forces lead by Nigeria removed the military junta from power by military force and president Kabbah was reinstated as president. In 1998, the leaders of the coup were executed after they were convicted and sentenced to death by a court martial in Freetown. Sierra Leone has had an uninterrupted democracy since 1998 to the present. In January 2002, President Ahmad Tejan Kabbah fulfilled his campaign promise by officially ending the civil war as the rebels were defeated by military force with the help and support of Ecowas, the British government, the African Union, and the United Nations” (Wikipedia).

Weens afrikanisering is Sierra Leone se weermag ernstig verswak (Harris 1006). “That the state and armed forces of Sierra Leone were in no condition by the early 1990s to resist any sort of invasion or insurrection is one area of agreement in the debates concerning the civil war. The armed forces had … a ‘practically non-existent ability to respond to threats … The most meagre of incursions into the ill-controlled and forested border areas would have had at least some success” (1527). Die vraag is of sodanige gebrek aan doeltreffendheid nie ook die oorgeafrikaniseerde weermag van die nuwe Suid-Afrika kenmerk nie. Dink aan die stroom onwettige immigrante wat deurlopend en feitlik ongehinderd die land binnesypel. Die huidige Suid-Afrikaanse weermag het Nelson Mandela se terroristiese MK as grondslag. “In military terms MK has to be judged one of the least effective armies in modern history” (Janet Cherry, Umkhonto Wesizwe, Auckland Park: Jacana, 2011, p 141).

“A weak state is always prone to penetration from outside forces in whatever guise” (Harris 1628). In Sierra Leone het ‘n groep Suid-Afrikaanse huursoldate, Executive Outcomes, van 1995 tot 1997 groot militêre sukses behaal. “In exchange for future mining concessions, Executive Outcomes arrived with around 300 men, helicopters, troop transporters, considerable weaponry and experience in fighting for both UNITA and MPLA in Angola … the war was swiftly brought under control” (1897). Let op dat hierdie huursoldate in Angola agtereenvolgend aan albei kante in die burgeroorlog geveg het. In Sierra Leone het Executive Outcomes militêre opleiding en wapens nie net aan pro-regeringsmagte verskaf nie (1897), maar ook aan die rebelle (2097). Huursoldate is per definisie koopbaar. Die punt is: Daar is nie ‘n plaasvervanger vir goed opgeleide, ervare soldate van hoë gehalte nie. Die tragedie is: Executive Outcomes het in bv Angola en Sierra Leone “‘n verskil gemaak” maar nie in Suid-Afrika nie.

Moenie dink dat Ecowas ‘n ongekwalifiseerde seën vir Sierra Leone was nie. Sy militêre mag was as Ecomog bekend. Hierdie soldate het hulle aan magsvergrype, insluitende diefstal, skuldig gemaak. In die volksmond is gesê Ecomog beteken: “Every Car Or Moveable Object Gone” (2043). Die Nigeriërs in Ecomog “were digging for daimonds and sometimes selling arms to their opponents” (2097). Demokrasie het dus maar ‘n stamperige geskiedenis in Sierra Leone gehad, met dikwels eerder die weermag as “die mense” in beheer. Toe die land ‘n eenpartystaat was, is geredeneer “that democracy was a luxury that African states could ill afford” (1136). Die vraag is of dit nie ook vir Suid-Afrika voorlê nie. “One would be bound to question the long-term stability of a democratic system built on such foundations as in Sierra Leone and indeed in many other African states” (2785).

Tot die eer van Sierra Leone kan gesê word: “Nationalisation of foreign assets was never considered … Foreign investment was indeed welcomed with tax breaks and mining and farming remained in the private sector” (986). Kan dit wees dat die Krios daarin geslaag het om ‘n groter mate van voortgesette verwestering in Sierra Leone te bewerkstellig as die blankes in Suid-Afrika? Plaaslik word nie net buitelandse beleggings deur nasionalisering bedreig en dus ontmoedig nie, maar selfs ook die eiendomsreg van blankes wat oor 366 jaar voortrefliker bydraes as enige ander groep tot die ontwikkeling van die land gelewer het.

By die nuwe inheemse bewindhebbers in sowel Sierra Leone as Suid-Afrika is daar ‘n skaamteloosheid in die hede (1799, 2118), gebaseer op gewetenloosheid oor hulle verlede. Dit is vir my ‘n steen des aanstoots. Die brutalisering van die daaglikse lewe is die weersinwekkendste kenmerk van die nuwe Suid-Afrika; die wetteloosheid en doodgewone onbeskaafdheid wat hoogty vier. Harris gebruik die woord “brutalisation” telkens as hy toestande in Sierra Leone beskryf (1316, 1635, 1911, 2126, 3140, 3147). ‘n Ander prominente kenmerk van die nuwe Suid-Afrika is korrupsie, oftewel steelsug. In Sierra Leone het dieselfde gebeur. “By the early 1980s Stevens’ non-budgeted discretionary spending was estimated at more than 60 per cent of actual budget” (1423). Hiermee is seker genoeg karakteriserings verskaf, asook ooreenkomste tussen die twee lande uitgewys.

Ebola is terug in Sierra Leone

Gesondheidsamptenare in Sierra Leone het ‘n sterfgeval weens Ebola bevestig, pas nadat die Wêreldgesondheidsorganisasie aangekondig het dat die dodelike virus in Wes-Afrika uitgeroei is.

Geen gevalle van Ebola moet vir 42 dae voorkom voordat die WGO ‘n land Ebola-vry verklaar.

Liberia is vroeër vanjaar en Guinee laat verlede keer, vry verklaar.

Die sterfgeval in Sierra Leone is vroeër hierdie week aangeteken.

Die Ebola-toetssentrum se woordvoerder Sidi Yahya Tunis het aan die BBC vertel dat die pasiënt gesterf het in die Tonkolilidistrik. Hy het daarheen gereis het vanaf Kambia, naby die grens met Guinee.

Die toetse is uitgevoer deur Britse gesondheidspesialiste. Die BBC se Umaru Fofana het in die hoofstad Freetown gesê gesondheidbeamptes is nou dringend op soek na diegene wat in kontak met die slagoffer was.

Nagenoeg 4000 mense het gesterf van Ebola in Sierra Leone, en 11.000 mense in die hele streek, sedert Desember 2013.

Liberië het al twee keer vantevore aangekondig dat Ebola oorwin is, maar dit kon nie die infeksie keer nie.

Ebola terug in Nigerië, Londen

Die departement van gemeenskapmedisyne van die Universiteit van Calabar in die Cross River-staat van Nigerië ondersoek die jongste geval van Ebola in die land.

Tien mense word in kwarantyn gehou nadat hulle in die suidelike Nigeriese stad Calabar in kontak was met ’n pasiënt wat simptome soortgelyk aan dié van Ebola getoon het.

Die land is ’n jaar gelede vry van Ebola verklaar.

Die pasiënt het hom verlede week by die Calabar-hospitaal aangemeld met simptome wat ooreenstem met dié van Ebola.

Die plaaslike media berig dat die pasiënt sedertdien dood is, maar geen amptelike bevestiging is ontvang nie

Intussen verkeer die Skotse verpleegster wat verlede jaar Ebola in Sierra Leone opgedoen het, in ‘n “ernstige toestand” in ‘n isolasie-eenheid in Londen.

‘n Skotse hospitaal het bevestig dat die virus steeds teenwoordig is in Pauline Cafferkey se liggaam na die oorspronklike infeksie.

Die 39-jarige is terug na die isolasie-eenheid gevlieg in die Royal Free Hospital in Londen waar sy vir haar lewe veg.

Liggaamlike weefsel kan die Ebola-infeksie huisves maande nadat die persoon klaarblyklik ten volle herstel het.

Cafferkey van Cambuslang in South Lanarkshire, het byna ‘n maand in die eenheid aan die begin van die jaar deurgebring na sy die virus opdoen het in Desember 2014.

Sierra Leone hoop Ebola is verby

Vyf maande ná die laaste Ebola-sterfte, het Musa Kamara na sy tuisdorp gereis om die einde van Ramadaan te vier.

Sy skielike dood het egter die nuus laat versprei dat die dodelike virus nog nie die nekslag toegedien is in sy land nie.

Amptenare het onmiddellik ‘n kordon by die nedersetting met sy nagenoeg 600 inwoners opgestel en oranje plastiese omheining aangebring om die helfte van die inwoners vir die 21 dag lange kwarantyn-tydperk ná moontlike blootstelling af te sonder.

AP het berig dat opgewonder inwoners begin sing en dans het toe pres. Ernest Bai Koroma die plastiekheining geknip het en sodoende ‘n formele einde aan Sierra Leone se grootste oorblywende kwarantyngebied gemaak het.

Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) het Maandag aangekondig dat 43 mense tot die einde van die week in kwarantyn sal bly.

Nóg 38 mense in die hoofstad, Freetown, waar Kamara gewoon het, moet tot 29 Augustus in kwarantyn gehou word.

Amptenare hoop om spoedig die aftelling te begin om ‘n Ebola-vrye verklaring van die WGO te kry, byna 15 maande nadat die eerste pasiënt in Sierra Leone positief vir Ebola getoets is.

Ebola woed voort in Afrika

Afrika se Ebola-probleem is nog steeds nie opgelos nie met rondom 30 mense wat weekliks besmet word, het die Verenigde Nasies se spesiale gesant vir die dodelike siekte, David Nabarro, Maandag gesê.

Onder normale omstandighede, sou so ‘n infeksietempo beskou word as “‘n groot, groot uitbraak,” het hy gesê.

“Waarskynlik ongeveer een derde van die mense kom nie van die kontaklys nie, wat beteken dat hulle onverwagse gevalle is, en dit is ‘n groot bekommernis,” het Nabarro gesê by ‘n konferensie gereël deur die Wêreldgesondheidsorganisasie in Kaapstad.

Die ergste aangetekende uitbreking van Ebola het reeds meer as 11 200 mense regoor Wes-Afrika se lewens geëis.

Infeksiekoerse is af van die hoogtepunt van die krisis. Maar Liberië berig dat ‘n 17-jaar-oue seun positief getoets het vir die virus op 30 Junie, byna twee maande na die land vry van Ebola verklaar is.

Liberië, die land wat die ergste onder die virus deurloop, is beskou as ‘n voorbeeld vir die naburige Guinee en Sierra Leone, wat ook sukkel om die verspreiding te stop.

Dagklokreël in dele van Sierra Leone weens Ebola wat versprei

In reaksie op tekens dat Ebola in sommige dele van die land versprei, het die Sierra Leoniese president Ernest Bai Koroma net voor die naweek ‘n dagklokreël ingestel waarvolgens mense verbied word om tussen 6 vm en 6 nm uit hul huise te gaan. Die reël, wat inwoners van die noordwestelike distrikte Kambia en Port Loko, prakties onder huisarres plaas, sal vir 21 dae geld. Enigiemand wat die reël verbreek, sal in die tronk gesmyt word.

 

Die verbod op mense om hul huise te verlaat volg op verslae dat daar weer nuwe gevalle van Ebola in die noordweste van die land aangemeld word. Tot dusver het 3 900 mense aan die siekte in Sierra Leone gesterf.

Die buurland Liberïe is in Mei “Ebola-vry” verklaar, maar dit blyk dat Sierra Leone en Guinee nie so maklik dié status gaan verwerf nie.

Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) het verlede week Woensdag verklaar dat die “agteruitgang van die virus wat in April en Mei duidelik was, intussen stagneer”.

In die week van 7 tot 15 Junie is daar 31 nuwe gevalle in Sierra Leone aangemeld en 16 in Guinee, waar die uitbraak in Desember 2013 begin het.

In die vorige week is 13 nuwe gevalle in Guinee aangemeld, wat ‘n duidelike toename teenoor die nege in die vorige week verteenwoordig.

Volgens die WGO-verslag, “is dit die tweede agtereenvolgende weeklikse toename in voorkoms (van die siekte) en die hoogste weeklikse totale getal gevalle wat sedert laat Maartmaand in Sierra Leone aangemeld is”.

Ebola is een van die dodelikste virusse wat aan die mense bekend is en versprei deur kontak met die liggaamsvloeistowwe van iemand wat simptome daarvan toon, soos byvoorbeeld koors of naarheid.

Sedert Ebola in Mei verlede jaar in Sierra Leone begin versprei het, het die regering telkens plaaslike en landwye klokreëls ingestel om die epidemie hok te slaan.

Palo Conteh, die hoof van die Nasionale Ebola-reaksiesentrum in Sierra Leone, skryf die onlangse toename in Port Loko en Kambia toe aan “mense wat net hardkoppig is en die verkeerde dinge doen wat die oordrag aanblaas”.

“Die was van lyke en geheime begrafnisse is aan die gang en mense vat die siekes na toordokters toe,” sê hy.

Amadu Koroma, ‘n plaaslike regeringsklerk in Kambia, sê toordokters vind dikwels ‘n omweg verby amptelike ingange en uitgange om pasiënte in die suide van Guinee, die episentrum van die verspreiding, te behandel.

“Mense ontsnap snags van huise wat onder kwarantyn verkeer en eindig in Port Loko waar familielede toordokters inbring om hulle in geslote vertrekke te behandel,” sê hy.

‘n Parlementslid verkeer is tans op borgtog vrygelaat omdat hy beveel het dat sy 106 jaar oue vader in Kambia in Mei verlede jaar gewas, aangetrek en begrawe moet word.

Die gesondheidsministerie het verklaar dat daar 22 mense in Ebola-behandelingsentra in Kambia en Port Loko verkeer, terwyl 342 onder kwarantyn in daardie twee distrike in die westelike gebied, waaronder die hoofstad Freetown, geplaas is.

Die aankondiging van ‘n dagklokreël is gemaak kort nadat Sierra Leone die landswye noodtoestand vir nog 90 dae verleng het, ongeag die oproepe deur politici in die opposisie dat beperkings in Ebola-vrye distrikte opgehef moet word.

Die president het egter sekere toegewings aangekondig, onder meer aan sake-ondernemings ten einde ekonomiese groei te stimuleer.

Kruidenierswinkels en markte – wat teen 18:00 moet sluit – sal voortaan toegelaat word om tot 21:00 oop te bly in die meeste dele van die land.

Restaurante, wat ook aan ‘n aandklokreël vanaf 18:00 onderhewig was, mag nou tot 22:00 oop bly, terwyl motorfietstaxi’s, wat voorheen nie ná 19:00 kon werk nie, ‘n ekstra twee ure gegun word.

Inwoners van Freetown het die veslappings verwelkom, veral noudat Sierre Leone se vier miljoen Moslems steeds die heilige maand van Ramadan vier.

“Dit stel ons in staat om teen 19:00 die vas in die moskee te beëindig en dan kos van restaurante en koswinkels agterna te gaan koop,” sê Alieu Sheriff.

 

Ebola steek weer kop uit

Sowat 100 dae nadat die laaste geval van Ebola in Sierra Leone aangemeld is, is ’n nege maande oue seun van die Kailahun-distrik aan die virus dood.

Die distrik is geleë aan die grens tussen Guinee en Liberië wat ook deur die epidemie geraak is.

Die epidemie het meer as ’n jaar gelede in Sierra Leone uitgebreek, met Kailahun wat die ­fokuspunt was.

In Sierra Leone het ongeveer 3 800 mense aan Ebola gesterf, terwyl 1 200­ ­bevestigde en ­verdagte gevalle van die virus aangemeld is.

Wêreldwyd is daar sedert die ­uitbreking van die siekte die afgelope 16 maande meer as 10 400 mense dood.

Britse soldaat nuutste Ebola-geval in Sierra Leone

‘n Britse militêre gesondheidswerker is met Ebola in Sierra Leone gediagnoseer, het owerhede in Londen Woensdag gesê en ‘n militêre vliegtuig is gestuur om haar terug te bring indien nodig.

“Ons kan bevestig dat ‘n Britse militêre gesondheidswerker in Sierra Leone positief vir Ebola getoets het,” het ‘n woordvoerder vir Openbare Gesondheid Engeland (PHE), ‘n regeringsagentskap, verklaar.

Die vroulike gesondheidswerker word in ‘n spesialis-Ebolasentrum in Kerry Town in die westelike deel van Sierra Leone behandel.

A Royal Air Force-vliegtuig is gestuur na die land en is gereed om die pasiënt te ontruim indien nodig.

“Mediese kenners is tans besig om die situasie te peil om te verseker dat die nodige sorg gegee word,” het die PHE-woordvoerder gesê.

“‘n Mediese besluit of die individu ontruim sal word na die Verenigde Koninkryk vir behandeling sal mettertyd geneem word.”

‘n Geskatte 700 Britse soldate, mans en vroue, is ontplooi om Sierra Leone te help in hul reaksie teen Ebola wat Wes-Afrika verlede jaar getref het.

Hulle het gehelp bou aan mediese sentrums, saam met ‘n aantal vrywilligers van Brittanje se staatsbeheerde National Health Service.

Twee Britse verpleegsters, Pauline Cafferkey en William Pooley, het Ebola opgedoen maar herstel na behandeling in Brittanje.

PHE het gesê ‘n ondersoek is aan die gang oor hoe die naamlose militêre dienspligtige die virus opgedoen het, en enigiemand wat in onlangse kontak met die pasiënt was, word gesoek.

“Enige individue geïdentifiseer deur die feit dat hy in noue kontak [met die slagoffer] was, sal geassesseer word en ‘n kliniese besluit rakende hulle afvoer na die Verenigde Koninkryk sal geneem word,” het die woordvoerder bygevoeg.

Byna 24000 mense is met Ebola besmet sedert Desember 2013, byna almal in Guinee, Liberië en Sierra Leone, en meer as 9 800 is reeds dood daaraan, volgens die Wêreldgesondheidsorganisasie.

Liberië het verlede week sy laaste bevestigde Ebola pasiënt uit die hospitaal ontslaan. Geen nuwe geval is aangemeld in die land sedert 19 Februarie nie.

Pappie Majuba lei ebola-span na Sierra Leone

Die mediese hulporganisasie, Right to Care, sê alle nodige voorkomingsmaatreëls is getref om die Suid-Afrikaanse sokkerspan wat die week na Sierra Leone vertrek teen ebola te beskerm, het RSG berig.

Die organisasie het vroeër bekendgemaak dat elf verpleegkundiges en ‘n dokter Vrydag na Sierra Leone vertrek om te help met die stryd teen ebola.

Die span sal vir agt weke in die land bly. Die hoof mediese beampte van die organisasie, Pappie Majuba sê hulle het reeds intensiewe opleiding ontvang en sal verder opgelei word voordat hulle na pasiënte omsien.

Hy sê bykomende werwing en opleiding sal voortdurend plaasvind om nog gesondheidswerkers na ebola-gebiede te stuur.

Majuba sê al is geen ebola-gevalle in Suid-Afrika aangemeld nie, sal die ervaring wat Suid-Afrikaners opdoen in die stryd teen ebola en ander aansteeklike siektes, baie waardevol wees.

WGO-liggaam wil ebola-entstowwe vir SA bespoedig

Die organisasie African Vaccine Regulatory Forum (AVAREF) het in Pretoria vergader in ‘n poging om wyses te bespreek waarop entstowwe asook die behandeling vir die ebolavirus so gou moontlik deur Suid-Afrikaanse owerhede goedgekeur kan word.

Die eerste twee dae van die vergadering sal gewy word aan die nood wat die ebola-virussiekte (EVD) veroorsaak en die potensiële behandeling rakende entstowwe, medisyne en bloedprodukte.

Die forum sal veral op GlaxoSmithKline se GSK ChAd3 en Newlink/NIH VSV fokus as voorkeurkandidaat-ebola-entstowwe.

AVAREF is ‘n onderdeel van die Wêreldgesondheidsorganisasie. Dit is die negenede vergadering in die land.

Verlede week het die organisasie bevestig dat daar 13 567 gevalle van ebola in ses lande is.

Die WGO se verteenwoordiger in Afrika, Dicky Akanmori, sê navorsing word binne en buite Afrika gedoen.

Dit sluit Guinee, Liberië, Mali, Sierra Leone, Spanje en Amerika in.

Die pandemie het uitgebreek nadat Amerikaanse navorsingsinstellings met ‘n BSL-4-klaring (Bio Safety Lab Level-4) klaarblyklik entstowwe teen die siekte getoets het.

Daar is drie Amerikaanse laboratoriums wat spesialiseer in biologiese wapennavorsing in Wes-Afrika.

Twee van die lande waar die aanvanklike gevalle van ebola aangeteken is, naamlik Guinee en Liberië het nie die Internasionale Konvensie teen Biologiese Wapens onderteken nie.

Die derde, Sierra Leone, is ‘n voormalige Britse kolonie wat dit wel onderteken het.

Die vergadering sal openbare gesondheidsamptenare en regulatoriese en industriële kundiges bymekaar bring in ‘n poging om die lewering van nuwe entstowwe te bespoedig asook regulatoriese hersiening ander behandelings teen “EVD” te hersien.

Berigte oor ebola-slagoffer in Durban misleidend

Die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes sê berigte dat ‘n ebola-slagoffer in Durban aangemeld is, is misleidend.

Volgens die Instituut is die man se simptome nié dié van ebola nie, hy is voorts nooit daarvoor getoets nie en is ook nie opgeneem nie.

Luidens verskeie berigte is ‘n man vir toetse vir die ebola-virus in Durban se Addington-hospitaal opgeneem.

Daar is berig dat die man tyd in Sierra Leone deurgebring het, een van die state in Wes-Afrika waar die pandemie uitgebreek het.

Dié nuus het konsternasie by die hospitaal veroorsaak.

Die man werk as ‘n vlootbestuurder vir ‘n maatskappy in Sierra Leone en daar is volgens die Instituut geen risiko dat hy aan die virus blootgestel is nie.

Engels laat Ebola vinniger in Liberië versprei

Terwyl hy sukkel om die radio by sy oor te hoor, wys Wesley Wudea vir sy kleinkinders dat hulle moet stilbly soos wat hy sonderlinge wenke oor Ebolavoorkoming in sy eie taal opdoen.

In Liberië, wat die sentrum van die Wes-Afrikaanse uitbraak is, is die luggolwe gewoonlik die beste manier om inligting oor die epidemie te versprei; nietemin verstaan groot dele van die etnies diverse land geen Engels nie, ‘n taal wat gewoonlik as lingua franca of omgangstaal voorgehou word.

'n Gemeenskapsradiostasie in Liberië
‘n Gemeenskapsradiostasie in Liberië

“Dis nie dat hulle breedweg nie die woorde (oor die radiostasies) wat in Engels gebesig word, verstaan nie. Sommige mense verstaan geen woord Engels nie,” sê die 61-jarige, in sy eie gebrekkige poging om sy land se enigste amptelike taal te praat.

Wudea is ‘n sonderlinge figuur tussen sy landgenote, want slegs ‘n beraamde 20 persent van die bevolking van vier miljoen verstaan Engels, terwyl die res almal in een van 30 minderheidstale kommunikeer.

“Sonder die spreektaalprogram, sou hulle nie die voorkomende maatreëls verstaan het wat hulle teen Ebola moet tref nie,” sê die afgetrede onderwyser vanaf Saint John, ‘n statjie naby die suidelike hawe Buchanan.

Wudea hou ‘n radio byderhand en loop nooit die nuusprogramme in sy Bassa-moedertaal mis nie, wat deur die plaaslike stasie Radio Gbezohn uitgesaai word.

Hy sê dit was die Bassa-programme wat hom in die gewoonte gekry het om sy kinders en kleinkinders te vra om dikwels hul hande te was as ‘n maatreël teen Ebola-besmetting.

En sy mede-inwoners is nou almal bewus van die voorkomende maatreëls teen die siekte, asook die behoefte om fisieke kontak met die siekes of dooies te vermy, sê hy.

Sleutelwapen

Die openbaregesondheidsboodskap is so ingegrif, sê hy, dat die sosiale gewoontes wat oor eeue heen ontwikkel het, soos om hande te skud of om die dooies by begrafnisse aan te raak, gestaak is.

“Om hande te skukd, is deel van ons tradisie. Ons kan dit nie tans doen nie, vanweë Ebola. Dis moeilik om te aanvaar, maar ons móét,” sê Wudea.

Radio Gbehzohn het sy programme in Bassa verdubbel, ‘n taal wat deur ‘n paar honderdduisend lede van die Kru-stam gepraat word, sedert die epidemie begin het, vertel Isaac Siegal, die programdirekteur by die stasie.

Besoekers aan sy kantoor in Buchanan, wat met plakkate beplak is wat teen die gevare van Ebola waarsku, moet hul hande met chloorbehandelde water was onder die wakende oog van sy veiligheidswag alvorens hulle binnegelaat word.

“Die plaaslike taal speel ‘n baie belangrike rol in ons programme want die meerderheid van die bevolking woon in die plattelandse gebiede,” sê Siegal.

“Voorheen het hulle net 15 minute drie maal per dag gehad. Vandag ontvang hulle 30 minute drie maal per dag. Ons ontvang boodskappe van mense wat ons bedank dat ons hulle in ‘n taal wat hulle verstaan, inlig.”

Die adjunkminister van inligting, Patrick Worzie, erken dat uitsaai in plaaslike tale ‘n “kardinale rol” gespeel het tydens sy onlangse besoek om higiëniese toerusting aan gemeenskapsradiostasies in die nabygeleë Margibi-distrik te versprei.

Wes-Afrika bestaan uit lande waar die amptelike taal Frans, Engels of Portugees is.

Maar in Liberië, Sierra Leone en Guinee – die drie lande wat die ergste deur die epidemie getref word wat reeds 5 000 mense gedood het – asook in nabygeleë lande, het die fokus op stamtale ‘n sleutelwapen in die stryd teen die verpreiding van Ebole geword.

Dodelike taak

Advertensies, inbelprogramme en nuusbulletins word oor die radio en op televisie in die plaaslike taal uitgesaai, met die luggolwe wat vir godsdiensleiers, stamkapteins en vertroude meningsvormers oopgegooi word.

Human Rights Watch (HRW) het die “sleutelrol” verwelkom wat die Liberiese mediagroepe in opvoeding oor openbare gesondheid speel, wat inligting oor Ebola in inheemse taal op 44 gemeenskapsradiostasies uitsaai.

HRW het ook die rol beklemtoon wat deur Radio MOA in Kailahun, ‘n dorp in die episentrum van die uitbraak in Sierra Leone, gespeel word.

Die stasie het ‘n veldtog geloods om gerugte te onderdruk wat die stryd teen die virus ondermyn, waarmee tienduisende luisteraars in die grensgebied tussen Sierra Leone, Liberië en Guinee bereik is.

‘Blanke komplot teen swartmense’

Tog kan die taak om bewustheid oor Ebola in afgeleë gebiede te verhoog, ‘n ondankbare en selfs dodelike wees.

In suidelike Guinee is agt lede van die Ebola-veldtogspan, waaronder drie radiojoernaliste, deur statbewoners vermoor wat ontken het dat die epidemie werklik is en dink dat dit ‘n blanke komplot teen swartmense is.

Die stryd oor die radio is nie tot lande in die Ebolagebied beperk nie.

Canal France International, ‘n staatsgesubsidieerde Franse agentskap wat die ontwikkeling van uitsaaimedia in Afrika bevorder, het verlede week ‘n projek geloods om mense by 48 Wes-Afrikaanse radiostasies in Ebolavoorkoming op te lei.

Die hoofdoelwit is om die aanvaarding van sulke inligting te bevorder onder mense wat dikwels wenke oor siektevoorkoming wantrou, en om by te dra om sodanige gedrag te verander, sê die agentskap.

Die “Radio teen Ebola”-veldtog teiken die Ivoorkus, Burkina Faso, Togo en Benin – lande wat tot dusver nog geen Ebolageval gehad het nie – asook Senegal, wat as Ebolavry verklaar is, en Mali, die mees onlangse land wat deur die virus geraak is.

 

Wit Amerikaners vrees dat swartes draers van ebola is

‘n Vliegtuig van Nigerië wat Donderdag op JFK lughawe in New York geland het met ‘n manlike passasier aan boord, se medepassasiers is onthuts nadat die swarte tydens die vlug gesterf het na ernstige braking.

Die swarte het wel aan ernstige braking gely, maar CDC-amptenare sê dit was nie agv ebola nie.

Die 63-jarige se lyk is dadelik uit die vliegtuig verwyder deur die hawe-owerhede.

In die Washington-gebied, die tuiste van die VSA se tweede grootste Afrika-immigrantebevolking, kla swartes dat al hoe meer wittes wegstaan van hulle uit vrees dat hulle draers van ebola is.

Amptenare probeer drasties vrese besweer met die versekering dat die virus slegs deur kontak met liggaamsvloeistowwe van ‘n besmette persoon wat simptomaties is oorgedra kan word, maar dit blyk nie genoeg te wees nie.

Die Amerikaanse konserwatiewe politieke kommentator Patrick Buchanan sê egter indien die Amerikaanse regering nie dadelik optree teen swart besoekers uit ebola-besmette gebiede nie, “kan politieke korrektheid die einde van baie van ons beteken”.

‘n Tweede gesondheidswerker verbonde aan die Texas Health Presbyterian-hospitaal, wat sorg aan die swart Liberiese­ pasiënt Thomas Eric Duncan verleen het, het die week positief vir ebola getoets.

Die werker het van koors gekla en is onmiddellik­ geïsoleer­. Almal wat kontak met die werker gehad­ het, word nou vir moontlike besmetting waargeneem­.

Vooruitsigte vir ’n vinnige einde van besmetting het afgeneem. Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WHO) voorspel­ dat die drie verarmde lande in Wes-Afrika, te wete Liberië­, Sierra Leone en Guinee, tot soveel as 10 000 nuwe gevalle per week teen vroeg Desember kan oplewer.

Die eerste verpleegster wat met Ebola besmet is toe sy Duncan in Dallas verpleeg het, verkeer in “goeie toestand”, volgens ’n verklaring wat deur die hospitaal uitgereik is.

‘n Ambulans met Amber Joy Vinson, ’n Amerikaanse verpleegster wat positief vir Ebola getoets het, is by die Emory-universiteitshospitaal in Atlanta, Georgia, opgeneem. Sy is Woensdag van die Texas Health Presbyterian-hospitaal oorgeplaas.

Sy het simptome begin toon ’n dag nadat sy van Cleveland na Dallas gevlieg het.

Die sentrum vir siektebeheer (CDC) wil nou ál 132 passasiers toets wat aan boord die vliegtuig op vlug 1143 van Frontier Airlines van Cleveland na Dallas/Fort Worth was en Maandag­ om 20:16 geland het.