Die huidige vlaag plaasmoorde en halssnoeraanvalle op Afrikaners in Suid-Afrika voort.
Volgens berigte is ‘n 79-jarige Afrikanerman, Koos Jonker, gister naby Ellisras in ‘n plaasmoord gedood. Vyf swart mans het hom soos ‘n dier met baaltou vasgebind en toe herhaaldelik oor die kop geslaan.
Jonker was oorspronklik van Johannesburg maar het by vriende, die Pauers, op hul plaas gewoon waar hy deur hulle versorg is.
‘n Bende van vyf swartes het by die plaaswoning, ongeveer 300m van Jonker se kothuisie, ingebreek en met skootrekenaars en ‘n kamera weggekom. Die eienaar het eers die volgende oggend agtergekom dat daar ‘n inbraak was en het toe ook Jonker se lyk ontdek.
Jonker se dogter woon op Springs. Boere in die omgewing het gister na die vyf swart moordenaars gesoek.
Dit is die derde plaasaanval wat die afgelope maand in die provinsie plaasvind. Verlede week is Christine Robinson, 59, op die Rra Ditau-wildsplaas uitgewis en voor haar is Rudolph Pretorius, 54, op die plaas Bloempoort tussen Groblersdal en Dennilton in die gesig geskiet.
In ‘n ander voorval oos van Pretoria, is mnr. Ponty Thuynsma, 76, op ‘n kleinhoewe te Tweedracht in die Boschkop-omgewing deur vier gewapende swartes met ‘n strykyster gebrand voordat daar petrol oor hom uitgegooi is. Hy is egter wonderbaarlik nie aan die brand gesteek nie.
Vanweë sy veelvuldige beserings verkeer hy egter in ‘n ernstige toestand en word in die hoësorgeenheid van die Wilgers-hospitaal in Pretoria behandel.
Thuynsma se buurman, Carel Booysen, sê: “Ons het nog die aand vir hom gaan kuier, soos elke Sondagaand. Ons dink die boewe het by die agterdeur ingesluip terwyl Ponty ons afgesien het, want toe hy weer die huis in is, toe wag hulle vir hom.”
Booysen se seun Kobus het hom die volgende oggend ontdek waar hy die hele nag vasgebind en ernstig aangerand in sy slaapkamer gelê het.
Gemartel
‘n Woordvoerder van die Boschkop-polisiestasie, kapt Marissa van der Merwe, het verklaar dat die aanvallers Thuynsma oor die kop geslaan het en hom gemartel het deur sy bolyf en gesig met ‘n warm strykyster te brand.
Thuynsma se hond, ‘n boerboel, is so erg deur die swartes toegetakel dat haar rug gebreek is en die polisie haar van kant moes maak.
Daar is vier vuurwapens uit die kluis gesteel.
“Oom Ponty kon nog praat vanoggend, maar hy het baie seergekry,” sê Kobus Booysen. “Sy gesig is erg geswel soos hulle hom gebrand het en dit lyk of sy kaak gebreek is.”
Thuynsma woon alleen op die stuk grond sedert sy vrou in April oorlede is.
Die Duitse seun van ‘n bejaarde egpaar wat op hulle plaas in Richmond in KwaZulu-Natal vermoor is, het getuig dat hy ná die moorde ‘n week in ‘n psigiatriese hospitaal moes deurbring, het RSG berig.
Ekard en Elizabeth Schutte, en hulle seun Luts is verskeie keer met messe gesteek en daarna aan die brand gesteek.
Stefan Schutte het gister ter strafverswaring in die Pietermartizburg Hooggeregshof getuig.
Hy het spesiaal vir sy pa se 73ste verjaardag uit Duitsland na die land gekom.
Die hof het gehoor dat die getuie se vrou en twee seuns ook berading ná die moorde moes ontvang.
Zanokuhle Madima, Siphloihle Ngubane en Lucikuhle Khoza het skuld op die aanklagte van moord en roof erken en sal vandag gevonnis word.
‘n Boer van die plaas Groot Waag by Petrus Steyn, Jan de Kock (69) is vermoor toe swart plaasaanvallers hom oorval het terwyl hy in die veld na beeste gesoek het.
Sy lyk is met binddraad aan sy vierwielmotorfiets vasgemaak, het die Volksblad berig.
Sy vrou, Marietjie (67), is nie beseer tydens die aanval nie, maar geweldig geskok.
Die egpaar se honde is enkele dae tevore gedurende ‘n inbraak vergiftig. Die egpaar was toe nie tuis nie.
De Kock se Ford Ranger-dubbelkajuitbakkie, met die sleutels daarin, is verlate deur die polisie in Vereeniging gekry.
Nadat die bakkie opgespoor is, is die polisie glo na die plaas waar hulle waarskynlik gedink het die twee wit eienaars is reeds dood. Niks is aangemeld nie en die toneel op die werf was glo “normaal”.
‘n Buurman het daarna ‘n oproep van ‘n polisiebeampte gekry wat bevestig het dat dit wel De Kock se bakkie is wat gekry is. Hy en ‘n ander buurman het na hulle na die plaas gehaas.
Die boer is vermoor in die skuur aangetref nadat hulle sy vrou in badkamer vasgebind gekry het. Hy is waarskynlik doodgemartel.
Daar is nog geen vordering om die die swart aanvallers wat ‘n boer van Groblersdal doogeskiet het, vas te trek nie. Dit was die sesde plaasaanval in dié gebied in Limpopo.
Die aanvallers is glo op die plaas afgelaai en weer opgelaai na die aanval.
Rudolph Pretorius (54) is dood nadat hy Maandag in die vroeë oggendure in sy gesig geskiet is.
Vier swart aanvallers het glo eers sy honde vergiftig en toe by ’n badkamervenster die huis binnegedring.
Kol. Ronel Otto, provinsiale polisiewoordvoerder, het gesê Pretorius se vrou is met ’n geweer oor die kop geslaan.
Na ’n skietery tussen die aanvallers en Pretorius is hy in die gesig geskiet. Die aanvallers wapens en juwele gesteel.
Ian Cameron, hoof van gemeenskapsveiligheid by AfriForum, het aan Beeld gesê “daar moet iets gedoen word aan die tekort aan mannekrag, voertuie en hulpbronne by polisiekantore”.
AfriForum sal ‘n ontleding doen van wat die polisiekantoor nodig het.
Plaasaanvallers het twee keer in vier weke op ’n plaas in Delmas toegeslaan.
Die stasiebevelvoerder van die Delmas-polisiekantoor, sê dit is “bisar” dat aanvallers binne vier weke op een plaas toeslaan.
Die drie gesinslede is Dinsdag met ’n strykyster gemartel, het Beeld berig.
Jan Berg (78) is op sy agterstewe gebrand, sy dogter, Riana (45), op haar wang en bene. Vier weke gelede is Jan se vrou, Ina (75), op die wang gebrand.
Jan is toe ook met ’n geweerkolf op die voorkop geslaan.
Die aanvallers het by vorige geleenthede kontant, ‘n voertuig en ‘n wapen gebuit na doodsdreigemente.
Die gesin het intussen diefwering en veiligheidshekke laat aanbring, maar die swart aanvallers het weer Dinsdag die eiendom binnegedring.
Drie swartes is Woensdag in hegtenis geneem. Die gesin het een verdagte uitgeken wat Vrydag in die Delmas-landdroshof op aanklagte van huisroof en aanranding met die opset om ernstig te beseer, sal verskyn.
Vyf swart aanvallers het ‘n bejaarde man en sy vrou van Bon Accord, noord van Pretoria, Saterdagmiddag met ’n graaf en ’n byl op hul kleinhoewe aangeval.
Laszlow Bercsényi (87) het vroeg Sondagoggend aan sy wonde beswyk nadat vyf rowers hom en sy vrou aangeval het.
Dit is die derde byl-aanval die afgelope week in dié omgewing.
Sy vrou, Carol (68), het die aanval oorleef. Sy verkeer tans in ’n ernstige, maar stabiele toestand in die hospitaal.
Carol is herhaaldelik met ’n graaf geslaan buite die huis, en Laslow met ’n byl gekap waar hy binne die huis was.
Carol het die bure geroep, waarna die polisie ontbied is. Sy weet skynbaar nog nie dat haar man oorlede is nie.
Die oortreders in die moord en verkragting van die Stiglingh-egpaar net buite Ventersdorp verskyn tans in die rondgaande hof in Pretoria. Andries Mokataka, 23, en Solomon Mojaki, 22, pleit albei onskuldig.
‘n Genetikus van die polisie se forensiese laboratorium, Lorraine Harris-Barnes, het egter gister getuig dat DNS van Andries Mokataka op die onderklere en liggaam van mev. Corra Stiglingh gevind is. Die kanse dat dit nie sy DNS is nie, is naby aan nul, of een uit triljoene. Van die Stigling-egpaar se goedere is ook in die besit van die aanvallers gevind.
Johan, 67, en Corra Stiglingh, 65, is Sondagoggend omstreeks 9:00 op hul plaas Sterkstroom in die Ventersdorpdistrik op 17 Maart 2013 aangeval. Mnr. Johan Stiglingh is so erg buite die huis aangerand dat hy aan kopwonde beswyk het. Terwyl mev. Stiglingh deur een van die rowers vasgemaak, geblinddoek en verkrag is, kon sy haar man nog swaar hoor asemhaal. Toe sy egter loskom, het hy geen polsslag meer gehad nie. Sy is self ook erg geslaan sodat haar arm gebreek is.
Die tweede aanvaller, Mojaki, se DNS is insgelyks op ‘n tou gevind waarmee die twee mev. Corra Stiglingh tydens haar verkragting vasgebind het.
Tydens die verkragting is daar blykbaar “kru taal” teenoor mev. Stiglingh gebesig.
Geen van die Engelse media in Suid-Afrika berig tans oor die hofsaak nie.
In afsonderlike voorvalle is twee bejaardes binne hul huise wreed vermoor in onderskeidelik Smithfield in die Vrystaat en Ermelo, Mpumalanga, vermoedelik deur swart aanvallers aangevuur deur openlike, staatsgedrewe etniese haat.
In Smithfield is Ounooi Badenhorst (77) in ‘n grusame teregstelling vermoor. Badenhorst is met ’n enkele skietwond in haar voorkop aangetref.
Dit wil voorkom of Badenhorst op ’n baie kort afstand geskiet is.
Sy was die vrou van ‘n voormalige burgemeester en voorsitter van die Smithfield-gemeenskapsforum.
Die aanvallers het toegang tot die huis verkry deur ’n gebreekte venster.
‘n Inwoner het onraad vermoed toe die buiteligte van die huis bly brand het en die polisie ontbied wat in die sitkamer op haar lyk afgekom het.
Daar word glo niks uit die huis vermis nie.
Die lyk van ’n 77-jarige man wat alleen op die plaas De Emigratie gewoon het, is in sy plaashuis naby Ermelo aangetref. Hy is glo met ‘n stomp voorwerp doodgeslaan.
Die man se naam nog nie bekend nie. Volgens ‘n polisiewoordvoerder het die plaasarbeiders ’n kennis gebel toe hy nie opdaag vir werk nie.
Die plaaseienaar het ’n week gelede ’n klag van huisbraak by die polisiekantoor aanhangig gemaak, maar dis nie seker of daar tans iets vermis word uit die huis nie.
Niemand is nog in verband met die moord aangekeer nie.
ʼn Tweede swart verdagte is in die hooggeregshof in Pietermaritzburg skuldig bevind aan die moord op Micky Hampson (68).
Jabulani Ngobese (28) is ook skuldig bevind aan poging tot moord op Hampson se seun, Murray (34).
Ngobese het onskuldig gepleit op die aanklagte teen hom.
Sy medebeskuldigde Siboniso Mtolo (25) is vroeër die maand tot lewenslange tronkstraf gevonnis nadat hy skuld erken het.
Hampson, van die plaas Eston naby Illovo in KwaZulu-Natal, en sy seun is op 27 September 2013 deur twee verdagtes aangeval terwyl hulle in Hampson se bakkie gery het. Hampson is geskiet en is op slag dood.
Die swart aanvallers het Hampson glo met sy eie haelgeweer doodgeskiet voordat hulle daarmee gevlug het.
In die jongste plaasmoord, is die egpaar, Eckard (76) en Elizabeth Schutte, en hul seun Lutz (33), so erg vermink dat die polisie nie met sekerheid kan sê hoe hulle vermoor is nie.
Die polisie se woordvoerder sê die gesin kon doodgeslaan gewees het. Hulle is waarskynlik geslaan, gesteek, opgekap en verbrand.
Die skokkende wreedheid van die moord op die Schutte-egpaar, Eckard en Elizabeth en hul seun Lutz in KwaZulu-Natal het die gemeenskap van Richmond geruk.
Die vader se nek en bors is oopgekap en die moeder se kop is met ‘n swaar voorwerp verbrysel. Al drie is aan die brand gesteek. Al drie het ook steekwonde gehad.
Die aanvallers het met ‘n voertuig en wapens weggekom. Hulle verkeer steeds op vrye voet.
Volgens die polisie het hulle geen inligting oor moontlike verdagtes nie, maar hulle is reeds as swart beskryf., en ‘n getalryke bende. Die aanval en moorde toon al die tekens van ‘n etnies gedrewe haatmisdaad teen blankes.
Daar is in 2014 reeds vyftig blanke slagoffers vermoor in rasgedrewe aanvalle.
‘n Buurman van die oorledenes het gesê die seun, Lutz, het Saterdag uit Duitsland in Suid-Afrika aangeland om sy vader te verras met sy 77ste verjaarsdag op Sondag.
Sy moeder het hom Saterdag by die lughawe gaan haal. Die moordenaars het hulle tuis ingewag waar mnr Schutte vermoedelik toe al reeds vermoor is.
‘n Ander seun van die egpaar, Stefan, het die lyke ontdek toe hy vir die verjaarsdagviering opdaag.
Twee vermeende swart plaasaanvallers sal Dinsdag na verwagting in die landdroshof op Barkly-Oos verskyn ná die moord op ’n boer, Sarel Pretorius, verlede week.
Pretorius is verlede Dinsdag op die plaas Roodepoort vermoor. Sy vrou is in ’n badkamer toegesluit deur dieselfde aanvallers.
Die polisie in die Oos-Kaap het Maandag gesê hulle het ‘n intensiewe soektog na die moordenaars van stapel gestuur.
Speurders het die twee swart mans – 27 en 32 jaar oud – in Gauteng opgespoor. Die polisie het beslag gelê op twee 9 mm-pistole en kontant wat in hul besit gevind is.
Een van die vermeende plaasaanvallers het glo op die plaas grootgeword en in die gebied gewerk.
“Die speurspan het sonder ophou gewerk en inligting opgevolg wat gelei het tot die inhegtenisneming Saterdag van die twee vermeende moordenaars in Hillbrow, Gauteng… enkele dae ná die voorval aangemeld is,” het Celiwe Binta, provinsiale polisiekommissaris in die Oos-Kaap, gesê.
‘n Vierde swarte is in hegtenis geneem in verband met die moord op ‘n boer van KwaZulu-Natal, het die polisie Donderdag gesê.
“‘n 24-jarige verdagte is in die Nkwezela-gebied, Himeville, in hegtenis geneem. Hy verskyn vandag [Donderdag] in die Himeville-landdroshof op aanklag van moord,” het kapt. Thulani Zwane, polisiewoordvoerder, gesê.
Die man en drie ander het na bewering op 17 Oktober die 56-jarige Dan Knight en sy vrou in hul huis in Underberg aangeval.
Knight se hande en voete is vasgebind en hy is aangerand, waarna hy later gesterf het.
Sy vrou is in die toilet toegesluit, maar het later deur ‘n venster ontsnap en hulp ontbied.
Die mans het ‘n Toyota Landcruiser, Isuzu-bakkie, ‘n selfoon en drie haelgewere gebuit, het Zwane gesê.
Die drie ander is op 20 Oktober in hegtenis geneem en het reeds in die hof verskyn. – Sapa
Ek gaan eerstens ‘n boek, tweedens ‘n resensie en derdens Die Burger se reaksie bespreek. Die boek is Sean Christie se Plaasmoord: Behind the Violence on South African Farms (Johannesburg: Parktown Publishers, 2012; Mampoer Shorts, $2.99, slegs elektronies beskikbaar). Die outeur is ‘n joernalis wat in bv die Mail & Guardian en Farmer’s Weekly publiseer. Hy het op ‘n plaas in Zimbabwe grootgeword en hom in Kaapstad gevestig. Omdat Christie dalk nie Afrikaans goed magtig is nie, het ek die indruk gekry dat hy nie danig aansluiting by Afrikaners vind nie.
In 2010 is drie mense op Sherwood Farm in die KwaZulu-Natal Midlands vermoor. Die een slagoffer was Lorraine Karg, die vrou van die plaaseienaar, Neville. Hulle het twee kinders gehad, Kita en Brandon. ‘n Meswond aan haar nek het veroorsaak dat sy 15 tot 20 minute lank doodgebloei het. Lorraine en Neville was 36 jaar getroud en het die vorige 12 jaar Sherwood Farm opgebou. Die Karg-egpaar het pas met aandete begin toe Brandon gebel het om te sê dat hooibale aan die brand was. Die brand is gestig om Neville weg van die plaashuis te lok. Lorraine se lyk is by haar motor gevind. Sy was op pad om by die brand te gaan help.
Die tweede slagoffer was Hilda Linyane, die Kargs se huishulp, wat in die wasgoedkamer doodgeskiet is. Sy was ‘n Zimbabwiër wat self haar huis in Bulawayo gebou het. Haar man, wat ook op die plaas gewerk het, se voornaam is Mhlompo. Die egpaar het twee kinders gehad, Priscilla en Innocent. Innocent het vertel hoe maklik hy oor die landsgrens kom: “I had to jump the border because I never had a passport. A big bribe is required to do this in Zimbabwe if you want a passport fast” (Kindle 154). “It is possible to cross the Limpopo in ankle-deep water, and the soldiers patrolling the South African banks are easily bought with a carton of cigarettes” (K 159).
Die derde slagoffer was die Kargs se Zoeloe-tuinier Zakeue Mhlongo, wat twee kinders gehad het, Samuel en Bonginkosi. Sy nek is met ‘n mes gesny, “in the way one would slaughter a goat” (K 179). Tydens die verhoor, “the judge [MT Ncube]… asked the forensic pathologist: ‘Has his neck been cut all the way through?’ To which the doctor replied: ‘Not quite, M’lord, the skin on the neck is tight'” (K 179). Bonginkosi was by toe Hilda in die wasgoedkamer geskiet is: “Hilda was groaning and they were kicking her … She ended up being silent” (K 174).
Die eerste beskuldigde was Mzwandile Magubane, ‘n bouer wat in 2006 verfwerk op Sherwood Farm gedoen het. Tydens die verhoor het sy advokaat beweer dat die aangeklaagde te min deur Neville betaal is. Neville het dit ontken. Hy het gesê hy betaal sy werkers minstens die vasgestelde minimumloon. Die aanklaer, Dheelan Naidoo, “later said that in cases where the complainant is a white farm owner and the accused a black farmworker – when there has been a violent attack – it is not uncommon for the defense to try and depict the farmer as a brute … Human rights defenders like the Surplus People Project and Human Rights Watch regularly release biblical reports in which South Africa’s white commercial farmers are indicted for an array of abuses, including underpayment and physical violence” (K 105).
Die tweede beskuldigde was Nhlanhla Dladla, wat in diens van die Kargs ten tye van die moorde was. Neville het getuig: “We taught him to drive, we taught him plumbing … I thought him a star worker and so he was promoted through the ranks until he ended up driving one of the biggest tractors” (K 114).
Die derde beskuldigde was Colin Mapalala. Neville het getuig: “[He] had also been a tractor driver on Sherwood and that he had considered him a ‘good worker’ too, until he crashed three times in short succession. We thought he was on drugs so our disciplinary committee – all disciplinary issues are settled by a committee of senior farm workers – downgraded him to general labourer. When this happened he disappeared” (K 118). Mapalala is voor die verhoor dood in polisie-aanhouding toe hy, terwyl vingerafdrukke geneem is, na bewering na ‘n polisievuurwapen gereik het en doodgeskiet is. In KwaZulu-Natal is daar glo 527 verdagtes die afgelope drie jaar in polisie-aanhouding dood.
Die vierde moontlike medepligtige was Velaphi Magubane, broer van die eerste beskuldigde, wat vryheid sou verkry as hy bevredigend as staatsgetuie funksioneer. Hy het tydens die verhoor getuig dat die polisie by Mapalala se lyk gesê het as hulle oorblywende drie verdagtes “didn’t confess we would end up like him. Then we were taken and beaten, and what we told was not the truth” (K 132). Velaphi is na die hofsitting weer in hegtenis geneem, maar sou borgtog kry. As staatsgetuie was Velaphi “the only thing holding accused number two [Dladla] to the murders” (K 145).
‘n Vragmotorbestuurder het getuig dat hy die broers Magubane kort voor die moord ‘n geleentheid tot naby Sherwood Farm gegee het en dat hulle ‘n bottel met 5 liter petrol by hulle gehad het. Die staatsaanklaer het gedink “the attackers had been surprised while they were in the process of robbing the house” (K 183). Weens Velaphi se wanfunksionering as staatsgetuie, het die staat sy saak teen Dladla teruggetrek. Mzwandile Magubane se “palm print came to be on the wall of the Kargs’ laundry room” (K 458). Hy is drie lewenslange tronkstrafvonnisse opgelê. Die Kargs het geëmigreer en in die Republiek van die Kongo gaan boer.
Naas die Sherwood-saak, skryf die outeur oor Brian Jones (‘n skuilnaam) wat in die omgewing van Ladysmith woon. Hy was 18 jaar lank in die polisiediens in Durban. “His police partner Craig had been shot and killed ‘while trying to save someone else’s life’ … in 2002” (K 223). “This was the reason he started the South African Community Action Network (SA CAN)” (K 228). Jones het inligting oor plaasaanvalle versamel.
“From 2003 – 2010, 17 white farmers had been murdered on 83 farms in the [Natal] lowlands … making farmers’ chances of being killed in an attack far higher than the risk of the same happening in … Hillcrest, Durban, an area of 34 000 homes, where 299 homeowners had been murdered in the same period” (K 287). “Jones found that robbery was the motivation behind 90% of the cases … farmworkers were suffering too – 54 farm staff had been murdered among these same 83 farms in the same period” (K 291). Omdat roof in so baie gevalle die motief vir die aanvalle was, meen Jones dat die Transvaalse Landbou-Unie (TLU/TAU) verkeerd het deur dit as terrorisme te beskou. “Jones saw only ineptitude” (K 291). “‘These guys,’ he insisted, ‘are some of the most unsophisticated criminals in the world'” (K 295).
“Jones’ gangs consisted of males between the ages of 18 and 34, numbering around four with an average of one firearm between them. They all walked rather than drove onto farms they attacked and always during daylight hours … On farms during the day people are spread out all over the place” (K 295). “At four hours, the average response time [of the police] to farm atacks was just as concerning” (K 304). Hoekom word mense keelaf gesny? Volgens Jones “people are accustomed to slaughtering animals in this way” (p 308).
Daar word vertel van ‘n moord in 2010 op die plaas Doornfontein, by Estcourt: “Lynette Ralfe was shot three times” (K 245). Voor dit “Nigel Ralfe [haar man] had been out at his dairy when four young men walked in, pulled a handgun and blasted his right biceps to ribbons” (K 240). Tydens ‘n ander gewapende roof op ‘n melkplaas “the suspects had been dressed in full police uniform” (K 496).
Soms het die boek by my die indruk van onpartydigheid gewek; dat die outeur probeer het om ewewigtig die kaf en koring oor plaasmoorde te skei. Ander kere het ek gedink dat hy nogal ongevoelig oor so ‘n sensitiewe saak is. Hy verwys ook na diegene wat beweer dat die woord “plaasmoord” streng gesproke nie letterlik sinvol is nie: “One does not murder a farm” (K 236).
Christie beweer dat daar teen 2010 drastiese verskil van mening was oor die omvang wat plaasmoorde aangeneem het. Dit kan toegeskryf word aan die polisiediens se onvermoë en moontlike onwilligheid om betroubare statistiek by te hou en beskikbaar te stel, maar die outeur noem dit nie, behalwe om op te merk: “The rural police stations of the [Natal] lowlands kept no intelligence on farm violence” (K 282). Die TLU se syfer van 3 000 of meer vermoorde wit kommersiële boere word ‘n “unsubstantiated figure” genoem (K 252). “The police’s National Intelligence Coordinating Committee (Nococ) had put forward a figure of 1 254 dead between 1991 and 2001” (K 252). “That report also indicated a motive of robbery in 89% of the cases studied, whereas the TAU and Afrikaner political organisations like the Freedom Front Plus, submitted that some of the recorded murders – certain decapitations and disembowelments … – were so incredibly cruel that there had to be motives beyond robbery” (K 256).
“In 2003 the criminologist Duxita Mistry found that conviction rates for farm crimes tended to be higher than many people believed, at around 50%, compared to 6% for urban crimes” (K 463).
In 2003 het Human Rights Watch beweer “that in addition to violence committed by black outsiders against white farm owners, farm violence also included violence pertetrated by white farmers against black farmworkers, violence commited by farmworkers against other farmworkers, and violence perpetrated by private … and state security structures against rural blacks” (K 260). Hier sou ‘n mens graag vir elke kategorie die getalle en persentasies wou hê en ook ‘n evaluering in elke kategorie van die erns van die gevolge. Byvoorbeeld, as ‘n plaaswerker ‘n ander een vermoor, is die invloed daarvan op die land en die gemeenskap baie kleiner as wanneer ‘n kommersiële boer vermoor word en talle mense dan dalk hulle werk en woonplek verloor.
Die joernalis Peta Thornycroft het haar Britse burgerskap opgegee sodat sy in Zimbabwe kon aanbly, “to cover the occupation of white-owned land by black Zimbabweans that had started in 2001. I had wanted to ask her why the Zimbabwean ‘situation’ … had held the world’s attention for so many years even though only 18 farmers across the entire country had been killed, whereas the much bloodier plight of South Africa’s commercial farmers – more than 1 000 up to 2001, and many more since – had only received intermittent attention, and much of it hostile to the farmers” (K 351). “‘The furniture,’ Thornycroft said, … ‘I walk into a farmhouse in Zimbabwe and immediately scan the place for British bric-a-brac, which I could use to click with the readers of [die Britse koerant] The Telegraph, or whoever. You can’t do that in South Africa'” (K 355).
Christie verwys na Julius Malema se liedjie waarin gesing word:”Skiet die boer”. “Since boer is both the Afrikaans for farmer as well as a synonym for Afrikaner, many white South Africans took the lyrics personally, including the leadership of Afrikaner rights organisation Afriforum, which launched legal proceedings to ban the song” (K 268). Myns insiens het die ANC hierna baie duidelik sy anti-wit en veral anti-Afrikanerkleure gewys: “The ruling … ANC chose to contest the case, claiming the song was part of its heritage” (K 268).
Daar word vertel van Marietta Nel, “who had been blasted in the face with a shotgun when stopped in her bakkie outside her farmhouse gate in 2001” (K 325). Die aanval was soortgelyk aan een wat JM Coetzee in sy roman, Disgrace (1999), beskryf. “Thabo Mbeki criticised Disgrace for its racial stereotyping … when Coetzee emigrated to Australia in 2002, there were those who said it was the controversy over Disgrace that had pushed him” (K 341).
“Nel was certain she knew her attacker, a man who lived on the farm and continued to live there after Nel was released from hospital, minus a jawbone and requiring massive oral and maxillofacial surgery she could not afford. Nel was attacked a further three times, and each time she suspected the involvement of the same man, the husband of her domestic servant, who had once said to her face that he would run her off the farm” (K 332). Weens onvoldoende getuienis is die verdagte nie aangekla nie.
Nel: “I’m … going for the reconstruction surgery in August. It will be the first of four surgeries. I thought I still had my gums but the doctors told me in December that they will have to be completely reconstructed before the implants and teeth can be inserted and this must be done before soft tissue can be built up” (K 365). “The other day I was returning from town and there was a bakkie parked by the barn, and two blacks were loading metal which has lain on the farm for years. The one told me they had a right to do that because it was no longer my farm; he said all farms in South Africa belonged to the ANC now” (K 361). “Her brother was in the process of thinning [the jacaranda trees] with a view to improving the security situation” (K 361).
Ná die aanval op Nel het Lita Fourie ‘n jaar lank by haar kom bly. Fourie het bekendheid verwerf as die persoon wat van 2005 tot 2012 jaarliks ‘n byeenkoms aan die Ysterberg by Potgietersrus (Mokopane) gereël het by die wit kruise wat ter herinnering aan die slagoffers van plaasmoorde opgerig is. Aanvullende kruise is by sulke geleenthede geplant en onkruid op die terrein is uitgeroei. Fourie het ook gepoog om statistiek oor die plaasmoorde by te hou. Sy is tot hierdie soort aksie gemotiveer deur “the brutal murder of her parents on a farm in Mpumalanga” (K 389). Sy het ‘n foto van haar pa se lyk, “his head blown off with a rifle shot just above the eyes” (K 399). In 2004 het sy die Tabita Stigting op die been gebring, “a charity in aid of victims of farm violence” (K 389).
Die outeur het Fourie op ‘n hoenderplaas by Delmas besoek. Sy het hom geneem na “a woman in her late 20s who had been asleep on a smallholding in a double bed with her husband when an unknown number of men walked in and brought four-pound hammers down on their faces. The attackers stole all the electronic equipment and left the unconscious couple for dead” (K 412). Daar word vermoed dat die aanvallers wit was. Fourie het onder meer geld vir Nel en ander slagoffers se operasies ingesamel. Nel beweer sy het niks ontvang nie en het eerder probeer om Christie wys te maak dat die staat vir haar mediese uitgawes gaan betaal. In die teks word twyfel oor Fourie se bedrywighede gewek. Sy het haar glo verlede jaar aan aksies teen plaasmoorde onttrek.
Nechama Brodie
In Die Burger (29 Julie, p 9) is ‘n resensie van Christie se boek gepubliseer. Die resensent is Nechama Brodie, ‘n joernalis. Op haar webwerf word na die “dark decades of apartheid” verwys. Haar resensie is waarskynlik uit Engels vertaal. Die vraag is waarom Media24-koerante se boeke-redakteur, Jo Prins, op Brodie as ‘n geskikte resensent vir hierdie boek besluit het.
Brodie beweer dat “daar ‘n geweldige gebrek aan inligting en konsensus” oor plaasmoorde is. Myns insiens behoort daar ten minste konsensus te wees oor die feit dat plaasmoorde ‘n verskriklike, weersinwekkende, prominente uiting van misdadige onbeskaafdheid in die nuwe Suid-Afrika is. Pleks daarvan probeer Brodie skeptisisme oor hierdie gebeure aanvuur.
Brodie speel die wit kleurkaart met oorgawe en toon dat haar simpatie elders lê: “Dit het ‘n gewilde tydverdryf geword om die (wit) slagoffers van plaasmoorde te gebruik om wraak en geregtigheid te verkondig, soos om (wit) mans en vroue en kinders met wit kruise op ‘n heuwel te verewig … Die slagoffers wat op die webblaaie verskyn (en dié vir wie kruise opgerig word) is deurgaans wit … die voorstelling van plaasaanvalle en -moorde as rasmisdaad met slegs wit slagoffers [is] besig om gemeenskappe te verdeel, eerder as om samewerking te bewerkstellig en die aandag te vestig op behoeftige landelike plaasgemeenskappe.”
Die waarde van Christie se boek word deur Brodie gereduseer tot: “Dit ontbloot soveel mites oor plaasaanvalle en beklemtoon die noodsaaklikheid vir meer inligting.” In werklikheid slaag Christie ook daarin om darem die onbeskaafdheid van plaasmoorde uit te beeld en aan te toon dat die plaassituasie in Zimbabwe meer publisiteit ontvang as die “much bloodier plight” van Suid-Afrikaanse boere. Pleks van slegs op Brodie se resensie of my skrywe te steun, behoort Christie se teks ook gelees te word.
Links bo, op die voorbladsy van die koerant waarin Brodie se resensie gepubliseer is, het Die Burger daarin geslaag om die kersie op die anti-blanke en veral anti-Afrikaner-koek te plaas. Daar is ‘n afbeelding van ‘n lang mes, soos dié waarmee Lorraine Karg en Zakeue Mhlongo keelaf gesny is. Langsaan word gevra: “Net witboere wat ly?” Onderkant hierdie vraag en die mes staan in groot rooi letters: “Plaasmoorde” en dan: “Nuwe boek lê wit mites bloot bl 9”.
Hierdie assosiasie van plaasmoorde met mites, wat Die Burger blykbaar soveel moontlik simpatiekloos wil versterk, blyk uit die koerant se deurlopende onwilligheid om oor plaasmoorde te berig. Tensy ‘n plaasmoord of -aanval baie naby Kaapstad plaasvind, word dit meesal geïgnoreer. Die illusie word skynbaar doelbewus geskep dat die misdaadsituasie, bv op plase, in die nuwe Suid-Afrika baie beter is as wat dit in werklikheid is.
By hierdie koerant is daar ook ‘n allesvermurwende sug na politieke korrektheid te bespeur. As wittes van moord op enige plek in die land beskuldig word, word groot publisiteit daaraan gegee. ‘n Span verslaggewers en minstens een fotograaf sak op die plek toe. Dít terwyl moorde deur swartes gepleeg geen of min publisiteit ontvang. Die gevolg is dat die koerant die indruk wek dat wittes in dieselfde of selfs groter mate as nie-wittes tot ernstige misdaad soos moord geneig is.
Kontrasteer Die Burger se duidelike onwilligheid om oor die gebruiklike soort plaasmoorde (swartes wat wittes en nie-wittes vermoor) te berig, met wat die afgelope week gebeur het. Die koerant het ‘n joernalis en fotograaf na Ashton gestuur en teks en drie foto’s gepubliseer oor ‘n wit boer en sy wit plaasbestuurder wat van aanranding op ‘n bruin kind aangekla word (Die Burger, 1 deser, p 5). Die beweerde aanranding het in 2008 plaasgevind.
Sedert die beweerde aanranding kry die kind glo epileptiese aanvalle. Hy het as gevolg daarvan na bewering in die vuur geval, albei sy hande verloor en ook blind geword. Die Freedom Trust wat hom vir die regte van plaaswerkers beywer, het buite die hof betoog. Tragies soos die toestand van hierdie seun blykbaar is, of voorgestel word, is dit nie noodwendig die gevolg van die beweerde aanranding nie. Dit is ook hoogstens ‘n geval van aanranding sonder voorbedagte rade en dus nie so barbaars soos die plaasmoorde waarna hierbo verwys is nie. Maar die beweerde aanranding kry in Die Burger baie meer publisiteit as wat die koerant normaalweg bereid is om aan plaasmoorde te gee.
Die polisie in KwaZulu-Natal het ’n soektog vir vier mans van stapel gestuur nadat die vrou van ’n boer Sondagaand in Colenso doodgeskiet is, het die polisie gesê.
Die boer, 70, is twee keer geskiet, maar hy het die voorval oorleef en sterk tans in die hospitaal aan, het supt. Jay Naicker gesê.
“Die boer was besig om die koeie saam met sy werkers te melk toe hulle deur vier gewapende mans genader is. Die mans het geld geëis en sy vrou, 64, is doodgeskiet,” het hy gesê.
Naicker het gesê die aanvallers het niks gesteel nie.
Die georganiseerde misdaadeenheid is tans besig om die voorval te ondersoek.
Die Demokratiese Alliansie (DA) beskryf die voorval as ‘n voorbeeld van intimidasie.
“Die sinnelose moord op ‘n bejaarde vrou en die aanval op haar man is net nog ‘n tragedie vir ons land,” het Tom Stokes, ’n lid van die DA in KwaZulu-Natal gesê.
Hy het gesê die plaasmoorde is deur die sing van die struggle-liedjies aangehits wat die doodmaak van boere aanmoedig.
Helen Zille, DA-leier, het gesê pres. Jacob Zuma se weiering om homself van die liedjie “Kill the Boers, they are rapists” te distansieer, suggereer dat hy sy “goedkeuring gee om mede-Suid-Afrikaners dood te maak”, het Sapa vroeër berig.
