Anton van Niekerk – Bladsy 3

Tim du Plessis en Anton van Niekerk se foutlose politieke argitektuur

deur Leon Lemmer

JH du Toit haal Tim du Plessis soos volg aan: “Anders as onder apartheid is die argitektuur van die huidige politieke bedeling nie defektief nie” (Praag 4 deser). Wat Du Plessis blykbaar hiermee sê, is dat hy tevrede met FW de Klerk se politieke skikking en met die grondwet is; dus dat ‘n gesonde grondslag vir ‘n suksesvolle, vooruitstrewende en voorspoedige land bestaan.

Van Du Plessis se kant af is daar klaarblyklik geen beswaar dat De Klerk se beloofde magsdeling algehele oorgawe aan swart mag geword het nie; ook nie dat De Klerk geen mandaat hiervoor gehad het en die huidige politieke opset dus streng gesproke onwettig of ten minste ongemagtig is nie. Die blatante verraad wat teen die blanke kiesers gepleeg is, het volgens Du Plessis dus nie aanleiding tot wesenlike tekortkominge gegee nie. Kortom, laat ons juig en bly wees, want dit is blykbaar net in die toepassing van die voortreflikhede waar daar soms dinge is wat ‘n bietjie haper. In werklikheid is die wittes in 1990/94 ernstig tekort gedoen terwyl die swartes buitensporige oorvergoeding ontvang het.

Ten spyte van sy verlede word Nelson Mandela as ‘n ikoniese held voorgestel wat wêreldwyd vereer word. Tydens sy verhoor het hy homself soos volg gekomplimenteer: “I have fought against white domination, and I have fought against black domination” (Nelson Mandela, Long Walk to Freedom, London: Abacus, 1995, p 438). Wat Mandela hier gesê het, is dat nóg die wittes nóg die swartes toegelaat moet word om die landspolitiek te oorheers. Dit kan vertolk word as in ooreenstemming met die beloofde magsdeling waaroor De Klerk so hoog opgegee het, maar waarvan daar geen teken is nie.

Waarmee ons vandag sit, is algemene stemreg in ‘n eenheidstaat. Geen kwalitatiewe vereistes vir stemreg, behalwe burgerskap en ouderdom, word gestel nie. Dit is ‘n geval van een mens, een stem. Iedere stem het dieselfde gewig of waarde. In die praktyk beteken dit kolossale en toenemende swart dominansie, waarteen Mandela sedert 1990 geen beswaar geopper het nie. Hoewel elke stem dieselfde waarde het, het elke kieser egter nie naasteby dieselfde waarde vir die land nie, bv die boer is baie meer werd as die plaasarbeider. Die sakeman met ‘n besigheid en eiendom het groot belang by wat plaaslik en in die land gebeur. Tog het sy stem dieselfde waarde as dié van die armlastige en selfs misdadige nie-betaler wat op aalmoese leef.

Deel van die politieke “argitektuur” waarmee ons opgesaal sit, is die oordrewe klem op menseregte wat meebring dat misdadigers hulle stemreg in die tronk behou. Diesulkes wat dade teen die belange van die samelewing gepleeg het, word dus toegelaat om inspraak in die voortgang van die land te hê. In baie Amerikaanse state word die stemreg van gevangenes egter opgeskort en in die geval van ernstige misdade kan stemreg in 14 state permanent ontbeer word (“Disenfranchised for life,” The Economist, 24.10.1998, p 60). As hierdie gesonde beginsel in die nuwe Suid-Afrika ingevoer word, sou van die dikste spykers in ons jong demokrasie nie kon stem nie. Booswigte het dit immers as ‘n prestigesaak beskou om misdade tydens die “apartheidsregime” te pleeg.

Suid-Afrika het onder blanke leiding die ontwikkeldste land in Afrika geword. As die land in Noord-Afrika was, kon dit aan die nabyheid van Europa toegeskryf word. Dat die suksesvolste Afrikaland op die verste punt van Europese beskawing geskep is, dui op ‘n byna ongelooflike prestasie. Hierdie voorspoed kan hoofsaaklik aan die teenwoordigheid van ‘n substansiële getal blankes oor ‘n tydperk van eeue toegeskryf word. Hierdie lofwaardig ontwikkelde en gesofistikeerde land is eensklaps aan ‘n polities en administratief grootliks onervare en onkundige “bevrydingsbeweging” oorgedra. Dit was rewolusionêre dwaasheid.

Leon Wessels noem dit “‘n onderhandelde revolusie” (Vereeniging, die Onvoltooide Vrede, Kaapstad: Umuzi, 2010, p 57). Wessels, wat oorloop van ons “bewonderingswaardige Grondwet” (p 60), beweer dat “elkeen gelyke regte, behandeling en geleenthede [in die nuwe Suid-Afrika] sou geniet” (p 56). In werklikheid is die argitektuur van die nuwe politieke bedeling sodanig dat die uitkoms ongelyke regte is.

Om suksesvol te wees, moet die lot van ‘n land nie deur die meeste mense bepaal word nie, maar deur die beste (bv ontwikkeldste, beskaafdste, bekwaamste, toegewydste, hardwerkendste) mense. Dit impliseer dat stemreg aan kwalitatiewe standaarde moet voldoen. Vanselfsprekende vereistes is funksionele geletterdheid en ingeligtheid; vermoëns wat tans nie van kiesers of politici vereis word nie. As “geregtigheid” deesdae beteken dat iedereen in ‘n demokrasie moet kan stem, kan ‘n stem met die minimum gewig aan dese en gene toegeken word. Hoe meer ‘n indiwidu vir ‘n land werd is, hoe swaarder behoort die gewig van sy stem egter te wees.

Blankes het eeue lank opgeoffer om plaaslik baie tot stand te bring. Die swartes, wat hulle tans so graag met hulle Amerikaanse broers en susters vereenselwig, was nooit slawe nie en is nie verplig om te werk nie. Daar word deesdae graag beweer dat Suid-Afrika se ontwikkeling aan die “sweet, bloed en trane” van die swartes te danke is. In die res van Afrika is daar baie sodanige sweet, bloed en trane, maar ontwikkeling het agterweë gebly omdat arbeid nie danksy bekwame leiding beheer en gerig is nie.

“Na die [Anglo-Boere-]oorlog was daar ‘n opeenhoping van hawelose swartes op die boereplase en in die groot nywerheidstede en tog was daar ‘n gebrek aan arbeiders op sowel die plase as in die nywerhede, en die reservate was reeds oorbevolk” (Louis Changuion, Omstrede Land, Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, p 120). Dit herinner aan die invoer van slawe in die 17de eeu omdat die Khoisan grootliks onbruikbaar as arbeidsbron was. Dit laat ‘n mens ook dink aan die invoer van Indiërs as tydelike werkers op die suikerplantasies gedurende die laaste veertig jaar van die 19de eeu, asook die werwing van swartes in veral die buurlande as trekarbeiders vir die myne. Daar was baie swartes in Suid-Afrika maar baie van hulle was ongeskik of ongeneë om bevredigend as arbeiders te funksioneer. Omdat hierdie swartes nooit slawe was nie, is daar by baie van hulle nie ‘n werkkultuur geskep soos by bv sommige Kaapse Maleiers nie.

Wat in die land opgebou is, het oornag in die skoot geval van mense wat dit nie naasteby verdien nie. Voor 1990 het die ANC en soortgelyke “bevryders” doelbewus probeer om die land sover moontlik af te breek. Sedertdien word die vernietiging in baie opsigte weens bv onbevoegdheid voortgesit. Dit is gewoon nie in die openbare belang nie. Daar kan geredeneer word dat swartes op grond van die mate van arbeid wat hulle gedoen het, op ‘n aandeel in politieke mag aanspraak kan maak. Maar dit behoort nie meer as die helfte van daardie mag te wees nie. Die ander helfte kom die blankes (desnoods saam met die bruines en Asiate) toe. As laasgenoemde groep (of desnoods albei groepe) daarbenewens ‘n vetoreg gehad het, sou die politieke “argitektuur” minder defektief gewees het.

Anders as in bv die VSA, sit ons met ‘n grondwet wat geen minderheidsregte erken nie. Iemand soos Willie Esterhuyse (in Eindstryd, 2012) verbly hom daaroor dat daar in die nuwe Suid-Afrika net indiwiduele en geen groepregte is nie. In werklikheid is dit net die wittes wat van hulle groepregte gestroop is. Die bruines, Asiate en veral swartes het groepregte. Ingevolge sogenaamde regstellende aksie word indiwidue in daardie groepe bevoordeel; nie noodwendig omdat diesulkes oor die nodige bevoegdheid beskik nie, maar omdat hulle op grond van geboorte lidmaatskap van daardie groepe het.

Daar word dikwels beweer dat die grootste tekortkoming van die vorige politieke bedeling rassediskriminasie was, dus die bevoordeling van een etniese groep bo ander. ‘n Mens sou dink dat enige poging om ‘n beter politieke bedeling daar te stel vanselfsprekend sou uitgaan van die onwrikbare standpunt dat alle rassediskriminasie verbied word. Pleks daarvan word rassediskriminasie teen blankes (en net blankes) deur die grondwet toegelaat en eintlik vereis. Daar kan geredeneer word dat dit gedoen is om vir die beweerde historiese benadeling van ander groepe te vergoed.

Die ooglopende fout met hierdie argitektuur is dat geen keerdatum vir die beëindiging van gewettigde rassediskriminasie teen blankes gestel is nie. Die progressief groter wordende swart dominansie het die grondwetlike reg om hieroor te besluit en kan die neo-rassediskriminasie teen blankes tot in die oneindige laat voortbestaan. Dit is onwaarskynlik dat die blankes in die huidige politieke opset ooit van die juk van rassediskriminasie bevry sal word, omdat dit moontlik eers sou gebeur wanneer swartes nie meer vrees om op gelyke voet met blankes om bv poste mee te ding nie.

Waarop die argitektuur van die huidige politieke bedeling neerkom, is dat blankes nie hulle regmatige plek in die samelewing gegun word nie. Op grond van hulle bewese prestasie verdien blankes eintlik beter behandeling en meer agting as ander groepe. In werklikheid sit wittes tans met minderwaardige burgerskap in hulle geboorteland en word hulle daagliks verguis pleks van vereer vir wat hulle tot stand gebring het.

‘n Rubriekskrywer soos Tim du Plessis moet elke week iets kry om oor te skryf. Dit is nie altyd maklik om ‘n onderwerp te vind wat sinvol is nie. In sy eie belang moet hy liefs sê dat hy te besig of te siek is om sy rubriek te skryf as om die dwaasheid te verkondig dat ons politieke argitektuur nie defektief is nie. Hy verhoog nie sy aansien met sulke uitlatings nie. Hy bevorder sekerlik ook nie die belange van sy mense nie.

Anton van Niekerk van die Universiteit Stellenbosch (US) het die afgelope week weer op sy regop gekeerde lessenaar geskryf en te kenne gegee dat daar nie skadelike rassediskriminasie teen blankes gepleeg word nie; dat die ongelyke behandeling wat wittes te beurt val inderdaad heilsame gevolge het. Van Niekerk het met hierdie vergesogtheid vorendag gekom: “Die US toon dat transformasie en gehalte nie teenoor mekaar staan nie, maar mekaar juis ondersteun” (Die Burger, 7 deser, p 9).

Wat Van Niekerk beweer, is dat hoewel (1) al hoe meer nie-wit kandidate met bewese akademiese onderprestasie ten koste van akademies sterker blanke kandidate as studente tot die US toegelaat word en (2) al hoe meer nie-wit kandidate met mindere akademiese kwalifikasies en ondervinding ten koste van akademies sterker blanke kandidate as dosente aan die US aangestel en bevorder word, die akademiese gehalte van hierdie universiteit deurlopend verbeter.

Van Niekerk het enkele dekstoele geselekteer wat hy as aanduidend van akademiese uitnemendheid vertolk, bv “die volgehoue verbetering in die deurvloeikoers,” wat egter heel moontlik aan die verlaging van akademiese standaarde toegeskryf kan word. Hy verwys na die navorsingsuitsette, maar analiseer hulle nie. Sodanige ontleding toon dat dit hoofsaaklik wit akademici is wat navorsingsgewys presteer. Van Niekerk beweer egter dat sodanige akademiese prestasie aan transformasie te danke is. In werklikheid dui die mate van gesonde akademie wat steeds op die kampus bestaan, op reste van die US van weleer wat oorleef het.

Die groter prentjie is: Transformasie hou nie, soos Van Niekerk beweer, die akademiese skip van die Botman-US vlot nie, maar verseker veel eerder die ondergang daarvan. Dit is ooglopend dat die US deesdae eerder politiek-korrek as akademies-korrek wil wees. Van Niekerk bring die blye tyding dat deur die politieke here te dien, die US op ‘n voortreflike manier daarin slaag om ook die akademiese here dien. Dus, hoe meer die US hom op die breë weg van ANC-politiek begeef, des te beter word die smal weg van die akademie bewandel.

Wat Van Niekerk by implikasie beweer, is dat hoe meer die US verswart, dus hoe minder die blanke teenwoordigheid op die kampus, des te uitnemender word die US as akademiese inrigting. Wêreldwyd weerspreek vergelykende swart-wit akademiese en ander prestasie egter hierdie Van Niekerk-stommiteit. Wat Van Niekerk beweer, is onverdunde twak.

Anton van Niekerk dweep met Belhar-belydenis

Anton van Niekerk is die direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) se Sentrum vir Toegepaste Etiek en voorsitter van die US-senaat se navorsingsetiekkomitee. Etiek het te make met wat goed of sleg en reg of verkeerd in die konteks van mense se gedrag is. As dik etiekspyker hou Van Niekerk daarvan om denke op die kampus en in die samelewing ooreenkomstig sy besondere insigte te probeer rig.

As oorverligte wil Van Niekerk bv hê dat die NG-Kerk sonder meer die VGK se Belhar-belydenis aanvaar. In 1859 het die NG Sendingkerk blykbaar sonder ‘n tweederdemeerderheid ontstaan. Gevolglik meen Van Niekerk dat Belhar-aanvaarding en kerkvereniging ook daarsonder bewerkstellig kan word. Anders volg hierdie onaptytlike gevolgtrekking: “Vir mense is dit veel makliker om die kerk te skeur as vir die Heilige Gees om die Kerk te verenig soos God dit bedoel het” (Die Burger, 22.06.2013, p 10). Dit is plaaslik ‘n ou laai van oorverligte teoloë om eenheid met verkeurdheid pleks van verskeidenheid te kontrasteer.

Van Niekerk se teologiese agtergrond maak dit blykbaar vir hom moontlik om te weet hoe God wil hê dat dinge moet wees. Hy kontrasteer God se bedoeling met ‘n “mensgemaakte en -bedinkte Kerkorde … Hierdie storie van talle gemeentes wat eers moet ‘instem’ om te doen wat die Bybel ondubbelsinnig van ons verwag, is ongeloofwaardige selfbedrog. Dit is tyd dat die kerkleiers werklike leierskap toon in diens van die Waarheid.” Min filosowe sou so irrasioneel wees om waarheid te verabsoluteer deur dit met ‘n hoofletter te skryf.

As pleitsbesorger vir die nuwe demokratiese opset in Suid-Afrika sal ‘n meerderheid van een ten gunste van Belhar blykbaar goed genoeg vir Van Niekerk wees. Dan beërf ons die magiese kerkeenheid. Maar het ons dan voldoen aan die goddelike voorskrif, of sal daar dan maar net een minder kerkgenootskap wees? Daar sal steeds die drie tradisioneel Afrikaanse Kerke wees, maar met dié verskil dat die VGK-element sal sorg dat die Afrikaanse aard van die NG-Kerk so spoedig moontlik soveel moontlik ondergrawe word. Daar sal steeds protestante en Rooms-Katolieke en baie ander soorte christene wees. Kerkeenheid is ‘n hersenskim.

As kampusgewete en ideologiese woelgees hou Van Niekerk hom nie net met een saak besig nie. Soos te wagte, het hy nou ook van hom laat hoor oor die kwessie van rassisme in die US se destydse departement volkekunde. Hierdie sage het begin toe Elsabé Brits ‘n berig oor die vonds van ‘n stel glasoë en ‘n haarkleurkaart gepubliseer het (Die Burger, 25.04.2013). Russel Botman, die US-rektor, het dit dadelik aangegryp om in Rapport (28 April) die wit, Afrikaanse US van weleer as ‘n Nazi- en apartheidsbondgenoot te verdoem (Praag, 29 April).

Politiek-korrek het die Afrikaanse koerante nie kritiek op Botman se uitlatings gepubliseer nie. Toe Johan Hattingh, die US se dekaan vir lettere, egter op sy rektor se mening voortborduur (Die Burger, 15 Mei), is ‘n stroom van kritiek in daardie koerant gepubliseer, onder andere van Leopold Scholtz (12 Junie) en Hermann Giliomee (14 Junie). Voor dit het Kees van der Waal, tans ‘n sosiale antropologie-dosent aan US, egter sy dekaan en rektor gesteun (8 Junie).

Dit is die aanloop tot Van Niekerk se artikel: “Ras as faktor in mediese navorsing” (Die Burger, 16 deser). Hy gebruik die geykte argument dat ras ‘n problematiese begrip is. Hy meng dit met oordrewe menseregte: “Hoe klassifiseer jy mense as behorende tot ‘n bepaalde ‘ras’ as hulle self weier om daardie klassifikasie te aanvaar of toe te staan? Werp jy hulle in ‘n ‘rassegroep’ sonder hul toestemming?” Die antwoord is: Ja. Dit is wat die ANC-regering daagliks, sonder toestemming van die blankes, met oorgawe doen wanneer nie-wittes bemagtig, reggestel, gedemarginaliseer, dus groepgewys bevoordeel, word. Dit is wat die US doen wanneer hy poste vul deur voorkeur aan kandidate uit “die aangewese groepe” te gee. Het Van Niekerk al op etiese en akademiese gronde beswaar teen hierdie soort blatante rassediskriminasie geopper?

Wat klaarblyklik nodig is, is om die omstrede begrip “ras” met “groep” te vervang. In die konteks van mense kan groepe op grond van talle kenmerke onderskei word: velkleur, lewenswyse, godsdiens, taal, ens. Nadat groepe op grond van sulke kenmerke gedefinieer is, kan sodanige lede sonder geldige beswaar op etiese wyse aan wetenskaplike ondersoek onderwerp word. Soos ek dit voorheen gestel het: “Wat wetenskaplik ondersoek word, behoort nie deur ideologiese voorskrifte beperk te word nie. Enige empiriese verskynsel kan en behoort vir wetenskaplike ondersoek toeganklik te wees. Dit is bv akademies heeltemal onaanvaarbaar dat indiwidue se intelligensie nie wetenskaplik (dus objektief en so foutvry moontlik) gemeet en daar dan oor groepe se intelligensie veralgemenende gevolgtrekkings gemaak mag word nie” (Praag, 29 April).

William Shockley (1910-1989) is die mede-uitvinder van die transistor en die ontvanger van die Nobel-prys vir fisika in 1956. Hy het onder andere wetenskaplike navorsing oor groepe se intelligensie gedoen. In 1975 was ek op ‘n Amerikaanse universiteitskampus waartoe swartmag-aktiviste soos Andrew Young en Jesse Jackson vrye toegang gehad het. Hierdie universiteit se verbintenis tot vrye spraak en ideologiese neutraliteit het dit vir aktiviste moontlik gemaak om na hartelus propaganda teen wittes te maak. Toe Shockley genooi word om oor sy navorsing te praat, het swartes verhoed dat hy dit doen.

James Watson (gebore in 1928), die mede-ontdekker van die DNS-struktuur, het die Nobel-prys vir fisiologie in 1962 ontvang. Soos Shockley het hy tot bepaalde wetenskaplik gefundeerde gevolgtrekkings oor intelligensie by mensgroepe gekom. Op soortgelyke wyse is hy van universiteitskampusse geweer.

Die Botman-US is ‘n ideologies eensydige kampus. Die Botman-US is eerder ideologie- (spesifiek ANC-gedienstig-) as akademies gedrewe. In hierdie atmosfeer word akademiese vryheid en universitêre outonomie nie gekoester nie. Van ideologiese neutraliteit, in die sin dat studente blootgestel word aan ‘n verskeidenheid (bv ideologiese) standpunte, bv in die fakulteit teologie, is daar weinig sprake. ‘n Sprekende voorbeeld van Botman se fanatieke verknogtheid aan die ANC is sy jongste loflied vir Nelson Mandela (Die Burger, 18 deser). Botman beveel Mandela aan as “‘n rolmodel vir alle dosente en studente.” Weens sy mikroregister van idees, sing Botman weer sy deuntjie van menseregte, menswaardigheid, bemagtiging en geregtigheid, asook diversiteit en inklusiwiteit.

Botman is uiteraard vry om persoonlike oortuigings te hê, maar ampshalwe behoort hy verplig te word om hom ter wille van die akademiese integriteit en aansien van die US ideologies-neutraal te gedra. As rektor is Botman veronderstel om ‘n voorbeeld te stel deur ideologiese neutraliteit te verpersoonlik, maar hy simboliseer met oorgawe presies die teenoorgestelde. Dit is die ou storie van een stel gedragsreëls vir wittes en ‘n ander vir nie-wittes. Weens die sug na politieke korrektheid, kom Botman daarmee weg.

Pas is berig dat die US ‘n koshuisplek vir ‘n student verseker as sy (wit) ouers R120 000 skenk vir ‘n minderbevoorregte (in die praktyk dus nie-wit) student (Praag, 18 deser). Enkele jare gelede is berig dat ‘n student wat in haar aansoek aangedui het dat sy bruin is, tot mediese studie aan die US toegelaat sou word. Toe dit blyk dat sy in werklikheid wit is, is sy toelating geweier. Die skandaligste aspek van hierdie blatante rassediskriminasie is dat die US toe beweer het dat sy nie toelating geweier is omdat sy wit is nie, maar omdat sy foutiewe inligting in haar aansoek verstrek het.

Wat ek met hierdie voorbeelde probeer aantoon, is dat daar op die US-kampus ‘n ruim sendingveld vir Van Niekerk braak lê as hy bereid sou wees om sake eties, wetenskaplik en akademies te benader. Dit kan onmoontlik eties in orde wees as ‘n indiwidu op grond van sy toevallige groepverwantskap, pleks van sy indiwiduele akademiese verdienste, bevoordeel en ander, ten spyte van akademiese verdienste, groepgewys benadeel word. Maar dit is presies wat aan die US by studentetoelating, beurstoekenning, koshuisplasing en by die aanstelling en bevordering van personeel gebeur. Ideologie in die vorm van bv rassediskriminasie pleks van akademiese uitnemendheid speel aan die US ‘n deurslaggewende rol.

Dat groepverwantskap wetenskaplik isoleer- en kenbaar is, word deur Van Niekerk deur middel van voorbeelde toegegee. Atlete van Wes-Afrikaanse herkoms is goeie naellopers en Ethiopiërs en Keniane is goeie middelafstand atlete. My aanvoeling is dat daar geen beswaar aan die US sou wees as iemand navorsing wou doen oor hoekom swartes in hierdie of ander opsigte uitblink nie. Maar die Botman-US sou hoogs beswaard wees as iemand wetenskaplik wou vasstel waarom swartes plaaslik en elders in sekere opsigte swak en wittes goed presteer. Dit gaan hier om die euwel van politieke korrektheid. Wittes mag maar sleggesê word. Van nie-wittes mag net goed gepraat word.

Onderliggend aan hierdie teenkanting teen regverdigbare navorsing is die onbewese standpunt dat alle mense gelyk en wesenlik eenders is. Dit is waarom ons ‘n stelsel van een mens, een stem, het. Niks mag gedoen word om hierdie ideologiese uitgangspunt te ontsetel nie. Van Niekerk stel dit soos volg: “Ons weet … dat wetenskaplike navorsing geen beduidende, algemeen voorkomende genetiese verskille tussen mense van oënskynlik verskillende rasse kon opspoor nie.”

Francis Collins (The Language of God, London: Pocket Books, 2007) skryf: “At the DNA level, we are all 99.9 percent identical” (p 125). “0.1 percent of the human DNA … differs from person to person” (p 240). “Humans and chimps are 96 percent identical at the DNA level” (p 137). As DNS-kenner het Watson egter getoon dat die ooglopende indiwiduele en groepverskille by mense nie deur die groot mate van DNS-eendersheid verduidelik word nie.

Uit die DNS- en ideologiese eendersverklaring van mense het die volgende tradisie ontwikkel. In die praktyk vind ons dat mense indiwidueel en groepgewys nie in dieselfde mate, dus eenders, presteer nie. Die beter prestasie van wittes word dan gerieflikheidshalwe aan bevoordeling, die uitbuiting van nie-wittes, ongeregtigheid, ens, toegeskryf.

Dat Van Niekerk vatbaar vir hierdie soort ideologiese druk is, blyk uit sy artikel. Sulke dinge is vir hom “‘n ongemaklike feit” en “‘n netelige kwessie”. Dit kan lei tot “diskriminasie en verontregting.” Maar dit kan maklik ingesien word dat wetenskaplike resultate oor bv groepe se intelligensie uiters waardevol kan wees. Dit kan aantoon, selfs bewys, dat alle nie-wittes (of sommige groepe) meer intelligent as wittes is en dat die US en die ANC-regering dus reg het deur voorkeur aan alle of sommige nie-wit groepe te gee, dus nie-wittes ten koste van wittes te bevoordeel.

Andersins kan navorsing egter aantoon, selfs bewys, dat dit in die openbare belang is dat die US en die ANC-regering tot besinning kom. Egte wetenskaplike resultate is nie vooraf bepaalbaar nie. ‘n Mens moet dit nie vooruit loop nie. Maar dalk is dit wat hier gebeur, gevolglik word sodanige navorsing as ongewens beskou.

Soos Van Niekerk tereg noem, is “‘n oop gemoed” deur “persoonlike vooroordele te laat vaar,” by gesonde navorsingsetiek nodig. Op hierdie pad is daar nog baie ruimte vir vordering by Van Niekerk (soos bv blyk uit sy Belhar-fundamentalisme), Botman en die US.

Afrikanerlinkses en Afrikanerondergang

Twaalf jaar gelede het ek in ‘n bydrae op LitNet, geargumenteer dat die links-regsverdeling in Suid-Afrika en selfs elders ter wêreld nie meer van toepassing is nie. In 2003 het ek tydens ‘n praatjie, Is die globale ryk wenslik?, iets van ‘n kritiek gelewer op die neo-Marxistiese denke van Hardt en Negri se boek Empire wat in globalisering die verwesenliking van proletariese internasionalisme sien.

Suid-Afrika mag as anargiese, amorele samelewing jenseits von Gute und Böse wees, maar ons is nog lank nie jenseits von die Linke und die Rechte nie. Gereeld word daar deur akademici of in die Nasperskoerante teen “die regses” uitgevaar, dermate dat ‘n mens soms die indruk kry dat ons in ‘n soort Oos-Duitsland woon waar enige vorm van konserwatiewe, liberale of regse denke per se gestigmatiseer is. Slegs sosialisme, verkieslik Marxisme, is legitiem.

Ferdi Greyling van Beeld is byvoorbeeld ‘n volgeling van die voormalige sosialistiese Franse president, François Mitterand, wat op ‘n stadium gesê het: Le nationalisme, c’est la guerre. Volgens Greyling lei “regse denke” noodwendig tot geweld. Nietemin bestaan daar in vele demokratiese lande regse partye – selfs die Republikeinse Party in die VSA – wat dit regkry om aan verkiesings deel te neem sonder om hul opponente met koeëls of bomme te bestook.

Soos ek, tesame met Raymond Aron en Paul Johnson, al voorheen geargumenteer het, is daar veel eerder ‘n element van apokaliptiese geweld wat linkse denke onderlê. Die aangrypende sjarme van die revolusie is juis dat alle maatskaplike probleme – ja, selfs die bestaan van maatskaplike klasse – meteens tydens ‘n staatsgreep van Links uitgewis kan word. Dink maar aan die kultus rondom Lenin, Ché Guevara, Fidel Castro en vele ander. Ook Mandela word as ‘n linkse revolusionêr beskou wat self baie versigtig was om nooit enige kritiek op die kommunisme uit te spreek nie. Terwyl die onlangse Russiese leiers hul telkens in die openbaar van Stalin se vergrype gedistansieer het, het Mandela nog nooit negatief na Stalin, Mao of selfs Pol Pot verwys nie.

Is daar egter iets soos ‘n Afrikanerlinkse of linkse Afrikaner wat oor spesifieke eienskappe of neigings beskik wat hom van ander linkses onderskei? Op die Engelse kampus waar ek gestudeer het, is daar destyds gepraat van “the Left” en almal had ‘n baie spesifieke idee oor die betekenis daarvan. In dié opsig was die Afrikanerlinkses, afgesien van “renegaat”-figure soos Bram Fischer en Beyers Naudé, afwesig van die Brits-geïnspireerde “Left” in Suid-Afrika. Die deelname van Afrikaners aan die mitiese “struggle”, wat vanuit Brittanje, Swede en Noorweë gefinansier is, was insgelyks beperk. Trouens, die sogenaamde “struggle” was juis ‘n etniese alliansie wat téén Afrikaners gemonster is.

As ‘n mens deesdae die uitsprake van Afrikaanse akademici en joernaliste lees, wil dit voorkom asof hulle eintlik part en deel van die ANC en SAKP se stryd en uiteindelike oorwinning oor die reaksionêre magte van apartheid was. Soms is daar ‘n bepaalde frustrasie by Afrikanerlinkses en veral die Nasperskommentators te bespeur dat hulle die laaste tien minute van die revolusie toe hulle vanuit ‘n voorheen “regse” standpunt daartoe bekeer is, misgeloop het.

Reeds baie gou ná 1994 het Afrikanerlinkses daarin geslaag om aan die universiteite en in die media ‘n hegemonie te bewerkstellig, waardeur die diskoers in Afrikaans feitlik van alle teengeluide gesuiwer is. Soortgelyk aan die situasie in vele ander lande waar suksesvolle linkse revolusies tydens die twintigste eeu plaasgevind het, is dissidente reeds vroeg ná 1994 en toenemend as “reaksionêr”, “fascisties”, “regs”, “verregs” en meer bepaald binne die Suid-Afrikaanse konteks, as “rassiste” getipeer en selfs gestigmatiseer.

Eintlik is dit ‘n fassinerende en histories onverwagse wending wat hier by ons ingetree het, waar die leidende Afrikanerintellektuele, -joernaliste en -politieke denkers hulle binne slegs enkele jare volledig vanaf ‘n soort volks- of nasionalistiese projek tot dié van linkse transformasie bekeer het. Skadu’s van Weimar toe soveel Duitsers tussen die “swart” en “rooi” pole geweifel het en van een dag tot die volgende vanaf die hamer en sekel tot die hakekruis, of andersom, oorgehaal kon word?

Sekerlik bestaan daar skakerings van linkse radikalisme, met Pol Pot en Mao tydens die Kulturele Revolusie wat ‘n soort ekstreme “transformasie” definieer waardeur miljoene menselewens verlore gegaan het. Die tergende vraag is: hoe radikaal is die Afrikanerlinkses?

In dié verband het ek met belangstelling geluister na prof. André Brink wat tydens die dokumentêre TV-program, André Brink, the African/l’Africain, verklaar het dat “my volk verdien om te verdwyn”. Die presiese sin waarin Afrikaners behoort te verdwyn, sal hy hopelik self kan beantwoord. Ook het dr. Leopold Scholtz reeds by verskeie geleenthede die assimilasie van Afrikaners bepleit. Die algemene gevoel is een van: Afrikaners as groep of die Afrikaneridentiteit as sodanig hoort nie meer in Suid-Afrika nie.

Dan is daar die hele debat rondom Standaardafrikaans wat reeds deur RSG as ‘n soort “apartheidsdialek” verklaar is en daarom “geherstandaardiseer” moet word. Soos ek reeds onlangs in Taalkundige Lisenkoïsme: Standaardafrikaans in die spervuur uitgewys het, was selfs Stalin nie so radikaal dat hy klassieke (Tsaristiese) Russies wou verander nie en het daarom sy teenkanting teen ‘n “marxistiese taalkunde” uitgespreek. Hier by ons lyk dit egter asof die revolusie ook nie die standaardtaal ontsien nie.

Die internasionale of globale kapitalisme, tesame met die oorheersing van die Amerikaanse kultuur, word dikwels deur minderheidskulture as ‘n vorm van “regse oorheersing” getipeer – anders as Hardt en Negri byvoorbeeld. Daarom definieer vele nasionalistiese bewegings onder minderheidsvolkere (dinke maar aan die Baske, Katalane en Noord-Iere) hulle insgelyks as “links” en anti-kapitalisties. Waar hulle van kapitalistiese metodes gebruik maak, word dit dikwels meer sosialisties gestruktureer, by wyse van koöperasies byvoorbeeld. In Baskeland bestaan die Mondragon-koöperasie wat aan 100 000 mense werk verskaf en tot die voordeel van die gemeenskap bedryf word.

Blykbaar word daar op Orania ook na die koöperatiewe model van ekonomiese ontwikkeling gekyk, soos in die volgende artikel: Koöperatiewe ekonomie: middeweg tussen kapitalisme en kommunisme. Waarskynlik sou ‘n hele horde Afrikanerlinkses egter die oprigting van Afrikanerkoöperasies as “regs-reaksionêr” beskryf, terwyl soortgelyke Baskiese inisiatiewe in Spanje weer as “links” gesien sou word.

Die vreemde verskynsel onder Afrikanerlinkses is juis dat hulle in Afrikanerondergang iets positiefs of voortrefliks gewaar. Waarskynlik is dit ‘n unieke eienskap van die linkse beweging hier by ons dat hulle die kulturele en selfs ekonomiese grond waaruit hulle put of in die verlede geput het, wil vernietig. Hoewel Naspers hom toenemend van die Afrikaanse mediamark losgemaak het en deesdae sy heil in China, Pole, Rusland en Indië sien, is die mediagroep oor jare aktief en lojaal deur Afrikaners ondersteun. Die woord “Afrikaner” het egter onder linkse “Afrikaanses” soos hulle verkieslik na hulself verwys, ‘n vloekwoord geword. Om Afrikaner te wees, is per se “regs”, selfs “verregs”, skyn die indruk te wees wat ‘n mens by Afrikanerlinkses kry.

My kennis van Europese tale is maar taamlik beroerd, want afgesien van Frans en ‘n leeskennis van Duits en natuurlik Nederlands, “kan” ek nie eintlik enige Europese tale nie, soos die Nederlanders sê. Italiaans, Russies en die Skandinawiese tale fassineer my egter reeds geruime tyd en met die internet deesdae is dit moontlik om nie net ‘n taal aanlyn aan te leer nie, maar ook blootstelling aan films, TV, koerante en tydskrifte te bekom. Dus: die hoop beskaam nie.

Darem het ek op skool en universiteit Latyn gehad, waarvan ek nie veel onthou nie, helaas. Nietemin word ek sedert my eerste kennismaking met Latyn in standerd ses geboei oor die vraag waarom mense dié eens hoogstaande kultuurtaal moes ophou praat het? En natuurlik die groot vraag: waarom het die Romeinse Ryk, wat eeue lank die hele Europa en die Midde-Ooste oorheers het, ondergegaan?

Arnold Toynbee, Oswald Spengler en ander skrywers het al breedvoerig oor Rome en ander groot beskawings geskryf waarvan daar intussen net ‘n paar ruïnes oorgbly het. Veral Toynbee beskryf dit as ‘n proses van “beskawingselfmoord”. Volgens hom gaan ‘n beskawing of kultuur byna nooit ten gronde weens eksterne militêre geweld of nadelige omstandighede, maar weens onderlinge verdeeldheid en ‘n soort lewensmoegheid.

Vele Afrikanerkonserwatiewes koester ‘n intense afkeer jeens mnr. FW de Klerk weens sy verraad jeens die Afrikaner. Feit is egter dat die graad van verraad jeens hul voorouers en hul vryheidsideaal wat Afrikaners aanhou pleeg, veel erger as FW s’n is. Hulle stuur vrywillig hul kinders na Engelse skole en werk saam om die huidige stelsel te onderhou, dank selfs ander Afrikaners op grond van hul ras en taal af om by die ANC se “gelykheidswette” te hou. Volgens Jan-Jan Joubert, “stem 96% van Afrikaners trots DA” en daarom vir ‘n Engelstalige party wat die multikulturele ideaal, regstellende aksie en selfs grondhervorming voorhou. Naas die heel linkse Helen Zille wat in die verlede die ANC onomwonde ondersteun het, is FW de Klerk eintlik ‘n “regse”.

Dis waarom dit myns insiens toenemend futiel is om Brittanje, Swede, Noorweë en die ANC vir Afrikanerondergang te blameer. Die afgang van Afrikaners is ‘n daaglikse proses wat deur ons mense gewíl word, of liewer: daar is blykbaar geen wil om dit te stuit nie.

Watter geheimsinnige proses het ons by hierdie punt van volkselfmoord gebring, net soos wat Rome in sy doodsnikke verkies het om geen weerstand teen Alarik die Wesgoot te bied nie?

‘n Mens kan seker antwoord dat die Afrikaner te vinnig opgebloei het, oor ‘n tydperk van 200 jaar of so, met ons taal wat maar bietjie meer as ‘n eeu gelede gestandaardiseer is. Weens ons vinnige opgang, beleef ons tans ‘n ewe snelle afgang.

Soos Toynbee, Nietzsche en vele ander egter argumenteer, is dit altyd “skeppende minderhede” wat die lotgevalle van nasies bepaal. Oor die algemeen val die meerderheid bloot by die huidige sosiopolitieke toestand in, tensy hulle deur ‘n minderheid opgeroep word om hul daarteen te verset.

Daarom meen ek dat die opkoms van ‘n sterk linkse beweging onder Afrikaners sedert die laat tagtigerjare bepalend vir ons onlangse verlede was en ook vir ons toekoms gaan wees. Die revolusie in Afrikaans was eintlik baie meer intens as in Suid-Afrika self. Binne ‘n baie kort tyd – ‘n paar jaar – het ‘n klein groepie linkse denkers ‘n hegemonie in die media en aan die universiteite bereik van waar hulle met ‘n suiweringsveldtog teen alle dissidente – die gehate “regses” – begin het.

Van die meer prominente woordvoerders van die linkse beweging onder Afrikaners – hoewel sommige nie van die etiket “links” hou nie – is die volgende:

Amanda Gouws

André P. Brink

Max du Preez

Pierre de Vos

Antjie Krog

Neels Jackson

Christi van der Westhuizen

Leopold Scholtz

Anton van Niekerk

Willie Esterhuyse

Tim du Plessis

In volgende rubrieke, of dalk ‘n kort e-boek, wil ek verder ingaan op die rol wat die genoemde figure speel om via hul magsposisies aan die universiteite en in die media enige opflikkeringe van ‘n Afrikanerwil tot oorlewing uit te doof. Ek het ook persoonlik aan elkeen van dié mense geskryf om hul idees oor ‘n aantal onderwerpe te toets, maar die meeste het soveel minagting vir enigeen wat hom of haar ‘n Afrikaner noem, dat hulle nie geantwoord het nie.

As daar egter een ding is wat my hoop gee, is dit ons oeroue Westerse kapasiteit vir skeppende en rasionele denke. Die “ideologiese stryd” waarvan die ANC in sy marxistiese retoriek praat, woed vandag feller as ooit in Afrikaans self waar ons moet poog om ons van die totalitêre denkbeelde van Afrikanerlinkses te bevry. Ons het iets soos die Franse “nuwe filosofie” van die 1970’s nodig, toe ‘n groep onverskrokke woordvoerders in Parys dit durf waag het om ná Solsjinitsin se boeke die heilige koeie van die Marxisme en die revolusie te slag.

Om te begryp wat op die spel is, sal ons ook die vraag moet vra: Wie en wat is ‘n Afrikaner? Anders as wat daardie ander pro-Engelse en linkse idioot, Van Zyl Slabbert, gedink het, gaan dit nie vir my daaroor om mense volgens ‘n “binnegroep” en “buitegroep” te definieer nie, maar om ‘n veel meer grondliggende vraag.

Ons moet verstaan dat die “totale aanslag” waarvan PW Botha gepraat het, juis nou in Afrikaans aan die gang is. As ek die radikaal-linkse denkers, die “Afrikaanses”, reg verstaan, gaan dit nie net om die vernietiging van Afrikanerskap as sodanig nie, maar ook om die verwerping van die waardes van die Europese Verligting wat ons reeds drie honderd jaar lank definieer.