Etiket: verhaal

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Bodem I is reeds volledig.

Lees eers Bodem boek II, 5.

Tararam-tararam-TARARAAA-raa-raram! Tararam-tararam-TARARAAA-raa-raram!

Joachim hou op neurie.

“Hier is wat ek wonder oor die hele konsep van die Noodlot,” sê hy geselserig.

Die donkerte is swaar en dig in die ingang van die gebou en ʼn ou urinereuk is suur en opdringerig.

“Voor die klem op die noodlot gelê is, was daar aanvaar dat daar ʼn persoonlike, mensbewuste God is, volkome in beheer, van universele verskuiwings tot by die kleinste menslike keuse. As Hy  besluit het, kon die mens Hom nie fnuik nie, sy plan nie ontspoor nie. Die beste wat jy kon doen was om ʼn petisie aan Hom te bring om van plan te verander. Abraham wat pleit vir Sodom, Dawid wat voor die dood van sy seun sy klere skeur en rou, Abraham weer, wat dié keer God deur sy gehoorsaamheid oorhaal om die bevel om Isak te offer, te herroep, Jona wat in die walvis se buik land omdat hy probeer vlug het, Moses wat God se oproep verontagsaam.

“So tydens die Verligting vervang ons God met die konsep van die Noodlot. Dit is sóós God, maar net onpersoonlik. Tog beskik hierdie onpersoonlike mag oor intelligensie, want dit bepaal die mens se bestemming voor die tyd en die mens is magteloos om dit te ontwyk, soos ʼn trem op ʼn spoor.

“So nou wat as die mens probeer om uit die greep van die Noodlot te probeer losbreek? Presies daar vind jy die deurlopende tema van die Romantiek: Rigoletto wat die ouman se vloek probeer ontglip deur die hertog te probeer vermoor, Violetta wat haar lot probeer ontglip deur haar verhouding met Alfredo, Mimi wat tering verontagsaam om by Rudolfo te wees… Hulle beste pogings ten spyt; hulle is hulpeloos.

“Dis juis die ding. Hulle swoeg en spartel, hulle verneuk en konkel, hulle verander hulle identiteite. Maar wat gebeur as jy nie teen die Noodlot veg nie, maar net passief bly?

“Ek weet waarvoor ek bestem is. Sê  nou ek weier net? Sê nou ek kry ʼn holte in die aarde en kruip daarin? Hoe sal die Noodlot my dwing om my bestemming te haal? En kan ek die Noodlot beïnvloed? Kan ʼn petisie rig sodat iemand anders deur die Noodlot uitgekies word?”

Ek sit in die donker met my rug teen die muur en my bene voor my uitgestrek, die aluminiumspies oor my skoot. Dit is gerusstellend om na Joachim se mymeringe te luister; die geluid van lewe wat aangaan, van ʼn  normaliteit wat dreig om weg te vervaag, soos ʼn skets op oudtydse fakspapier. Ek voel styf en terselfdertyd bewerig, binnekant toe leeggesuig deur ʼn adrenalienbabelas. Die naaste wat ek daaraan kan kom om die wispelturighede van die Noodlot te bepeins, is om te wonder hoe de hel ek hier opgeëindig het, hier op die pisstinkende vloer na ʼn dierlike geveg met roofsugtige barbare met ʼn tsunami van nog bloedgieriger woestelinge op pad.

“Joachim,” sê ek in ʼn pose van sy monoloog, “watse bliksemse lig het jy in hulle oë geskyn?”

Die skerp groen lig flikker aan en word onmiddellik vervang deur die wit straal van ʼn flitslig en verdwyn dadelik weer.

“Led Lenser M1400,” sê Joachim. “Dieselfde as die P1400, dieselfde ding, regtig, met twee verskille – die M het die dwarrellig, my vertaling vir ‘dazzler,’ en dit kos drie keer soveel as die P. Ek het nie geld gehad vir die P nie, so toe ek koop ek die M…”

“… wat drie keer so duur is.”

“Ek is regtig nie bevoeg om geld te hanteer nie.

“Nietemin, as ek was, sou jy jou hande netnou baie voller gehad het.”

“Dankie vir die hulp.”

“Plesier. Jy kan  later ʼn brief vir die Led Lenser-maatskappy skryf waarin jy hulle produk aanprys.”

As Joachim agtergekom het dat ek sarkasties is, wys hy dit nie.

“Dink jy jy kan met jou duur flits hier op die trappe skyn. Ek soek my rugsak.”

“Natuurlik,” sê hy gemoedelik en skakel die flits aan, maar laat lig net in ʼn skrefie tussen sy vingers wat hy voor die lens hou, deur.

Daar is vars, glimmende, dikrooi bloed op die trappe, en ʼn swaarkophamer wat Nommer Een na my gegooi het, maar nie ʼn rugsak nie.

Ek vloek vol emosie. My rugsak was vir weke al gepak en was deel van my oorlewingstrategie. Dit het ʼn stofie, vislyn, hoeke, noodhulpsakkie, sout, koffie en ander voorrade in gehad. En my uitgetrapte Trailblazer-stapskoene met die buitebandsole. Ek is verbitter. Watse soort mense verloor ʼn bloedige onderonsie, slaan op die vlug, maar onthou in hulle haas om net vir oulaas iets te steel?

Micki gee ʼn verbaaste klein keelgil. Joachim rig die flits op die deure agter hom. Die dubbelglasdeure het regop chroomhandvatsels. Micki staan langs die deure en sy trek aan die een wat ʼn aks beweeg.

“Die deure is nie gesluit nie!” sê sy,

“Jy bedoel behalwe vir die ketting wat dit toehou, die kettings met die groot geelkoperslot,” sê Joachim.

“Ja, behalwe vir dit.”

“Jood?” sê Joachim.

“Ek kom.”

Ek stoot my rug teen die muur op en kom ietwat bewerig teen die trappe op. Op pad kry ek die hamer beet.

Joachim skyn op die deure. ʼn Gegalvaniseerde ketting is deur die chroomhandvatsels geryg en met ʼn Viro-slot vasgesluit.

“Wil jy hierin gaan?” vra ek.

“Ek wil,” sê Joachim. Hy sit  nog steeds op die vloer langs die deure.

“Het ons tyd daarvoor?”

“Ek dink ons het so ʼn halfuur, dan gaan EPS al hulle voertuie onttrek na Adderleystraat om te kyk of hulle die vloed daar kan stuit.”

“Jy klink seker van jou saak.”

“Wat sou jy gedoen het as jy hulle bevelvoerder was?”

Ek dink nie nou daaraan nie, maar het die gevoel dat as ek sou, ek my voertuie na Adderleystraat – eintlik deesdae Freedom Drive – sou onttrek het. Nietemin sou ek al aan die beweeg gewees het, styf teen die geboue verby, rigting Wes, na die  kus toe. Dit was my groot oorlewingstrategie: Die oseaan. Gʼn barbaar sal my in die see vang nie en ek sal genoeg kos daar vind om aan die lewe te bly tot… wel, tot latere kennisgewing. Joachim is egter so seker van sy saak, dat ek sonder vrae daarby inval.

Ek meet die slot met die tweekilogramhamer uit en lig die gereedskapstuk vir ʼn eerste aanslag.

“Nie met die hamer nie, liewe Jood,” sê Joachim.

Hy vroetel in sy rugsak, ʼn groot, moderne staptoersak met ʼn ingeboude raam en sysakkies en lussies vir wie weet wat alles. Na ʼn paar oomblikke se gevroetel hou hy ʼn lang, dik skroewedraaier na my toe uit.

“Wat het jy nog in daardie rugsak?” vra ek.

“Ag,” sê hy. “Bietjie hiervan, bietjie daarvan. Net ʼn paar items vir die gesofistikeerde man op vlug.”

“Û-hû. Strykyster, potjie kamferroom, weggooi-Bic-skeermesse en ʼn Gideon-Bybel?”

“Jy moet onthou om melding te maak van die slaapmasker.

“Moenie die skroewedraaier op die slot sit en dan met die hamer moker nie.”

Ek kyk ongeduldig na hom.

“Sit die skroewedraaier deur die slot se lus en roteer dit, asof jy die slot probeer opwen,” verduidelik hy.

Ek maak soos hy sê en steek die skag van die skroewedraaier deur die slot se vlekvryestilring en beur die hef kant toe. Die slot se huls breek met ʼn bros klapgeluid. Micki klap haar hande vinnig teen mekaar en ek wens daar was nog slotte om te breek.

“Laterale krag,” sê Joachim. “Die enigste manier om te werk te gaan teen getemperde staal.”

“Hmm,” sê ek en stoot die deure oop.

Joachim kom met ʼn halfbedekte kreun op sy voete en skyn die flitslig in die gebou in.

“Hoekom was die deure nie gesluit nie?” vra Micki en dit klink nie of sy ʼn antwoord verwag nie, maar Joachim weet vanaand alles.

“Die bestuurders het die laaste dag vroeg huis toe gegaan,” postuleer hy.

“Die skip vir die matrose gelos?” vra ek. “En die sleutels in hulle haas saam gevat?”

“Hmm. En een of ander getroue ou siel het toe sy bes met ʼn stuk ketting gedoen.”

Ons gaan in, deur die ontvangsvertrek met die naam van ʼn lewensversekeringmaatskappy wat in ʼn boog teen die mure in metaalletters aangebring is. Aan die oorkant is daar hysbakke en links van dit ʼn stel trappe.

Ons gaan in ʼn lang gang met kantore weerskante daarvan af. Die deure staan oop. Party kantore is nog netjies met rekenaars, boekrakke en kabinette netjies gerangskik, stoele netjies agter lessenaars ingestoot en blindings toegetrek. Ander vertrekke is deurmekaar, met papiere oor tafels en selfs die vloer gestrooi.

Dennis het nou ook ʼn skynende flits by hom en hy hou die straal op ʼn wye rekenaarskerm in ʼn kantoor.

“Hier is baie toerusting,” sê hy.

“Ons is nie eintlik gerat om dit met ons saam te neem nie,” sê Joachim. “Dis jammer.”

Ek het begrip vir hom. Ons armgatte voel dis ʼn belediging vir die Noodlot, waarvan hy so baie praat, om sulke meevallers te ignoreer.

“En dis nie ons sʼn nie,” sê Micki.

Bedorwe kind. Maklik om te praat, is dit nie?

“Kom,” sê Joachim.

Ons verken die res van die gang en keer dan terug na ʼn kombuis wat ons vroeër gesien het. Dit het ʼn breekwarekas wat bo ʼn skottelgoedwasbak vasgebout is, ʼn lae kabinet vir skoonmaakmiddels en ʼn rak met ʼn ketel en ʼn halfdosyn koffiebekers netjies daarop uitgepak.

Joachim maak die kas oop. Daar is glashouers met koffie, tee, suiker en koffieverromer in. Hy pak dit op die rak langs die wasbak, trek die laaie van die kabinet oop en kry ʼn plastiekinkopiesak.

“Sit die goed daarin,” sê hy vir Dennis.

Die lang man sit die aluminiumtas neer en begin om die bestanddele daarin te druk.

“Joachim!” sê Micki.

“As ons dit nie vat nie,” sê hy bedaard, “oor ʼn uur gaan hier ʼn duisend mense wees wat nie so ordentlik sal wees nie.”

Hy gaan sit op die rak.

“Gee die flits hier,” sê Micki. “Laat ons sien.”

Sy vat die flits en die kol val op hom. Hy is effe bleek en hou sy regtervoorarm teen sy borskas. Die glansende materiaal van sy tuxedo het ʼn ronde gat, omring met rooi vlekke, waar skouer en borskas bymekaar kom.

“Hou hier!” sê sy vir my en gee die flits aan.

Ek hou die ligkol op hom terwyl sy sy baadjie versigtig oopvou en oor sy arm trek en dan ook oor die ander arm. Sy help hom om sy swart T-hemp uit te trek. Dis maklik om te vergeet dat Joachim reeds in sy vroeë sestigs is, maar sy grys borshare en die manier waarop sy vel oor sy borsspiere hang herinner my.

Die wond in sy skouer is diep en rond met ʼn effense sloot aan die onderkant, en dit is vol klewerige bloed.

Micki kloek ontsteld.

“ʼn Aluminiumspies,” sê Joachim wrang. “Ek is seker die eerste om met een gewond te word in Suid-Afrika. Behalwe nou vir arme Sybil Coetzee wat deur die verraderlike Johan Slabbert getref is, natuurlik.”

“Wie is Sybil Coetzee?” vra Micki terwyl sy ʼn skoon vadoek teen die wond druk.

“’Môre, môre,’ my ding,” sê Joachim.

“Hmm?”

“ʼn Rolprent. Wat jy ʼn fliek sal noem. Ou een. Sybil Coetzee en Hans Strydom. En Johan Slabbert.”

Hy kyk na my.

“Het ek ooit vir jou gesê ek is die rol wat Hans Strydom gekry het, aangebied?”

“Nee.”

“Ek kon myself net nie daarin sien nie,” sê hy. “Nog ʼn afdraaipaadjie. Ek kon  ʼn loopbaan in Binnelanders gemaak het.”

“Jy kon nie,” sê ek. “Nie jy nie.”

“Nee,” stem hy saam. “Dit was nooit my bestemming nie.

“Ek het ʼn fout gemaak.”

“Het jy?”

“Ja. Ons moes gister pad gegee het.

“My inligting was dat ons nog ʼn paar dae het. Meeste bevelvoerders is al onkant gevang deur defektiewe inligting. Nietemin. Ek het ʼn aanvoeling gehad dinge gaan vinniger gebeur. Ek moes my instink vertrou het.”

Dis opmerklik dat hy toe al aan homself dink as ʼn bevelvoerder. Die Maarskalk. En ʼn weermag van drie.

“Joachim? sê ek.

“Jy wil weet hoekom ek nie die haelgeweer op die trappe gebruik het nie?”

“Ja.”

“Luigi het vir my ses rondtes gegee. Dis dit. Dis al ons ammunisie. Ek het gedink ek sal dit hou vir ʼn noodgeval.”

“Dit was nie ʼn noodgeval nie?”

“ʼn Noodgeval, nee. ʼn Voorval. Die eerste van baie.

“Jood… ek het geweet jy sal opgewasse wees.”

“Geweet? Hoe?”

“Net geweet. Soos ek geweet het ons moes gister al weg gewees het.”

“Ja, maar dit was nie so…”

“Jood… Jood, jy was ʼn Viking. Jy was monumentaal.”

“Joachim,” sê Micki. “Ons gaan orraait wees, Joachim, gaan ons nie?”

Magtag vroumens. Hoekom vra jy vir hóm? Ek was die een wat hulle teruggedryf het van die trappe. Het jy nie gehoor dat ek monumentaal was nie? Was jy nie daar nie?

“Met Jood by ons?” sê Joachim. “Weë die arme drommel wat in ons pad kom.

“Daar is ʼn noodhulpkissie in my rugsak. Deppers, Savlon, pleister, verband.

“Dennis, hoekom vat jy nie jou flits en kry ʼn sak gaan deur die lessenaarlaaie en kyk of jy iets waardevol of bruikbaar daar kry nie?”

“Ai,” sê Dennis. “Ai.”

“Joachim!” protesteer Micki.

“Res nullius, my dier, res nullius.”

“Asof ek weet wat res nullius is.”

“ʼn Verlate saak, iets wat aan iemand behoort het waarop niemand nou aanspraak maak nie. Wie dit vind, het eiendomsreg. Finders, keepers, kan jy sê.”

Sy peuter sorgsaam, selfs liefdevol aan sy wond. Ek steek myself sommer met die spies.

“Jood,” sê Joachim. “Dennis is nie gemaklik daarmee om op sy eie te gaan nie. Sal jy hom help? Julle het nie baie tyd nie.

“Dennis, kry my op EPS se radionet. Ek wil weet wanneer ons moet beweeg.”

Dis spookagtig in die leë kantore; ʼn Marie Celeste-atmosfeer. In die eerste een vind ons ʼn leë, goedkoop sportsak. Dit is verbasend wat mense uit gewoonte in hulle lessenaarlaaie los. Ons vind sakrekenaars, musiekspelers, vier tabletrekenaars, ʼn paar horlosies, ʼn verskeidenheid juweliersware waarvan sommige van egte of nagebootste goud is. Vir my is die grootste vonds vier kannetjies rissiesproei, twee multi-implementmesse en ʼn jagmes, nie met ʼn lang lem nie, maar gerusstellend swaar en solied. Ek steek dit in my baadjiesak.

Ons debatteer of ons na die ander verdiepings ook sal gaan, maar besluit om eers by die kombuis aan te meld. Wanneer ons daar kom, is Joachim weer besig met sy Noodlotmonoloog. Sy skouer is met ʼn wit verband verbind en sy arms hang voor hom in ʼn lapslinger. En Micki, Micki, Micki staan teen hom, haar arms om sy lyf, haar kop op sy skouer. Was dit dan nie ek wat die gespuis van die trappe af verdryf het nie?

“… ek glo in Bestemming. Ek glo mense is bestem vir ʼn sekere funksie op ʼn sekere tyd. Ek weet dit is waar van my. Ek moes lank daarvoor wag, maar nou kan ek dit nie ontken of weier nie.

“Dit is nie net mense wat ʼn Bestemming het nie. Dit geld vir ʼn volk ook. Ek glo dit. Ek glo dit vas. Ek sien die patroon. Ek sien die hand op die toue en hefbome. Is dit die hand van Bestiering of is dit die greep van Noodlot?

“Maak dit saak? Wat wél saak maak, is dat die volk, ons volk, uitgesoek is, nie om nou ʼn tragiese helde-einde te beleef nie. Nee. Ons volk is uitgesoek. Ek glo dit vas. Ons is die eerste Westerse volk wat uitgelewer is aan ʼn swart nasie. Sal ons die eerste blanke volk wees om te oorleef, te herleef? Is dit by ons wat die hele Westerse Beskawing se draaipunt kom, waar die gety van verval teruggekeer word?

“Glo wat jy wil, maar ek glo dit is die Afrikaner bestemming, dit is die plan vir hom. En daarvoor sal ek veg, daarvoor sal ek swoeg, daarvoor sal ek opoffer.”

Hy staak sy gesprek skielik, lek sy lippe af, hyg.

Joachim kyk na my.

“Jood,” sê hy. “Goed. Jy is hier.

“Dis tyd. Ons moet gaan.”

Hy wikkel homself van die toonbank af en tel sy haelgeweer op.

Ek hys sy rugsak op en wikkel my arms deur die opgestopte bande en skuif die sak reg op my rug. Ek vat my spies en loop voor die ander by die lang gang af.

(Lees vervolgens Bodem boek II, 7.)

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Bodem I is reeds volledig.

Lees eers Bodem boek II, 4.

Ek wag nie om afstande te meet, relatiewe snelhede te bepaal en ingewikkelde meetkunde te doen nie, maar tol op my hak om en sit vir Joachim, Dennis en Micki agterna. My skoensole gly vir vastrap op die nat teer en daar is genoeg tyd vir my om te swets omdat ek nog my blinkgepoleerde leeroperaskoene aanhet, maar dan is ek volspoed  daar weg en my harde skoensole trommel ʼn skerp klik-klaktaptoe teen die straatoppervlakte.

Agter ons lem sissende bevele en dreigemente deur die naglug en die lig van flitse trek ons vas. Hulle kom van voor en agter na ons toe, vinnig, doelgerig, met geweld en berowing as oogmerk; kom soos twee suiers in ʼn silinder met ons in die middel.

Ek haal die drietal voor my met ʼn paar treë in; Joachim heel voor met die Lupara uitgestrek voor hom, Dennis en Micki skuins agter hom op die flanke. Ek versnel en begin by hulle verbygaan om enige bresse wat die kort haelgeweer se blaf gaan oopruk, uit te buit, toe Joachim skielik loodreg na links swenk, so onverwags dat die ander twee net-net in slordige formasie met hom bly. Ek kyk nie eers waarheen hy gaan nie, maar volg sy leiding so vinnig en rats as wat ek kan.

Joachim hardloop by ʼn kantoorblok se ingang in, deur ʼn wye portaal en by die trappe op en links daarmee tot by die eerste verdieping waar ons weg deur dubbelglasdeure versper word. Daar is skielik vir my splinternuwe moontlikhede in die konfrontasie: Die trappe is niks wyer as twee meter nie, en hoewel ek weet dat ek binne oomblikke hand-tot-hand in ʼn dodelike geveg gaan wees, is ek verlig dat die aanvallers nie agter my kan ombeweeg nie. As hulle tot by Joachim en die ander – Micki! – wil kom, sal hulle deur my moet gaan. Ek dink nie vir ʼn oomblik hulle kan dit nie doen nie – daar is na alles tien van hulle – maar ek is onmiddellik vasberade om dit vir hulle so moeilik as moontlik te maak. En as hulle wel oor my dooie liggaam sou kom, moet hulle Joachim se haelgeweer in die twee groot donkerbekke kyk.

My onmiddellike probleem is dat ek ongewapen is. Die eerste ding wat ek doen nadat ek halfpad teen die trappe op omgespring het, is om my rugsak, ʼn bonkige outydse seilbesigheid, van my rug af te ruk omdat dit my spoed en ratsheid belemmer.

Buite die deur spat ons agtervolgers in twee strome bymekaar en dan kom hulle by die opening in, twee van hulle in die voorste linie, die een effe voor die ander, twee identiteitlose silhoeëtte in die glans van die flitsligte agter hulle. Die voorste een steek voor die trappe vas, sy arm haal langs sy kop oor en ruk vorentoe. ʼn Donker voorwerp woer deur die lug na my en ek ruk die rugsak voor my gesig op. Iets swaars en hard tref dit met ʼn diep, indrukwekkende slag en iets van yster en hout klap en klingel by my voete. Nommer twee gooi ook iets in die hardloop na my en ek val plat, hard op my rug op die trappe en het ʼn indruk van iets lank en dun wat oor my kop gaan.

Agter my sê Joachim kliphard: “Accidenti!”, blykbaar nog steeds in operaluim.

Micki gee ʼn kort gil en ʼn gedempte kermklank.

Ek het nie tyd om my daaraan te steur nie, want Nommer Een en Nommer Twee kom met geweldspoed teen die trappe op, reg om munt te slaan uit enige weifeling wat deur hulle gegooide voorwerpe veroorsaak is. Ek kom regop, gryp die rubberoorgetrekte platmetaaltrapreëling met albei hande en stut myself op my arms terwyl ek met albei bene opskop. My skoensole tref vir Nommer Een vol teen die borskas en die geweld slinger hom agtertoe en teen die trappe af.

Nommer Twee gee ʼn verbaasde kreun, grom dan en wip teen die trappe op na my toe. In die gedempte lig sien ek dat hy sy hand na my toe uitsteek en my instinkte en spiergeheue neem oor. Dis nie asof ek nie al tienduisend stoeigevegte begin het teen iemand wat ʼn hand uitsteek om na my te tas nie. Met my regterhand vang ek sy linkerarm om die pols en ruk hom van balans af, vorentoe, na my toe, ruk dan sy arm agteroor dat sy hand omtrent langs sy oor is, ryg my linkerarm onder sy boarm deur en sit my  linkerhand oor my regterhandse vingers wat om sy voorarm knel. Sy arm is nie in ʼn goeie hefboomposisie vir hom om krag uit te oefen nie. My twee arms daarenteen is ideaal geposisioneer en ek beur sy arm agteroor met al my krag. Iets moet padgee en anatomies kan dit net op een plek gebeur: Sy elmboog. Die oomblik wat die ligamente meegee en die voorarm uit potjie spring, klink soos ʼn vars slaaikop wat middeldeur geskeur word; ʼn sappige knarsklank.

Sy gil is rou, verskrik en uitgerek.

Ek stoot hom skerp agtertoe en hy tuimel ondertoe teen Nommer Drie en Nommer Vier vas en hulle verdwyn in ʼn bondel arms en lywe weg. Onder versamel hulle in ʼn onsamehangende, swetsende bondel totdat twee daarvan afdeel en behoedsaam teen die trappe opkom, een gewapen met ʼn kapmes en die ander met ʼn bofbalkolf. Dit kry my aandag. ʼn Swaar kolf soos dié, met die gewig aan die voorkant gekonsentreer vir groter momentum, sal ʼn skedel, been of voorarm vergruis. Tyd om te retireer, wat ek doen deur agteruit teen die trappe op te klim terwyl ek hulle so deeglik as wat ek kan in die dowwe lig dophou.

“Jy is dood,” sê die een aan my linkerkant. “Jy is so dood.”

“Los ons net,” sê ek, en nou kom ek eers agter hoe my asem jaag. “Ons soek nie moeilikheid nie. Ons probeer net wegkom.”

“Jy gaan nêrens nie.”

Ek gee nog ʼn tree agtertoe teen die trappe op.

“Ons het nie tyd hiervoor nie,” sê ek. “Hulle kom. EPS kan hulle nie terughou nie. Die stad gaan netnou krioel met hulle en hulle gaan alles voor hulle doodmaak, julle ook.”

“Dan moet ons gou maak!” sê die bofbalkolwer en swaai skielik en hard na my, van bo na onder, soos iemand wat houtkap, want die gebou se muur is te na aan hom vir ʼn horisontale swaaihou. Ek tree vinnig na my regterkant en die kolf sloeg teen die trappe langs my vas. Ek gee nog twee vinnige treë agteruit, maar my beweegruimte raak nou vinnig op.

Die duisternis word van agter my in ʼn duisend spattende skerwe gekerf deur ʼn skel, heldergroen verblindingslig. My twee aanvallers steek vas, beroof van hulle sig en wankelrig in hulle oriëntasie. ʼn Lang, dun voorwerp gly van agter oor my skouer.

“Vat Jood,” sê Joachim baie na aan my. “Vat en steek die helsems vol gate.”

Ek krul my vingers oor die voorwerp en bring dit vorentoe.

In die frenetiese, dansende groen lig, eien ek ʼn spies, nie ʼn assegaai nie, maar ʼn lang, slanke atletiekwerpspies, die voorwerp wat die tweede aanvaller na my gegooi het. Dit vat my een sprong om drie trappe ondertoe te gaan en ek is binne trefafstand. Ek ruk die spies vorentoe, in die bofbalkolwer se bolyf vas en ruk dit uit. Daar is ʼn duidelike, vleesagtige suiggeluid net voordat hy begin skree.

Die kapmesaanvaller tas soek-soek met die lang lem na my en ek skop hom vol in die gesig sodat hy onnet agteroorval teen die trappe af. Bofbalkolwer trek sy asem in en lig sowaar weer sy kolf en ek steek hom weer vinnig in die bolyf. Dié keer draai hy om en probeer teen die trappe afhardloop, maar hy trap mis en duik in volle lengte teen sy verbysterde versterkings vas.

Daar is ʼn onsamehangende gemaal en ʼn hartlike gevloek by die voet van die trappe. Ek is gekondisioneer om ʼn swakplek in ʼn teenstander te ontwikkel en om dit dan uit te buit om hom te oorwin en sonder om te dink gee ek lang treë by die trappe af en stamp die spiespunt in elke donker bewegende kol voor my. Hulle val soos botter voor ʼn warm vlam voor my weg in ʼn gegly van voete en ʼn getokkel van wapens teen vloer en muur. Binne oomblikke staan hulle buite om die straat aan weerskante van die ingang.

“Sy moer!” sê een in goeie volksmond-Afrikaans.

“My elmboog, my elmboog,” kerm ʼn ander een in Kaapse Engels. “Hy het my elmboog opgefok.”

“Hei, ouens!” sê ʼn derde een. “Lionel reageer nie.”

ʼn Flitslig gaan aan.

“Bliksem!” raas iemand. “Af met die flits! Wil jy die hele donnerse spul Negers hier hê?”

“Maar Lionel…”

“Lionel is moer toe. Soos jy ook gaan wees as jy nie nou daardie flits…”

Die lig gaan af.

“Hy het my ook gekry,” sê ʼn ander een bitter. “In die arm.”

“En vir my in die nek!”

“Hei jy, daarbinne!” skree een van hulle op my. “Jou moer, pel, jou moer! Ek gaan nou daar inkom en jou stuk vir stuk uitmekaar skeur. Ek gaan jou bloed drink en die slet by jou spyker.”

“Julle het dit al probeer!” roep ek terug. “Goed uitgewerk, het dit? Vra vir Lionel wat dink hy!”

“Dit was niks persoonlik nie,” sê hy. “Maar nou is dit. Nou is dit persoonlik. Jou  moer as jy dink jy gaan hiermee wegkom.”

“Kom probeer weer,” sê ek. “Ons het ʼn haelgeweer.”

“Maar nie ammunisie nie, nè? Anders hoekom het julle dit nie gebruik nie?”

Wat, nou dat ek daaraan dink, ʼn goeie vraag is.

“Kakkerlakke skiet ʼn mens nie,” antwoord ek maar. “Mens trap hulle dood. Julle kakke is niks om ammunisie op te mors nie.”

“Goed gesê, Jood,” sê Joachim van bo af.

“Jy is so dood…” begin die wraaksugtige lat weer van buite af, maar voordat hy vir my kan verduidelik hoe onseker ons onmiddellike toekoms is, word hy onderbreek deur die geknetter van ʼn dieselenjin en ʼn wye, skerp lig slaan oor die teerpad uit en beweeg na die gebou se kant.

“EPS!” gil iemand. “Beweeg!beweeg!beweeg!”

Daar is ʼn stormgedreun van voetsole wat teen die beton van die sypaadjie klap.

“Julle daar op die sypaadjie!” dreun ʼn stem oor ʼn luidspreker, “bly waar julle is!”

Die bevel word alleryl verontagsaam en die dieselenjin se toonhoogte styg wanneer die voertuig oorgaan in agtervolging. Daar is ʼn duidelike Doppler-effek wanneer dit by ons gebouopening verbyjaag.

“Wat maak ons…” begin Dennis ietwat skril.

“Stil!” fluister Joachim gebiedend. “Miskien het van die bemanning uit die voertuig gestap.”

“Moet ons  nie hardloop nie?” vra Dennis.

“Ons wag eers!” fluister Joachim terug. “As EPS ons in die oopte vastrap, gaan ons sukkel. Stil net eers.”

Ek gaan sit op die trappe en die nag om ons is stil al word die geruis van die oproer al  hoe duideliker van die stad se kant af. My longe soek asem, maar ek dwing myself om sag en lank asem te haal, skielik angsbevange dat manne met dodelike skietgoed en verblindende ligte enige oomblik in die ingang gaan verskyn.

“Jood,” sê Joachim. “Kan jy by die muur  langs die ingang gaan staan? As EPS manne gaan instuur, gaan ek hulle skiet. Kyk of jy van hulle vuurwapens kan  kry, dan help jy skiet.”

“Ek weet nie hoe werk hulle gewere nie.”

“O, ek is seker wie ook al verskyn se geweer gaan reg wees om te vuur. Tel op, wys in hulle rigting en trek die sneller. As die geweer nie wil vuur nie, soek die veiligheidsknip. Dis gewoonlik by jou duim aan die linkerkant bo die handgreep. Jy is regshandig, nè?”

Ek kom versigtig regop en sluip in die donker tot teen die muur langs die opening en trek myself so plat as wat ek kan daarteen. Dit kan sekondes wees wat ek daar gestaan het, of ure, of miskien het tyd net opgehou, maar ek het elke spier styfgetrek, my oë nie eenmaal geknip nie en so oorgehaal soos ʼn slagyster gestaan en wag totdat Joachim uiteindelik heel kalm sê:

“Goed. Ek dink ons is veilig vir eers. Ons kan nie hier bly nie.”

“Ek is reg,” sê ek. “Sê net wanneer ons moet beweeg.”

“Voor ons gaan,” sê Joachim, “moet ons net eers na my wond kyk.”

“O Joachim!” sê Micki verskrik. “Watse wond?”

“Die spies,” sê Joachim. “Ek is bevrees ek was in die ellendige ding se pad.”

“Joachim! Ag, Joachim!” kerm Micki.

“Ontspan, my dier,” sê Joachim. “Regte Hollywood-wond, hier by my regterskouer.”

In die donker begin hy neurie.

La Forza del Destino.

(Lees vervolgens Bodem boek II, 6.)

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Bodem I is reeds volledig.

Lees eers Bodem boek II, 3.

Daar is vier van ons en ons beweeg soos rotte deur die krake van ʼn gevalle stad. Agter ons kan ons reeds die bloedstollende oorwinningkrete van die swart gepeupelstroom, die rammelgeweervuur van terugvallende EPS-lede en die oorblyfsels van die veiligheidsmagte, die gebrom van die enjins van motors waarin mense te laat probeer om oor Chapman’s Piek na veiligheid te vlug, die ontstelde naggeblaf van honde in hulle verwarring en die eerste gille van oorweldigte mense hoor.

Ná Joachim se dringende woorde in my oor, het ek sonder meer opgestaan en hom gevolg. Hy het eers in die restaurant ingegaan, sy musiekstokkie uit die hoëtroustel verwyder, sy aandbaadjie uitgetrek, sy strikdas losgemaak, dit in die aandbaadjiesak gesteek en toe sy spierwit hemp uitgetrek. Onderaan het hy ʼn swart T-hemp aangehad. Hy het sy baadjie weer aangetrek, die swart kuil op sy kop gesit, ʼn bultende donkerbruin leersak met ʼn skouerband agter Luigi se toonbank gaan haal en homself gereed om te vertrek verklaar.

Ek het sy klerevoorbeeld gevolg sover ek kon en my swart baadjie uitgetrek. Ek het nie ʼn T-hemp soos hy aangehad nie en vir ʼn oomblik was ek nie seker wat om te doen nie. Die sagte beligting in die restaurant is deur kerse en lanterns verskaf en toe ek in my onsekerheid opkyk, sien ek myself in die groot spieël agter die toonbank se weerkaatsing: ʼn Man in sy vroeë dertigs, wye gesig, blonde stoppelhare en bakore; dik stoeierskouers, lang arms en ruwe hande wat deur nette, toue en vislyne gebrei is.

“Trek jou baadjie net so aan,” het Joachim gesê toe hy vir ʼn oomblik oploer van sy inventaris in die drasak.

So ek trek die koel, gladde materiaal oor my en maak die boonste knoop vas.

“Ons moet gaan!” het Dennis gejaagd gesê. “Hulle is reeds by die Parade. Die biblioteek brand. Nou nie meer lank nie.”

Luigi het vanuit die agterste dieptes van sy restaurant verskyn met ʼn langwerpige voorwerp in bruin papier toegedraai en ʼn geel plastiekinkopiesak.  Hy het dit in Joachim se hande gestop.

“My vriend,” het Joachim gesê. “Hierdie is nie ʼn oomblik vir geskenke nie. Groet my en laat ons gaan.”

“Dis nie ʼn geskenk nie,” het  Luigi in sy Engels met die Italiaanse ritmes en glyklanke gesê. “Dis ʼn guns wat ek vra. Dit was my oupa se pa sʼn, van Castelamare, op Sisilië. Ek vra dat jy dit sal oppas en as God dit gee dat ons mekaar weer sien, sal jy dit vir my teruggee.”

Joachim het die strikkies van die lyn wat die bruinpapier oor die voorwerp vasgetrek het,  losgemaak. Die papier het weg geval en hy het met ʼn ou, kort dubbelloophaelgeweer in sy hande gestaan; so oud dat dit nog eksterne hane gehad het.

“A!” het Joachim met opregte verwondering gesê. “ʼn Lupara.”

“Jy weet wat ʼn Lupara is?” het Luigi gevra.

“Die tradisionele wapen van La Cosa Nostra? Ek lees.”

“Jy is ʼn merkwaardige man,” het Luigi gesê en die strepiesvoorskoot van sy lang lyf losgeknoop en oor sy kop getrek.

“Gaan jy dit nie nodig hê nie?” het Joachim gevra.

“Ek kan dit nie saam met my vat nie,” het Luigi weemoedig verduidelik.

Een van die strenger reëls wat EPS ingestel het, was ʼn algehele verbod op vuurwapens in privaatbesit. In hulle nimlike styl was die straf vir dié wat met een betrap is, summiere teregstelling.

“Jy doen my ʼn groot eer aan,” het Joachim gesê.

“My oupa moes Suid-Afrika toe vlug omdat hy sy suster se eer met hierdie wapen verdedig het. Eendag, wanneer ons mekaar weer sien, kook ek vir jou pasta en vertel jou die verhaal.”

“Ek sien uit daarna.”

Die twee het omhels en nadat hulle weggetree het van mekaar af, het Joachim die lope geknak en twee vet rondtes in die oop bekke daarvan gedruk, die geweer toegeklap en die spanning van die hane se vere met sy duim getoets.

“Kom!” het hy vir my en Dennis gesê en ons is daaruit.

(Later, volgens ons inligting, het Luigi en sy afgesloofde vrou, Giulia, dit tot by Llundudno gemaak waar hulle een laatnag deur ʼn rubberboot opgepik en na ʼn groot motorjag geneem is. Hulle het ongeskonde in Sisilië opgedaag, ʼn bewys dat die Italiaanse Famiglia nog springlewendig is en, net soos hulle in geslagte nie ʼn onreg vergewe nie, ook die afstammelinge van getroue lede onthou.)

ʼn Halwe blok van die restaurant af het Micki by ons aangesluit en ek was baie tevrede, want ek het baie gedagtetyd aan haar afgestaan in slaapontwykende nagte in my hut teen die kloofhange by Smitswinkelbaai.

“Ek kom saam,” het sy gesê, nie vir my nie, maar vir Joachim.

Nou ja, hy was die man met die haelgeweer.

“As jy kom, kan jy nie weer omdraai nie,” het Joachim vir haar gesê.

“Nietemin. Ek kom saam.”

Ek sou haar nie kon wegwys nie. Joachim ook nie.

Nou loop ons met vinnige, versigtige treë deur Kaap Mandela wat eens Jan van Riebeeck se Goeie Hoop was. Joachim is voor, behoedsaam, maar skynbaar ook heeltemal seker van waarheen hy gaan, Micki links agter hom met ʼn gemaklike trippelgang van klein voetjies en aan sy ander kant, Dennis, met die aluminiumtas in albei sy arms soos ʼn baba in die hoogvoorposisie. Ek loop ʼn tree agter hulle en probeer elke geheime beweging in die donker raaksien en elke geluidjie ontleed.

Ek het voorgestel dat ons my ou Ford-bakkie vat, maar Joachim het simpatiek en ferm gesê dat dit nie die voertuig vir hierdie nag is nie. Ons is by die voertuig verby en ek het my rugsak agter uit die kappie gehaal, myself in die skouerbande ingewikkel en weggestap van my geroeste ou staatmakerkar, sonder om weer om te kyk.

Joachi lei ons noord en wes, bolangs deur die besigheidsdistrik. Die nag was leeg om ons. EPS se aandklokreël en patrollies het die strate skoongevee van mense. En tog was die  menslike rotte reeds aan die werk, die meer geslepe en geharde opportuniste het, soos ons, teenaan mure, in skaduwees, om hoeke geskarrel, op soek na ʼn gleuf om in te dring en te plunder.

Hierdie rotte is veelsydig, nie net op snuffel vir krummels wat oorgebly het nie, maar ook bereid om saam te span in hinderlaag vir die verdwaalde wat onbedag deur die duisternis kruip op soek na uitkoms.

Ek was nooit gemaklik in Kaap Mandela nie. Dit was asof die vervalle stad skepties was oor my gretigheid om vriende te wees. So, as ek nou daaraan dink, kan ek nie met sekerheid sê waar ons was nie; net iewers in  die middel van ʼn straatblok, tussen die rommel en brokstukke wat aan die voet van die hoë, reghoekige gebou gestort is.

Hulle het gewag tot ons mooi in die fuik is, toe verskyn hulle voor ons, ʼn halfdosyn vinnige, doelgerigte figure, blank en kleurling saam, met onheiligheid voor oë. En agter ons sluit nog vier ons ontsnaproete af.

Die skok trek my koud en styf aan die binnekant. Dennis maak ʼn binnensmondse kermgeluid en Micki hyg sodat haar asem effens fluit.

Ek draai om na die bedreiging agter ons, moedeloos bereid om my te verset teen hulle, sonder ʼn wapen, nie eers ʼn halwe besemstok of ʼn vismes by my nie. Hulle kom in ʼn halfmaanformasie aan en ek sien ʼn piksteel en ʼn lengte ketting in die flou lig van ʼn veraf straatlig. Ek probeer taktieke uitwerk en besluit om na regs te beweeg sodat ek met bietjie geluk ʼn kort tydjie sal hê om teen die figuur op hulle linkerflank op te tree. Ek is fiks en het vermoëns, maar my weerstandskuns berus daarop dat ek my hande op my teenstander moet lê; dán kan ek sy gal werk, maar hoe lank het ek voordat die ander ombeweeg om my van agter te pak. En wat gaan voor my gebeur? Hoe gaan ʼn akteur, ʼn elektroniese ingenieur en ʼn popfynmeisie in ʼn brutale skermutseling vaar?

Dan hoor ek vir Joachim.

“Hmm,” sê hy bedaard. “Hier is nou vir jou ʼn situasie.”

“Joachimmm!” pleit Micki.

Die vier begin na my beweeg en wanneer hulle eers in aantog is, kom hulle vinnig, doelgerig, dreigend.

Ek hoor hoe Joachim die haelgeweer se hane terugtrek.

“As ek sê storm,” beveel hy kalm, “dan storm julle…

“… stor-HIMMM!”

En toe storm hy vorentoe.

(Lees vervolgens Bodem boek II, 5: Die trappe.)

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Bodem I is reeds volledig.

Lees eers Bodem boek II, 2.

Die nag was soos ʼn digte, swart gordyn wat die geluide van geweld en verwoesting gedemp het, soos die geluide van ʼn skreeustryery in ʼn ander kamer.

Die res van die geselskap het op die stoep op regop krulmetaalstoele by ronde pyp-en-glastafeltjies onder restaurantsambrele kom sit. Meneer en Mevrou Lafferty het aan die linkerkant gesit, hy oud en wit van vloeiende hare, sy tengerig en diep beplooi, hulle hande op sy skoot ineen, vingers deurvleg. Middeljarige Terrence in ontwerperswindbreker en duuretiketjeans het sy stoel tot agter sy Gerhardus sʼn geskuif en sy arms beskermend om die bewende en sporadies snikkende jongman gesit en in ʼn lae stem gerusstellings geneurie wat hyself nie geglo het nie. Micki Nielson, klein en kurweryk met die diepdimpelgrinnik en die groot donker oë in die vierkantige gesiggie wat by oogbank en kakebeen gerond is, het op ʼn tafel gesit met haar voetjies in satynaanglippertjies op die rugleuning van ʼn stoel en met haar arms omhelsend om haar knieë. Nog paartjies, enkele vriende, ʼn besprenkeling enkelinge.

Eintlik moes ons lankal daar weg gewees het, en ons het dit besef, maar was onwillig om van mekaar af weg te gaan. Terwyl ons daar bymekaar was, kon ons onsself toewikkel in die oorblyfsels van ons leefstyl, in die omarming van ʼn beskawing van sekerheid, orde en mooi dinge. Ons het geweet dit is ons laaste aan bymekaar, die finale byeenkoms van KOLK, en ons almal het vermoed dat daar vir elkeen van ons ʼn koue, harde, verwarrende plek wag waar ons sou terugdink aan ons eet en luister en redekawel en die herinnering sou te swaar wees om te dra.

Ons was stil, soos ʼn minnaar wat langs sy geliefde se bed waak en stilbly terwyl hy luister vir die ontsnapping van daardie laaste, laaste asem.

Hans-Joachim Marseilles Bekker het kop na onder gestaar na die digitale musiekstokkie in sy hand en die gloed van die klein skermpie het ʼn dowwe wasblou glans teen sy gesig gekaats. Meteens het hy net gemompel, “Muti!”, opgestaan en in die restaurant ingegaan. Die Verdi het midde-akkoord stil geword en na ʼn stilte pols die ouverture weer deur die nag.

Joachim het teruggekeer en die vraag wat niemand hardop gevra het nie geantwoord:

“Julle wou Muti luister, nou luister ons Muti.”

“Maar ons het al…” het Sheila Baxter begin.

“Muti!” het Joachim gesê. “Luister.”

Sheila het in haar skraal, streng self teruggetrek. Sy was nie ʼn Joachim-aanhanger nie, hoewel daar ʼn tyd was, voor ek KOLK begin bywoon het, wat die onderhandelinge tussen hulle reeds ver gevorder was in die rigting van ʼn verhouding. Het sy uiteindelik vasgeskop of het Joachim haar nooit die kans gegee om dit te doen nie? Ek weet nie, maar sy was daarna uit verstek teen hom en enige van sy idees gekeer.

Die ouverture kom uitasem tot ʼn einde, maar begin weer. Dié keer is dit egter anders. Dit is nie so opdringerig as voorheen nie, die buitelyne daarvan nie so skerp getrek nie, minder saaklik asof dit ʼn emosie eerder as ʼn stel feite beskryf.

“Tullio Serafin,” het Joachim sag gesê.

Die laaste note het weggedryf soos as op die wind en toe begin die ouverture weer.

Die musiek is dié keer vol flits en kleur, ʼn storm van musikale emosie, ʼn volkleur interpretasie van innerlike stormweer.

“Georg Solti,” het Joachim sag gesê.

Terwyl dit opgewerk het na ʼn ontstelde einde, het hy opgemerk: “Muti? Muti was ʼn musikale swendelaar. Hy het altyd aan homself gedink as die nuwe Toscanini. Maar hoekom dan na hom luister? Hoekom die nabootsing verdra as die oorspronklike tot ons beskikking is?”

Die ouverture het nogmaals begin, nou duidelik in ʼn ouer opname, maar die musiek was asof sonder vernis, presies en duidelik, uitgemeet en helder sodat elke ingewikkelde weefsel daarvan gehoor en geplaas kon word in ʼn aangrypende geheel.

“Ons kan KOLK nie toemaak met Muti nie,” het Joachim gesê.

Hy het by sy glas gaan sit, ʼn sigaar uit sy sak gekry, tussen voortande vasgebyt en in groot konsentrasie met ʼn silwer aansteker brandgemaak.

Die ouverture het weer begin en na ʼn bietjie oorweging het ek besef dit is die Serafin-weergawe. Dié keer het die musiek nie aan die einde van die ouverture opgehou nie en die opera het voortgegaan. Serafin. Ek het gegrinnik. Joachim het sy sin, nie sy volle sin nie, maar wel sy sin gekry. Sy weergawe. Boonop met Maria Callas as Leonora. (Ek het meer as een keer in die veld daaraan gedink, aan hoe hy dit bewimpel het om die musiek van sy keuse op ʼn aand met soveel simboliese gewig te speel. Die goeie bevelvoerder vind altyd ʼn manier om sy wil af te dwing – en dit beskryf baie van die Maarskalk.)

“Mag van die Noodlot,” het hy gesê toe die eerste staalblou sigaarrook om hom gewalm het. “Wat was dit met Verdi en die noodlot? Hy was skoon behep daarmee. Vir Verdi was die orkes nie meer net daar om te begelei nie; dit het ʼn karakter in die opera geword, die alwetende verteller te midde van die aksie.

“Luister maar net hoe die dalende akkoorde die leuen van Violetta uitklee wanneer sy sing, ‘Sempre Libera’ – altyd vry.

“‘Maar jy is nie vry nie,’ sê die orkes. ‘Madama Valery, jy is ʼn slaaf van jou herkoms, van jou eie geaardheid, van mense se verwagtinge van jou. Altyd vry? Nee, my skat. Altyd onder die juk, eerder.’

“Of Radames, selfs wanneer hy in sy verheerlikte oomblik Aida se glans beskryf – hemelse Aida! – vertel die orkes iets anders, van toekomstige en uiteindelike ellende.

“En hoekom glo ons die orkes en nie vir Violetta of Radames nie? Want die orkes is vir Verdi die woordvoerder van die noodlot en by Verdi het die noodlot die laaste sê en al wat hy vir ons as mense kan aanbeveel is om daarby te berus, meer nog, om die noodlot te respekteer.

“En nie net hy nie. Dit is die kollektiewe tema van die ganse romantiese beweging. Jy hoor dit in die golwe van Mendelsohn se Hebrides Ouverture, in Smetana se Moldau, in Beethoven, ja Beethoven, se Vyfde Simfonie. Tatata-DAM!

“Ek is so vererg as mense daarna verwys as die ‘Oorwinningsimfonie.’ Dis nooit hoe hy dit beskryf of bedoel nie. Die idee dat dit Oorwinning as tema het, kom uit die Tweede Wêreldoorlog toe die eerste akkoorde gebruik deur die BBC gebruik is vir die kenwysie van hulle oorlognuusprogramme. Drie kort akkoorde en een lange. Tatata-DAM! Kort-kort-kort-LANK. Die morsekode vir ‘V.’ V for Victory. Maar Beethoven het gesê dit beskryf die onafwendbaarheid van die noodlot. Tatata-DAM! Noodlotsimfonie.

“Dis wat hulle almal vir ons sê. Jy kan nie van die noodlot ontsnap of dit ontglip nie. As dit eers geaktiveer is, sal die noodlot sy weg met elkeen van ons hê, net so seker as wat die prys wat die ouman se vloek gehef het, deur Rigoletto betaal sou word, hoe hard hy ook al gepoog het om dit te flous.

“Maar hoekom die noodlot? Hoekom het dit die hooftema van die romantiek geword?

“Luister as hulle die Noodlot beskryf? Wat hoor jy? Lofprysing! Dis die liturgie van humanisme. Die Kerk se houvas is gebreek, maar dit het die Europeër onrustig gelos. Niks het hom so onseker gemaak as die gedagte dat alles wat hy bymekaar gemaak en gebou het, vernietig sou word deur sy eie arrogansie nie. Toe God in sy gemeenskaplike denke gefigureer het, was dit maklik. Hoe kan jy jouself aanmatig teenoor die Almagtige? Jy hou jouself in die regte perspektief deur Hom te loof. Beethoven sê dit in die Negende Simfonie met Schiller se woorde: ‘Bokant die sterre, móét ʼn God wees!”

“En wanneer God uit die filosofie van die tyd gerangeer word, nou ja, dan bring jy jou lof aan die Noodlot; dán kan jy jouself nie aanmatig nie. Dán vrywaar jy jouself teen hubris en hoogmoed en kan die goue nuwe tye aanhou. En nie net dit nie. Nou kan jy berusting kry as die vloede van geskiedenis oor jou spoel.

“Wat kon ék doen? Dit was die Noodlot. Rewolusie? In die hande van die Noodlot. Napoleon se eiewaansinnige verowerings? Voorheen, sê maar in die tyd van Bach en Händel, sou hulle gesê het, die verwoester is ʼn instrument in die hand van God. Nou is hy die werktuig van die Noodlot. Kom ons aanvaar dit. Kom  ons aanvaar niemand kan die Noodlot keer nie, nie eers die gode nie, en daarom aanvaar ons die Götterdämmerung.

“Ek dink baie aan Hitler en ek weet ons is polities-korrek verbied om aan Hitler te dink, maar ek dink aan hom en sy verknogtheid aan Wagner. En ek sien hoe hy een nag na ʼn vertoning van Siegfried ʼn epifanie op ʼn koppie in Berlyn beleef en homself toewy aan ʼn ideaal, hoe verwerplik ons ook al gekondisioneer is om nou daaraan te dink. En ek dink aan hoe hy homself voorberei om in ʼn immolasie te vergaan, om weg te brand, as sy uitvoering van die ideaal te kort sou skiet, deur vlamme verteer sou word soos Wagner se gode in Valhalla in sy ‘Götterdämmerung’. Hoekom anders het Hitler beveel dat hy verbrand moes word na sy dood. In sy oë was hy ʼn god en ʼn god wat misluk moet weggebrand word sodat hulle nie net nie kan besmet nie, maar ook nie besmet kan word nie.”

Daar was woordeloosheid op die restaurantstoepie terwyl hy asem geskep het, ʼn slukkie Cognac gedrink en aan sy sigaar getrek het, voordat hy hervat het:

“So kom ons om, so kom ons om. God het besluit. Die Noodlot het besluit. Maar wat as die Kerk verkeerd was, en Verdi gedwaal het? Wat as ondergang nie deur God of die Noodlot bepaal is nie? “Wat as ondergang maar net die gevolg van menslike onnoselheid, nasionale hardkoppigheid, gemeenskaplike hoogmoed is?

“Ek kyk deur geskiedenis en ek sien nie ʼn onontsnapbare Noodlot nie, maar patrone. Dís wat ek sien. Patrone. Siklusse.

“Dit is eintlik so eenvoudig om vrede te bewerkstellig en vrede te bewaar. Sit ʼn grens tussen verskillende volke, rasse, nasies. Laat elkeen homself regeer. Laat die skrander volk vooruitgaan en laat die stompsinnige sy voorkeur om sy land en homself te vernietig toe. Wil jy weet waarmee word vrede tot stand gebring? Met doringdraad.

“En hoe hou jy die vrede in stand? Regeer die mense goed. Dis net asof die mense dit besef net na ʼn oorlog. Na ʼn oorlog sorg die regering goed vir die volk, of, nog beter, gee die volk genoeg ruimte om vooruit te gaan. Maar dit bly nooit so nie.

“Dis soos ʼn kondoom met ʼn swakplek. As jy hom eers opblaas, lyk hy goed en vrolik en nuttig. Maar blaas meer, en dikwels sien jy hoe ʼn kol waar die latex swak is, uitswel, soos ʼn gewas op ʼn koei se uier, en dis net daar wat dit bars.

“Net daar herhaal die persoon homself. Die druk in die kondoom vind altyd die swakplek. Dis wat met regerings gebeur en, of dit nou sosialisme of kapitalisme is, dit lyk vir my die patroon sal homself altyd herhaal. Die regeerders vorm ʼn elite en die belange van hierdie elite word gedien eerder as die beswil van die volk. Die volk word weersinnig en dan afgunstig en die druk neem toe en neem toe totdat daar ʼn uitbarsting is. Daar is anargie en geweld, bloedverlies en saakvernietiging, omverwerping en wraak.

“Vegetius se stelling is ‘Si vis pacem, para bellum.’ As jy vrede soek, berei voor vir oorlog. Maar dit lyk vir my dat oorlog nodig is vir vrede. As die druk tussen lande opbou, moet dit afgetap word deur oorlog. As die druk ín ʼn land opbou, is burgeroorlog nodig.

“In hierdie pragtige, vervloekte land van ons het die druk ook te veel geword. Dit sou altyd te veel geword het, sedert die kranksinnige idee van die Britte in 1902 om Witman, Indiër, Kleurling en Swartman in een kamp te sit, met doringdraad óm hulle eerder as tússen hulle. Uiteindelik was die kondoom te vol swakplekke, die elite te gulsig en te onbeholpe. Maar al was hierdie die beste kondoom wat geld kon koop, het dit uiteindelik tog gebars. Die lugdruk wat daarin opgebou het, was net te hewig. Dis soos die koolsuurgas wat opgewek word as jy koeksoda en asyn bymekaar voeg. Dit bou op en op en op en moet iewers op ʼn bars, ʼn uitploffing uitloop.

“Die Kerk sou sê God het dit so beskik. Verdi sou dit aan die Noodlot toegeskryf het.

“Dis nie God nie. Dis nie Noodlot nie. Dis menslike patroon.”

Musiek te midde van die stilte. La Forza del Destino. Ons in ons borrel van mooi aan die einde van beskawing.

Dennis het skielik die oorfone uit sy ore getrek en omgekyk na Joachim.

“Sê maar,” het Joachim Bekker gesê. “Ons almal mag hoor.”

“Hulle onttrek. EPS onttrek van Woodstock en van Chris Hani.”

“Wat beteken dit?” wou Gerhardussie skril weet.

“Dit beteken dis verby,” het Joachim gesê, met ʼn duidelike stem, ongetwyfeld omdat hy geweet het dit sou gebeur. “Hulle gaan nou die stad oorstroom. Net te veel klinknaels het in die boot se romp losgespring. Daar is net te veel lekplekke. Hulle kom.

“Dit is tyd om te gaan, liewe vriende. Tyd om arrivederci te sê. Vaarwel. Ons moet vaarwel sê, want ons sal nooit weer almal saam wees nie.”

Mense het na mekaar gekyk, naderhand opgespring en mekaar begin omhels, onderlangs getroos, grappies in die skaduwee van onheil gemaak.

Die meeste van die mense daar het vroeër al besluit om die Schlettwein-opsie te gebruik, ontwerp deur ʼn amptenaar van EPS. Hulle het hulle weg gebaan na Chapman’s Piek en met die pas langs verby Llundudno tot by Houtbaai waar hulle in ʼn vlugtelingkamp versamel is. Wat van hulle daar geword het, weet ek nog nie. Hoeveel in die slagting omgekom het toe die flottielje rowers van die see af gekom het nadat EPS en die VN onttrek het, kan ek nie sê nie. Ons het baie lank daarna, lank soos gemeet in gebeure eerder as tyd, vir Gerhardussie raakgeloop, of wat van hom oorgebly het in die dop van ʼn man wat lusteloos met ons gepraat het, en hy het ons vertel wat met Terrence gebeur het.

Meneer en mevrou Lafferty het ʼn ander plan gehad. Hulle het hulle aftrede deurgebring met die teling en vertoning van hulle Glen of Ismaal-terriërs, ʼn ras wat deur uitwissing bedreig is. Hulle kon nie hulle dosyn honde Houtbaai toe vat nie en kon hulle nie los om in die Chaos te vergaan nie. Sover ons verstaan, het hulle die honde, elkeen van hulle, daardie nag met gemaalde slaappille in ingelegde sardiens uitgesit. Daarna het Ouman Lafferty vir sy eggenoot van sestig jaar ʼn oordosis van dieselfde slaappille met haar Milo ingegee en toe hy seker was sy haal nie meer asem nie, het hy homself met sy ou Webley in die slape geskiet. Daarna het die Chaos gekom.

Maar niks hiervan het ons geweet toe ons mekaar op die stoep by Le Amici gegroet het nie.

Dennis het op ʼn teken van Joachim die radio’s in die tas weggepak en die deksel toegeklap.

Joachim het agter my kom staan, sy hand op my skouer gesit en sag gesê: “As jy wil leef, kom nóú saam met my!”

(Lees vervolgense Bodem boek II, 4.)

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Lees eers Bodem boek II, 1.

Die aand wat ons vir ʼn laaste keer by Luigi se Le Amici bymekaar gekom het om te kyk hoe die wêreld vergaan, het Joachim Bekker vir ons vermaak met ʼn toespraak oor ʼn kondoom met swakplekke.

Daar was twaalf van ons in die klein restaurant: Ek, agt verskrikte liberale Kapenaars wat verskrik en verstom in geskokte ontkenning voor die einde van hulle lewens soos hulle dit geken het gesit en staar het, Joachim Bekker en sy nuwe skaduwee, Dennis, ʼn muis van ʼn man, in voorkoms en ook in die vinnige, senuweeagtige manier waarmee hy ʼn stel radio’s in ʼn aluminiumkoffer beheer het.

Ons het eers in die restaurant gesit. Daar was geen spyskaart nie. Ons het geëet wat Luigi voorgesit het – pasta met basiliekruidpesto, varsgebakte ciabatta met pecorino-kaas en ʼn groenslaai. Van vleis was daar nie sprake nie, maar niemand  het eers ʼn opmerking daaroor gemaak nie. Daar was goeie, donker rooiwyn en daarna drank na keuse en sigare vir Joachim, Dennis en my. (Dennis het agterdogtig gesuig-suig aan syne, asof hy onseker was oor wat die voorkant is.)

Niemand het ʼn opera en ʼn praatjie daaroor vir die aand voorberei nie en daar is bietjie gekibbel oor die fokuswerk van die aand. Joachim het Wagner se Götterdämmerung voorgestel. Joachim se persoonlike fortuin het oor die laaste nege weke soos ʼn vuurpyl opgeskiet en hy was dié aand geklee in volle operagangermondering – aandbaadjie, spierwit hemp, silwer mansjetknope, diepglansende swart, handgestikte skoene; ja, ʼn regte steenkoolkleurige kuil ook, en, van alle dinge, ʼn enkeloogglas aan ʼn koord vanuit ʼn binnesak van sy baadjie. Suid-Afrika ken nie Halloween nie, maar ek was lank genoeg in die Verenigde State en ek het vir hom volpunte gegee.

“Skemering van die gode,” het Joachim gesê en gepof-pof-pof aan sy sigaar om dit egalig aan die brand te kry. ʼn Rookverbod was duidelik onder die omstandighede nie meer van krag nie. “ʼn Aand soos hierdie kom een keer in ʼn eeu, as jy gelukkig – of ongelukkig – is. Dit vra vir Wagner. Kom ons doen dit reg.”

Daar was onmiddellike, ontstelde teenkanting. Duidelik was daar min  begeerte aan liberale kant om die Einde te begelei met die sombere heldhaftigheid van Wagner se verloregaande Teutone. Dit was Joachim, ek en Dennis teen die res (en Dennis kon nie sy Götterdammerung van sy Gods must be crazy onderskei nie.) In sekere kringe het demokrasie nog iets beteken en Wagner sou moes wag. Puccini in enige van sy opusse is oorweeg en te lig bevind. Hierdie was kennelik nie die geleentheid vir verismostroperigheid nie. Die aand het uitgeroep vir sterk, kordaat, emosioneel oordadige romantisisme en uiteindelik kon ons almal saamstem dat dit slegs deur Giuseppi Verdi beantwoord kon word.

“Dan moet dit La Forza wees,” het Joachim gebrom, nog duidelik ontevrede oor die koue skouer wat Wagner gekry het.

So is hy dan La Forza del Destino gegun, en ek dink hy was tevrede dat die titel, Die Mag van die Noodlot, darem die oomblik sou onderstreep. Die oomblik wat die spesifieke opname gekies is, het hy eers weer gefrons.

“Is julle ernstig?” het hy gevra. “Muti? Hoe brutaal is sy hantering van die leitmotif nie wanneer Leonora sterf. Dan eerder Serafin.

Koor van verontwaardiging. Tullio Serafin! Werkesel in diens van sy sangers.

“Maar darem subtiel!”

Natuurlik sing Callas in die Serafin-opname saam met die majestueuse Carlo Tagliabue.

Die libs wou nie skiet gee nie en Joachim was toenemend verontwaardig.

“Domingo is die grootste van die Drie Tenore, maar hoe groot is die Drie Tenore? En Zancanaro? Hy is ʼn sakkie vol sangfoefies, dis al.”

Maar Riccardo Muti was die aangewese dirigent. Joachim het ooglopend gesit en pruil, al peuterende op sy iPod Quantum, bene voor hom uitgestrek by die ronde tafeltjie wat ek, hy, Dennis en die radio’s in die aluminiumtas gedeel het. Dennis, wat die verskeie radio’s deur oorfone gemonitor het, het gereeld ʼn bygewerkte nuusitem aan Joachim gefluister en dié het die nuus met ʼn kopknik en ʼn frons verwerk.

Waar hy vir Dennis gekry, was nie duidelik nie, maar die middeljarige elektroniese tegnikus het kommunikasietegnologie goed verstaan en het in daardie tas ʼn verskeidenheid toestelle versamel om die metropolisie, die weermag en Executive Protection Systems se bulletins mee af te luister.

Luigi het die opname op ʼn geheuestokkie gevind en die klankstelsel aangeskakel. Die ouverture van Die Mag van die Noodlot is die bekendste deel van die opera, en met reg ook. Dit begin met ʼn gejaagde tema, note wat so galop soos die hartklop van ʼn uitasem mens  en dan dwarrel dit weg in ʼn melodieuse sug. Muti se dirigentestok bied dit egter bruusk aan, vol musikale saaklikheid, asof vir die klankbaan van robotte in ʼn mars.

Joachim het skaars tot na die ouverture gehou voor hy eensklaps op sy voete gekom het, sy balieglas Cognac gevat het, sy sigaar tussen sy tande vasgebyt het en na buite is waar ek, Dennis en die tas kort daarna by hom aangesluit het. Die restaurant het ʼn ronde stoep gehad met ʼn uitsig teen die hange van die bergvoet af oor die stad.

Kaap Mandela, soos dit nou bekend gestaan het, was vreemd op die oog, donker, met min elektrisiteit wat net ʼn paar straatligte laat brand en alle geboue sonder beligting gelaat het. Pantserkarre kruip in behoedsame tweetalle kruis-en-dwars deur die middestad se strate en tas in donker hoekies met skerp kolligte.

Aan die Oostekant, van Hani- (De Waal)- rylaan se kant af, was die protesrumoer ʼn druising, ʼn mensgemaakte see van dreigende stemme gepunktueer deur vermanings oor megafone. Tussendeur is daar die geklop van rookgranate en geweervuur.

Die stryd vir Kaap Mandela het nou al weke lank geduur. Die stadsregering het hulle spaarvarkie beroof en driekwart van hulle begroting oorgemaak aan EPS, ʼn sekerheidsmaatskappy, wat inderwaarheid deur niemand as enige iets anders as ʼn privaatweermag beskou word nie. Die Amerikaanse eienaar daarvan, Derek Regent, ʼn geheimsinnige, berugte figuur, het ʼn aksieplan vir die stad, bekend as Die Regent-plan, opgetrek.

Daarvolgens is sleutelinstellings soos die hawe, die lughawe en Koeberg-kragsentrale beveilig. Toegangsbeheer is ingestel en die ingangsroetes tot die stad verseël. Voorstede is in sones verdeel en beheer, onder andere met ʼn aandklokreël. ʼn EPS-direkteur, Ferdinand Lemat, is as “koördineerder” aangestel om die stad saam met die burgermeester en Wes-Kaapse premier te administreer.

Vir ʼn paar maande nadat die Chaos in die Noorde, Ooste en sentrale dele van die land ontvlam het, het dit gelyk of Kaap Mandela die goue sleutel tot oorlewing gevind het. Die hewige onluste aan die ooste van die stad is aan perke gelê en die Kaapse vlakte afgekordon.

Die stad is van bates gestroop en internasionaal van die hand gesit vir Egoldex, die goudgesteunde vermenigvuldingsmunt wat in wese die nuwe internasionale reserwegeldeenheid geword het en vanuit Reikjavik, Ysland beheer word. Dit is gebruik om EPS mee te vergoed.

Vir ʼn vreemde, idilliese tydperk was Kaap Mandela gevul met ʼn frenetiese opgewondenheid en ʼn selfvoldane vertroue.

Die onrus het egter soos ʼn ontembare plaag gegroei en die omtrekke van die weerstand gaandeweg saamgepers. Die opstandelinge het met nuwe taktieke geëksperimenteer en hulle het uiteindelik ʼn intimiderende wenstrategie ontwerp: Hulle het eenvoudig nie weggegaan nie. Aanvanklik het hulle vanuit die Gugulethu-Langa-Nyanga-Khyalitsha-Kruispad-kompleks tot by die weerstandspunt op die N2 gestroom vir ʼn hewige konfrontasie met die oorblywende weermagelemente, die Metropolisie en EPS-afdelings. Ná die dag se slag sou hulle onttrek, hulleself weer opsweep, die stang vasbyt en tot die stryd terugkeer. Hulle is telkens teruggedryf met al hoe hewiger teenmaatreëls, totdat hulle eendag eenvoudig  nie teruggetrek het nie.

Hulle is met stringe busse, taxi’s en vragmotors aangery tot ʼn paar kilometer van die stad af. Die geveg is aangeknoop, maar die voertuie het onttrek en die groot skare net daar gelos. Die oproeriges is verhoed om te retireer deur gewapende faksies aan hulle rugkant. Hulle getalle is voortdurend aangevul deur ʼn vloed van gewillige en onwillige swart inwoners wat van die dorpsgebiede aangejaag is.

Die beskermingsmagte is genoop om hulle afdelings uit die omliggende voorstede te onttrek om die vloed te probeer vertraag. Dié desperate reëling was net tydelik doeltreffend en die walle wat die magte gegooi het, is stelselmatig uitgekalwe en hulle is teruggestoot, meters op ʼn slag, soms meer, en elke sentimeter wat hulle prysgegee het, is onomkeerbaar opgevul deur ʼn gety van swart, tierende lywe.

Drie weke tevore is die bevel gegee en EPS het die magte onttrek en om die middestad gekonsolideer en die N1 sover as Durbanville oopgehou. Die roete by Constantianek is toegestop, maar die Suidelike voorstede is weerloos gelaat en die swart gety het van Mowbray tot Plumstead deurgespoel en ombeweeg tot by die versperrings oos van die Middestad op Chris Hani-rylaan.

EPS het Chapman’s Piek-rylaan beveilig en Houtbaai afgesonder.

Die swart gety was nou net buite die stad en het elke potensiële bres onder druk geplaas.

In die middestad het die besef uiteindelik ingesak: Dis net ʼn vraagstuk van tyd.

Buite Le Amici sit ons onder ʼn sambreel. Die ligte bries waai koel druppelmuggies teen ons vas. In die halflig gloei die punt van Joachim se sigaar helder oranje. Hy neurie onderlangs en ek herken dit as Siegfried se Dodemars uit Götterdämmerung, nie ʼn maklike deuntjie om te fluit of te neurie nie. Hans-Joachim Marseilles Bekker is nog glad nie tevrede met die aand se operakeuse nie.

Agter ons kom die ander een-een en in paartjies uitgedrentel en hulle sluit by ons aan. In die restaurant, vanuit die musiekstelsel, word minnaars uitmekaar gedryf deur ʼn noodlottige ongeluk.

“Noodlot,” sê Joachim onderlangs en dis asof hy die woord in sy mond omdraai om die geur daarvan te bestudeer. “Destino. Schicksal. Noodlot.

Van die Ooste af is daar nou knalle en ontploffings.

“Die Yankee Juveniles,” sê Dennis. Sy oë is toegeknyp in konsentrasie en sy vingerpunte hou ʼn oorfoontjie in die regteroor. “By Woodstock. EPS klink in ʼn paniek.”

“A,” sê Joachim, “daardie instelling, so ryk aan tradisie, so deurdronge met kultuur, die Kaapse kleurlingbende, maak ʼn verskyning. Nooit betyds nie en nooit te laat nie.”

“Kom kyk, liewe mense,” sê hy dan hardop, joviaal. “Hier is iets wat julle nie weer sal sien nie.”

Hy wuif vir die ander om sitplekke in te neem en beduie met sy hand oor die stad.

“Kom kyk hoe sterf ʼn stad.”

Hy beduie na die baai waar ʼn dosyn skepe ʼn behoedsame afstand van die dokke af lê met ligte aan.

“Daar, net daar het drie skepies aangekom. Drommedaris, Reijger en De Goede Hoop.

Ja, hoe mooi was dit nie? Hoe mooi. En hoe anders moes dit nie gewees het nie!”

“Die Mag van die Noodlot,” sê iemand in ʼn sagte oumanstem. “Ons is magteloos daarteen.”

Operaliefhebbers, net soos diktators, is meesters van simboliek.

“Götterdämmerung,” sê Joachim Bekker.

(Lees vervolgens Bodem boek II, 3.)