‘n Suid-Afrikaanse regter het die media daarvan beskuldig dat hulle valshede oor Zimbabwe versprei. Dié nuus is onlangs deur die Herald-koerant in Harare bekend gemaak.
Die berig wat op 27 Junie verskyn het, haal die regter aan waarin hy kla oor Suid-Afrikaanse koerante asook ander gedrukte media se verslaggewing.
Regter Moses Mavundla is verbonde aan die Transvaalse Hooggeregshof in Pretoria. Hy het aan die Herald gesê dat "Zimbabwe ‘n pragtige land is."
Hy het ook bygevoeg: "Ons is verbaas oor die stories in Suid-Afrikaanse en ander koerante wat slegte dinge oor hierdie land [Zimbabwe] sê."
Die Verenigde Nasies se vlugtelingekommissie het gister ’n beroep op die wêreld gedoen om 48 miljoen dollar te skenk om Somaliese vlugtelinge mee te help. Daar is nou sowat 500 000 vlugtelinge wat hulle wonings in Somalië verlaat het om aan die geweld daar te ontkom. Sedert Februarie vanjaar word geraam dat 1 000 mense in die konflik dood is.
Verlede week alleen het amper 10 000 Somaliërs uit Mogadisjoe gevlug. Die vlugtelinge steek die grens oor na Kenia, Djiboeti, Ethiopië en Jemen. Die VN verwag dat die getal vlugtelinge hierdie jaar nog meer gaan styg. Moslem-ekstremiste veg tans teen regeringstroepe, wat deur Ethiopië gesteun word. Geweld in die Somaliese hoofstad het ironies genoeg dramaties toegeneem ná die aanvang van die nasionale versoeningskonferensie op 19 Julie.
Sowat 1 000 verteenwoordigers van verskillende faksies in Somalië vergader tans in Mogadisjoe om vrede in die land te probeer bewerkstellig. Die Moslem-rebelle is veral gekant teen die rol wat Ethiopië speel om die Somaliese regering te steun en verwys in hierdie verband na Ethiopië as “die Israel in Afrika.“ Op dié wyse poog hulle om plaaslike steun asook ondersteuning in die Midde-Ooste te werf. Volgens die Moslem-rebelle se jeugbeweging, moet elkeen wat die huidige versoeningskonferensie bywoon, besef dat “hy tot die dood veroordeel word.“ Sowat twaalf mortierbomme is dan ook al sedert 19 Julie op die konferensielokaal afgevuur.
Marthinus van Schalkwyk, minister van omgewingsake en toerisme, is bekommerd dat die teiken van tien miljoen toeriste teen 2010 nie bereik gaan word nie, tensy die regering “die oorlog teen misdaad” met meer ywer aanpak.
Van Schalkwyk het Maandag, tydens die opening van die plaaslike konferensiebedryf se nasionale konferensie, openlik oor die impak van misdaad op die toerismebedryf gepraat. “Navorsing wat deur SA Toerisme uitgevoer is, het aangedui dat, alhoewel Suid-Afrika in baie opsigte ’n aantreklike toerismebestemming verteenwoordig, vrees vir misdaad moontlik potensiële besoekers kan afskrik,” het hy gesê.
Naas waarde vir geld, is veiligheid die tweede belangrikste kriterium vir Suid-Afrika se potensiële toeristemark. Dit is vasgestel in die studie wat SA Toerisme in 2005 oor hierdie onderwerp laat doen het. Volgens Van Schalkwyk voer sy departement tans samesprekings met die departement van veiligheid en sekuriteit met die doel om een polisiebeampte per stasie beskikbaar te stel vir toerismeverwante misdade. Die polisie se begroting is verder vermeerder en teen 2010 behoort daar sowat 190 000 polisiebeamptes op straat te wees.
Van Schalkwyk meen ook dat dit nie net die polisie en justisie is wat misdaad moet beveg nie. In hierdie verband het hy verwys na wanpraktyke in die plaaslike toerismebedryf, soos die gebruik van onwettige toeriste-kredietkaarte en ongelisensieerde toeroperateurs.
Na aanleiding van Sapa se beriggewing oor die minister se toespraak, het sy kantoor ’n verklaring uitgereik om hom van Sapa se berig te distansieer, aangesien die verslaggewer nie genoeg klem gelê het op die aksies wat die regering beplan om misdaad te bekamp nie.
Dié ooreenkoms is die vrug van George W. Bush se projek om ontwikkelende lande wat demokrasie aanvaar, ‘n redelike ekonomiese politiek handhaaf en beslis teen korrupsie optree, van hulp te wees.
Woordvoerders het aangedui dat die ooreenkoms met Lesotho oor vyf jaar sal strek om watertoevoer vir huishoudelike en industriële gebruik te verbeter, swak gesondheidsorg vir pasgeborenes, Vigs- en tuberkulosepasiënte op te knap en om die faktore wat internasionale beleggers afskrik uit die weg te ruim.
Of demokrasie werklik Lesotho se erns is, is sterk te betwyfel. Politieke onrus het onlangs ernstig toegeneem in die land met wegbreekfaksies uit die weermag wat aanvalle op regeringsministers loods.
Volgens die leier van die opposisie, die All Basotho Convention (ABC), Thomas Thabane, dra die aanvallers wapens waartoe net weermaglede toegang het. Ketumile Masire van Botswana moes inderhaas ‘n byeenkoms reël om die oplaaiende geskille tussen opposisiepartye en die regering by te lê.
Thabo Thakalekoala, ’n joernalis wat van hoogverraad aangekla is omdat hy die regering tydens ‘n uitsending van die Harvest FM-radiostasie vir onder meer korrupsie gekritiseer het, se aanklag is blykbaar ondertussen na "ondermyning" verander. Ondersteuners, sowat 4000, het by die hof saamgetrek met sy verskyning om teen die aanvanklike aanklag beswaar te maak.
Suid-Afrika se ambassadeur by die Verenigde Nasies (VN), Dumisani Khumalo, is oor die naweek vanaf Jan Smuts-lughawe na ’n huis in Greenside agtervolg, waar hy aangeval en beroof is. Khumalo was in die land om sy kleinseun se verjaarsdagpartytjie by te woon.
Dit is die tweede keer dat Khumalo beroof word.
Khumalo was die afgelope paar maande in die nuus met kontroversiële uitsprake en besluite in sy hoedanigheid as Suid-Afrikaanse ambassadeur, wat in ’n nie-permanente hoedanigheid op die VN se Veiligheidsraad dien.
In Januarie het Khumalo verhoed dat die Veiligheidsraad ’n resolusie oor menseregte in Myanmar aanvaar. Hy het hom in Maart die toorn van menseregte-aktiviste op die hals gehaal toe hy geweier het dat hulle die Veiligheidsraad inlig oor die verslegtende situasie in Zimbabwe. Hy het waarnemers en die media verder verstom toe hy later dieselfde maand sy bes gedoen het om te verhoed dat sanksies teen Iran ingestel word. Dit het gevolg op dié land se weiering om sy kernprogram te staak. “Ek kelder nie die resolusie nie,” was Khumalo se gewraakte woorde, ter verontskuldiging. “Ek verbeter dit net.“
Khumalo was tydens die apartheidsjare ’n sleutelfiguur wat sanksies teen Suid-Afrika gepropageer het. Dit is grootliks weens sy aktivisme in die VSA dat 26 state en 90 stede destyds ekonomiese sanksies teen Suid-Afrika ingestel het.
“‘Ek sal nooit die prentjie van die tralies en die geel sakdoek vergeet nie,’ sê Elna Boesak, ’n effense mistigheid in haar veelgefotografeerde oë. Haar gedagtes glip terug na Sondae by die Malmesbury-gevangenis – dié dag waarop haar man, Allan Boesak, vir 45 minute kon besoek ontvang …. sy onthou hoe sy vasgestel het sy sel is aan die agterkant van die tronk naby die bloekombos; hoedat sy die volgende Sondag soontoe omgeloop het en soos ’n standbeeld saam met hul jongste, die vier maande oue Andrea, en die sewejarige Sarah-Len daar gaan staan het. Aan haar man het sy gesê om na die buitenste selle te loop met die groot, geel sakdoek wat ’n vriendin vir hom gemaak het … ‘Nou nog is is die beeld in my kop vasgebrand van die geel sakdoek wat hy elke Sondag aan die sel van ’n ander gevangene sou vasmaak waar hy staan en koffiedrink het.’”
Só begin Willemien Brümmer se artikel oor Elna Boesak, wat in vandeesmaand se laaste uitgawe van die tydskrif Insig verskyn. Elegant sit sy op die deftige bank in Lien Botha se foto’s, met ’n rooi rok, duur stewels en ’n versigtig-geoefende glimlag gerig op Pik Botha se dogter. ’n Hedendaagse weergawe van een van die dramatiese figure in die Griekse mitologie, ’n vrou wat immers veertien maande lank in swart geklee gegaan het omdat haar man in die tronk gesit het.
Van swaarkry wéét sy. Dit is dieselfde vrou wat aan die begin van haar huwelik nie deur die bruin gemeenskap aanvaar is nie. Dieselfde vrou wie se pa deur sy mede-blanke dorpsinwoners geviktimiseer is. Wie se ma haar verwerp het omdat sy met ’n bruinman getrou het. Dieselfde vrou wat op haar 1991-huweliksdag met Allan Boesak uit die kerk gestap het, deur hom gesoen is en toe ’n bergie hoor gil het: ”Maar my gonna, hy soen die miesies!“
Gelouter en ontnugter is sy ná al die nare ervarings. Maar steeds glo sy in die onskuld van haar man. Vertel sy, amper neerbuigend, hoe sy vir Nelson Mandela vergewe het, omdat hy nie destyds met Allan Boesak se hofsaak vir haar man in die bres getree het nie.
”Skuld en onskuld,” is die opskrif van Willemien Brümmer se artikel. Vir ses bladsye lank lees mens egter net oor onskuld. Skuld figureer nêrens nie. Kyk, ná afloop van die lees van hierdie artikel voel mens half spyt dat Boesak nie ’n Katoliek is nie. Want soveel onskuldige lyding moet mos beloon word, met heiligverklaring. Of ten minste saligverklaring.
Toe ek die tydskrif neersit, kon ek nie help om te wonder nie. Hoekom Afrikaanse joernaliste so eerbiedig met hulle onderwerpe omgaan. Hoekom alles in sulke politiek korrekte terme ingekleur moet word. En, bowenal, hoekom mense sulke verskriklike kort geheues het…
Allan Boesak se loopbaan is van die begin af deur kontroversie gekenmerk. Tussen 1970 en 1976 het hy aan die Kampen Teologiese Instituut in Holland studeer en sy doktersgraad in etiek behaal. Daar was later fluisteringe dat hy betrap is waar hy eksamenbedrog gepleeg het. Maar die Nederlanders wou nie die loopbaan van die belowende jong aktivis kelder nie en ’n sluier van stilte is oor die voorval getrek. Die onderwerp van sy tesis was, heel gepas, ”Die einde van onskuld.“ Ná die voltooiing van sy studies is Boesak terug na Suid-Afrika, waar hy toenemend by die versetspolitiek betrokke geraak het.
In 1985 bars ’n bom, toe besonderhede oor sy buite-egtelike verhouding met Di Scott, ’n blanke personeellid van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke, bekend word. Teen hierdie tyd was Boesak 38, getroud met die lankmoedige Dorothy en pa van vier. Hy was ook voorsitter van die Wêreldraad van Gereformeerde Kerke wat sowat 50 miljoen Protestante verteenwoordig het. Ten spyte van die feit dat Boesak die verhouding erken het, het hy terselfdertyd onskuldig gevoel. Die media het nie verstaan dat dit ”’n spesiale verhouding“ was nie, het hy gekla. En terstond verklaar dat die heksejag ”’n wanhopige poging van die regering (was) om my uit sirkulasie te kry.“ Dit was dieselfde regering wat hy later sou beskryf as ”die geestelike kinders van Hitler.“ Hy het as UDF-leier hom beywer vir boikotaksies teen blanke besighede en onder andere ’n biddag georganiseer om te bid dat die blanke regering uit die kussings gelig sou word. Hy het hom verder nie van geweld gedistansieer nie. ”Mens kan nie oor geweld praat as mens nie in staat is om iets daaromtrent te doen nie. In so ’n situasie word nie-geweld ’n onderdrukkende ideologie. Dit help en ondersteun die onderdrukker.“
In 1990 bedank Boesak vir ’n ruk uit die NG Kerk toe besonderhede in die pers verskyn oor sy buite-egtelike verhouding met die joernalis Elna Botha, wat op daardie stadium met televisie-aanbieder Colin Fluxman getroud was. Hy maak sy bedanking tydens ’n emosiebelaaide erediens bekend, maar verseker sy gemeentelede dat hy ”niks onsedeliks“ gedoen het nie. Die volgende jaar tree hy en die stralende Elna in die huwelik.
In 1992 oorweeg die paartjie egter egskeiding. Elna Boesak se spandabelrige leefstyl word in hofdokumente as een van die redes vir spanning tussen die egpaar aangegee. Uiteindelik besluit Elna tog om die egskeidingsbevel terug te trek.
Nog ’n bom bars ’n paar jaar later toe Boesak aangekla word van die verduistering van meer as R1 miljoen wat deur Skandinawiese skenkers aan sy Stigting vir Vrede en Geregtigheid gegee is. Terwyl die saak ondersoek is, het die Boesaks hulle vir drie jaar in die VSA gaan vestig. In Maart 1997 keer hulle terug na Suid-Afrika en word jubelend deur ANC-leiers by die Kaapstad-lughawe ingewag. In die skare was wyle Dullah Omar, wat later na Allan Boesak se bestuur van skenkersfondse verwys het as ”struggle bookkeeping.“ In Maart 1999 word hy uiteindelik skuldig bevind op aanklagte van bedrog en diefstal van skenkersgeld en word hy tot ses jaar gevangenisstraf veroordeel. Die bedrogklagte het verband gehou met ’n bedrag van R682 621 wat deur die sanger Paul Simon geskenk is en waarvan Boesak slegs R423 000 aan die trustees van die Stigting vir Vrede en Geregtigheid verklaar het. Hy het die geld gebruik vir die deposito’s op twee huise, vir sy huweliksonthaal by Neethlingshof en om Elna se skuld af te betaal. ”Ek is absoluut onskuldig,“ verklaar Boesak egter aan die wêreld. Hy insinueer dat hy stilbly om ander ANC-lede nie by die skandaal te impliseer nie. Hy wou skynbaar nie die name bekend maak van ANC-lede wat geld van sy stigting ontvang het nie. Diep seergemaak vertel hy hoe hy die res van sy lewe sou worstel met die vraag waarom die Skandinawiese skenkers besluit het om die hofsaak teen hom aanhangig te maak. Hy vertel verder dat as hy destyds in Suid-Afrika moes bly om ’n strenger ogie oor die stigting se geldsake te hou, hy nie oorsee sou kon reis om apartheid te beveg nie.
Terwyl hy gewag het op die uitslag van sy appèlsaak, het Boesak drie maande later president Thabo Mbeki se inhuldiging in Pretoria bygewoon. In Mei 2000 word sy appèl egter geweier en moes hy tronk toe gaan. Sy tronkstraf is wel na drie jaar verminder. In November van dieselfde jaar word ’n onwettige selfoon in sy tronksel gevind. Hy ontken volstrek dat hy ooit die foon gebruik het. In Februarie die volgende jaar word egter vasgestel dat 47 oproepe van die foonnommer gemaak is, waaronder 21 na Elna Boesak. Die foon is in Oktober 2000 gesteel van ’n werknemer van Executel. Dit is onbekend hoe die foon in Boesak se hande beland het. In Mei 2001 besluit advokaat Frank Kahn om Boesak nie oor die besit en gebruik van die gewraakte selfoon te vervolg nie: ”In die lig van Boesak se ontkenning onder eed dat hy nie die selfoon gebruik het nie – ten spyte van getuienis wat op die teenoorgestelde dui – het ek besluit om nie kriminele vervolgingstappe teen hom te doen nie.“
In Mei 2001 word Boesak vrygelaat en ontvang hy ’n heldeontvangs van ANC-lede. Steeds is hy vas oortuig van sy onskuld. ”Ek kan nie verstaan hoe daardie mense wat my tronk toe gestuur het snags kan slaap nie.“
In September 2002 is die Boesaks weer in die nuus. Hierdie slag was dit hul bediende wat hulle Arbeidshof toe geneem het oor ’n bedrag van R1 300 wat die egpaar haar geskuld het. In 2005 haal hulle weer die koerante toe dit bekend word dat Allan Boesak sy invloed gebruik het om gemeenskaps-en kerkleiers te oortuig om die oprigting van ’n gholflandgoed naby George te ondersteun. Die Lagoon Bay Lifestyle Estate was ’n projek van Franklin Sonn en het verdeling in die plaaslike bruin gemeenskap veroorsaak. Volgens die lojale Elna Boesak het haar man die belange van die ”gemeenskap“ verteenwoordig en wou die egpaar nie kommenaar lewer op ”spekulasie“ nie.
Deesdae is Boesak ’n tentmaker-predikant van die Verenigende Gereformeerde Kerk in Piketberg. Hy en Elna woon in ’n gerieflike huis in Somerset-Wes, met ”’n geboksterte blonde au pair“ wat na hulle twee kinders omsien. Elna is besig met haar nagraadse studie in joernalistiek en betrokke by liefdadigheid en die KKNK-direksie.
Is die era van kontroversie verby? Net die tyd sal leer. Maar mens moet die Boesak-egpaar bewonder. Vir hulle geloof in mekaar. Vir hulle onwrikbare geloof in hul onskuld. En vir hul vermoë om steeds, ten spyte van alles wat gebeur het, hul slagoffer-en ikoonstatus te kon behou. ”’n Sprokieshuwelik,” meen ’n swymelende Elna in Insig. Inderdaad.
[…]
Die eerste is die reaksie deur Hugo Chávez, president van Venezuela, op ’n week lange besoek deur president George W Bush aan Latyn-Amerika in Maart vanjaar. Terwyl Bush hom in Brasilië teenoor Da Silva, die Brasiliaanse president, die toenemende neiging van verset en radikalisering teen die VSA in Suid-Amerika beklaag het, het Chávez homself aan die ander kant van die Río de la Plata, in Montevideo, Uruguay, geplaas en opgewarm vir ’n anti-imperialistiese optog (teen Bush se besoek). Terwyl Bush en Da Silva ’n nuwe handelsooreenkoms onderteken het, het Chávez Bush as ’n "politieke kadawer, ’n gulsige Amerikaner en huigelaar" uitgekryt.
Die tweede gebeurtenis is ’n onlangse besoek aan die VSA, waarheen ek is om aan ’n vakkongres deel te neem. Daar was ek verstom om onder die meer as 200 paneelgesprekke op die program (dit verteenwoordig 3 200 deelnemers en referate) te sien dat ’n beduidende aantal oor Amerikaanse Empire was. Ek het ’n paar van dié paneelgesprekke bygewoon, en was nog verder verbaas om te hoor hoe hewig die Amerikaanse akademici die toepaslikheid van "Empire" as ’n titel vir hul eie staat besweer het.
Wat is dit oor Empaaier wat enersyds so verloklik is, die verbeeldings aangryp, dat ons selfs weer daaroor begin boeke skryf en gesprek voer, maar andersyds so weersinwekkend is dat dit as ’n aanklag, eerder as – vanuit ’n akademiese oogpunt – ’n objektiewe beskrywingsterm beskou word? Is Empaaier hoegenaamd die gepaste benaming vir vandag se groot moondhede?
Ek wil in hierdie rede twee dinge doen. Die eerste is om die eienskappe van politieke Empaaier, soos wat dit van toepassing in vandag se internasionale sisteem is, onder die loep te neem. Terwyl ek hier wel wil fokus op wat die mees gepaste wyse is om na Empaaier te kyk, wil ek veral kyk na wat die groter konnotatiewe belangrikheid (of bybetekenis) van die konsep/naam is. Om Wittgenstein doelbewus verkeerd aan te haal: die belangrikheid van ’n woord lê nie in hoe dit gedefinieer word nie, maar in hoe dit gebruik word. En dit is duidelik dat daar ’n normatiewe konteks is waarbinne die begrip Empaaier ontplooi of afgesweer word, en ’n polities-retoriese instrumentaliteit waaraan die begrip gekoppel kan word. Teen hierdie agtergrond wil ek kyk na die plek van Suid-Afrika in ’n toenemend veelvlakkige of gekalibreerde wêreldsisteem.
Vir ’n redelik lang tyd was die konsensusantwoorde op hierdie vrae die volgende: dat ons heel geredelik die wêreldsisteem kon bestempel as een bestaande uit ’n versameling van soewerein-territoriale state (vandag knap oor die 200 van hulle), dws juridies-politieke entiteite wat drie eienskappe dra: ’n afgestemde geografiese gebied wat daardie entiteit van ’n ander skei; die reg wat daardie entiteit dra om alleen-jurisdiksie (of soewereiniteit) oor sy gebied te kan uitoefen met die bepaling van reëls en die neerlegging en afdwing van wette; en ’n bevolking wat lojaal aan daardie entiteit is. Hierdie sisteem het maar ’n onlangse oorsprong, te wete, met die beëinding van die Dertigjaar-Oorlog, daardie bloedige oorlog oor godsdiens, en die ondertekening van die Vrede van Wesfale in 1648, waar die keiserryke van daardie tyd ingestem het tot die beginsel van soewereiniteit. So, terwyl daar belangrike verskuiwings sedertdien was – ek noem van hulle nóú vir u op – bly die samestellende eienskappe vanaf 1648 nog dieselfde wêreldorde wat geografies-territoriaal afgestem word en wat gehandhaaf word op die oorkoepelende beginsel van soewereiniteit. Die verskuiwings waarna ek pas verwys het, hou meestal verband met ’n ongekende tydperk van globalisering en alles wat daarmee gepaard gaan – soos die simboliese en tegnologiese inkrimping van grense; die ontstaan van nuwe staatsmoondhede (Indië en die Volksrepubliek van Sjina); die toenemende belangrikheid van niestaatsakteurs soos multinasionale maatskappye en nieregeringorganisasies.
Dus, toe George Bush snr in 1991 triomfantlik die VSA se eerste militêre optrede teenoor Saddam Hussein se Irak teen die agtergrond van die onlangse val van die Sowjetunie as "’n nuwe wêreldorde" huldig, was hy duidelik voortydig: die essensie van die wêreldorde duur voort, maar die magsbalans het wel verander. Die wêreldorde wat ons uit die as van die Dertigjaar-Oorlog in Wes-Europa geërf het, het enersyds die begin van die einde van keisserryke gesein (die doodskoot is deur die Eerste Wêreldoorlog toegedien aan die laaste drie oorblywende ryke – die Britse Ryk, die Osmaanse Ryk en die Ooster-Hongaarse Ryk) en andersyds die ontstaan van die interstaatstelsel.
Dit is ook waarom dit vir my so opmerklik – en belangrik – is dat daar oor die afgelope klomp jare ’n oplewing was – in sowel akademiese as populêre kringe – van die begrip Ryk of Empire. Die verklaring hiervoor lê, kortom, in die toenemende vlak van militarisering van internasionale politiek/betrekkinge, ontketen deur die vlaag van terreuraanvalle teen Westerse moondhede vroeg in die nuwe millennium, maar intussen vererger deur die sogenaamde globale oorlog teen terreur. Waar die term imperialisme vroeër geredelik gebruik is om die ekonomiese oormag van die VSA in die wêreld, sy kulturele dominansie, die verspreiding van ’n sekere vorm van kapitalisme, en laastens die ongelyke wyse waarop globalisering oor die wêreld ontvou het, te beskryf, is dit die byvoeging van blatante, eensydige en in sommige gevalle onwettige, militêre magsvertoon deur die VSA wat hom daardie onaangename en onverwelkomde titel van "Empire" laat kry. Wat met die aanwend van hierdie naam bedoel word, is dat die VSA uitermatig dominant is, en soms buite die grense van die aanvaarde beginsels van die Wesfaliese staatsisteem optree. Met ander woorde, Empaaier word nie bloot ontplooi as ’n beskrywing van heerskappy nie, maar word gelykgestel aan heersugtigheid.
In ’n objektiewe sin is daar egter velerlei redes om die VSA nie as empaaier te verklaar nie – en by verlenging die groter hedendaagse wêreldsisteem – maar as iets anders.
Eerstens, laat ons nie vergeet nie dat hiërargie ’n intrinsieke en deurlopende eienskap van wêreldorde was, of laasgenoemde in die vorm van keisserryke was (soos in die feodale tydperke in Europa en Asië), of in die gedaante van vorstehuise of reekse koninkryke en outonome stadstate. Oppermag word gewoonlik bepaal deur ’n eenheid se toegang tot en beheer (meestal militêr) oor noodsaaklike bronne, en met die ontstaan van geldekonomieë, die invloed wat ’n eenheid uitoefen oor die produksie, versameling en verspreiding van kapitaal. Twee dinge onderskei vandag se interstaatstelsel van ander vorme van hiërargiese heerskappy van vervloë dae: (i) dat dit nie gelokaliseer nie, maar universeel is, en (ii) dat sy groei saamhang met die oprig van instellings wat mag binne territoriale gebiede sentreer, en dus die verspreiding van kapitalisme waarborg.
’n Verdere rede is dat drie elemente in die klassieke definisie van politieke empaaier teenwoordig moet wees (Doyle): (i) daar is sistematiese interaksie tussen die metropool en die periferie, waar die eerste een interne en eksterne politieke beheer oor die tweede uitoefen (en met ’n mate van legitimiteit); (ii) die verhouding tussen die twee is asimmetries; en (iii) die metropool is monolities in gedaante terwyl die periferie verstrooi of gefragmenteer is. Dink maar aan die wye geografiese omtrek van die Romeinse Ryk, terwyl sy politieke hart in ’n baie klein gebied gesetel was.
Vandag is dit meer korrek om die wêreldsisteem as uni-multipolêr te beskryf – bestaande uit een sterk magskern (die VSA) wat ondersteun word deur ander kleiner, dog steeds invloedryke sentra (soos die Europese Unie), kleiner "Westerse" moondhede soos Kanada, Australië en Japan, ander lande soos Sjina, Indië en Suid-Afrika, en ook toenemende rolspelers soos General Motors, Adidas, ens. Wat die eenhede in hierdie sisteem verbind, is die feit dat daar min of meer konsensus bestaan oor sake wat fundamenteel is tot die behoud van die sisteem – soewereiniteit en kapitalisme. Hierdie konsensus is voldoende om, wanneer daar magte voordoem wat die samestellende beginsels en praktyke uitdaag (soos met Al-Qaeda), verskeie instellings en aksies te kan gebruik om dit in die kiem te smoor.
Oor al die eienskappe van Empaaier beskik die VSA dus nie. Mens kan wel sê dat die VSA imperialisties optree. Méér nog, in die skadu wat die land oor ander state en eenhede in die internasionale stelsel werp, is die land hegemonisties. ’n Hegemoon beset ’n posisie van dominansie, en hy oefen sy mag stilweg en meestal onbespeurbaar uit, nie soseer deur brute krag nie, maar deur oorreding, instemming en konsensus. Terwyl ’n hegemoon in sekere opsigte noodsaaklik is om stabiliteit in die stelsel te verseker, berus sodanige stabiliteit op die artikulering van stelle norme en reëls wat sy belange dien. Instemming deur die ander tot sulke norme en reëls geskied dikwels ook nie sonder ’n prys nie.
[…]
’n Bietjie meer as ’n dekade gelede het akademici, ander Afrika-denkers en die leiers van die lidstate van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap byeengekom om die aard en lot van Afrika in die era ná die einde van apartheid te bespreek. Twee stellings is gemaak wat, met nabetragting, profeties was. Die een was deur Kader Asmal, destyds tyd nog ’n minister in Nelson Mandela se kabinet, en die ander deur Adebayo Adedeji, ’n diplomaat en welbekende akademikus uit Wes-Afrika. Die stellings was soos volg:
The central focus of this (workshop) is South Africa’s re-entry into the African family. There is a sense in which we have always been part of the continent … Our integration into the affairs of the continent, as a result, will be a joyous homecoming because we are of the same flesh. Not surprisingly therefore, we believe that all of the policies of our country should reflect the interest of the entire African continent.
(Asmal, 1996:31)
Will South Africa’s future be one in which, at last, the needs of the majority population are addressed? Will due attention be given to restructuring hegemonic relations with South Africa’s neighbours towards more equitable, fair and less tense ones? Will South Africa stand up for its own and Africa’s interests against the continent’s growing international isolation? Or will the country’s leadership allow itself to be veered away from its anchoring roots, steered by a globalizing perspective which marginalizes its own immiserized classes as well as the immiserized continent?
(Adedeji, 1996:3-4)
Hierdie stellings is gemaak in die konteks van die baie moeilike verhouding wat tussen Suid-Afrike en sy buurstate ontwikkel het gedurende die apartheidjare. Ná 1994 was die normatiewe verwagting groot dat Suid-Afrika sy kant sou bring in die oplewing van die res van Afrika. Dit was ongesê, maar ook wyd aanvaar, dat Suid-Afrika geen ander keuse gehad het nie as om Afrika op te beur indien dit enigsins self ’n toekoms wou hê nie.
Wanneer ’n mens egter ’n blik werp op Suid-Afrika se ekonomiese en politieke betrokkenheid in veral Suider-Afrika sedert 1994, wil dit lyk asof die land, soos van ouds, opgetree het teenoor die vasteland asof dit sy "agterjaart" is: dit is mees kras getoon met Suid-Afrika se optrede in Lesotho in September 1998, maar is baie meer subtiel en indringend op die vlak van ekonomiese penetrasie en die heersende posisie wat Suid-Afrika daardeur verkry.
Die syfers is nogal verbysterend: in 1999 was die totale vlak van handel tussen Suid-Afrika en ander SADEK-lande R20,3 m. Driekwart van hierdie handel was uitvoere na die ander lande. Suid-Afrika handhaaf ’n baie hoë handelswanbalans met SADEK-lande – gemiddeld staan dit teen ’n 9:1. Op individuele vlak is daardie wanbalans soms oorweldigend. In die geval van byvoorbeeld Angola is die verhouding 22:1.
Daar is twee oorhoofse eienskappe van Suid-Afrika se ekonomiese indringing in die res van Afrika. Die eerste is dat dit aan die spits gedryf word deur ’n klein groep firmas wat sekere sektore verteenwoordig – telekommunikasie (Vodacom, MTN); kleinhandel (Shoprite, Woolworths); vermaaklikheid (Protea Hotel, Nu-Metro, Exclusive Books). Die tweede eienskap wat hieruit spruit, is dat dit nie die fabrieksektor is wat deur Suid-Afrikaanse firmas geteiken word nie, maar die verbruikersektor. In hierdie opsig weerspieël hierdie aard van ekonomiese penetrasie deur Suid-Afrika eienskappe van globalisering in die res van die wêreld: daar word gemik op groei deur die bevordering van verbruikersmarkte, of konsumpsie.
Gekoppel hieraan is ’n groter politieke proses wat gedryf word deur die Suid-Afrikaanse regering, waar op ideologiese vlak die boustene van globalisering – nl mededingendheid, liberalisering – legitimiseer word, hoofsaaklik deur die NEPAD-projek. Alhoewel dit beide polities en ekonomies tov inhoud is, is die NEPAD ’n program van simboliese herkonstruering wat meer gemik is op ’n buitelandse as ’n Afrika-gehoor, en is dit in sy poging om ’n nuwe samestelling van strukturele mag te bied met groter oopheid en toegang tot kapitaal (in die praktyk blyk dit hoofsaaklik Suid-Afrikaanse kapitaal te wees), ’n klassieke vertoning van hegemonie.
Mens kan dit dus stel dat globalisering as ’n instrument van validasie ontplooi word, waar hegemonie as ekonomiese interafhanklikheid verdoesel word. Maar Suid-Afrika se hegemonie is nie volledig nie: dit is duidelik in (i) die onvermoë om beleid en diplomatieke doelstellings rondom samewerking om te sit na praktyk (kyk maar hoe moeilik hanteer Suid-Afrika die diplomatieke tameletjie van Zimbabwe); en (ii) hoe dit nie die volle gedaante en rol van hegemoon – in die voorsiening van streekstabiliteit en ekonomiese groei – kan of wil aanneem nie.
Sedert die begin van die veldtog wat op 10 Julie afgeskop het, is konflik veral in die suide in Bo, die suid-ooste in Kailahun en in die hoofstad Freetown opgemerk. Die ICG (International Crisis Group) wat hulself daarop toespits om konflik te verhoed, het verlede week gesê dat die "binnelandse onstabiliteit ‘n ‘n werklike bedreiging verteenwoordig."
Die komende verkiesing sal die eerste wees wat sonder die hulp van buitelandse vredesmagte sal geskied. Daarom sal die kapasiteit van die land se eie veiligheidsmagte om orde te verseker van die hoogste belang wees om die verkiesing te laat slaag.
Die polisiemagte was egter verlede week bekommerd oor die stygende voorkoms van geweld. Die weermag het verklaar dat hulle bystand sal verleen om die verswakkende situasie, soos die opstand oor die naweek in Kailahun, 190 km van die hoofstad, onder beheer te hou.
Opposisiepartye beweer dat hulle deur die regerende party se lede aangeval is. "Hulle het die paaie afgesper en drie skote afgevuur. Dit was chaos, maar die geweldenaars is deur ons ondersteuners oorrompel," het die segsman van die opposisie, Mohamed Bangura, aangedui.
Die regeringsparty ontken die weergawe en sê dat hulle padversperring aangeval is. Ten minste twee mense, waarvan een ‘n suigeling, is ernstig gewond tydens die insident volgens hospitaalwoordvoerders. Die burgeroorlog het in 1991 in dié gebied uitgebreek en die regering het ‘n ondersoek na die oorsaak van die voorval gelas.
‘n Polisiewoordvoerder het bevestig dat hulle ‘n "ferm" houding sal inneem teenoor persone wat met verkiesingsgeweld gemoeid is. Tot dusver is egter nog net twee mense aangekla in verband met voorvalle in Bo, 180 km suid van Freetown. Skermutselinge tussen die opposisie- en regeringsondersteuners het weer eens opgevlam.
Volgens Festus Minah, hoof van ‘n burgerlike inisiatief in Sierra Leone, is dit "natuurlik" en "voorspelbaar" dat "getraumatiseerde persone" uit ‘n tien jaar lange burgeroorlog só sal optree. Maar volgens prof. George Koroma, politieke wetenskaplike aan die Universiteit van Sierra Leone, is armoede die oorsaak van geweld.
Alhoewel die land ryk is aan diamante, is dit die tweede armste land op aarde. Dit was voorheen ‘n Britse kolonie. Koroma sê voorts dat die regerende party gratis voedsel en drank by hulle byeenkomste aanbied vir kiesers wat ‘n partykaart kan toon en dat dit aanleiding tot geweld gee.
Denis Sassou-Nguesso, president van Kongo-Brazzaville, is nie baie gelukkig nie. Die nie-regeringsorganisasie, Global Witness, het pas op hul webwerf besonderhede gepubliseer van Christel, die president se seun, se uitspattige uitgawes. Hierdie organisasie stel hom ten doel om korrupsie bloot te lê.
Global Witness het hierdie dokumente bekom tydens verskeie hofsake wat tussen Kongo-Brazzaville en sogenaamde “aasvoëlfondse“ in Londen, New York en Hongkong plaasgevind het. Hierdie “aasvoëlfondse“ is finansiële instellings wat hulle in belastingparadyse bevind en wat spesialiseer in die terugkoop van skuldbelaste Derde Wêreldlande se skuld teen lae pryse. Ten einde aan sy skuldeisers te ontsnap, het die Kongolese president besluit dat olie slegs deur middel van “aasvoëls“ verkoop sal word. Alles geskied gevolglik in die geheim.
’n Onlangse hofsaak in Hongkong het aangetoon dat die jonge Sassou-Nguesso, asook die adjunkhoof van Cotrade, Blaise Elenga, se kredietkaartrekeninge betaal word met fondse van maatskappye wat in die belastingparadys Anguilla geleë is. Hierdie firmas is Elenga Investment Limited en Long Beach Limited. Beide behoort aan Elenga en Nguesso. Dié firmas het via ander “dopmaatskappye” geld ontvang wat afkomstig is van Kongo-Brazzaville se olieverkope.
Judy Sexwale, die blonde vrou van die voormalige premier van Gauteng, Tokyo Sexwale, is gister gekaap terwyl sy haar seun by die St David’s Marist-skool in Sandton gaan oplaai het. Drie gewapende mans het haar uit haar motor getrek en met die voertuig ontvlug. Haar seun het die kaping sien gebeur.
Mev Sexwale was erg geskok en in trane ná die kaping. Een van die onderwysers het haar en haar seun huis toe geneem. Sowat twee ure later het ’n ander onderwyser haar motor opgemerk in die parkeerarea van die Thrupps-winkel in Illovo, sowat twee kilometer van die skool af. Dit is nie die eerste keer dat ’n kaping by die skool plaasvind nie.
Ironies genoeg het Tokyo Sexwale, beskermheer van die Franschhoekse Wynvallei-toeristevereniging, die afgelope naweek tydens die dorp se Bastilledagfees misdaad met ’n valbyl onthoof tydens ’n simboliese aksie.
Daar kan binnekort ’n ernstige tekort aan rooivleis in Kwazulu-Natal ontstaan as die veediefstalprobleem in die provinsie nie vinnig aangespreek word nie. Dit is die prentjie wat die Kwazulu-Natalse Rooivleisvereniging Dinsdag aan die provinsiale regering geskets het.
Die vereniging het Dinsdag ’n beroep op die provinsiale regering gedoen om ’n reaksie-eenheid op die been te bring wat vinnig kan optree in areas wat die meeste deur veediefstal geraak word. Volgens De Wet is slegs 9 751 diere teruggekry uit die 22 432 wat die afgelope twee jaar in die provinsie gesteel is. Boere het diere ter waarde van meer as R95 miljoen verloor.
Alan Mukoki, wat die afgelope 32 maande aan die hoof van die Landbank in Pretoria gestaan het, het aangekondig dat hy die instansie in Augustus vanjaar gaan verlaat. Hy wil hom voortaan met beleggingsmoontlikhede besig hou.
Lulu Xingwana was verplig om vroeër vanjaar kapitaal van R700 miljoen aan die Landbank te gee nadat Mukoki nie daarin kon slaag om die bank se finansiële posisie om te keer nie. Tydens 2005-2006 het hy egter ’n salaris van sowat R3 miljoen verdien.
Die Landbank het verder in 2005 ’n lening van R800 miljoen aan Pamodzi Investment Holdings toegestaan. Die lening was nie aan ’n landbouprojek gekoppel nie en het 40% van die bank se reserwefonds verteenwoordig. Aandeelhouers van Pamodzi sluit ANC-hooggeplaastes soos Kgalema Motlanthe en Manne Dipico in.
Xingwana wou nie kommentaar op Mukoki se bedanking lewer nie.
Komende na Mbeki se uitspraak dat Suid-Afrika “nie veel kan doen” om die instroming van Zimbabwiërs te stuit nie, het ’n segspersoon vir die departement van binnelandse sake, Cleo Mosana, bevestig dat die ANC-bewind “die Zimbabwiërs in Suid-Afrika wil integreer”.
Maar volgens Mosana sou vlugtelingkampe strydig met die Vlugtelingewet wees. “Vlugtelinge is veronderstel om in ons gemeenskappe geïntegreer te word en nie in kampe aangehou te word soos wat die DA voorstel nie.”
Met hiperinflasie van 4 500% wat deur Robert Mugabe se ekonomiese beleid en konfiskering van blanke plase veroorsaak is, heers daar nie net ’n ekonomiese krisis in Zimbabwe nie, maar dreig voedseltekorte nadat handelaars vroeër vandeesmaand deur die Zanu PF-bewind gedwing is om hul pryse te halveer. Vele het reeds hul deure gesluit.
Gevolglik is die toestroming van Zimbabwiërs besig om rekordvlakke te bereik. In die Soutpansbergdistrik is boere van die TLU-SA besig om vrywillig die grense te patrolleer in ’n poging om die inval vanuit Zimbabwe te stuit. Volgens hulle kan die weermag en polisie nie meer hul werk doen nie en het die verantwoordlikheid nou op die gewone burger afgeskuif om Suid-Afrika se gebiedsintegriteit te handhaaf.
Onder die skuilnaam "cptnabil" skryf die kêrel dat hy vir die beste bod ‘n manier om die oorlog in Irak te ontknoop, sal beskikbaar stel. Hy sê voorts "dit is nie ‘n grap nie" en dat hy ‘n werkbare oplossing vir die konflik wat tans daar afspeel, aanbied.
"Ek stem nie saam met die manier waarop die oorlog gevoer word nie", het Krasnesky aan die koerant gesê. "Ek praat die taal en ek verstaan die kultuur, geskiedenis en godsdiens genoegsaam om ‘n breedvoerige plan te verskaf, wat eerbaar is en na sukses sal lei."
Cptnabil het nie geantwoord op die navrae van nuusagentskappe wat wou hê dat hy sy identiteit bevestig nie. Hy het herhaal dat hy militêre inligting ingesamel het tydens die Golfoorlog asook die oorlog in Irak en dat hy by meer as 400 kontakopererasies se beplanning betrokke was.
Volgens hom sal moontlike belangstelling vir sy plan uit die geledere van Kongreslede of presidentsverkiesingskandidate kom. Die "oplossing" word aangebied vir 5 miljoen dollar.
Indien hy nie ‘n koper kry teen die einde van die naweek nie, sal die plan aan die beste aanbod gaan. Maandagmiddag was die beste aanbod $20,50…
